Bartleby, người chép văn bản: Một câu chuyện phố Wall

I am a rather elderly man. The nature of my avocations for the last thirty years has brought me into more than ordinary contact with what would seem an interesting and somewhat singular set of men, of whom as yet nothing that I know of has ever been written:—I mean the law-copyists or scriveners. I have known very many of them, professionally and privately, and if I pleased, could relate divers histories, at which good-natured gentlemen might smile, and sentimental souls might weep. But I waive the biographies of all other scriveners for a few passages in the life of Bartleby, who was a scrivener of the strangest I ever saw or heard of. While of other law-copyists I might write the complete life, of Bartleby nothing of that sort can be done. I believe that no materials exist for a full and satisfactory biography of this man. It is an irreparable loss to literature. Bartleby was one of those beings of whom nothing is ascertainable, except from the original sources, and in his case those are very small. What my own astonished eyes saw of Bartleby, that is all I know of him, except, indeed, one vague report which will appear in the sequel.

Tôi là một người đã khá có tuổi. Tính chất công việc của tôi trong ba mươi năm qua đã đưa tôi tiếp xúc nhiều hơn mức thường tình với một hạng người có vẻ thú vị và phần nào kỳ dị, mà theo chỗ tôi biết thì cho đến nay chưa ai từng viết gì về họ: — tôi muốn nói đến những người sao chép văn bản luật, hay những người chép văn bản. Tôi đã quen biết rất nhiều người trong số họ, cả trong công việc lẫn ngoài đời tư, và nếu muốn, tôi có thể kể lại đủ thứ chuyện đời, khiến các quý ông hiền hậu phải mỉm cười, còn những tâm hồn đa cảm phải rơi lệ. Nhưng tôi xin gác lại tiểu sử của mọi người chép văn bản khác để kể vài đoạn trong cuộc đời Bartleby, một người chép văn bản kỳ lạ nhất mà tôi từng thấy hay từng nghe nói đến. Trong khi về những người sao chép khác tôi có thể viết trọn một cuộc đời, thì về Bartleby không thể làm được điều gì như thế. Tôi tin rằng không hề có tư liệu nào cho một bản tiểu sử đầy đủ và thỏa đáng về con người này. Đó là một tổn thất không gì bù đắp nổi cho văn chương. Bartleby là một trong những sinh thể mà về họ chẳng điều gì có thể xác minh được, ngoại trừ từ những nguồn gốc ban đầu, và trong trường hợp của anh ta thì những nguồn ấy hết sức ít ỏi. Những gì chính đôi mắt sửng sốt của tôi đã thấy nơi Bartleby, đó là tất cả những gì tôi biết về anh ta, ngoại trừ, quả thật, một tin đồn mơ hồ sẽ xuất hiện ở phần sau.

Ere introducing the scrivener, as he first appeared to me, it is fit I make some mention of myself, my employés, my business, my chambers, and general surroundings; because some such description is indispensable to an adequate understanding of the chief character about to be presented.

Trước khi giới thiệu người chép văn bản ấy, đúng như lần đầu anh ta hiện ra trước mắt tôi, cũng nên để tôi nói đôi chút về bản thân, về những người làm công của tôi, về công việc, về văn phòng và khung cảnh chung quanh tôi; bởi vì một sự mô tả nào đó như thế là không thể thiếu để hiểu được thấu đáo nhân vật chính sắp được trình ra.

Imprimis: I am a man who, from his youth upwards, has been filled with a profound conviction that the easiest way of life is the best. Hence, though I belong to a profession proverbially energetic and nervous, even to turbulence, at times, yet nothing of that sort have I ever suffered to invade my peace. I am one of those unambitious lawyers who never addresses a jury, or in any way draws down public applause; but in the cool tranquility of a snug retreat, do a snug business among rich men’s bonds and mortgages and title-deeds. All who know me, consider me an eminently safe man. The late John Jacob Astor, a personage little given to poetic enthusiasm, had no hesitation in pronouncing my first grand point to be prudence; my next, method. I do not speak it in vanity, but simply record the fact, that I was not unemployed in my profession by the late John Jacob Astor; a name which, I admit, I love to repeat, for it hath a rounded and orbicular sound to it, and rings like unto bullion. I will freely add, that I was not insensible to the late John Jacob Astor’s good opinion.

Thứ nhất: tôi là người, từ thuở thiếu thời trở đi, luôn thấm nhuần một niềm tin sâu sắc rằng lối sống dễ dàng nhất là lối sống tốt nhất. Vì thế, dù thuộc về một nghề vốn nổi tiếng là sôi nổi và căng thẳng, có lúc đến mức náo loạn, tôi chưa bao giờ để bất cứ điều gì như thế xâm phạm đến sự yên ổn của mình. Tôi là một trong những luật sư không chút tham vọng, chẳng bao giờ diễn thuyết trước bồi thẩm đoàn hay bằng cách nào đó thu hút tràng vỗ tay của công chúng; mà trong sự tĩnh lặng mát mẻ của một chốn ẩn náu êm ấm, làm một công việc êm ấm giữa những trái phiếu, văn tự thế chấp và chứng thư quyền sở hữu của người giàu. Tất cả những ai biết tôi đều coi tôi là một người hết sức chắc chắn. Cố John Jacob Astor, một nhân vật ít khi bị cuốn vào nhiệt hứng thi ca, đã không ngần ngại tuyên bố rằng ưu điểm lớn thứ nhất của tôi là thận trọng; thứ nhì là có phương pháp. Tôi nói ra điều này không phải vì hư danh, mà chỉ đơn thuần ghi lại sự thật rằng tôi không phải là không được cố John Jacob Astor thuê mướn trong nghề nghiệp của mình; một cái tên mà, tôi thừa nhận, tôi thích nhắc đi nhắc lại, vì nó có một âm hưởng tròn trịa, tròn vo như quả cầu, và ngân vang tựa thỏi vàng ròng. Tôi xin thẳng thắn nói thêm rằng tôi không phải là không cảm kích trước sự đánh giá tốt của cố John Jacob Astor.

Some time prior to the period at which this little history begins, my avocations had been largely increased. The good old office, now extinct in the State of New York, of a Master in Chancery, had been conferred upon me. It was not a very arduous office, but very pleasantly remunerative. I seldom lose my temper; much more seldom indulge in dangerous indignation at wrongs and outrages; but I must be permitted to be rash here and declare, that I consider the sudden and violent abrogation of the office of Master in Chancery, by the new Constitution, as a—premature act; inasmuch as I had counted upon a life-lease of the profits, whereas I only received those of a few short years. But this is by the way.

Một thời gian trước giai đoạn mà câu chuyện nhỏ này bắt đầu, công việc của tôi đã gia tăng đáng kể. Một chức vụ cũ tốt đẹp, nay đã bị bãi bỏ ở tiểu bang New York, là chức Thẩm phán phụ tá Tòa Công lý (Chancery), đã được trao cho tôi. Đó không phải là một chức vụ quá vất vả, nhưng bổng lộc thì rất dễ chịu. Tôi hiếm khi nổi nóng; càng hiếm khi để mình rơi vào cơn phẫn nộ nguy hiểm trước những điều bất công và ngang trái; nhưng ở đây tôi phải được phép liều lĩnh mà tuyên bố rằng tôi coi việc bản Hiến pháp mới đột ngột và thô bạo bãi bỏ chức Thẩm phán phụ tá là một hành động — quá sớm; bởi lẽ tôi đã trông cậy vào việc được hưởng lợi lộc ấy trọn đời, trong khi tôi chỉ nhận được trong vài năm ngắn ngủi. Nhưng đó là chuyện ngoài lề.

My chambers were up stairs at No.—Wall-street. At one end they looked upon the white wall of the interior of a spacious sky-light shaft, penetrating the building from top to bottom. This view might have been considered rather tame than otherwise, deficient in what landscape painters call “life.” But if so, the view from the other end of my chambers offered, at least, a contrast, if nothing more. In that direction my windows commanded an unobstructed view of a lofty brick wall, black by age and everlasting shade; which wall required no spy-glass to bring out its lurking beauties, but for the benefit of all near-sighted spectators, was pushed up to within ten feet of my window panes. Owing to the great height of the surrounding buildings, and my chambers being on the second floor, the interval between this wall and mine not a little resembled a huge square cistern.

Văn phòng của tôi ở trên lầu, số — phố Wall. Ở một đầu, nó nhìn ra bức tường trắng phía trong của một giếng trời rộng rãi, xuyên suốt tòa nhà từ trên nóc xuống tận đáy. Quang cảnh này có thể bị coi là khá nhạt nhẽo, thiếu cái mà các họa sĩ phong cảnh gọi là “sức sống”. Nhưng nếu đúng vậy, thì quang cảnh từ đầu kia văn phòng ít ra cũng đem lại một sự tương phản, nếu không có gì hơn. Về phía ấy, các cửa sổ của tôi nhìn thẳng, không gì che chắn, vào một bức tường gạch cao ngất, đen sạm vì năm tháng và bóng râm vĩnh viễn; bức tường ấy chẳng cần đến ống nhòm để làm hiện ra những vẻ đẹp tiềm ẩn của nó, mà vì lợi ích của tất cả những khán giả cận thị, nó đã được đẩy sát đến cách các ô kính cửa sổ của tôi chưa đầy mười bộ. Do các tòa nhà xung quanh rất cao, và văn phòng của tôi lại ở tầng hai, khoảng trống giữa bức tường này và bức tường của tôi chẳng khác mấy một bể chứa nước hình vuông khổng lồ.

At the period just preceding the advent of Bartleby, I had two persons as copyists in my employment, and a promising lad as an office-boy. First, Turkey; second, Nippers; third, Ginger Nut. These may seem names, the like of which are not usually found in the Directory. In truth they were nicknames, mutually conferred upon each other by my three clerks, and were deemed expressive of their respective persons or characters. Turkey was a short, pursy Englishman of about my own age, that is, somewhere not far from sixty. In the morning, one might say, his face was of a fine florid hue, but after twelve o’clock, meridian—his dinner hour—it blazed like a grate full of Christmas coals; and continued blazing—but, as it were, with a gradual wane—till 6 o’clock, P.M. or thereabouts, after which I saw no more of the proprietor of the face, which gaining its meridian with the sun, seemed to set with it, to rise, culminate, and decline the following day, with the like regularity and undiminished glory. There are many singular coincidences I have known in the course of my life, not the least among which was the fact, that exactly when Turkey displayed his fullest beams from his red and radiant countenance, just then, too, at that critical moment, began the daily period when I considered his business capacities as seriously disturbed for the remainder of the twenty-four hours. Not that he was absolutely idle, or averse to business then; far from it. The difficulty was, he was apt to be altogether too energetic. There was a strange, inflamed, flurried, flighty recklessness of activity about him. He would be incautious in dipping his pen into his inkstand. All his blots upon my documents, were dropped there after twelve o’clock, meridian. Indeed, not only would he be reckless and sadly given to making blots in the afternoon, but some days he went further, and was rather noisy. At such times, too, his face flamed with augmented blazonry, as if cannel coal had been heaped on anthracite. He made an unpleasant racket with his chair; spilled his sand-box; in mending his pens, impatiently split them all to pieces, and threw them on the floor in a sudden passion; stood up and leaned over his table, boxing his papers about in a most indecorous manner, very sad to behold in an elderly man like him. Nevertheless, as he was in many ways a most valuable person to me, and all the time before twelve o’clock, meridian, was the quickest, steadiest creature too, accomplishing a great deal of work in a style not easy to be matched—for these reasons, I was willing to overlook his eccentricities, though indeed, occasionally, I remonstrated with him. I did this very gently, however, because, though the civilest, nay, the blandest and most reverential of men in the morning, yet in the afternoon he was disposed, upon provocation, to be slightly rash with his tongue, in fact, insolent. Now, valuing his morning services as I did, and resolved not to lose them; yet, at the same time made uncomfortable by his inflamed ways after twelve o’clock; and being a man of peace, unwilling by my admonitions to call forth unseemly retorts from him; I took upon me, one Saturday noon (he was always worse on Saturdays), to hint to him, very kindly, that perhaps now that he was growing old, it might be well to abridge his labors; in short, he need not come to my chambers after twelve o’clock, but, dinner over, had best go home to his lodgings and rest himself till teatime. But no; he insisted upon his afternoon devotions. His countenance became intolerably fervid, as he oratorically assured me—gesticulating with a long ruler at the other end of the room—that if his services in the morning were useful, how indispensable, then, in the afternoon?

Vào thời kỳ ngay trước khi Bartleby xuất hiện, tôi có hai người làm công việc sao chép, và một cậu bé đầy triển vọng làm chân sai vặt trong văn phòng. Thứ nhất, Gà Tây; thứ nhì, Kìm Cộng; thứ ba, Bánh Gừng. Những cái tên này có vẻ như không phải loại thường thấy trong Niên giám địa chỉ. Thực ra đó là những biệt danh mà ba người thư ký của tôi đặt cho nhau, và được coi là diễn tả đúng dáng vẻ hoặc tính cách của từng người. Gà Tây là một người Anh thấp lùn, béo phục phịch, trạc tuổi tôi, nghĩa là chẳng xa con số sáu mươi là mấy. Buổi sáng, có thể nói, mặt ông ta mang một sắc hồng hào đẹp đẽ, nhưng sau mười hai giờ chính ngọ — giờ ăn trưa của ông ta — nó rực lên như một lò sưởi đầy than hồng đêm Giáng sinh; và cứ rực mãi — nhưng, có thể nói, nhạt dần từng chút — cho đến khoảng sáu giờ chiều, sau đó tôi chẳng còn thấy chủ nhân của gương mặt ấy nữa, gương mặt mà, lên tới đỉnh cùng với mặt trời, dường như cũng lặn theo mặt trời, để hôm sau lại mọc lên, lên tới đỉnh, rồi xế xuống, với sự đều đặn y như thế và vẻ huy hoàng không suy suyển. Trong đời tôi đã biết nhiều sự trùng hợp kỳ lạ, mà chẳng phải kém nhất trong số đó là sự thật rằng đúng vào lúc Gà Tây phô ra những tia sáng rực rỡ nhất từ gương mặt đỏ au và rạng ngời của mình, thì cũng đúng ngay lúc ấy, vào thời khắc hệ trọng ấy, bắt đầu cái quãng thời gian hằng ngày mà tôi coi là năng lực làm việc của ông ta bị xáo trộn nghiêm trọng trong suốt phần còn lại của hai mươi bốn giờ. Không phải là khi ấy ông ta hoàn toàn lười nhác hay ngại việc; trái lại là đằng khác. Cái khó là ông ta có xu hướng hăng hái quá mức. Ở ông ta có một sự hiếu động liều lĩnh kỳ quặc, bốc hỏa, cuống quýt, bồng bột. Ông ta chấm ngòi bút vào lọ mực một cách thiếu cẩn trọng. Mọi vết mực ông ta làm rơi trên giấy tờ của tôi đều được nhỏ xuống sau mười hai giờ chính ngọ. Thật vậy, không chỉ buổi chiều ông ta liều lĩnh và, đáng buồn thay, hay làm giây mực, mà có những ngày ông ta còn đi xa hơn, và khá ồn ào. Những lúc ấy, mặt ông ta cũng bừng lên với vẻ huy hoàng tăng bội, như thể than nến được chất thêm lên than đá antraxit. Ông ta kéo ghế gây tiếng ầm ĩ khó chịu; làm đổ hộp cát thấm mực; khi vót bút thì nóng nảy chẻ nát cả, rồi trong cơn giận đột ngột ném chúng xuống sàn; đứng dậy chồm qua bàn, đập giấy tờ loạn xạ một cách hết sức khiếm nhã, thật đáng buồn khi thấy ở một người đứng tuổi như ông ta. Tuy vậy, vì về nhiều mặt ông ta là một người cực kỳ có giá trị đối với tôi, và suốt khoảng thời gian trước mười hai giờ chính ngọ, ông ta cũng là người nhanh nhẹn, vững vàng nhất, hoàn thành rất nhiều việc theo một phong cách không dễ ai bì kịp — vì những lẽ ấy, tôi sẵn lòng bỏ qua những tật kỳ quặc của ông ta, dù thỉnh thoảng, quả thực, tôi cũng có khuyên răn. Tuy nhiên, tôi làm việc ấy rất nhẹ nhàng, bởi vì, dù buổi sáng ông ta là người lễ độ nhất, không, phải nói là nhã nhặn và cung kính nhất trần đời, thì buổi chiều, hễ bị khiêu khích, ông ta lại có xu hướng hơi bộp chộp trong lời ăn tiếng nói, thực ra là xấc xược. Vậy đó, vì quý trọng những công sức buổi sáng của ông ta như thế, và quyết không để mất chúng; nhưng đồng thời lại thấy khó chịu vì những cung cách bốc hỏa của ông ta sau mười hai giờ; và vốn là người ưa hòa bình, không muốn vì những lời khuyên răn của mình mà khơi ra những lời đốp chát khó coi từ ông ta; một buổi trưa thứ Bảy (thứ Bảy nào ông ta cũng tệ hơn), tôi đã tự cho phép mình bóng gió với ông ta, hết sức tử tế, rằng có lẽ giờ đây khi ông ta đã có tuổi, nên rút bớt công việc đi thì hay hơn; tóm lại, ông ta không cần đến văn phòng tôi sau mười hai giờ, mà ăn trưa xong thì tốt nhất nên về chỗ trọ nghỉ ngơi cho đến giờ uống trà. Nhưng không; ông ta nhất định đòi giữ những buổi chiều tận tụy của mình. Gương mặt ông ta trở nên nồng nhiệt đến mức không chịu nổi, khi ông ta hùng hồn cam đoan với tôi — vừa vung vẩy cây thước dài ở đầu kia căn phòng — rằng nếu công sức buổi sáng của ông ta là hữu ích, thì vậy buổi chiều chúng còn không thể thiếu đến nhường nào?

“With submission, sir,” said Turkey on this occasion, “I consider myself your right-hand man. In the morning I but marshal and deploy my columns; but in the afternoon I put myself at their head, and gallantly charge the foe, thus!”—and he made a violent thrust with the ruler.

“Xin lượng thứ, thưa ông,” Gà Tây nói vào dịp ấy, “tôi tự coi mình là cánh tay phải của ông. Buổi sáng tôi chỉ dàn quân và triển khai đội ngũ; nhưng buổi chiều tôi đích thân dẫn đầu, và anh dũng xung phong vào quân thù, thế này!” — và ông ta đâm mạnh cây thước một nhát.

“But the blots, Turkey,” intimated I.

“Nhưng còn những vết mực, Gà Tây,” tôi bóng gió.

“True,—but, with submission, sir, behold these hairs! I am getting old. Surely, sir, a blot or two of a warm afternoon is not to be severely urged against gray hairs. Old age—even if it blot the page—is honorable. With submission, sir, we both are getting old.”

“Đúng vậy, — nhưng, xin lượng thứ, thưa ông, ông hãy nhìn mái tóc này! Tôi đang già đi. Chắc chắn, thưa ông, một hai vết mực trong một buổi chiều nóng nực đâu đáng bị nghiêm khắc quy tội cho mái đầu bạc. Tuổi già — dù có làm lem trang giấy — vẫn đáng tôn kính. Xin lượng thứ, thưa ông, cả hai ta đều đang già đi.”

This appeal to my fellow-feeling was hardly to be resisted. At all events, I saw that go he would not. So I made up my mind to let him stay, resolving, nevertheless, to see to it, that during the afternoon he had to do with my less important papers.

Lời viện đến tình đồng cảm của tôi như thế thật khó lòng cưỡng lại. Dẫu sao đi nữa, tôi thấy rõ là ông ta nhất định không chịu đi. Vì thế tôi quyết định để ông ta ở lại, nhưng đồng thời cũng quyết lo liệu sao cho trong buổi chiều ông ta chỉ phải đụng đến những giấy tờ ít quan trọng của tôi.

Nippers, the second on my list, was a whiskered, sallow, and, upon the whole, rather piratical-looking young man of about five and twenty. I always deemed him the victim of two evil powers—ambition and indigestion. The ambition was evinced by a certain impatience of the duties of a mere copyist, an unwarrantable usurpation of strictly professional affairs, such as the original drawing up of legal documents. The indigestion seemed betokened in an occasional nervous testiness and grinning irritability, causing the teeth to audibly grind together over mistakes committed in copying; unnecessary maledictions, hissed, rather than spoken, in the heat of business; and especially by a continual discontent with the height of the table where he worked. Though of a very ingenious mechanical turn, Nippers could never get this table to suit him. He put chips under it, blocks of various sorts, bits of pasteboard, and at last went so far as to attempt an exquisite adjustment by final pieces of folded blotting paper. But no invention would answer. If, for the sake of easing his back, he brought the table lid at a sharp angle well up towards his chin, and wrote there like a man using the steep roof of a Dutch house for his desk:—then he declared that it stopped the circulation in his arms. If now he lowered the table to his waistbands, and stooped over it in writing, then there was a sore aching in his back. In short, the truth of the matter was, Nippers knew not what he wanted. Or, if he wanted any thing, it was to be rid of a scrivener’s table altogether. Among the manifestations of his diseased ambition was a fondness he had for receiving visits from certain ambiguous-looking fellows in seedy coats, whom he called his clients. Indeed I was aware that not only was he, at times, considerable of a ward-politician, but he occasionally did a little business at the Justices’ courts, and was not unknown on the steps of the Tombs. I have good reason to believe, however, that one individual who called upon him at my chambers, and who, with a grand air, he insisted was his client, was no other than a dun, and the alleged title-deed, a bill. But with all his failings, and the annoyances he caused me, Nippers, like his compatriot Turkey, was a very useful man to me; wrote a neat, swift hand; and, when he chose, was not deficient in a gentlemanly sort of deportment. Added to this, he always dressed in a gentlemanly sort of way; and so, incidentally, reflected credit upon my chambers. Whereas with respect to Turkey, I had much ado to keep him from being a reproach to me. His clothes were apt to look oily and smell of eating-houses. He wore his pantaloons very loose and baggy in summer. His coats were execrable; his hat not to be handled. But while the hat was a thing of indifference to me, inasmuch as his natural civility and deference, as a dependent Englishman, always led him to doff it the moment he entered the room, yet his coat was another matter. Concerning his coats, I reasoned with him; but with no effect. The truth was, I suppose, that a man of so small an income, could not afford to sport such a lustrous face and a lustrous coat at one and the same time. As Nippers once observed, Turkey’s money went chiefly for red ink. One winter day I presented Turkey with a highly-respectable looking coat of my own, a padded gray coat, of a most comfortable warmth, and which buttoned straight up from the knee to the neck. I thought Turkey would appreciate the favor, and abate his rashness and obstreperousness of afternoons. But no. I verily believe that buttoning himself up in so downy and blanket-like a coat had a pernicious effect upon him; upon the same principle that too much oats are bad for horses. In fact, precisely as a rash, restive horse is said to feel his oats, so Turkey felt his coat. It made him insolent. He was a man whom prosperity harmed.

