Hóa thân

Als Gregor Samsa eines Morgens aus unruhigen Träumen erwachte, fand er sich in seinem Bett zu einem ungeheueren Ungeziefer verwandelt. Er lag auf seinem panzerartig harten Rücken und sah, wenn er den Kopf ein wenig hob, seinen gewölbten, braunen, von bogenförmigen Versteifungen geteilten Bauch, auf dessen Höhe sich die Bettdecke, zum gänzlichen Niedergleiten bereit, kaum noch erhalten konnte. Seine vielen, im Vergleich zu seinem sonstigen Umfang kläglich dünnen Beine flimmerten ihm hilflos vor den Augen.

Một buổi sáng, khi Gregor Samsa thức dậy sau những giấc mơ bất an, chàng thấy mình đã biến thành một con sâu bọ khổng lồ ngay trên giường. Chàng nằm ngửa trên tấm lưng cứng như mai giáp, và khi hơi ngẩng đầu lên, chàng thấy cái bụng màu nâu, khum tròn, chia thành từng đốt bởi những gờ cứng hình vòng cung, trên chóp bụng ấy tấm chăn, chực tuột hẳn xuống, chỉ còn vắt hờ được. Vô số cái chân của chàng, mảnh khảnh đến thảm hại so với khổ người còn lại, ngọ nguậy bất lực trước mắt chàng.

»Was ist mit mir geschehen?« dachte er. Es war kein Traum. Sein Zimmer, ein richtiges, nur etwas zu kleines Menschenzimmer, lag ruhig zwischen den vier wohlbekannten Wänden. Über dem Tisch, auf dem eine auseinandergepackte Musterkollektion von Tuchwaren ausgebreitet war – Samsa war Reisender –, hing das Bild, das er vor kurzem aus einer illustrierten Zeitschrift ausgeschnitten und in einem hübschen, vergoldeten Rahmen untergebracht hatte. Es stellte eine Dame dar, die, mit einem Pelzhut und einer Pelzboa versehen, aufrecht dasaß und einen schweren Pelzmuff, in dem ihr ganzer Unterarm verschwunden war, dem Beschauer entgegenhob.

“Chuyện gì đã xảy ra với mình thế này?” chàng nghĩ. Đó không phải là giấc mơ. Căn phòng của chàng, một căn phòng đúng là của con người, chỉ hơi nhỏ quá một chút, vẫn nằm yên giữa bốn bức tường quen thuộc. Phía trên cái bàn, nơi bày la liệt một bộ hàng mẫu vải vóc đã được tháo ra – Samsa là người đi chào hàng – treo bức tranh mà chàng mới cắt ra từ một tạp chí có tranh ảnh và lồng vào một cái khung mạ vàng xinh xắn. Bức tranh vẽ một quý bà đội mũ lông, quàng khăn choàng lông, ngồi thẳng lưng và giơ về phía người xem một cái bao tay lông nặng trĩu, trong đó cả cẳng tay bà đã khuất mất.

Gregors Blick richtete sich dann zum Fenster, und das trübe Wetter – man hörte Regentropfen auf das Fensterblech aufschlagen – machte ihn ganz melancholisch. »Wie wäre es, wenn ich noch ein wenig weiterschliefe und alle Narrheiten vergäße,« dachte er, aber das war gänzlich undurchführbar, denn er war gewöhnt, auf der rechten Seite zu schlafen, konnte sich aber in seinem gegenwärtigen Zustand nicht in diese Lage bringen. Mit welcher Kraft er sich auch auf die rechte Seite warf, immer wieder schaukelte er in die Rückenlage zurück. Er versuchte es wohl hundertmal, schloß die Augen, um die zappelnden Beine nicht sehen zu müssen, und ließ erst ab, als er in der Seite einen noch nie gefühlten, leichten, dumpfen Schmerz zu fühlen begann.

Ánh mắt Gregor sau đó hướng về phía cửa sổ, và thời tiết u ám – người ta nghe tiếng những giọt mưa gõ lên bậu cửa sổ bằng tôn – khiến chàng thấy buồn bã hết sức. “Giá mình ngủ thêm một chút nữa và quên hết mọi chuyện điên rồ này đi thì sao nhỉ,” chàng nghĩ, nhưng điều đó hoàn toàn không thể thực hiện được, vì chàng quen ngủ nghiêng bên phải, mà trong tình trạng hiện giờ chàng không tài nào xoay mình vào tư thế ấy được. Dù chàng có dồn sức hất mình sang bên phải mạnh đến đâu, lần nào chàng cũng lại chao đi chao lại mà lăn về tư thế nằm ngửa. Chàng thử có đến trăm lần, nhắm mắt lại để khỏi phải nhìn thấy những cái chân đang giãy giụa, và chỉ thôi khi bắt đầu cảm thấy ở mạn sườn một cơn đau nhẹ, âm ỉ, mà trước nay chàng chưa từng cảm thấy.

»Ach Gott,« dachte er, »was für einen anstrengenden Beruf habe ich gewählt! Tag aus, Tag ein auf der Reise. Die geschäftlichen Aufregungen sind viel größer, als im eigentlichen Geschäft zu Hause, und außerdem ist mir noch diese Plage des Reisens auferlegt, die Sorgen um die Zuganschlüsse, das unregelmäßige, schlechte Essen, ein immer wechselnder, nie andauernder, nie herzlich werdender menschlicher Verkehr. Der Teufel soll das alles holen!« Er fühlte ein leichtes Jucken oben auf dem Bauch; schob sich auf dem Rücken langsam näher zum Bettpfosten, um den Kopf besser heben zu können; fand die juckende Stelle, die mit lauter kleinen weißen Pünktchen besetzt war, die er nicht zu beurteilen verstand; und wollte mit einem Bein die Stelle betasten, zog es aber gleich zurück, denn bei der Berührung umwehten ihn Kälteschauer.

“Trời ơi,” chàng nghĩ, “mình đã chọn một cái nghề vất vả biết bao! Ngày này qua ngày khác trên đường đi. Những phiền nhiễu trong việc làm ăn lớn hơn nhiều so với khi làm việc ngay tại hãng ở nhà, lại thêm cái khổ đi đường trút lên vai mình, những nỗi lo về các chuyến tàu nối chuyến, những bữa ăn thất thường, tồi tệ, những mối giao tiếp với người đời cứ luôn thay đổi, chẳng bao giờ bền lâu, chẳng bao giờ trở nên thân tình. Quỷ tha ma bắt tất cả những thứ đó đi!” Chàng cảm thấy hơi ngứa ở phía trên bụng; chàng nằm ngửa từ từ nhích người lại gần cột giường hơn để có thể ngẩng đầu lên dễ hơn; chàng tìm thấy chỗ ngứa, nơi phủ đầy những chấm trắng li ti mà chàng không biết phải nhận định ra sao; và chàng định đưa một cái chân lên sờ thử chỗ ấy, nhưng lập tức rụt lại ngay, vì khi chạm vào, những cơn ớn lạnh chạy khắp người chàng.

Er glitt wieder in seine frühere Lage zurück. »Dies frühzeitige Aufstehen«, dachte er, »macht einen ganz blödsinnig. Der Mensch muß seinen Schlaf haben. Andere Reisende leben wie Haremsfrauen. Wenn ich zum Beispiel im Laufe des Vormittags ins Gasthaus zurückgehe, um die erlangten Aufträge zu überschreiben, sitzen diese Herren erst beim Frühstück. Das sollte ich bei meinem Chef versuchen; ich würde auf der Stelle hinausfliegen. Wer weiß übrigens, ob das nicht sehr gut für mich wäre. Wenn ich mich nicht wegen meiner Eltern zurückhielte, ich hätte längst gekündigt, ich wäre vor den Chef hingetreten und hätte ihm meine Meinung von Grund des Herzens aus gesagt. Vom Pult hätte er fallen müssen! Es ist auch eine sonderbare Art, sich auf das Pult zu setzen und von der Höhe herab mit dem Angestellten zu reden, der überdies wegen der Schwerhörigkeit des Chefs ganz nahe herantreten muß. Nun, die Hoffnung ist noch nicht gänzlich aufgegeben, habe ich einmal das Geld beisammen, um die Schuld der Eltern an ihn abzuzahlen – es dürfte noch fünf bis sechs Jahre dauern –, mache ich die Sache unbedingt. Dann wird der große Schnitt gemacht. Vorläufig allerdings muß ich aufstehen, denn mein Zug fährt um fünf.«

Chàng lại trượt về tư thế cũ. “Cái chuyện dậy sớm này,” chàng nghĩ, “làm người ta hóa đần độn hẳn đi. Con người phải được ngủ cho đủ. Những người đi chào hàng khác sống như các bà vợ trong hậu cung. Chẳng hạn khi mình quay về quán trọ vào giữa buổi sáng để chép lại những đơn hàng đã nhận được, thì mấy ông ấy mới đang ngồi ăn sáng. Mình mà thử làm thế với ông chủ của mình xem; mình sẽ bị tống cổ ra ngay lập tức. Mà nói cho cùng, ai biết được liệu như thế lại chẳng rất tốt cho mình. Nếu không phải vì cha mẹ mà mình kìm lại, thì mình đã xin nghỉ từ lâu rồi, mình đã bước đến trước mặt ông chủ và nói với ông ta những gì mình nghĩ từ tận đáy lòng. Hẳn ông ta đã phải ngã lộn khỏi bàn giấy! Mà cũng là một kiểu lạ lùng, ngồi chễm chệ trên bàn giấy và từ trên cao nói xuống với nhân viên, người lại còn phải bước lại thật sát vì ông chủ nặng tai. Thôi thì, hy vọng vẫn chưa mất hẳn; một khi mình đã gom đủ tiền để trả cho ông ta món nợ của cha mẹ – có lẽ còn phải năm sáu năm nữa – mình nhất định sẽ làm chuyện đó. Lúc ấy mình sẽ cắt đứt hẳn một phen. Còn trước mắt thì, dĩ nhiên, mình phải dậy đã, vì chuyến tàu của mình chạy lúc năm giờ.”

Und er sah zur Weckuhr hinüber, die auf dem Kasten tickte. »Himmlischer Vater!« dachte er, Es war halb sieben Uhr, und die Zeiger gingen ruhig vorwärts, es war sogar halb vorüber, es näherte sich schon dreiviertel. Sollte der Wecker nicht geläutet haben? Man sah vom Bett aus, daß er auf vier Uhr richtig eingestellt war; gewiß hatte er auch geläutet. Ja, aber war es möglich, dieses möbelerschütternde Läuten ruhig zu verschlafen? Nun, ruhig hatte er ja nicht geschlafen, aber wahrscheinlich desto fester. Was aber sollte er jetzt tun? Der nächste Zug ging um sieben Uhr; um den einzuholen, hätte er sich unsinnig beeilen müssen, und die Kollektion war noch nicht eingepackt, und er selbst fühlte sich durchaus nicht besonders frisch und beweglich. Und selbst wenn er den Zug einholte, ein Donnerwetter des Chefs war nicht zu vermeiden, denn der Geschäftsdiener hatte beim Fünfuhrzug gewartet und die Meldung von seiner Versäumnis längst erstattet. Es war eine Kreatur des Chefs, ohne Rückgrat und Verstand. Wie nun, wenn er sich krank meldete? Das wäre aber äußerst peinlich und verdächtig, denn Gregor war während seines fünfjährigen Dienstes noch nicht einmal krank gewesen. Gewiß würde der Chef mit dem Krankenkassenarzt kommen, würde den Eltern wegen des faulen Sohnes Vorwürfe machen und alle Einwände durch den Hinweis auf den Krankenkassenarzt abschneiden, für den es ja überhaupt nur ganz gesunde, aber arbeitsscheue Menschen gibt. Und hätte er übrigens in diesem Falle so ganz unrecht? Gregor fühlte sich tatsächlich, abgesehen von einer nach dem langen Schlaf wirklich überflüssigen Schläfrigkeit, ganz wohl und hatte sogar einen besonders kräftigen Hunger.

Và chàng nhìn sang cái đồng hồ báo thức đang tích tắc trên tủ. “Lạy Cha trên trời!” chàng nghĩ. Đã sáu giờ rưỡi, và các kim đồng hồ vẫn bình thản tiến lên, thậm chí đã quá rưỡi rồi, đã gần sáu giờ bốn lăm. Chẳng lẽ chuông báo thức không reo? Từ trên giường cũng thấy nó đã được đặt đúng bốn giờ; chắc chắn là nó đã reo. Phải, nhưng làm sao có thể ngủ yên mà không nghe thấy tiếng chuông rung chuyển cả đồ đạc ấy? Ừ thì, yên giấc thì chàng đâu có, nhưng có lẽ vì thế mà lại càng ngủ say. Nhưng giờ chàng phải làm gì đây? Chuyến tàu kế tiếp chạy lúc bảy giờ; muốn kịp chuyến ấy, chàng sẽ phải vội vã như điên, mà bộ hàng mẫu thì còn chưa đóng gói, còn bản thân chàng thì cảm thấy chẳng tươi tỉnh và nhanh nhẹn gì cho lắm. Và ngay cả khi chàng kịp chuyến tàu, một trận lôi đình của ông chủ cũng chẳng thể nào tránh khỏi, vì gã tùy phái của hãng đã đợi ở chuyến tàu năm giờ và đã báo cáo về sự vắng mặt của chàng từ lâu. Gã là tay sai của ông chủ, chẳng có xương sống mà cũng chẳng có đầu óc. Vậy giả sử chàng báo ốm thì sao? Nhưng như thế sẽ hết sức khó xử và đáng ngờ, vì suốt năm năm làm việc, Gregor chưa từng ốm lấy một lần. Chắc chắn ông chủ sẽ dẫn theo bác sĩ của quỹ bảo hiểm y tế đến, sẽ trách móc cha mẹ chàng về đứa con trai lười biếng, và gạt phăng mọi lời biện bạch bằng cách viện đến ông bác sĩ bảo hiểm, người mà đối với ông ta thì trên đời này chỉ có những kẻ hoàn toàn khỏe mạnh nhưng ngại việc. Mà nói cho cùng, trong trường hợp này liệu ông ta có hoàn toàn sai không? Quả thật, ngoài một cơn buồn ngủ thực sự thừa thãi sau một giấc ngủ dài như thế, Gregor cảm thấy hoàn toàn khỏe khoắn, và thậm chí còn đói cồn cào một cách đặc biệt.

Als er dies alles in größter Eile überlegte, ohne sich entschließen zu können, das Bett zu verlassen – gerade schlug der Wecker dreiviertel sieben – klopfte es vorsichtig an die Tür am Kopfende seines Bettes. »Gregor,« rief es – es war die Mutter –, »es ist dreiviertel sieben. Wolltest du nicht wegfahren?« Die sanfte Stimme! Gregor erschrak, als er seine antwortende Stimme hörte, die wohl unverkennbar seine frühere war, in die sich aber, wie von unten her, ein nicht zu unterdrückendes, schmerzliches Piepsen mischte, das die Worte förmlich nur im ersten Augenblick in ihrer Deutlichkeit beließ, um sie im Nachklang derart zu zerstören, daß man nicht wußte, ob man recht gehört hatte. Gregor hatte ausführlich antworten und alles erklären wollen, beschränkte sich aber bei diesen Umständen darauf, zu sagen: »Ja, ja, danke, Mutter, ich stehe schon auf.« Infolge der Holztür war die Veränderung in Gregors Stimme draußen wohl nicht zu merken, denn die Mutter beruhigte sich mit dieser Erklärung und schlürfte davon. Aber durch das kleine Gespräch waren die anderen Familienmitglieder darauf aufmerksam geworden, daß Gregor wider Erwarten noch zu Hause war, und schon klopfte an der einen Seitentür der Vater, schwach, aber mit der Faust. »Gregor, Gregor,« rief er, »was ist denn?« Und nach einer kleinen Weile mahnte er nochmals mit tieferer Stimme: »Gregor! Gregor!« An der anderen Seitentür aber klagte leise die Schwester: »Gregor? Ist dir nicht wohl? Brauchst du etwas?« Nach beiden Seiten hin antwortete Gregor: »Bin schon fertig,« und bemühte sich, durch die sorgfältigste Aussprache und durch Einschaltung von langen Pausen zwischen den einzelnen Worten seiner Stimme alles Auffallende zu nehmen. Der Vater kehrte auch zu seinem Frühstück zurück, die Schwester aber flüsterte: »Gregor, mach auf, ich beschwöre dich.« Gregor aber dachte gar nicht daran aufzumachen, sondern lobte die vom Reisen her übernommene Vorsicht, auch zu Hause alle Türen während der Nacht zu versperren.

Trong khi chàng hết sức vội vã cân nhắc tất cả những điều ấy mà vẫn không sao quyết định rời khỏi giường – đồng hồ vừa điểm sáu giờ bốn lăm – thì có tiếng gõ khẽ khàng vào cánh cửa phía đầu giường. “Gregor,” có tiếng gọi – đó là người mẹ – “sáu giờ bốn lăm rồi. Con không định đi à?” Giọng nói dịu dàng làm sao! Gregor giật mình khi nghe giọng mình đáp lại, hẳn vẫn không thể lẫn đi đâu được là giọng nói trước kia của chàng, nhưng trong đó, như từ bên dưới vọng lên, lẫn vào một tiếng chiêm chiếp đau đớn không sao nén được, khiến những lời nói chỉ giữ được sự rõ ràng trong khoảnh khắc đầu tiên, rồi bị phá nát trong dư âm đến mức người nghe không biết mình có nghe đúng không. Gregor đã định trả lời cặn kẽ và giải thích mọi chuyện, nhưng trong hoàn cảnh này chàng đành chỉ nói: “Vâng, vâng, cảm ơn mẹ, con dậy ngay đây.” Nhờ có cánh cửa gỗ, sự thay đổi trong giọng Gregor có lẽ không bị nhận ra ở bên ngoài, vì người mẹ yên lòng với lời giải thích ấy và lẹt xẹt bước đi. Nhưng cuộc trò chuyện ngắn ngủi đã khiến những người khác trong gia đình chú ý rằng Gregor, trái với dự đoán, vẫn còn ở nhà, và ngay lập tức người cha đã gõ vào một cánh cửa bên, yếu ớt, nhưng bằng nắm đấm. “Gregor, Gregor,” ông gọi, “có chuyện gì thế?” Và sau một lúc ngắn, ông lại giục với giọng trầm hơn: “Gregor! Gregor!” Còn ở cánh cửa bên kia, cô em gái khẽ than: “Gregor? Anh không khỏe à? Anh có cần gì không?” Gregor trả lời cả hai phía: “Xong ngay rồi đây,” và cố gắng, bằng cách phát âm hết sức cẩn thận và chèn những quãng ngừng dài giữa từng chữ, xóa đi mọi điều khác thường trong giọng nói của mình. Người cha quả cũng quay lại với bữa sáng của ông, nhưng cô em gái thì thì thầm: “Gregor, mở cửa ra, em van anh.” Nhưng Gregor không hề nghĩ đến chuyện mở cửa, trái lại còn tự khen mình về thói thận trọng học được từ những chuyến đi, là ngay cả ở nhà cũng khóa hết các cửa suốt đêm.

Zunächst wollte er ruhig und ungestört aufstehen, sich anziehen und vor allem frühstücken, und dann erst das Weitere überlegen, denn, das merkte er wohl, im Bett würde er mit dem Nachdenken zu keinem vernünftigen Ende kommen. Er erinnerte sich, schon öfters im Bett irgendeinen vielleicht durch ungeschicktes Liegen erzeugten, leichten Schmerz empfunden zu haben, der sich dann beim Aufstehen als reine Einbildung herausstellte, und er war gespannt, wie sich seine heutigen Vorstellungen allmählich auflösen würden. Daß die Veränderung der Stimme nichts anderes war als der Vorbote einer tüchtigen Verkühlung, einer Berufskrankheit der Reisenden, daran zweifelte er nicht im geringsten.

Trước hết chàng muốn đứng dậy yên ổn, không bị ai quấy rầy, mặc quần áo, và nhất là ăn sáng, rồi sau đó mới tính đến những chuyện khác, vì chàng nhận ra rất rõ rằng nằm trên giường mà suy nghĩ thì chàng sẽ chẳng đi đến một kết luận hợp lý nào. Chàng nhớ rằng đã nhiều lần nằm trên giường chàng cảm thấy một cơn đau nhẹ nào đó, có lẽ do nằm sai tư thế, mà rồi khi đứng dậy mới hóa ra chỉ là tưởng tượng, và chàng háo hức chờ xem những hình dung hôm nay của mình sẽ dần dần tan biến ra sao. Rằng sự thay đổi trong giọng nói chẳng qua chỉ là điềm báo trước của một trận cảm lạnh ra trò, một chứng bệnh nghề nghiệp của những người đi chào hàng, điều đó chàng không mảy may nghi ngờ.

Die Decke abzuwerfen war ganz einfach; er brauchte sich nur ein wenig aufzublasen und sie fiel von selbst. Aber weiterhin wurde es schwierig, besonders weil er so ungemein breit war. Er hätte Arme und Hände gebraucht, um sich aufzurichten; statt dessen aber hatte er nur die vielen Beinchen, die ununterbrochen in der verschiedensten Bewegung waren und die er überdies nicht beherrschen konnte. Wollte er eines einmal einknicken, so war es das erste, daß er sich streckte; und gelang es ihm endlich, mit diesem Bein das auszuführen, was er wollte, so arbeiteten inzwischen alle anderen, wie freigelassen, in höchster, schmerzlicher Aufregung. »Nur sich nicht im Bett unnütz aufhalten,« sagte sich Gregor.

Hất tấm chăn ra thì thật dễ dàng; chàng chỉ cần phồng người lên một chút là nó tự tuột xuống. Nhưng tiếp theo thì khó khăn hơn, nhất là vì chàng rộng bề ngang khác thường. Lẽ ra chàng cần có cánh tay và bàn tay để chống người dậy; nhưng thay vào đó chàng chỉ có những cái chân nhỏ nhiều vô kể, không ngừng cử động theo đủ mọi kiểu khác nhau mà chàng lại chẳng điều khiển được. Mỗi khi chàng muốn co một chân lại, thì điều đầu tiên xảy ra là nó duỗi thẳng ra; và khi cuối cùng chàng làm được với cái chân ấy điều mình muốn, thì trong lúc đó tất cả những chân khác, như được thả xích, lại hoạt động trong cơn kích động tột độ, đau đớn. “Chỉ đừng nằm lì vô ích trên giường thôi,” Gregor tự nhủ.

Zuerst wollte er mit dem unteren Teil seines Körpers aus dem Bett hinauskommen, aber dieser untere Teil, den er übrigens noch nicht gesehen hatte und von dem er sich auch keine rechte Vorstellung machen konnte, erwies sich als zu schwer beweglich; es ging so langsam; und als er schließlich, fast wild geworden, mit gesammelter Kraft, ohne Rücksicht sich vorwärtsstieß, hatte er die Richtung falsch gewählt, schlug an den unteren Bettpfosten heftig an, und der brennende Schmerz, den er empfand, belehrte ihn, daß gerade der untere Teil seines Körpers augenblicklich vielleicht der empfindlichste war.

Thoạt tiên chàng muốn đưa phần dưới cơ thể ra khỏi giường trước, nhưng phần dưới này, mà nhân tiện nói thêm, chàng chưa hề nhìn thấy và cũng không thể hình dung rõ nó ra sao, hóa ra quá khó cử động; mọi việc diễn ra thật chậm chạp; và khi cuối cùng, gần như phát cuồng, chàng dồn hết sức lực, chẳng đắn đo gì, lao mình về phía trước, thì chàng lại chọn sai hướng, va mạnh vào cột cuối giường, và cơn đau rát bỏng mà chàng cảm thấy dạy cho chàng biết rằng chính phần dưới cơ thể lúc này có lẽ lại là phần nhạy cảm nhất.

Er versuchte es daher, zuerst den Oberkörper aus dem Bett zu bekommen, und drehte vorsichtig den Kopf dem Bettrand zu. Dies gelang auch leicht, und trotz ihrer Breite und Schwere folgte schließlich die Körpermasse langsam der Wendung des Kopfes. Aber als er den Kopf endlich außerhalb des Bettes in der freien Luft hielt, bekam er Angst, weiter auf diese Weise vorzurücken, denn wenn er sich schließlich so fallen ließ, mußte geradezu ein Wunder geschehen wenn der Kopf nicht verletzt werden sollte. Und die Besinnung durfte er gerade jetzt um keinen Preis verlieren; lieber wollte er im Bett bleiben.

Vì thế chàng thử đưa phần thân trên ra khỏi giường trước, và thận trọng xoay đầu về phía mép giường. Việc này cũng thành công dễ dàng, và mặc dù rộng và nặng, khối thân thể cuối cùng cũng chậm chạp xoay theo hướng của cái đầu. Nhưng khi rốt cuộc chàng giữ được cái đầu ở ngoài giường, giữa khoảng không, thì chàng lại sợ không dám tiếp tục nhích tới theo cách đó nữa, vì nếu cứ thế mà để mình rơi xuống, thì quả là phải có phép màu mới mong cái đầu không bị thương. Mà đúng vào lúc này, bằng bất cứ giá nào chàng cũng không được để mất tỉnh táo; thà cứ nằm lại trên giường còn hơn.

Aber als er wieder nach gleicher Mühe aufseufzend so dalag wie früher, und wieder seine Beinchen womöglich noch ärger gegeneinander kämpfen sah und keine Möglichkeit fand, in diese Willkür Ruhe und Ordnung zu bringen, sagte er sich wieder, daß er unmöglich im Bett bleiben könne und daß es das Vernünftigste sei, alles zu opfern, wenn auch nur die kleinste Hoffnung bestünde, sich dadurch vom Bett zu befreien. Gleichzeitig aber vergaß er nicht, sich zwischendurch daran zu erinnern, daß viel besser als verzweifelte Entschlüsse ruhige und ruhigste Überlegung sei. In solchen Augenblicken richtete er die Augen möglichst scharf auf das Fenster, aber leider war aus dem Anblick des Morgennebels, der sogar die andere Seite der engen Straße verhüllte, wenig Zuversicht und Munterkeit zu holen. »Schon sieben Uhr,« sagte er sich beim neuerlichen Schlagen des Weckers, »schon sieben Uhr und noch immer ein solcher Nebel.« Und ein Weilchen lang lag er ruhig mit schwachem Atem, als erwarte er vielleicht von der völligen Stille die Wiederkehr der wirklichen und selbstverständlichen Verhältnisse.

Nhưng khi sau một nỗ lực tương tự, chàng lại thở dài nằm y như trước, và lại thấy những cái chân nhỏ của mình vật lộn với nhau có lẽ còn dữ dội hơn, và không tìm ra cách nào đem lại yên ổn và trật tự cho cái mớ hỗn loạn tùy tiện ấy, thì chàng lại tự nhủ rằng không thể nào ở lì trên giường được, và rằng điều hợp lý nhất là hy sinh tất cả, nếu chỉ còn một chút hy vọng mong manh nhất là nhờ thế có thể thoát khỏi cái giường. Nhưng đồng thời chàng cũng không quên thỉnh thoảng nhắc nhở mình rằng suy xét bình tĩnh, hết sức bình tĩnh, còn tốt hơn nhiều so với những quyết định tuyệt vọng. Vào những lúc như thế, chàng cố hướng mắt thật chăm chú về phía cửa sổ, nhưng tiếc thay, từ cảnh sương mù buổi sáng che phủ đến cả phía bên kia con phố hẹp, chẳng thể tìm thấy được bao nhiêu niềm tin và sự phấn chấn. “Đã bảy giờ rồi,” chàng tự nhủ khi đồng hồ báo thức lại điểm, “đã bảy giờ rồi mà sương mù vẫn còn dày thế này.” Và trong một lúc chàng nằm yên, thở khẽ, như thể có lẽ chàng trông đợi rằng sự tĩnh lặng hoàn toàn sẽ đem trở lại những điều kiện thực tại và hiển nhiên như cũ.

Dann aber sagte er sich: »Ehe es einviertel acht schlägt, muß ich unbedingt das Bett vollständig verlassen haben. Im übrigen wird auch bis dahin jemand aus dem Geschäft kommen, um nach mir zu fragen, denn das Geschäft wird vor sieben Uhr geöffnet.« Und er machte sich nun daran, den Körper in seiner ganzen Länge vollständig gleichmäßig aus dem Bett hinauszuschaukeln. Wenn er sich auf diese Weise aus dem Bett fallen ließ, blieb der Kopf, den er beim Fall scharf heben wollte, voraussichtlich unverletzt. Der Rücken schien hart zu sein; dem würde wohl bei dem Fall auf den Teppich nichts geschehen. Das größte Bedenken machte ihm die Rücksicht auf den lauten Krach, den es geben müßte und der wahrscheinlich hinter allen Türen wenn nicht Schrecken, so doch Besorgnisse erregen würde. Das mußte aber gewagt werden.

Nhưng rồi chàng tự nhủ: “Trước khi đồng hồ điểm bảy giờ mười lăm, mình nhất định phải ra khỏi giường hoàn toàn. Vả lại, đến lúc ấy cũng sẽ có người từ hãng tới hỏi về mình, vì hãng mở cửa trước bảy giờ.” Và giờ đây chàng bắt tay vào việc đung đưa toàn bộ chiều dài thân mình, hoàn toàn đều đặn, để lắc ra khỏi giường. Nếu chàng để mình rơi khỏi giường theo cách này, thì cái đầu, mà chàng định ngẩng cao lên khi rơi, chắc sẽ không bị thương. Cái lưng có vẻ cứng; khi rơi xuống tấm thảm hẳn nó sẽ chẳng hề gì. Điều khiến chàng băn khoăn nhất là tiếng động lớn mà cú rơi chắc chắn sẽ gây ra, và có lẽ sẽ khơi lên, sau tất cả các cánh cửa, nếu không phải là sự kinh hãi thì cũng là nỗi lo âu. Nhưng phải liều thôi.

Als Gregor schon zur Hälfte aus dem Bette ragte – die neue Methode war mehr ein Spiel als eine Anstrengung, er brauchte immer nur ruckweise zu schaukeln –, fiel ihm ein, wie einfach alles wäre, wenn man ihm zu Hilfe käme. Zwei starke Leute – er dachte an seinen Vater und das Dienstmädchen – hätten vollständig genügt; sie hätten ihre Arme nur unter seinen gewölbten Rücken schieben, ihn so aus dem Bett schälen, sich mit der Last niederbeugen und dann bloß vorsichtig dulden müssen, daß er den Überschwung auf dem Fußboden vollzog, wo dann die Beinchen hoffentlich einen Sinn bekommen würden. Nun, ganz abgesehen davon, daß die Türen versperrt waren, hätte er wirklich um Hilfe rufen sollen? Trotz aller Not konnte er bei diesem Gedanken ein Lächeln nicht unterdrücken.

Khi Gregor đã nhô được nửa người ra khỏi giường – phương pháp mới này giống trò chơi hơn là một sự gắng sức, chàng chỉ cần đung đưa từng nhịp một – chàng chợt nghĩ mọi việc sẽ đơn giản biết bao nếu có người đến giúp. Hai người khỏe mạnh – chàng nghĩ đến cha mình và cô hầu gái – là hoàn toàn đủ; họ chỉ cần luồn tay xuống dưới tấm lưng khum của chàng, bóc chàng ra khỏi giường như thế, cúi xuống cùng với gánh nặng, rồi chỉ việc thận trọng kiên nhẫn chờ cho chàng tự hoàn tất cú lộn mình trên sàn nhà, nơi mà những cái chân nhỏ hy vọng sẽ có được một ý nghĩa. Thế nhưng, chưa nói đến chuyện các cửa đều đã khóa, liệu chàng có thật sự nên kêu cứu không? Bất chấp mọi khốn khó, nghĩ đến đó chàng vẫn không nén nổi một nụ cười.

Schon war er so weit, daß er bei stärkerem Schaukeln kaum das Gleichgewicht noch erhielt, und sehr bald mußte er sich nun endgültig entscheiden, denn es war in fünf Minuten einviertel acht, – als es an der Wohnungstür läutete. »Das ist jemand aus dem Geschäft,« sagte er sich und erstarrte fast, während seine Beinchen nur desto eiliger tanzten. Einen Augenblick blieb alles still. »Sie öffnen nicht,« sagte sich Gregor, befangen in irgendeiner unsinnigen Hoffnung. Aber dann ging natürlich wie immer das Dienstmädchen festen Schrittes zur Tür und öffnete. Gregor brauchte nur das erste Grußwort des Besuchers zu hören und wußte schon, wer es war – der Prokurist selbst. Warum war nur Gregor dazu verurteilt, bei einer Firma zu dienen, wo man bei der kleinsten Versäumnis gleich den größten Verdacht faßte? Waren denn alle Angestellten samt und sonders Lumpen, gab es denn unter ihnen keinen treuen ergebenen Menschen, den, wenn er auch nur ein paar Morgenstunden für das Geschäft nicht ausgenützt hatte, vor Gewissensbissen närrisch wurde und geradezu nicht imstande war, das Bett zu verlassen? Genügte es wirklich nicht, einen Lehrjungen nachfragen zu lassen – wenn überhaupt diese Fragerei nötig war –, mußte da der Prokurist selbst kommen, und mußte dadurch der ganzen unschuldigen Familie gezeigt werden, daß die Untersuchung dieser verdächtigen Angelegenheit nur dem Verstand des Prokuristen anvertraut werden konnte? Und mehr infolge der Erregung, in welche Gregor durch diese Überlegungen versetzt wurde, als infolge eines richtigen Entschlusses, schwang er sich mit aller Macht aus dem Bett. Es gab einen lauten Schlag, aber ein eigentlicher Krach war es nicht. Ein wenig wurde der Fall durch den Teppich abgeschwächt, auch war der Rücken elastischer, als Gregor gedacht hatte, daher kam der nicht gar so auffallende dumpfe Klang. Nur den Kopf hatte er nicht vorsichtig genug gehalten und ihn angeschlagen; er drehte ihn und rieb ihn an dem Teppich vor Ärger und Schmerz.

Chàng đã đến mức hễ đung đưa mạnh hơn là khó còn giữ được thăng bằng, và rất chóng chàng sẽ phải quyết định dứt khoát, vì chỉ năm phút nữa là bảy giờ mười lăm – thì chuông cửa căn hộ reo. “Người của hãng đến đấy,” chàng tự nhủ và gần như chết sững, trong khi những cái chân nhỏ của chàng lại càng nhảy múa cuống quýt hơn. Trong một thoáng, tất cả im lặng. “Họ không mở cửa,” Gregor tự nhủ, bị cuốn vào một niềm hy vọng vô lý nào đó. Nhưng rồi dĩ nhiên, như mọi khi, cô hầu gái bước những bước chắc nịch ra cửa và mở. Gregor chỉ cần nghe câu chào đầu tiên của người khách là đã biết đó là ai – chính ông chánh văn phòng. Tại sao chỉ mình Gregor lại bị kết án phải làm việc cho một hãng mà chỉ một sơ suất nhỏ nhất thôi người ta đã lập tức nghi ngờ lớn nhất? Chẳng lẽ tất cả các nhân viên, không trừ một ai, đều là đồ vô lại, chẳng lẽ trong số họ không có lấy một người trung thành tận tụy, người mà chỉ cần bỏ phí vài giờ buổi sáng không làm việc cho hãng thôi, đã bị lương tâm cắn rứt đến phát điên và thật sự không còn đủ sức rời khỏi giường? Chẳng lẽ cho một cậu học việc đến hỏi thăm thôi là không đủ sao – nếu như việc hỏi han này thực sự cần thiết – mà ông chánh văn phòng phải đích thân đến, và qua đó phải cho cả gia đình vô tội thấy rằng việc điều tra vụ việc đáng ngờ này chỉ có thể giao phó cho trí tuệ của ông chánh văn phòng? Và do sự kích động mà những suy nghĩ ấy đẩy Gregor vào, hơn là do một quyết định thực sự, chàng dồn hết sức tung mình ra khỏi giường. Có một tiếng thịch lớn, nhưng thực ra không phải là tiếng đổ ầm. Cú rơi được tấm thảm làm dịu đi phần nào, mà cái lưng cũng đàn hồi hơn Gregor tưởng, vì thế mới có cái âm thanh trầm đục không đến nỗi quá gây chú ý ấy. Chỉ có cái đầu là chàng giữ chưa đủ cẩn thận nên bị va vào; chàng xoay nó và dụi nó vào tấm thảm vì bực bội và đau.

