Cái chết của Danton

Vì sao đáng đọc

Cái chết của Danton là vở kịch bốn hồi đầu tiên của Georg Büchner, lấy bối cảnh Paris mùa xuân 1794, lúc Cách mạng tạm lắng giữa hai đợt Khủng bố. Georges Danton, theo Wikipedia là người lập ra Tòa án cách mạng, nay muốn chấm dứt giết chóc, nhưng ông mệt mỏi, mê rượu và cờ bạc, và hoài nghi chính nghĩa của mình. Trong nhà tù Conciergerie, các tù nhân bàn về Chúa, sự sống và cái chết nhiều không kém việc mưu tính. Vở kịch vẫn sống vì nó cho thấy một cuộc cách mạng như cỗ máy nuốt chửng chính những người tạo ra nó, và trao cho người dân thường những lời của riêng họ, không chỉ cho các diễn giả.

Cách làm của Büchner là điều mới mẻ. Ông dựa vào nhiều nguồn sử liệu và trích dẫn dài các diễn văn chính trị có thật; theo Wikipedia, thế kỷ XX người ta đọc vở kịch như tiền thân của kịch tài liệu. Ông viết bản đầy đủ đầu tiên trong năm tuần đầu năm 1835, lúc luôn sợ bị bắt. Cùng năm, một bản đăng trên phụ san Phönix của Eduard Duller, do Karl Gutzkow đưa đi, và bản sách mang tiểu đề Duller nghĩ ra để xoa dịu kiểm duyệt. Bản in bị cắt xén nặng, và đây là vở duy nhất của Büchner được xuất bản khi ông còn sống. Buổi diễn đầu tiên diễn ra ngày 5/1/1902 tại nhà hát Belle-Alliance ở Berlin.

Hãy để ý các cảnh thường trượt thành tranh cãi: các tù nhân bàn về Chúa và cái chết ở hồi ba, một người dân say rượu ở hồi một than thở rằng con gái ông phải bán thân nuôi cả nhà, còn Danton lúc buông xuôi, lúc tin Công ước sẽ không dám động đến mình. Robespierre được vẽ vừa có lương tâm xã hội, vừa sẵn sàng giết người. Büchner tự nêu chương trình trong một bức thư ngày 28/7/1835, theo Wikipedia tiếng Đức: nhiệm vụ của nhà viết kịch là đến gần lịch sử thật nhất có thể. Trang này dùng bản khắc thế kỷ XIX về cảnh hành hình, không phải ảnh sân khấu của vở kịch.

Phần giới thiệu do LitMundi soạn với sự hỗ trợ của AI và đối chiếu với các nguồn dưới đây.