Kìm Cộng, người thứ hai trong danh sách của tôi, là một thanh niên chừng hai mươi lăm tuổi, để râu quai nón, da vàng vọt, và nhìn chung có dáng vẻ khá giống hải tặc. Tôi luôn coi anh ta là nạn nhân của hai thế lực xấu xa — tham vọng và chứng khó tiêu. Tham vọng lộ ra ở một sự sốt ruột nhất định với những bổn phận của một người sao chép đơn thuần, một sự lấn quyền vô lý vào những việc thuộc hẳn về chuyên môn, chẳng hạn như việc soạn thảo nguyên bản các văn kiện pháp lý. Chứng khó tiêu dường như được báo hiệu qua tính cáu bẳn bồn chồn thỉnh thoảng nổi lên và sự bực dọc nhe răng, khiến hai hàm răng nghiến vào nhau nghe rõ mồn một vì những lỗi phạm phải khi chép; qua những lời nguyền rủa không cần thiết, rít lên hơn là nói ra, giữa lúc công việc đang hăng; và nhất là qua sự bất mãn triền miên với độ cao của chiếc bàn nơi anh ta làm việc. Dù rất khéo tay về máy móc, Kìm Cộng chẳng bao giờ chỉnh được chiếc bàn này cho vừa ý. Anh ta chêm dưới bàn những mẩu gỗ vụn, đủ loại khối chêm, những mảnh bìa cứng, và cuối cùng còn đi xa đến mức thử một sự điều chỉnh tinh vi bằng những mảnh giấy thấm gấp lại. Nhưng chẳng sáng kiến nào ăn thua. Nếu, để đỡ mỏi lưng, anh ta nâng mặt bàn lên thành một góc dốc đứng sát gần cằm, và viết ở đó như một người dùng mái nhà dốc kiểu Hà Lan làm bàn giấy: — thì anh ta lại tuyên bố rằng nó làm máu ở hai cánh tay không lưu thông được. Nếu bây giờ anh ta hạ bàn xuống ngang thắt lưng quần, và cúi khom người trên đó mà viết, thì lưng lại đau nhức. Tóm lại, sự thật của vấn đề là Kìm Cộng không biết mình muốn gì. Hoặc, nếu anh ta có muốn điều gì, thì đó là thoát hẳn khỏi cái bàn của người chép văn bản. Trong số những biểu hiện của tham vọng bệnh hoạn nơi anh ta, có cái thú được tiếp những vị khách nhất định có dáng vẻ mập mờ, mặc áo khoác sờn cũ, mà anh ta gọi là thân chủ của mình. Quả thật tôi biết rằng không những đôi khi anh ta là một tay chính khách phường khóm có hạng, mà thỉnh thoảng còn làm vài việc lặt vặt ở các tòa hòa giải, và chẳng phải là gương mặt xa lạ trên bậc thềm nhà ngục Tombs. Tuy nhiên, tôi có lý do chính đáng để tin rằng một cá nhân đến tìm anh ta tại văn phòng tôi, và kẻ mà anh ta, với vẻ trịnh trọng, khăng khăng bảo là thân chủ, chẳng phải ai khác ngoài một tay đòi nợ, còn cái gọi là chứng thư quyền sở hữu thì là một tờ hóa đơn. Nhưng với tất cả những khuyết điểm ấy, và những phiền toái anh ta gây ra cho tôi, Kìm Cộng, cũng như người đồng hương Gà Tây của anh ta, là một người rất hữu ích đối với tôi; viết một nét chữ gọn gàng, nhanh nhẹn; và khi anh ta muốn, thì cũng không thiếu một phong thái kiểu quý ông. Thêm vào đó, anh ta luôn ăn mặc theo kiểu quý ông; và vì thế, tiện thể, làm vẻ vang cho văn phòng tôi. Trong khi đó, đối với Gà Tây, tôi phải chật vật lắm mới giữ cho ông ta khỏi thành một nỗi hổ thẹn cho tôi. Quần áo ông ta hay trông bóng nhẫy dầu mỡ và sặc mùi quán ăn. Mùa hè ông ta mặc quần rất rộng, thùng thình. Áo khoác của ông ta thì tệ hại không chịu nổi; còn mũ thì không dám đụng vào. Nhưng trong khi cái mũ chẳng đáng bận tâm với tôi, bởi lẽ tính lễ độ và sự kính cẩn bẩm sinh của ông ta, vốn là một người Anh làm công ăn lương, luôn khiến ông ta ngả mũ ngay khi bước vào phòng, thì cái áo khoác lại là chuyện khác. Về những chiếc áo khoác của ông ta, tôi đã phân giải với ông ta; nhưng chẳng có hiệu quả gì. Sự thật, tôi đoán, là một người có thu nhập ít ỏi như thế không thể cùng một lúc vừa khoe một gương mặt bóng bẩy vừa khoe một chiếc áo khoác bóng bẩy. Như có lần Kìm Cộng nhận xét, tiền của Gà Tây chủ yếu đổ vào mực đỏ. Một ngày mùa đông, tôi tặng Gà Tây một chiếc áo khoác trông hết sức đứng đắn của chính tôi, một chiếc áo khoác màu xám có lót bông, ấm áp vô cùng dễ chịu, cài khuy thẳng một mạch từ đầu gối lên đến cổ. Tôi nghĩ Gà Tây sẽ biết ơn ân huệ ấy, và bớt đi tính bộp chộp cùng sự ồn ã của ông ta vào những buổi chiều. Nhưng không. Tôi thực lòng tin rằng việc cài khuy kín mít trong một chiếc áo khoác mềm như lông tơ và ấm như chăn như thế đã gây cho ông ta một tác dụng tai hại; cũng theo nguyên lý rằng quá nhiều yến mạch thì có hại cho ngựa. Thực vậy, đúng như người ta bảo một con ngựa hăng, bất kham được ăn yến mạch thì lên nước, Gà Tây được mặc áo khoác cũng lên nước. Nó làm ông ta xấc xược. Ông ta là hạng người mà sự sung túc làm cho hư hỏng.

Though concerning the self-indulgent habits of Turkey I had my own private surmises, yet touching Nippers I was well persuaded that whatever might be his faults in other respects, he was, at least, a temperate young man. But indeed, nature herself seemed to have been his vintner, and at his birth charged him so thoroughly with an irritable, brandy-like disposition, that all subsequent potations were needless. When I consider how, amid the stillness of my chambers, Nippers would sometimes impatiently rise from his seat, and stooping over his table, spread his arms wide apart, seize the whole desk, and move it, and jerk it, with a grim, grinding motion on the floor, as if the table were a perverse voluntary agent, intent on thwarting and vexing him; I plainly perceive that for Nippers, brandy and water were altogether superfluous.

Dù về những thói buông thả của Gà Tây tôi có những phỏng đoán riêng, nhưng về phần Kìm Cộng, tôi tin chắc rằng dù anh ta có những khuyết điểm gì ở các mặt khác, thì ít ra anh ta cũng là một thanh niên điều độ. Nhưng quả thật, dường như chính tạo hóa đã là người cất rượu cho anh ta, và ngay từ khi anh ta lọt lòng đã nạp cho anh ta đầy ắp một tính khí cáu kỉnh, nồng như rượu mạnh, đến nỗi mọi cuộc chén chú chén anh về sau đều không cần đến nữa. Khi tôi nghĩ đến cảnh, giữa sự tĩnh lặng của văn phòng, Kìm Cộng đôi khi sốt ruột đứng bật dậy khỏi ghế, rồi cúi khom trên bàn, dang rộng hai tay, chộp lấy cả cái bàn giấy, xê dịch nó, giật nó, với một động tác hằn học, nghiến ken két trên sàn, như thể cái bàn là một kẻ hành động có chủ ý ngang ngược, chỉ nhăm nhăm cản trở và chọc tức anh ta; tôi thấy rõ rằng đối với Kìm Cộng, rượu mạnh pha nước hoàn toàn là thứ thừa thãi.

It was fortunate for me that, owing to its peculiar cause—indigestion—the irritability and consequent nervousness of Nippers, were mainly observable in the morning, while in the afternoon he was comparatively mild. So that Turkey’s paroxysms only coming on about twelve o’clock, I never had to do with their eccentricities at one time. Their fits relieved each other like guards. When Nippers’ was on, Turkey’s was off; and vice versa. This was a good natural arrangement under the circumstances.

Thật may cho tôi là, do nguyên nhân đặc thù của nó — chứng khó tiêu — tính cáu kỉnh và sự bồn chồn kéo theo của Kìm Cộng chủ yếu lộ ra vào buổi sáng, còn buổi chiều thì anh ta tương đối hiền hòa. Thành thử, vì những cơn kịch phát của Gà Tây chỉ bắt đầu vào khoảng mười hai giờ, tôi chẳng bao giờ phải đối phó cùng lúc với những tật kỳ quặc của cả hai. Những cơn của họ thay phiên nhau như lính gác đổi ca. Khi cơn của Kìm Cộng lên phiên, thì cơn của Gà Tây xuống phiên; và ngược lại. Trong hoàn cảnh ấy, đây là một sự sắp đặt tự nhiên tốt đẹp.

Ginger Nut, the third on my list, was a lad some twelve years old. His father was a carman, ambitious of seeing his son on the bench instead of a cart, before he died. So he sent him to my office as student at law, errand boy, and cleaner and sweeper, at the rate of one dollar a week. He had a little desk to himself, but he did not use it much. Upon inspection, the drawer exhibited a great array of the shells of various sorts of nuts. Indeed, to this quick-witted youth the whole noble science of the law was contained in a nut-shell. Not the least among the employments of Ginger Nut, as well as one which he discharged with the most alacrity, was his duty as cake and apple purveyor for Turkey and Nippers. Copying law papers being proverbially dry, husky sort of business, my two scriveners were fain to moisten their mouths very often with Spitzenbergs to be had at the numerous stalls nigh the Custom House and Post Office. Also, they sent Ginger Nut very frequently for that peculiar cake—small, flat, round, and very spicy—after which he had been named by them. Of a cold morning when business was but dull, Turkey would gobble up scores of these cakes, as if they were mere wafers—indeed they sell them at the rate of six or eight for a penny—the scrape of his pen blending with the crunching of the crisp particles in his mouth. Of all the fiery afternoon blunders and flurried rashnesses of Turkey, was his once moistening a ginger-cake between his lips, and clapping it on to a mortgage for a seal. I came within an ace of dismissing him then. But he mollified me by making an oriental bow, and saying—“With submission, sir, it was generous of me to find you in stationery on my own account.”

Bánh Gừng, người thứ ba trong danh sách của tôi, là một cậu bé chừng mười hai tuổi. Cha cậu là một người đánh xe chở hàng, mong mỏi trước khi chết được thấy con trai mình ngồi ghế quan tòa thay vì ngồi trên xe hàng. Vì thế ông gửi cậu đến văn phòng tôi làm người học luật, chạy việc vặt, kiêm lau dọn quét tước, với mức lương một đô la mỗi tuần. Cậu có một chiếc bàn nhỏ riêng, nhưng chẳng mấy khi dùng đến. Khi kiểm tra, ngăn kéo bày ra cả một đống vỏ đủ loại hạt. Thật vậy, đối với chàng thiếu niên lanh lợi này, toàn bộ khoa học cao quý về luật pháp được gói gọn trong một cái vỏ hạt. Chẳng phải kém nhất trong các công việc của Bánh Gừng, và cũng là việc cậu thi hành hăng hái nhất, là nhiệm vụ cung cấp bánh và táo cho Gà Tây và Kìm Cộng. Vì việc sao chép giấy tờ luật pháp vốn nổi tiếng là một thứ công việc khô khan, khô khốc, hai người chép văn bản của tôi thường phải luôn luôn thấm giọng bằng những quả táo Spitzenberg mua ở vô số sạp hàng gần Sở Thuế quan và Bưu điện. Họ cũng rất hay sai Bánh Gừng đi mua thứ bánh đặc biệt ấy — nhỏ, dẹt, tròn, và rất cay nồng — mà họ đã lấy để đặt tên cho cậu. Vào một buổi sáng lạnh, khi công việc chỉ lèo tèo, Gà Tây ngốn hàng chục chiếc bánh này, như thể chúng chỉ là những chiếc bánh xốp mỏng — mà quả thật người ta bán chúng với giá sáu hay tám chiếc một xu — tiếng ngòi bút sột soạt của ông ta hòa lẫn với tiếng nhai rau ráu những mẩu bánh giòn trong miệng. Trong tất cả những sai lầm bốc lửa buổi chiều và những hành vi bộp chộp cuống quýt của Gà Tây, có lần ông ta làm ướt một chiếc bánh gừng giữa hai môi, rồi đập nó lên một văn tự thế chấp để làm dấu niêm. Lần ấy suýt nữa thì tôi đã đuổi việc ông ta. Nhưng ông ta làm tôi nguôi giận bằng một cái cúi chào kiểu phương Đông, và nói — “Xin lượng thứ, thưa ông, tôi đã thật hào phóng khi tự bỏ tiền túi ra cung cấp văn phòng phẩm cho ông.”

Now my original business—that of a conveyancer and title hunter, and drawer-up of recondite documents of all sorts—was considerably increased by receiving the master’s office. There was now great work for scriveners. Not only must I push the clerks already with me, but I must have additional help. In answer to my advertisement, a motionless young man one morning, stood upon my office threshold, the door being open, for it was summer. I can see that figure now—pallidly neat, pitiably respectable, incurably forlorn! It was Bartleby.

Lúc bấy giờ, công việc ban đầu của tôi — công việc của một người lập văn tự chuyển nhượng, truy tìm chứng thư quyền sở hữu, và soạn thảo đủ loại văn kiện thâm sâu — đã gia tăng đáng kể từ khi nhận chức Thẩm phán phụ tá. Giờ đây có rất nhiều việc cho những người chép văn bản. Không những tôi phải thúc ép những người thư ký đang có, mà còn phải thêm người giúp. Đáp lại mẩu rao vặt của tôi, một buổi sáng, một thanh niên bất động đứng trên ngưỡng cửa văn phòng tôi, cửa khi ấy để mở, vì đang là mùa hè. Đến giờ tôi vẫn còn thấy dáng hình ấy — nhợt nhạt mà tươm tất, đứng đắn đến đáng thương, cô quạnh đến vô phương cứu chữa! Đó là Bartleby.

After a few words touching his qualifications, I engaged him, glad to have among my corps of copyists a man of so singularly sedate an aspect, which I thought might operate beneficially upon the flighty temper of Turkey, and the fiery one of Nippers.

Sau vài lời về năng lực của anh ta, tôi nhận anh ta vào làm, mừng vì có được trong đội ngũ người sao chép của mình một người có dáng vẻ điềm tĩnh khác thường như vậy, mà tôi nghĩ có thể tác động tốt đến tính khí bồng bột của Gà Tây, và tính khí nóng nảy của Kìm Cộng.

I should have stated before that ground glass folding-doors divided my premises into two parts, one of which was occupied by my scriveners, the other by myself. According to my humor I threw open these doors, or closed them. I resolved to assign Bartleby a corner by the folding-doors, but on my side of them, so as to have this quiet man within easy call, in case any trifling thing was to be done. I placed his desk close up to a small side-window in that part of the room, a window which originally had afforded a lateral view of certain grimy back-yards and bricks, but which, owing to subsequent erections, commanded at present no view at all, though it gave some light. Within three feet of the panes was a wall, and the light came down from far above, between two lofty buildings, as from a very small opening in a dome. Still further to a satisfactory arrangement, I procured a high green folding screen, which might entirely isolate Bartleby from my sight, though not remove him from my voice. And thus, in a manner, privacy and society were conjoined.

Lẽ ra tôi phải nói từ trước rằng những cánh cửa gấp bằng kính mờ chia chỗ làm việc của tôi thành hai phần, một phần dành cho những người chép văn bản, phần kia cho tôi. Tùy theo tâm trạng, tôi mở toang những cánh cửa ấy ra, hoặc đóng lại. Tôi quyết định dành cho Bartleby một góc cạnh cửa gấp, nhưng ở phía bên tôi, để có người trầm lặng này ngay trong tầm gọi, phòng khi cần làm việc gì vặt vãnh. Tôi đặt bàn của anh ta sát một cửa sổ nhỏ bên hông ở phần ấy của căn phòng, một cửa sổ trước kia từng cho nhìn chếch sang mấy cái sân sau và tường gạch nhem nhuốc, nhưng do những công trình xây cất về sau, hiện giờ chẳng còn nhìn ra cảnh gì cả, dù vẫn đem lại chút ánh sáng. Cách các ô kính chưa đầy ba bộ là một bức tường, và ánh sáng rọi xuống từ trên cao tít, giữa hai tòa nhà cao ngất, như từ một lỗ hổng rất nhỏ trên một mái vòm. Để sự sắp đặt thêm phần thỏa đáng, tôi kiếm một tấm bình phong gấp cao màu xanh lục, có thể hoàn toàn che khuất Bartleby khỏi tầm mắt tôi, dù không tách anh ta khỏi tầm tiếng nói của tôi. Và như thế, theo một cách nào đó, sự riêng tư và sự chung đụng đã được kết hợp với nhau.

At first Bartleby did an extraordinary quantity of writing. As if long famishing for something to copy, he seemed to gorge himself on my documents. There was no pause for digestion. He ran a day and night line, copying by sun-light and by candle-light. I should have been quite delighted with his application, had he been cheerfully industrious. But he wrote on silently, palely, mechanically.

Thoạt đầu Bartleby viết được một khối lượng phi thường. Như thể đã đói khát từ lâu một thứ gì để chép, anh ta dường như ngốn ngấu giấy tờ của tôi. Chẳng có lúc nào ngừng để tiêu hóa. Anh ta chạy như một tuyến xe ngày đêm không nghỉ, chép dưới ánh mặt trời rồi chép dưới ánh nến. Lẽ ra tôi đã rất hài lòng với sự chuyên cần của anh ta, nếu anh ta cần mẫn một cách vui vẻ. Nhưng anh ta cứ viết, lặng lẽ, nhợt nhạt, máy móc.

It is, of course, an indispensable part of a scrivener’s business to verify the accuracy of his copy, word by word. Where there are two or more scriveners in an office, they assist each other in this examination, one reading from the copy, the other holding the original. It is a very dull, wearisome, and lethargic affair. I can readily imagine that to some sanguine temperaments it would be altogether intolerable. For example, I cannot credit that the mettlesome poet Byron would have contentedly sat down with Bartleby to examine a law document of, say five hundred pages, closely written in a crimpy hand.

Dĩ nhiên, một phần không thể thiếu trong công việc của người chép văn bản là kiểm tra độ chính xác của bản sao, từng chữ một. Ở đâu có từ hai người chép văn bản trở lên trong một văn phòng, họ giúp nhau trong việc đối chiếu này, một người đọc từ bản sao, người kia cầm bản gốc. Đó là một việc rất buồn tẻ, mệt mỏi và uể oải. Tôi dễ dàng hình dung rằng đối với một số tính khí sôi nổi, việc ấy hẳn hoàn toàn không thể chịu đựng nổi. Chẳng hạn, tôi không thể tin rằng nhà thơ hăng hái Byron lại chịu ngồi xuống một cách mãn nguyện với Bartleby để đối chiếu một văn kiện pháp lý dài, chẳng hạn, năm trăm trang, viết dày đặc bằng một nét chữ quăn queo.

Now and then, in the haste of business, it had been my habit to assist in comparing some brief document myself, calling Turkey or Nippers for this purpose. One object I had in placing Bartleby so handy to me behind the screen, was to avail myself of his services on such trivial occasions. It was on the third day, I think, of his being with me, and before any necessity had arisen for having his own writing examined, that, being much hurried to complete a small affair I had in hand, I abruptly called to Bartleby. In my haste and natural expectancy of instant compliance, I sat with my head bent over the original on my desk, and my right hand sideways, and somewhat nervously extended with the copy, so that immediately upon emerging from his retreat, Bartleby might snatch it and proceed to business without the least delay.

Thỉnh thoảng, khi công việc gấp gáp, tôi có thói quen tự mình giúp đối chiếu một văn kiện ngắn nào đó, và gọi Gà Tây hoặc Kìm Cộng vào việc này. Một mục đích của tôi khi đặt Bartleby ở chỗ tiện tay ngay sau tấm bình phong là để tận dụng sự giúp sức của anh ta vào những dịp vặt vãnh như thế. Tôi nghĩ đó là vào ngày thứ ba anh ta làm việc cho tôi, và trước khi có nhu cầu phải đối chiếu bản chép của chính anh ta, thì, đang hết sức vội vàng để hoàn tất một việc nhỏ trong tay, tôi đột ngột gọi Bartleby. Trong lúc vội vã và theo lẽ tự nhiên chờ đợi sự tuân lệnh tức thì, tôi ngồi cúi đầu trên bản gốc ở bàn mình, tay phải chìa ngang ra, có phần bồn chồn, cầm bản sao, để ngay khi vừa bước ra khỏi chỗ ẩn mình, Bartleby có thể chộp lấy nó và bắt tay vào việc không chút chậm trễ.

In this very attitude did I sit when I called to him, rapidly stating what it was I wanted him to do—namely, to examine a small paper with me. Imagine my surprise, nay, my consternation, when without moving from his privacy, Bartleby in a singularly mild, firm voice, replied, “I would prefer not to.”

Tôi đang ngồi đúng trong tư thế ấy khi gọi anh ta, nói nhanh điều tôi muốn anh ta làm — tức là đối chiếu một tờ giấy nhỏ với tôi. Hãy tưởng tượng sự ngạc nhiên của tôi, không, sự bàng hoàng của tôi, khi không hề rời khỏi chỗ riêng tư của mình, Bartleby đáp lại bằng một giọng ôn hòa, cương quyết lạ lùng, “Tôi thà không làm thì hơn.”