»Da drin ist etwas gefallen,« sagte der Prokurist im Nebenzimmer links. Gregor suchte sich vorzustellen, ob nicht auch einmal dem Prokuristen etwas Ähnliches passieren könnte, wie heute ihm; die Möglichkeit dessen mußte man doch eigentlich zugeben. Aber wie zur rohen Antwort auf diese Frage machte jetzt der Prokurist im Nebenzimmer ein paar bestimmte Schritte und ließ seine Lackstiefel knarren. Aus dem Nebenzimmer rechts flüsterte die Schwester, um Gregor zu verständigen: »Gregor, der Prokurist ist da.« »Ich weiß,« sagte Gregor vor sich hin; aber so laut, daß es die Schwester hätte hören können, wagte er die Stimme nicht zu erheben.

“Trong ấy có cái gì vừa rơi,” ông chánh văn phòng nói ở phòng bên trái. Gregor cố hình dung xem liệu có khi nào ông chánh văn phòng cũng gặp phải chuyện tương tự như chàng hôm nay không; khả năng ấy thật ra người ta cũng phải thừa nhận chứ. Nhưng như để trả lời thô bạo cho câu hỏi ấy, ông chánh văn phòng ở phòng bên bước mấy bước dứt khoát và làm đôi ủng da bóng kêu cót két. Từ phòng bên phải, cô em gái thì thầm để báo cho Gregor biết: “Gregor, ông chánh văn phòng đến rồi.” “Anh biết,” Gregor nói một mình; nhưng chàng không dám cất giọng to đến mức cô em gái có thể nghe thấy.

»Gregor,« sagte nun der Vater aus dem Nebenzimmer links, »der Herr Prokurist ist gekommen und erkundigt sich, warum du nicht mit dem Frühzug weggefahren bist. Wir wissen nicht, was wir ihm sagen sollen. Übrigens will er auch mit dir persönlich sprechen. Also bitte mach die Tür auf. Er wird die Unordnung im Zimmer zu entschuldigen schon die Güte haben.« »Guten Morgen, Herr Samsa,« rief der Prokurist freundlich dazwischen. »Ihm ist nicht wohl,« sagte die Mutter zum Prokuristen, während der Vater noch an der Tür redete, »ihm ist nicht wohl, glauben Sie mir, Herr Prokurist. Wie würde denn Gregor sonst einen Zug versäumen! Der Junge hat ja nichts im Kopf als das Geschäft. Ich ärgere mich schon fast, daß er abends niemals ausgeht; jetzt war er doch acht Tage in der Stadt, aber jeden Abend war er zu Hause. Da sitzt er bei uns am Tisch und liest still die Zeitung oder studiert Fahrpläne. Es ist schon eine Zerstreuung für ihn, wenn er sich mit Laubsägearbeiten beschäftigt. Da hat er zum Beispiel im Laufe von zwei, drei Abenden einen kleinen Rahmen geschnitzt; Sie werden staunen, wie hübsch er ist; er hängt drin im Zimmer; Sie werden ihn gleich sehen, wenn Gregor aufmacht. Ich bin übrigens glücklich, daß Sie da sind, Herr Prokurist; wir allein hätten Gregor nicht dazu gebracht, die Tür zu öffnen; er ist so hartnäckig; und bestimmt ist ihm nicht wohl, trotzdem er es am Morgen geleugnet hat.« »Ich komme gleich,« sagte Gregor langsam und bedächtig und rührte sich nicht, um kein Wort der Gespräche zu verlieren. »Anders, gnädige Frau, kann ich es mir auch nicht erklären,« sagte der Prokurist, »hoffentlich ist es nichts Ernstes. Wenn ich auch andererseits sagen muß, daß wir Geschäftsleute – wie man will, leider oder glücklicherweise – ein leichtes Unwohlsein sehr oft aus geschäftlichen Rücksichten einfach überwinden müssen.« »Also kann der Herr Prokurist schon zu dir hinein?« fragte der ungeduldige Vater und klopfte wiederum an die Tür. »Nein,« sagte Gregor. Im Nebenzimmer links trat eine peinliche Stille ein, im Nebenzimmer rechts begann die Schwester zu schluchzen.

“Gregor,” bây giờ người cha nói từ phòng bên trái, “ông chánh văn phòng đã đến và hỏi tại sao con không đi chuyến tàu sớm. Bố mẹ không biết phải nói gì với ông ấy. Vả lại ông ấy cũng muốn nói chuyện riêng với con. Vậy con mở cửa ra đi. Ông ấy sẽ có lòng tốt bỏ qua cho sự bừa bộn trong phòng.” “Chào anh Samsa,” ông chánh văn phòng niềm nở chen vào. “Nó không được khỏe,” người mẹ nói với ông chánh văn phòng trong khi người cha vẫn còn nói ở cửa, “nó không được khỏe, ông tin tôi đi, thưa ông chánh văn phòng. Nếu không thì làm sao Gregor lại lỡ tàu được! Thằng bé chẳng có gì trong đầu ngoài công việc của hãng. Tôi gần như phát bực vì tối nào nó cũng chẳng bao giờ đi đâu; lần này nó ở trong thành phố tám ngày rồi, thế mà tối nào cũng ở nhà. Nó ngồi cùng bàn với chúng tôi, lặng lẽ đọc báo hoặc nghiên cứu bảng giờ tàu. Với nó, được loay hoay làm mấy món đồ cưa lọng đã là một thú tiêu khiển. Chẳng hạn trong vòng hai, ba buổi tối, nó đã khắc được một cái khung nhỏ; ông sẽ ngạc nhiên vì nó đẹp thế nào; nó đang treo trong phòng; ông sẽ thấy ngay khi Gregor mở cửa. Mà tôi mừng là ông đã đến, thưa ông chánh văn phòng; chỉ có chúng tôi thì không làm sao bảo được Gregor mở cửa; nó bướng lắm; và chắc chắn là nó không khỏe, dù sáng nay nó đã chối.” “Con ra ngay đây,” Gregor nói chậm rãi, thận trọng, và không nhúc nhích để khỏi bỏ sót một lời nào trong cuộc chuyện trò. “Thưa bà, tôi cũng không thể giải thích theo cách nào khác,” ông chánh văn phòng nói, “mong rằng không có gì nghiêm trọng. Dù mặt khác tôi cũng phải nói rằng những người làm ăn chúng tôi – tùy người ta muốn cho là không may hay may mắn – rất thường phải gắng gượng vượt qua một chút khó ở vì lẽ công việc.” “Vậy ông chánh văn phòng vào gặp con được chưa?” người cha sốt ruột hỏi và lại gõ cửa. “Không,” Gregor nói. Ở phòng bên trái một sự im lặng ngượng ngùng bao trùm, ở phòng bên phải cô em gái bắt đầu nức nở.

Warum ging denn die Schwester nicht zu den anderen? Sie war wohl erst jetzt aus dem Bett aufgestanden und hatte noch gar nicht angefangen sich anzuziehen. Und warum weinte sie denn? Weil er nicht aufstand und den Prokuristen nicht hereinließ, weil er in Gefahr war, den Posten zu verlieren und weil dann der Chef die Eltern mit den alten Forderungen wieder verfolgen würde? Das waren doch vorläufig wohl unnötige Sorgen. Noch war Gregor hier und dachte nicht im geringsten daran, seine Familie zu verlassen. Augenblicklich lag er wohl da auf dem Teppich, und niemand, der seinen Zustand gekannt hätte, hätte im Ernst von ihm verlangt, daß er den Prokuristen hereinlasse. Aber wegen dieser kleinen Unhöflichkeit, für die sich ja später leicht eine passende Ausrede finden würde, konnte Gregor doch nicht gut sofort weggeschickt werden. Und Gregor schien es, daß es viel vernünftiger wäre, ihn jetzt in Ruhe zu lassen, statt ihn mit Weinen und Zureden zu stören. Aber es war eben die Ungewißheit, welche die anderen bedrängte und ihr Benehmen entschuldigte.

Tại sao cô em gái không sang chỗ mọi người? Có lẽ cô vừa mới ra khỏi giường và còn chưa bắt đầu thay quần áo. Mà sao cô lại khóc? Vì chàng không dậy và không cho ông chánh văn phòng vào, vì chàng có nguy cơ mất việc, và vì rồi ông chủ sẽ lại truy đòi cha mẹ những món nợ cũ? Đó hẳn là những nỗi lo tạm thời còn chưa cần thiết. Gregor vẫn còn ở đây và không mảy may nghĩ đến chuyện bỏ gia đình mình. Lúc này thì chàng quả đang nằm đó trên tấm thảm, và không ai, nếu biết tình trạng của chàng, lại nghiêm túc đòi chàng phải cho ông chánh văn phòng vào. Nhưng chỉ vì một chút bất lịch sự này, mà về sau hẳn dễ dàng tìm được một lời cáo lỗi thích hợp, thì người ta cũng không thể nào đuổi Gregor ngay được. Và Gregor thấy rằng để chàng yên lúc này thì hợp lý hơn nhiều, thay vì quấy rầy chàng bằng nước mắt và lời khuyên nhủ. Nhưng chính sự không chắc chắn đã đè nặng lên những người khác và bào chữa cho cách cư xử của họ.

»Herr Samsa,« rief nun der Prokurist mit erhobener Stimme, »was ist denn los? Sie verbarrikadieren sich da in Ihrem Zimmer, antworten bloß mit ja und nein, machen Ihren Eltern schwere, unnötige Sorgen und versäumen – dies nur nebenbei erwähnt – Ihre geschäftlichen Pflichten in einer eigentlich unerhörten Weise. Ich spreche hier im Namen Ihrer Eltern und Ihres Chefs und bitte Sie ganz ernsthaft um eine augenblickliche, deutliche Erklärung. Ich staune, ich staune. Ich glaubte Sie als einen ruhigen, vernünftigen Menschen zu kennen, und nun scheinen Sie plötzlich anfangen zu wollen, mit sonderbaren Launen zu paradieren. Der Chef deutete mir zwar heute früh eine mögliche Erklärung für Ihre Versäumnis an – sie betraf das Ihnen seit kurzem anvertraute Inkasso –, aber ich legte wahrhaftig fast mein Ehrenwort dafür ein, daß diese Erklärung nicht zutreffen könne. Nun aber sehe ich hier Ihren unbegreiflichen Starrsinn und verliere ganz und gar jede Lust, mich auch nur im geringsten für Sie einzusetzen. Und Ihre Stellung ist durchaus nicht die festeste. Ich hatte ursprünglich die Absicht, Ihnen das alles unter vier Augen zu sagen, aber da Sie mich hier nutzlos meine Zeit versäumen lassen, weiß ich nicht, warum es nicht auch Ihre Herren Eltern erfahren sollen. Ihre Leistungen in der letzten Zeit waren also sehr unbefriedigend; es ist zwar nicht die Jahreszeit, um besondere Geschäfte zu machen, das erkennen wir an; aber eine Jahreszeit, um keine Geschäfte zu machen, gibt es überhaupt nicht, Herr Samsa, darf es nicht geben.«

“Anh Samsa,” lúc này ông chánh văn phòng lên giọng gọi, “có chuyện gì vậy? Anh tự rào mình trong phòng, chỉ đáp lại có vâng với không, gây cho cha mẹ anh những nỗi lo nặng nề, không cần thiết, và – điều này tôi chỉ nhân tiện nhắc tới – sao nhãng bổn phận công việc của anh theo một cách thật chưa từng thấy. Tôi nói ở đây nhân danh cha mẹ anh và ông chủ của anh, và tôi hết sức nghiêm túc yêu cầu anh giải thích ngay lập tức, rõ ràng. Tôi kinh ngạc, tôi kinh ngạc. Tôi cứ tưởng mình biết anh là một người điềm tĩnh, biết lẽ phải, vậy mà bây giờ anh dường như bỗng dưng muốn bắt đầu phô trương những tính khí kỳ quặc. Sáng nay ông chủ quả có ngụ ý với tôi một lời giải thích khả dĩ cho sự vắng mặt của anh – nó liên quan đến việc thu tiền mới được giao cho anh gần đây – nhưng tôi thật tình đã gần như lấy danh dự ra mà bảo đảm rằng lời giải thích ấy không thể đúng. Thế mà giờ đây tôi thấy ở đây sự ương bướng khó hiểu của anh, và tôi hoàn toàn mất hết mọi hứng thú muốn đứng ra bênh vực anh dù chỉ một chút. Mà vị trí của anh thì không hề vững chắc lắm đâu. Lúc đầu tôi định nói tất cả những chuyện này với anh khi chỉ có hai chúng ta, nhưng vì anh bắt tôi phí thời gian vô ích ở đây, tôi không hiểu tại sao song thân của anh lại không nên biết. Vậy thì, kết quả làm việc của anh thời gian gần đây rất không đạt yêu cầu; quả thật đây không phải là mùa làm ăn được gì đặc biệt, điều đó chúng tôi thừa nhận; nhưng một mùa không làm ăn được gì thì hoàn toàn không có, anh Samsa ạ, không được phép có.”

»Aber Herr Prokurist,« rief Gregor außer sich und vergaß in der Aufregung alles andere, »ich mache ja sofort, augenblicklich auf. Ein leichtes Unwohlsein, ein Schwindelanfall, haben mich verhindert aufzustehen. Ich liege noch jetzt im Bett. Jetzt bin ich aber schon wieder ganz frisch. Eben steige ich aus dem Bett. Nur einen kleinen Augenblick Geduld! Es geht noch nicht so gut, wie ich dachte. Es ist mir aber schon wohl. Wie das nur einen Menschen so überfallen kann! Noch gestern abend war mir ganz gut, meine Eltern wissen es ja, oder besser, schon gestern abend hatte ich eine kleine Vorahnung. Man hätte es mir ansehen müssen. Warum habe ich es nur im Geschäfte nicht gemeldet! Aber man denkt eben immer, daß man die Krankheit ohne Zuhausebleiben überstehen wird. Herr Prokurist! Schonen Sie meine Eltern! Für alle die Vorwürfe, die Sie mir jetzt machen, ist ja kein Grund; man hat mir ja davon auch kein Wort gesagt. Sie haben vielleicht die letzten Aufträge, die ich geschickt habe, nicht gelesen. Übrigens, noch mit dem Achtuhrzug fahre ich auf die Reise, die paar Stunden Ruhe haben mich gekräftigt. Halten Sie sich nur nicht auf, Herr Prokurist; ich bin gleich selbst im Geschäft, und haben Sie die Güte, das zu sagen und mich dem Herrn Chef zu empfehlen!«

“Nhưng thưa ông chánh văn phòng,” Gregor kêu lên, mất cả bình tĩnh, và trong cơn kích động quên hết mọi điều khác, “tôi sẽ mở cửa ngay, ngay lập tức đây. Một chút khó ở, một cơn chóng mặt, đã khiến tôi không dậy được. Bây giờ tôi vẫn còn nằm trên giường. Nhưng giờ thì tôi đã hoàn toàn khỏe khoắn trở lại. Tôi đang bước ra khỏi giường đây. Xin ông kiên nhẫn cho một chút thôi! Mọi việc chưa được suôn sẻ như tôi tưởng. Nhưng tôi đã thấy dễ chịu rồi. Sao chuyện như thế lại có thể ập đến với một con người như vậy nhỉ! Ngay tối qua tôi vẫn còn hoàn toàn khỏe, cha mẹ tôi biết mà, hay đúng hơn, ngay từ tối qua tôi đã có một chút linh cảm. Lẽ ra người ta phải nhìn thấy điều đó trên mặt tôi. Sao tôi lại không báo với hãng cơ chứ! Nhưng người ta cứ luôn nghĩ rằng mình sẽ vượt qua cơn bệnh mà không cần phải ở nhà. Thưa ông chánh văn phòng! Xin ông nương tay cho cha mẹ tôi! Tất cả những lời trách móc ông vừa dành cho tôi đều không có căn cứ; vả lại cũng chưa ai nói với tôi một lời nào về chuyện đó. Có lẽ ông chưa đọc những đơn hàng mới nhất tôi đã gửi về. Vả lại, tôi sẽ lên đường ngay chuyến tàu tám giờ, mấy tiếng nghỉ ngơi đã giúp tôi lại sức. Ông đừng mất thời gian ở đây nữa, thưa ông chánh văn phòng; tôi sẽ tự mình có mặt ở hãng ngay, xin ông vui lòng báo lại như vậy và cho tôi gửi lời kính chào ông chủ!”

Und während Gregor dies alles hastig ausstieß und kaum wußte, was er sprach, hatte er sich leicht, wohl infolge der im Bett bereits erlangten Übung, dem Kasten genähert und versuchte nun, an ihm sich aufzurichten. Er wollte tatsächlich die Tür aufmachen, tatsächlich sich sehen lassen und mit dem Prokuristen sprechen; er war begierig zu erfahren, was die anderen, die jetzt so nach ihm verlangten, bei seinem Anblick sagen würden. Würden sie erschrecken, dann hatte Gregor keine Verantwortung mehr und konnte ruhig sein. Würden sie aber alles ruhig hinnehmen, dann hatte auch er keinen Grund sich aufzuregen, und konnte, wenn er sich beeilte, um acht Uhr tatsächlich auf dem Bahnhof sein. Zuerst glitt er nun einigemale von dem glatten Kasten ab, aber endlich gab er sich einen letzten Schwung und stand aufrecht da; auf die Schmerzen im Unterleib achtete er gar nicht mehr, so sehr sie auch brannten. Nun ließ er sich gegen die Rücklehne eines nahen Stuhles fallen, an deren Rändern er sich mit seinen Beinchen festhielt. Damit hatte er aber auch die Herrschaft über sich erlangt und verstummte, denn nun konnte er den Prokuristen anhören.

Và trong khi Gregor vội vàng tuôn ra tất cả những lời ấy, hầu như không biết mình đang nói gì, thì chàng đã dễ dàng tiến lại gần cái tủ, có lẽ nhờ sự thành thạo đã có được trên giường, và giờ cố bám vào nó để đứng thẳng dậy. Chàng thật sự muốn mở cửa, thật sự muốn ra mặt và nói chuyện với ông chánh văn phòng; chàng nóng lòng muốn biết những người khác, những người lúc này đang đòi gặp chàng đến thế, sẽ nói gì khi nhìn thấy chàng. Nếu họ hoảng sợ, thì Gregor không còn trách nhiệm gì nữa và có thể yên tâm. Còn nếu họ bình thản đón nhận mọi chuyện, thì chàng cũng chẳng có lý do gì để lo lắng, và nếu nhanh chân thì quả thật có thể có mặt ở nhà ga lúc tám giờ. Thoạt đầu chàng trượt khỏi cái tủ nhẵn bóng mấy lần, nhưng cuối cùng chàng lấy đà một cái chót và đứng thẳng được; những cơn đau ở bụng dưới chàng chẳng còn để ý đến nữa, dù chúng rát bỏng đến đâu. Giờ chàng để mình ngả vào lưng tựa một chiếc ghế gần đó, dùng những cái chân nhỏ bám chặt vào mép lưng tựa. Nhờ thế chàng cũng đã làm chủ được bản thân và im bặt, vì giờ đây chàng có thể lắng nghe ông chánh văn phòng.

»Haben Sie auch nur ein Wort verstanden?« fragte der Prokurist die Eltern, »er macht sich doch wohl nicht einen Narren aus uns?« »Um Gottes willen,« rief die Mutter schon unter Weinen, »er ist vielleicht schwer krank, und wir quälen ihn. Grete! Grete!« schrie sie dann. »Mutter?« rief die Schwester von der anderen Seite. Sie verständigten sich durch Gregors Zimmer. »Du mußt augenblicklich zum Arzt. Gregor ist krank. Rasch um den Arzt. Hast du Gregor jetzt reden hören?« »Das war eine Tierstimme,« sagte der Prokurist, auffallend leise gegenüber dem Schreien der Mutter. »Anna! Anna!« rief der Vater durch das Vorzimmer in die Küche und klatschte in die Hände, »sofort einen Schlosser holen!« Und schon liefen die zwei Mädchen mit rauschenden Röcken durch das Vorzimmer – wie hatte sich die Schwester denn so schnell angezogen? – und rissen die Wohnungstüre auf. Man hörte gar nicht die Türe zuschlagen; sie hatten sie wohl offen gelassen, wie es in Wohnungen zu sein pflegt, in denen ein großes Unglück geschehen ist.

“Ông bà có hiểu được lấy một chữ nào không?” ông chánh văn phòng hỏi cha mẹ chàng, “chẳng lẽ anh ta lại đem chúng ta ra làm trò đùa?” “Lạy Chúa tôi,” người mẹ kêu lên, đã bật khóc, “có lẽ nó ốm nặng, mà chúng ta lại hành hạ nó. Grete! Grete!” rồi bà gào lên. “Mẹ?” cô em gái gọi lại từ phía bên kia. Họ nói chuyện với nhau qua phòng của Gregor. “Con phải đi gọi bác sĩ ngay lập tức. Gregor ốm rồi. Mau đi mời bác sĩ. Con có nghe Gregor nói vừa rồi không?” “Đó là tiếng của một con vật,” ông chánh văn phòng nói, khẽ đến lạ lùng so với tiếng la hét của người mẹ. “Anna! Anna!” người cha gọi qua phòng ngoài vào bếp và vỗ tay, “đi gọi thợ khóa ngay!” Và hai cô gái đã chạy qua phòng ngoài, váy sột soạt – sao cô em gái lại mặc quần áo nhanh thế được? – và giật toang cửa căn hộ. Người ta hoàn toàn không nghe thấy tiếng cửa đóng sập lại; hẳn là họ đã để ngỏ, như thường thấy trong những căn hộ vừa xảy ra một tai họa lớn.

Gregor war aber viel ruhiger geworden. Man verstand zwar also seine Worte nicht mehr, trotzdem sie ihm genug klar, klarer als früher, vorgekommen waren, vielleicht infolge der Gewöhnung des Ohres. Aber immerhin glaubte man nun schon daran, daß es mit ihm nicht ganz in Ordnung war, und war bereit, ihm zu helfen. Die Zuversicht und Sicherheit, womit die ersten Anordnungen getroffen worden waren, taten ihm wohl. Er fühlte sich wieder einbezogen in den menschlichen Kreis und erhoffte von beiden, vom Arzt und vom Schlosser, ohne sie eigentlich genau zu scheiden, großartige und überraschende Leistungen. Um für die sich nähernden entscheidenden Besprechungen eine möglichst klare Stimme zu bekommen, hustete er ein wenig ab, allerdings bemüht, dies ganz gedämpft zu tun, da möglicherweise auch schon dieses Geräusch anders als menschlicher Husten klang, was er selbst zu entscheiden sich nicht mehr getraute. Im Nebenzimmer war es inzwischen ganz still geworden. Vielleicht saßen die Eltern mit dem Prokuristen beim Tisch und tuschelten, vielleicht lehnten alle an der Türe und horchten.

Nhưng Gregor đã trở nên bình tĩnh hơn nhiều. Vậy là người ta không hiểu được những lời chàng nói nữa, mặc dù đối với chàng chúng có vẻ khá rõ ràng, rõ hơn trước, có lẽ do tai đã quen dần. Nhưng dù sao thì giờ người ta cũng đã tin rằng chàng không được ổn lắm, và sẵn sàng giúp đỡ chàng. Sự tự tin và chắc chắn trong những chỉ thị đầu tiên được đưa ra khiến chàng thấy dễ chịu. Chàng cảm thấy mình lại được đón vào vòng con người, và chàng trông đợi ở cả hai, ở bác sĩ lẫn thợ khóa, mà chẳng thực sự phân biệt rạch ròi giữa họ, những kỳ công lớn lao và bất ngờ. Để có được giọng nói rõ ràng nhất có thể cho những cuộc trao đổi quyết định sắp tới, chàng hắng giọng một chút, dĩ nhiên cố làm thật khẽ, vì có thể chính tiếng động này cũng đã nghe khác với tiếng ho của con người, điều mà tự chàng cũng không còn dám chắc để phán đoán. Trong khi đó ở phòng bên đã hoàn toàn im lặng. Có lẽ cha mẹ chàng đang ngồi bên bàn với ông chánh văn phòng mà thì thầm, có lẽ tất cả đang tựa vào cửa mà lắng nghe.

Gregor schob sich langsam mit dem Sessel zur Tür hin, ließ ihn dort los, warf sich gegen die Tür, hielt sich an ihr aufrecht – die Ballen seiner Beinchen hatten ein wenig Klebstoff – und ruhte sich dort einen Augenblick lang von der Anstrengung aus. Dann aber machte er sich daran, mit dem Mund den Schlüssel im Schloß umzudrehen. Es schien leider, daß er keine eigentlichen Zähne hatte, – womit sollte er gleich den Schlüssel fassen? – aber dafür waren die Kiefer freilich sehr stark, mit ihrer Hilfe brachte er auch wirklich den Schlüssel in Bewegung und achtete nicht darauf, daß er sich zweifellos irgendeinen Schaden zufügte, denn eine braune Flüssigkeit kam ihm aus dem Mund, floß über den Schlüssel und tropfte auf den Boden. »Hören Sie nur,« sagte der Prokurist im Nebenzimmer, »er dreht den Schlüssel um.« Das war für Gregor eine große Aufmunterung; aber alle hätten ihm zurufen sollen, auch der Vater und die Mutter: »Frisch, Gregor,« hätten sie rufen sollen, »immer nur heran, fest an das Schloß heran!« Und in der Vorstellung, daß alle seine Bemühungen mit Spannung verfolgten, verbiß er sich mit allem, was er an Kraft aufbringen konnte, besinnungslos in den Schlüssel. Je nach dem Fortschreiten der Drehung des Schlüssels umtanzte er das Schloß, hielt sich jetzt nur noch mit dem Munde aufrecht, und je nach Bedarf hing er sich an den Schlüssel oder drückte ihn dann wieder nieder mit der ganzen Last seines Körpers. Der hellere Klang des endlich zurückschnappenden Schlosses erweckte Gregor förmlich. Aufatmend sagte er sich: »Ich habe also den Schlosser nicht gebraucht,« und legte den Kopf auf die Klinke, um die Türe gänzlich zu öffnen.

Gregor từ từ đẩy chiếc ghế về phía cửa, buông nó ra ở đó, quăng mình vào cửa, bám vào nó mà đứng thẳng – các đệm dưới những cái chân nhỏ của chàng có một chút chất dính – và nghỉ ở đó một lát cho đỡ mệt. Nhưng rồi chàng bắt tay vào việc dùng miệng xoay chiếc chìa khóa trong ổ. Tiếc thay, dường như chàng chẳng có răng thật sự – vậy thì lấy gì mà ngậm lấy chiếc chìa khóa? – nhưng bù lại, quai hàm thì dĩ nhiên rất khỏe; nhờ chúng mà chàng quả thật đã làm cho chiếc chìa khóa chuyển động, và chàng không để ý rằng mình chắc chắn đã tự gây cho mình một tổn thương nào đó, vì một thứ chất lỏng màu nâu trào ra khỏi miệng, chảy qua chiếc chìa khóa và nhỏ giọt xuống sàn. “Nghe kìa,” ông chánh văn phòng nói ở phòng bên, “anh ta đang xoay chìa khóa.” Điều đó khích lệ Gregor rất nhiều; nhưng lẽ ra tất cả mọi người nên hô to cổ vũ chàng, cả người cha lẫn người mẹ: “Cố lên, Gregor,” lẽ ra họ nên hô lên, “cứ thế, bám chặt lấy ổ khóa!” Và trong ý nghĩ rằng mọi người đang hồi hộp theo dõi từng nỗ lực của mình, chàng dồn hết sức lực có thể, cắn chặt lấy chiếc chìa khóa đến mê man. Vòng xoay của chìa khóa tiến đến đâu, chàng nhảy múa quanh ổ khóa đến đó, giờ chỉ còn dùng miệng để giữ mình đứng thẳng, và tùy lúc cần mà chàng đu người lên chìa khóa hoặc lại dùng toàn bộ sức nặng thân mình ấn nó xuống. Tiếng cạch trong trẻo hơn của ổ khóa cuối cùng bật ra quả thực đã làm Gregor bừng tỉnh. Thở phào, chàng tự nhủ: “Vậy là mình không cần đến thợ khóa,” và đặt đầu lên tay nắm cửa để mở toang cánh cửa.

Da er die Türe auf diese Weise öffnen mußte, war sie eigentlich schon recht weit geöffnet, und er selbst noch nicht zu sehen. Er mußte sich erst langsam um den einen Türflügel herumdrehen, und zwar sehr vorsichtig, wenn er nicht gerade vor dem Eintritt ins Zimmer plump auf den Rücken fallen wollte. Er war noch mit jener schwierigen Bewegung beschäftigt und hatte nicht Zeit, auf anderes zu achten, da hörte er schon den Prokuristen ein lautes »Oh!« ausstoßen – es klang, wie wenn der Wind saust – und nun sah er ihn auch, wie er, der der Nächste an der Türe war, die Hand gegen den offenen Mund drückte und langsam zurückwich, als vertreibe ihn eine unsichtbare, gleichmäßig fortwirkende Kraft. Die Mutter – sie stand hier trotz der Anwesenheit des Prokuristen mit von der Nacht her noch aufgelösten, hoch sich sträubenden Haaren – sah zuerst mit gefalteten Händen den Vater an, ging dann zwei Schritte zu Gregor hin und fiel inmitten ihrer rings um sie herum sich ausbreitenden Röcke nieder, das Gesicht ganz unauffindbar zu ihrer Brust gesenkt. Der Vater ballte mit feindseligem Ausdruck die Faust, als wolle er Gregor in sein Zimmer zurückstoßen, sah sich dann unsicher im Wohnzimmer um, beschattete dann mit den Händen die Augen und weinte, daß sich seine mächtige Brust schüttelte.

Vì phải mở cửa theo cách này, nên thực ra cánh cửa đã mở khá rộng mà người ta vẫn chưa nhìn thấy chàng. Trước hết chàng phải từ từ xoay mình quanh một cánh cửa, và phải hết sức thận trọng, nếu không muốn ngã ngửa vụng về ngay trước khi bước vào phòng. Chàng còn đang bận với động tác khó khăn ấy và không có thời gian để ý đến chuyện gì khác, thì đã nghe ông chánh văn phòng thốt lên một tiếng “Ồ!” thật to – nghe như tiếng gió rít – và bây giờ chàng cũng nhìn thấy ông ta, người đứng gần cửa nhất, đang ấn tay lên cái miệng há hốc và từ từ lùi lại, như thể bị một sức mạnh vô hình, đều đặn không ngừng, đẩy đi. Người mẹ – dù có mặt ông chánh văn phòng, bà vẫn đứng đó với mái tóc từ đêm còn xõa rối, dựng ngược lên – thoạt tiên chắp tay nhìn người cha, rồi bước hai bước về phía Gregor và ngã khuỵu xuống giữa những lớp váy xòe rộng quanh mình, mặt cúi gục xuống ngực đến mức không còn thấy đâu nữa. Người cha nắm chặt tay với vẻ thù địch, như thể muốn đẩy Gregor trở vào phòng, rồi bối rối nhìn quanh phòng khách, rồi lấy tay che mắt và khóc đến nỗi bộ ngực vạm vỡ của ông rung lên.

Gregor trat nun gar nicht in das Zimmer, sondern lehnte sich von innen an den festgeriegelten Türflügel, so daß sein Leib nur zur Hälfte und darüber der seitlich geneigte Kopf zu sehen war, mit dem er zu den anderen hinüberlugte. Es war inzwischen viel heller geworden; klar stand auf der anderen Straßenseite ein Ausschnitt des gegenüberliegenden, endlosen, grauschwarzen Hauses – es war ein Krankenhaus – mit seinen hart die Front durchbrechenden regelmäßigen Fenstern; der Regen fiel noch nieder, aber nur mit großen, einzeln sichtbaren und förmlich auch einzelnweise auf die Erde hinuntergeworfenen Tropfen. Das Frühstücksgeschirr stand in überreicher Zahl auf dem Tisch, denn für den Vater war das Frühstück die wichtigste Mahlzeit des Tages, die er bei der Lektüre verschiedener Zeitungen stundenlang hinzog. Gerade an der gegenüberliegenden Wand hing eine Photographie Gregors aus seiner Militärzeit, die ihn als Leutnant darstellte, wie er, die Hand am Degen, sorglos lächelnd, Respekt für seine Haltung und Uniform verlangte. Die Tür zum Vorzimmer war geöffnet, und man sah, da auch die Wohnungstür offen war, auf den Vorplatz der Wohnung hinaus und auf den Beginn der abwärts führenden Treppe.

Gregor hoàn toàn không bước vào phòng, mà tựa từ bên trong vào cánh cửa đã cài then chặt, khiến người ta chỉ thấy được một nửa thân mình chàng, và phía trên đó là cái đầu nghiêng sang một bên, mà chàng dùng để ngó sang những người kia. Trong lúc ấy trời đã sáng hơn nhiều; ở phía bên kia đường hiện rõ một mảng của tòa nhà đối diện, dài vô tận, màu xám đen – đó là một bệnh viện – với những ô cửa sổ đều đặn xuyên thủng mặt tiền một cách cứng nhắc; mưa vẫn còn rơi, nhưng chỉ còn những giọt lớn, nhìn thấy được từng giọt riêng rẽ và quả thực cũng như bị ném xuống đất từng giọt một. Bát đĩa ăn sáng bày trên bàn nhiều quá mức, vì đối với người cha, bữa sáng là bữa ăn quan trọng nhất trong ngày, bữa ăn ông kéo dài hàng giờ liền trong khi đọc đủ các tờ báo. Ngay trên bức tường đối diện treo một bức ảnh Gregor thời chàng đi lính, chụp chàng là một thiếu úy, tay đặt trên chuôi kiếm, mỉm cười vô tư lự, đòi người ta phải kính nể dáng điệu và bộ quân phục của chàng. Cánh cửa dẫn ra phòng ngoài đang mở, và vì cửa căn hộ cũng mở, người ta có thể nhìn ra tận chiếu nghỉ trước căn hộ và thấy đầu cầu thang dẫn xuống dưới.