I sat awhile in perfect silence, rallying my stunned faculties. Immediately it occurred to me that my ears had deceived me, or Bartleby had entirely misunderstood my meaning. I repeated my request in the clearest tone I could assume. But in quite as clear a one came the previous reply, “I would prefer not to.”

Tôi ngồi một lúc trong im lặng hoàn toàn, gom góp lại những giác quan đang choáng váng. Lập tức tôi nghĩ rằng tai mình đã nghe lầm, hoặc Bartleby đã hoàn toàn hiểu sai ý tôi. Tôi nhắc lại yêu cầu bằng giọng rõ ràng nhất mà tôi có thể. Nhưng bằng một giọng rõ ràng không kém, câu trả lời trước đó lại vang lên, “Tôi thà không làm thì hơn.”

“Prefer not to,” echoed I, rising in high excitement, and crossing the room with a stride. “What do you mean? Are you moon-struck? I want you to help me compare this sheet here—take it,” and I thrust it towards him.

“Thà không làm thì hơn,” tôi lặp lại, đứng bật dậy, hết sức kích động, và sải một bước băng qua phòng. “Anh muốn nói gì? Anh mất trí rồi sao? Tôi muốn anh giúp tôi đối chiếu tờ này đây — cầm lấy,” và tôi dúi nó về phía anh ta.

“I would prefer not to,” said he.

“Tôi thà không làm thì hơn,” anh ta nói.

I looked at him steadfastly. His face was leanly composed; his gray eye dimly calm. Not a wrinkle of agitation rippled him. Had there been the least uneasiness, anger, impatience or impertinence in his manner; in other words, had there been any thing ordinarily human about him, doubtless I should have violently dismissed him from the premises. But as it was, I should have as soon thought of turning my pale plaster-of-paris bust of Cicero out of doors. I stood gazing at him awhile, as he went on with his own writing, and then reseated myself at my desk. This is very strange, thought I. What had one best do? But my business hurried me. I concluded to forget the matter for the present, reserving it for my future leisure. So calling Nippers from the other room, the paper was speedily examined.

Tôi nhìn anh ta chằm chằm. Gương mặt anh ta gầy guộc mà điềm tĩnh; đôi mắt xám lặng lẽ một cách mờ đục. Không một nếp xao động nào gợn trên người anh ta. Nếu trong thái độ của anh ta có chút bứt rứt, giận dữ, sốt ruột hay láo xược nào; nói cách khác, nếu ở anh ta có bất cứ điều gì thông thường của con người, thì hẳn tôi đã thẳng tay đuổi anh ta ra khỏi văn phòng. Nhưng sự thể đã như vậy, thì nghĩ đến chuyện đuổi anh ta cũng chẳng khác gì nghĩ đến chuyện tống bức tượng bán thân Cicero bằng thạch cao nhợt nhạt của tôi ra khỏi cửa. Tôi đứng nhìn anh ta một lúc, trong khi anh ta tiếp tục công việc chép của mình, rồi tôi trở về ngồi vào bàn. Thật hết sức lạ lùng, tôi nghĩ. Nên làm gì là tốt nhất đây? Nhưng công việc giục giã tôi. Tôi quyết định tạm quên chuyện này đi, để dành nó cho lúc rảnh rỗi sau này. Thế là, gọi Kìm Cộng từ phòng bên sang, tờ giấy được đối chiếu nhanh chóng.

A few days after this, Bartleby concluded four lengthy documents, being quadruplicates of a week’s testimony taken before me in my High Court of Chancery. It became necessary to examine them. It was an important suit, and great accuracy was imperative. Having all things arranged I called Turkey, Nippers and Ginger Nut from the next room, meaning to place the four copies in the hands of my four clerks, while I should read from the original. Accordingly Turkey, Nippers and Ginger Nut had taken their seats in a row, each with his document in hand, when I called to Bartleby to join this interesting group.

Vài ngày sau đó, Bartleby hoàn tất bốn văn kiện dài, là bốn bản sao lời khai trong một tuần được lấy trước mặt tôi tại Tòa Công lý Tối cao của tôi. Cần phải đối chiếu chúng. Đó là một vụ kiện quan trọng, và đòi hỏi độ chính xác tuyệt đối. Sắp xếp mọi thứ xong xuôi, tôi gọi Gà Tây, Kìm Cộng và Bánh Gừng từ phòng bên sang, định đặt bốn bản sao vào tay bốn người thư ký của tôi, trong khi tôi đọc từ bản gốc. Theo đó, Gà Tây, Kìm Cộng và Bánh Gừng đã ngồi thành một hàng, mỗi người cầm văn bản của mình, thì tôi gọi Bartleby đến nhập vào nhóm người thú vị này.

“Bartleby! quick, I am waiting.”

“Bartleby! nhanh lên, tôi đang đợi đây.”

I heard a slow scrape of his chair legs on the uncarpeted floor, and soon he appeared standing at the entrance of his hermitage.

Tôi nghe tiếng chân ghế chậm chạp kéo lê trên sàn không trải thảm, và chẳng mấy chốc anh ta hiện ra, đứng ở lối vào nơi ẩn cư của mình.

“What is wanted?” said he mildly.

“Có việc gì vậy?” anh ta ôn tồn nói.

“The copies, the copies,” said I hurriedly. “We are going to examine them. There”—and I held towards him the fourth quadruplicate.

“Các bản sao, các bản sao,” tôi vội vã nói. “Chúng ta sắp đối chiếu chúng. Đây” — và tôi chìa về phía anh ta bản sao thứ tư.

“I would prefer not to,” he said, and gently disappeared behind the screen.

“Tôi thà không làm thì hơn,” anh ta nói, rồi nhẹ nhàng biến mất sau tấm bình phong.

For a few moments I was turned into a pillar of salt, standing at the head of my seated column of clerks. Recovering myself, I advanced towards the screen, and demanded the reason for such extraordinary conduct.

Trong giây lát tôi hóa thành tượng muối, đứng đầu hàng quân thư ký đang ngồi của mình. Định thần lại, tôi tiến về phía tấm bình phong, và đòi biết lý do của hành vi phi thường như thế.

“Why do you refuse?”

“Tại sao anh từ chối?”

“I would prefer not to.”

“Tôi thà không làm thì hơn.”

With any other man I should have flown outright into a dreadful passion, scorned all further words, and thrust him ignominiously from my presence. But there was something about Bartleby that not only strangely disarmed me, but in a wonderful manner touched and disconcerted me. I began to reason with him.

Với bất kỳ ai khác, hẳn tôi đã nổi trận lôi đình ngay tức khắc, khinh miệt chẳng thèm nói thêm lời nào, và tống cổ hắn ra khỏi mặt tôi một cách nhục nhã. Nhưng có một điều gì đó ở Bartleby không những tước vũ khí của tôi một cách lạ lùng, mà còn, theo một cách kỳ diệu, làm tôi xúc động và bối rối. Tôi bắt đầu phân giải với anh ta.

“These are your own copies we are about to examine. It is labor saving to you, because one examination will answer for your four papers. It is common usage. Every copyist is bound to help examine his copy. Is it not so? Will you not speak? Answer!”

“Đây là chính những bản sao của anh mà chúng ta sắp đối chiếu. Như thế là đỡ việc cho anh, vì một lần đối chiếu sẽ dùng được cho cả bốn bản của anh. Đó là lệ thường. Người sao chép nào cũng có bổn phận giúp đối chiếu bản chép của mình. Có phải không? Anh không nói gì sao? Trả lời đi!”

“I prefer not to,” he replied in a flute-like tone. It seemed to me that while I had been addressing him, he carefully revolved every statement that I made; fully comprehended the meaning; could not gainsay the irresistible conclusions; but, at the same time, some paramount consideration prevailed with him to reply as he did.

“Tôi thà không làm thì hơn,” anh ta đáp bằng giọng trong như tiếng sáo. Tôi có cảm giác rằng trong lúc tôi nói với anh ta, anh ta đã cẩn thận cân nhắc từng lời tôi nói; hiểu trọn vẹn ý nghĩa; không thể bác bỏ những kết luận không gì cưỡng nổi; nhưng đồng thời, một cân nhắc tối thượng nào đó đã chi phối khiến anh ta trả lời như vậy.

“You are decided, then, not to comply with my request—a request made according to common usage and common sense?”

“Vậy là anh đã quyết, không chịu làm theo yêu cầu của tôi — một yêu cầu đưa ra theo lệ thường và lẽ thường?”

He briefly gave me to understand that on that point my judgment was sound. Yes: his decision was irreversible.

Anh ta vắn tắt cho tôi hiểu rằng về điểm đó, nhận định của tôi là đúng. Phải: quyết định của anh ta không thể đảo ngược.

It is not seldom the case that when a man is browbeaten in some unprecedented and violently unreasonable way, he begins to stagger in his own plainest faith. He begins, as it were, vaguely to surmise that, wonderful as it may be, all the justice and all the reason is on the other side. Accordingly, if any disinterested persons are present, he turns to them for some reinforcement for his own faltering mind.

Không hiếm trường hợp, khi một người bị áp đảo theo một cách chưa từng có và vô lý một cách quá quắt, anh ta bắt đầu lung lay ngay cả trong niềm tin hiển nhiên nhất của mình. Có thể nói, anh ta bắt đầu lờ mờ ngờ rằng, dù điều đó có lạ lùng đến đâu, mọi lẽ công bằng và mọi lý lẽ đều thuộc về phía bên kia. Vì vậy, nếu có người ngoài cuộc vô tư nào có mặt, anh ta quay sang họ tìm chút tiếp viện cho tâm trí đang chao đảo của mình.

“Turkey,” said I, “what do you think of this? Am I not right?”

“Gà Tây,” tôi nói, “anh nghĩ sao về chuyện này? Tôi nói có đúng không?”

“With submission, sir,” said Turkey, with his blandest tone, “I think that you are.”

“Xin lượng thứ, thưa ông,” Gà Tây nói, bằng giọng nhã nhặn nhất của mình, “tôi nghĩ là ông đúng.”

“Nippers,” said I, “what do you think of it?”

“Kìm Cộng,” tôi nói, “anh nghĩ sao về chuyện này?”

“I think I should kick him out of the office.”

“Tôi nghĩ tôi sẽ đá hắn ra khỏi văn phòng.”

(The reader of nice perceptions will here perceive that, it being morning, Turkey’s answer is couched in polite and tranquil terms, but Nippers replies in ill-tempered ones. Or, to repeat a previous sentence, Nippers’ ugly mood was on duty and Turkey’s off.)

(Độc giả tinh ý ở đây sẽ nhận thấy rằng, vì đang là buổi sáng, câu trả lời của Gà Tây được diễn đạt bằng những lời lẽ lịch sự và điềm tĩnh, còn Kìm Cộng thì đáp bằng những lời lẽ cáu kỉnh. Hoặc, nhắc lại một câu đã nói trước đây, cơn khó chịu của Kìm Cộng đang lên phiên còn của Gà Tây thì đang xuống phiên.)

“Ginger Nut,” said I, willing to enlist the smallest suffrage in my behalf, “what do you think of it?”

“Bánh Gừng,” tôi nói, sẵn lòng tranh thủ cả lá phiếu nhỏ nhất ủng hộ mình, “cậu nghĩ sao về chuyện này?”

“I think, sir, he’s a little luny,” replied Ginger Nut with a grin.

“Thưa ông, cháu nghĩ anh ta hơi gàn gàn,” Bánh Gừng nhe răng cười đáp.

“You hear what they say,” said I, turning towards the screen, “come forth and do your duty.”

“Anh nghe họ nói gì rồi đấy,” tôi nói, quay về phía tấm bình phong, “ra đây mà làm bổn phận của anh đi.”

But he vouchsafed no reply. I pondered a moment in sore perplexity. But once more business hurried me. I determined again to postpone the consideration of this dilemma to my future leisure. With a little trouble we made out to examine the papers without Bartleby, though at every page or two, Turkey deferentially dropped his opinion that this proceeding was quite out of the common; while Nippers, twitching in his chair with a dyspeptic nervousness, ground out between his set teeth occasional hissing maledictions against the stubborn oaf behind the screen. And for his (Nippers’) part, this was the first and the last time he would do another man’s business without pay.

Nhưng anh ta chẳng thèm đáp lại. Tôi ngẫm nghĩ một lúc trong nỗi bối rối khổ sở. Nhưng một lần nữa công việc lại giục giã tôi. Tôi lại quyết định hoãn việc xem xét tình thế khó xử này đến lúc rảnh rỗi sau này. Hơi vất vả một chút, chúng tôi cũng xoay xở đối chiếu xong giấy tờ mà không có Bartleby, dù cứ mỗi một hai trang, Gà Tây lại kính cẩn buông ra ý kiến rằng cách làm này thật quá khác thường; trong khi Kìm Cộng, giật giật trên ghế với sự bồn chồn của kẻ khó tiêu, thỉnh thoảng lại nghiến qua kẽ răng những lời nguyền rủa rít lên nhắm vào gã ngố ương bướng sau tấm bình phong. Và về phần anh ta (Kìm Cộng), đây là lần đầu và cũng là lần cuối anh ta làm việc của người khác mà không được trả công.

Meanwhile Bartleby sat in his hermitage, oblivious to every thing but his own peculiar business there.

Trong khi đó Bartleby ngồi trong nơi ẩn cư của mình, chẳng màng đến bất cứ điều gì ngoài công việc riêng lạ lùng của anh ta ở đó.

Some days passed, the scrivener being employed upon another lengthy work. His late remarkable conduct led me to regard his ways narrowly. I observed that he never went to dinner; indeed that he never went any where. As yet I had never of my personal knowledge known him to be outside of my office. He was a perpetual sentry in the corner. At about eleven o’clock though, in the morning, I noticed that Ginger Nut would advance toward the opening in Bartleby’s screen, as if silently beckoned thither by a gesture invisible to me where I sat. The boy would then leave the office jingling a few pence, and reappear with a handful of ginger-nuts which he delivered in the hermitage, receiving two of the cakes for his trouble.

Vài ngày trôi qua, người chép văn bản ấy được giao một công việc dài khác. Hành vi đáng chú ý gần đây của anh ta khiến tôi để ý kỹ cung cách của anh ta. Tôi nhận thấy anh ta không bao giờ đi ăn trưa; quả thật anh ta chẳng bao giờ đi đâu cả. Cho đến lúc ấy, chính tôi chưa từng biết anh ta có lúc nào ở bên ngoài văn phòng tôi. Anh ta là một lính canh thường trực trong góc phòng. Tuy vậy, vào khoảng mười một giờ sáng, tôi để ý thấy Bánh Gừng thường tiến về phía khe hở trên tấm bình phong của Bartleby, như thể được lặng lẽ vẫy gọi tới đó bằng một cử chỉ mà từ chỗ ngồi tôi không nhìn thấy. Rồi thằng bé rời văn phòng, xóc xủng xoẻng vài đồng xu, và quay lại với một nắm bánh gừng mà nó trao vào trong nơi ẩn cư, nhận hai chiếc bánh làm công.

He lives, then, on ginger-nuts, thought I; never eats a dinner, properly speaking; he must be a vegetarian then; but no; he never eats even vegetables, he eats nothing but ginger-nuts. My mind then ran on in reveries concerning the probable effects upon the human constitution of living entirely on ginger-nuts. Ginger-nuts are so called because they contain ginger as one of their peculiar constituents, and the final flavoring one. Now what was ginger? A hot, spicy thing. Was Bartleby hot and spicy? Not at all. Ginger, then, had no effect upon Bartleby. Probably he preferred it should have none.

Vậy là anh ta sống bằng bánh gừng, tôi nghĩ; chẳng bao giờ ăn một bữa chính, nói cho đúng; vậy hẳn anh ta là người ăn chay; nhưng không; anh ta thậm chí chẳng bao giờ ăn rau, anh ta chẳng ăn gì ngoài bánh gừng. Rồi tâm trí tôi miên man mơ tưởng về những tác động có thể có lên thể trạng con người của việc sống hoàn toàn bằng bánh gừng. Bánh gừng được gọi như thế vì chúng có gừng là một trong những thành phần đặc trưng, và là thành phần tạo hương vị sau cùng. Vậy gừng là gì? Một thứ nóng, cay. Bartleby có nóng và cay không? Hoàn toàn không. Vậy thì gừng chẳng có tác dụng gì đối với Bartleby. Có lẽ anh ta thà để nó chẳng có tác dụng gì thì hơn.

Nothing so aggravates an earnest person as a passive resistance. If the individual so resisted be of a not inhumane temper, and the resisting one perfectly harmless in his passivity; then, in the better moods of the former, he will endeavor charitably to construe to his imagination what proves impossible to be solved by his judgment. Even so, for the most part, I regarded Bartleby and his ways. Poor fellow! thought I, he means no mischief; it is plain he intends no insolence; his aspect sufficiently evinces that his eccentricities are involuntary. He is useful to me. I can get along with him. If I turn him away, the chances are he will fall in with some less indulgent employer, and then he will be rudely treated, and perhaps driven forth miserably to starve. Yes. Here I can cheaply purchase a delicious self-approval. To befriend Bartleby; to humor him in his strange willfulness, will cost me little or nothing, while I lay up in my soul what will eventually prove a sweet morsel for my conscience. But this mood was not invariable with me. The passiveness of Bartleby sometimes irritated me. I felt strangely goaded on to encounter him in new opposition, to elicit some angry spark from him answerable to my own. But indeed I might as well have essayed to strike fire with my knuckles against a bit of Windsor soap. But one afternoon the evil impulse in me mastered me, and the following little scene ensued:

Không gì làm một người nghiêm túc bực mình bằng sự kháng cự thụ động. Nếu người bị kháng cự như thế có tính khí không đến nỗi thiếu nhân đạo, còn kẻ kháng cự thì hoàn toàn vô hại trong sự thụ động của mình; thì vào những lúc tâm trạng tốt, người trước sẽ cố gắng một cách bác ái mà dùng trí tưởng tượng lý giải những gì lý trí của mình tỏ ra bất lực không giải nổi. Chính như thế, phần lớn thời gian, tôi nhìn nhận Bartleby và cung cách của anh ta. Tội nghiệp anh chàng! tôi nghĩ, anh ta chẳng có ý xấu; rõ ràng anh ta không định xấc xược; vẻ ngoài của anh ta đủ cho thấy những tật kỳ quặc của anh ta là ngoài ý muốn. Anh ta có ích cho tôi. Tôi có thể hòa được với anh ta. Nếu tôi đuổi anh ta đi, rất có thể anh ta sẽ rơi vào tay một chủ nhân kém khoan dung hơn, rồi sẽ bị đối xử thô bạo, và có lẽ bị đẩy ra đường để chết đói một cách khốn khổ. Phải. Ở đây tôi có thể mua được với giá rẻ một sự tự hài lòng ngon lành. Kết bạn với Bartleby; chiều theo cái tính ương ngạnh kỳ lạ của anh ta, sẽ chẳng tốn của tôi bao nhiêu hay chẳng tốn gì, trong khi tôi tích trữ trong tâm hồn mình một thứ rốt cuộc sẽ là miếng ngon ngọt ngào cho lương tâm. Nhưng tâm trạng này không phải lúc nào cũng vậy ở tôi. Sự thụ động của Bartleby đôi khi làm tôi bực tức. Tôi cảm thấy bị thôi thúc một cách lạ lùng muốn đối đầu với anh ta bằng một sự chống đối mới, để khơi ra từ anh ta một tia giận dữ đáp lại cơn giận của tôi. Nhưng quả thật, làm thế cũng chẳng khác gì thử đánh lửa bằng các đốt ngón tay vào một bánh xà phòng Windsor. Nhưng một buổi chiều, cái thôi thúc xấu xa trong tôi đã chế ngự tôi, và màn kịch nhỏ sau đây đã diễn ra:

“Bartleby,” said I, “when those papers are all copied, I will compare them with you.”

“Bartleby,” tôi nói, “khi nào chép xong hết những giấy tờ kia, tôi sẽ đối chiếu chúng cùng anh.”

“I would prefer not to.”

“Tôi thà không làm thì hơn.”

“How? Surely you do not mean to persist in that mulish vagary?”

“Sao? Chắc chắn anh không định cứ khư khư cái trò bướng bỉnh như la ấy chứ?”

No answer.

Không có tiếng trả lời.

I threw open the folding-doors near by, and turning upon Turkey and Nippers, exclaimed in an excited manner—

Tôi mở toang cánh cửa gấp gần đó, và quay sang Gà Tây và Kìm Cộng, kích động thốt lên —

“He says, a second time, he won’t examine his papers. What do you think of it, Turkey?”

“Hắn nói, lần thứ hai, rằng hắn sẽ không đối chiếu giấy tờ của hắn. Anh nghĩ sao, Gà Tây?”

It was afternoon, be it remembered. Turkey sat glowing like a brass boiler, his bald head steaming, his hands reeling among his blotted papers.

Xin nhớ cho, lúc ấy đang là buổi chiều. Gà Tây ngồi đỏ rực như một nồi hơi bằng đồng thau, cái đầu hói bốc hơi nghi ngút, hai bàn tay lảo đảo giữa đống giấy tờ lem mực.

“Think of it?” roared Turkey; “I think I’ll just step behind his screen, and black his eyes for him!”

“Nghĩ sao à?” Gà Tây gầm lên; “Tôi nghĩ tôi sẽ bước ngay ra sau tấm bình phong của hắn, và đấm cho hắn thâm tím hai mắt!”

So saying, Turkey rose to his feet and threw his arms into a pugilistic position. He was hurrying away to make good his promise, when I detained him, alarmed at the effect of incautiously rousing Turkey’s combativeness after dinner.

Nói rồi, Gà Tây đứng phắt dậy và vung hai tay thủ thế quyền Anh. Ông ta đang hối hả đi thực hiện lời hứa thì tôi giữ ông ta lại, hốt hoảng trước hậu quả của việc khinh suất khơi dậy máu hiếu chiến của Gà Tây sau bữa trưa.

“Sit down, Turkey,” said I, “and hear what Nippers has to say. What do you think of it, Nippers? Would I not be justified in immediately dismissing Bartleby?”