»Nun,« sagte Gregor und war sich dessen wohl bewußt, daß er der einzige war, der die Ruhe bewahrt hatte, »ich werde mich gleich anziehen, die Kollektion zusammenpacken und wegfahren. Wollt ihr, wollt ihr mich wegfahren lassen? Nun, Herr Prokurist, Sie sehen, ich bin nicht starrköpfig und ich arbeite gern; das Reisen ist beschwerlich, aber ich könnte ohne das Reisen nicht leben. Wohin gehen Sie denn, Herr Prokurist? Ins Geschäft? Ja? Werden Sie alles wahrheitsgetreu berichten? Man kann im Augenblick unfähig sein zu arbeiten, aber dann ist gerade der richtige Zeitpunkt, sich an die früheren Leistungen zu erinnern und zu bedenken, daß man später, nach Beseitigung des Hindernisses, gewiß desto fleißiger und gesammelter arbeiten wird. Ich bin ja dem Herrn Chef so sehr verpflichtet, das wissen Sie doch recht gut. Andererseits habe ich die Sorge um meine Eltern und die Schwester. Ich bin in der Klemme, ich werde mich aber auch wieder herausarbeiten. Machen Sie es mir aber nicht schwieriger, als es schon ist. Halten Sie im Geschäft meine Partei! Man liebt den Reisenden nicht, ich weiß. Man denkt, er verdient ein Heidengeld und führt dabei ein schönes Leben. Man hat eben keine besondere Veranlassung, dieses Vorurteil besser zu durchdenken. Sie aber, Herr Prokurist, Sie haben einen besseren Überblick über die Verhältnisse, als das sonstige Personal, ja sogar, ganz im Vertrauen gesagt, einen besseren Überblick, als der Herr Chef selbst, der in seiner Eigenschaft als Unternehmer sich in seinem Urteil leicht zuungunsten eines Angestellten beirren läßt. Sie wissen auch sehr wohl, daß der Reisende, der fast das ganze Jahr außerhalb des Geschäftes ist, so leicht ein Opfer von Klatschereien, Zufälligkeiten und grundlosen Beschwerden werden kann, gegen die sich zu wehren ihm ganz unmöglich ist, da er von ihnen meistens gar nichts erfährt und nur dann, wenn er erschöpft eine Reise beendet hat, zu Hause die schlimmen, auf ihre Ursachen hin nicht mehr zu durchschauenden Folgen am eigenen Leibe zu spüren bekommt. Herr Prokurist, gehen Sie nicht weg, ohne mir ein Wort gesagt zu haben, das mir zeigt, daß Sie mir wenigstens zu einem kleinen Teil recht geben!«

“Thôi được,” Gregor nói, ý thức rõ rằng mình là người duy nhất còn giữ được bình tĩnh, “con sẽ mặc quần áo ngay, gói ghém bộ hàng mẫu và lên đường. Cả nhà có muốn, có muốn để con đi không? Kìa, thưa ông chánh văn phòng, ông thấy đấy, tôi không ương bướng và tôi thích làm việc; đi đường thì vất vả, nhưng không đi đường thì tôi không sống nổi. Ông đi đâu thế, thưa ông chánh văn phòng? Về hãng ạ? Phải không? Ông sẽ báo cáo mọi chuyện đúng sự thật chứ? Có thể có lúc người ta không đủ sức làm việc, nhưng chính lúc ấy lại là thời điểm thích hợp để nhớ lại những thành tích trước kia và suy nghĩ rằng sau này, khi trở ngại đã được gạt bỏ, người ta chắc chắn sẽ làm việc càng chăm chỉ và chuyên tâm hơn. Tôi mang ơn ông chủ biết bao, điều đó ông biết rõ lắm mà. Mặt khác, tôi còn phải lo cho cha mẹ và em gái. Tôi đang lâm vào thế kẹt, nhưng tôi sẽ lại tự xoay xở thoát ra được. Nhưng xin ông đừng làm cho tôi khó khăn hơn mức đã khó rồi. Xin ông đứng về phía tôi ở hãng! Người ta không ưa người đi chào hàng, tôi biết. Người ta nghĩ anh ta kiếm được bộn tiền mà lại sống sung sướng. Người ta chẳng có lý do gì đặc biệt để suy xét kỹ hơn về định kiến ấy. Nhưng ông, thưa ông chánh văn phòng, ông có cái nhìn bao quát về tình hình tốt hơn những nhân viên khác, thậm chí, nói riêng với ông thôi, còn tốt hơn cả chính ông chủ, người mà với tư cách là chủ doanh nghiệp, dễ bị lung lạc trong phán xét theo hướng bất lợi cho một nhân viên. Ông cũng biết rất rõ rằng người đi chào hàng, kẻ gần như quanh năm vắng mặt ở hãng, rất dễ trở thành nạn nhân của những lời đàm tiếu, những chuyện ngẫu nhiên và những lời phàn nàn vô căn cứ, mà chống lại chúng thì anh ta hoàn toàn không thể, vì phần lớn anh ta chẳng hay biết gì về chúng, và chỉ đến khi mệt nhoài kết thúc một chuyến đi, về đến nhà, anh ta mới phải tự mình gánh chịu những hậu quả tồi tệ mà nguyên nhân thì không sao còn lần ra được nữa. Thưa ông chánh văn phòng, xin ông đừng đi mà không nói với tôi một lời cho thấy ông ít ra cũng đồng ý với tôi một phần nhỏ!”

Aber der Prokurist hatte sich schon bei den ersten Worten Gregors abgewendet, und nur über die zuckende Schulter hinweg sah er mit aufgeworfenen Lippen nach Gregor zurück. Und während Gregors Rede stand er keinen Augenblick still, sondern verzog sich, ohne Gregor aus den Augen zu lassen, gegen die Tür, aber ganz allmählich, als bestehe ein geheimes Verbot, das Zimmer zu verlassen. Schon war er im Vorzimmer, und nach der plötzlichen Bewegung, mit der er zum letztenmal den Fuß aus dem Wohnzimmer zog, hätte man glauben können, er habe sich soeben die Sohle verbrannt. Im Vorzimmer aber streckte er die rechte Hand weit von sich zur Treppe hin, als warte dort auf ihn eine geradezu überirdische Erlösung.

Nhưng ngay từ những lời đầu tiên của Gregor, ông chánh văn phòng đã quay đi, và chỉ ngoái nhìn lại Gregor qua bờ vai đang giật giật, môi trề ra. Và trong suốt bài nói của Gregor, ông ta không đứng yên lấy một giây, mà lẩn dần về phía cửa, mắt không rời Gregor, nhưng rất từ từ, như thể có một lệnh cấm bí mật không cho rời khỏi căn phòng. Ông ta đã ra đến phòng ngoài, và qua cái động tác đột ngột khi ông ta rút chân lần cuối khỏi phòng khách, người ta có thể tưởng rằng ông ta vừa bị bỏng gan bàn chân. Nhưng ở phòng ngoài, ông ta vươn dài tay phải về phía cầu thang, như thể ở đó đang chờ đợi ông ta một sự giải thoát quả thực siêu phàm.

Gregor sah ein, daß er den Prokuristen in dieser Stimmung auf keinen Fall weggehen lassen dürfe, wenn dadurch seine Stellung im Geschäft nicht aufs äußerste gefährdet werden sollte. Die Eltern verstanden das alles nicht so gut; sie hatten sich in den langen Jahren die Überzeugung gebildet, daß Gregor in diesem Geschäft für sein Leben versorgt war, und hatten außerdem jetzt mit den augenblicklichen Sorgen so viel zu tun, daß ihnen jede Voraussicht abhanden gekommen war. Aber Gregor hatte diese Voraussicht. Der Prokurist mußte gehalten, beruhigt, überzeugt und schließlich gewonnen werden; die Zukunft Gregors und seiner Familie hing doch davon ab! Wäre doch die Schwester hier gewesen! Sie war klug; sie hatte schon geweint, als Gregor noch ruhig auf dem Rücken lag. Und gewiß hätte der Prokurist, dieser Damenfreund, sich von ihr lenken lassen; sie hätte die Wohnungstür zugemacht und ihm im Vorzimmer den Schrecken ausgeredet. Aber die Schwester war eben nicht da, Gregor selbst mußte handeln. Und ohne daran zu denken, daß er seine gegenwärtigen Fähigkeiten, sich zu bewegen, noch gar nicht kannte, ohne auch daran zu denken, daß seine Rede möglicher- ja wahrscheinlicherweise wieder nicht verstanden worden war, verließ er den Türflügel; schob sich durch die Öffnung; wollte zum Prokuristen hingehen, der sich schon am Geländer des Vorplatzes lächerlicherweise mit beiden Händen festhielt; fiel aber sofort, nach einem Halt suchend, mit einem kleinen Schrei auf seine vielen Beinchen nieder. Kaum war das geschehen, fühlte er zum erstenmal an diesem Morgen ein körperliches Wohlbehagen; die Beinchen hatten festen Boden unter sich; sie gehorchten vollkommen, wie er zu seiner Freude merkte; strebten sogar darnach, ihn fortzutragen, wohin er wollte; und schon glaubte er, die endgültige Besserung alles Leidens stehe unmittelbar bevor. Aber im gleichen Augenblick, als er da schaukelnd vor verhaltener Bewegung, gar nicht weit von seiner Mutter entfernt, ihr gerade gegenüber auf dem Boden lag, sprang diese, die doch so ganz in sich versunken schien, mit einemmale in die Höhe, die Arme weit ausgestreckt, die Finger gespreizt, rief: »Hilfe, um Gottes willen Hilfe!«, hielt den Kopf geneigt, als wolle sie Gregor besser sehen, lief aber, im Widerspruch dazu, sinnlos zurück; hatte vergessen, daß hinter ihr der gedeckte Tisch stand; setzte sich, als sie bei ihm angekommen war, wie in Zerstreutheit, eilig auf ihn, und schien gar nicht zu merken, daß neben ihr aus der umgeworfenen großen Kanne der Kaffee in vollem Strome auf den Teppich sich ergoß.

Gregor hiểu ra rằng chàng tuyệt đối không được để ông chánh văn phòng ra về với tâm trạng thế này, nếu không muốn vị trí của mình ở hãng bị đe dọa đến cùng cực. Cha mẹ chàng không hiểu rõ được tất cả những điều đó; trong bao năm dài họ đã hình thành niềm tin rằng Gregor được bảo đảm suốt đời ở hãng này, và lại thêm bây giờ họ bận bịu với những nỗi lo trước mắt đến mức đã mất hết mọi sự nhìn xa. Nhưng Gregor thì có được sự nhìn xa ấy. Phải giữ ông chánh văn phòng lại, làm ông ta yên lòng, thuyết phục ông ta và cuối cùng là chinh phục ông ta; tương lai của Gregor và gia đình chàng phụ thuộc vào đó cơ mà! Giá như cô em gái có mặt ở đây! Cô thông minh; cô đã khóc khi Gregor còn yên ổn nằm ngửa. Và chắc chắn ông chánh văn phòng, cái ông mê phụ nữ ấy, sẽ để cô dẫn dắt; cô sẽ đóng cửa căn hộ lại và ở phòng ngoài sẽ khuyên giải cho ông ta hết sợ. Nhưng cô em gái lại không có ở đây, Gregor phải tự mình hành động. Và chẳng hề nghĩ rằng mình còn chưa biết gì về khả năng di chuyển hiện thời của mình, cũng chẳng nghĩ rằng có thể, thậm chí rất có thể, những lời mình nói lại một lần nữa không được hiểu, chàng rời cánh cửa; lách mình qua khe cửa; định đi về phía ông chánh văn phòng, người lúc ấy đã bám chặt lấy lan can chiếu nghỉ bằng cả hai tay một cách lố bịch; nhưng, đang tìm chỗ bám, chàng lập tức kêu lên một tiếng nhỏ và ngã xuống trên vô số những cái chân nhỏ của mình. Vừa ngã xong, chàng lần đầu tiên trong buổi sáng hôm ấy cảm thấy một sự dễ chịu trong thân thể; những cái chân nhỏ đã có nền đất vững chắc dưới mình; chúng hoàn toàn vâng lời, như chàng mừng rỡ nhận ra; thậm chí còn hăm hở muốn đưa chàng đi bất cứ đâu chàng muốn; và chàng đã tin rằng mọi đau khổ sắp được chữa lành hẳn ngay trước mắt. Nhưng cũng đúng vào lúc chàng nằm đó trên sàn, đung đưa vì cử động bị kìm nén, không xa mẹ chàng là mấy, ngay trước mặt bà, thì bà, người tưởng như đang hoàn toàn chìm đắm trong chính mình, bỗng nhiên bật đứng dậy, hai tay dang rộng, các ngón tay xòe ra, kêu lên: “Cứu với, lạy Chúa, cứu với!”, đầu nghiêng đi như muốn nhìn Gregor cho rõ hơn, nhưng, trái ngược với điều đó, lại chạy lùi một cách vô nghĩa; quên mất rằng sau lưng mình là chiếc bàn đã dọn sẵn; khi đã đến chỗ bàn, bà vội vàng ngồi lên trên nó, như trong cơn đãng trí, và dường như hoàn toàn không nhận thấy rằng bên cạnh mình, từ chiếc bình lớn bị đổ, cà phê đang tuôn thành dòng xối xả xuống tấm thảm.

»Mutter, Mutter,« sagte Gregor leise und sah zu ihr hinauf. Der Prokurist war ihm für einen Augenblick ganz aus dem Sinn gekommen; dagegen konnte er sich nicht versagen, im Anblick des fließenden Kaffees mehrmals mit den Kiefern ins Leere zu schnappen. Darüber schrie die Mutter neuerdings auf, flüchtete vom Tisch und fiel dem ihr entgegeneilenden Vater in die Arme. Aber Gregor hatte jetzt keine Zeit für seine Eltern; der Prokurist war schon auf der Treppe; das Kinn auf dem Geländer, sah er noch zum letzten Male zurück. Gregor nahm einen Anlauf, um ihn möglichst sicher einzuholen; der Prokurist mußte etwas ahnen, denn er machte einen Sprung über mehrere Stufen und verschwand; »Huh!« aber schrie er noch, es klang durchs ganze Treppenhaus. Leider schien nun auch diese Flucht des Prokuristen den Vater, der bisher verhältnismäßig gefaßt gewesen war, völlig zu verwirren, denn statt selbst dem Prokuristen nachzulaufen oder wenigstens Gregor in der Verfolgung nicht zu hindern, packte er mit der Rechten den Stock des Prokuristen, den dieser mit Hut und Überzieher auf einem Sessel zurückgelassen hatte, holte mit der Linken eine große Zeitung vom Tisch und machte sich unter Füßestampfen daran, Gregor durch Schwenken des Stockes und der Zeitung in sein Zimmer zurückzutreiben. Kein Bitten Gregors half, kein Bitten wurde auch verstanden, er mochte den Kopf noch so demütig drehen, der Vater stampfte nur stärker mit den Füßen. Drüben hatte die Mutter trotz des kühlen Wetters ein Fenster aufgerissen, und hinausgelehnt drückte sie ihr Gesicht weit außerhalb des Fensters in ihre Hände. Zwischen Gasse und Treppenhaus entstand eine starke Zugluft, die Fenstervorhänge flogen auf, die Zeitungen auf dem Tische rauschten, einzelne Blätter wehten über den Boden hin. Unerbittlich drängte der Vater und stieß Zischlaute aus, wie ein Wilder. Nun hatte aber Gregor noch gar keine Übung im Rückwärtsgehen, es ging wirklich sehr langsam. Wenn sich Gregor nur hätte umdrehen dürfen, er wäre gleich in seinem Zimmer gewesen, aber er fürchtete sich, den Vater durch die zeitraubende Umdrehung ungeduldig zu machen, und jeden Augenblick drohte ihm doch von dem Stock in des Vaters Hand der tödliche Schlag auf den Rücken oder auf den Kopf. Endlich aber blieb Gregor doch nichts anderes übrig, denn er merkte mit Entsetzen, daß er im Rückwärtsgehen nicht einmal die Richtung einzuhalten verstand; und so begann er, unter unaufhörlichen ängstlichen Seitenblicken nach dem Vater, sich nach Möglichkeit rasch, in Wirklichkeit aber doch nur sehr langsam umzudrehen. Vielleicht merkte der Vater seinen guten Willen, denn er störte ihn hierbei nicht, sondern dirigierte sogar hie und da die Drehbewegung von der Ferne mit der Spitze seines Stockes. Wenn nur nicht dieses unerträgliche Zischen des Vaters gewesen wäre! Gregor verlor darüber ganz den Kopf. Er war schon fast ganz umgedreht, als er sich, immer auf dieses Zischen horchend, sogar irrte und sich wieder ein Stück zurückdrehte. Als er aber endlich glücklich mit dem Kopf vor der Türöffnung war, zeigte es sich, daß sein Körper zu breit war, um ohne weiteres durchzukommen. Dem Vater fiel es natürlich in seiner gegenwärtigen Verfassung auch nicht entfernt ein, etwa den anderen Türflügel zu öffnen, um für Gregor einen genügenden Durchgang zu schaffen. Seine fixe Idee war bloß, daß Gregor so rasch als möglich in sein Zimmer müsse. Niemals hätte er auch die umständlichen Vorbereitungen gestattet, die Gregor brauchte, um sich aufzurichten und vielleicht auf diese Weise durch die Tür zu kommen. Vielleicht trieb er, als gäbe es kein Hindernis, Gregor jetzt unter besonderem Lärm vorwärts; es klang schon hinter Gregor gar nicht mehr wie die Stimme bloß eines einzigen Vaters; nun gab es wirklich keinen Spaß mehr, und Gregor drängte sich – geschehe was wolle – in die Tür. Die eine Seite seines Körpers hob sich, er lag schief in der Türöffnung, seine eine Flanke war ganz wundgerieben, an der weißen Tür blieben häßliche Flecke, bald steckte er fest und hätte sich allein nicht mehr rühren können, die Beinchen auf der einen Seite hingen zitternd oben in der Luft, die auf der anderen waren schmerzhaft zu Boden gedrückt – da gab ihm der Vater von hinten einen jetzt wahrhaftig erlösenden starken Stoß, und er flog, heftig blutend, weit in sein Zimmer hinein. Die Tür wurde noch mit dem Stock zugeschlagen, dann war es endlich still.

“Mẹ ơi, mẹ ơi,” Gregor khẽ nói và ngước lên nhìn bà. Trong giây lát, ông chánh văn phòng hoàn toàn ra khỏi tâm trí chàng; trái lại, nhìn dòng cà phê đang chảy, chàng không kìm được, mấy lần đớp hàm vào khoảng không. Thấy thế, người mẹ lại thét lên, chạy trốn khỏi cái bàn và ngã vào vòng tay người cha đang vội vã chạy lại phía bà. Nhưng lúc này Gregor không có thời gian cho cha mẹ; ông chánh văn phòng đã ở trên cầu thang; cằm tì lên lan can, ông ta còn ngoái lại nhìn lần cuối. Gregor lấy đà để có thể đuổi kịp ông ta cho thật chắc; ông chánh văn phòng hẳn đã đoán được điều gì đó, vì ông ta nhảy một bước qua mấy bậc thang liền rồi biến mất; nhưng ông ta vẫn còn kêu lên một tiếng “Úi!”, vang khắp cả lồng cầu thang. Tiếc thay, giờ đây cuộc tháo chạy này của ông chánh văn phòng dường như cũng làm cho người cha, người cho đến lúc ấy vẫn còn tương đối bình tĩnh, hoàn toàn rối trí, vì thay vì tự mình chạy theo ông chánh văn phòng hoặc ít ra là đừng cản trở Gregor đuổi theo, ông lại dùng tay phải chộp lấy cây gậy của ông chánh văn phòng, mà ông này đã bỏ lại trên một chiếc ghế cùng với mũ và áo khoác, dùng tay trái vớ lấy một tờ báo lớn trên bàn, và vừa giậm chân thình thịch vừa bắt đầu vung vẩy cây gậy và tờ báo để xua Gregor trở vào phòng. Mọi lời van xin của Gregor đều vô ích, mà cũng chẳng lời van xin nào được hiểu, chàng có xoay đầu khúm núm đến đâu thì người cha cũng chỉ giậm chân mạnh hơn. Bên kia, người mẹ đã giật tung một cánh cửa sổ dù trời lạnh, và nhoài người ra ngoài, bà vùi mặt vào hai bàn tay, xa hẳn ra ngoài khung cửa sổ. Giữa ngõ phố và lồng cầu thang nổi lên một luồng gió lùa mạnh, rèm cửa sổ bay phần phật, những tờ báo trên bàn xào xạc, vài tờ bay lả tả trên sàn. Người cha dồn tới không khoan nhượng và phát ra những tiếng xuỵt xuỵt như một kẻ mọi rợ. Thế mà Gregor lại chưa hề quen đi lùi, nên chàng đi thật sự rất chậm. Giá như Gregor được phép quay người lại, thì chàng đã vào được phòng mình ngay, nhưng chàng sợ việc xoay người mất thời gian sẽ làm người cha mất kiên nhẫn, và bất cứ lúc nào cây gậy trong tay người cha cũng có thể giáng một đòn chí mạng xuống lưng hay xuống đầu chàng. Nhưng rốt cuộc Gregor chẳng còn cách nào khác, vì chàng kinh hoàng nhận ra rằng khi đi lùi chàng thậm chí không giữ nổi phương hướng; và thế là, không ngừng lo sợ liếc nhìn người cha, chàng bắt đầu xoay mình nhanh hết mức có thể, nhưng thực ra vẫn rất chậm. Có lẽ người cha nhận thấy thiện chí của chàng, vì ông không quấy rầy chàng trong việc này, thậm chí thỉnh thoảng còn từ xa dùng đầu gậy điều khiển động tác xoay mình. Giá như không có cái tiếng xuỵt xuỵt không thể chịu nổi ấy của người cha! Gregor vì nó mà hoàn toàn mất hết đầu óc. Chàng đã xoay được gần hết vòng, thì vì cứ mải lắng nghe tiếng xuỵt xuỵt ấy, chàng thậm chí còn nhầm và lại xoay ngược trở lại một đoạn. Nhưng cuối cùng khi đầu chàng may mắn đã đến trước khung cửa, thì hóa ra thân mình chàng quá rộng, không thể cứ thế mà lọt qua. Dĩ nhiên trong tình trạng hiện thời, người cha không hề mảy may nghĩ đến chuyện mở thêm cánh cửa kia để tạo cho Gregor một lối đi đủ rộng. Ý nghĩ cố định duy nhất của ông chỉ là Gregor phải vào phòng càng nhanh càng tốt. Ông cũng sẽ không bao giờ cho phép những bước chuẩn bị rườm rà mà Gregor cần đến để dựng người đứng dậy và có lẽ nhờ cách ấy mà qua được cửa. Có lẽ, như thể chẳng có trở ngại nào, giờ đây ông lại xua Gregor tiến lên với những tiếng ồn đặc biệt; sau lưng Gregor, tiếng ấy nghe đã chẳng còn giống giọng của chỉ một người cha duy nhất; giờ thì thực sự chẳng còn là chuyện đùa nữa, và Gregor chen mình – mặc kệ chuyện gì xảy ra – vào khung cửa. Một bên thân chàng nhấc lên, chàng nằm chéo trong khung cửa, một bên sườn chàng bị cọ xát trầy trụa, trên cánh cửa trắng để lại những vệt bẩn xấu xí, chẳng mấy chốc chàng bị kẹt cứng và một mình không thể nhúc nhích được nữa, những cái chân nhỏ ở một bên treo run rẩy trên không, những cái ở bên kia bị đè đau đớn xuống sàn – thì người cha từ phía sau giáng cho chàng một cú đẩy mạnh, giờ đây quả thực là một sự giải thoát, và chàng bay vọt, máu chảy đầm đìa, vào sâu trong phòng. Cánh cửa còn bị gậy đập sập lại, rồi cuối cùng mọi sự lặng im.

Erst in der Abenddämmerung erwachte Gregor aus seinem schweren ohnmachtähnlichen Schlaf. Er wäre gewiß nicht viel später auch ohne Störung erwacht, denn er fühlte sich genügend ausgeruht und ausgeschlafen, doch schien es ihm, als hätte ihn ein flüchtiger Schritt und ein vorsichtiges Schließen der zum Vorzimmer führenden Tür geweckt. Der Schein der elektrischen Straßenbahn lag bleich hier und da auf der Zimmerdecke und auf den höheren Teilen der Möbel, aber unten bei Gregor war es finster. Langsam schob er sich, noch ungeschickt mit seinen Fühlern tastend, die er jetzt erst schätzen lernte, zur Türe hin, um nachzusehen, was dort geschehen war. Seine linke Seite schien eine einzige lange, unangenehm spannende Narbe, und er mußte auf seinen zwei Beinreihen regelrecht hinken. Ein Beinchen war übrigens im Laufe der vormittägigen Vorfälle schwer verletzt worden – es war fast ein Wunder, daß nur eines verletzt worden war – und schleppte leblos nach.

Mãi đến lúc chạng vạng Gregor mới tỉnh dậy sau giấc ngủ nặng nề tựa như ngất lịm. Hẳn chàng cũng sẽ tỉnh dậy không muộn hơn bao nhiêu dù chẳng có gì quấy rầy, vì chàng cảm thấy đã nghỉ ngơi và ngủ đủ, song chàng có cảm giác như mình đã bị đánh thức bởi một bước chân thoáng qua và tiếng khép thận trọng cánh cửa dẫn ra phòng ngoài. Ánh sáng của tàu điện ngoài phố hắt nhợt nhạt chỗ này chỗ kia lên trần phòng và lên những phần cao hơn của đồ đạc, nhưng phía dưới, chỗ Gregor, thì tối om. Chàng chậm chạp lết về phía cửa, vẫn còn vụng về dò dẫm bằng đôi râu mà đến giờ chàng mới bắt đầu biết quý, để xem ở đó đã xảy ra chuyện gì. Sườn trái của chàng dường như là một vết sẹo dài duy nhất, căng ra khó chịu, và chàng phải thực sự khập khiễng trên hai hàng chân của mình. Vả lại, một cái chân nhỏ đã bị thương nặng trong những biến cố hồi sáng – chỉ có một cái bị thương thì gần như là một phép lạ – và cứ lê theo sau, không còn sự sống.

Erst bei der Tür merkte er, was ihn dorthin eigentlich gelockt hatte; es war der Geruch von etwas Eßbarem gewesen. Denn dort stand ein Napf mit süßer Milch gefüllt, in der kleine Schnitte von Weißbrot schwammen. Fast hätte er vor Freude gelacht, denn er hatte noch größeren Hunger als am Morgen, und gleich tauchte er seinen Kopf fast bis über die Augen in die Milch hinein. Aber bald zog er ihn enttäuscht wieder zurück; nicht nur, daß ihm das Essen wegen seiner heiklen linken Seite Schwierigkeiten machte – und er konnte nur essen, wenn der ganze Körper schnaufend mitarbeitete –, so schmeckte ihm überdies die Milch, die sonst sein Lieblingsgetränk war und die ihm gewiß die Schwester deshalb hereingestellt hatte, gar nicht, ja er wandte sich fast mit Widerwillen von dem Napf ab und kroch in die Zimmermitte zurück.

Chỉ khi tới bên cửa chàng mới nhận ra điều gì thực ra đã dụ chàng tới đó; đó là mùi của một thứ ăn được. Vì ở đó có đặt một cái bát đầy sữa ngọt, trên mặt nổi lềnh bềnh những lát bánh mì trắng nhỏ. Chàng suýt bật cười vì vui sướng, vì chàng còn đói hơn cả lúc sáng, và chàng lập tức nhúng đầu vào sữa ngập gần quá mắt. Nhưng chẳng bao lâu chàng thất vọng rụt đầu lại; không chỉ vì việc ăn gặp khó khăn do cái sườn trái nhạy cảm của chàng – mà chàng chỉ ăn được khi toàn thân phì phò cùng làm việc – mà hơn nữa sữa, vốn thường là thức uống ưa thích của chàng và chắc chắn vì thế mà cô em gái đã đặt vào đây, giờ chẳng ngon chút nào, thậm chí chàng gần như ghê tởm quay khỏi cái bát và bò trở lại giữa phòng.

Im Wohnzimmer war, wie Gregor durch die Türspalte sah, das Gas angezündet, aber während sonst zu dieser Tageszeit der Vater seine nachmittags erscheinende Zeitung der Mutter und manchmal auch der Schwester mit erhobener Stimme vorzulesen pflegte, hörte man jetzt keinen Laut. Nun vielleicht war dieses Vorlesen, von dem ihm die Schwester immer erzählte und schrieb, in der letzten Zeit überhaupt aus der Übung gekommen. Aber auch ringsherum war es so still, trotzdem doch gewiß die Wohnung nicht leer war. »Was für ein stilles Leben die Familie doch führte,« sagte sich Gregor und fühlte, während er starr vor sich ins Dunkle sah, einen großen Stolz darüber, daß er seinen Eltern und seiner Schwester ein solches Leben in einer so schönen Wohnung hatte verschaffen können. Wie aber, wenn jetzt alle Ruhe, aller Wohlstand, alle Zufriedenheit ein Ende mit Schrecken nehmen sollte? Um sich nicht in solche Gedanken zu verlieren, setzte sich Gregor lieber in Bewegung und kroch im Zimmer auf und ab.

Trong phòng khách, như Gregor nhìn thấy qua khe cửa, đèn khí đã được thắp, nhưng trong khi mọi khi vào giờ này người cha thường cao giọng đọc tờ báo buổi chiều cho người mẹ và đôi khi cả cô em gái nghe, thì giờ đây không nghe thấy một tiếng động nào. Ừ, có lẽ việc đọc báo này, điều mà cô em gái vẫn luôn kể và viết thư cho chàng biết, gần đây đã hoàn toàn không còn thành lệ nữa. Nhưng xung quanh cũng im lặng như thế, dù chắc chắn căn hộ không vắng người. “Gia đình mình sống một cuộc sống yên tĩnh biết bao,” Gregor tự nhủ, và trong lúc trân trân nhìn vào bóng tối trước mặt, chàng cảm thấy một niềm tự hào lớn vì đã có thể đem lại cho cha mẹ và em gái mình một cuộc sống như vậy trong một căn hộ đẹp như vậy. Nhưng nếu giờ đây tất cả sự yên ổn, tất cả sự sung túc, tất cả sự mãn nguyện phải kết thúc trong kinh hoàng thì sao? Để khỏi chìm đắm vào những ý nghĩ như thế, Gregor thà cử động còn hơn, và bò tới bò lui trong phòng.

Einmal während des langen Abends wurde die eine Seitentüre und einmal die andere bis zu einer kleinen Spalte geöffnet und rasch wieder geschlossen; jemand hatte wohl das Bedürfnis hereinzukommen, aber auch wieder zu viele Bedenken. Gregor machte nun unmittelbar bei der Wohnzimmertür Halt, entschlossen, den zögernden Besucher doch irgendwie hereinzubringen oder doch wenigstens zu erfahren, wer es sei; aber nun wurde die Tür nicht mehr geöffnet und Gregor wartete vergebens. Früh, als die Türen versperrt waren, hatten alle zu ihm hereinkommen wollen, jetzt, da er die eine Tür geöffnet hatte und die anderen offenbar während des Tages geöffnet worden waren, kam keiner mehr, und die Schlüssel steckten nun auch von außen.

Một lần trong suốt buổi tối dài, cánh cửa bên này, rồi một lần cánh cửa bên kia được hé mở thành một khe nhỏ rồi lại vội vàng đóng lại; hẳn có ai đó muốn vào, nhưng rồi lại có quá nhiều e ngại. Gregor bèn dừng lại ngay sát cửa phòng khách, quyết tâm bằng cách nào đó đưa được vị khách ngần ngừ kia vào, hoặc ít ra cũng biết được đó là ai; nhưng giờ thì cửa không được mở ra nữa và Gregor chờ đợi vô ích. Hồi sáng sớm, khi các cửa bị khóa, ai cũng muốn vào với chàng, giờ đây, khi chàng đã mở một cửa và các cửa kia rõ ràng cũng đã được mở trong ngày, thì chẳng còn ai vào nữa, và giờ các chìa khóa lại cắm ở phía ngoài.

Spät erst in der Nacht wurde das Licht im Wohnzimmer ausgelöscht, und nun war leicht festzustellen, daß die Eltern und die Schwester so lange wachgeblieben waren, denn wie man genau hören konnte, entfernten sich jetzt alle drei auf den Fußspitzen. Nun kam gewiß bis zum Morgen niemand mehr zu Gregor herein; er hatte also eine lange Zeit, um ungestört zu überlegen, wie er sein Leben jetzt neu ordnen sollte. Aber das hohe freie Zimmer, in dem er gezwungen war, flach auf dem Boden zu liegen, ängstigte ihn, ohne daß er die Ursache herausfinden konnte, denn es war ja sein seit fünf Jahren von ihm bewohntes Zimmer – und mit einer halb unbewußten Wendung und nicht ohne eine leichte Scham eilte er unter das Kanapee, wo er sich, trotzdem sein Rücken ein wenig gedrückt wurde und trotzdem er den Kopf nicht mehr erheben konnte, gleich sehr behaglich fühlte und nur bedauerte, daß sein Körper zu breit war, um vollständig unter dem Kanapee untergebracht zu werden.

Mãi đến khuya đèn trong phòng khách mới tắt, và bấy giờ dễ dàng nhận ra rằng cha mẹ và cô em gái đã thức lâu đến thế, vì như có thể nghe rõ, giờ cả ba người đều nhón chân rời đi. Bây giờ chắc chắn cho đến sáng sẽ không còn ai vào chỗ Gregor nữa; vậy là chàng có một khoảng thời gian dài để yên ổn suy nghĩ xem giờ đây chàng nên sắp xếp lại cuộc sống của mình ra sao. Nhưng căn phòng cao và trống trải, nơi chàng buộc phải nằm bẹp dưới sàn, khiến chàng sợ hãi mà chàng không thể tìm ra nguyên do, bởi đó chính là căn phòng chàng đã ở suốt năm năm nay – và với một cử động nửa vô thức, không phải không có chút hổ thẹn, chàng vội chui xuống gầm ghế xô-pha, nơi mà, dù lưng chàng bị ép xuống một chút và dù chàng không còn ngẩng đầu lên được, chàng lập tức thấy rất dễ chịu và chỉ tiếc rằng thân mình quá rộng nên không thể nằm trọn dưới gầm ghế xô-pha.

Dort blieb er die ganze Nacht, die er zum Teil im Halbschlaf, aus dem ihn der Hunger immer wieder aufschreckte, verbrachte, zum Teil aber in Sorgen und undeutlichen Hoffnungen, die aber alle zu dem Schlusse führten, daß er sich vorläufig ruhig verhalten und durch Geduld und größte Rücksichtnahme der Familie die Unannehmlichkeiten erträglich machen müsse, die er ihr in seinem gegenwärtigen Zustand nun einmal zu verursachen gezwungen war.

Chàng ở đó suốt đêm, một phần trong giấc ngủ chập chờn mà cơn đói cứ lại làm chàng giật mình tỉnh dậy, một phần trong những lo âu và những hy vọng mơ hồ, nhưng tất cả đều dẫn đến kết luận rằng tạm thời chàng phải giữ yên lặng, và bằng sự kiên nhẫn cùng sự ân cần tột bậc, phải làm cho gia đình chịu đựng được những phiền toái mà trong tình trạng hiện nay chàng đằng nào cũng buộc phải gây ra cho họ.

Schon am frühen Morgen, es war fast noch Nacht, hatte Gregor Gelegenheit, die Kraft seiner eben gefaßten Entschlüsse zu prüfen, denn vom Vorzimmer her öffnete die Schwester, fast völlig angezogen, die Tür und sah mit Spannung herein. Sie fand ihn nicht gleich, aber als sie ihn unter dem Kanapee bemerkte – Gott, er mußte doch irgendwo sein, er hatte doch nicht wegfliegen können – erschrak sie so sehr, daß sie, ohne sich beherrschen zu können, die Tür von außen wieder zuschlug. Aber als bereue sie ihr Benehmen, öffnete sie die Tür sofort wieder und trat, als sei sie bei einem Schwerkranken oder gar bei einem Fremden, auf den Fußspitzen herein. Gregor hatte den Kopf bis knapp zum Rande des Kanapees vorgeschoben und beobachtete sie. Ob sie wohl bemerken würde, daß er die Milch stehen gelassen hatte, und zwar keineswegs aus Mangel an Hunger, und ob sie eine andere Speise hereinbringen würde, die ihm besser entsprach? Täte sie es nicht von selbst, er wollte lieber verhungern, als sie darauf aufmerksam machen, trotzdem es ihn eigentlich ungeheuer drängte, unterm Kanapee vorzuschießen, sich der Schwester zu Füßen zu werfen und sie um irgend etwas Gutes zum Essen zu bitten. Aber die Schwester bemerkte sofort mit Verwunderung den noch vollen Napf, aus dem nur ein wenig Milch ringsherum verschüttet war, sie hob ihn gleich auf, zwar nicht mit den bloßen Händen, sondern mit einem Fetzen, und trug ihn hinaus. Gregor war äußerst neugierig, was sie zum Ersatze bringen würde, und er machte sich die verschiedensten Gedanken darüber. Niemals aber hätte er erraten können, was die Schwester in ihrer Güte wirklich tat. Sie brachte ihm, um seinen Geschmack zu prüfen, eine ganze Auswahl, alles auf einer alten Zeitung ausgebreitet. Da war altes halbverfaultes Gemüse; Knochen vom Nachtmahl her, die von festgewordener weißer Sauce umgeben waren; ein paar Rosinen und Mandeln; ein Käse, den Gregor vor zwei Tagen für ungenießbar erklärt hatte; ein trockenes Brot, ein mit Butter beschmiertes Brot und ein mit Butter beschmiertes und gesalzenes Brot. Außerdem stellte sie zu dem allen noch den wahrscheinlich ein für allemal für Gregor bestimmten Napf, in den sie Wasser gegossen hatte. Und aus Zartgefühl, da sie wußte, daß Gregor vor ihr nicht essen würde, entfernte sie sich eiligst und drehte sogar den Schlüssel um, damit nur Gregor merken könne, daß er es sich so behaglich machen dürfe, wie er wolle. Gregors Beinchen schwirrten, als es jetzt zum Essen ging. Seine Wunden mußten übrigens auch schon vollständig geheilt sein, er fühlte keine Behinderung mehr, er staunte darüber und dachte daran, wie er vor mehr als einem Monat sich mit dem Messer ganz wenig in den Finger geschnitten, und wie ihm diese Wunde noch vorgestern genug wehgetan hatte. »Sollte ich jetzt weniger Feingefühl haben?« dachte er und saugte schon gierig an dem Käse, zu dem es ihn vor allen anderen Speisen sofort und nachdrücklich gezogen hatte. Rasch hintereinander und mit vor Befriedigung tränenden Augen verzehrte er den Käse, das Gemüse und die Sauce; die frischen Speisen dagegen schmeckten ihm nicht, er konnte nicht einmal ihren Geruch vertragen und schleppte sogar die Sachen, die er essen wollte, ein Stückchen weiter weg. Er war schon längst mit allem fertig und lag nur noch faul auf der gleichen Stelle, als die Schwester zum Zeichen, daß er sich zurückziehen solle, langsam den Schlüssel umdrehte. Das schreckte ihn sofort auf, trotzdem er schon fast schlummerte, und er eilte wieder unter das Kanapee. Aber es kostete ihn große Selbstüberwindung, auch nur die kurze Zeit, während welcher die Schwester im Zimmer war, unter dem Kanapee zu bleiben, denn von dem reichlichen Essen hatte sich sein Leib ein wenig gerundet, und er konnte dort in der Enge kaum atmen. Unter kleinen Erstickungsanfällen sah er mit etwas hervorgequollenen Augen zu, wie die nichtsahnende Schwester mit einem Besen nicht nur die Überbleibsel zusammenkehrte, sondern selbst die von Gregor gar nicht berührten Speisen, als seien also auch diese nicht mehr zu gebrauchen, und wie sie alles hastig in einen Kübel schüttete, den sie mit einem Holzdeckel schloß, worauf sie alles hinaustrug. Kaum hatte sie sich umgedreht, zog sich schon Gregor unter dem Kanapee hervor und streckte und blähte sich.