“Ngồi xuống, Gà Tây,” tôi nói, “và nghe xem Kìm Cộng nói gì. Anh nghĩ sao, Kìm Cộng? Tôi có chính đáng không nếu đuổi việc Bartleby ngay lập tức?”

“Excuse me, that is for you to decide, sir. I think his conduct quite unusual, and indeed unjust, as regards Turkey and myself. But it may only be a passing whim.”

“Xin lỗi ông, việc đó là do ông quyết định, thưa ông. Tôi nghĩ hành vi của anh ta khá bất thường, và quả thật là bất công, đối với Gà Tây và tôi. Nhưng có thể đó chỉ là một ý thích nhất thời.”

“Ah,” exclaimed I, “you have strangely changed your mind then—you speak very gently of him now.”

“À,” tôi thốt lên, “vậy là anh đã đổi ý một cách lạ lùng — giờ anh nói về hắn nhẹ nhàng quá.”

“All beer,” cried Turkey; “gentleness is effects of beer—Nippers and I dined together to-day. You see how gentle I am, sir. Shall I go and black his eyes?”

“Tại bia cả đấy,” Gà Tây kêu lên; “nhẹ nhàng là tác dụng của bia — Kìm Cộng và tôi hôm nay ăn trưa cùng nhau. Ông thấy tôi nhẹ nhàng thế nào rồi đấy, thưa ông. Tôi đi đấm cho hắn thâm mắt nhé?”

“You refer to Bartleby, I suppose. No, not to-day, Turkey,” I replied; “pray, put up your fists.”

“Tôi đoán anh muốn nói Bartleby. Không, hôm nay thì không, Gà Tây,” tôi đáp; “làm ơn, bỏ nắm đấm xuống.”

I closed the doors, and again advanced towards Bartleby. I felt additional incentives tempting me to my fate. I burned to be rebelled against again. I remembered that Bartleby never left the office.

Tôi đóng cửa lại, và lại tiến về phía Bartleby. Tôi cảm thấy những động lực mới cám dỗ tôi lao đến số phận của mình. Tôi nóng lòng muốn lại bị chống đối. Tôi nhớ ra rằng Bartleby chẳng bao giờ rời văn phòng.

“Bartleby,” said I, “Ginger Nut is away; just step round to the Post Office, won’t you? (it was but a three minute walk,) and see if there is any thing for me.”

“Bartleby,” tôi nói, “Bánh Gừng đi vắng rồi; anh chạy qua Bưu điện một chút, được chứ? (chỉ mất ba phút đi bộ,) và xem có gì cho tôi không.”

“I would prefer not to.”

“Tôi thà không làm thì hơn.”

“You will not?”

“Anh không chịu à?”

“I prefer not.”

“Tôi thà không thì hơn.”

I staggered to my desk, and sat there in a deep study. My blind inveteracy returned. Was there any other thing in which I could procure myself to be ignominiously repulsed by this lean, penniless wight?—my hired clerk? What added thing is there, perfectly reasonable, that he will be sure to refuse to do?

Tôi lảo đảo trở về bàn, và ngồi đó trầm ngâm suy nghĩ. Sự cố chấp mù quáng của tôi quay trở lại. Còn việc gì khác mà tôi có thể làm để tự chuốc lấy sự cự tuyệt nhục nhã từ cái gã gầy gò, không một xu dính túi này không? — người thư ký tôi thuê? Còn việc gì nữa, hoàn toàn hợp lý, mà hắn chắc chắn sẽ từ chối làm?

“Bartleby!”

“Bartleby!”

No answer.

Không có tiếng trả lời.

“Bartleby,” in a louder tone.

“Bartleby,” giọng to hơn.

No answer.

Không có tiếng trả lời.

“Bartleby,” I roared.

“Bartleby,” tôi gầm lên.

Like a very ghost, agreeably to the laws of magical invocation, at the third summons, he appeared at the entrance of his hermitage.

Hệt như một bóng ma thực thụ, đúng theo phép tắc của thuật chiêu hồn, đến tiếng gọi thứ ba, anh ta hiện ra ở lối vào nơi ẩn cư của mình.

“Go to the next room, and tell Nippers to come to me.”

“Sang phòng bên, bảo Kìm Cộng đến gặp tôi.”

“I prefer not to,” he respectfully and slowly said, and mildly disappeared.

“Tôi thà không làm thì hơn,” anh ta nói, kính cẩn và chậm rãi, rồi ôn tồn biến mất.

“Very good, Bartleby,” said I, in a quiet sort of serenely severe self-possessed tone, intimating the unalterable purpose of some terrible retribution very close at hand. At the moment I half intended something of the kind. But upon the whole, as it was drawing towards my dinner-hour, I thought it best to put on my hat and walk home for the day, suffering much from perplexity and distress of mind.

“Rất tốt, Bartleby,” tôi nói, bằng một giọng lặng lẽ, nghiêm khắc mà thanh thản, tự chủ, ngụ ý quyết tâm không gì lay chuyển về một sự trừng phạt khủng khiếp nào đó đã kề rất gần. Vào lúc ấy, tôi nửa có ý định làm điều gì đó tương tự. Nhưng xét cho cùng, vì đã gần đến giờ ăn trưa, tôi nghĩ tốt nhất là đội mũ đi bộ về nhà cho xong ngày hôm ấy, lòng đầy bối rối và khổ tâm.

Shall I acknowledge it? The conclusion of this whole business was, that it soon became a fixed fact of my chambers, that a pale young scrivener, by the name of Bartleby, and a desk there; that he copied for me at the usual rate of four cents a folio (one hundred words); but he was permanently exempt from examining the work done by him, that duty being transferred to Turkey and Nippers, one of compliment doubtless to their superior acuteness; moreover, said Bartleby was never on any account to be dispatched on the most trivial errand of any sort; and that even if entreated to take upon him such a matter, it was generally understood that he would prefer not to—in other words, that he would refuse pointblank.

Tôi có nên thú nhận không? Kết cục của toàn bộ chuyện này là, chẳng bao lâu đã thành một sự thật cố định trong văn phòng tôi, rằng có một người chép văn bản trẻ tuổi xanh xao, tên là Bartleby, và một cái bàn ở đó; rằng anh ta chép cho tôi theo giá thường lệ là bốn xu một folio (một trăm chữ); nhưng anh ta vĩnh viễn được miễn đối chiếu công việc do mình làm, nhiệm vụ ấy được chuyển sang Gà Tây và Kìm Cộng, hẳn là để tán dương sự tinh tường vượt trội của họ; hơn nữa, Bartleby nói trên không bao giờ, vì bất cứ lý do gì, bị sai đi làm một việc vặt nào, dù là nhỏ nhặt nhất; và rằng ngay cả khi được nài nỉ nhận lấy một việc như thế, thì ai nấy đều hiểu rằng anh ta thà không làm thì hơn — nói cách khác, rằng anh ta sẽ từ chối thẳng thừng.

As days passed on, I became considerably reconciled to Bartleby. His steadiness, his freedom from all dissipation, his incessant industry (except when he chose to throw himself into a standing revery behind his screen), his great stillness, his unalterableness of demeanor under all circumstances, made him a valuable acquisition. One prime thing was this,—he was always there;—first in the morning, continually through the day, and the last at night. I had a singular confidence in his honesty. I felt my most precious papers perfectly safe in his hands. Sometimes to be sure I could not, for the very soul of me, avoid falling into sudden spasmodic passions with him. For it was exceeding difficult to bear in mind all the time those strange peculiarities, privileges, and unheard of exemptions, forming the tacit stipulations on Bartleby’s part under which he remained in my office. Now and then, in the eagerness of dispatching pressing business, I would inadvertently summon Bartleby, in a short, rapid tone, to put his finger, say, on the incipient tie of a bit of red tape with which I was about compressing some papers. Of course, from behind the screen the usual answer, “I prefer not to,” was sure to come; and then, how could a human creature with the common infirmities of our nature, refrain from bitterly exclaiming upon such perverseness—such unreasonableness. However, every added repulse of this sort which I received only tended to lessen the probability of my repeating the inadvertence.

Ngày tháng trôi qua, tôi trở nên khá cam lòng chấp nhận Bartleby. Sự vững vàng của anh ta, việc anh ta hoàn toàn không có thói chơi bời phóng túng, sự cần mẫn không ngừng nghỉ (trừ những khi anh ta tự buông mình vào một cơn mơ màng đứng sau tấm bình phong), sự tĩnh lặng sâu thẳm, cung cách không hề thay đổi trong mọi hoàn cảnh, khiến anh ta trở thành một sự thu nạp đáng giá. Có một điều hàng đầu là thế này, — anh ta luôn luôn ở đó; — đến đầu tiên vào buổi sáng, có mặt liên tục suốt ngày, và là người cuối cùng vào buổi tối. Tôi có một niềm tin lạ lùng vào sự trung thực của anh ta. Tôi cảm thấy những giấy tờ quý giá nhất của mình hoàn toàn an toàn trong tay anh ta. Dĩ nhiên đôi khi, dù có cố đến đâu, tôi cũng không tránh khỏi những cơn giận đột ngột, co giật với anh ta. Bởi vì thật vô cùng khó lòng luôn ghi nhớ trong đầu những đặc điểm kỳ lạ, những đặc quyền, những sự miễn trừ chưa từng nghe thấy ấy, vốn tạo thành những điều khoản ngầm định về phía Bartleby, theo đó anh ta ở lại văn phòng tôi. Thỉnh thoảng, trong lúc hăm hở giải quyết những việc gấp, tôi vô ý gọi Bartleby, bằng một giọng cộc lốc, nhanh gọn, bảo anh ta đặt ngón tay, chẳng hạn, lên cái nút thắt vừa mới bắt đầu của một sợi dây băng đỏ mà tôi sắp dùng để buộc chặt mấy tờ giấy. Dĩ nhiên, từ sau tấm bình phong câu trả lời quen thuộc, “Tôi thà không làm thì hơn,” chắc chắn sẽ vọng ra; và khi ấy, làm sao một sinh vật người với những nhược điểm chung của bản tính chúng ta lại có thể kìm mình không cay đắng kêu lên trước sự ngang ngạnh như thế — sự vô lý như thế. Tuy nhiên, mỗi lần bị cự tuyệt thêm kiểu này chỉ càng làm giảm khả năng tôi lặp lại sự vô ý ấy.

Here it must be said, that according to the custom of most legal gentlemen occupying chambers in densely-populated law buildings, there were several keys to my door. One was kept by a woman residing in the attic, which person weekly scrubbed and daily swept and dusted my apartments. Another was kept by Turkey for convenience sake. The third I sometimes carried in my own pocket. The fourth I knew not who had.

Ở đây phải nói rằng, theo lệ thường của phần đông các quý ông giới luật thuê văn phòng trong những tòa nhà đông đúc dành cho nghề luật, cửa phòng tôi có mấy chiếc chìa khóa. Một chiếc do một người đàn bà sống trên gác xép giữ, người này mỗi tuần cọ rửa và mỗi ngày quét dọn, phủi bụi các phòng của tôi. Một chiếc khác do Gà Tây giữ cho tiện. Chiếc thứ ba đôi khi tôi tự mang trong túi. Chiếc thứ tư thì tôi không biết ai giữ.

Now, one Sunday morning I happened to go to Trinity Church, to hear a celebrated preacher, and finding myself rather early on the ground, I thought I would walk around to my chambers for a while. Luckily I had my key with me; but upon applying it to the lock, I found it resisted by something inserted from the inside. Quite surprised, I called out; when to my consternation a key was turned from within; and thrusting his lean visage at me, and holding the door ajar, the apparition of Bartleby appeared, in his shirt sleeves, and otherwise in a strangely tattered dishabille, saying quietly that he was sorry, but he was deeply engaged just then, and—preferred not admitting me at present. In a brief word or two, he moreover added, that perhaps I had better walk round the block two or three times, and by that time he would probably have concluded his affairs.

Thế rồi, một sáng Chủ nhật, tôi tình cờ đến nhà thờ Trinity để nghe một nhà thuyết giáo lừng danh, và thấy mình đến hơi sớm, tôi nghĩ bụng sẽ tạt qua văn phòng một lát. May sao tôi có mang chìa khóa theo; nhưng khi tra vào ổ, tôi thấy nó bị vướng bởi một vật gì cắm từ phía trong. Hết sức ngạc nhiên, tôi lên tiếng gọi; thì, trước sự kinh hoàng của tôi, có tiếng chìa khóa xoay từ bên trong; và, chìa bộ mặt gầy gò về phía tôi, tay giữ cánh cửa hé mở, bóng ma Bartleby hiện ra, chỉ mặc sơ mi, ngoài ra thì trong một bộ dạng xuềnh xoàng rách rưới lạ lùng, khẽ khàng nói rằng anh ta lấy làm tiếc, nhưng lúc này anh ta đang rất bận, và — thà không cho tôi vào lúc này thì hơn. Bằng một hai lời ngắn gọn, anh ta còn nói thêm rằng có lẽ tôi nên đi bộ vòng quanh khu phố hai ba lượt, và đến lúc đó chắc anh ta đã xong việc của mình.

Now, the utterly unsurmised appearance of Bartleby, tenanting my law-chambers of a Sunday morning, with his cadaverously gentlemanly nonchalance, yet withal firm and self-possessed, had such a strange effect upon me, that incontinently I slunk away from my own door, and did as desired. But not without sundry twinges of impotent rebellion against the mild effrontery of this unaccountable scrivener. Indeed, it was his wonderful mildness chiefly, which not only disarmed me, but unmanned me, as it were. For I consider that one, for the time, is a sort of unmanned when he tranquilly permits his hired clerk to dictate to him, and order him away from his own premises. Furthermore, I was full of uneasiness as to what Bartleby could possibly be doing in my office in his shirt sleeves, and in an otherwise dismantled condition of a Sunday morning. Was any thing amiss going on? Nay, that was out of the question. It was not to be thought of for a moment that Bartleby was an immoral person. But what could he be doing there?—copying? Nay again, whatever might be his eccentricities, Bartleby was an eminently decorous person. He would be the last man to sit down to his desk in any state approaching to nudity. Besides, it was Sunday; and there was something about Bartleby that forbade the supposition that he would by any secular occupation violate the proprieties of the day.

Vậy đó, sự xuất hiện hoàn toàn không ngờ tới của Bartleby, chiếm ngụ văn phòng luật của tôi vào một sáng Chủ nhật, với vẻ thản nhiên lịch thiệp như của một xác chết, mà vẫn cương quyết và tự chủ, đã gây cho tôi một tác động lạ lùng đến nỗi tôi lập tức lủi khỏi chính cửa phòng mình và làm đúng như được bảo. Nhưng không phải không có đôi ba cơn nhói của một sự phản kháng bất lực trước thói xấc xược ôn hòa của người chép văn bản khó hiểu này. Thật vậy, chính sự ôn hòa kỳ lạ của anh ta, hơn hết thảy, đã không chỉ tước vũ khí của tôi mà còn, có thể nói, tước luôn cả khí phách đàn ông của tôi. Bởi tôi cho rằng một người, trong lúc ấy, cũng gần như mất hết khí phách khi bình thản để cho người thư ký mình thuê sai khiến mình, và đuổi mình khỏi chính cơ ngơi của mình. Hơn nữa, tôi đầy lo lắng không biết Bartleby có thể đang làm gì trong văn phòng tôi, chỉ mặc sơ mi, và ngoài ra thì trong tình trạng xộc xệch, vào một sáng Chủ nhật. Có điều gì bất chính đang diễn ra chăng? Không, chuyện ấy không thể có. Không thể nghĩ dù chỉ một khoảnh khắc rằng Bartleby là kẻ vô đạo đức. Nhưng anh ta có thể làm gì ở đó? — ngồi chép ư? Lại không nữa; dù có những tính khí kỳ quặc gì đi nữa, Bartleby vẫn là một người đứng đắn bậc nhất. Anh ta sẽ là người cuối cùng chịu ngồi vào bàn trong bất kỳ tình trạng nào gần với trần truồng. Vả lại, hôm ấy là Chủ nhật; và có điều gì đó ở Bartleby khiến người ta không thể ngờ rằng anh ta lại vi phạm phép tắc của ngày ấy bằng bất kỳ công việc thế tục nào.

Nevertheless, my mind was not pacified; and full of a restless curiosity, at last I returned to the door. Without hindrance I inserted my key, opened it, and entered. Bartleby was not to be seen. I looked round anxiously, peeped behind his screen; but it was very plain that he was gone. Upon more closely examining the place, I surmised that for an indefinite period Bartleby must have ate, dressed, and slept in my office, and that too without plate, mirror, or bed. The cushioned seat of a rickety old sofa in one corner bore the faint impress of a lean, reclining form. Rolled away under his desk, I found a blanket; under the empty grate, a blacking box and brush; on a chair, a tin basin, with soap and a ragged towel; in a newspaper a few crumbs of ginger-nuts and a morsel of cheese. Yes, thought I, it is evident enough that Bartleby has been making his home here, keeping bachelor’s hall all by himself. Immediately then the thought came sweeping across me, What miserable friendlessness and loneliness are here revealed! His poverty is great; but his solitude, how horrible! Think of it. Of a Sunday, Wall-street is deserted as Petra; and every night of every day it is an emptiness. This building too, which of week-days hums with industry and life, at nightfall echoes with sheer vacancy, and all through Sunday is forlorn. And here Bartleby makes his home; sole spectator of a solitude which he has seen all populous—a sort of innocent and transformed Marius brooding among the ruins of Carthage!

Tuy vậy, lòng tôi vẫn chưa yên; và, đầy một nỗi tò mò bồn chồn, cuối cùng tôi quay lại cửa. Không gặp trở ngại gì, tôi tra chìa, mở cửa, bước vào. Không thấy Bartleby đâu. Tôi lo lắng nhìn quanh, ngó ra sau tấm bình phong của anh ta; nhưng rõ ràng là anh ta đã đi rồi. Khi xem xét chỗ ấy kỹ hơn, tôi đoán rằng trong một khoảng thời gian không rõ là bao lâu, Bartleby hẳn đã ăn, thay quần áo và ngủ trong văn phòng tôi, mà lại không có đĩa, không gương, không giường. Mặt đệm của một chiếc trường kỷ cũ ọp ẹp ở một góc phòng còn in dấu mờ mờ của một thân hình gầy guộc nằm ngả. Cuộn lại dưới gầm bàn anh ta, tôi thấy một tấm chăn; dưới lò sưởi trống không, một hộp xi đánh giày và bàn chải; trên ghế, một chậu thiếc, với xà phòng và một chiếc khăn rách; trong một tờ báo, vài mẩu vụn bánh gừng và một miếng pho mát. Phải, tôi nghĩ, rõ ràng là Bartleby đã lấy nơi đây làm nhà, sống cảnh độc thân một mình một cõi. Ngay lập tức ý nghĩ ấy ập qua tôi: Cảnh không bạn bè và cô quạnh thảm hại biết bao được phơi bày nơi đây! Cái nghèo của anh ta thật lớn; nhưng nỗi cô độc của anh ta, mới khủng khiếp làm sao! Hãy nghĩ mà xem. Vào ngày Chủ nhật, phố Wall vắng vẻ như Petra; và đêm nào cũng vậy, nó chỉ là một khoảng trống không. Tòa nhà này cũng thế, ngày thường rộn ràng công việc và sự sống, chạng vạng xuống lại vang vọng toàn sự trống rỗng, và suốt ngày Chủ nhật thì hiu quạnh. Và chính nơi đây Bartleby lấy làm nhà; khán giả duy nhất của một cảnh cô quạnh mà anh ta từng thấy đông đúc người — một kiểu Marius ngây thơ và hóa thân, trầm tư giữa đống tàn tích của Carthage!

For the first time in my life a feeling of overpowering stinging melancholy seized me. Before, I had never experienced aught but a not-unpleasing sadness. The bond of a common humanity now drew me irresistibly to gloom. A fraternal melancholy! For both I and Bartleby were sons of Adam. I remembered the bright silks and sparkling faces I had seen that day, in gala trim, swan-like sailing down the Mississippi of Broadway; and I contrasted them with the pallid copyist, and thought to myself, Ah, happiness courts the light, so we deem the world is gay; but misery hides aloof, so we deem that misery there is none. These sad fancyings—chimeras, doubtless, of a sick and silly brain—led on to other and more special thoughts, concerning the eccentricities of Bartleby. Presentiments of strange discoveries hovered round me. The scrivener’s pale form appeared to me laid out, among uncaring strangers, in its shivering winding sheet.

Lần đầu tiên trong đời, một nỗi u sầu nhói buốt, áp đảo xâm chiếm tôi. Trước đây, tôi chưa từng trải qua gì hơn một nỗi buồn không đến nỗi khó chịu. Sợi dây của tình người chung giờ đây kéo tôi không cưỡng nổi vào u ám. Một nỗi u sầu huynh đệ! Bởi cả tôi lẫn Bartleby đều là con cháu Adam. Tôi nhớ lại những tấm lụa rực rỡ và những gương mặt rạng ngời tôi đã thấy hôm ấy, trong bộ cánh ngày hội, lướt đi như thiên nga xuôi dòng Mississippi của đại lộ Broadway; và tôi đem họ so với người sao chép xanh xao, rồi nghĩ thầm: À, hạnh phúc tìm đến ánh sáng, nên ta tưởng thế gian vui tươi; nhưng khổ đau lánh mình ẩn khuất, nên ta tưởng khổ đau chẳng hề có. Những tưởng tượng buồn bã này — hẳn là những ảo ảnh của một bộ óc bệnh hoạn và ngớ ngẩn — dẫn sang những ý nghĩ khác, cụ thể hơn, về những điều kỳ quặc của Bartleby. Những linh cảm về những khám phá lạ lùng lởn vởn quanh tôi. Hình hài xanh xao của người chép văn bản hiện ra trước mắt tôi, nằm giữa những người lạ thờ ơ, trong tấm vải liệm run rẩy.

Suddenly I was attracted by Bartleby’s closed desk, the key in open sight left in the lock.

Bỗng tôi chú ý đến chiếc bàn đóng kín của Bartleby, chìa khóa vẫn cắm trong ổ, phơi ngay trước mắt.