Ngay từ sáng sớm, trời gần như vẫn còn là đêm, Gregor đã có dịp thử sức mạnh của những quyết định vừa đưa ra, vì cô em gái, gần như đã mặc xong quần áo, mở cửa từ phía phòng ngoài và hồi hộp nhìn vào. Cô không thấy chàng ngay, nhưng khi nhận ra chàng dưới gầm ghế xô-pha – Trời ạ, chàng phải ở đâu đó chứ, chàng đâu có thể bay mất được – cô hoảng sợ đến nỗi không tự chủ được mà đóng sập cửa lại từ bên ngoài. Nhưng như thể hối hận vì cách cư xử của mình, cô lập tức mở cửa ra lại và nhón chân bước vào, như thể đang đến bên một người ốm nặng, hay thậm chí một người lạ. Gregor đã đưa đầu ra sát tận mép ghế xô-pha và quan sát cô. Liệu cô có nhận thấy rằng chàng đã để nguyên sữa, mà tuyệt nhiên không phải vì không đói, và liệu cô có mang vào một món ăn khác hợp với chàng hơn không? Nếu cô không tự làm điều đó, chàng thà chết đói còn hơn là lưu ý cô, mặc dù thật ra chàng thèm khủng khiếp được lao ra khỏi gầm ghế xô-pha, phủ phục dưới chân cô em gái và xin cô một chút gì ngon để ăn. Nhưng cô em gái lập tức ngạc nhiên nhận thấy cái bát vẫn còn đầy, chỉ có chút sữa đổ vương ra xung quanh, cô liền nhấc nó lên, có điều không phải bằng tay không mà bằng một mảnh giẻ, và mang ra ngoài. Gregor vô cùng tò mò không biết cô sẽ mang gì vào thay thế, và chàng nghĩ ra đủ mọi điều về chuyện ấy. Nhưng không bao giờ chàng có thể đoán được điều mà cô em gái, vì lòng tốt, đã thực sự làm. Để thử khẩu vị của chàng, cô mang đến cho chàng cả một loạt lựa chọn, tất cả bày trên một tờ báo cũ. Có rau cũ đã nửa thối; xương còn lại từ bữa tối, bao quanh bởi thứ nước sốt trắng đã đông cứng; vài hạt nho khô và hạnh nhân; một miếng pho mát mà hai hôm trước Gregor đã tuyên bố là không ăn được; một mẩu bánh mì khô, một mẩu bánh mì phết bơ và một mẩu bánh mì phết bơ có rắc muối. Ngoài ra, cùng với tất cả những thứ ấy, cô còn đặt thêm cái bát có lẽ đã được dành riêng cho Gregor một lần cho mãi mãi, trong đó cô đã rót nước. Và vì tế nhị, biết rằng Gregor sẽ không ăn trước mặt mình, cô vội vã rời đi và thậm chí còn vặn chìa khóa, chỉ để Gregor có thể hiểu rằng chàng được phép tự nhiên thoải mái tùy thích. Những cái chân nhỏ của Gregor rung lên khi giờ đây đến lúc ăn. Vả lại, các vết thương của chàng hẳn cũng đã lành hẳn, chàng không còn thấy vướng víu gì nữa, chàng lấy làm ngạc nhiên và nghĩ đến chuyện hơn một tháng trước chàng đã lấy dao cứa vào ngón tay một chút xíu, và vết thương ấy mới hôm kia vẫn còn đau khá nhiều. “Phải chăng giờ đây mình kém nhạy cảm hơn?” chàng nghĩ, và đã tham lam mút lấy miếng pho mát, thứ đã lập tức và mạnh mẽ lôi cuốn chàng hơn mọi món ăn khác. Liền một mạch, mắt rưng rưng vì thỏa mãn, chàng ngốn hết miếng pho mát, chỗ rau và nước sốt; trái lại những món tươi thì chàng không thấy ngon, thậm chí chàng không chịu nổi mùi của chúng và còn tha những thứ chàng muốn ăn ra xa thêm một quãng. Chàng đã ăn xong tất cả từ lâu và chỉ còn nằm lười biếng tại chỗ khi cô em gái chậm rãi vặn chìa khóa, như một dấu hiệu bảo chàng hãy rút lui. Điều đó lập tức làm chàng giật mình, dù chàng đã gần như thiu thiu ngủ, và chàng lại vội vàng chui xuống gầm ghế xô-pha. Nhưng chàng phải tự chế ngự mình rất nhiều mới ở lại được dưới gầm ghế xô-pha, dù chỉ trong khoảng thời gian ngắn cô em gái ở trong phòng, vì sau bữa ăn no nê thân mình chàng đã tròn ra một chút, và trong chỗ chật hẹp ấy chàng hầu như không thở được. Giữa những cơn ngạt thở nho nhỏ, với đôi mắt hơi lồi ra, chàng nhìn cô em gái chẳng hay biết gì cầm chổi quét gom không chỉ những thứ thừa mà cả những món Gregor hoàn toàn không đụng đến, như thể cả chúng cũng không còn dùng được nữa, và nhìn cô vội vã trút tất cả vào một cái thùng, đậy lại bằng một cái nắp gỗ, rồi mang tất cả ra ngoài. Cô vừa quay lưng đi, Gregor đã lôi mình ra khỏi gầm ghế xô-pha, vươn duỗi và phình người ra.

Auf diese Weise bekam nun Gregor täglich sein Essen, einmal am Morgen, wenn die Eltern und das Dienstmädchen noch schliefen, das zweitemal nach dem allgemeinen Mittagessen, denn dann schliefen die Eltern gleichfalls noch ein Weilchen, und das Dienstmädchen wurde von der Schwester mit irgendeiner Besorgung weggeschickt. Gewiß wollten auch sie nicht, daß Gregor verhungere, aber vielleicht hätten sie es nicht ertragen können, von seinem Essen mehr als durch Hörensagen zu erfahren, vielleicht wollte die Schwester ihnen auch eine möglicherweise nur kleine Trauer ersparen, denn tatsächlich litten sie ja gerade genug.

Bằng cách ấy, từ đó Gregor nhận được thức ăn hằng ngày, một lần vào buổi sáng, khi cha mẹ và cô hầu gái còn ngủ, lần thứ hai sau bữa trưa chung của cả nhà, vì lúc đó cha mẹ cũng ngủ thêm một lát, còn cô hầu gái thì bị cô em gái sai đi làm một việc vặt nào đó. Chắc chắn họ cũng không muốn Gregor chết đói, nhưng có lẽ họ không chịu nổi việc biết về chuyện ăn uống của chàng nhiều hơn là qua lời nghe kể lại, có lẽ cô em gái cũng muốn tránh cho họ một nỗi buồn, có thể chỉ là nỗi buồn nhỏ, vì quả thực họ đã khổ sở đủ rồi.

Mit welchen Ausreden man an jenem ersten Vormittag den Arzt und den Schlosser wieder aus der Wohnung geschafft hatte, konnte Gregor gar nicht erfahren, denn da er nicht verstanden wurde, dachte niemand daran, auch die Schwester nicht, daß er die anderen verstehen könne, und so mußte er sich, wenn die Schwester in seinem Zimmer war, damit begnügen, nur hier und da ihre Seufzer und Anrufe der Heiligen zu hören. Erst später, als sie sich ein wenig an alles gewöhnt hatte – von vollständiger Gewöhnung konnte natürlich niemals die Rede sein –, erhaschte Gregor manchmal eine Bemerkung, die freundlich gemeint war oder so gedeutet werden konnte. »Heute hat es ihm aber geschmeckt,« sagte sie, wenn Gregor unter dem Essen tüchtig aufgeräumt hatte, während sie im gegenteiligen Fall, der sich allmählich immer häufiger wiederholte, fast traurig zu sagen pflegte: »Nun ist wieder alles stehengeblieben.«

Người ta đã viện những cớ gì để đưa ông bác sĩ và người thợ khóa ra khỏi căn hộ vào buổi sáng đầu tiên ấy, Gregor hoàn toàn không thể biết được, vì chàng không được ai hiểu nên không ai, kể cả cô em gái, nghĩ rằng chàng có thể hiểu người khác, và vì vậy, khi cô em gái ở trong phòng chàng, chàng đành bằng lòng chỉ thỉnh thoảng nghe thấy những tiếng thở dài và những lời cô khấn gọi các thánh. Mãi về sau, khi cô đã phần nào quen với mọi chuyện – dĩ nhiên không bao giờ có thể nói đến chuyện quen hoàn toàn – Gregor đôi khi mới bắt được một câu nhận xét có ý tốt hoặc có thể hiểu theo nghĩa ấy. “Hôm nay thì anh ấy ăn ngon miệng đấy,” cô nói khi Gregor đã dọn sạch sành sanh phần ăn, còn trong trường hợp ngược lại, vốn dần dần lặp lại ngày càng thường xuyên hơn, cô thường nói, giọng gần như buồn bã: “Lại để nguyên hết cả rồi.”

Während aber Gregor unmittelbar keine Neuigkeit erfahren konnte, erhorchte er manches aus den Nebenzimmern, und wo er nun einmal Stimmen hörte, lief er gleich zu der betreffenden Tür und drückte sich mit ganzem Leib an sie. Besonders in der ersten Zeit gab es kein Gespräch, das nicht irgendwie wenn auch nur im geheimen, von ihm handelte. Zwei Tage lang waren bei allen Mahlzeiten Beratungen darüber zu hören, wie man sich jetzt verhalten solle; aber auch zwischen den Mahlzeiten sprach man über das gleiche Thema, denn immer waren zumindest zwei Familienmitglieder zu Hause, da wohl niemand allein zu Hause bleiben wollte und man die Wohnung doch auf keinen Fall gänzlich verlassen konnte. Auch hatte das Dienstmädchen gleich am ersten Tag – es war nicht ganz klar, was und wieviel sie von dem Vorgefallenen wußte – kniefällig die Mutter gebeten, sie sofort zu entlassen, und als sie sich eine Viertelstunde danach verabschiedete, dankte sie für die Entlassung unter Tränen, wie für die größte Wohltat, die man ihr hier erwiesen hatte, und gab, ohne daß man es von ihr verlangte, einen fürchterlichen Schwur ab, niemandem auch nur das geringste zu verraten.

Nhưng trong khi Gregor không thể trực tiếp biết được tin tức gì, chàng nghe lỏm được nhiều điều từ các phòng bên cạnh, và hễ nghe thấy tiếng nói ở đâu là chàng lập tức chạy đến cánh cửa ấy và áp cả thân mình vào đó. Nhất là trong thời gian đầu, không có cuộc trò chuyện nào mà lại không, bằng cách này hay cách khác, dù chỉ ngấm ngầm, nói về chàng. Suốt hai ngày, trong mọi bữa ăn đều nghe thấy những cuộc bàn bạc xem giờ đây nên xử sự ra sao; nhưng cả giữa các bữa ăn người ta cũng nói về cùng một chủ đề, vì lúc nào cũng có ít nhất hai thành viên trong gia đình ở nhà, bởi hẳn không ai muốn ở nhà một mình và dù thế nào cũng không thể bỏ căn hộ trống hoàn toàn. Thêm nữa, ngay ngày đầu tiên cô hầu gái – không rõ lắm cô biết gì và biết bao nhiêu về những chuyện đã xảy ra – đã quỳ xuống xin người mẹ cho cô thôi việc ngay lập tức, và khi cô từ biệt mười lăm phút sau đó, cô vừa khóc vừa cảm ơn về việc được cho thôi việc, như thể đó là ân huệ lớn nhất người ta từng ban cho cô ở đây, và, chẳng cần ai đòi hỏi, cô đã thề một lời thề khủng khiếp là sẽ không tiết lộ cho bất kỳ ai dù chỉ một mảy may.

Nun mußte die Schwester im Verein mit der Mutter auch kochen; allerdings machte das nicht viel Mühe, denn man aß fast nichts. Immer wieder hörte Gregor, wie der eine den anderen vergebens zum Essen aufforderte und keine andere Antwort bekam, als: »Danke ich habe genug« oder etwas Ähnliches. Getrunken wurde vielleicht auch nichts. Öfters fragte die Schwester den Vater, ob er Bier haben wolle, und herzlich erbot sie sich, es selbst zu holen, und als der Vater schwieg, sagte sie, um ihm jedes Bedenken zu nehmen, sie könne auch die Hausmeisterin darum schicken, aber dann sagte der Vater schließlich ein großes »Nein«, und es wurde nicht mehr davon gesprochen.

Giờ đây cô em gái phải cùng với người mẹ nấu nướng nữa; tuy vậy việc ấy cũng không mất nhiều công sức, vì người ta hầu như chẳng ăn gì. Gregor cứ nghe thấy người này mời người kia ăn mà vô ích, và chẳng nhận được câu trả lời nào khác ngoài: “Cảm ơn, đủ rồi” hoặc điều gì tương tự. Có lẽ người ta cũng chẳng uống gì. Cô em gái thường hỏi người cha có muốn uống bia không, và ân cần xin tự mình đi lấy, và khi người cha im lặng, cô nói, để ông khỏi phải ngại ngần gì, rằng cô cũng có thể sai bà gác cổng đi mua, nhưng rồi cuối cùng người cha nói một tiếng “Không” thật to, và chuyện ấy không được nhắc đến nữa.

Schon im Laufe des ersten Tages legte der Vater die ganzen Vermögensverhältnisse und Aussichten sowohl der Mutter als auch der Schwester dar. Hie und da stand er vom Tische auf und holte aus seiner kleinen Wertheimkassa, die er aus dem vor fünf Jahren erfolgten Zusammenbruch seines Geschäftes gerettet hatte, irgendeinen Beleg oder irgendein Vormerkbuch. Man hörte, wie er das komplizierte Schloß aufsperrte und nach Entnahme des Gesuchten wieder verschloß. Diese Erklärungen des Vaters waren zum Teil das erste Erfreuliche, was Gregor seit seiner Gefangenschaft zu hören bekam. Er war der Meinung gewesen, daß dem Vater von jenem Geschäft her nicht das Geringste übriggeblieben war, zumindest hatte ihm der Vater nichts Gegenteiliges gesagt, und Gregor allerdings hatte ihn auch nicht darum gefragt. Gregors Sorge war damals nur gewesen, alles daranzusetzen, um die Familie das geschäftliche Unglück, das alle in eine vollständige Hoffnungslosigkeit gebracht hatte, möglichst rasch vergessen zu lassen. Und so hatte er damals mit ganz besonderem Feuer zu arbeiten angefangen und war fast über Nacht aus einem kleinen Kommis ein Reisender geworden, der natürlich ganz andere Möglichkeiten des Geldverdienens hatte, und dessen Arbeitserfolge sich sofort in Form der Provision zu Bargeld verwandelten, das der erstaunten und beglückten Familie zu Hause auf den Tisch gelegt werden konnte. Es waren schöne Zeiten gewesen, und niemals nachher hatten sie sich, wenigstens in diesem Glanze, wiederholt, trotzdem Gregor später so viel Geld verdiente, daß er den Aufwand der ganzen Familie zu tragen imstande war und auch trug. Man hatte sich eben daran gewöhnt, sowohl die Familie, als auch Gregor, man nahm das Geld dankbar an, er lieferte es gern ab, aber eine besondere Wärme wollte sich nicht mehr ergeben. Nur die Schwester war Gregor doch noch nahe geblieben, und es war sein geheimer Plan, sie, die zum Unterschied von Gregor Musik sehr liebte und rührend Violine zu spielen verstand, nächstes Jahr, ohne Rücksicht auf die großen Kosten, die das verursachen mußte, und die man schon auf andere Weise hereinbringen würde, auf das Konservatorium zu schicken. Öfters während der kurzen Aufenthalte Gregors in der Stadt wurde in den Gesprächen mit der Schwester das Konservatorium erwähnt, aber immer nur als schöner Traum, an dessen Verwirklichung nicht zu denken war, und die Eltern hörten nicht einmal diese unschuldigen Erwähnungen gern; aber Gregor dachte sehr bestimmt daran und beabsichtigte, es am Weihnachtsabend feierlich zu erklären.

Ngay trong ngày đầu tiên, người cha đã trình bày toàn bộ tình hình tài sản và triển vọng cho cả người mẹ lẫn cô em gái. Thỉnh thoảng ông đứng dậy khỏi bàn và lấy từ cái két sắt Wertheim nhỏ của mình, thứ ông đã cứu được từ vụ sụp đổ việc kinh doanh của ông năm năm trước, một chứng từ hay một cuốn sổ ghi chép nào đó. Có thể nghe thấy ông mở cái khóa phức tạp và, sau khi lấy ra thứ cần tìm, lại khóa lại. Những lời giải thích ấy của người cha phần nào là điều đáng mừng đầu tiên mà Gregor được nghe từ khi bị giam cầm. Chàng vẫn tưởng rằng từ việc kinh doanh ấy người cha chẳng còn lại chút gì, ít ra người cha chưa từng nói với chàng điều gì ngược lại, và dĩ nhiên Gregor cũng không hỏi ông về chuyện đó. Mối bận tâm của Gregor hồi ấy chỉ là dốc hết sức để gia đình quên đi càng nhanh càng tốt tai họa kinh doanh đã đẩy mọi người vào cảnh tuyệt vọng hoàn toàn. Và thế là hồi ấy chàng đã bắt đầu làm việc với một nhiệt huyết hết sức đặc biệt và gần như chỉ sau một đêm đã từ một nhân viên bán hàng quèn trở thành một người đi chào hàng, người dĩ nhiên có những khả năng kiếm tiền hoàn toàn khác, và thành quả làm việc của người ấy lập tức biến thành tiền mặt dưới dạng tiền hoa hồng, có thể đặt lên bàn ở nhà trước mặt gia đình đang kinh ngạc và sung sướng. Đó là những thời tươi đẹp, và về sau chúng không bao giờ lặp lại nữa, ít ra là với vẻ rực rỡ ấy, mặc dù sau này Gregor kiếm được nhiều tiền đến mức có thể gánh vác chi tiêu của cả gia đình và quả thực đã gánh vác. Người ta đã quen với điều đó, cả gia đình lẫn Gregor, người ta nhận tiền với lòng biết ơn, chàng vui lòng đưa tiền, nhưng một sự ấm áp đặc biệt thì không còn nảy sinh nữa. Chỉ có cô em gái là vẫn còn gần gũi với Gregor, và chàng có một kế hoạch bí mật: năm tới, bất kể những chi phí lớn mà việc đó ắt sẽ gây ra và người ta sẽ bù lại bằng cách khác, chàng sẽ gửi cô – người khác với Gregor, rất yêu âm nhạc và biết kéo vĩ cầm một cách cảm động – vào nhạc viện. Trong những lần Gregor lưu lại ngắn ngủi ở thành phố, nhạc viện thường được nhắc đến trong những cuộc trò chuyện với cô em gái, nhưng bao giờ cũng chỉ như một giấc mơ đẹp không thể nghĩ đến chuyện thực hiện, và cha mẹ thậm chí không thích nghe cả những lời nhắc đến ngây thơ ấy; nhưng Gregor nghĩ đến chuyện đó rất quả quyết và định sẽ long trọng tuyên bố vào đêm Giáng sinh.

Solche in seinem gegenwärtigen Zustand ganz nutzlose Gedanken gingen ihm durch den Kopf, während er dort aufrecht an der Türe klebte und horchte. Manchmal konnte er vor allgemeiner Müdigkeit gar nicht mehr zuhören und ließ den Kopf nachlässig gegen die Tür schlagen, hielt ihn aber sofort wieder fest, denn selbst das kleine Geräusch, das er damit verursacht hatte, war nebenan gehört worden und hatte alle verstummen lassen. »Was er nur wieder treibt,« sagte der Vater nach einer Weile, offenbar zur Türe hingewendet, und dann erst wurde das unterbrochene Gespräch allmählich wieder aufgenommen.

Những ý nghĩ như thế, hoàn toàn vô ích trong tình trạng hiện nay của chàng, cứ lướt qua đầu chàng trong khi chàng dựng đứng người dính chặt vào cửa ở đó mà nghe ngóng. Đôi khi vì mệt mỏi rã rời chàng không thể nghe tiếp được nữa và để đầu lơ đễnh đập vào cửa, nhưng lập tức lại giữ chặt đầu, vì ngay cả tiếng động nhỏ mà chàng gây ra cũng đã bị nghe thấy ở phòng bên và làm mọi người im bặt. “Không biết nó lại đang làm trò gì,” người cha nói sau một lúc, rõ ràng là quay về phía cửa, và chỉ khi đó cuộc trò chuyện bị gián đoạn mới dần dần được tiếp tục.

Gregor erfuhr nun zur Genüge – denn der Vater pflegte sich in seinen Erklärungen öfters zu wiederholen, teils, weil er selbst sich mit diesen Dingen schon lange nicht beschäftigt hatte, teils auch, weil die Mutter nicht alles gleich beim erstenmal verstand –, daß trotz allen Unglücks ein allerdings ganz kleines Vermögen aus der alten Zeit noch vorhanden war, das die nicht angerührten Zinsen in der Zwischenzeit ein wenig hatten anwachsen lassen. Außerdem aber war das Geld, das Gregor allmonatlich nach Hause gebracht hatte – er selbst hatte nur ein paar Gulden für sich behalten –, nicht vollständig aufgebraucht worden und hatte sich zu einem kleinen Kapital angesammelt. Gregor, hinter seiner Türe, nickte eifrig, erfreut über diese unerwartete Vorsicht und Sparsamkeit. Eigentlich hätte er ja mit diesen überschüssigen Geldern die Schuld des Vaters gegenüber dem Chef weiter abgetragen haben können, und jener Tag, an dem er diesen Posten hätte loswerden können, wäre weit näher gewesen, aber jetzt war es zweifellos besser so, wie es der Vater eingerichtet hatte.

Giờ thì Gregor được biết đầy đủ – vì người cha thường hay lặp đi lặp lại trong những lời giải thích của mình, một phần vì chính ông đã lâu không bận tâm đến những chuyện này, một phần cũng vì người mẹ không hiểu được mọi điều ngay lần đầu – rằng bất chấp mọi tai họa, vẫn còn một khoản tài sản, dĩ nhiên là rất nhỏ, từ thời xưa, mà số tiền lãi không đụng đến đã làm tăng lên chút ít trong khoảng thời gian ấy. Ngoài ra, số tiền Gregor mang về nhà hằng tháng – bản thân chàng chỉ giữ lại vài đồng gulden – chưa bị tiêu hết và đã tích lại thành một số vốn nhỏ. Gregor, sau cánh cửa của mình, gật đầu lia lịa, mừng rỡ trước sự thận trọng và tằn tiện bất ngờ này. Thật ra với số tiền dư ấy chàng đã có thể trả bớt thêm món nợ của người cha đối với ông chủ, và cái ngày chàng có thể thoát khỏi chức vụ này hẳn sẽ gần hơn nhiều, nhưng giờ đây chắc chắn là tốt hơn khi mọi việc được người cha sắp đặt như thế.

Nun genügte dieses Geld aber ganz und gar nicht, um die Familie etwa von den Zinsen leben zu lassen; es genügte vielleicht, um die Familie ein, höchstens zwei Jahre zu erhalten, mehr war es nicht. Es war also bloß eine Summe, die man eigentlich nicht angreifen durfte, und die für den Notfall zurückgelegt werden mußte; das Geld zum Leben aber mußte man verdienen. Nun war aber der Vater ein zwar gesunder, aber alter Mann, der schon fünf Jahre nichts gearbeitet hatte und sich jedenfalls nicht viel zutrauen durfte; er hatte in diesen fünf Jahren, welche die ersten Ferien seines mühevollen und doch erfolglosen Lebens waren, viel Fett angesetzt und war dadurch recht schwerfällig geworden. Und die alte Mutter sollte nun vielleicht Geld verdienen, die an Asthma litt, der eine Wanderung durch die Wohnung schon Anstrengung verursachte, und die jeden zweiten Tag in Atembeschwerden auf dem Sofa beim offenen Fenster verbrachte? Und die Schwester sollte Geld verdienen, die noch ein Kind war mit ihren siebzehn Jahren, und der ihre bisherige Lebensweise so sehr zu gönnen war, die daraus bestanden hatte, sich nett zu kleiden, lange zu schlafen, in der Wirtschaft mitzuhelfen, an ein paar bescheidenen Vergnügungen sich zu beteiligen und vor allem Violine zu spielen? Wenn die Rede auf diese Notwendigkeit des Geldverdienens kam, ließ zuerst immer Gregor die Türe los und warf sich auf das neben der Tür befindliche kühle Ledersofa, denn ihm war ganz heiß vor Beschämung und Trauer.

Có điều số tiền này hoàn toàn không đủ để gia đình, chẳng hạn, sống bằng tiền lãi; nó có lẽ đủ để nuôi gia đình một, nhiều lắm là hai năm, không hơn. Vậy nó chỉ là một khoản mà thật ra không được phép đụng đến và phải để dành cho lúc khẩn cấp; còn tiền để sống thì phải kiếm. Nhưng người cha tuy khỏe mạnh song đã là một người già, đã năm năm nay không làm việc gì và dẫu sao cũng không thể quá tin vào sức mình; trong năm năm ấy, những năm là kỳ nghỉ đầu tiên trong cuộc đời vất vả mà vẫn không thành đạt của ông, ông đã lên cân nhiều và vì thế trở nên khá nặng nề. Lẽ nào giờ đây người mẹ già phải kiếm tiền, bà vốn mắc bệnh hen suyễn, chỉ đi một vòng trong căn hộ cũng đã thấy mệt, và cứ cách một ngày lại nằm khó thở trên chiếc đi-văng cạnh cửa sổ mở? Và lẽ nào cô em gái phải kiếm tiền, cô vẫn còn là một đứa trẻ với mười bảy tuổi đời, và lối sống từ trước đến nay của cô thật đáng để được giữ cho cô, một lối sống gồm có ăn mặc xinh xắn, ngủ muộn, phụ giúp việc nhà, tham dự vài thú vui khiêm tốn và trên hết là chơi vĩ cầm? Mỗi khi câu chuyện chuyển sang sự cần thiết phải kiếm tiền này, Gregor bao giờ cũng là người đầu tiên buông cửa ra và lao mình lên chiếc đi-văng bọc da mát lạnh đặt cạnh cửa, vì chàng nóng bừng cả người vì xấu hổ và buồn khổ.

Oft lag er dort die ganzen langen Nächte über, schlief keinen Augenblick und scharrte nur stundenlang auf dem Leder. Oder er scheute nicht die große Mühe, einen Sessel zum Fenster zu schieben, dann die Fensterbrüstung hinaufzukriechen und, in den Sessel gestemmt, sich ans Fenster zu lehnen, offenbar nur in irgendeiner Erinnerung an das Befreiende, das früher für ihn darin gelegen war, aus dem Fenster zu schauen. Denn tatsächlich sah er von Tag zu Tag die auch nur ein wenig entfernten Dinge immer undeutlicher; das gegenüberliegende Krankenhaus, dessen nur allzu häufigen Anblick er früher verflucht hatte, bekam er überhaupt nicht mehr zu Gesicht, und wenn er nicht genau gewußt hätte, daß er in der stillen, aber völlig städtischen Charlottenstraße wohnte, hätte er glauben können, von seinem Fenster aus in eine Einöde zu schauen in welcher der graue Himmel und die graue Erde ununterscheidbar sich vereinigten. Nur zweimal hatte die aufmerksame Schwester sehen müssen, daß der Sessel beim Fenster stand, als sie schon jedesmal, nachdem sie das Zimmer aufgeräumt hatte, den Sessel wieder genau zum Fenster hinschob, ja sogar von nun ab den inneren Fensterflügel offen ließ.

Thường chàng nằm đó suốt những đêm dài, không chợp mắt lấy một khoảnh khắc và chỉ cào sột soạt trên lớp da hàng giờ liền. Hoặc chàng không quản công sức lớn lao để đẩy một chiếc ghế bành đến bên cửa sổ, rồi bò lên bậu cửa sổ và, tì người vào chiếc ghế, tựa mình vào cửa sổ, rõ ràng chỉ vì một chút hồi ức nào đó về cảm giác giải thoát mà trước kia việc nhìn ra ngoài cửa sổ từng đem lại cho chàng. Vì thực ra ngày qua ngày chàng nhìn những vật dù chỉ ở xa một chút cũng ngày càng mờ hơn; bệnh viện ở phía bên kia đường, mà trước kia chàng từng nguyền rủa vì phải trông thấy quá thường xuyên, giờ chàng hoàn toàn không còn nhìn thấy nữa, và nếu chàng không biết chắc rằng mình sống trên phố Charlotte yên tĩnh nhưng hoàn toàn mang dáng thị thành, thì chàng có thể tưởng rằng từ cửa sổ mình đang nhìn ra một vùng hoang vu, nơi bầu trời xám và mặt đất xám hòa vào nhau không sao phân biệt. Cô em gái chu đáo chỉ phải thấy có hai lần chiếc ghế bành đặt cạnh cửa sổ, là từ đó mỗi lần dọn phòng xong cô đều đẩy chiếc ghế lại đúng chỗ bên cửa sổ, thậm chí từ đấy trở đi còn để mở cánh cửa sổ phía trong.

Hätte Gregor nur mit der Schwester sprechen und ihr für alles danken können, was sie für ihn machen mußte, er hätte ihre Dienste leichter ertragen; so aber litt er darunter. Die Schwester suchte freilich die Peinlichkeit des Ganzen möglichst zu verwischen, und je längere Zeit verging, desto besser gelang es ihr natürlich auch, aber auch Gregor durchschaute mit der Zeit alles viel genauer. Schon ihr Eintritt war für ihn schrecklich. Kaum war sie eingetreten, lief sie, ohne sich Zeit zu nehmen, die Türe zu schließen, so sehr sie sonst darauf achtete, jedem den Anblick von Gregors Zimmer zu ersparen, geradewegs zum Fenster und riß es, als ersticke sie fast, mit hastigen Händen auf, blieb auch, selbst wenn es noch so kalt war, ein Weilchen beim Fenster und atmete tief. Mit diesem Laufen und Lärmen erschreckte sie Gregor täglich zweimal; die ganze Zeit über zitterte er unter dem Kanapee und wußte doch sehr gut, daß sie ihn gewiß gerne damit verschont hätte, wenn es ihr nur möglich gewesen wäre, sich in einem Zimmer, in dem sich Gregor befand, bei geschlossenem Fenster aufzuhalten.

Giá như Gregor có thể nói chuyện với cô em gái và cảm ơn cô về mọi điều cô phải làm cho chàng, thì chàng đã dễ chịu đựng những sự chăm sóc của cô hơn; nhưng đằng này chàng đau khổ vì chúng. Dĩ nhiên cô em gái tìm cách xóa nhòa hết mức sự khó xử của toàn bộ chuyện này, và thời gian càng trôi qua thì dĩ nhiên cô càng làm được điều đó tốt hơn, nhưng cùng với thời gian Gregor cũng nhìn thấu mọi chuyện rõ ràng hơn nhiều. Ngay việc cô bước vào cũng đã khủng khiếp đối với chàng. Vừa bước vào, chẳng kịp đóng cửa lại, dù bình thường cô rất chú ý tránh cho mọi người khỏi phải nhìn thấy căn phòng của Gregor, cô đã chạy thẳng tới cửa sổ và giật mạnh nó mở ra bằng đôi tay vội vã, như thể cô sắp ngạt thở, rồi đứng lại một lúc bên cửa sổ, dù trời lạnh đến đâu chăng nữa, và hít thở sâu. Với việc chạy và gây ồn ào ấy, mỗi ngày hai lần cô làm Gregor hoảng sợ; suốt thời gian ấy chàng run rẩy dưới gầm ghế xô-pha, và dẫu vậy chàng biết rất rõ rằng hẳn cô đã sẵn lòng tránh cho chàng điều đó, giá như cô có thể ở trong một căn phòng có Gregor mà vẫn đóng cửa sổ.

Einmal, es war wohl schon ein Monat seit Gregors Verwandlung vergangen, und es war doch schon für die Schwester kein besonderer Grund mehr, über Gregors Aussehen in Erstaunen zu geraten, kam sie ein wenig früher als sonst und traf Gregor noch an, wie er, unbeweglich und so recht zum Erschrecken aufgestellt, aus dem Fenster schaute. Es wäre für Gregor nicht unerwartet gewesen, wenn sie nicht eingetreten wäre, da er sie durch seine Stellung verhinderte, sofort das Fenster zu öffnen, aber sie trat nicht nur nicht ein, sie fuhr sogar zurück und schloß die Tür; ein Fremder hätte geradezu denken können, Gregor habe ihr aufgelauert und habe sie beißen wollen. Gregor versteckte sich natürlich sofort unter dem Kanapee, aber er mußte bis zum Mittag warten, ehe die Schwester wiederkam, und sie schien viel unruhiger als sonst. Er erkannte daraus, daß ihr sein Anblick noch immer unerträglich war und ihr auch weiterhin unerträglich bleiben müsse, und daß sie sich wohl sehr überwinden mußte, vor dem Anblick auch nur der kleinen Partie seines Körpers nicht davonzulaufen, mit der er unter dem Kanapee hervorragte. Um ihr auch diesen Anblick zu ersparen, trug er eines Tages auf seinem Rücken – er brauchte zu dieser Arbeit vier Stunden – das Leintuch auf das Kanapee und ordnete es in einer solchen Weise an, daß er nun gänzlich verdeckt war, und daß die Schwester, selbst wenn sie sich bückte, ihn nicht sehen konnte. Wäre dieses Leintuch ihrer Meinung nach nicht nötig gewesen, dann hätte sie es ja entfernen können, denn daß es nicht zum Vergnügen Gregors gehören konnte, sich so ganz und gar abzusperren, war doch klar genug, aber sie ließ das Leintuch, so wie es war, und Gregor glaubte sogar einen dankbaren Blick erhascht zu haben, als er einmal mit dem Kopf vorsichtig das Leintuch ein wenig lüftete, um nachzusehen, wie die Schwester die neue Einrichtung aufnahm.

Một lần, có lẽ đã một tháng trôi qua kể từ cuộc hóa thân của Gregor, và cô em gái chẳng còn lý do gì đặc biệt để kinh ngạc trước hình dạng của Gregor nữa, cô đến sớm hơn thường lệ một chút và bắt gặp Gregor vẫn đang nhìn ra ngoài cửa sổ, bất động, trong một tư thế thật đáng sợ. Đối với Gregor, giả như cô không bước vào thì cũng chẳng có gì bất ngờ, vì với vị trí của mình chàng đã ngăn không cho cô mở cửa sổ ngay được, nhưng cô không những không bước vào, mà còn giật lùi lại và đóng cửa; một người lạ hẳn có thể nghĩ rằng Gregor đã rình chờ cô và định cắn cô. Dĩ nhiên Gregor lập tức trốn xuống gầm ghế xô-pha, nhưng chàng phải đợi đến trưa cô em gái mới quay lại, và cô có vẻ bồn chồn hơn thường lệ nhiều. Từ đó chàng nhận ra rằng cô vẫn không chịu nổi việc nhìn thấy chàng và hẳn sẽ còn mãi không chịu nổi, và hẳn cô phải tự chế ngự mình rất nhiều để khỏi bỏ chạy khi nhìn thấy dù chỉ một phần nhỏ thân thể chàng thò ra dưới gầm ghế xô-pha. Để tránh cho cô cả cảnh tượng ấy, một hôm chàng cõng tấm khăn trải giường trên lưng – chàng cần bốn tiếng đồng hồ cho công việc này – lên ghế xô-pha và sắp xếp nó sao cho giờ đây chàng hoàn toàn bị che kín, và cô em gái, ngay cả khi cúi xuống, cũng không thể nhìn thấy chàng. Nếu theo ý cô tấm khăn này là không cần thiết, thì cô đã có thể bỏ nó đi, vì rõ ràng là việc tự che chắn hoàn toàn như thế không thể là điều thú vị đối với Gregor, nhưng cô để nguyên tấm khăn như thế, và Gregor thậm chí còn tin rằng đã bắt gặp một ánh nhìn biết ơn khi có lần chàng thận trọng dùng đầu vén nhẹ tấm khăn lên một chút để xem cô em gái đón nhận sự sắp đặt mới ra sao.

In den ersten vierzehn Tagen konnten es die Eltern nicht über sich bringen, zu ihm hereinzukommen, und er hörte oft, wie sie die jetzige Arbeit der Schwester völlig anerkannten, während sie sich bisher häufig über die Schwester geärgert hatten, weil sie ihnen als ein etwas nutzloses Mädchen erschienen war. Nun aber warteten oft beide, der Vater und die Mutter, vor Gregors Zimmer, während die Schwester dort aufräumte, und kaum war sie herausgekommen, mußte sie ganz genau erzählen, wie es in dem Zimmer aussah, was Gregor gegessen hatte, wie er sich diesmal benommen hatte, und ob vielleicht eine kleine Besserung zu bemerken war. Die Mutter übrigens wollte verhältnismäßig bald Gregor besuchen, aber der Vater und die Schwester hielten sie zuerst mit Vernunftgründen zurück, denen Gregor sehr aufmerksam zuhörte, und die er vollständig billigte. Später aber mußte man sie mit Gewalt zurückhalten, und wenn sie dann rief: »Laßt mich doch zu Gregor, er ist ja mein unglücklicher Sohn! Begreift ihr es denn nicht, daß ich zu ihm muß?«, dann dachte Gregor, daß es vielleicht doch gut wäre, wenn die Mutter hereinkäme, nicht jeden Tag natürlich, aber vielleicht einmal in der Woche; sie verstand doch alles viel besser als die Schwester, die trotz all ihrem Mute doch nur ein Kind war und im letzten Grunde vielleicht nur aus kindlichem Leichtsinn eine so schwere Aufgabe übernommen hatte.

Trong mười bốn ngày đầu, cha mẹ không đành lòng bước vào chỗ chàng, và chàng thường nghe thấy họ hết lời ghi nhận công việc hiện nay của cô em gái, trong khi trước đây họ thường bực bội với cô, vì họ thấy cô là một đứa con gái hơi vô tích sự. Nhưng giờ đây cả hai, người cha và người mẹ, thường đứng đợi trước phòng Gregor trong khi cô em gái dọn dẹp ở trong đó, và cô vừa ra khỏi phòng là phải kể thật tỉ mỉ căn phòng trông ra sao, Gregor đã ăn những gì, lần này chàng cư xử thế nào, và liệu có nhận thấy chút khá hơn nào không. Vả lại, người mẹ khá sớm đã muốn vào thăm Gregor, nhưng người cha và cô em gái lúc đầu cản bà lại bằng những lý lẽ hợp lý, mà Gregor đã chăm chú lắng nghe và hoàn toàn tán thành. Nhưng về sau người ta phải dùng sức mới giữ được bà, và khi bà kêu lên: “Để tôi vào với Gregor, nó là đứa con bất hạnh của tôi mà! Mọi người không hiểu sao, rằng tôi phải đến với nó?”, thì Gregor nghĩ rằng có lẽ cũng tốt nếu người mẹ vào, dĩ nhiên không phải mỗi ngày, nhưng có lẽ mỗi tuần một lần; dẫu sao bà cũng hiểu mọi việc hơn cô em gái nhiều, cô dù can đảm đến đâu cũng chỉ là một đứa trẻ và rốt cuộc có lẽ chỉ vì tính nông nổi trẻ con mà đã nhận lấy một nhiệm vụ nặng nề đến thế.

Der Wunsch Gregors, die Mutter zu sehen, ging bald in Erfüllung. Während des Tages wollte Gregor schon aus Rücksicht auf seine Eltern sich nicht beim Fenster zeigen, kriechen konnte er aber auf den paar Quadratmetern des Fußbodens auch nicht viel, das ruhige Liegen ertrug er schon während der Nacht schwer, das Essen machte ihm bald nicht mehr das geringste Vergnügen, und so nahm er zur Zerstreuung die Gewohnheit an, kreuz und quer über Wände und Plafond zu kriechen. Besonders oben an der Decke hing er gern; es war ganz anders, als das Liegen auf dem Fußboden; man atmete freier; ein leichtes Schwingen ging durch den Körper, und in der fast glücklichen Zerstreutheit, in der sich Gregor dort oben befand, konnte es geschehen, daß er zu seiner eigenen Überraschung sich losließ und auf den Boden klatschte. Aber nun hatte er natürlich seinen Körper ganz anders in der Gewalt als früher und beschädigte sich selbst bei einem so großen Falle nicht. Die Schwester nun bemerkte sofort die neue Unterhaltung, die Gregor für sich gefunden hatte – er hinterließ ja auch beim Kriechen hie und da Spuren seines Klebstoffes –, und da setzte sie es sich in den Kopf, Gregor das Kriechen in größtem Ausmaße zu ermöglichen und die Möbel, die es verhinderten, also vor allem den Kasten und den Schreibtisch, wegzuschaffen. Nun war sie aber nicht imstande, dies allein zu tun; den Vater wagte sie nicht um Hilfe zu bitten; das Dienstmädchen hätte ihr ganz gewiß nicht geholfen, denn dieses etwa sechzehnjährige Mädchen harrte zwar tapfer seit Entlassung der früheren Köchin aus, hatte aber um die Vergünstigung gebeten, die Küche unaufhörlich versperrt halten zu dürfen und nur auf besonderen Anruf öffnen zu müssen; so blieb der Schwester also nichts übrig, als einmal in Abwesenheit des Vaters die Mutter zu holen. Mit Ausrufen erregter Freude kam die Mutter auch heran, verstummte aber an der Tür vor Gregors Zimmer. Zuerst sah natürlich die Schwester nach, ob alles im Zimmer in Ordnung war; dann erst ließ sie die Mutter eintreten. Gregor hatte in größter Eile das Leintuch noch tiefer und mehr in Falten gezogen, das Ganze sah wirklich nur wie ein zufällig über das Kanapee geworfenes Leintuch aus. Gregor unterließ auch diesmal, unter dem Leintuch zu spionieren; er verzichtete darauf, die Mutter schon diesmal zu sehen, und war nur froh, daß sie nun doch gekommen war. »Komm nur, man sieht ihn nicht,« sagte die Schwester, und offenbar führte sie die Mutter an der Hand. Gregor hörte nun, wie die zwei schwachen Frauen den immerhin schweren alten Kasten von seinem Platze rückten, und wie die Schwester immerfort den größten Teil der Arbeit für sich beanspruchte, ohne auf die Warnungen der Mutter zu hören, welche fürchtete, daß sie sich überanstrengen werde. Es dauerte sehr lange. Wohl nach schon viertelstündiger Arbeit sagte die Mutter, man solle den Kasten doch lieber hier lassen, denn erstens sei er zu schwer, sie würden vor Ankunft des Vaters nicht fertig werden und mit dem Kasten in der Mitte des Zimmers Gregor jeden Weg verrammeln, zweitens aber sei es doch gar nicht sicher, daß Gregor mit der Entfernung der Möbel ein Gefallen geschehe. Ihr scheine das Gegenteil der Fall zu sein; ihr bedrücke der Anblick der leeren Wand geradezu das Herz; und warum solle nicht auch Gregor diese Empfindung haben, da er doch an die Zimmermöbel längst gewöhnt sei und sich deshalb im leeren Zimmer verlassen fühlen werde. »Und ist es dann nicht so,« schloß die Mutter ganz leise, wie sie überhaupt fast flüsterte, als wolle sie vermeiden, daß Gregor, dessen genauen Aufenthalt sie ja nicht kannte, auch nur den Klang der Stimme höre, denn daß er die Worte nicht verstand, davon war sie überzeugt, »und ist es nicht so, als ob wir durch die Entfernung der Möbel zeigten, daß wir jede Hoffnung auf Besserung aufgeben und ihn rücksichtslos sich selbst überlassen? Ich glaube, es wäre das beste, wir suchen das Zimmer genau in dem Zustand zu erhalten, in dem es früher war, damit Gregor, wenn er wieder zu uns zurückkommt, alles unverändert findet und um so leichter die Zwischenzeit vergessen kann.«

Ước muốn của Gregor được gặp mẹ chẳng bao lâu đã thành hiện thực. Ban ngày, ngay vì nể cha mẹ, Gregor đã không muốn ló ra bên cửa sổ, nhưng trên vài mét vuông sàn nhà chàng cũng chẳng bò được bao nhiêu, nằm yên thì ngay ban đêm chàng đã khó chịu nổi, việc ăn chẳng bao lâu không còn đem lại cho chàng chút thích thú nào, và thế là để giải khuây chàng tập thói quen bò ngang dọc khắp tường và trần nhà. Chàng đặc biệt thích treo mình trên trần; điều đó hoàn toàn khác với nằm trên sàn; người ta thở tự do hơn; một sự đung đưa nhẹ nhàng chạy khắp thân mình, và trong trạng thái lơ đãng gần như hạnh phúc mà Gregor chìm vào trên đó, có khi chàng buông mình ra, khiến chính chàng cũng ngạc nhiên, và rơi đánh bẹt xuống sàn. Nhưng giờ đây dĩ nhiên chàng làm chủ thân thể mình khác hẳn trước kia và không bị thương ngay cả khi rơi từ độ cao lớn như thế. Cô em gái lập tức nhận ra trò tiêu khiển mới mà Gregor đã tìm thấy cho mình – vì khi bò chàng cũng để lại đây đó những vết chất dính của mình – và thế là cô nảy ra ý định làm cho Gregor có thể bò được trong phạm vi rộng nhất và dọn đi những đồ đạc cản trở việc đó, tức là trước hết cái tủ và cái bàn viết. Có điều cô không thể làm việc này một mình; cô không dám nhờ người cha giúp; cô hầu gái chắc chắn sẽ không giúp cô, vì cô gái chừng mười sáu tuổi này tuy đã dũng cảm trụ lại từ khi chị bếp trước bị cho thôi việc, nhưng đã xin được cái đặc ân là luôn luôn khóa cửa bếp và chỉ phải mở khi được gọi riêng; vì vậy cô em gái chẳng còn cách nào khác hơn là một lần, khi người cha vắng nhà, đi gọi người mẹ. Người mẹ đến với những tiếng kêu vui mừng xúc động, nhưng đến trước cửa phòng Gregor thì im bặt. Dĩ nhiên trước tiên cô em gái xem xét mọi thứ trong phòng đã ổn chưa; chỉ khi đó cô mới để người mẹ bước vào. Gregor đã hết sức vội vàng kéo tấm khăn trải giường xuống thấp hơn và nhiều nếp hơn, toàn bộ trông thật sự chỉ như một tấm khăn trải giường tình cờ vắt lên ghế xô-pha. Lần này Gregor cũng không rình nhìn từ dưới tấm khăn; chàng chịu không nhìn thấy người mẹ ngay lần này, và chỉ mừng là rốt cuộc bà đã đến. “Mẹ vào đi, không thấy anh ấy đâu,” cô em gái nói, và rõ ràng là cô dắt tay người mẹ. Giờ đây Gregor nghe thấy hai người đàn bà yếu ớt xê dịch cái tủ cũ dù sao cũng nặng ra khỏi chỗ của nó, và cô em gái cứ đòi nhận phần lớn công việc về mình, không chịu nghe lời cảnh báo của người mẹ, người sợ cô sẽ làm việc quá sức. Việc ấy kéo dài rất lâu. Khi đã làm được chừng mười lăm phút, người mẹ nói rằng tốt hơn nên để cái tủ lại đây, vì thứ nhất nó quá nặng, họ sẽ không làm xong trước khi người cha về, và với cái tủ nằm giữa phòng họ sẽ chặn mọi lối đi của Gregor, còn thứ hai là hoàn toàn không chắc việc dọn đồ đạc đi là làm vừa lòng Gregor. Bà thì thấy dường như ngược lại; cảnh bức tường trống trơn khiến bà thắt cả lòng; và tại sao Gregor lại không có cảm giác ấy, khi chàng đã quen với đồ đạc trong phòng từ lâu và vì thế sẽ cảm thấy bị bỏ rơi trong căn phòng trống. “Và chẳng phải là,” người mẹ kết thúc thật khẽ, mà nói chung bà gần như thì thầm, như thể muốn tránh để Gregor, mà bà không biết chính xác đang ở chỗ nào, nghe thấy dù chỉ âm thanh giọng nói, vì bà tin chắc rằng chàng không hiểu được lời, “và chẳng phải là, bằng việc dọn đồ đạc đi, chúng ta tỏ ra rằng chúng ta từ bỏ mọi hy vọng nó sẽ khá hơn và nhẫn tâm bỏ mặc nó cho chính nó sao? Mẹ nghĩ tốt nhất là chúng ta cố giữ căn phòng đúng như tình trạng trước kia, để khi Gregor trở về với chúng ta, nó thấy mọi thứ không thay đổi và càng dễ quên đi khoảng thời gian này hơn.”

Beim Anhören dieser Worte der Mutter erkannte Gregor, daß der Mangel jeder unmittelbaren menschlichen Ansprache, verbunden mit dem einförmigen Leben inmitten der Familie, im Laufe dieser zwei Monate seinen Verstand hatte verwirren müssen, denn anders konnte er es sich nicht erklären, daß er ernsthaft darnach hatte verlangen können, daß sein Zimmer ausgeleert würde. Hatte er wirklich Lust, das warme, mit ererbten Möbeln gemütlich ausgestattete Zimmer in eine Höhle verwandeln zu lassen, in der er dann freilich nach allen Richtungen ungestört würde kriechen können, jedoch auch unter gleichzeitigem, schnellen, gänzlichen Vergessen seiner menschlichen Vergangenheit? War er doch jetzt schon nahe daran, zu vergessen, und nur die seit langem nicht gehörte Stimme der Mutter hatte ihn aufgerüttelt. Nichts sollte entfernt werden, alles mußte bleiben, die guten Einwirkungen der Möbel auf seinen Zustand konnte er nicht entbehren; und wenn die Möbel ihn hinderten, das sinnlose Herumkriechen zu betreiben, so war es kein Schaden, sondern ein großer Vorteil.

Khi nghe những lời này của người mẹ, Gregor nhận ra rằng việc thiếu vắng mọi lời trò chuyện trực tiếp với con người, cộng với cuộc sống đơn điệu giữa gia đình, trong hai tháng qua hẳn đã làm đầu óc chàng rối loạn, vì chàng không thể giải thích bằng cách nào khác việc chàng đã có thể nghiêm túc mong muốn căn phòng mình bị dọn trống. Chàng có thực sự muốn để căn phòng ấm áp, được bày biện ấm cúng bằng đồ đạc thừa hưởng từ ông cha, biến thành một cái hang, nơi tuy chàng có thể bò về mọi hướng không bị cản trở, nhưng đồng thời cũng nhanh chóng và hoàn toàn quên đi quá khứ con người của mình? Ngay bây giờ chàng đã gần quên rồi, và chỉ có giọng nói của người mẹ, đã lâu không được nghe, mới lay tỉnh chàng. Không gì được dọn đi cả, mọi thứ phải ở lại, chàng không thể thiếu những ảnh hưởng tốt của đồ đạc đối với tình trạng của mình; và nếu đồ đạc cản trở chàng bò lung tung vô nghĩa, thì đó không phải là điều thiệt hại mà là một lợi ích lớn.

Aber die Schwester war leider anderer Meinung; sie hatte sich, allerdings nicht ganz unberechtigt, angewöhnt, bei Besprechung der Angelegenheiten Gregors als besonders Sachverständige gegenüber den Eltern aufzutreten, und so war auch jetzt der Rat der Mutter für die Schwester Grund genug, auf der Entfernung nicht nur des Kastens und des Schreibtisches, an die sie zuerst allein gedacht hatte, sondern auf der Entfernung sämtlicher Möbel, mit Ausnahme des unentbehrlichen Kanapees, zu bestehen. Es war natürlich nicht nur kindlicher Trotz und das in der letzten Zeit so unerwartet und schwer erworbene Selbstvertrauen, das sie zu dieser Forderung bestimmte; sie hatte doch auch tatsächlich beobachtet, daß Gregor viel Raum zum Kriechen brauchte, dagegen die Möbel, soweit man sehen konnte, nicht im geringsten benützte. Vielleicht aber spielte auch der schwärmerische Sinn der Mädchen ihres Alters mit, der bei jeder Gelegenheit seine Befriedigung sucht, und durch den Grete jetzt sich dazu verlocken ließ, die Lage Gregors noch schreckenerregender machen zu wollen, um dann noch mehr als bis jetzt für ihn leisten zu können. Denn in einem Raum, in dem Gregor ganz allein die leeren Wände beherrschte, würde wohl kein Mensch außer Grete jemals einzutreten sich getrauen.

Nhưng tiếc thay cô em gái lại có ý kiến khác; cô đã quen, dĩ nhiên không phải hoàn toàn vô lý, đóng vai người am hiểu đặc biệt trước cha mẹ mỗi khi bàn đến những chuyện của Gregor, và vì thế cả lần này lời khuyên của người mẹ cũng là lý do đủ để cô em gái khăng khăng đòi dọn đi không chỉ cái tủ và cái bàn viết, những thứ lúc đầu cô chỉ nghĩ đến, mà là dọn đi toàn bộ đồ đạc, trừ chiếc ghế xô-pha không thể thiếu. Dĩ nhiên không chỉ là sự bướng bỉnh trẻ con và lòng tự tin mà gần đây cô có được một cách bất ngờ và khó nhọc đến thế đã khiến cô đưa ra yêu cầu này; cô quả thực cũng đã quan sát thấy rằng Gregor cần nhiều chỗ để bò, còn đồ đạc thì, theo như người ta có thể thấy, chàng không hề dùng đến chút nào. Nhưng có lẽ cũng có cả tâm hồn mơ mộng cuồng nhiệt của những cô gái ở tuổi cô góp phần, thứ tâm hồn tìm kiếm sự thỏa mãn ở mọi dịp, và chính nó giờ đây đã cám dỗ Grete muốn làm cho hoàn cảnh của Gregor còn đáng sợ hơn nữa, để rồi có thể làm cho chàng nhiều hơn nữa so với từ trước đến nay. Vì trong một căn phòng nơi Gregor một mình ngự trị những bức tường trống trơn, có lẽ không một ai ngoài Grete dám bước vào bao giờ.

Und so ließ sie sich von ihrem Entschlusse durch die Mutter nicht abbringen, die auch in diesem Zimmer vor lauter Unruhe unsicher schien, bald verstummte und der Schwester nach Kräften beim Hinausschaffen des Kastens half. Nun, den Kasten konnte Gregor im Notfall noch entbehren, aber schon der Schreibtisch mußte bleiben. Und kaum hatten die Frauen mit dem Kasten, an dem sie sich ächzend drückten, das Zimmer verlassen, als Gregor den Kopf unter dem Kanapee hervorstieß, um zu sehen, wie er vorsichtig und möglichst rücksichtsvoll eingreifen könnte. Aber zum Unglück war es gerade die Mutter, welche zuerst zurückkehrte, während Grete im Nebenzimmer den Kasten umfangen hielt und ihn allein hin und her schwang, ohne ihn natürlich von der Stelle zu bringen. Die Mutter aber war Gregors Anblick nicht gewöhnt, er hätte sie krank machen können, und so eilte Gregor erschrocken im Rückwärtslauf bis an das andere Ende des Kanapees, konnte es aber nicht mehr verhindern, daß das Leintuch vorne ein wenig sich bewegte. Das genügte, um die Mutter aufmerksam zu machen. Sie stockte, stand einen Augenblick still und ging dann zu Grete zurück.

Và vì thế cô không để người mẹ làm mình lay chuyển quyết định, bà vốn ở trong căn phòng này cũng có vẻ chênh vênh vì quá bồn chồn, chẳng mấy chốc đã im lặng và giúp cô em gái hết sức mình khiêng cái tủ ra ngoài. Ừ thì, cái tủ thì nếu cần Gregor vẫn có thể bỏ được, nhưng cái bàn viết thì nhất định phải ở lại. Và hai người đàn bà vừa rên rỉ ghì người vào cái tủ đưa nó ra khỏi phòng thì Gregor đã thò đầu ra khỏi gầm ghế xô-pha để xem chàng có thể can thiệp thế nào cho thận trọng và tế nhị nhất. Nhưng không may lại chính người mẹ là người quay lại đầu tiên, trong khi Grete ở phòng bên ôm lấy cái tủ và một mình lắc nó qua lắc lại, dĩ nhiên không xê dịch được nó khỏi chỗ. Người mẹ thì chưa quen nhìn thấy Gregor, cảnh ấy có thể làm bà phát ốm, và thế là Gregor hoảng hốt vội vàng chạy lùi tới tận đầu kia của ghế xô-pha, nhưng không còn ngăn được tấm khăn trải giường phía trước khẽ lay động. Thế là đủ để người mẹ chú ý. Bà khựng lại, đứng im một lúc rồi quay lại chỗ Grete.

Trotzdem sich Gregor immer wieder sagte, daß ja nichts Außergewöhnliches geschehe, sondern nur ein paar Möbel umgestellt würden, wirkte doch, wie er sich bald eingestehen mußte, dieses Hin- und Hergehen der Frauen, ihre kleinen Zurufe, das Kratzen der Möbel auf dem Boden, wie ein großer, von allen Seiten genährter Trubel auf ihn, und er mußte sich, so fest er Kopf und Beine an sich zog und den Leib bis an den Boden drückte, unweigerlich sagen, daß er das Ganze nicht lange aushalten werde. Sie räumten ihm sein Zimmer aus; nahmen ihm alles, was ihm lieb war; den Kasten, in dem die Laubsäge und andere Werkzeuge lagen, hatten sie schon hinausgetragen; lockerten jetzt den schon im Boden fest eingegrabenen Schreibtisch, an dem er als Handelsakademiker, als Bürgerschüler, ja sogar schon als Volksschüler seine Aufgaben geschrieben hatte, – da hatte er wirklich keine Zeit mehr, die guten Absichten zu prüfen, welche die zwei Frauen hatten, deren Existenz er übrigens fast vergessen hatte, denn vor Erschöpfung arbeiteten sie schon stumm, und man hörte nur das schwere Tappen ihrer Füße.

Mặc dù Gregor cứ tự nhủ đi nhủ lại rằng chẳng có gì khác thường xảy ra, chỉ là vài món đồ đạc được kê lại, nhưng như chàng chẳng mấy chốc phải tự thừa nhận, việc hai người đàn bà đi tới đi lui, những tiếng gọi nhau khe khẽ của họ, tiếng đồ đạc cào trên sàn, vẫn tác động lên chàng như một cơn náo loạn lớn được tiếp sức từ mọi phía, và dù chàng có co đầu và chân sát vào người và ép thân xuống tận sàn đến đâu, chàng vẫn buộc phải tự nhủ rằng mình sẽ không chịu đựng được chuyện này lâu nữa. Họ dọn trống căn phòng của chàng; lấy đi của chàng mọi thứ chàng yêu quý; cái tủ đựng cưa lọng và những dụng cụ khác thì họ đã khiêng ra rồi; giờ họ đang lay cho lỏng cái bàn viết đã cắm chặt xuống sàn, nơi chàng đã làm bài khi là học viên trường thương mại, khi là học sinh trường trung học, thậm chí từ hồi còn là học sinh tiểu học – đến đây thì chàng thực sự không còn thời gian để cân nhắc những ý tốt của hai người đàn bà, mà vả lại chàng gần như đã quên mất sự tồn tại của họ, vì họ mệt lả đến mức đã làm việc trong im lặng, và chỉ còn nghe thấy tiếng bước chân nặng nề của họ.

Und so brach er denn hervor – die Frauen stützten sich gerade im Nebenzimmer an den Schreibtisch, um ein wenig zu verschnaufen –, wechselte viermal die Richtung des Laufes, er wußte wirklich nicht, was er zuerst retten sollte, da sah er an der im übrigen schon leeren Wand auffallend das Bild der in lauter Pelzwerk gekleideten Dame hängen, kroch eilends hinauf und preßte sich an das Glas, das ihn festhielt und seinem heißen Bauch wohltat. Dieses Bild wenigstens, das Gregor jetzt ganz verdeckte, würde nun gewiß niemand wegnehmen. Er verdrehte den Kopf nach der Tür des Wohnzimmers, um die Frauen bei ihrer Rückkehr zu beobachten.

Và thế là chàng xông ra – hai người đàn bà đang tựa vào cái bàn viết ở phòng bên để thở lấy hơi một chút – đổi hướng chạy bốn lần, chàng thật sự không biết nên cứu thứ gì trước, thì chàng thấy trên bức tường vốn đã trống trơn, nổi bật lên bức tranh người đàn bà khoác lông thú, chàng vội vàng bò lên và áp mình vào tấm kính, tấm kính giữ chặt chàng lại và làm dịu cái bụng nóng hổi của chàng. Ít ra bức tranh này, giờ đã bị Gregor che kín hoàn toàn, thì chắc chắn sẽ không ai lấy đi được. Chàng ngoẹo đầu về phía cửa phòng khách để quan sát hai người đàn bà khi họ quay lại.

Sie hatten sich nicht viel Ruhe gegönnt und kamen schon wieder; Grete hatte den Arm um die Mutter gelegt und trug sie fast. »Also was nehmen wir jetzt?« sagte Grete und sah sich um, Da kreuzten sich ihre Blicke mit denen Gregors an der Wand. Wohl nur infolge der Gegenwart der Mutter behielt sie ihre Fassung, beugte ihr Gesicht zur Mutter, um diese vom Herumschauen abzuhalten, und sagte, allerdings zitternd und unüberlegt: »Komm, wollen wir nicht lieber auf einen Augenblick noch ins Wohnzimmer zurückgehen?« Die Absicht Gretes war für Gregor klar, sie wollte die Mutter in Sicherheit bringen und dann ihn von der Wand hinunterjagen. Nun, sie konnte es ja immerhin versuchen! Er saß auf seinem Bild und gab es nicht her. Lieber würde er Grete ins Gesicht springen.

Họ không nghỉ được bao lâu và đã quay lại; Grete quàng tay ôm lấy người mẹ và gần như bế bà. “Thế giờ mình lấy gì đây?” Grete nói và nhìn quanh. Thế là ánh mắt cô chạm phải ánh mắt Gregor trên tường. Có lẽ chỉ vì có mặt người mẹ mà cô giữ được bình tĩnh, cô cúi mặt về phía người mẹ để ngăn bà nhìn quanh, và nói, dĩ nhiên là run rẩy và không suy nghĩ: “Đi mẹ, hay là mình quay lại phòng khách một lát đã?” Ý định của Grete thật rõ ràng đối với Gregor, cô muốn đưa người mẹ đến nơi an toàn rồi đuổi chàng từ trên tường xuống. Ừ thì, cô cứ việc thử xem! Chàng ngồi trên bức tranh của mình và không chịu nhả nó ra. Chàng thà nhảy vào mặt Grete còn hơn.

Aber Gretes Worte hatten die Mutter erst recht beunruhigt, sie trat zur Seite, erblickte den riesigen braunen Fleck auf der geblümten Tapete, rief, ehe ihr eigentlich zum Bewußtsein kam, daß das Gregor war, was sie sah, mit schreiender, rauher Stimme: »Ach Gott, ach Gott!« und fiel mit ausgebreiteten Armen, als gebe sie alles auf, über das Kanapee hin und rührte sich nicht. »Du, Gregor!« rief die Schwester mit erhobener Faust und eindringlichen Blicken. Es waren seit der Verwandlung die ersten Worte, die sie unmittelbar an ihn gerichtet hatte. Sie lief ins Nebenzimmer, um irgendeine Essenz zu holen, mit der sie die Mutter aus ihrer Ohnmacht wecken könnte; Gregor wollte auch helfen – zur Rettung des Bildes war noch Zeit –; er klebte aber fest an dem Glas und mußte sich mit Gewalt losreißen; er lief dann auch ins Nebenzimmer, als könne er der Schwester irgendeinen Rat geben, wie in früherer Zeit; mußte aber dann untätig hinter ihr stehen; während sie in verschiedenen Fläschchen kramte, erschreckte sie noch, als sie sich umdrehte; eine Flasche fiel auf den Boden und zerbrach; ein Splitter verletzte Gregor im Gesicht, irgendeine ätzende Medizin umfloß ihn; Grete nahm nun, ohne sich länger aufzuhalten, so viele Fläschchen, als sie nur halten konnte, und rannte mit ihnen zur Mutter hinein; die Tür schlug sie mit dem Fuße zu. Gregor war nun von der Mutter abgeschlossen, die durch seine Schuld vielleicht dem Tode nahe war; die Tür durfte er nicht öffnen, wollte er die Schwester, die bei der Mutter bleiben mußte, nicht verjagen; er hatte jetzt nichts zu tun, als zu warten; und von Selbstvorwürfen und Besorgnis bedrängt, begann er zu kriechen, überkroch alles, Wände, Möbel und Zimmerdecke und fiel endlich in seiner Verzweiflung, als sich das ganze Zimmer schon um ihn zu drehen anfing, mitten auf den großen Tisch.

Nhưng chính lời nói của Grete lại càng làm người mẹ lo lắng, bà bước sang một bên, nhìn thấy vệt nâu khổng lồ trên tấm giấy dán tường hoa lá, và trước khi kịp thực sự ý thức được rằng cái bà đang nhìn thấy là Gregor, bà kêu lên bằng một giọng thét khàn khàn: “Ôi Chúa ơi, ôi Chúa ơi!” rồi dang rộng hai tay, như thể buông xuôi tất cả, ngã vật xuống ghế xô-pha và nằm bất động. “Anh… Gregor!” cô em gái kêu lên, nắm đấm giơ lên, ánh mắt xoáy vào chàng. Đó là những lời đầu tiên cô nói thẳng với chàng kể từ cuộc hóa thân. Cô chạy sang phòng bên để lấy một thứ tinh dầu nào đó mà cô có thể dùng để làm người mẹ tỉnh lại sau cơn ngất; Gregor cũng muốn giúp – để cứu bức tranh thì vẫn còn thời gian –; nhưng chàng dính chặt vào tấm kính và phải dùng sức mới giật mình ra được; rồi chàng cũng chạy sang phòng bên, như thể chàng có thể khuyên cô em gái điều gì đó, như ngày trước; nhưng rồi chàng phải đứng sau lưng cô không làm được gì; trong khi cô lục lọi giữa những lọ nhỏ khác nhau, chàng lại còn làm cô hoảng sợ khi cô quay lại; một cái lọ rơi xuống sàn và vỡ tan; một mảnh vỡ làm Gregor bị thương ở mặt, một thứ thuốc ăn da nào đó chảy loang quanh chàng; Grete bèn, không chần chừ thêm, ôm lấy bao nhiêu lọ nhỏ mà cô có thể cầm được, và chạy vào chỗ người mẹ; cô lấy chân đá sập cửa lại. Giờ thì Gregor bị ngăn cách với người mẹ, người có lẽ đang cận kề cái chết vì lỗi của chàng; chàng không được mở cửa nếu không muốn đuổi cô em gái đi, cô phải ở bên người mẹ; giờ chàng chẳng có việc gì làm ngoài chờ đợi; và bị sự tự trách cùng nỗi lo âu dồn ép, chàng bắt đầu bò, bò khắp mọi thứ, tường, đồ đạc và trần nhà, và cuối cùng trong cơn tuyệt vọng, khi cả căn phòng đã bắt đầu quay cuồng quanh chàng, chàng rơi xuống giữa chiếc bàn lớn.

Es verging eine kleine Weile, Gregor lag matt da, ringsherum war es still, vielleicht war das ein gutes Zeichen. Da läutete es. Das Mädchen war natürlich in ihrer Küche eingesperrt und Grete mußte daher öffnen gehen. Der Vater war gekommen. »Was ist geschehen?« waren seine ersten Worte; Gretes Aussehen hatte ihm wohl alles verraten. Grete antwortete mit dumpfer Stimme, offenbar drückte sie ihr Gesicht an des Vaters Brust: »Die Mutter war ohnmächtig, aber es geht ihr schon besser. Gregor ist ausgebrochen.« »Ich habe es ja erwartet,« sagte der Vater, »ich habe es euch ja immer gesagt, aber ihr Frauen wollt nicht hören.« Gregor war es klar, daß der Vater Gretes allzukurze Mitteilung schlecht gedeutet hatte und annahm, daß Gregor sich irgendeine Gewalttat habe zuschulden kommen lassen. Deshalb mußte Gregor den Vater jetzt zu besänftigen suchen, denn ihn aufzuklären hatte er weder Zeit noch Möglichkeit. Und so flüchtete er sich zur Tür seines Zimmers und drückte sich an sie, damit der Vater beim Eintritt vom Vorzimmer her gleich sehen könne, daß Gregor die beste Absicht habe, sofort in sein Zimmer zurückzukehren, und daß es nicht nötig sei, ihn zurückzutreiben, sondern daß man nur die Tür zu öffnen brauchte, und gleich werde er verschwinden.

Một lúc nhỏ trôi qua, Gregor nằm đó rã rời, xung quanh im lặng, có lẽ đó là một dấu hiệu tốt. Bỗng có tiếng chuông. Cô hầu gái dĩ nhiên đang tự khóa mình trong bếp và vì thế Grete phải đi mở cửa. Người cha đã về. “Có chuyện gì thế?” là những lời đầu tiên của ông; hẳn vẻ mặt của Grete đã tiết lộ cho ông biết tất cả. Grete trả lời bằng giọng nghèn nghẹt, rõ ràng là cô đang áp mặt vào ngực người cha: “Mẹ bị ngất, nhưng giờ đã đỡ rồi. Gregor xổng ra.” “Bố đã biết trước mà,” người cha nói, “bố đã luôn bảo các người rồi, nhưng đàn bà các người không chịu nghe.” Gregor hiểu rõ rằng người cha đã hiểu sai lời thông báo quá ngắn ngủi của Grete và cho rằng Gregor đã phạm phải một hành vi bạo lực nào đó. Vì thế giờ đây Gregor phải tìm cách xoa dịu người cha, vì chàng không có thời gian cũng chẳng có cách nào giải thích cho ông. Và thế là chàng chạy trốn đến cửa phòng mình và áp mình vào đó, để người cha khi từ phòng ngoài bước vào có thể thấy ngay rằng Gregor có ý tốt nhất là lập tức quay về phòng mình, và không cần phải xua chàng về, mà chỉ cần mở cửa ra, là chàng sẽ biến mất ngay.