I mean no mischief, seek the gratification of no heartless curiosity, thought I; besides, the desk is mine, and its contents too, so I will make bold to look within. Every thing was methodically arranged, the papers smoothly placed. The pigeon holes were deep, and removing the files of documents, I groped into their recesses. Presently I felt something there, and dragged it out. It was an old bandanna handkerchief, heavy and knotted. I opened it, and saw it was a savings’ bank.

Tôi chẳng có ý xấu gì, chẳng tìm cách thỏa mãn một sự tò mò vô tâm nào, tôi nghĩ; vả lại, chiếc bàn là của tôi, cả những thứ bên trong cũng vậy, nên tôi cứ mạnh dạn nhìn vào xem sao. Mọi thứ được sắp xếp ngăn nắp, giấy tờ đặt phẳng phiu. Các ngăn nhỏ rất sâu, và lấy các tập hồ sơ ra rồi, tôi mò vào tận bên trong. Chẳng mấy chốc tôi chạm phải một vật gì ở đó, và lôi nó ra. Đó là một chiếc khăn tay bandanna cũ, nằng nặng và thắt nút. Tôi mở ra, và thấy đó là một ống tiền dành dụm.

I now recalled all the quiet mysteries which I had noted in the man. I remembered that he never spoke but to answer; that though at intervals he had considerable time to himself, yet I had never seen him reading—no, not even a newspaper; that for long periods he would stand looking out, at his pale window behind the screen, upon the dead brick wall; I was quite sure he never visited any refectory or eating house; while his pale face clearly indicated that he never drank beer like Turkey, or tea and coffee even, like other men; that he never went any where in particular that I could learn; never went out for a walk, unless indeed that was the case at present; that he had declined telling who he was, or whence he came, or whether he had any relatives in the world; that though so thin and pale, he never complained of ill health. And more than all, I remembered a certain unconscious air of pallid—how shall I call it?—of pallid haughtiness, say, or rather an austere reserve about him, which had positively awed me into my tame compliance with his eccentricities, when I had feared to ask him to do the slightest incidental thing for me, even though I might know, from his long-continued motionlessness, that behind his screen he must be standing in one of those dead-wall reveries of his.

Giờ tôi nhớ lại tất cả những điều bí ẩn lặng lẽ mà tôi từng nhận thấy ở con người này. Tôi nhớ rằng anh ta không bao giờ nói gì trừ khi để trả lời; rằng tuy thỉnh thoảng có khá nhiều thời gian cho riêng mình, vậy mà tôi chưa từng thấy anh ta đọc gì — không, ngay cả một tờ báo cũng không; rằng hàng hồi lâu anh ta cứ đứng nhìn ra ngoài, qua khung cửa sổ nhợt nhạt sau tấm bình phong, về phía bức tường gạch trơ; tôi khá chắc rằng anh ta không bao giờ ghé một quán ăn hay tiệm cơm nào; trong khi gương mặt xanh xao của anh ta cho thấy rõ anh ta không bao giờ uống bia như Gà Tây, hay thậm chí trà và cà phê như những người khác; rằng anh ta không bao giờ đi đâu cụ thể, theo chỗ tôi biết được; chẳng bao giờ ra ngoài đi dạo, trừ phi quả thật lúc này đang là như vậy; rằng anh ta đã từ chối cho biết mình là ai, từ đâu đến, hay có người thân nào trên đời không; rằng tuy gầy gò xanh xao đến thế, anh ta chưa bao giờ than ốm đau. Và hơn hết thảy, tôi nhớ một vẻ gì đó vô thức, nhợt nhạt — biết gọi là gì đây? — một vẻ kiêu kỳ nhợt nhạt, cứ cho là vậy, hay đúng hơn là một sự dè dặt khắc khổ toát ra từ anh ta, đã thực sự khiến tôi kính sợ mà ngoan ngoãn chiều theo những tính khí kỳ quặc của anh ta, những khi tôi ngại không dám nhờ anh ta làm cho mình dù chỉ một việc vặt nhỏ nhặt nhất, ngay cả khi có lẽ tôi biết, qua sự bất động kéo dài của anh ta, rằng sau tấm bình phong anh ta hẳn đang đứng chìm trong một trong những cơn mơ màng trước bức tường trơ của mình.

Revolving all these things, and coupling them with the recently discovered fact that he made my office his constant abiding place and home, and not forgetful of his morbid moodiness; revolving all these things, a prudential feeling began to steal over me. My first emotions had been those of pure melancholy and sincerest pity; but just in proportion as the forlornness of Bartleby grew and grew to my imagination, did that same melancholy merge into fear, that pity into repulsion. So true it is, and so terrible too, that up to a certain point the thought or sight of misery enlists our best affections; but, in certain special cases, beyond that point it does not. They err who would assert that invariably this is owing to the inherent selfishness of the human heart. It rather proceeds from a certain hopelessness of remedying excessive and organic ill. To a sensitive being, pity is not seldom pain. And when at last it is perceived that such pity cannot lead to effectual succor, common sense bids the soul rid of it. What I saw that morning persuaded me that the scrivener was the victim of innate and incurable disorder. I might give alms to his body; but his body did not pain him; it was his soul that suffered, and his soul I could not reach.

Nghiền ngẫm tất cả những điều ấy, và gắn chúng với sự thật vừa mới phát hiện rằng anh ta lấy văn phòng tôi làm chốn trú ngụ thường xuyên và làm nhà, lại không quên tâm tính u uất bệnh hoạn của anh ta; nghiền ngẫm tất cả những điều ấy, một cảm giác dè chừng bắt đầu len vào tôi. Những xúc cảm đầu tiên của tôi là nỗi u sầu thuần khiết và niềm thương xót chân thành nhất; nhưng nỗi cô quạnh của Bartleby càng lớn dần, lớn dần trong trí tưởng tượng của tôi bao nhiêu, thì chính nỗi u sầu ấy lại càng hòa thành sợ hãi, niềm thương xót ấy lại càng hóa thành ghê sợ bấy nhiêu. Thật đúng, mà cũng thật khủng khiếp, rằng đến một mức nào đó, ý nghĩ hay cảnh tượng khổ đau khơi dậy những tình cảm tốt đẹp nhất của chúng ta; nhưng, trong một số trường hợp đặc biệt, vượt quá mức ấy thì không. Ai khẳng định rằng điều này bao giờ cũng do lòng ích kỷ cố hữu của trái tim con người thì đã lầm. Nó đúng hơn bắt nguồn từ một nỗi tuyệt vọng nào đó trước việc chữa trị một căn bệnh quá mức và đã ăn sâu vào tận thể chất. Với một con người nhạy cảm, lòng thương xót không hiếm khi là nỗi đau. Và khi cuối cùng nhận ra rằng lòng thương xót ấy không thể dẫn đến sự cứu giúp hữu hiệu, lẽ thường bảo linh hồn hãy rũ bỏ nó. Những gì tôi thấy sáng hôm ấy thuyết phục tôi rằng người chép văn bản là nạn nhân của một chứng rối loạn bẩm sinh và vô phương cứu chữa. Tôi có thể bố thí cho thân xác anh ta; nhưng thân xác anh ta đâu có làm anh ta đau đớn; chính linh hồn anh ta mới chịu khổ, mà linh hồn anh ta thì tôi không với tới được.

I did not accomplish the purpose of going to Trinity Church that morning. Somehow, the things I had seen disqualified me for the time from church-going. I walked homeward, thinking what I would do with Bartleby. Finally, I resolved upon this;—I would put certain calm questions to him the next morning, touching his history, etc., and if he declined to answer them openly and unreservedly (and I supposed he would prefer not), then to give him a twenty dollar bill over and above whatever I might owe him, and tell him his services were no longer required; but that if in any other way I could assist him, I would be happy to do so, especially if he desired to return to his native place, wherever that might be, I would willingly help to defray the expenses. Moreover, if, after reaching home, he found himself at any time in want of aid, a letter from him would be sure of a reply.

Sáng hôm ấy tôi đã không thực hiện được ý định đến nhà thờ Trinity. Chẳng hiểu sao, những gì tôi đã thấy khiến tôi tạm thời mất tư cách đi lễ. Tôi đi bộ về nhà, nghĩ xem sẽ làm gì với Bartleby. Cuối cùng, tôi quyết định thế này: — sáng hôm sau tôi sẽ hỏi anh ta vài câu điềm tĩnh, liên quan đến lai lịch anh ta, v.v., và nếu anh ta từ chối trả lời một cách cởi mở, không giấu giếm (mà tôi đoán là anh ta sẽ thà không trả lời thì hơn), thì tôi sẽ đưa anh ta một tờ hai mươi đô-la ngoài bất kỳ khoản nào tôi còn nợ anh ta, và bảo anh ta rằng tôi không cần đến anh ta làm việc nữa; nhưng nếu có thể giúp anh ta bằng cách nào khác, tôi sẽ sẵn lòng, đặc biệt nếu anh ta muốn trở về quê quán, dù nơi ấy ở đâu chăng nữa, tôi sẽ vui lòng giúp trang trải chi phí. Hơn nữa, nếu sau khi về đến nhà, bất cứ lúc nào anh ta thấy cần giúp đỡ, thì một lá thư của anh ta chắc chắn sẽ được hồi âm.

The next morning came.

Sáng hôm sau đến.

“Bartleby,” said I, gently calling to him behind his screen.

“Bartleby,” tôi nói, khẽ gọi anh ta sau tấm bình phong.

No reply.

Không có tiếng đáp.

“Bartleby,” said I, in a still gentler tone, “come here; I am not going to ask you to do any thing you would prefer not to do—I simply wish to speak to you.”

“Bartleby,” tôi nói, giọng còn nhẹ nhàng hơn nữa, “lại đây; tôi sẽ không bảo anh làm bất cứ việc gì mà anh thà không làm thì hơn — tôi chỉ muốn nói chuyện với anh.”

Upon this he noiselessly slid into view.

Nghe vậy, anh ta lặng lẽ lướt ra trước mặt tôi.

“Will you tell me, Bartleby, where you were born?”

“Anh có thể cho tôi biết, Bartleby, anh sinh ra ở đâu không?”

“I would prefer not to.”

“Tôi thà không làm thì hơn.”

“Will you tell me any thing about yourself?”

“Anh có thể cho tôi biết đôi điều gì về bản thân anh không?”

“I would prefer not to.”

“Tôi thà không làm thì hơn.”

“But what reasonable objection can you have to speak to me? I feel friendly towards you.”

“Nhưng anh có thể có lý do hợp lẽ nào để phản đối việc nói chuyện với tôi? Tôi có thiện cảm với anh mà.”

He did not look at me while I spoke, but kept his glance fixed upon my bust of Cicero, which as I then sat, was directly behind me, some six inches above my head.

Anh ta không nhìn tôi trong lúc tôi nói, mà cứ dán mắt vào bức tượng bán thân Cicero của tôi, vốn, theo chỗ tôi ngồi lúc ấy, nằm ngay sau lưng tôi, cao hơn đầu tôi chừng sáu phân Anh.

“What is your answer, Bartleby?” said I, after waiting a considerable time for a reply, during which his countenance remained immovable, only there was the faintest conceivable tremor of the white attenuated mouth.

“Anh trả lời thế nào, Bartleby?” tôi nói, sau khi chờ câu trả lời một hồi khá lâu, trong suốt lúc đó nét mặt anh ta vẫn bất động, chỉ có một nét run rẩy mơ hồ nhất có thể tưởng tượng được nơi cái miệng trắng bệch, mỏng dính.

“At present I prefer to give no answer,” he said, and retired into his hermitage.

“Lúc này tôi thà không trả lời thì hơn,” anh ta nói, rồi lui vào nơi ẩn cư của mình.

It was rather weak in me I confess, but his manner on this occasion nettled me. Not only did there seem to lurk in it a certain calm disdain, but his perverseness seemed ungrateful, considering the undeniable good usage and indulgence he had received from me.

Tôi thú nhận là mình có phần yếu đuối, nhưng thái độ của anh ta lần này khiến tôi phật ý. Dường như không chỉ ẩn trong đó một sự khinh khỉnh điềm tĩnh nào đó, mà sự ương bướng của anh ta còn có vẻ vô ơn, xét đến sự đối đãi tử tế và độ lượng không thể chối cãi mà anh ta đã nhận được từ tôi.

Again I sat ruminating what I should do. Mortified as I was at his behavior, and resolved as I had been to dismiss him when I entered my offices, nevertheless I strangely felt something superstitious knocking at my heart, and forbidding me to carry out my purpose, and denouncing me for a villain if I dared to breathe one bitter word against this forlornest of mankind. At last, familiarly drawing my chair behind his screen, I sat down and said: “Bartleby, never mind then about revealing your history; but let me entreat you, as a friend, to comply as far as may be with the usages of this office. Say now you will help to examine papers to-morrow or next day: in short, say now that in a day or two you will begin to be a little reasonable:—say so, Bartleby.”

Một lần nữa tôi ngồi ngẫm nghĩ xem nên làm gì. Tuy bẽ mặt vì cách cư xử của anh ta, và tuy đã quyết sa thải anh ta ngay khi bước vào văn phòng, vậy mà lạ lùng thay tôi lại cảm thấy một điều gì đó mê tín gõ vào tim mình, ngăn tôi thực hiện ý định, và lên án tôi là kẻ đê tiện nếu tôi dám thốt ra một lời cay đắng nào với kẻ cô quạnh nhất trong loài người này. Cuối cùng, thân mật kéo ghế ra sau tấm bình phong của anh ta, tôi ngồi xuống và nói: “Bartleby, thôi thì đừng bận tâm chuyện kể lai lịch nữa; nhưng hãy để tôi khẩn khoản anh, với tư cách một người bạn, tuân theo chừng nào có thể những lệ thường của văn phòng này. Giờ hãy nói rằng anh sẽ giúp đối chiếu giấy tờ ngày mai hoặc ngày kia: tóm lại, giờ hãy nói rằng trong một hai ngày nữa anh sẽ bắt đầu biết điều một chút: — nói thế đi, Bartleby.”

“At present I would prefer not to be a little reasonable,” was his mildly cadaverous reply.

“Lúc này tôi thà không biết điều một chút thì hơn,” đó là câu trả lời ôn tồn mà lạnh như xác chết của anh ta.

Just then the folding-doors opened, and Nippers approached. He seemed suffering from an unusually bad night’s rest, induced by severer indigestion than common. He overheard those final words of Bartleby.

Đúng lúc ấy cánh cửa xếp mở ra, và Kìm Cộng bước lại gần. Cậu ta có vẻ đang khổ sở vì một đêm ngủ tệ khác thường, do chứng khó tiêu nặng hơn mọi khi gây ra. Cậu ta nghe lỏm được những lời sau cùng ấy của Bartleby.

“Prefer not, eh?” gritted Nippers—“I’d prefer him, if I were you, sir,” addressing me—“I’d prefer him; I’d give him preferences, the stubborn mule! What is it, sir, pray, that he prefers not to do now?”

“Thà không, hả?” Kìm Cộng nghiến răng — “Tôi mà là ông, thưa ông, thì tôi thà cho nó biết tay,” anh ta quay sang nói với tôi — “tôi thà cho nó biết tay; tôi sẽ cho nó nếm đủ thứ “thà”, cái đồ la bướng bỉnh! Xin hỏi ông, giờ nó lại thà không làm cái gì nữa vậy?”

Bartleby moved not a limb.

Bartleby không nhúc nhích lấy một chân tay.

“Mr. Nippers,” said I, “I’d prefer that you would withdraw for the present.”

“Anh Kìm Cộng,” tôi nói, “tôi thà anh lui ra một lát thì hơn.”

Somehow, of late I had got into the way of involuntarily using this word “prefer” upon all sorts of not exactly suitable occasions. And I trembled to think that my contact with the scrivener had already and seriously affected me in a mental way. And what further and deeper aberration might it not yet produce? This apprehension had not been without efficacy in determining me to summary means.

Chẳng hiểu sao, dạo gần đây tôi đã sa vào thói vô tình dùng chữ “thà” này trong đủ mọi dịp chẳng mấy thích hợp. Và tôi run sợ khi nghĩ rằng sự tiếp xúc với người chép văn bản đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm trí tôi. Rồi nó còn có thể gây ra sự lệch lạc nào xa hơn, sâu hơn nữa? Nỗi lo ngại này không phải không có tác dụng trong việc khiến tôi quyết định dùng biện pháp mau lẹ.

As Nippers, looking very sour and sulky, was departing, Turkey blandly and deferentially approached.

Trong lúc Kìm Cộng, mặt mày rất chua chát và hậm hực, đang bỏ đi, thì Gà Tây ôn tồn và kính cẩn tiến lại.

“With submission, sir,” said he, “yesterday I was thinking about Bartleby here, and I think that if he would but prefer to take a quart of good ale every day, it would do much towards mending him, and enabling him to assist in examining his papers.”

“Xin lượng thứ, thưa ông,” Gà Tây nói, “hôm qua tôi có nghĩ về anh Bartleby đây, và tôi nghĩ giá như anh ấy thà mỗi ngày làm một vại bia ngon thì hơn, thì sẽ giúp được nhiều cho việc sửa chữa anh ấy, và giúp anh ấy có thể phụ đối chiếu giấy tờ của mình.”

“So you have got the word too,” said I, slightly excited.

“Vậy là anh cũng nhiễm chữ ấy rồi,” tôi nói, hơi kích động.

“With submission, what word, sir,” asked Turkey, respectfully crowding himself into the contracted space behind the screen, and by so doing, making me jostle the scrivener. “What word, sir?”

“Xin lượng thứ, chữ gì ạ, thưa ông,” Gà Tây hỏi, kính cẩn chen mình vào khoảng hẹp sau tấm bình phong, và làm thế khiến tôi xô phải người chép văn bản. “Chữ gì ạ, thưa ông?”

“I would prefer to be left alone here,” said Bartleby, as if offended at being mobbed in his privacy.

“Tôi thà được để yên một mình ở đây thì hơn,” Bartleby nói, như thể phật ý vì bị cả đám xúm vào chốn riêng tư của mình.

“That’s the word, Turkey,” said I—“that’s it.”

“Chữ ấy đấy, Gà Tây,” tôi nói — “chính nó đấy.”

“Oh, prefer? oh yes—queer word. I never use it myself. But, sir, as I was saying, if he would but prefer—”

“Ồ, thà ạ? ồ phải — chữ kỳ cục. Bản thân tôi chẳng bao giờ dùng. Nhưng, thưa ông, như tôi đang nói, giá như anh ấy chịu thà —”

“Turkey,” interrupted I, “you will please withdraw.”

“Gà Tây,” tôi ngắt lời, “anh vui lòng lui ra cho.”

“Oh certainly, sir, if you prefer that I should.”

“Ồ, tất nhiên rồi, thưa ông, nếu ông thà để tôi lui ra thì hơn.”

As he opened the folding-door to retire, Nippers at his desk caught a glimpse of me, and asked whether I would prefer to have a certain paper copied on blue paper or white. He did not in the least roguishly accent the word prefer. It was plain that it involuntarily rolled from his tongue. I thought to myself, surely I must get rid of a demented man, who already has in some degree turned the tongues, if not the heads of myself and clerks. But I thought it prudent not to break the dismission at once.

Khi anh ta mở cánh cửa xếp để lui ra, Kìm Cộng ngồi ở bàn mình thoáng thấy tôi, liền hỏi tôi thà cho chép một tờ giấy nọ trên giấy xanh hay giấy trắng thì hơn. Cậu ta không hề nhấn giọng tinh quái vào chữ thà. Rõ ràng nó cứ thế buột ra khỏi lưỡi anh ta. Tôi nghĩ bụng, nhất định tôi phải tống khứ một kẻ loạn trí, kẻ đã phần nào làm trẹo lưỡi, nếu chưa làm đảo đầu óc, của chính tôi và các thư ký của tôi. Nhưng tôi nghĩ khôn ngoan hơn là chưa báo ngay chuyện sa thải.

The next day I noticed that Bartleby did nothing but stand at his window in his dead-wall revery. Upon asking him why he did not write, he said that he had decided upon doing no more writing.

Hôm sau tôi để ý thấy Bartleby chẳng làm gì ngoài đứng bên cửa sổ, chìm trong cơn mơ màng trước bức tường trơ. Khi tôi hỏi sao anh ta không viết, anh ta nói rằng anh ta đã quyết định không viết gì nữa.

“Why, how now? what next?” exclaimed I, “do no more writing?”

“Ơ kìa, sao thế? rồi còn gì nữa đây?” tôi kêu lên, “không viết gì nữa ư?”

“No more.”

“Không nữa.”

“And what is the reason?”

“Thế lý do là gì?”

“Do you not see the reason for yourself,” he indifferently replied.

“Tự ông không thấy lý do sao,” anh ta dửng dưng đáp.

I looked steadfastly at him, and perceived that his eyes looked dull and glazed. Instantly it occurred to me, that his unexampled diligence in copying by his dim window for the first few weeks of his stay with me might have temporarily impaired his vision.

Tôi nhìn anh ta chăm chăm, và nhận thấy mắt anh ta đờ đẫn, mờ đục. Lập tức tôi nghĩ ra rằng sự chuyên cần chưa từng có của anh ta trong việc chép bên khung cửa sổ tối mờ suốt mấy tuần đầu ở với tôi có thể đã tạm thời làm hại thị lực anh ta.

I was touched. I said something in condolence with him. I hinted that of course he did wisely in abstaining from writing for a while; and urged him to embrace that opportunity of taking wholesome exercise in the open air. This, however, he did not do. A few days after this, my other clerks being absent, and being in a great hurry to dispatch certain letters by the mail, I thought that, having nothing else earthly to do, Bartleby would surely be less inflexible than usual, and carry these letters to the post-office. But he blankly declined. So, much to my inconvenience, I went myself.

Tôi xúc động. Tôi nói đôi lời an ủi anh ta. Tôi ngụ ý rằng dĩ nhiên anh ta đã khôn ngoan khi tạm ngừng viết một thời gian; và khuyên anh ta nhân dịp này mà vận động ngoài trời cho khỏe. Tuy vậy, anh ta không làm thế. Vài ngày sau đó, các thư ký khác của tôi đi vắng, mà tôi lại đang rất vội gửi mấy lá thư cho kịp chuyến thư, tôi nghĩ rằng, chẳng có việc gì khác trên đời để làm, Bartleby hẳn sẽ bớt cứng nhắc hơn thường lệ, và mang những lá thư này ra bưu điện. Nhưng anh ta từ chối, vẻ mặt trơ trơ. Thế là, rất bất tiện cho tôi, tôi phải tự đi.

Still added days went by. Whether Bartleby’s eyes improved or not, I could not say. To all appearance, I thought they did. But when I asked him if they did, he vouchsafed no answer. At all events, he would do no copying. At last, in reply to my urgings, he informed me that he had permanently given up copying.

Rồi lại thêm nhiều ngày trôi qua. Mắt Bartleby có khá hơn hay không, tôi không thể nói. Nhìn bề ngoài, tôi nghĩ là có. Nhưng khi tôi hỏi anh ta có phải vậy không, anh ta chẳng hạ cố trả lời. Dù sao đi nữa, anh ta không chịu chép gì. Cuối cùng, đáp lại những lời thúc giục của tôi, anh ta báo cho tôi biết rằng anh ta đã thôi hẳn việc chép.

“What!” exclaimed I; “suppose your eyes should get entirely well—better than ever before—would you not copy then?”

“Sao!” tôi kêu lên; “giả sử mắt anh khỏi hẳn — tốt hơn bao giờ hết — thì khi ấy anh cũng không chép sao?”

“I have given up copying,” he answered, and slid aside.

“Tôi đã thôi chép rồi,” anh ta đáp, rồi lách sang một bên.

He remained as ever, a fixture in my chamber. Nay—if that were possible—he became still more of a fixture than before. What was to be done? He would do nothing in the office: why should he stay there? In plain fact, he had now become a millstone to me, not only useless as a necklace, but afflictive to bear. Yet I was sorry for him. I speak less than truth when I say that, on his own account, he occasioned me uneasiness. If he would but have named a single relative or friend, I would instantly have written, and urged their taking the poor fellow away to some convenient retreat. But he seemed alone, absolutely alone in the universe. A bit of wreck in the mid Atlantic. At length, necessities connected with my business tyrannized over all other considerations. Decently as I could, I told Bartleby that in six days’ time he must unconditionally leave the office. I warned him to take measures, in the interval, for procuring some other abode. I offered to assist him in this endeavor, if he himself would but take the first step towards a removal. “And when you finally quit me, Bartleby,” added I, “I shall see that you go not away entirely unprovided. Six days from this hour, remember.”

Anh ta vẫn như mọi khi, một vật cố định trong văn phòng tôi. Không — nếu có thể được như thế — anh ta còn trở nên cố định hơn trước nữa. Phải làm gì đây? Anh ta chẳng chịu làm gì trong văn phòng: thế thì sao anh ta lại ở đó? Nói thẳng ra, giờ đây anh ta đã thành cái cối đá đeo cổ tôi, chẳng những vô dụng như một chuỗi vòng đeo cổ, mà còn nặng nề khổ sở khi phải mang. Vậy mà tôi vẫn thương anh ta. Nói rằng tôi lo lắng vì chính anh ta thì vẫn còn là nói chưa hết sự thật. Giá như anh ta chịu kể tên dù chỉ một người thân hay bạn bè, tôi sẽ lập tức viết thư, và hối thúc họ đưa con người khốn khổ ấy đến một chốn nương thân thích hợp nào đó. Nhưng anh ta dường như cô độc, cô độc tuyệt đối giữa vũ trụ. Một mảnh xác tàu giữa Đại Tây Dương. Cuối cùng, những đòi hỏi gắn với công việc làm ăn của tôi đã lấn át mọi cân nhắc khác. Tử tế hết mức có thể, tôi bảo Bartleby rằng trong vòng sáu ngày anh ta phải rời văn phòng, không điều kiện gì hết. Tôi dặn anh ta trong thời gian đó hãy liệu cách kiếm một chỗ ở khác. Tôi ngỏ ý giúp anh ta việc này, nếu bản thân anh ta chịu bước bước đầu tiên để dọn đi. “Và khi rốt cuộc anh rời tôi, Bartleby,” tôi nói thêm, “tôi sẽ lo sao cho anh ra đi không hoàn toàn trắng tay. Sáu ngày kể từ giờ này, nhớ đấy.”

At the expiration of that period, I peeped behind the screen, and lo! Bartleby was there.

Khi hết hạn ấy, tôi ngó ra sau tấm bình phong, và kìa! Bartleby vẫn ở đó.

I buttoned up my coat, balanced myself; advanced slowly towards him, touched his shoulder, and said, “The time has come; you must quit this place; I am sorry for you; here is money; but you must go.”

Tôi cài cúc áo khoác, lấy lại thăng bằng; chậm rãi tiến về phía anh ta, chạm vào vai anh ta, và nói: “Đã đến lúc rồi; anh phải rời khỏi chỗ này; tôi lấy làm tiếc cho anh; tiền đây; nhưng anh phải đi.”

“I would prefer not,” he replied, with his back still towards me.

“Tôi thà không thì hơn,” anh ta đáp, lưng vẫn quay về phía tôi.

“You must.”

“Anh phải đi.”

He remained silent.

Anh ta vẫn im lặng.

Now I had an unbounded confidence in this man’s common honesty. He had frequently restored to me sixpences and shillings carelessly dropped upon the floor, for I am apt to be very reckless in such shirt-button affairs. The proceeding then which followed will not be deemed extraordinary.

Vả chăng tôi vốn tin tưởng vô hạn vào đức lương thiện thông thường của con người này. Anh ta đã nhiều lần trả lại cho tôi những đồng sáu xu và đồng shilling tôi vô ý đánh rơi trên sàn, vì tôi rất hay cẩu thả trong những chuyện vặt vãnh như cúc áo sơ mi ấy. Bởi vậy việc tôi làm tiếp theo sẽ không bị coi là bất thường.

“Bartleby,” said I, “I owe you twelve dollars on account; here are thirty-two; the odd twenty are yours.—Will you take it?” and I handed the bills towards him.

“Bartleby,” tôi nói, “tôi còn nợ anh mười hai đô-la tiền công; đây là ba mươi hai; hai mươi đô dư ra là của anh. — Anh cầm lấy chứ?” và tôi chìa mấy tờ giấy bạc về phía anh ta.

But he made no motion.

Nhưng anh ta không hề nhúc nhích.

“I will leave them here then,” putting them under a weight on the table. Then taking my hat and cane and going to the door I tranquilly turned and added—“After you have removed your things from these offices, Bartleby, you will of course lock the door—since every one is now gone for the day but you—and if you please, slip your key underneath the mat, so that I may have it in the morning. I shall not see you again; so good-bye to you. If hereafter in your new place of abode I can be of any service to you, do not fail to advise me by letter. Good-bye, Bartleby, and fare you well.”

“Vậy thì tôi để lại đây,” tôi vừa nói vừa đặt chúng dưới một cái chặn giấy trên bàn. Rồi cầm lấy mũ và gậy, đi ra cửa, tôi bình thản quay lại nói thêm — “Sau khi anh đã dọn đồ đạc của anh ra khỏi văn phòng này, Bartleby, dĩ nhiên anh sẽ khóa cửa lại — vì giờ mọi người đã về hết, chỉ còn anh — và nếu anh vui lòng, hãy luồn chìa khóa xuống dưới tấm thảm chùi chân, để sáng mai tôi lấy. Tôi sẽ không gặp lại anh nữa; vậy xin chào anh. Nếu sau này, ở chỗ ở mới, tôi có thể giúp gì được anh, xin đừng quên viết thư báo cho tôi. Chào anh, Bartleby, và chúc anh mọi sự tốt lành.”

But he answered not a word; like the last column of some ruined temple, he remained standing mute and solitary in the middle of the otherwise deserted room.

Nhưng anh ta không đáp một lời; như cột trụ cuối cùng của một ngôi đền đổ nát nào đó, anh ta vẫn đứng câm lặng và cô độc giữa căn phòng mà ngoài anh ta ra thì vắng tanh.

As I walked home in a pensive mood, my vanity got the better of my pity. I could not but highly plume myself on my masterly management in getting rid of Bartleby. Masterly I call it, and such it must appear to any dispassionate thinker. The beauty of my procedure seemed to consist in its perfect quietness. There was no vulgar bullying, no bravado of any sort, no choleric hectoring, and striding to and fro across the apartment, jerking out vehement commands for Bartleby to bundle himself off with his beggarly traps. Nothing of the kind. Without loudly bidding Bartleby depart—as an inferior genius might have done—I assumed the ground that depart he must; and upon that assumption built all I had to say. The more I thought over my procedure, the more I was charmed with it. Nevertheless, next morning, upon awakening, I had my doubts,—I had somehow slept off the fumes of vanity. One of the coolest and wisest hours a man has, is just after he awakes in the morning. My procedure seemed as sagacious as ever.—but only in theory. How it would prove in practice—there was the rub. It was truly a beautiful thought to have assumed Bartleby’s departure; but, after all, that assumption was simply my own, and none of Bartleby’s. The great point was, not whether I had assumed that he would quit me, but whether he would prefer so to do. He was more a man of preferences than assumptions.

Trên đường đi bộ về nhà với tâm trạng trầm tư, lòng tự đắc của tôi đã lấn át lòng thương hại. Tôi không thể không hết sức tự hào về cách xử trí bậc thầy của mình trong việc tống khứ Bartleby. Bậc thầy, tôi gọi như vậy, và bất kỳ nhà tư tưởng vô tư nào hẳn cũng phải thấy như vậy. Cái đẹp trong cách xử sự của tôi dường như nằm ở sự êm thấm hoàn hảo của nó. Không có thói bắt nạt thô tục, không có sự huênh hoang dưới bất kỳ hình thức nào, không có những lời quát tháo nóng nảy, không sải bước đi đi lại lại khắp phòng, giật cục tuôn ra những mệnh lệnh dữ dội bắt Bartleby cuốn gói cùng đống đồ lề rách rưới của mình. Chẳng có gì như thế cả. Không lớn tiếng ra lệnh cho Bartleby đi — như một bậc kém tài hơn có thể đã làm — tôi đứng trên tiền đề mặc định rằng anh ta phải đi; và trên sự mặc định ấy, tôi xây dựng mọi điều tôi muốn nói. Càng nghĩ về cách xử sự của mình, tôi càng thấy mê nó. Tuy vậy, sáng hôm sau, khi thức dậy, tôi lại sinh nghi, — không hiểu sao tôi đã ngủ cho tan hết men tự đắc. Một trong những giờ khắc tỉnh táo và sáng suốt nhất của con người là ngay sau khi thức dậy buổi sáng. Cách xử sự của tôi vẫn có vẻ khôn ngoan như trước. — nhưng chỉ trên lý thuyết. Nó sẽ ra sao trong thực tế — khó là khó ở chỗ ấy. Mặc định rằng Bartleby sẽ ra đi quả thật là một ý tưởng đẹp; nhưng xét cho cùng, sự mặc định ấy chỉ là của riêng tôi, chẳng phải của Bartleby. Điều cốt yếu không phải là tôi có mặc định rằng anh ta sẽ rời tôi hay không, mà là anh ta có thà làm thế hay không. Anh ta là người của những chữ “thà” hơn là của những sự mặc định.

After breakfast, I walked down town, arguing the probabilities pro and con. One moment I thought it would prove a miserable failure, and Bartleby would be found all alive at my office as usual; the next moment it seemed certain that I should see his chair empty. And so I kept veering about. At the corner of Broadway and Canal-street, I saw quite an excited group of people standing in earnest conversation.

Sau bữa điểm tâm, tôi đi bộ xuống khu phố dưới, cân nhắc lẽ thuận lẽ nghịch của mọi khả năng. Lúc thì tôi nghĩ việc này sẽ thất bại thảm hại, và người ta sẽ thấy Bartleby vẫn sống sờ sờ ở văn phòng tôi như thường lệ; lúc khác lại có vẻ chắc chắn rằng tôi sẽ thấy ghế của anh ta trống trơn. Và cứ thế tôi chao qua đảo lại. Ở góc đại lộ Broadway và phố Canal, tôi thấy một đám người khá náo nhiệt đứng chuyện trò sôi nổi.

“I’ll take odds he doesn’t,” said a voice as I passed.

“Tôi cá là hắn không đâu,” một giọng nói vang lên khi tôi đi ngang qua.

“Doesn’t go?—done!” said I, “put up your money.”

“Không đi ư? — chịu cá!” tôi nói, “đặt tiền ra đi.”

I was instinctively putting my hand in my pocket to produce my own, when I remembered that this was an election day. The words I had overheard bore no reference to Bartleby, but to the success or non-success of some candidate for the mayoralty. In my intent frame of mind, I had, as it were, imagined that all Broadway shared in my excitement, and were debating the same question with me. I passed on, very thankful that the uproar of the street screened my momentary absent-mindedness.

Tôi đang theo bản năng thọc tay vào túi để lấy tiền của mình ra, thì sực nhớ hôm nay là ngày bầu cử. Những lời tôi nghe lỏm chẳng liên quan gì đến Bartleby, mà là chuyện thắng hay bại của một ứng cử viên thị trưởng nào đó. Trong tâm trạng chăm chăm ấy, tôi đã, có thể nói, tưởng tượng rằng cả đại lộ Broadway cũng chia sẻ sự kích động của tôi, và đang cùng tôi tranh luận một câu hỏi. Tôi đi tiếp, rất biết ơn vì sự ồn ào của đường phố đã che lấp cơn đãng trí nhất thời của mình.

As I had intended, I was earlier than usual at my office door. I stood listening for a moment. All was still. He must be gone. I tried the knob. The door was locked. Yes, my procedure had worked to a charm; he indeed must be vanished. Yet a certain melancholy mixed with this: I was almost sorry for my brilliant success. I was fumbling under the door mat for the key, which Bartleby was to have left there for me, when accidentally my knee knocked against a panel, producing a summoning sound, and in response a voice came to me from within—“Not yet; I am occupied.”

Như đã định, tôi có mặt ở cửa văn phòng sớm hơn thường lệ. Tôi đứng lắng nghe một lúc. Mọi thứ im phăng phắc. Hẳn anh ta đã đi rồi. Tôi thử vặn nắm cửa. Cửa khóa. Phải, cách xử sự của tôi đã hiệu nghiệm như bùa; hẳn anh ta đã biến mất thật rồi. Thế nhưng xen vào đó có một nỗi u sầu nào đó: tôi gần như tiếc cho thành công rực rỡ của mình. Tôi đang lần mò dưới tấm thảm chùi chân tìm chiếc chìa khóa mà Bartleby lẽ ra đã để lại đó cho tôi, thì vô tình đầu gối tôi va vào một ô ván cửa, phát ra một tiếng như gõ gọi, và đáp lại, một giọng nói vọng ra từ bên trong — “Chưa được; tôi đang bận.”

It was Bartleby.

Đó là Bartleby.

I was thunderstruck. For an instant I stood like the man who, pipe in mouth, was killed one cloudless afternoon long ago in Virginia, by a summer lightning; at his own warm open window he was killed, and remained leaning out there upon the dreamy afternoon, till some one touched him, when he fell.

Tôi chết sững như bị sét đánh. Trong khoảnh khắc, tôi đứng như người đàn ông nọ, tẩu thuốc trên môi, đã bị một tia chớp mùa hạ giết chết vào một buổi chiều không gợn mây từ lâu lắm rồi ở Virginia; ông ta chết ngay bên khung cửa sổ ấm áp mở toang của nhà mình, và cứ thế vẫn nhoài người ra ngoài buổi chiều mơ màng, cho đến khi có ai đó chạm vào, thì ông ta ngã xuống.

“Not gone!” I murmured at last. But again obeying that wondrous ascendancy which the inscrutable scrivener had over me, and from which ascendancy, for all my chafing, I could not completely escape, I slowly went down stairs and out into the street, and while walking round the block, considered what I should next do in this unheard-of perplexity. Turn the man out by an actual thrusting I could not; to drive him away by calling him hard names would not do; calling in the police was an unpleasant idea; and yet, permit him to enjoy his cadaverous triumph over me,—this too I could not think of. What was to be done? or, if nothing could be done, was there any thing further that I could assume in the matter? Yes, as before I had prospectively assumed that Bartleby would depart, so now I might retrospectively assume that departed he was. In the legitimate carrying out of this assumption, I might enter my office in a great hurry, and pretending not to see Bartleby at all, walk straight against him as if he were air. Such a proceeding would in a singular degree have the appearance of a home-thrust. It was hardly possible that Bartleby could withstand such an application of the doctrine of assumptions. But upon second thoughts the success of the plan seemed rather dubious. I resolved to argue the matter over with him again.

“Chưa đi!” cuối cùng tôi lẩm bẩm. Nhưng một lần nữa tuân theo cái uy lực kỳ lạ mà người chép văn bản khó dò ấy có đối với tôi, và là thứ uy lực mà, dù tôi có bực bội đến đâu, tôi cũng không hoàn toàn thoát khỏi được, tôi chậm rãi đi xuống cầu thang, ra phố, và trong lúc đi vòng quanh khu phố, tôi cân nhắc xem tiếp theo nên làm gì trong tình cảnh bối rối chưa từng nghe thấy này. Tống cổ người ấy ra bằng cách thực sự xô đẩy thì tôi không làm được; xua đuổi anh ta bằng những lời chửi mắng thì không ổn; gọi cảnh sát là một ý nghĩ khó chịu; thế nhưng để mặc anh ta hưởng chiến thắng lạnh như xác chết của mình trước tôi, — điều đó tôi cũng không thể nghĩ tới. Phải làm gì đây? hoặc, nếu chẳng làm được gì, thì liệu còn điều gì nữa mà tôi có thể mặc định trong chuyện này chăng? Phải, như trước đây tôi đã mặc định trước cho tương lai rằng Bartleby sẽ ra đi, thì giờ tôi có thể mặc định ngược về quá khứ rằng anh ta đã ra đi rồi. Để thực thi sự mặc định này một cách chính đáng, tôi có thể bước vào văn phòng thật vội vã, và giả vờ hoàn toàn không thấy Bartleby, cứ thế đâm sầm thẳng vào anh ta như thể anh ta là không khí. Một cách xử sự như vậy sẽ mang dáng dấp của một đòn đâm trúng tim ở mức độ phi thường. Khó lòng mà Bartleby chống chọi nổi một sự áp dụng như thế của thuyết mặc định. Nhưng nghĩ lại, sự thành công của kế hoạch có vẻ khá đáng ngờ. Tôi quyết định lại phân giải vấn đề với anh ta một lần nữa.

“Bartleby,” said I, entering the office, with a quietly severe expression, “I am seriously displeased. I am pained, Bartleby. I had thought better of you. I had imagined you of such a gentlemanly organization, that in any delicate dilemma a slight hint would have suffice—in short, an assumption. But it appears I am deceived. Why,” I added, unaffectedly starting, “you have not even touched that money yet,” pointing to it, just where I had left it the evening previous.

“Bartleby,” tôi nói khi bước vào văn phòng, với vẻ mặt nghiêm khắc mà điềm tĩnh, “tôi thật sự không hài lòng. Tôi đau lòng, Bartleby. Tôi đã nghĩ về anh tốt hơn thế. Tôi đã tưởng anh có bản chất lịch thiệp đến mức trong bất kỳ tình thế khó xử tế nhị nào, chỉ một lời gợi ý nhỏ cũng đủ — tóm lại, một sự mặc định. Nhưng xem ra tôi đã lầm. Ơ kìa,” tôi nói thêm, giật mình thật sự, “anh còn chưa đụng đến số tiền ấy,” tôi chỉ vào nó, vẫn nằm đúng chỗ tôi để chiều hôm trước.

He answered nothing.

Anh ta không trả lời gì.

“Will you, or will you not, quit me?” I now demanded in a sudden passion, advancing close to him.

“Anh có rời tôi đi hay không?” tôi bỗng nổi cơn giận, tiến sát lại anh ta mà gặng hỏi.

“I would prefer not to quit you,” he replied, gently emphasizing the not.

“Tôi thà không rời ông thì hơn,” anh ta đáp, nhẹ nhàng nhấn vào chữ không.

“What earthly right have you to stay here? Do you pay any rent? Do you pay my taxes? Or is this property yours?”

“Anh lấy quyền gì trên đời này mà ở lại đây? Anh có trả tiền thuê không? Anh có đóng thuế cho tôi không? Hay tài sản này là của anh?”

He answered nothing.

Anh ta không trả lời gì.

“Are you ready to go on and write now? Are your eyes recovered? Could you copy a small paper for me this morning? or help examine a few lines? or step round to the post-office? In a word, will you do any thing at all, to give a coloring to your refusal to depart the premises?”

“Giờ anh đã sẵn sàng tiếp tục viết chưa? Mắt anh đã khỏi chưa? Sáng nay anh có thể chép cho tôi một tờ giấy nhỏ không? hoặc giúp đối chiếu vài dòng? hoặc chạy ra bưu điện một chút? Nói gọn lại, anh có chịu làm bất cứ việc gì không, để cho việc anh từ chối rời khỏi nơi này có được chút màu sắc chính đáng?”

He silently retired into his hermitage.

Anh ta lặng lẽ lui vào nơi ẩn cư của mình.

I was now in such a state of nervous resentment that I thought it but prudent to check myself at present from further demonstrations. Bartleby and I were alone. I remembered the tragedy of the unfortunate Adams and the still more unfortunate Colt in the solitary office of the latter; and how poor Colt, being dreadfully incensed by Adams, and imprudently permitting himself to get wildly excited, was at unawares hurried into his fatal act—an act which certainly no man could possibly deplore more than the actor himself. Often it had occurred to me in my ponderings upon the subject, that had that altercation taken place in the public street, or at a private residence, it would not have terminated as it did. It was the circumstance of being alone in a solitary office, up stairs, of a building entirely unhallowed by humanizing domestic associations—an uncarpeted office, doubtless, of a dusty, haggard sort of appearance;—this it must have been, which greatly helped to enhance the irritable desperation of the hapless Colt.