Aber der Vater war nicht in der Stimmung, solche Feinheiten zu bemerken. »Ah!« rief er gleich beim Eintritt in einem Tone, als sei er gleichzeitig wütend und froh. Gregor zog den Kopf von der Tür zurück und hob ihn gegen den Vater. So hatte er sich den Vater wirklich nicht vorgestellt, wie er jetzt dastand; allerdings hatte er in der letzten Zeit über dem neuartigen Herumkriechen versäumt, sich so wie früher um die Vorgänge in der übrigen Wohnung zu kümmern, und hätte eigentlich darauf gefaßt sein müssen, veränderte Verhältnisse anzutreffen. Trotzdem, trotzdem, war das noch der Vater? Der gleiche Mann, der müde im Bett vergraben lag, wenn früher Gregor zu einer Geschäftsreise ausgerückt war; der ihn an Abenden der Heimkehr im Schlafrock im Lehnstuhl empfangen hatte; gar nicht recht imstande war, aufzustehen, sondern zum Zeichen der Freude nur die Arme gehoben hatte, und der bei den seltenen gemeinsamen Spaziergängen an ein paar Sonntagen im Jahr und an den höchsten Feiertagen zwischen Gregor und der Mutter, die schon an und für sich langsam gingen, immer noch ein wenig langsamer, in seinen alten Mantel eingepackt, mit stets vorsichtig aufgesetztem Krückstock sich vorwärts arbeitete und, wenn er etwas sagen wollte, fast immer stillstand und seine Begleitung um sich versammelte? Nun aber war er doch gut aufgerichtet; in eine straffe blaue Uniform mit Goldknöpfen gekleidet, wie sie Diener der Bankinstitute tragen; über dem hohen steifen Kragen des Rockes entwickelte sich sein starkes Doppelkinn; unter den buschigen Augenbrauen drang der Blick der schwarzen Augen frisch und aufmerksam hervor; das sonst zerzauste weiße Haar war zu einer peinlich genauen, leuchtenden Scheitelfrisur niedergekämmt. Er warf seine Mütze, auf der ein Goldmonogramm, wahrscheinlich das einer Bank, angebracht war, über das ganze Zimmer im Bogen auf das Kanapee hin und ging, die Enden seines langen Uniformrockes zurückgeschlagen, die Hände in den Hosentaschen, mit verbissenem Gesicht auf Gregor zu. Er wußte wohl selbst nicht, was er vorhatte; immerhin hob er die Füße ungewöhnlich hoch, und Gregor staunte über die Riesengröße seiner Stiefelsohlen. Doch hielt er sich dabei nicht auf, er wußte ja noch vom ersten Tage seines neuen Lebens her, daß der Vater ihm gegenüber nur die größte Strenge für angebracht ansah. Und so lief er vor dem Vater her, stockte, wenn der Vater stehen blieb, und eilte schon wieder vorwärts, wenn sich der Vater nur rührte. So machten sie mehrmals die Runde um das Zimmer, ohne daß sich etwas Entscheidendes ereignete, ja ohne daß das Ganze infolge seines langsamen Tempos den Anschein einer Verfolgung gehabt hätte. Deshalb blieb auch Gregor vorläufig auf dem Fußboden, zumal er fürchtete, der Vater könnte eine Flucht auf die Wände oder den Plafond für besondere Bosheit halten. Allerdings mußte sich Gregor sagen, daß er sogar dieses Laufen nicht lange aushalten würde, denn während der Vater einen Schritt machte, mußte er eine Unzahl von Bewegungen ausführen. Atemnot begann sich schon bemerkbar zu machen, wie er ja auch in seiner früheren Zeit keine ganz vertrauenswürdige Lunge besessen hatte. Als er nun so dahintorkelte, um alle Kräfte für den Lauf zu sammeln, kaum die Augen offenhielt; in seiner Stumpfheit an eine andere Rettung als durch Laufen gar nicht dachte; und fast schon vergessen hatte, daß ihm die Wände freistanden, die hier allerdings mit sorgfältig geschnitzten Möbeln voll Zacken und Spitzen verstellt waren – da flog knapp neben ihm, leicht geschleudert, irgend etwas nieder und rollte vor ihm her. Es war ein Apfel; gleich flog ihm ein zweiter nach; Gregor blieb vor Schrecken stehen; ein Weiterlaufen war nutzlos, denn der Vater hatte sich entschlossen, ihn zu bombardieren. Aus der Obstschale auf der Kredenz hatte er sich die Taschen gefüllt und warf nun, ohne vorläufig scharf zu zielen, Apfel für Apfel. Diese kleinen roten Äpfel rollten wie elektrisiert auf dem Boden herum und stießen aneinander. Ein schwach geworfener Apfel streifte Gregors Rücken, glitt aber unschädlich ab. Ein ihm sofort nachfliegender drang dagegen förmlich in Gregors Rücken ein; Gregor wollte sich weiterschleppen, als könne der überraschende unglaubliche Schmerz mit dem Ortswechsel vergehen; doch fühlte er sich wie festgenagelt und streckte sich in vollständiger Verwirrung aller Sinne. Nur mit dem letzten Blick sah er noch, wie die Tür seines Zimmers aufgerissen wurde, und vor der schreienden Schwester die Mutter hervoreilte, im Hemd, denn die Schwester hatte sie entkleidet, um ihr in der Ohnmacht Atemfreiheit zu verschaffen, wie dann die Mutter auf den Vater zulief und ihr auf dem Weg die aufgebundenen Röcke einer nach dem anderen zu Boden glitten, und wie sie stolpernd über die Röcke auf den Vater eindrang und ihn umarmend, in gänzlicher Vereinigung mit ihm – nun versagte aber Gregors Sehkraft schon – die Hände an des Vaters Hinterkopf um Schonung von Gregors Leben bat.

Nhưng người cha không ở trong tâm trạng để nhận ra những điều tinh tế như thế. “A!” ông kêu lên ngay khi bước vào, bằng một giọng như thể ông vừa giận dữ vừa vui mừng cùng một lúc. Gregor rút đầu khỏi cửa và ngẩng lên về phía người cha. Thật tình chàng không hình dung người cha như thế, như ông đang đứng đó lúc này; dĩ nhiên gần đây, vì mải mê cái trò bò lung tung kiểu mới, chàng đã bỏ bê không còn quan tâm như trước đến những gì diễn ra trong phần còn lại của căn hộ, và lẽ ra phải chuẩn bị tinh thần để gặp phải những hoàn cảnh đã thay đổi. Dẫu vậy, dẫu vậy, đây có còn là người cha không? Vẫn là người đàn ông ấy, người trước kia nằm mệt mỏi vùi mình trong giường mỗi khi Gregor lên đường đi công việc; người vào những buổi tối chàng trở về đã đón chàng trong bộ áo choàng ngủ, ngồi trên ghế bành; hầu như không đứng dậy nổi mà chỉ giơ hai tay lên tỏ dấu vui mừng, và là người, trong những lần hiếm hoi cả nhà cùng đi dạo vào vài ngày Chủ nhật trong năm và vào những ngày lễ lớn nhất, đi giữa Gregor và người mẹ, vốn tự họ đã đi chậm, mà ông còn chậm hơn một chút nữa, quấn mình trong chiếc áo khoác cũ, cây gậy lúc nào cũng chống xuống thận trọng, lần từng bước tiến lên, và mỗi khi muốn nói điều gì thì hầu như bao giờ cũng dừng lại và tập hợp những người đi cùng quanh mình? Thế mà giờ đây ông đứng thẳng người; mặc một bộ đồng phục màu xanh lam thẳng nếp có khuy vàng, như nhân viên phục vụ ở các ngân hàng vẫn mặc; phía trên cổ áo cao và cứng, cái cằm hai ngấn chắc nịch của ông phô ra; dưới đôi lông mày rậm, ánh mắt của đôi mắt đen phóng ra tươi tỉnh và chăm chú; mái tóc bạc vốn thường bù xù giờ đã được chải rẽ ngôi chỉn chu tỉ mỉ, bóng loáng. Ông ném chiếc mũ có gắn một chữ lồng bằng vàng, có lẽ là của một ngân hàng nào đó, theo một đường vòng cung qua cả căn phòng lên ghế xô-pha, và, vạt chiếc áo đồng phục dài hất ra sau, hai tay đút túi quần, mặt mày cau có, ông tiến về phía Gregor. Có lẽ chính ông cũng không biết mình định làm gì; dẫu sao ông nhấc chân cao một cách khác thường, và Gregor kinh ngạc trước kích thước khổng lồ của đế giày ông. Nhưng chàng không dừng lại ở đó, vì từ ngày đầu tiên của cuộc sống mới chàng đã biết rằng người cha cho rằng đối với chàng chỉ có sự nghiêm khắc tột bậc là thích đáng. Và thế là chàng chạy trước người cha, khựng lại khi người cha đứng lại, và lại vội vã chạy tiếp khi người cha chỉ vừa cựa mình. Cứ thế họ đi vòng quanh căn phòng mấy lượt mà không có gì quyết định xảy ra, thậm chí, vì nhịp độ chậm chạp của nó, toàn bộ chuyện này không hề có dáng vẻ một cuộc truy đuổi. Vì thế Gregor tạm thời vẫn ở lại trên sàn, nhất là vì chàng sợ người cha có thể coi việc trốn lên tường hay lên trần là một hành vi đặc biệt hiểm ác. Tuy vậy Gregor phải tự nhủ rằng ngay cả việc chạy thế này chàng cũng sẽ không chịu được lâu, vì trong khi người cha bước một bước, chàng phải thực hiện vô số cử động. Chứng khó thở đã bắt đầu lộ rõ, cũng như ngay cả thời trước chàng đã chẳng có được hai lá phổi hoàn toàn đáng tin cậy. Khi chàng cứ loạng choạng như thế, để dồn hết sức lực cho việc chạy, mắt gần như không mở ra nổi; trong cơn đờ đẫn chẳng hề nghĩ đến một cách thoát thân nào khác ngoài chạy; và đã gần như quên mất rằng mình có thể dùng đến các bức tường, tuy ở đây tường bị chắn bởi những món đồ gỗ chạm trổ công phu đầy những góc cạnh và mũi nhọn – thì sát bên chàng, một vật gì đó được ném nhẹ bay xuống và lăn tới trước mặt chàng. Đó là một quả táo; ngay sau đó quả thứ hai bay theo; Gregor sợ hãi đứng sững lại; chạy tiếp là vô ích, vì người cha đã quyết định oanh tạc chàng. Ông đã nhét đầy túi táo từ đĩa trái cây trên tủ búp-phê và giờ ném hết quả táo này đến quả táo khác, tạm thời chưa nhắm thật kỹ. Những quả táo nhỏ màu đỏ ấy lăn khắp sàn như bị nhiễm điện và va vào nhau. Một quả táo ném yếu sượt qua lưng Gregor, nhưng trượt đi không gây hại. Trái lại, một quả bay theo ngay sau đó thì thực sự cắm hẳn vào lưng Gregor; Gregor muốn lết đi tiếp, như thể cơn đau bất ngờ không thể tin nổi kia có thể qua đi khi đổi chỗ; nhưng chàng cảm thấy như bị đóng đinh tại chỗ và duỗi người ra trong cơn rối loạn hoàn toàn của mọi giác quan. Chỉ với cái nhìn cuối cùng chàng còn thấy cửa phòng mình bị giật tung ra, và người mẹ, trước cô em gái đang gào thét, lao ra, chỉ mặc áo lót, vì cô em gái đã cởi áo cho bà để bà dễ thở khi ngất, rồi người mẹ chạy về phía người cha và trên đường đi những chiếc váy đã nới dây của bà lần lượt tuột xuống sàn, và bà vấp váp trên những chiếc váy lao tới người cha, ôm chầm lấy ông, hòa làm một hoàn toàn với ông – nhưng lúc này thị lực của Gregor đã tắt dần – hai tay ôm lấy gáy người cha, van xin ông tha mạng cho Gregor.

Die schwere Verwundung Gregors, an der er über einen Monat litt – der Apfel blieb, da ihn niemand zu entfernen wagte, als sichtbares Andenken im Fleische sitzen –, schien selbst den Vater daran erinnert zu haben, daß Gregor trotz seiner gegenwärtigen traurigen und ekelhaften Gestalt ein Familienglied war, das man nicht wie einen Feind behandeln durfte, sondern dem gegenüber es das Gebot der Familienpflicht war, den Widerwillen hinunterzuschlucken und zu dulden, nichts als dulden.

Vết thương nặng của Gregor, khiến chàng đau đớn suốt hơn một tháng – quả táo, vì không ai dám gỡ ra, vẫn nằm lại trong thịt như một kỷ vật hữu hình – dường như đã nhắc ngay cả người cha nhớ rằng Gregor, bất chấp hình dạng hiện thời buồn thảm và ghê tởm của chàng, vẫn là một thành viên trong gia đình, không được phép đối xử như kẻ thù, mà trái lại, đối với chàng bổn phận gia đình đòi hỏi phải nuốt sự ghê sợ xuống và nhẫn nhịn, chỉ có nhẫn nhịn mà thôi.

Und wenn nun auch Gregor durch seine Wunde an Beweglichkeit wahrscheinlich für immer verloren hatte und vorläufig zur Durchquerung seines Zimmers wie ein alter Invalide lange, lange Minuten brauchte – an das Kriechen in der Höhe war nicht zu denken –, so bekam er für diese Verschlimmerung seines Zustandes einen seiner Meinung nach vollständig genügenden Ersatz dadurch, daß immer gegen Abend die Wohnzimmertür, die er schon ein bis zwei Stunden vorher scharf zu beobachten pflegte, geöffnet wurde, so daß er, im Dunkel seines Zimmers liegend, vom Wohnzimmer aus unsichtbar, die ganze Familie beim beleuchteten Tische sehen und ihre Reden, gewissermaßen mit allgemeiner Erlaubnis, also ganz anders als früher, anhören durfte.

Và dù giờ đây, vì vết thương, Gregor có lẽ đã vĩnh viễn mất đi phần nào sự linh hoạt và tạm thời phải mất những phút dài, dài đằng đẵng để đi ngang qua phòng mình như một lão phế binh – chuyện bò lên cao thì không thể nghĩ tới – thì bù lại cho tình trạng tồi tệ thêm ấy, chàng nhận được một sự đền bù mà theo ý chàng là hoàn toàn thỏa đáng: cứ gần tối là cửa phòng khách, cánh cửa mà chàng thường đã chăm chú theo dõi từ một đến hai tiếng trước đó, lại được mở ra, khiến chàng, nằm trong bóng tối của phòng mình, từ phòng khách không ai trông thấy, có thể nhìn thấy cả nhà bên chiếc bàn có đèn sáng và nghe những câu chuyện của họ, ở chừng mực nào đó là với sự cho phép chung, tức là hoàn toàn khác với trước kia.

Freilich waren es nicht mehr die lebhaften Unterhaltungen der früheren Zeiten, an die Gregor in den kleinen Hotelzimmern stets mit einigem Verlangen gedacht hatte, wenn er sich müde in das feuchte Bettzeug hatte werfen müssen. Es ging jetzt meist nur sehr still zu. Der Vater schlief bald nach dem Nachtessen in seinem Sessel ein; die Mutter und Schwester ermahnten einander zur Stille; die Mutter nähte, weit über das Licht vorgebeugt, feine Wäsche für ein Modengeschäft; die Schwester, die eine Stellung als Verkäuferin angenommen hatte, lernte am Abend Stenographie und Französisch, um vielleicht später einmal einen besseren Posten zu erreichen. Manchmal wachte der Vater auf, und als wisse er gar nicht, daß er geschlafen habe, sagte er zur Mutter: »Wie lange du heute schon wieder nähst!« und schlief sofort wieder ein, während Mutter und Schwester einander müde zulächelten.

Dĩ nhiên đó không còn là những cuộc chuyện trò sôi nổi của thời trước nữa, những cuộc chuyện trò mà Gregor, trong những căn phòng khách sạn nhỏ hẹp, vẫn luôn nghĩ đến với đôi chút khao khát, mỗi khi chàng mệt mỏi phải buông mình xuống đống chăn nệm ẩm ướt. Giờ đây phần lớn chỉ diễn ra rất lặng lẽ. Người cha ngủ thiếp đi trên ghế bành ngay sau bữa tối; người mẹ và cô em gái nhắc nhau giữ yên lặng; người mẹ, cúi rạp người về phía ngọn đèn, may đồ lót tinh xảo cho một cửa hàng thời trang; cô em gái, người đã nhận một chỗ làm nhân viên bán hàng, buổi tối học tốc ký và tiếng Pháp, để có lẽ về sau một ngày nào đó kiếm được một chỗ làm khá hơn. Đôi khi người cha thức dậy, và như thể hoàn toàn không biết mình vừa ngủ, ông nói với người mẹ: “Hôm nay mình lại may lâu quá rồi đấy!” rồi lập tức ngủ thiếp đi, trong khi người mẹ và cô em gái mệt mỏi mỉm cười với nhau.

Mit einer Art Eigensinn weigerte sich der Vater, auch zu Hause seine Dieneruniform abzulegen; und während der Schlafrock nutzlos am Kleiderhaken hing, schlummerte der Vater vollständig angezogen auf seinem Platz, als sei er immer zu seinem Dienste bereit und warte auch hier auf die Stimme des Vorgesetzten. Infolgedessen verlor die gleich anfangs nicht neue Uniform trotz aller Sorgfalt von Mutter und Schwester an Reinlichkeit, und Gregor sah oft ganze Abende lang auf dieses über und über fleckige, mit seinen stets geputzten Goldknöpfen leuchtende Kleid, in dem der alte Mann höchst unbequem und doch ruhig schlief.

Với một kiểu bướng bỉnh nào đó, người cha nhất định không chịu cởi bộ đồng phục nhân viên phục vụ ra ngay cả khi ở nhà; và trong lúc chiếc áo choàng ngủ treo vô dụng trên móc áo, người cha thiu thiu ngủ trên chỗ ngồi của mình, quần áo chỉnh tề, như thể ông lúc nào cũng sẵn sàng làm phận sự và ngay cả ở đây cũng đang chờ tiếng gọi của cấp trên. Do đó, bộ đồng phục, vốn ngay từ đầu đã chẳng mới, dù người mẹ và cô em gái chăm chút đến đâu, cũng mất dần vẻ sạch sẽ, và Gregor thường suốt cả buổi tối nhìn bộ quần áo lấm đầy vết bẩn ấy, sáng lấp lánh với những chiếc khuy vàng lúc nào cũng được đánh bóng, trong đó ông già ngủ một cách hết sức khó chịu mà vẫn yên ổn.

Sobald die Uhr zehn schlug, suchte die Mutter durch leise Zusprache den Vater zu wecken und dann zu überreden, ins Bett zu gehen, denn hier war es doch kein richtiger Schlaf und diesen hatte der Vater, der um sechs Uhr seinen Dienst antreten mußte, äußerst nötig. Aber in dem Eigensinn, der ihn, seitdem er Diener war, ergriffen hatte, bestand er immer darauf, noch länger bei Tisch zu bleiben, trotzdem er regelmäßig einschlief, und war dann überdies nur mit der größten Mühe zu bewegen, den Sessel mit dem Bett zu vertauschen. Da mochten Mutter und Schwester mit kleinen Ermahnungen noch so sehr auf ihn eindringen, viertelstundenlang schüttelte er langsam den Kopf, hielt die Augen geschlossen und stand nicht auf. Die Mutter zupfte ihn am Ärmel, sagte ihm Schmeichelworte ins Ohr, die Schwester verließ ihre Aufgabe, um der Mutter zu helfen, aber beim Vater verfing das nicht. Er versank nur noch tiefer in seinen Sessel. Erst bis ihn die Frauen unter den Achseln faßten, schlug er die Augen auf, sah abwechselnd die Mutter und die Schwester an und pflegte zu sagen: »Das ist ein Leben. Das ist die Ruhe meiner alten Tage.« Und auf die beiden Frauen gestützt, erhob er sich, umständlich, als sei er für sich selbst die größte Last, ließ sich von den Frauen bis zur Türe führen, winkte ihnen dort ab und ging nun selbständig weiter, während die Mutter ihr Nähzeug, die Schwester ihre Feder eiligst hinwarfen, um hinter dem Vater zu laufen und ihm weiter behilflich zu sein.

Ngay khi đồng hồ điểm mười giờ, người mẹ tìm cách khẽ khàng gọi người cha dậy rồi khuyên ông đi ngủ, vì ở đây đâu phải là giấc ngủ thực sự, mà giấc ngủ thì người cha, người phải vào ca lúc sáu giờ, lại hết sức cần. Nhưng với tính bướng bỉnh đã chiếm lấy ông từ khi ông làm nhân viên phục vụ, ông luôn khăng khăng đòi ngồi lại bên bàn lâu hơn nữa, dù lần nào cũng ngủ gục, và rồi lại phải hết sức khó nhọc mới thuyết phục được ông đổi chiếc ghế bành lấy cái giường. Người mẹ và cô em gái có xúm vào nhắc nhở nhỏ nhẹ đến đâu đi nữa, ông vẫn chậm rãi lắc đầu hàng mười lăm phút liền, mắt nhắm nghiền, không chịu đứng dậy. Người mẹ kéo kéo tay áo ông, thì thầm vào tai ông những lời ngọt ngào, cô em gái bỏ dở bài vở để giúp mẹ, nhưng với người cha thì chẳng ăn thua gì. Ông chỉ lún sâu hơn nữa vào ghế bành. Mãi đến khi hai người đàn bà xốc nách ông, ông mới mở mắt, lần lượt nhìn người mẹ rồi cô em gái và thường nói: “Thế này mà là sống. Thế này mà là cảnh an nhàn tuổi già của tôi.” Và tựa vào hai người đàn bà, ông đứng dậy, lề mề, như thể chính ông là gánh nặng lớn nhất đối với bản thân mình, để họ dìu đến tận cửa, đến đó thì xua tay ra hiệu cho họ thôi, rồi tự mình đi tiếp, trong khi người mẹ vội vã quăng đồ khâu, cô em gái quăng cây bút, để chạy theo sau người cha mà tiếp tục giúp đỡ ông.

Wer hatte in dieser abgearbeiteten und übermüdeten Familie Zeit, sich um Gregor mehr zu kümmern, als unbedingt nötig war? Der Haushalt wurde immer mehr eingeschränkt; das Dienstmädchen wurde nun doch entlassen; eine riesige knochige Bedienerin mit weißem, den Kopf umflatterndem Haar kam des Morgens und des Abends, um die schwerste Arbeit zu leisten; alles andere besorgte die Mutter neben ihrer vielen Näharbeit. Es geschah sogar, daß verschiedene Familienschmuckstücke, welche früher die Mutter und die Schwester überglücklich bei Unterhaltungen und Feierlichkeiten getragen hatten, verkauft wurden, wie Gregor am Abend aus der allgemeinen Besprechung der erzielten Preise erfuhr. Die größte Klage war aber stets, daß man diese für die gegenwärtigen Verhältnisse allzugroße Wohnung nicht verlassen konnte, da es nicht auszudenken war, wie man Gregor übersiedeln sollte. Aber Gregor sah wohl ein, daß es nicht nur die Rücksicht auf ihn war, welche eine Übersiedlung verhinderte, denn ihn hätte man doch in einer passenden Kiste mit ein paar Luftlöchern leicht transportieren können; was die Familie hauptsächlich vom Wohnungswechsel abhielt, war vielmehr die völlige Hoffnungslosigkeit und der Gedanke daran, daß sie mit einem Unglück geschlagen war, wie niemand sonst im ganzen Verwandten- und Bekanntenkreis. Was die Welt von armen Leuten verlangt, erfüllten sie bis zum äußersten, der Vater holte den kleinen Bankbeamten das Frühstück, die Mutter opferte sich für die Wäsche fremder Leute, die Schwester lief nach dem Befehl der Kunden hinter dem Pulte hin und her, aber weiter reichten die Kräfte der Familie schon nicht. Und die Wunde im Rücken fing Gregor wie neu zu schmerzen an, wenn Mutter und Schwester, nachdem sie den Vater zu Bett gebracht hatten, nun zurückkehrten, die Arbeit liegen ließen, nahe zusammenrückten, schon Wange an Wange saßen; wenn jetzt die Mutter, auf Gregors Zimmer zeigend, sagte: »Mach' dort die Tür zu, Grete,« und wenn nun Gregor wieder im Dunkel war, während nebenan die Frauen ihre Tränen vermischten oder gar tränenlos den Tisch anstarrten.

Trong gia đình làm lụng quá sức và mệt mỏi rã rời này, ai có thời gian để bận tâm đến Gregor nhiều hơn mức thật cần thiết? Chi tiêu trong nhà ngày càng bị thắt lại; cô hầu gái rốt cuộc cũng bị cho thôi việc; một bà giúp việc to lớn xương xẩu, mái tóc bạc phất phơ quanh đầu, đến vào buổi sáng và buổi tối để làm những việc nặng nhất; mọi việc khác người mẹ lo liệu bên cạnh đống việc may vá chồng chất. Thậm chí còn xảy ra chuyện mấy món nữ trang của gia đình, mà trước kia người mẹ và cô em gái từng hạnh phúc vô cùng đeo trong các buổi vui chơi và lễ lạt, đã bị bán đi, như Gregor biết được vào buổi tối qua cuộc bàn bạc chung về giá cả bán được. Nhưng điều than phiền lớn nhất bao giờ cũng là không thể rời bỏ căn hộ quá rộng so với hoàn cảnh hiện tại này, vì không thể nghĩ ra nổi làm sao chuyển Gregor đi được. Nhưng Gregor hiểu rõ rằng không phải chỉ vì nghĩ đến chàng mà việc dọn nhà bị ngăn trở, vì chàng thì hoàn toàn có thể dễ dàng được chuyên chở trong một cái thùng vừa vặn có đục vài lỗ thở; điều chủ yếu ngăn gia đình đổi chỗ ở, đúng hơn, là nỗi tuyệt vọng hoàn toàn và ý nghĩ rằng họ đã bị giáng một tai họa mà không ai khác trong cả họ hàng lẫn chỗ quen biết phải chịu. Những gì thế gian đòi hỏi ở người nghèo, họ đã làm tròn đến tận cùng: người cha đi mang bữa sáng cho mấy viên chức quèn ở ngân hàng, người mẹ hy sinh mình cho quần áo của người dưng, cô em gái chạy tới chạy lui sau quầy theo lệnh khách hàng, nhưng sức lực của gia đình đã chẳng thể vươn xa hơn nữa. Và vết thương trên lưng lại bắt đầu nhức nhối với Gregor như mới, khi người mẹ và cô em gái, sau khi đã đưa người cha lên giường, quay trở lại, bỏ mặc công việc, xích lại gần nhau, ngồi má kề má; khi người mẹ, chỉ về phía phòng Gregor, nói: “Grete, đóng cửa đằng kia lại con,” và khi Gregor lại chìm vào bóng tối, trong lúc ở phòng bên hai người đàn bà hòa lẫn nước mắt vào nhau hoặc thậm chí không một giọt nước mắt mà nhìn trân trân xuống mặt bàn.

Die Nächte und Tage verbrachte Gregor fast ganz ohne Schlaf. Manchmal dachte er daran, beim nächsten Öffnen der Tür die Angelegenheiten der Familie ganz so wie früher wieder in die Hand zu nehmen; in seinen Gedanken erschienen wieder nach langer Zeit der Chef und der Prokurist, die Kommis und die Lehrjungen, der so begriffsstützige Hausknecht, zwei drei Freunde aus anderen Geschäften, ein Stubenmädchen aus einem Hotel in der Provinz, eine liebe, flüchtige Erinnerung, eine Kassiererin aus einem Hutgeschäft, um die er sich ernsthaft, aber zu langsam beworben hatte – sie alle erschienen untermischt mit Fremden oder schon Vergessenen, aber statt ihm und seiner Familie zu helfen, waren sie sämtlich unzugänglich, und er war froh, wenn sie verschwanden. Dann aber war er wieder gar nicht in der Laune, sich um seine Familie zu sorgen, bloß Wut über die schlechte Wartung erfüllte ihn, und trotzdem er sich nichts vorstellen konnte, worauf er Appetit gehabt hätte, machte er doch Pläne, wie er in die Speisekammer gelangen könnte, um dort zu nehmen, was ihm, auch wenn er keinen Hunger hatte, immerhin gebührte. Ohne jetzt mehr nachzudenken, womit man Gregor einen besonderen Gefallen machen könnte, schob die Schwester eiligst, ehe sie morgens und mittags ins Geschäft lief, mit dem Fuß irgendeine beliebige Speise in Gregors Zimmer hinein, um sie am Abend, gleichgültig dagegen, ob die Speise vielleicht nur gekostet oder – der häufigste Fall – gänzlich unberührt war, mit einem Schwenken des Besens hinauszukehren. Das Aufräumen des Zimmers, das sie nun immer abends besorgte, konnte gar nicht mehr schneller getan sein. Schmutzstreifen zogen sich die Wände entlang, hie und da lagen Knäuel von Staub und Unrat. In der ersten Zeit stellte sich Gregor bei der Ankunft der Schwester in derartige besonders bezeichnende Winkel, um ihr durch diese Stellung gewissermaßen einen Vorwurf zu machen. Aber er hätte wohl wochenlang dort bleiben können, ohne daß sich die Schwester gebessert hätte; sie sah ja den Schmutz genau so wie er, aber sie hatte sich eben entschlossen, ihn zu lassen. Dabei wachte sie mit einer an ihr ganz neuen Empfindlichkeit, die überhaupt die ganze Familie ergriffen hatte, darüber, daß das Aufräumen von Gregors Zimmer ihr vorbehalten blieb. Einmal hatte die Mutter Gregors Zimmer einer großen Reinigung unterzogen, die ihr nur nach Verbrauch einiger Kübel Wasser gelungen war – die viele Feuchtigkeit kränkte allerdings Gregor auch und er lag breit, verbittert und unbeweglich auf dem Kanapee –, aber die Strafe blieb für die Mutter nicht aus. Denn kaum hatte am Abend die Schwester die Veränderung in Gregors Zimmer bemerkt, als sie, aufs höchste beleidigt, ins Wohnzimmer lief und, trotz der beschwörend erhobenen Hände der Mutter, in einen Weinkrampf ausbrach, dem die Eltern – der Vater war natürlich aus seinem Sessel aufgeschreckt worden – zuerst erstaunt und hilflos zusahen; bis auch sie sich zu rühren anfingen; der Vater rechts der Mutter Vorwürfe machte, daß sie Gregors Zimmer nicht der Schwester zur Reinigung überließ; links dagegen die Schwester anschrie, sie werde niemals mehr Gregors Zimmer reinigen dürfen; während die Mutter den Vater, der sich vor Erregung nicht mehr kannte, ins Schlafzimmer zu schleppen suchte; die Schwester, von Schluchzen geschüttelt, mit ihren kleinen Fäusten den Tisch bearbeitete; und Gregor laut vor Wut darüber zischte, daß es keinem einfiel, die Tür zu schließen und ihm diesen Anblick und Lärm zu ersparen.

Gregor trải qua những đêm và những ngày gần như hoàn toàn không ngủ. Đôi khi chàng nghĩ rằng lần tới khi cửa mở, chàng sẽ lại nắm lấy công việc của gia đình trong tay hệt như trước kia; trong ý nghĩ của chàng, sau một thời gian dài, lại hiện ra ông chủ và ông chánh văn phòng, các nhân viên bán hàng và những cậu học việc, gã sai vặt đần độn đến thế, hai ba người bạn ở các hãng khác, một cô hầu phòng ở một khách sạn tỉnh lẻ, một kỷ niệm thân thương, thoáng qua, một cô thu ngân ở một cửa hàng mũ mà chàng đã từng nghiêm túc theo đuổi, nhưng quá chậm – tất cả bọn họ hiện ra lẫn lộn với những người lạ hoặc những người đã bị quên lãng, nhưng thay vì giúp đỡ chàng và gia đình chàng, ai nấy đều không thể nào tiếp cận được, và chàng mừng khi họ biến mất. Nhưng rồi chàng lại chẳng còn tâm trạng nào để lo lắng cho gia đình, chỉ có cơn giận về sự chăm sóc tồi tệ tràn ngập trong chàng, và dù chẳng hình dung ra được thứ gì có thể khiến mình thèm ăn, chàng vẫn lập kế hoạch làm sao lọt được vào chạn thức ăn để lấy ở đó những gì, dù chàng chẳng đói, dẫu sao vẫn là phần của chàng. Không còn nghĩ ngợi xem có thể làm gì để Gregor đặc biệt vui lòng, cô em gái, mỗi sáng và trưa trước khi vội chạy đến cửa hàng, hấp tấp lấy chân đẩy một món ăn bất kỳ vào phòng Gregor, để đến tối, chẳng màng món ăn có lẽ chỉ được nếm qua hay – trường hợp thường gặp nhất – hoàn toàn không được đụng đến, vung chổi một cái quét nó ra ngoài. Việc dọn dẹp căn phòng, mà giờ đây cô luôn làm vào buổi tối, không thể nào làm nhanh hơn được nữa. Những vệt bẩn chạy dọc theo các bức tường, chỗ này chỗ kia nằm những búi bụi bặm và rác rưởi. Thời gian đầu, mỗi khi cô em gái đến, Gregor lại đứng vào những góc đặc biệt tiêu biểu như thế, để bằng tư thế ấy mà ở chừng mực nào đó trách móc cô. Nhưng có lẽ chàng có thể ở đó hàng tuần liền mà cô em gái cũng chẳng sửa đổi; cô nhìn thấy chỗ bẩn y như chàng, nhưng cô đã quyết định để mặc nó. Đồng thời, với một sự nhạy cảm hoàn toàn mới ở cô, vốn đã chiếm lấy cả gia đình, cô canh chừng để việc dọn dẹp phòng Gregor vẫn chỉ dành riêng cho cô. Có lần người mẹ đã tổng vệ sinh phòng Gregor, việc mà bà chỉ làm xong sau khi dùng hết mấy xô nước – lượng hơi ẩm nhiều như thế dĩ nhiên cũng làm Gregor khổ sở, và chàng nằm dài, cay đắng và bất động trên ghế xô-pha – nhưng hình phạt dành cho người mẹ đã không tránh khỏi. Bởi vì buổi tối, cô em gái vừa nhận ra sự thay đổi trong phòng Gregor là, bị xúc phạm đến tột cùng, chạy vào phòng khách và, bất chấp hai tay người mẹ giơ lên van vỉ, òa ra khóc nức nở không kìm được, khiến cha mẹ – người cha dĩ nhiên đã giật mình bật dậy khỏi ghế bành – thoạt tiên sửng sốt và bất lực đứng nhìn; cho đến khi cả họ cũng bắt đầu nhúc nhích; người cha, ở bên phải, trách người mẹ sao không để việc dọn phòng Gregor cho cô em gái; còn bên trái, ngược lại, quát cô em gái rằng cô sẽ không bao giờ được dọn phòng Gregor nữa; trong khi người mẹ tìm cách lôi người cha, người đã kích động đến mất cả tự chủ, vào phòng ngủ; cô em gái, nấc lên từng cơn, đấm thùm thụp xuống bàn bằng đôi nắm tay nhỏ bé; còn Gregor rít to lên vì giận dữ rằng không ai nghĩ đến chuyện đóng cửa lại để chàng khỏi phải chứng kiến cảnh tượng và tiếng ồn này.