Lúc này tôi đang ở trong một trạng thái phẫn uất bứt rứt đến mức tôi nghĩ khôn ngoan nhất là tạm kìm mình, đừng tỏ thái độ gì thêm. Bartleby và tôi ở một mình với nhau. Tôi nhớ lại tấn bi kịch của Adams bất hạnh và Colt còn bất hạnh hơn trong văn phòng vắng vẻ của người sau; và chuyện Colt tội nghiệp, bị Adams chọc giận khủng khiếp, rồi thiếu thận trọng để mình kích động đến điên cuồng, đã bất ngờ bị cuốn vào hành vi chết người của mình — một hành vi mà chắc chắn không ai có thể ân hận hơn chính kẻ đã gây ra nó. Nhiều lần khi nghiền ngẫm về chuyện ấy, tôi đã nghĩ rằng nếu cuộc cãi vã kia xảy ra ngoài phố, nơi công cộng, hay ở một tư gia, thì nó đã không kết thúc như thế. Chính hoàn cảnh ở một mình trong một văn phòng vắng vẻ, trên gác, trong một tòa nhà hoàn toàn không được thánh hóa bởi những liên tưởng gia đình đầy tình người — một văn phòng không trải thảm, hẳn thế, với vẻ bụi bặm, tiều tụy; — chính điều này hẳn đã góp phần lớn làm tăng thêm sự tuyệt vọng cáu kỉnh của Colt bạc phận.

But when this old Adam of resentment rose in me and tempted me concerning Bartleby, I grappled him and threw him. How? Why, simply by recalling the divine injunction: “A new commandment give I unto you, that ye love one another.” Yes, this it was that saved me. Aside from higher considerations, charity often operates as a vastly wise and prudent principle—a great safeguard to its possessor. Men have committed murder for jealousy’s sake, and anger’s sake, and hatred’s sake, and selfishness’ sake, and spiritual pride’s sake; but no man that ever I heard of, ever committed a diabolical murder for sweet charity’s sake. Mere self-interest, then, if no better motive can be enlisted, should, especially with high-tempered men, prompt all beings to charity and philanthropy. At any rate, upon the occasion in question, I strove to drown my exasperated feelings towards the scrivener by benevolently construing his conduct. Poor fellow, poor fellow! thought I, he don’t mean any thing; and besides, he has seen hard times, and ought to be indulged.

Nhưng khi lão Adam cũ của sự phẫn uất trỗi dậy trong tôi và cám dỗ tôi về Bartleby, tôi đã vật lấy lão và quật ngã lão. Bằng cách nào? Ồ, đơn giản bằng cách nhớ lại lời răn thiêng liêng: “Ta ban cho các ngươi một điều răn mới, là các ngươi phải yêu thương nhau.” Phải, chính điều đó đã cứu tôi. Gác sang một bên những cân nhắc cao cả hơn, lòng bác ái thường vận hành như một nguyên tắc vô cùng khôn ngoan và thận trọng — một tấm khiên lớn che chở cho người có nó. Người ta đã phạm tội giết người vì ghen tuông, vì giận dữ, vì căm thù, vì ích kỷ, vì kiêu căng tinh thần; nhưng theo chỗ tôi từng nghe nói, chưa ai phạm một vụ giết người quỷ quyệt vì lòng bác ái ngọt ngào. Vậy thì chỉ riêng tư lợi thôi, nếu không thể huy động được động cơ nào tốt đẹp hơn, cũng nên thúc đẩy mọi sinh linh, nhất là những người nóng tính, đến với lòng bác ái và tình thương người. Dù sao chăng nữa, vào dịp nói trên, tôi đã cố dìm những cảm xúc bực tức của mình đối với người chép văn bản bằng cách diễn giải hành vi của anh ta một cách nhân hậu. Tội nghiệp, tội nghiệp! tôi nghĩ, anh ta chả có ý gì đâu; vả lại, anh ta đã từng trải những thời buổi gian nan, nên cần được nương tay.

I endeavored also immediately to occupy myself, and at the same time to comfort my despondency. I tried to fancy that in the course of the morning, at such time as might prove agreeable to him, Bartleby, of his own free accord, would emerge from his hermitage, and take up some decided line of march in the direction of the door. But no. Half-past twelve o’clock came; Turkey began to glow in the face, overturn his inkstand, and become generally obstreperous; Nippers abated down into quietude and courtesy; Ginger Nut munched his noon apple; and Bartleby remained standing at his window in one of his profoundest dead-wall reveries. Will it be credited? Ought I to acknowledge it? That afternoon I left the office without saying one further word to him.

Tôi cũng cố lập tức tìm việc gì đó làm cho bận, đồng thời tự an ủi nỗi chán nản của mình. Tôi cố tưởng tượng rằng trong buổi sáng, vào một lúc nào đó mà anh ta thấy thuận tiện, Bartleby sẽ tự nguyện bước ra khỏi nơi ẩn cư của mình, và cương quyết cất bước theo hướng cửa ra vào. Nhưng không. Mười hai giờ rưỡi đến; Gà Tây bắt đầu đỏ bừng mặt, làm đổ lọ mực, và nói chung trở nên ồn ào khó chịu; Kìm Cộng dịu xuống thành trầm lặng và nhã nhặn; Bánh Gừng nhai trái táo buổi trưa của mình; còn Bartleby vẫn đứng bên cửa sổ, chìm trong một trong những cơn mơ màng trước bức tường trơ sâu thẳm nhất của mình. Liệu có ai tin chăng? Tôi có nên thú nhận không? Chiều hôm ấy tôi rời văn phòng mà không nói thêm với anh ta một lời nào.

Some days now passed, during which, at leisure intervals I looked a little into “Edwards on the Will,” and “Priestly on Necessity.” Under the circumstances, those books induced a salutary feeling. Gradually I slid into the persuasion that these troubles of mine touching the scrivener, had been all predestinated from eternity, and Bartleby was billeted upon me for some mysterious purpose of an all-wise Providence, which it was not for a mere mortal like me to fathom. Yes, Bartleby, stay there behind your screen, thought I; I shall persecute you no more; you are harmless and noiseless as any of these old chairs; in short, I never feel so private as when I know you are here. At last I see it, I feel it; I penetrate to the predestinated purpose of my life. I am content. Others may have loftier parts to enact; but my mission in this world, Bartleby, is to furnish you with office-room for such period as you may see fit to remain.

Rồi vài ngày trôi qua, trong thời gian đó, những lúc rảnh rỗi, tôi có đọc qua đôi chút “Edwards bàn về Ý chí” và “Priestley bàn về Tất yếu”. Trong hoàn cảnh ấy, những cuốn sách này gợi nên một cảm giác lành mạnh. Dần dần tôi trượt vào niềm tin rằng những phiền muộn của tôi liên quan đến người chép văn bản đều đã được tiền định từ muôn thuở, và Bartleby được gửi đến ở nhờ chỗ tôi vì một mục đích huyền bí nào đó của Đấng Quan Phòng toàn tri, mà một kẻ phàm trần như tôi không thể nào dò thấu. Phải, Bartleby, cứ ở đó sau tấm bình phong của anh, tôi nghĩ; tôi sẽ không hành hạ anh nữa; anh vô hại và lặng lẽ như bất kỳ chiếc ghế cũ nào ở đây; tóm lại, tôi chưa bao giờ cảm thấy riêng tư bằng khi biết có anh ở đây. Cuối cùng tôi đã thấy, tôi đã cảm được; tôi thấu suốt mục đích tiền định của đời mình. Tôi mãn nguyện. Người khác có thể có những vai cao cả hơn để diễn; nhưng sứ mệnh của tôi trên cõi đời này, Bartleby, là cung cấp cho anh chỗ trong văn phòng trong khoảng thời gian bao lâu tùy anh thấy nên ở lại.

I believe that this wise and blessed frame of mind would have continued with me, had it not been for the unsolicited and uncharitable remarks obtruded upon me by my professional friends who visited the rooms. But thus it often is, that the constant friction of illiberal minds wears out at last the best resolves of the more generous. Though to be sure, when I reflected upon it, it was not strange that people entering my office should be struck by the peculiar aspect of the unaccountable Bartleby, and so be tempted to throw out some sinister observations concerning him. Sometimes an attorney having business with me, and calling at my office and finding no one but the scrivener there, would undertake to obtain some sort of precise information from him touching my whereabouts; but without heeding his idle talk, Bartleby would remain standing immovable in the middle of the room. So after contemplating him in that position for a time, the attorney would depart, no wiser than he came.

Tôi tin rằng tâm trạng khôn ngoan và phúc lành ấy hẳn đã còn mãi với tôi, nếu không có những lời nhận xét chẳng ai cầu và thiếu bác ái mà các bạn đồng nghiệp đến thăm phòng làm việc cứ dúi vào tai tôi. Nhưng chuyện thường vẫn thế: sự cọ xát không ngừng của những đầu óc hẹp hòi rốt cuộc làm mòn đi những quyết tâm tốt đẹp nhất của những người rộng lượng hơn. Dẫu vậy, phải nói rằng, khi tôi ngẫm lại, thì chẳng có gì lạ khi những người bước vào văn phòng tôi bị ấn tượng bởi dáng vẻ kỳ dị của Bartleby khó hiểu, và vì thế bị cám dỗ buông ra vài nhận xét ác ý về anh ta. Đôi khi một luật sư có việc với tôi, ghé văn phòng và chẳng thấy ai ngoài người chép văn bản, sẽ tìm cách moi từ anh ta một thông tin chính xác nào đó về chỗ tôi đang ở; nhưng chẳng để tâm đến những lời vu vơ của ông ta, Bartleby cứ đứng bất động giữa phòng. Thế là sau khi ngắm anh ta trong tư thế ấy một lúc, viên luật sư sẽ bỏ đi, chẳng biết thêm được gì hơn lúc đến.

Also, when a Reference was going on, and the room full of lawyers and witnesses and business was driving fast; some deeply occupied legal gentleman present, seeing Bartleby wholly unemployed, would request him to run round to his (the legal gentleman’s) office and fetch some papers for him. Thereupon, Bartleby would tranquilly decline, and yet remain idle as before. Then the lawyer would give a great stare, and turn to me. And what could I say? At last I was made aware that all through the circle of my professional acquaintance, a whisper of wonder was running round, having reference to the strange creature I kept at my office. This worried me very much. And as the idea came upon me of his possibly turning out a long-lived man, and keep occupying my chambers, and denying my authority; and perplexing my visitors; and scandalizing my professional reputation; and casting a general gloom over the premises; keeping soul and body together to the last upon his savings (for doubtless he spent but half a dime a day), and in the end perhaps outlive me, and claim possession of my office by right of his perpetual occupancy: as all these dark anticipations crowded upon me more and more, and my friends continually intruded their relentless remarks upon the apparition in my room; a great change was wrought in me. I resolved to gather all my faculties together, and for ever rid me of this intolerable incubus.

Lại nữa, những khi có một phiên xử trọng tài đang diễn ra, căn phòng chật ních luật sư cùng nhân chứng và công việc đang dồn dập hối hả, thì một vị quý ông luật gia nào đó có mặt, đang bận tối mắt tối mũi, thấy Bartleby hoàn toàn ngồi không, sẽ nhờ anh ta chạy qua văn phòng của ông ấy (vị quý ông luật gia) lấy giùm mấy tập giấy tờ. Thế là Bartleby sẽ điềm tĩnh khước từ, rồi vẫn cứ ngồi không như trước. Bấy giờ vị luật sư sẽ trố mắt nhìn sững, rồi quay sang tôi. Và tôi biết nói gì đây? Rốt cuộc tôi nhận ra rằng khắp vòng giao du nghề nghiệp của tôi, một lời xì xào kinh ngạc đang truyền đi, nhắc đến cái sinh vật kỳ lạ mà tôi giữ trong văn phòng. Điều ấy khiến tôi lo lắng vô cùng. Và khi ý nghĩ ập đến rằng biết đâu anh ta lại hóa ra là người sống dai, cứ thế chiếm cứ văn phòng tôi, chối bỏ quyền hành của tôi; làm khách khứa của tôi bối rối; bôi nhọ thanh danh nghề nghiệp của tôi; phủ một màn u ám lên khắp cơ ngơi; giữ cho hồn chưa lìa xác đến tận cùng nhờ số tiền dành dụm (bởi hẳn nhiên mỗi ngày anh ta chỉ tiêu có nửa hào), để rồi cuối cùng có khi còn sống lâu hơn tôi, và đòi quyền chiếm hữu văn phòng tôi theo quyền cư ngụ vĩnh viễn của mình: khi tất cả những dự cảm u tối ấy mỗi lúc một dồn dập kéo đến, và bạn bè tôi không ngớt chen vào những lời bình phẩm chẳng chút nương tay về cái bóng ma trong phòng tôi; thì một sự thay đổi lớn đã diễn ra trong tôi. Tôi quyết định thu gom hết mọi năng lực của mình, và vĩnh viễn trút bỏ cái bóng ma đè không sao chịu nổi này.

Ere revolving any complicated project, however, adapted to this end, I first simply suggested to Bartleby the propriety of his permanent departure. In a calm and serious tone, I commended the idea to his careful and mature consideration. But having taken three days to meditate upon it, he apprised me that his original determination remained the same; in short, that he still preferred to abide with me.

Tuy nhiên, trước khi tính đến bất kỳ kế hoạch phức tạp nào nhằm mục đích ấy, thoạt tiên tôi chỉ đơn giản gợi ý với Bartleby về sự thích đáng của việc anh ta ra đi vĩnh viễn. Bằng một giọng điềm tĩnh và nghiêm trang, tôi đề nghị anh ta cân nhắc ý ấy cho kỹ lưỡng và chín chắn. Nhưng sau khi dành ba ngày suy ngẫm, anh ta báo cho tôi hay rằng quyết định ban đầu của anh ta vẫn y nguyên; tóm lại, rằng anh ta vẫn thà ở lại với tôi thì hơn.

What shall I do? I now said to myself, buttoning up my coat to the last button. What shall I do? what ought I to do? what does conscience say I should do with this man, or rather ghost. Rid myself of him, I must; go, he shall. But how? You will not thrust him, the poor, pale, passive mortal,—you will not thrust such a helpless creature out of your door? you will not dishonor yourself by such cruelty? No, I will not, I cannot do that. Rather would I let him live and die here, and then mason up his remains in the wall. What then will you do? For all your coaxing, he will not budge. Bribes he leaves under your own paperweight on your table; in short, it is quite plain that he prefers to cling to you.

Tôi phải làm gì đây? giờ tôi tự nhủ, cài áo khoác đến tận chiếc khuy cuối cùng. Tôi phải làm gì đây? tôi nên làm gì? lương tâm bảo tôi nên làm gì với con người này, hay đúng hơn, với bóng ma này? Phải tống khứ anh ta đi; anh ta phải đi. Nhưng bằng cách nào? Mình sẽ không tống cổ anh ta, con người tội nghiệp, nhợt nhạt, thụ động ấy, — mình sẽ không tống một sinh linh bất lực như thế ra khỏi cửa chứ? mình sẽ không tự làm nhục mình bằng sự tàn nhẫn ấy chứ? Không, tôi sẽ không, tôi không thể làm thế. Thà tôi để anh ta sống và chết ở đây, rồi xây trát hài cốt anh ta vào tường còn hơn. Vậy thì mình sẽ làm gì? Mình dỗ dành đủ đường, anh ta vẫn không nhúc nhích. Tiền đút lót anh ta để lại ngay dưới cái chặn giấy trên bàn mình; tóm lại, rõ như ban ngày rằng anh ta thà bám lấy mình thì hơn.

Then something severe, something unusual must be done. What! surely you will not have him collared by a constable, and commit his innocent pallor to the common jail? And upon what ground could you procure such a thing to be done?—a vagrant, is he? What! he a vagrant, a wanderer, who refuses to budge? It is because he will not be a vagrant, then, that you seek to count him as a vagrant. That is too absurd. No visible means of support: there I have him. Wrong again: for indubitably he does support himself, and that is the only unanswerable proof that any man can show of his possessing the means so to do. No more then. Since he will not quit me, I must quit him. I will change my offices; I will move elsewhere; and give him fair notice, that if I find him on my new premises I will then proceed against him as a common trespasser.

Vậy thì phải làm một điều gì đó nghiêm khắc, một điều gì đó khác thường. Sao! hẳn mình không định để một viên cảnh sát túm cổ anh ta, và tống vẻ xanh xao vô tội của anh ta vào nhà giam chung đấy chứ? Mà dựa trên căn cứ nào mình có thể khiến việc ấy được thực hiện? — một kẻ lang thang chăng? Sao! anh ta mà là kẻ lang thang, kẻ phiêu bạt ư, cái kẻ nhất định không chịu nhúc nhích ấy? Vậy thì chính vì anh ta không chịu làm kẻ lang thang mà mình tìm cách xếp anh ta vào hạng lang thang. Thế thì vô lý quá. Không có phương kế sinh nhai rõ ràng: đấy, tôi nắm được anh ta rồi. Lại sai nữa: vì chẳng còn nghi ngờ gì anh ta vẫn tự nuôi sống mình, và đó là bằng chứng duy nhất không thể bác bỏ mà bất kỳ ai cũng có thể đưa ra để chứng tỏ mình có phương kế làm được việc đó. Thôi, đủ rồi. Vì anh ta không chịu rời bỏ tôi, tôi phải rời bỏ anh ta. Tôi sẽ đổi văn phòng; tôi sẽ dọn đi nơi khác; và báo trước cho anh ta đàng hoàng rằng nếu tôi thấy anh ta ở cơ sở mới của tôi, tôi sẽ khởi kiện anh ta như một kẻ xâm nhập gia cư bất hợp pháp tầm thường.

Acting accordingly, next day I thus addressed him: “I find these chambers too far from the City Hall; the air is unwholesome. In a word, I propose to remove my offices next week, and shall no longer require your services. I tell you this now, in order that you may seek another place.”

Hành động theo đó, hôm sau tôi nói với anh ta như thế này: “Tôi thấy văn phòng này quá xa Tòa Thị chính; không khí lại không lành. Nói tóm lại, tôi định dời văn phòng vào tuần tới, và sẽ không cần đến sự phục vụ của anh nữa. Tôi báo anh biết ngay từ bây giờ, để anh có thể tìm chỗ khác.”

He made no reply, and nothing more was said.

Anh ta không đáp, và không ai nói thêm điều gì nữa.

On the appointed day I engaged carts and men, proceeded to my chambers, and having but little furniture, every thing was removed in a few hours. Throughout, the scrivener remained standing behind the screen, which I directed to be removed the last thing. It was withdrawn; and being folded up like a huge folio, left him the motionless occupant of a naked room. I stood in the entry watching him a moment, while something from within me upbraided me.

Đến ngày đã định, tôi thuê xe và người, tới văn phòng, và vì đồ đạc chẳng có bao nhiêu, chỉ trong vài giờ mọi thứ đã được dọn đi hết. Suốt thời gian ấy, người chép văn bản vẫn đứng sau tấm bình phong mà tôi dặn phải dời đi sau cùng. Nó được dời đi; và khi được gấp lại như một cuốn sách khổ lớn khổng lồ, nó để lại anh ta, kẻ chiếm cứ bất động của một căn phòng trần trụi. Tôi đứng ở lối vào nhìn anh ta một lúc, trong khi có gì đó từ bên trong tôi trách móc tôi.

I re-entered, with my hand in my pocket—and—and my heart in my mouth.

Tôi quay vào, tay đút trong túi — và — và tim thót lên tận cổ.

“Good-bye, Bartleby; I am going—good-bye, and God some way bless you; and take that,” slipping something in his hand. But it dropped upon the floor, and then,—strange to say—I tore myself from him whom I had so longed to be rid of.

“Tạm biệt, Bartleby; tôi đi đây — tạm biệt, và cầu Chúa bằng cách nào đó ban phước cho anh; và cầm lấy cái này,” tôi vừa nói vừa dúi một vật gì vào tay anh ta. Nhưng nó rơi xuống sàn, và rồi, — lạ lùng thay — tôi phải giằng mình rời khỏi con người mà tôi từng khao khát tống khứ biết bao.

Established in my new quarters, for a day or two I kept the door locked, and started at every footfall in the passages. When I returned to my rooms after any little absence, I would pause at the threshold for an instant, and attentively listen, ere applying my key. But these fears were needless. Bartleby never came nigh me.

Đã yên vị ở chỗ mới, trong một hai ngày tôi khóa trái cửa, và giật mình trước mỗi tiếng bước chân ngoài hành lang. Hễ trở về phòng sau một lúc vắng mặt ngắn ngủi, tôi lại dừng ở ngưỡng cửa một thoáng, chăm chú lắng nghe, rồi mới tra chìa. Nhưng những nỗi sợ ấy là thừa. Bartleby chẳng bao giờ bén mảng đến gần tôi.

I thought all was going well, when a perturbed looking stranger visited me, inquiring whether I was the person who had recently occupied rooms at No.—Wall-street.

Tôi tưởng mọi sự đang suôn sẻ, thì một người lạ có vẻ bồn chồn đến gặp tôi, hỏi có phải tôi là người gần đây đã thuê phòng ở số — phố Wall không.

Full of forebodings, I replied that I was.

Lòng đầy linh cảm chẳng lành, tôi đáp rằng phải.

“Then sir,” said the stranger, who proved a lawyer, “you are responsible for the man you left there. He refuses to do any copying; he refuses to do any thing; he says he prefers not to; and he refuses to quit the premises.”

“Vậy thì thưa ông,” người lạ, hóa ra là một luật sư, nói, “ông phải chịu trách nhiệm về con người ông để lại đó. Hắn từ chối sao chép bất cứ thứ gì; hắn từ chối làm bất cứ việc gì; hắn nói hắn thà không làm thì hơn; và hắn từ chối rời khỏi nơi ấy.”

“I am very sorry, sir,” said I, with assumed tranquility, but an inward tremor, “but, really, the man you allude to is nothing to me—he is no relation or apprentice of mine, that you should hold me responsible for him.”

“Tôi rất lấy làm tiếc, thưa ông,” tôi nói, vẻ ngoài làm ra điềm tĩnh nhưng trong lòng run rẩy, “nhưng thật tình, người ông nhắc đến chẳng là gì với tôi cả — anh ta không phải họ hàng hay người học việc của tôi, để ông bắt tôi chịu trách nhiệm về anh ta.”

“In mercy’s name, who is he?”

“Trời đất ơi, vậy hắn là ai?”

“I certainly cannot inform you. I know nothing about him. Formerly I employed him as a copyist; but he has done nothing for me now for some time past.”

“Tôi quả thật không thể cho ông biết. Tôi chẳng biết gì về anh ta. Trước kia tôi có thuê anh ta làm người chép văn bản; nhưng đã một thời gian nay anh ta chẳng làm gì cho tôi nữa.”