Aber selbst wenn die Schwester, erschöpft von ihrer Berufsarbeit, dessen überdrüssig geworden war, für Gregor, wie früher, zu sorgen, so hätte noch keineswegs die Mutter für sie eintreten müssen und Gregor hätte doch nicht vernachlässigt zu werden brauchen. Denn nun war die Bedienerin da. Diese alte Witwe, die in ihrem langen Leben mit Hilfe ihres starken Knochenbaues das Ärgste überstanden haben mochte, hatte keinen eigentlichen Abscheu vor Gregor. Ohne irgendwie neugierig zu sein, hatte sie zufällig einmal die Tür von Gregors Zimmer aufgemacht und war im Anblick Gregors, der, gänzlich überrascht, trotzdem ihn niemand jagte, hin- und herzulaufen begann, die Hände im Schoß gefaltet staunend stehen geblieben. Seitdem versäumte sie nicht, stets flüchtig morgens und abends die Tür ein wenig zu öffnen und zu Gregor hineinzuschauen. Anfangs rief sie ihn auch zu sich herbei, mit Worten, die sie wahrscheinlich für freundlich hielt, wie »Komm mal herüber, alter Mistkäfer!« oder »Seht mal den alten Mistkäfer!« Auf solche Ansprachen antwortete Gregor mit nichts, sondern blieb unbeweglich auf seinem Platz, als sei die Tür gar nicht geöffnet worden. Hätte man doch dieser Bedienerin, statt sie nach ihrer Laune ihn nutzlos stören zu lassen, lieber den Befehl gegeben, sein Zimmer täglich zu reinigen! Einmal am frühen Morgen – ein heftiger Regen, vielleicht schon ein Zeichen des kommenden Frühjahrs, schlug an die Scheiben – war Gregor, als die Bedienerin mit ihren Redensarten wieder begann, derartig erbittert, daß er, wie zum Angriff, allerdings langsam und hinfällig, sich gegen sie wendete. Die Bedienerin aber, statt sich zu fürchten, hob bloß einen in der Nähe der Tür befindlichen Stuhl hoch empor, und wie sie mit groß geöffnetem Munde dastand, war ihre Absicht klar, den Mund erst zu schließen, wenn der Sessel in ihrer Hand auf Gregors Rücken niederschlagen würde. »Also weiter geht es nicht?« fragte sie, als Gregor sich wieder umdrehte, und stellte den Sessel ruhig in die Ecke zurück.

Nhưng dẫu cho cô em gái, kiệt sức vì công việc, đã chán ngán chuyện chăm sóc Gregor như trước, thì người mẹ cũng hoàn toàn chẳng cần phải thay cô, và Gregor cũng đâu cần phải bị bỏ bê. Vì giờ đây đã có bà giúp việc. Người đàn bà góa già nua này, người mà trong cuộc đời dài của mình có lẽ đã vượt qua những điều tồi tệ nhất nhờ bộ xương cứng cáp, không thực sự ghê tởm Gregor. Chẳng hề tò mò gì, một lần bà tình cờ mở cửa phòng Gregor và, trước cảnh Gregor, hoàn toàn bị bất ngờ, bắt đầu chạy tới chạy lui mặc dù chẳng ai đuổi, bà đứng sững lại kinh ngạc, hai tay đan vào nhau đặt trước bụng. Từ đó bà không bao giờ quên, sáng và tối, hé cửa ra một chút để nhìn vào chỗ Gregor trong chốc lát. Lúc đầu bà còn gọi chàng lại gần, với những lời mà có lẽ bà cho là thân thiện, như “Lại đây nào, con bọ hung già!” hay “Xem kìa, con bọ hung già!” Trước những câu bắt chuyện như thế, Gregor không đáp lại gì, mà cứ nằm bất động tại chỗ, như thể cửa chẳng hề được mở. Giá mà người ta ra lệnh cho bà giúp việc này hằng ngày dọn phòng chàng, thay vì để bà tùy hứng quấy rầy chàng vô ích! Một lần vào sáng sớm – một cơn mưa nặng hạt, có lẽ đã là dấu hiệu của mùa xuân sắp đến, quất vào các ô kính – khi bà giúp việc lại bắt đầu những câu nói quen thuộc của mình, Gregor bực tức đến mức quay về phía bà như để tấn công, dù chậm chạp và yếu ớt. Nhưng bà giúp việc, thay vì sợ hãi, chỉ nhấc bổng một chiếc ghế ở gần cửa lên cao, và khi bà đứng đó với cái miệng há to, thì rõ ràng ý định của bà là chỉ ngậm miệng lại khi chiếc ghế trong tay bà đã giáng xuống lưng Gregor. “Thế là không dám tới nữa à?” bà hỏi khi Gregor quay đi, rồi bình thản đặt chiếc ghế trở lại vào góc.

Gregor aß nun fast gar nichts mehr. Nur wenn er zufällig an der vorbereiteten Speise vorüberkam, nahm er zum Spiel einen Bissen in den Mund, hielt ihn dort stundenlang und spie ihn dann meist wieder aus. Zuerst dachte er, es sei die Trauer über den Zustand seines Zimmers, die ihn vom Essen abhalte, aber gerade mit den Veränderungen des Zimmers söhnte er sich sehr bald aus. Man hatte sich angewöhnt, Dinge, die man anderswo nicht unterbringen konnte, in dieses Zimmer hineinzustellen, und solcher Dinge gab es nun viele, da man ein Zimmer der Wohnung an drei Zimmerherren vermietet hatte. Diese ernsten Herren, – alle drei hatten Vollbärte, wie Gregor einmal durch eine Türspalte feststellte – waren peinlich auf Ordnung, nicht nur in ihrem Zimmer, sondern, da sie sich nun einmal hier eingemietet hatten, in der ganzen Wirtschaft, also insbesondere in der Küche, bedacht. Unnützen oder gar schmutzigen Kram ertrugen sie nicht. Überdies hatten sie zum größten Teil ihre eigenen Einrichtungsstücke mitgebracht. Aus diesem Grunde waren viele Dinge überflüssig geworden, die zwar nicht verkäuflich waren, die man aber auch nicht wegwerfen wollte. Alle diese wanderten in Gregors Zimmer. Ebenso auch die Aschenkiste und die Abfallkiste aus der Küche. Was nur im Augenblick unbrauchbar war, schleuderte die Bedienerin, die es immer sehr eilig hatte, einfach in Gregors Zimmer; Gregor sah glücklicherweise meist nur den betreffenden Gegenstand und die Hand, die ihn hielt. Die Bedienerin hatte vielleicht die Absicht, bei Zeit und Gelegenheit die Dinge wieder zu holen oder alle insgesamt mit einemmal hinauszuwerfen, tatsächlich aber blieben sie dort liegen, wohin sie durch den ersten Wurf gekommen waren, wenn nicht Gregor sich durch das Rumpelzeug wand und es in Bewegung brachte, zuerst gezwungen, weil kein sonstiger Platz zum Kriechen frei war, später aber mit wachsendem Vergnügen, obwohl er nach solchen Wanderungen, zum Sterben müde und traurig, wieder stundenlang sich nicht rührte.

Giờ đây Gregor hầu như chẳng ăn gì nữa. Chỉ khi tình cờ đi ngang qua món ăn đã được dọn sẵn, chàng mới ngậm một miếng vào miệng như để chơi, giữ nó ở đó hàng giờ liền rồi phần lớn lại nhả ra. Thoạt đầu chàng nghĩ rằng chính nỗi buồn về tình trạng căn phòng đã khiến chàng không ăn được, nhưng chính với những thay đổi của căn phòng thì chàng lại rất sớm đã làm quen được. Người ta đã quen đem những thứ không thể để chỗ nào khác vào căn phòng này, và giờ thì những thứ như thế có rất nhiều, vì người ta đã cho ba ông thuê trọ thuê một phòng trong căn hộ. Mấy ông nghiêm nghị này – cả ba đều để râu quai nón rậm, như có lần Gregor nhận thấy qua khe cửa – chú trọng một cách tỉ mỉ đến trật tự, không chỉ trong phòng của họ, mà, vì một khi đã thuê trọ ở đây, trong toàn bộ việc nhà, nghĩa là nhất là trong bếp. Đồ đạc vô dụng hay bẩn thỉu thì họ không chịu nổi. Hơn nữa, phần lớn đồ đạc là họ đem theo của riêng. Vì lý do này nhiều thứ đã trở nên thừa, tuy không bán được, nhưng người ta cũng không muốn vứt đi. Tất cả những thứ này đều dời vào phòng Gregor. Cả thùng tro và thùng rác ở bếp cũng vậy. Những gì chỉ tạm thời không dùng đến, bà giúp việc, người lúc nào cũng hối hả, cứ thế quăng vào phòng Gregor; may thay, phần lớn Gregor chỉ thấy món đồ ấy và bàn tay cầm nó. Bà giúp việc có lẽ định khi nào có thời gian và dịp thì sẽ lấy lại các thứ hoặc vứt hết đi một lượt, nhưng thực tế chúng cứ nằm nguyên ở chỗ chúng rơi xuống sau cú quăng đầu tiên, trừ khi Gregor luồn lách qua đống đồ tạp nham và làm chúng xê dịch, thoạt đầu vì bắt buộc, do không còn chỗ trống nào khác để bò, nhưng về sau thì với niềm thích thú ngày càng tăng, mặc dù sau những cuộc dạo quanh như thế, mệt mỏi và buồn rầu đến chết, chàng lại nằm im không nhúc nhích hàng giờ liền.

Da die Zimmerherren manchmal auch ihr Abendessen zu Hause im gemeinsamen Wohnzimmer einnahmen, blieb die Wohnzimmertür an manchen Abenden geschlossen, aber Gregor verzichtete ganz leicht auf das Öffnen der Tür, hatte er doch schon manche Abende, an denen sie geöffnet war, nicht ausgenützt, sondern war, ohne daß es die Familie merkte, im dunkelsten Winkel seines Zimmers gelegen. Einmal aber hatte die Bedienerin die Tür zum Wohnzimmer ein wenig offen gelassen, und sie blieb so offen, auch als die Zimmerherren am Abend eintraten und Licht gemacht wurde. Sie setzten sich oben an den Tisch, wo in früheren Zeiten der Vater, die Mutter und Gregor gesessen hatten, entfalteten die Servietten und nahmen Messer und Gabel in die Hand. Sofort erschien in der Tür die Mutter mit einer Schüssel Fleisch und knapp hinter ihr die Schwester mit einer Schüssel hochgeschichteter Kartoffeln. Das Essen dampfte mit starkem Rauch. Die Zimmerherren beugten sich über die vor sie hingestellten Schüsseln, als wollten sie sie vor dem Essen prüfen, und tatsächlich zerschnitt der, welcher in der Mitte saß und den anderen zwei als Autorität zu gelten schien, ein Stück Fleisch noch auf der Schüssel, offenbar um festzustellen, ob es mürbe genug sei und ob es nicht etwa in die Küche zurückgeschickt werden solle. Er war befriedigt, und Mutter und Schwester, die gespannt zugesehen hatten, begannen aufatmend zu lächeln.

Vì các ông thuê trọ đôi khi cũng dùng bữa tối ở nhà, trong phòng khách chung, nên vào một số buổi tối cửa phòng khách vẫn đóng, nhưng Gregor dễ dàng chấp nhận không được mở cửa, vì đã có nhiều buổi tối cửa mở mà chàng chẳng tận dụng, chỉ nằm, gia đình không hề hay biết, trong góc tối nhất của phòng mình. Nhưng có một lần bà giúp việc để cửa phòng khách hé mở một chút, và cửa cứ hé mở như vậy, cả khi các ông thuê trọ bước vào buổi tối và đèn được thắp lên. Họ ngồi xuống ở đầu bàn, chỗ mà ngày trước người cha, người mẹ và Gregor từng ngồi, mở khăn ăn ra và cầm dao nĩa lên tay. Lập tức người mẹ xuất hiện ở cửa với một liễn thịt và ngay sát sau bà là cô em gái với một liễn khoai tây chất cao. Thức ăn bốc hơi nghi ngút. Các ông thuê trọ cúi xuống những chiếc liễn đặt trước mặt, như thể muốn kiểm tra chúng trước khi ăn, và quả thật ông ngồi ở giữa, người dường như được hai ông kia coi là bậc có uy quyền, cắt một miếng thịt ngay trong liễn, rõ ràng là để xác định xem nó đã đủ mềm chưa và có cần phải gửi trả lại bếp không. Ông hài lòng, và người mẹ cùng cô em gái, những người đã hồi hộp theo dõi, bắt đầu thở phào mỉm cười.

Die Familie selbst aß in der Küche. Trotzdem kam der Vater, ehe er in die Küche ging, in dieses Zimmer herein und machte mit einer einzigen Verbeugung, die Kappe in der Hand, einen Rundgang um den Tisch. Die Zimmerherren erhoben sich sämtlich und murmelten etwas in ihre Bärte. Als sie dann allein waren, aßen sie fast unter vollkommenem Stillschweigen. Sonderbar schien es Gregor, daß man aus allen mannigfachen Geräuschen des Essens immer wieder ihre kauenden Zähne heraushörte, als ob damit Gregor gezeigt werden sollte, daß man Zähne brauche, um zu essen, und daß man auch mit den schönsten zahnlosen Kiefern nichts ausrichten könne. »Ich habe ja Appetit,« sagte sich Gregor sorgenvoll, »aber nicht auf diese Dinge. Wie sich diese Zimmerherren nähren, und ich komme um!«

Bản thân gia đình thì ăn trong bếp. Dù vậy, trước khi vào bếp, người cha vẫn bước vào phòng này và, tay cầm mũ, cúi chào một lần duy nhất trong khi đi một vòng quanh bàn. Các ông thuê trọ đồng loạt đứng dậy và lẩm bẩm điều gì đó vào bộ râu. Khi chỉ còn lại họ với nhau, họ ăn gần như trong im lặng tuyệt đối. Gregor thấy lạ là giữa mọi tiếng động muôn vẻ của bữa ăn, người ta cứ nghe ra mãi tiếng răng nhai của họ, như thể qua đó muốn chỉ cho Gregor thấy rằng người ta cần có răng để ăn, và rằng với những bộ hàm không răng dẫu đẹp nhất cũng chẳng làm nên trò trống gì. “Mình cũng thèm ăn đấy chứ,” Gregor lo âu tự nhủ, “nhưng không phải những thứ này. Mấy ông thuê trọ này ăn uống no nê làm sao, còn mình thì chết dần!”

Gerade an diesem Abend – Gregor erinnerte sich nicht, während der ganzen Zeit die Violine gehört zu haben – ertönte sie von der Küche her. Die Zimmerherren hatten schon ihr Nachtmahl beendet, der mittlere hatte eine Zeitung hervorgezogen, den zwei anderen je ein Blatt gegeben, und nun lasen sie zurückgelehnt und rauchten. Als die Violine zu spielen begann, wurden sie aufmerksam, erhoben sich und gingen auf den Fußspitzen zur Vorzimmertür, in der sie aneinandergedrängt stehen blieben. Man mußte sie von der Küche aus gehört haben, denn der Vater rief: »Ist den Herren das Spiel vielleicht unangenehm? Es kann sofort eingestellt werden.« »Im Gegenteil,« sagte der mittlere der Herren, »möchte das Fräulein nicht zu uns hereinkommen und hier im Zimmer spielen, wo es doch viel bequemer und gemütlicher ist?« »O bitte,« rief der Vater, als sei er der Violinspieler. Die Herren traten ins Zimmer zurück und warteten. Bald kam der Vater mit dem Notenpult, die Mutter mit den Noten und die Schwester mit der Violine. Die Schwester bereitete alles ruhig zum Spiele vor; die Eltern, die niemals früher Zimmer vermietet hatten und deshalb die Höflichkeit gegen die Zimmerherren übertrieben, wagten gar nicht, sich auf ihre eigenen Sessel zu setzen; der Vater lehnte an der Tür, die rechte Hand zwischen zwei Knöpfe des geschlossenen Livreerockes gesteckt; die Mutter aber erhielt von einem Herrn einen Sessel angeboten und saß, da sie den Sessel dort ließ, wohin ihn der Herr zufällig gestellt hatte, abseits in einem Winkel.

Đúng vào tối hôm ấy – Gregor không nhớ đã nghe thấy tiếng vĩ cầm suốt cả thời gian qua – tiếng đàn vang lên từ phía bếp. Các ông thuê trọ đã ăn xong bữa tối, ông ở giữa đã rút ra một tờ báo, đưa cho hai ông kia mỗi người một tờ, và giờ họ ngả lưng ra đọc và hút thuốc. Khi cây vĩ cầm bắt đầu cất tiếng, họ chú ý, đứng dậy và đi nhón gót tới cửa phòng ngoài, rồi đứng lại đó, chen sát vào nhau. Hẳn là ở trong bếp người ta đã nghe thấy họ, vì người cha gọi to: “Có lẽ tiếng đàn làm phiền các ông chăng? Có thể ngừng ngay lập tức.” “Ngược lại là đằng khác,” ông ở giữa nói, “cô tiểu thư đây có muốn vào chỗ chúng tôi và chơi ở trong phòng này không, ở đây chẳng phải là thoải mái và ấm cúng hơn nhiều sao?” “Ồ, xin mời,” người cha kêu lên, như thể ông là người chơi vĩ cầm. Các ông lui trở vào phòng và chờ đợi. Chẳng mấy chốc người cha mang giá nhạc đến, người mẹ mang bản nhạc, còn cô em gái mang cây vĩ cầm. Cô em gái bình tĩnh chuẩn bị mọi thứ để chơi; cha mẹ, những người trước đây chưa từng cho thuê phòng và vì thế lễ độ quá mức với các ông thuê trọ, hoàn toàn không dám ngồi xuống ghế của chính mình; người cha tựa vào cửa, bàn tay phải luồn giữa hai chiếc khuy của chiếc áo chế phục cài kín; còn người mẹ thì được một ông mời ngồi một chiếc ghế và, vì bà để nguyên chiếc ghế ở chỗ ông kia tình cờ đặt nó, nên ngồi tách riêng ra trong một góc.

Die Schwester begann zu spielen; Vater und Mutter verfolgten, jeder von seiner Seite, aufmerksam die Bewegungen ihrer Hände. Gregor hatte, von dem Spiele angezogen, sich ein wenig weiter vorgewagt und war schon mit dem Kopf im Wohnzimmer. Er wunderte sich kaum darüber, daß er in letzter Zeit so wenig Rücksicht auf die andern nahm; früher war diese Rücksichtnahme sein Stolz gewesen. Und dabei hätte er gerade jetzt mehr Grund gehabt, sich zu verstecken, denn infolge des Staubes, der in seinem Zimmer überall lag und bei der kleinsten Bewegung umherflog, war auch er ganz staubbedeckt; Fäden, Haare, Speiseüberreste schleppte er auf seinem Rücken und an den Seiten mit sich herum; seine Gleichgültigkeit gegen alles war viel zu groß, als daß er sich, wie früher mehrmals während des Tages, auf den Rücken gelegt und am Teppich gescheuert hätte. Und trotz dieses Zustandes hatte er keine Scheu, ein Stück auf dem makellosen Fußboden des Wohnzimmers vorzurücken.

Cô em gái bắt đầu chơi; người cha và người mẹ, mỗi người từ một phía, chăm chú theo dõi những cử động của đôi tay cô. Gregor, bị tiếng đàn thu hút, đã liều bò ra xa hơn một chút và đầu chàng đã ở trong phòng khách. Chàng hầu như không lấy làm lạ rằng gần đây mình lại ít ý tứ với người khác như vậy; trước kia, sự ý tứ ấy từng là niềm tự hào của chàng. Mà lẽ ra chính lúc này chàng càng có nhiều lý do hơn để ẩn mình, vì do bụi bặm phủ khắp nơi trong phòng chàng và bay tung lên chỉ với cử động nhỏ nhất, nên chàng cũng bị phủ đầy bụi; những sợi chỉ, sợi tóc, mẩu thức ăn thừa bám trên lưng và hai bên sườn, chàng kéo lê theo khắp nơi; sự thờ ơ của chàng đối với mọi thứ đã quá lớn, đến nỗi chàng không còn nằm ngửa ra mà cọ lưng lên tấm thảm như trước kia vẫn làm nhiều lần trong ngày. Và dù trong tình trạng như thế, chàng vẫn không chút ngần ngại tiến thêm một đoạn trên sàn nhà không tì vết của phòng khách.

Allerdings achtete auch niemand auf ihn. Die Familie war gänzlich vom Violinspiel in Anspruch genommen; die Zimmerherren dagegen, die zunächst, die Hände in den Hosentaschen, viel zu nahe hinter dem Notenpult der Schwester sich aufgestellt hatten, so daß sie alle in die Noten hätte sehen können, was sicher die Schwester stören mußte, zogen sich bald unter halblauten Gesprächen mit gesenkten Köpfen zum Fenster zurück, wo sie, vom Vater besorgt beobachtet, auch blieben. Es hatte nun wirklich den überdeutlichen Anschein, als wären sie in ihrer Annahme, ein schönes oder unterhaltendes Violinspiel zu hören, enttäuscht, hätten die ganze Vorführung satt und ließen sich nur aus Höflichkeit noch in ihrer Ruhe stören. Besonders die Art, wie sie alle aus Nase und Mund den Rauch ihrer Zigarren in die Höhe bliesen, ließ auf große Nervosität schließen. Und doch spielte die Schwester so schön. Ihr Gesicht war zur Seite geneigt, prüfend und traurig folgten ihre Blicke den Notenzeilen. Gregor kroch noch ein Stück vorwärts und hielt den Kopf eng an den Boden, um möglicherweise ihren Blicken begegnen zu können. War er ein Tier, da ihn Musik so ergriff? Ihm war, als zeige sich ihm der Weg zu der ersehnten unbekannten Nahrung. Er war entschlossen, bis zur Schwester vorzudringen, sie am Rock zu zupfen und ihr dadurch anzudeuten, sie möge doch mit ihrer Violine in sein Zimmer kommen, denn niemand lohnte hier das Spiel so, wie er es lohnen wollte. Er wollte sie nicht mehr aus seinem Zimmer lassen, wenigstens nicht, solange er lebte; seine Schreckgestalt sollte ihm zum erstenmal nützlich werden; an allen Türen seines Zimmers wollte er gleichzeitig sein und den Angreifern entgegenfauchen; die Schwester aber sollte nicht gezwungen, sondern freiwillig bei ihm bleiben; sie sollte neben ihm auf dem Kanapee sitzen, das Ohr zu ihm herunterneigen, und er wollte ihr dann anvertrauen, daß er die feste Absicht gehabt habe, sie auf das Konservatorium zu schicken, und daß er dies, wenn nicht das Unglück dazwischen gekommen wäre, vergangene Weihnachten – Weihnachten war doch wohl schon vorüber? – allen gesagt hätte, ohne sich um irgendwelche Widerreden zu kümmern. Nach dieser Erklärung würde die Schwester in Tränen der Rührung ausbrechen, und Gregor würde sich bis zu ihrer Achsel erheben und ihren Hals küssen, den sie, seitdem sie ins Geschäft ging, frei ohne Band oder Kragen trug.

Dĩ nhiên cũng chẳng ai để ý đến chàng. Gia đình hoàn toàn bị cuốn vào tiếng vĩ cầm; còn các ông thuê trọ, những người thoạt tiên đứng, tay đút túi quần, quá gần phía sau giá nhạc của cô em gái, đến mức cả ba đều có thể nhìn vào bản nhạc, điều chắc chắn phải làm cô em gái khó chịu, thì chẳng bao lâu đã cúi đầu, vừa trò chuyện khe khẽ vừa lui về phía cửa sổ, và ở lại đó, dưới cái nhìn lo lắng của người cha. Quả thực giờ đây trông quá rõ ràng là họ đã thất vọng trong kỳ vọng được nghe một bản vĩ cầm hay hoặc thú vị, đã chán ngấy toàn bộ buổi trình diễn và chỉ vì lịch sự mới còn để cho sự yên tĩnh của mình bị quấy rầy. Đặc biệt cái cách họ thổi khói xì gà từ mũi và miệng lên cao cho thấy họ rất bồn chồn. Thế mà cô em gái chơi hay đến thế. Gương mặt cô nghiêng sang một bên, ánh mắt cô dò xét và buồn bã dõi theo những dòng nhạc. Gregor bò lên thêm một đoạn nữa và áp sát đầu xuống sàn, để may ra có thể bắt gặp ánh mắt cô. Phải chăng chàng là một con vật, khi âm nhạc làm chàng xúc động đến thế? Chàng cảm thấy như thể con đường dẫn tới thứ dưỡng chất chưa biết mà chàng hằng khao khát đang mở ra trước mắt. Chàng quyết tâm tiến tới chỗ cô em gái, kéo kéo váy cô và qua đó ra hiệu cho cô rằng cô hãy mang cây vĩ cầm vào phòng chàng, vì ở đây không ai đền đáp tiếng đàn như chàng muốn đền đáp. Chàng sẽ không để cô ra khỏi phòng mình nữa, ít ra là chừng nào chàng còn sống; hình dạng khủng khiếp của chàng lần đầu tiên sẽ có ích cho chàng; chàng sẽ có mặt cùng lúc ở tất cả các cửa phòng mình và rít lên dọa những kẻ tấn công; nhưng cô em gái thì không bị ép buộc, mà sẽ tự nguyện ở lại với chàng; cô sẽ ngồi cạnh chàng trên ghế xô-pha, nghiêng tai xuống phía chàng, và lúc đó chàng sẽ thổ lộ với cô rằng chàng đã có ý định chắc chắn gửi cô vào nhạc viện, và rằng nếu tai họa không xen vào thì vào dịp Giáng sinh vừa rồi – Giáng sinh hẳn đã qua rồi chứ nhỉ? – chàng đã nói điều đó với mọi người, bất chấp mọi lời phản đối. Sau lời giãi bày ấy, cô em gái sẽ òa khóc vì xúc động, và Gregor sẽ vươn người lên tới ngang vai cô mà hôn lên cổ cô, chiếc cổ mà từ khi đi làm ở cửa hàng cô vẫn để trần, không thắt ruy băng hay đeo cổ áo.

»Herr Samsa!« rief der mittlere Herr dem Vater zu und zeigte, ohne ein weiteres Wort zu verlieren, mit dem Zeigefinger auf den langsam sich vorwärtsbewegenden Gregor. Die Violine verstummte, der mittlere Zimmerherr lächelte erst einmal kopfschüttelnd seinen Freunden zu und sah dann wieder auf Gregor hin. Der Vater schien es für nötiger zu halten, statt Gregor zu vertreiben, vorerst die Zimmerherren zu beruhigen, trotzdem diese gar nicht aufgeregt waren und Gregor sie mehr als das Violinspiel zu unterhalten schien. Er eilte zu ihnen und suchte sie mit ausgebreiteten Armen in ihr Zimmer zu drängen und gleichzeitig mit seinem Körper ihnen den Ausblick auf Gregor zu nehmen. Sie wurden nun tatsächlich ein wenig böse, man wußte nicht mehr, ob über das Benehmen des Vaters oder über die ihnen jetzt aufgehende Erkenntnis, ohne es zu wissen, einen solchen Zimmernachbar wie Gregor besessen zu haben. Sie verlangten vom Vater Erklärungen, hoben ihrerseits die Arme, zupften unruhig an ihren Bärten und wichen nur langsam gegen ihr Zimmer zurück. Inzwischen hatte die Schwester die Verlorenheit, in die sie nach dem plötzlich abgebrochenen Spiel verfallen war, überwunden, hatte sich, nachdem sie eine Zeitlang in den lässig hängenden Händen Violine und Bogen gehalten und weiter, als spiele sie noch, in die Noten gesehen hatte, mit einem Male aufgerafft, hatte das Instrument auf den Schoß der Mutter gelegt, die in Atembeschwerden mit heftig arbeitenden Lungen noch auf ihrem Sessel saß, und war in das Nebenzimmer gelaufen, dem sich die Zimmerherren unter dem Drängen des Vaters schon schneller näherten. Man sah, wie unter den geübten Händen der Schwester die Decken und Polster in den Betten in die Höhe flogen und sich ordneten. Noch ehe die Herren das Zimmer erreicht hatten, war sie mit dem Aufbetten fertig und schlüpfte heraus. Der Vater schien wieder von seinem Eigensinn derartig ergriffen, daß er jeden Respekt vergaß, den er seinen Mietern immerhin schuldete. Er drängte nur und drängte, bis schon in der Tür des Zimmers der mittlere der Herren donnernd mit dem Fuß aufstampfte und dadurch den Vater zum Stehen brachte. »Ich erkläre hiermit,« sagte er, hob die Hand und suchte mit den Blicken auch die Mutter und die Schwester, »daß ich mit Rücksicht auf die in dieser Wohnung und Familie herrschenden widerlichen Verhältnisse« – hierbei spie er kurz entschlossen auf den Boden – »mein Zimmer augenblicklich kündige. Ich werde natürlich auch für die Tage, die ich hier gewohnt habe, nicht das Geringste bezahlen, dagegen werde ich es mir noch überlegen, ob ich nicht mit irgendwelchen – glauben Sie mir – sehr leicht zu begründenden Forderungen gegen Sie auftreten werde.« Er schwieg und sah gerade vor sich hin, als erwarte er etwas. Tatsächlich fielen sofort seine zwei Freunde mit den Worten ein: »Auch wir kündigen augenblicklich.« Darauf faßte er die Türklinke und schloß mit einem Krach die Tür.

“Ông Samsa!” ông ở giữa gọi to với người cha và, chẳng nói thêm lời nào, chỉ ngón trỏ vào Gregor đang chầm chậm tiến lên. Tiếng vĩ cầm im bặt, ông thuê trọ ở giữa trước hết lắc đầu mỉm cười với hai người bạn rồi lại nhìn về phía Gregor. Người cha dường như cho rằng việc cần hơn, thay vì đuổi Gregor đi, là trước hết trấn an các ông thuê trọ, mặc dù họ chẳng hề bị kích động chút nào và Gregor dường như làm họ thích thú hơn cả tiếng vĩ cầm. Ông vội đến chỗ họ và dang rộng hai tay tìm cách dồn họ vào phòng của họ, đồng thời lấy thân mình che không cho họ nhìn thấy Gregor. Bấy giờ họ quả thực có hơi nổi giận, người ta không còn biết là vì cách cư xử của người cha hay vì giờ họ mới vỡ lẽ ra rằng mình đã có, mà không hề hay biết, một người hàng xóm phòng bên như Gregor. Họ đòi người cha phải giải thích, đến lượt họ cũng giơ tay lên, bứt bứt bộ râu một cách bồn chồn và chỉ chậm chạp lùi dần về phía phòng mình. Trong lúc đó, cô em gái đã thoát khỏi trạng thái thẫn thờ mà cô rơi vào sau khi tiếng đàn đột ngột bị cắt ngang, và sau một lúc cầm cây vĩ cầm và cây vĩ trong đôi tay buông thõng, tiếp tục nhìn vào bản nhạc như thể vẫn đang chơi, cô bỗng choàng tỉnh, đặt cây đàn vào lòng người mẹ, người vẫn ngồi trên ghế, thở khó nhọc, hai lá phổi làm việc dữ dội, rồi chạy sang phòng bên, nơi các ông thuê trọ, dưới sự dồn đẩy của người cha, đã tiến lại gần nhanh hơn. Người ta thấy chăn gối trên giường bay lên dưới đôi tay thành thạo của cô em gái rồi nằm ngay ngắn lại. Các ông chưa kịp tới phòng thì cô đã trải giường xong và lẻn ra ngoài. Người cha dường như lại bị tính bướng bỉnh chiếm lấy đến mức ông quên hết mọi sự tôn trọng mà dẫu sao ông vẫn nợ những người thuê nhà của mình. Ông cứ dồn và dồn mãi, cho đến khi, ngay ở cửa phòng, ông ở giữa dậm chân đánh rầm một cái và nhờ thế khiến người cha đứng lại. “Tôi xin tuyên bố,” ông ta nói, giơ tay lên và đưa mắt tìm cả người mẹ lẫn cô em gái, “rằng xét đến những tình trạng ghê tởm đang ngự trị trong căn hộ và gia đình này” – nói đến đây ông ta dứt khoát nhổ toẹt xuống sàn – “tôi trả phòng ngay lập tức. Dĩ nhiên tôi cũng sẽ không trả một xu nào cho những ngày tôi đã ở đây, ngược lại tôi sẽ còn cân nhắc xem có nên đưa ra với ông bà những yêu sách nào đó – ông bà cứ tin tôi đi – rất dễ chứng minh được hay không.” Ông ta im lặng và nhìn thẳng về phía trước, như thể đang chờ đợi điều gì. Quả nhiên hai người bạn của ông lập tức hùa theo bằng câu: “Chúng tôi cũng trả phòng ngay lập tức.” Rồi ông ta nắm lấy tay nắm cửa và đóng sầm cửa lại.

Der Vater wankte mit tastenden Händen zu seinem Sessel und ließ sich hineinfallen; es sah aus, als strecke er sich zu seinem gewöhnlichen Abendschläfchen, aber das starke Nicken seines wie haltlosen Kopfes zeigte, daß er ganz und gar nicht schlief. Gregor war die ganze Zeit still auf dem Platz gelegen, auf dem ihn die Zimmerherren ertappt hatten. Die Enttäuschung über das Mißlingen seines Planes, vielleicht aber auch die durch das viele Hungern verursachte Schwäche machten es ihm unmöglich, sich zu bewegen. Er fürchtete mit einer gewissen Bestimmtheit schon für den nächsten Augenblick einen allgemeinen über ihn sich entladenden Zusammensturz und wartete. Nicht einmal die Violine schreckte ihn auf, die, unter den zitternden Fingern der Mutter hervor, ihr vom Schoße fiel und einen hallenden Ton von sich gab.

Người cha, hai tay lần mò, loạng choạng đi tới ghế bành và buông mình rơi phịch xuống đó; trông như thể ông đang duỗi người ra cho giấc ngủ ngắn thường lệ buổi tối, nhưng cái đầu gật mạnh như không còn gì chống đỡ của ông cho thấy ông hoàn toàn không ngủ. Suốt thời gian ấy Gregor vẫn nằm im tại chỗ, nơi các ông thuê trọ đã bắt gặp chàng. Nỗi thất vọng vì kế hoạch thất bại, nhưng có lẽ cũng là sự yếu ớt do nhịn đói quá lâu, khiến chàng không thể cử động. Chàng sợ, với một mức độ chắc chắn nhất định, rằng ngay khoảnh khắc kế tiếp sẽ là một sự sụp đổ chung trút xuống đầu mình, và chàng chờ đợi. Ngay cả cây vĩ cầm cũng không làm chàng giật mình, khi nó tuột khỏi những ngón tay run rẩy của người mẹ, rơi từ lòng bà xuống và phát ra một tiếng ngân vang.

»Liebe Eltern,« sagte die Schwester und schlug zur Einleitung mit der Hand auf den Tisch, »so geht es nicht weiter. Wenn ihr das vielleicht nicht einsehet, ich sehe es ein. Ich will vor diesem Untier nicht den Namen meines Bruders aussprechen und sage daher bloß: wir müssen versuchen es loszuwerden. Wir haben das Menschenmögliche versucht, es zu pflegen und zu dulden, ich glaube, es kann uns niemand den geringsten Vorwurf machen.«

“Bố mẹ thân yêu,” cô em gái nói và đập tay xuống bàn để mở đầu, “không thể cứ thế này mãi được. Nếu bố mẹ có lẽ không nhận ra điều đó, thì con nhận ra. Con không muốn gọi tên anh con trước con quái vật này, nên con chỉ nói: chúng ta phải tìm cách tống khứ nó đi. Chúng ta đã làm mọi điều con người có thể làm để chăm nom nó và chịu đựng nó, con tin là không ai có thể trách chúng ta dù chỉ mảy may.”

»Sie hat tausendmal recht,« sagte der Vater für sich. Die Mutter, die noch immer nicht genug Atem finden konnte, fing mit einem irrsinnigen Ausdruck der Augen dumpf in die vorgehaltene Hand zu husten an.

“Con bé nói đúng ngàn lần,” người cha nói một mình. Người mẹ, vẫn chưa lấy lại được hơi thở, ánh mắt như dại đi, bắt đầu ho khùng khục vào bàn tay đưa lên che miệng.

Die Schwester eilte zur Mutter und hielt ihr die Stirn. Der Vater schien durch die Worte der Schwester auf bestimmtere Gedanken gebracht zu sein, hatte sich aufrecht gesetzt, spielte mit seiner Dienermütze zwischen den Tellern, die noch vom Nachtmahl der Zimmerherren her auf dem Tische standen, und sah bisweilen auf den stillen Gregor hin.

Cô em gái vội chạy đến bên người mẹ và đỡ lấy trán bà. Người cha dường như đã được những lời của cô em gái dẫn đến những ý nghĩ rõ ràng hơn, ông đã ngồi thẳng dậy, mân mê chiếc mũ đồng phục giữa những chiếc đĩa còn bày trên bàn từ bữa tối của các ông thuê trọ, và thỉnh thoảng nhìn về phía Gregor đang nằm im.

»Wir müssen es loszuwerden suchen,« sagte die Schwester nun ausschließlich zum Vater, denn die Mutter hörte in ihrem Husten nichts, »es bringt euch noch beide um, ich sehe es kommen. Wenn man schon so schwer arbeiten muß, wie wir alle, kann man nicht noch zu Hause diese ewige Quälerei ertragen. Ich kann es auch nicht mehr.« Und sie brach so heftig in Weinen aus, daß ihre Tränen auf das Gesicht der Mutter niederflossen, von dem sie sie mit mechanischen Handbewegungen wischte.

“Chúng ta phải tìm cách tống khứ nó đi,” giờ cô em gái nói riêng với người cha, vì người mẹ đang ho chẳng nghe thấy gì, “nó sẽ còn giết chết cả bố lẫn mẹ, con thấy trước điều đó rồi. Khi người ta đã phải làm việc vất vả đến thế, như tất cả chúng ta, thì không thể ở nhà còn chịu thêm sự hành hạ triền miên này. Con cũng không chịu nổi nữa rồi.” Và cô òa khóc dữ dội đến nỗi nước mắt cô chảy xuống mặt người mẹ, và cô lau đi bằng những cử động tay máy móc.

»Kind,« sagte der Vater mitleidig und mit auffallendem Verständnis, »was sollen wir aber tun?«

“Con ơi,” người cha nói, đầy thương cảm và với sự thấu hiểu khác thường, “nhưng chúng ta phải làm gì đây?”

Die Schwester zuckte nur die Achseln zum Zeichen der Ratlosigkeit, die sie nun während des Weinens im Gegensatz zu ihrer früheren Sicherheit ergriffen hatte.

Cô em gái chỉ nhún vai, tỏ ý bế tắc, nỗi bế tắc đã xâm chiếm cô trong lúc khóc, trái ngược với sự quả quyết lúc trước.

»Wenn er uns verstünde,« sagte der Vater halb fragend; die Schwester schüttelte aus dem Weinen heraus heftig die Hand zum Zeichen, daß daran nicht zu denken sei.

“Giá mà nó hiểu được chúng ta,” người cha nói, nửa như hỏi; cô em gái, giữa tiếng khóc, xua tay mạnh tỏ ý rằng chuyện đó thì đừng có nghĩ đến.

»Wenn er uns verstünde,« wiederholte der Vater und nahm durch Schließen der Augen die Überzeugung der Schwester von der Unmöglichkeit dessen in sich auf, »dann wäre vielleicht ein Übereinkommen mit ihm möglich. Aber so –«

“Giá mà nó hiểu được chúng ta,” người cha nhắc lại, và bằng cách nhắm mắt lại, ông đón nhận vào mình niềm tin chắc của cô em gái rằng điều ấy là không thể, “thì có lẽ còn có thể thỏa thuận được với nó. Nhưng thế này thì –”

»Weg muß es,« rief die Schwester, »das ist das einzige Mittel, Vater. Du mußt bloß den Gedanken loszuwerden suchen, daß es Gregor ist. Daß wir es so lange geglaubt haben, das ist ja unser eigentliches Unglück. Aber wie kann es denn Gregor sein? Wenn es Gregor wäre, er hätte längst eingesehen, daß ein Zusammenleben von Menschen mit einem solchen Tier nicht möglich ist, und wäre freiwillig fortgegangen. Wir hätten dann keinen Bruder, aber könnten weiter leben und sein Andenken in Ehren halten. So aber verfolgt uns dieses Tier, vertreibt die Zimmerherren, will offenbar die ganze Wohnung einnehmen und uns auf der Gasse übernachten lassen. Sieh nur, Vater,« schrie sie plötzlich auf, »er fängt schon wieder an!« Und in einem für Gregor gänzlich unverständlichen Schrecken verließ die Schwester sogar die Mutter, stieß sich förmlich von ihrem Sessel ab, als wollte sie lieber die Mutter opfern, als in Gregors Nähe bleiben, und eilte hinter den Vater, der, lediglich durch ihr Benehmen erregt, auch aufstand und die Arme wie zum Schutze der Schwester vor ihr halb erhob.

“Phải tống nó đi,” cô em gái kêu lên, “đó là cách duy nhất, bố ạ. Bố chỉ cần tìm cách gạt bỏ ý nghĩ rằng đó là Gregor. Việc chúng ta đã tin như thế lâu đến vậy, đấy mới chính là bất hạnh thực sự của chúng ta. Nhưng làm sao đó lại có thể là Gregor được? Nếu đó là Gregor, thì anh ấy đã hiểu ra từ lâu rằng con người không thể sống chung với một con vật như thế, và đã tự nguyện bỏ đi. Khi ấy chúng ta sẽ không còn anh trai, nhưng có thể tiếp tục sống và trân trọng giữ gìn kỷ niệm về anh ấy. Đằng này con vật này lại săn đuổi chúng ta, xua đuổi các ông thuê trọ, rõ ràng là muốn chiếm cả căn hộ và bắt chúng ta phải ngủ ngoài đường. Bố nhìn kìa,” cô bỗng thét lên, “anh ấy lại bắt đầu nữa rồi!” Và trong một cơn kinh hoàng mà Gregor hoàn toàn không thể hiểu nổi, cô em gái bỏ cả người mẹ, gần như xô mình bật khỏi ghế của bà, như thể cô thà hy sinh người mẹ còn hơn ở gần Gregor, và vội nấp ra sau người cha, người, chỉ vì bị thái độ của cô làm cho kích động, cũng đứng dậy và nửa giơ hai tay lên trước mặt cô như để che chở.

Aber Gregor fiel es doch gar nicht ein, irgend jemandem und gar seiner Schwester Angst machen zu wollen. Er hatte bloß angefangen sich umzudrehen, um in sein Zimmer zurückzuwandern, und das nahm sich allerdings auffallend aus, da er infolge seines leidenden Zustandes bei den schwierigen Umdrehungen mit seinem Kopfe nachhelfen mußte, den er hierbei viele Male hob und gegen den Boden schlug. Er hielt inne und sah sich um. Seine gute Absicht schien erkannt worden zu sein; es war nur ein augenblicklicher Schrecken gewesen. Nun sahen ihn alle schweigend und traurig an. Die Mutter lag, die Beine ausgestreckt und aneinandergedrückt, in ihrem Sessel, die Augen fielen ihr vor Ermattung fast zu; der Vater und die Schwester saßen nebeneinander, die Schwester hatte ihre Hand um des Vaters Hals gelegt.

Nhưng Gregor hoàn toàn chẳng hề có ý định làm bất kỳ ai, nhất là em gái mình, sợ hãi. Chàng chỉ vừa bắt đầu xoay mình để bò trở về phòng, và việc đó dĩ nhiên trông có vẻ kỳ quặc, vì do tình trạng đau ốm, khi xoay mình khó nhọc chàng phải dùng đầu để trợ lực, trong lúc ấy chàng nhiều lần ngóc đầu lên rồi đập xuống sàn. Chàng dừng lại và nhìn quanh. Ý tốt của chàng dường như đã được nhận ra; đó chỉ là một nỗi hoảng sợ nhất thời. Giờ mọi người nhìn chàng, lặng lẽ và buồn bã. Người mẹ nằm trên ghế bành, hai chân duỗi thẳng và khép sát vào nhau, mắt gần như nhắm lại vì kiệt sức; người cha và cô em gái ngồi cạnh nhau, cô em gái vòng tay ôm quanh cổ cha.

»Nun darf ich mich schon vielleicht umdrehen,« dachte Gregor und begann seine Arbeit wieder. Er konnte das Schnaufen der Anstrengung nicht unterdrücken und mußte auch hie und da ausruhen. Im übrigen drängte ihn auch niemand, es war alles ihm selbst überlassen. Als er die Umdrehung vollendet hatte, fing er sofort an, geradeaus zurückzuwandern. Er staunte über die große Entfernung, die ihn von seinem Zimmer trennte, und begriff gar nicht, wie er bei seiner Schwäche vor kurzer Zeit den gleichen Weg, fast ohne es zu merken, zurückgelegt hatte. Immerfort nur auf rasches Kriechen bedacht, achtete er kaum darauf, daß kein Wort, kein Ausruf seiner Familie ihn störte. Erst als er schon in der Tür war, wendete er den Kopf, nicht, vollständig, denn er fühlte den Hals steif werden, immerhin sah er noch, daß sich hinter ihm nichts verändert hatte, nur die Schwester war aufgestanden. Sein letzter Blick streifte die Mutter, die nun völlig eingeschlafen war.

“Giờ thì có lẽ mình được phép quay người rồi,” Gregor nghĩ và lại bắt đầu công việc của mình. Chàng không thể nén được tiếng thở phì phò vì gắng sức và thỉnh thoảng còn phải nghỉ. Ngoài ra cũng chẳng ai thúc giục chàng, mọi việc đều để mặc chàng tự lo. Khi đã xoay xong, chàng lập tức bắt đầu bò thẳng trở về. Chàng ngạc nhiên trước khoảng cách lớn ngăn chàng với căn phòng của mình, và hoàn toàn không hiểu làm sao, yếu ớt như thế, chàng vừa mới đây đã đi hết cũng quãng đường ấy mà gần như không nhận ra. Chỉ một mực chăm chăm bò cho nhanh, chàng hầu như không để ý rằng không một lời nói, không một tiếng kêu nào của gia đình quấy rầy chàng. Mãi đến khi đã ở ngay cửa, chàng mới ngoảnh đầu lại, không hẳn hoàn toàn, vì chàng cảm thấy cổ mình cứng lại, dẫu sao chàng vẫn kịp thấy rằng sau lưng mình chẳng có gì thay đổi, chỉ có cô em gái là đã đứng dậy. Ánh nhìn cuối cùng của chàng lướt qua người mẹ, lúc này đã hoàn toàn ngủ thiếp đi.

Kaum war er innerhalb seines Zimmers, wurde die Tür eiligst zugedrückt, festgeriegelt und versperrt. Über den plötzlichen Lärm hinter sich erschrak Gregor so, daß ihm die Beinchen einknickten. Es war die Schwester, die sich so beeilt hatte. Aufrecht war sie schon da gestanden und hatte gewartet, leichtfüßig war sie dann vorwärtsgesprungen, Gregor hatte sie gar nicht kommen hören, und ein »Endlich!« rief sie den Eltern zu, während sie den Schlüssel im Schloß umdrehte.

Chàng vừa vào hẳn trong phòng thì cửa đã bị vội vã đẩy sập lại, cài then chặt và khóa trái. Tiếng động đột ngột sau lưng khiến Gregor hoảng sợ đến mức những chiếc chân nhỏ khuỵu xuống. Chính cô em gái đã vội vã như thế. Cô đã đứng thẳng chờ sẵn ở đó, rồi nhẹ nhàng nhảy bổ tới, Gregor hoàn toàn không nghe thấy cô đến, và cô kêu lên với cha mẹ một tiếng “Thế là xong!” trong khi xoay chìa khóa trong ổ.

»Und jetzt?« fragte sich Gregor und sah sich im Dunkeln um. Er machte bald die Entdeckung, daß er sich nun überhaupt nicht mehr rühren konnte. Er wunderte sich darüber nicht, eher kam es ihm unnatürlich vor, daß er sich bis jetzt tatsächlich mit diesen dünnen Beinchen hatte fortbewegen können. Im übrigen fühlte er sich verhältnismäßig behaglich. Er hatte zwar Schmerzen im ganzen Leib, aber ihm war, als würden sie allmählich schwächer und schwächer und würden schließlich ganz vergehen. Den verfaulten Apfel in seinem Rücken und die entzündete Umgebung, die ganz von weichem Staub bedeckt war, spürte er schon kaum. An seine Familie dachte er mit Rührung und Liebe zurück. Seine Meinung darüber, daß er verschwinden müsse, war womöglich noch entschiedener, als die seiner Schwester. In diesem Zustand leeren und friedlichen Nachdenkens blieb er, bis die Turmuhr die dritte Morgenstunde schlug. Den Anfang des allgemeinen Hellerwerdens draußen vor dem Fenster erlebte er noch. Dann sank sein Kopf ohne seinen Willen gänzlich nieder, und aus seinen Nüstern strömte sein letzter Atem schwach hervor.

“Thế còn bây giờ?” Gregor tự hỏi và nhìn quanh trong bóng tối. Chẳng bao lâu chàng phát hiện ra rằng giờ đây mình hoàn toàn không thể cựa quậy được nữa. Chàng không lấy làm lạ về điều đó, đúng hơn, chàng thấy thật phi tự nhiên khi cho đến tận lúc này chàng quả thực đã có thể di chuyển bằng những chiếc chân nhỏ mảnh khảnh này. Ngoài ra chàng cảm thấy tương đối dễ chịu. Tuy chàng đau khắp mình mẩy, nhưng chàng có cảm giác như những cơn đau đang yếu dần, yếu dần đi và cuối cùng sẽ tan biến hẳn. Quả táo thối trong lưng và vùng xung quanh bị viêm, phủ đầy bụi mềm, chàng đã hầu như không còn cảm thấy. Chàng nghĩ về gia đình với lòng xúc động và yêu thương. Ý nghĩ của chàng rằng mình phải biến mất có lẽ còn kiên quyết hơn cả ý của cô em gái. Chàng ở trong trạng thái suy tưởng trống rỗng và bình yên ấy cho đến khi đồng hồ trên tháp điểm ba giờ sáng. Chàng còn kịp trải qua lúc mọi vật bên ngoài cửa sổ bắt đầu sáng dần lên. Rồi đầu chàng, chẳng theo ý chàng, gục hẳn xuống, và từ lỗ mũi chàng hơi thở cuối cùng thoát ra yếu ớt.

Als am frühen Morgen die Bedienerin kam – vor lauter Kraft und Eile schlug sie, wie oft man sie auch schon gebeten hatte, das zu vermeiden, alle Türen derartig zu, daß in der ganzen Wohnung von ihrem Kommen an kein ruhiger Schlaf mehr möglich war –, fand sie bei ihrem gewöhnlichen kurzen Besuch bei Gregor zuerst nichts Besonderes. Sie dachte, er liege absichtlich so unbeweglich da und spiele den Beleidigten; sie traute ihm allen möglichen Verstand zu. Weil sie zufällig den langen Besen in der Hand hielt, suchte sie mit ihm Gregor von der Tür aus zu kitzeln. Als sich auch da kein Erfolg zeigte, wurde sie ärgerlich und stieß ein wenig in Gregor hinein, und erst als sie ihn ohne jeden Widerstand von seinem Platze geschoben hatte, wurde sie aufmerksam. Als sie bald den wahren Sachverhalt erkannte, machte sie große Augen, pfiff vor sich hin, hielt sich aber nicht lange auf, sondern riß die Tür des Schlafzimmers auf und rief mit lauter Stimme in das Dunkel hinein: »Sehen Sie nur mal an, es ist krepiert; da liegt es, ganz und gar krepiert!«

Khi bà giúp việc đến vào sáng sớm – vì quá thừa sức và hấp tấp, dù người ta đã bao lần dặn bà tránh điều đó, bà đóng sầm mọi cánh cửa đến nỗi từ lúc bà đến thì trong toàn bộ căn hộ không ai còn có thể ngủ yên được nữa – trong lần ghé ngắn ngủi thường lệ vào chỗ Gregor, thoạt đầu bà không thấy có gì đặc biệt. Bà nghĩ chàng cố tình nằm bất động như thế để làm ra vẻ bị xúc phạm; bà tin chàng có đủ mọi thứ khôn ngoan. Vì tình cờ đang cầm cây chổi cán dài trong tay, bà dùng nó để từ ngoài cửa khều khều cho Gregor nhột. Khi thấy cách đó cũng chẳng có kết quả gì, bà bực mình và chọc chọc vào Gregor một chút, và chỉ đến khi đã đẩy chàng khỏi chỗ mà không gặp chút kháng cự nào, bà mới chú ý. Khi chẳng mấy chốc nhận ra sự thật, bà trợn tròn mắt, huýt sáo khe khẽ, nhưng không nán lại lâu, mà giật tung cửa phòng ngủ và gọi to vào trong bóng tối: “Ông bà ra mà xem này, nó ngoẻo rồi; nó nằm đây, ngoẻo hẳn rồi!”

Das Ehepaar Samsa saß im Ehebett aufrecht da und hatte zu tun, den Schrecken über die Bedienerin zu verwinden, ehe es dazu kam, ihre Meldung aufzufassen. Dann aber stiegen Herr und Frau Samsa, jeder auf seiner Seite, eiligst aus dem Bett, Herr Samsa warf die Decke über seine Schultern, Frau Samsa kam nur im Nachthemd hervor; so traten sie in Gregors Zimmer. Inzwischen hatte sich auch die Tür des Wohnzimmers geöffnet, in dem Grete seit dem Einzug der Zimmerherren schlief; sie war völlig angezogen, als hätte sie gar nicht geschlafen, auch ihr bleiches Gesicht schien das zu beweisen. »Tot?« sagte Frau Samsa und sah fragend zur Bedienerin auf, trotzdem sie doch alles selbst prüfen und sogar ohne Prüfung erkennen konnte. »Das will ich meinen,« sagte die Bedienerin und stieß zum Beweis Gregors Leiche mit dem Besen noch ein großes Stück seitwärts. Frau Samsa machte eine Bewegung, als wolle sie den Besen zurückhalten, tat es aber nicht. »Nun,« sagte Herr Samsa, »jetzt können wir Gott danken.« Er bekreuzte sich, und die drei Frauen folgten seinem Beispiel. Grete, die kein Auge von der Leiche wendete, sagte: »Seht nur, wie mager er war. Er hat ja auch schon so lange Zeit nichts gegessen. So wie die Speisen hereinkamen, sind sie wieder hinausgekommen.« Tatsächlich war Gregors Körper vollständig flach und trocken, man erkannte das eigentlich erst jetzt, da er nicht mehr von den Beinchen gehoben war und auch sonst nichts den Blick ablenkte.

Vợ chồng Samsa ngồi thẳng dậy trên giường và phải khó khăn lắm mới qua được cơn hoảng hốt vì bà giúp việc, trước khi kịp hiểu ra tin bà báo. Nhưng rồi ông và bà Samsa, mỗi người một bên, vội vã bước ra khỏi giường, ông Samsa khoác tấm chăn lên vai, bà Samsa chỉ mặc mỗi áo ngủ; cứ thế họ bước vào phòng Gregor. Trong lúc đó cửa phòng khách, nơi Grete ngủ từ khi các ông thuê trọ dọn đến, cũng đã mở ra; cô ăn mặc chỉnh tề, như thể cô hoàn toàn không ngủ, gương mặt nhợt nhạt của cô dường như cũng chứng tỏ điều đó. “Chết rồi à?” bà Samsa nói và ngước nhìn bà giúp việc dò hỏi, mặc dù bà có thể tự mình xem xét mọi thứ và thậm chí chẳng cần xem xét cũng nhận ra. “Chứ còn gì nữa,” bà giúp việc nói và để chứng minh, bà lấy chổi đẩy xác Gregor dạt sang một bên thêm một quãng lớn nữa. Bà Samsa làm một cử chỉ như muốn ngăn cây chổi lại, nhưng rồi không làm. “Thôi,” ông Samsa nói, “giờ thì chúng ta có thể tạ ơn Chúa.” Ông làm dấu thánh giá, và ba người đàn bà làm theo ông. Grete, mắt không rời cái xác, nói: “Bố mẹ xem này, anh ấy gầy biết bao. Mà anh ấy cũng đã chẳng ăn gì lâu lắm rồi. Đồ ăn đưa vào thế nào thì lại mang ra y như thế.” Quả thực thân thể Gregor hoàn toàn dẹt và khô quắt, người ta thật ra chỉ đến bây giờ mới nhận ra điều đó, khi nó không còn được những chiếc chân nhỏ nâng lên nữa và cũng chẳng còn gì khác làm phân tán ánh nhìn.

»Komm, Grete, auf ein Weilchen zu uns herein,« sagte Frau Samsa mit einem wehmütigen Lächeln, und Grete ging, nicht ohne nach der Leiche zurückzusehen, hinter den Eltern in das Schlafzimmer. Die Bedienerin schloß die Tür und öffnete gänzlich das Fenster. Trotz des frühen Morgens war der frischen Luft schon etwas Lauigkeit beigemischt. Es war eben schon Ende März.

“Grete, vào đây với bố mẹ một lát,” bà Samsa nói với một nụ cười buồn bã, và Grete, không quên ngoái nhìn lại cái xác, theo sau cha mẹ vào phòng ngủ. Bà giúp việc đóng cửa lại và mở toang cửa sổ. Mặc dù trời còn sớm, không khí trong lành đã pha chút hơi ấm. Bấy giờ đã là cuối tháng Ba rồi.

Aus ihrem Zimmer traten die drei Zimmerherren und sahen sich erstaunt nach ihrem Frühstück um; man hatte sie vergessen. »Wo ist das Frühstück?« fragte der mittlere der Herren mürrisch die Bedienerin. Diese aber legte den Finger an den Mund und winkte dann hastig und schweigend den Herren zu, sie möchten in Gregors Zimmer kommen. Sie kamen auch und standen dann, die Hände in den Taschen ihrer etwas abgenützten Röckchen, in dem nun schon ganz hellen Zimmer um Gregors Leiche herum.

Ba ông thuê trọ bước ra khỏi phòng mình và ngạc nhiên nhìn quanh tìm bữa sáng; người ta đã quên mất họ. “Bữa sáng đâu?” ông ở giữa cáu kỉnh hỏi bà giúp việc. Nhưng bà đặt ngón tay lên môi rồi vội vã và lặng lẽ vẫy các ông, ra hiệu cho họ vào phòng Gregor. Họ cũng đến và rồi đứng, tay đút trong túi những chiếc áo khoác hơi sờn của mình, quanh xác Gregor, trong căn phòng giờ đã sáng hẳn.

Da öffnete sich die Tür des Schlafzimmers, und Herr Samsa erschien in seiner Livree, an einem Arm seine Frau, am anderen seine Tochter. Alle waren ein wenig verweint; Grete drückte bisweilen ihr Gesicht an den Arm des Vaters.

Lúc ấy cửa phòng ngủ mở ra, và ông Samsa xuất hiện trong bộ chế phục, một tay khoác vợ, tay kia khoác con gái. Ai nấy đều có vẻ đã khóc chút ít; Grete thỉnh thoảng lại áp mặt vào cánh tay cha.

»Verlassen Sie sofort meine Wohnung!« sagte Herr Samsa und zeigte auf die Tür, ohne die Frauen von sich zu lassen. »Wie meinen Sie das?« sagte der mittlere der Herren etwas bestürzt und lächelte süßlich. Die zwei anderen hielten die Hände auf dem Rücken und rieben sie ununterbrochen aneinander, wie in freudiger Erwartung eines großen Streites, der aber für sie günstig ausfallen mußte. »Ich meine es genau so, wie ich es sage,« antwortete Herr Samsa und ging in einer Linie mit seinen zwei Begleiterinnen auf den Zimmerherrn zu. Dieser stand zuerst still da und sah zu Boden, als ob sich die Dinge in seinem Kopf zu einer neuen Ordnung zusammenstellten. »Dann gehen wir also,« sagte er dann und sah zu Herrn Samsa auf, als verlange er in einer plötzlich ihn überkommenden Demut sogar für diesen Entschluß eine neue Genehmigung. Herr Samsa nickte ihm bloß mehrmals kurz mit großen Augen zu. Daraufhin ging der Herr tatsächlich sofort mit langen Schritten ins Vorzimmer; seine beiden Freunde hatten schon ein Weilchen lang mit ganz ruhigen Händen aufgehorcht und hüpften ihm jetzt geradezu nach, wie in Angst, Herr Samsa könnte vor ihnen ins Vorzimmer eintreten und die Verbindung mit ihrem Führer stören. Im Vorzimmer nahmen alle drei die Hüte vom Kleiderrechen, zogen ihre Stöcke aus dem Stockbehälter, verbeugten sich stumm und verließen die Wohnung. In einem, wie sich zeigte, gänzlich unbegründeten Mißtrauen trat Herr Samsa mit den zwei Frauen auf den Vorplatz hinaus; an das Geländer gelehnt, sahen sie zu, wie die drei Herren zwar langsam, aber ständig die lange Treppe hinunterstiegen, in jedem Stockwerk in einer bestimmten Biegung des Treppenhauses verschwanden und nach ein paar Augenblicken wieder hervorkamen; je tiefer sie gelangten, desto mehr verlor sich das Interesse der Familie Samsa für sie, und als ihnen entgegen und dann hoch über sie hinweg ein Fleischergeselle mit der Trage auf dem Kopf in stolzer Haltung heraufstieg, verließ bald Herr Samsa mit den Frauen das Geländer, und alle kehrten, wie erleichtert, in ihre Wohnung zurück.

“Ông rời khỏi nhà tôi ngay lập tức!” ông Samsa nói và chỉ tay ra cửa, không buông hai người đàn bà ra. “Ông nói thế là ý gì?” ông ở giữa nói, hơi bối rối, và cười ngọt xớt. Hai ông kia chắp tay ra sau lưng và không ngừng xoa hai bàn tay vào nhau, như đang vui sướng chờ đợi một cuộc cãi cọ lớn, nhưng là cuộc cãi cọ ắt phải có lợi cho họ. “Tôi nói đúng như ý tôi nói,” ông Samsa đáp và cùng hai người đi bên mình tiến thành một hàng về phía ông thuê trọ. Ông này thoạt đầu đứng im và nhìn xuống đất, như thể mọi thứ trong đầu ông đang sắp xếp lại theo một trật tự mới. “Vậy thì chúng tôi đi,” rồi ông nói và ngước nhìn ông Samsa, như thể trong một sự khiêm nhường đột nhiên ập đến, ông xin được phép một lần nữa ngay cả cho quyết định này. Ông Samsa chỉ trợn mắt gật đầu với ông ta mấy cái ngắn ngủn. Ngay sau đó ông kia quả thực lập tức sải những bước dài ra phòng ngoài; hai người bạn của ông, đã lắng tai nghe được một lúc với đôi tay hoàn toàn yên lặng, giờ gần như nhảy theo sau ông, như thể sợ ông Samsa có thể vào phòng ngoài trước họ và cắt đứt mối liên hệ với người cầm đầu của họ. Ở phòng ngoài, cả ba lấy mũ trên giá áo, rút gậy ra khỏi ống đựng gậy, lặng lẽ cúi chào và rời khỏi căn hộ. Với một sự ngờ vực, như về sau thấy rõ, là hoàn toàn vô căn cứ, ông Samsa cùng hai người đàn bà bước ra chiếu nghỉ; tựa vào lan can, họ nhìn ba ông kia tuy chậm chạp nhưng không ngừng bước xuống cầu thang dài, ở mỗi tầng lại khuất sau một khúc quanh nhất định của lồng cầu thang rồi sau vài khoảnh khắc lại hiện ra; càng xuống thấp, mối quan tâm của gia đình Samsa đối với họ càng phai nhạt, và khi một gã thợ phụ hàng thịt, đội khay hàng trên đầu, dáng điệu kiêu hãnh, leo lên ngược chiều họ rồi vượt cao lên trên họ, chẳng mấy chốc ông Samsa cùng hai người đàn bà rời khỏi lan can, và tất cả trở vào căn hộ, như trút được gánh nặng.

Sie beschlossen, den heutigen Tag zum Ausruhen und Spazierengehen zu verwenden; sie hatten diese Arbeitsunterbrechung nicht nur verdient, sie brauchten sie sogar unbedingt. Und so setzten sie sich zum Tisch und schrieben drei Entschuldigungsbriefe, Herr Samsa an seine Direktion, Frau Samsa an ihren Auftraggeber, und Grete an ihren Prinzipal. Während des Schreibens kam die Bedienerin herein, um zu sagen, daß sie fortgehe, denn ihre Morgenarbeit war beendet. Die drei Schreibenden nickten zuerst bloß, ohne aufzuschauen, erst als die Bedienerin sich immer noch nicht entfernen wollte, sah man ärgerlich auf. »Nun?« fragte Herr Samsa. Die Bedienerin stand lächelnd in der Tür, als habe sie der Familie ein großes Glück zu melden, werde es aber nur dann tun, wenn sie gründlich ausgefragt werde. Die fast aufrechte kleine Straußfeder auf ihrem Hut, über die sich Herr Samsa schon während ihrer ganzen Dienstzeit ärgerte, schwankte leicht nach allen Richtungen. »Also was wollen Sie eigentlich?« fragte Frau Samsa, vor welcher die Bedienerin noch am meisten Respekt hatte. »Ja,« antwortete die Bedienerin und konnte vor freundlichem Lachen nicht gleich weiter reden, »also darüber, wie das Zeug von nebenan weggeschafft werden soll, müssen Sie sich keine Sorge machen. Es ist schon in Ordnung.« Frau Samsa und Grete beugten sich zu ihren Briefen nieder, als wollten sie weiterschreiben; Herr Samsa, welcher merkte, daß die Bedienerin nun alles ausführlich zu beschreiben anfangen wollte, wehrte dies mit ausgestreckter Hand entschieden ab. Da sie aber nicht erzählen durfte, erinnerte sie sich an die große Eile, die sie hatte, rief offenbar beleidigt: »Adjes allseits,« drehte sich wild um und verließ unter fürchterlichem Türezuschlagen die Wohnung.

Họ quyết định dùng ngày hôm nay để nghỉ ngơi và đi dạo; họ không những xứng đáng được tạm nghỉ việc như thế, mà còn tuyệt đối cần đến nó. Và thế là họ ngồi vào bàn và viết ba lá thư xin phép nghỉ, ông Samsa gửi ban giám đốc của mình, bà Samsa gửi người giao việc cho bà, và Grete gửi ông chủ của cô. Trong lúc họ đang viết, bà giúp việc bước vào để nói rằng bà về, vì việc buổi sáng của bà đã xong. Ba người đang viết thoạt tiên chỉ gật đầu mà không ngẩng lên, chỉ đến khi bà giúp việc vẫn không chịu đi, người ta mới bực bội ngẩng lên. “Sao?” ông Samsa hỏi. Bà giúp việc đứng mỉm cười ở cửa, như thể bà có một tin vui lớn cần báo cho gia đình, nhưng chỉ chịu báo nếu được hỏi han cặn kẽ. Chiếc lông đà điểu nhỏ gần như dựng đứng trên mũ bà, thứ mà ông Samsa đã bực mình suốt thời gian bà làm việc ở đây, khẽ lắc lư về mọi phía. “Thế rốt cuộc bà muốn gì?” bà Samsa hỏi, người mà bà giúp việc vẫn còn nể nhất. “Vâng,” bà giúp việc đáp, và vì cười hể hả quá nên chưa thể nói tiếp ngay, “ấy là về chuyện làm sao dọn cái thứ ở phòng bên đi thì ông bà chẳng phải lo nữa đâu. Xong xuôi cả rồi.” Bà Samsa và Grete cúi xuống những lá thư của mình, như thể muốn viết tiếp; ông Samsa, nhận thấy bà giúp việc giờ định bắt đầu kể lể mọi chuyện chi tiết, bèn dứt khoát chìa thẳng tay ra gạt đi. Nhưng vì không được kể, bà nhớ ra mình đang rất vội, kêu lên, rõ ràng là phật ý: “Chào cả nhà nhé,” quay ngoắt người lại và rời khỏi căn hộ trong tiếng cửa đóng sầm khủng khiếp.

»Abends wird sie entlassen,« sagte Herr Samsa, bekam aber weder von seiner Frau noch von seiner Tochter eine Antwort, denn die Bedienerin schien ihre kaum gewonnene Ruhe wieder gestört zu haben. Sie erhoben sich, gingen zum Fenster und blieben dort, sich umschlungen haltend. Herr Samsa drehte sich in seinem Sessel nach ihnen um und beobachtete sie still ein Weilchen. Dann rief er: »Also kommt doch her. Laßt schon endlich die alten Sachen. Und nehmt auch ein wenig Rücksicht auf mich.« Gleich folgten ihm die Frauen, eilten zu ihm, liebkosten ihn und beendeten rasch ihre Briefe.

“Tối nay sẽ cho bà ta nghỉ việc,” ông Samsa nói, nhưng không nhận được câu trả lời nào từ vợ cũng như con gái, vì bà giúp việc dường như đã lại khuấy động sự yên ổn họ vừa mới có được. Họ đứng dậy, đi đến bên cửa sổ và ở lại đó, ôm lấy nhau. Ông Samsa xoay người trên ghế bành về phía họ và lặng lẽ quan sát họ một lúc. Rồi ông gọi: “Thôi lại đây nào. Bỏ những chuyện cũ đi thôi. Và cũng nghĩ cho tôi một chút chứ.” Hai người đàn bà lập tức nghe theo ông, vội đến bên ông, vuốt ve ông và nhanh chóng viết xong thư.

Dann verließen alle drei gemeinschaftlich die Wohnung, was sie schon seit Monaten nicht getan hatten, und fuhren mit der Elektrischen ins Freie vor die Stadt. Der Wagen, in dem sie allein saßen, war ganz von warmer Sonne durchschienen. Sie besprachen, bequem auf ihren Sitzen zurückgelehnt, die Aussichten für die Zukunft, und es fand sich, daß diese bei näherer Betrachtung durchaus nicht schlecht waren, denn aller drei Anstellungen waren, worüber sie einander eigentlich noch gar nicht ausgefragt hatten, überaus günstig und besonders für später vielversprechend. Die größte augenblickliche Besserung der Lage mußte sich natürlich leicht durch einen Wohnungswechsel ergeben; sie wollten nun eine kleinere und billigere, aber besser gelegene und überhaupt praktischere Wohnung nehmen, als es die jetzige, noch von Gregor ausgesuchte war. Während sie sich so unterhielten, fiel es Herrn und Frau Samsa im Anblick ihrer immer lebhafter werdenden Tochter fast gleichzeitig ein, wie sie in der letzten Zeit trotz aller Pflege, die ihre Wangen bleich gemacht hatte, zu einem schönen und üppigen Mädchen aufgeblüht war. Stiller werdend und fast unbewußt durch Blicke sich verständigend, dachten sie daran, daß es nun Zeit sein werde, auch einen braven Mann für sie zu suchen. Und es war ihnen wie eine Bestätigung ihrer neuen Träume und guten Absichten, als am Ziele ihrer Fahrt die Tochter als erste sich erhob und ihren jungen Körper dehnte.

Rồi cả ba cùng nhau rời khỏi căn hộ, điều mà đã mấy tháng nay họ không làm, và đi tàu điện ra vùng thoáng đãng ngoại thành. Toa tàu, nơi chỉ có ba người họ ngồi, tràn ngập ánh nắng ấm áp. Ngả lưng thoải mái trên ghế, họ bàn về những triển vọng tương lai, và hóa ra khi xét kỹ thì chúng chẳng hề tồi chút nào, vì công việc của cả ba người, điều mà thật ra họ chưa hề hỏi han nhau, đều vô cùng thuận lợi và đặc biệt hứa hẹn về sau. Sự cải thiện tình hình lớn nhất trước mắt dĩ nhiên có thể dễ dàng đạt được bằng việc đổi chỗ ở; giờ họ muốn thuê một căn hộ nhỏ hơn và rẻ hơn, nhưng ở chỗ tốt hơn và nói chung tiện lợi hơn căn hiện nay, căn hộ vẫn còn là do Gregor chọn. Trong lúc họ trò chuyện như thế, ông bà Samsa, khi nhìn cô con gái mỗi lúc một hoạt bát hơn, gần như cùng lúc chợt nghĩ rằng thời gian gần đây, bất chấp mọi lo toan chăm nom đã làm đôi má cô xanh xao, cô đã nở thành một thiếu nữ xinh đẹp và đầy đặn. Trở nên lặng lẽ hơn và gần như vô thức hiểu nhau qua ánh mắt, họ nghĩ rằng giờ đã đến lúc tìm cho cô một tấm chồng tử tế. Và họ thấy như một sự xác nhận cho những giấc mơ mới và những dự định tốt đẹp của mình, khi đến cuối chuyến đi, cô con gái là người đầu tiên đứng dậy và vươn duỗi tấm thân trẻ trung của mình.