“I shall settle him then,—good morning, sir.”

“Vậy thì tôi sẽ xử lý hắn, — chào ông.”

Several days passed, and I heard nothing more; and though I often felt a charitable prompting to call at the place and see poor Bartleby, yet a certain squeamishness of I know not what withheld me.

Mấy ngày trôi qua, tôi không nghe thêm gì nữa; và dù nhiều lần tôi thấy một thôi thúc từ tâm muốn ghé qua chỗ ấy thăm Bartleby tội nghiệp, vậy mà một nỗi ngần ngại khó chịu về một điều gì mà chính tôi cũng không rõ đã giữ tôi lại.

All is over with him, by this time, thought I at last, when through another week no further intelligence reached me. But coming to my room the day after, I found several persons waiting at my door in a high state of nervous excitement.

Đến giờ thì với anh ta mọi sự hẳn đã xong xuôi cả rồi, cuối cùng tôi nghĩ vậy, khi suốt thêm một tuần nữa không có tin tức gì đến với tôi. Nhưng hôm sau, đến phòng mình, tôi thấy mấy người đang đợi trước cửa trong trạng thái kích động bồn chồn cao độ.

“That’s the man—here he comes,” cried the foremost one, whom I recognized as the lawyer who had previously called upon me alone.

“Người đó đấy — ông ta đến kìa,” người đứng trước nhất kêu lên, tôi nhận ra đó là vị luật sư trước đây đã một mình đến gặp tôi.

“You must take him away, sir, at once,” cried a portly person among them, advancing upon me, and whom I knew to be the landlord of No.—Wall-street. “These gentlemen, my tenants, cannot stand it any longer; Mr. B—” pointing to the lawyer, “has turned him out of his room, and he now persists in haunting the building generally, sitting upon the banisters of the stairs by day, and sleeping in the entry by night. Every body is concerned; clients are leaving the offices; some fears are entertained of a mob; something you must do, and that without delay.”

“Ông phải đưa hắn đi, thưa ông, ngay lập tức,” một người bệ vệ trong bọn kêu lên, tiến về phía tôi, và tôi biết đó là chủ nhà của số — phố Wall. “Các quý ông đây, những người thuê nhà của tôi, không thể chịu đựng thêm được nữa; ông B — ” chỉ vào vị luật sư, “đã đuổi hắn khỏi phòng ông ấy, và giờ hắn cứ lì lợm lởn vởn như ma ám khắp tòa nhà, ban ngày ngồi trên tay vịn cầu thang, ban đêm ngủ ở lối vào. Ai nấy đều lo ngại; khách hàng bỏ các văn phòng mà đi; người ta còn e sẽ có đám đông kéo đến náo loạn; ông phải làm một điều gì đó, và không được chậm trễ.”

Aghast at this torrent, I fell back before it, and would fain have locked myself in my new quarters. In vain I persisted that Bartleby was nothing to me—no more than to any one else. In vain:—I was the last person known to have any thing to do with him, and they held me to the terrible account. Fearful then of being exposed in the papers (as one person present obscurely threatened) I considered the matter, and at length said, that if the lawyer would give me a confidential interview with the scrivener, in his (the lawyer’s) own room, I would that afternoon strive my best to rid them of the nuisance they complained of.

Kinh hoàng trước dòng thác lời lẽ ấy, tôi lùi lại, và chỉ mong được khóa mình trong chỗ ở mới. Tôi khăng khăng vô ích rằng Bartleby chẳng là gì đối với tôi — cũng chẳng hơn gì đối với bất kỳ ai khác. Vô ích: — tôi là người cuối cùng được biết là có dính dáng gì đến anh ta, và họ bắt tôi chịu trách nhiệm đến mức khủng khiếp. Lúc ấy, sợ bị bêu lên báo (như một người có mặt đã úp mở đe dọa), tôi cân nhắc sự việc, và sau cùng nói rằng nếu vị luật sư cho tôi một cuộc gặp riêng với người chép văn bản, trong phòng của chính ông ta (vị luật sư), thì ngay chiều hôm ấy tôi sẽ cố hết sức giải thoát họ khỏi mối phiền toái họ đang than phiền.

Going up stairs to my old haunt, there was Bartleby silently sitting upon the banister at the landing.

Đi lên cầu thang về chốn cũ của tôi, thì kìa Bartleby đang lặng lẽ ngồi trên tay vịn ở chiếu nghỉ.

“What are you doing here, Bartleby?” said I.

“Anh làm gì ở đây vậy, Bartleby?” tôi nói.

“Sitting upon the banister,” he mildly replied.

“Ngồi trên tay vịn,” anh ta nhỏ nhẹ đáp.

I motioned him into the lawyer’s room, who then left us.

Tôi ra hiệu cho anh ta vào phòng vị luật sư, ông này liền để chúng tôi lại với nhau.

“Bartleby,” said I, “are you aware that you are the cause of great tribulation to me, by persisting in occupying the entry after being dismissed from the office?”

“Bartleby,” tôi nói, “anh có biết rằng anh là nguyên nhân gây cho tôi bao nỗi khổ sở, vì cứ khăng khăng chiếm chỗ lối vào sau khi đã bị đuổi khỏi văn phòng không?”

No answer.

Không trả lời.

“Now one of two things must take place. Either you must do something, or something must be done to you. Now what sort of business would you like to engage in? Would you like to re-engage in copying for some one?”

“Giờ thì một trong hai điều phải xảy ra. Hoặc anh phải làm một việc gì đó, hoặc người ta phải làm một việc gì đó với anh. Nào, anh muốn làm loại công việc gì? Anh có muốn lại chép thuê cho ai đó không?”

“No; I would prefer not to make any change.”

“Không; tôi thà không thay đổi gì thì hơn.”

“Would you like a clerkship in a dry-goods store?”

“Anh có muốn làm thư ký trong một cửa hàng vải vóc không?”

“There is too much confinement about that. No, I would not like a clerkship; but I am not particular.”

“Việc ấy tù túng quá. Không, tôi không muốn làm thư ký; nhưng tôi không kén chọn.”

“Too much confinement,” I cried, “why you keep yourself confined all the time!”

“Tù túng quá,” tôi kêu lên, “sao, chính anh lúc nào cũng tự giam mình đấy thôi!”

“I would prefer not to take a clerkship,” he rejoined, as if to settle that little item at once.

“Tôi thà không làm thư ký thì hơn,” anh ta đáp lại, như thể để giải quyết dứt điểm ngay cái chi tiết nhỏ ấy.

“How would a bar-tender’s business suit you? There is no trying of the eyesight in that.”

“Thế việc đứng quầy bán rượu thì có hợp với anh không? Việc ấy chẳng làm mỏi mắt gì.”

“I would not like it at all; though, as I said before, I am not particular.”

“Tôi chẳng thích chút nào; dù, như tôi đã nói, tôi không kén chọn.”

His unwonted wordiness inspirited me. I returned to the charge.

Sự lắm lời khác thường của anh ta khiến tôi phấn chấn. Tôi lại xông vào tấn công.

“Well then, would you like to travel through the country collecting bills for the merchants? That would improve your health.”

“Vậy thì, anh có muốn đi khắp các vùng đòi nợ cho các nhà buôn không? Như thế sẽ tốt cho sức khỏe của anh.”

“No, I would prefer to be doing something else.”

“Không, tôi thà làm một việc gì khác thì hơn.”

“How then would going as a companion to Europe, to entertain some young gentleman with your conversation,—how would that suit you?”

“Vậy thì đi châu Âu làm người bạn đồng hành, để mua vui cho một cậu công tử trẻ nào đó bằng những câu chuyện của anh, — việc ấy có hợp với anh không?”

“Not at all. It does not strike me that there is any thing definite about that. I like to be stationary. But I am not particular.”

“Không hề. Tôi chẳng thấy việc ấy có gì rõ ràng dứt khoát cả. Tôi thích đứng yên một chỗ. Nhưng tôi không kén chọn.”

“Stationary you shall be then,” I cried, now losing all patience, and for the first time in all my exasperating connection with him fairly flying into a passion. “If you do not go away from these premises before night, I shall feel bound—indeed I am bound—to—to—to quit the premises myself!” I rather absurdly concluded, knowing not with what possible threat to try to frighten his immobility into compliance. Despairing of all further efforts, I was precipitately leaving him, when a final thought occurred to me—one which had not been wholly unindulged before.

“Thế thì anh sẽ được đứng yên một chỗ,” tôi kêu lên, giờ đã mất hết kiên nhẫn, và lần đầu tiên trong suốt mối dây dưa đầy bực bội với anh ta, tôi thật sự nổi cơn thịnh nộ. “Nếu anh không rời khỏi nơi này trước khi trời tối, tôi sẽ thấy mình buộc phải — quả thật tôi buộc phải — phải — phải tự mình rời khỏi nơi này!” tôi kết thúc khá là ngớ ngẩn, chẳng biết dùng lời đe dọa nào để dọa cho sự bất động của anh ta phải khuất phục. Tuyệt vọng trước mọi nỗ lực thêm nữa, tôi đang hấp tấp bỏ đi thì một ý nghĩ sau cùng chợt đến với tôi — một ý nghĩ mà trước đây tôi cũng không hoàn toàn chưa từng ấp ủ.

“Bartleby,” said I, in the kindest tone I could assume under such exciting circumstances, “will you go home with me now—not to my office, but my dwelling—and remain there till we can conclude upon some convenient arrangement for you at our leisure? Come, let us start now, right away.”

“Bartleby,” tôi nói, bằng giọng tử tế nhất mà tôi có thể làm ra được trong hoàn cảnh kích động như thế, “bây giờ anh có muốn về nhà với tôi không — không phải về văn phòng, mà về nhà riêng của tôi — và ở lại đó cho đến khi chúng ta có thể thong thả bàn định một thu xếp thuận tiện nào đó cho anh? Nào, ta đi ngay bây giờ, tức thì.”

“No: at present I would prefer not to make any change at all.”

“Không: hiện giờ tôi thà không thay đổi gì cả thì hơn.”

I answered nothing; but effectually dodging every one by the suddenness and rapidity of my flight, rushed from the building, ran up Wall-street towards Broadway, and jumping into the first omnibus was soon removed from pursuit. As soon as tranquility returned I distinctly perceived that I had now done all that I possibly could, both in respect to the demands of the landlord and his tenants, and with regard to my own desire and sense of duty, to benefit Bartleby, and shield him from rude persecution. I now strove to be entirely care-free and quiescent; and my conscience justified me in the attempt; though indeed it was not so successful as I could have wished. So fearful was I of being again hunted out by the incensed landlord and his exasperated tenants, that, surrendering my business to Nippers, for a few days I drove about the upper part of the town and through the suburbs, in my rockaway; crossed over to Jersey City and Hoboken, and paid fugitive visits to Manhattanville and Astoria. In fact I almost lived in my rockaway for the time.

Tôi không đáp gì; nhưng nhờ cuộc tháo chạy đột ngột và mau lẹ mà khéo léo lẩn tránh được hết mọi người, tôi lao ra khỏi tòa nhà, chạy ngược phố Wall về phía Broadway, và nhảy lên chiếc xe ngựa chở khách đầu tiên, chẳng mấy chốc đã thoát khỏi sự truy đuổi. Ngay khi bình tâm trở lại, tôi nhận thấy rõ ràng rằng giờ đây tôi đã làm tất cả những gì tôi có thể làm, cả về phương diện những đòi hỏi của chủ nhà và những người thuê nhà của ông ta, lẫn về phương diện ước muốn và ý thức bổn phận của riêng tôi, để mang lại điều tốt cho Bartleby, và che chở anh ta khỏi sự ngược đãi thô bạo. Giờ tôi cố gắng hoàn toàn vô tư lự và an nhiên; và lương tâm tôi biện minh cho nỗ lực ấy; dù quả thật nó không thành công như tôi mong muốn. Tôi sợ lại bị ông chủ nhà giận dữ cùng đám người thuê nhà bực tức của ông ta lùng ra đến nỗi, giao phó công việc cho Kìm Cộng, trong mấy ngày liền tôi đánh chiếc xe rockaway của mình rong ruổi khắp khu thượng thành và qua các vùng ngoại ô; vượt sông sang Jersey City và Hoboken, và ghé những cuộc viếng thăm chớp nhoáng như kẻ trốn chạy đến Manhattanville và Astoria. Thật ra trong thời gian ấy tôi gần như sống luôn trên chiếc xe rockaway của mình.

When again I entered my office, lo, a note from the landlord lay upon the desk. I opened it with trembling hands. It informed me that the writer had sent to the police, and had Bartleby removed to the Tombs as a vagrant. Moreover, since I knew more about him than any one else, he wished me to appear at that place, and make a suitable statement of the facts. These tidings had a conflicting effect upon me. At first I was indignant; but at last almost approved. The landlord’s energetic, summary disposition had led him to adopt a procedure which I do not think I would have decided upon myself; and yet as a last resort, under such peculiar circumstances, it seemed the only plan.

Khi tôi lại bước vào văn phòng, kìa, một mẩu thư của chủ nhà nằm trên bàn. Tôi mở ra bằng đôi tay run rẩy. Thư báo cho tôi biết người viết đã cho gọi cảnh sát, và đã cho giải Bartleby đến nhà ngục Tombs như một kẻ lang thang. Hơn nữa, vì tôi biết về anh ta nhiều hơn bất kỳ ai, ông ta mong tôi có mặt ở đó, và trình bày sự việc một cách thích đáng. Những tin ấy gây cho tôi những cảm xúc trái ngược. Lúc đầu tôi phẫn nộ; nhưng rồi cuối cùng gần như tán thành. Tính khí quyết đoán, mau lẹ của ông chủ nhà đã khiến ông ta dùng đến một biện pháp mà tôi không nghĩ là chính tôi sẽ quyết định; thế nhưng như một phương sách cuối cùng, trong hoàn cảnh đặc biệt như vậy, đó dường như là kế duy nhất.

As I afterwards learned, the poor scrivener, when told that he must be conducted to the Tombs, offered not the slightest obstacle, but in his pale unmoving way, silently acquiesced.

Như sau này tôi được biết, người chép văn bản tội nghiệp, khi được báo rằng anh ta phải bị giải đến nhà ngục Tombs, đã không hề gây chút trở ngại nào, mà theo cái cách xanh xao bất động của mình, lặng lẽ ưng thuận.

Some of the compassionate and curious bystanders joined the party; and headed by one of the constables arm in arm with Bartleby, the silent procession filed its way through all the noise, and heat, and joy of the roaring thoroughfares at noon.

Vài người đứng xem, vừa thương cảm vừa tò mò, nhập vào đoàn; và dẫn đầu là một viên cảnh sát khoác tay Bartleby, đám rước lặng lẽ ấy nối nhau đi xuyên qua tất cả sự ồn ào, nóng nực, và hân hoan của những con phố lớn ầm ầm lúc giữa trưa.

The same day I received the note I went to the Tombs, or to speak more properly, the Halls of Justice. Seeking the right officer, I stated the purpose of my call, and was informed that the individual I described was indeed within. I then assured the functionary that Bartleby was a perfectly honest man, and greatly to be compassionated, however unaccountably eccentric. I narrated all I knew, and closed by suggesting the idea of letting him remain in as indulgent confinement as possible till something less harsh might be done—though indeed I hardly knew what. At all events, if nothing else could be decided upon, the alms-house must receive him. I then begged to have an interview.

Ngay hôm nhận được thư, tôi đến nhà ngục Tombs, hay nói cho đúng hơn, Dinh Công lý. Tìm đúng viên chức phụ trách, tôi trình bày mục đích chuyến viếng thăm, và được cho biết rằng người tôi mô tả quả thật đang ở trong ấy. Tôi bèn cam đoan với vị viên chức rằng Bartleby là một người hoàn toàn lương thiện, và rất đáng được thương xót, dù lập dị đến khó hiểu. Tôi kể lại tất cả những gì tôi biết, và kết thúc bằng việc gợi ý để anh ta được giam giữ một cách khoan dung nhất có thể cho đến khi có thể làm một điều gì đó bớt khắc nghiệt hơn — dù quả thật tôi cũng chẳng biết là điều gì. Dù sao đi nữa, nếu không quyết định được gì khác, thì nhà tế bần phải tiếp nhận anh ta. Rồi tôi xin được gặp mặt anh ta.

Being under no disgraceful charge, and quite serene and harmless in all his ways, they had permitted him freely to wander about the prison, and especially in the inclosed grass-platted yard thereof. And so I found him there, standing all alone in the quietest of the yards, his face towards a high wall, while all around, from the narrow slits of the jail windows, I thought I saw peering out upon him the eyes of murderers and thieves.

Vì không mang tội danh gì nhục nhã, và trong mọi cử chỉ đều hết sức điềm tĩnh và vô hại, nên anh ta được cho phép tự do đi lại trong nhà giam, nhất là trong khoảng sân có tường bao, trồng cỏ của nó. Và tôi thấy anh ta ở đó, đứng một mình trơ trọi trong khoảng sân yên tĩnh nhất, mặt hướng về một bức tường cao, trong khi khắp xung quanh, từ những khe hẹp của các ô cửa sổ nhà ngục, tôi tưởng như thấy những đôi mắt của bọn sát nhân và trộm cướp đang dòm ra nhìn anh ta.

“Bartleby!”

“Bartleby!”

“I know you,” he said, without looking round,—“and I want nothing to say to you.”

“Tôi biết ông,” anh ta nói, không quay lại, — “và tôi không muốn có điều gì để nói với ông.”

“It was not I that brought you here, Bartleby,” said I, keenly pained at his implied suspicion. “And to you, this should not be so vile a place. Nothing reproachful attaches to you by being here. And see, it is not so sad a place as one might think. Look, there is the sky, and here is the grass.”

“Không phải tôi đưa anh đến đây đâu, Bartleby,” tôi nói, đau nhói trước sự nghi ngờ ngầm của anh ta. “Và với anh, nơi này đâu đến nỗi ô nhục như thế. Ở đây chẳng có gì khiến anh phải mang tiếng cả. Và anh xem, nơi này không buồn thảm như người ta tưởng đâu. Nhìn kìa, kia là bầu trời, và đây là cỏ.”

“I know where I am,” he replied, but would say nothing more, and so I left him.

“Tôi biết tôi đang ở đâu,” anh ta đáp, nhưng không chịu nói gì thêm, và thế là tôi để anh ta lại.

As I entered the corridor again, a broad meat-like man, in an apron, accosted me, and jerking his thumb over his shoulder said—“Is that your friend?”

Khi tôi lại bước vào hành lang, một gã to bè, béo núc như tảng thịt, đeo tạp dề, đến bắt chuyện với tôi, và hất ngón cái qua vai mà nói — “Bạn ông đấy à?”

“Yes.”

“Phải.”

“Does he want to starve? If he does, let him live on the prison fare, that’s all.”

“Hắn muốn chết đói hả? Nếu muốn thì cứ để hắn sống bằng cơm tù, thế thôi.”

“Who are you?” asked I, not knowing what to make of such an unofficially speaking person in such a place.

“Anh là ai?” tôi hỏi, không biết nghĩ sao về một kẻ ăn nói chẳng chút giọng công vụ nào ở một nơi như thế.

“I am the grub-man. Such gentlemen as have friends here, hire me to provide them with something good to eat.”

“Tôi là người lo cơm. Những quý ông có bạn bè ở đây thuê tôi lo cho họ món gì ngon ngon mà ăn.”

“Is this so?” said I, turning to the turnkey.

“Có đúng thế không?” tôi nói, quay sang người cai ngục.

He said it was.

Anh ta bảo đúng vậy.

“Well then,” said I, slipping some silver into the grub-man’s hands (for so they called him). “I want you to give particular attention to my friend there; let him have the best dinner you can get. And you must be as polite to him as possible.”

“Vậy thì,” tôi nói, dúi ít tiền bạc vào tay người lo cơm (vì người ta gọi hắn như thế). “Tôi muốn anh đặc biệt chăm nom người bạn tôi ở đằng kia; cho anh ta bữa ăn ngon nhất anh kiếm được. Và anh phải hết sức lễ độ với anh ta.”

“Introduce me, will you?” said the grub-man, looking at me with an expression which seemed to say he was all impatience for an opportunity to give a specimen of his breeding.

“Giới thiệu tôi đi, được chứ?” người lo cơm nói, nhìn tôi với vẻ mặt như muốn bảo rằng hắn đang nóng lòng hết sức chờ dịp phô ra một mẫu mực về cách ăn ở lịch thiệp của mình.

Thinking it would prove of benefit to the scrivener, I acquiesced; and asking the grub-man his name, went up with him to Bartleby.

Nghĩ rằng việc ấy sẽ có ích cho người chép văn bản, tôi ưng thuận; và hỏi tên người lo cơm xong, tôi cùng hắn đi đến chỗ Bartleby.

“Bartleby, this is Mr. Cutlets; you will find him very useful to you.”

“Bartleby, đây là ông Cutlets; anh sẽ thấy ông ấy rất có ích cho anh.”

“Your sarvant, sir, your sarvant,” said the grub-man, making a low salutation behind his apron. “Hope you find it pleasant here, sir;—spacious grounds—cool apartments, sir—hope you’ll stay with us some time—try to make it agreeable. May Mrs. Cutlets and I have the pleasure of your company to dinner, sir, in Mrs. Cutlets’ private room?”

“Đầy tớ của ông đây, thưa ông, đầy tớ của ông,” người lo cơm nói, cúi chào thật thấp sau tấm tạp dề. “Mong ông thấy dễ chịu ở đây, thưa ông; — khuôn viên rộng rãi — phòng ốc mát mẻ, thưa ông — mong ông ở lại với chúng tôi ít lâu — gắng mà thấy vui vẻ. Bà Cutlets và tôi có được hân hạnh mời ông dùng bữa, thưa ông, trong phòng riêng của bà Cutlets không ạ?”

“I prefer not to dine to-day,” said Bartleby, turning away. “It would disagree with me; I am unused to dinners.” So saying he slowly moved to the other side of the inclosure, and took up a position fronting the dead-wall.

“Hôm nay tôi thà không ăn thì hơn,” Bartleby nói, quay đi. “Ăn vào sẽ không hợp với tôi; tôi không quen dùng bữa.” Nói xong anh ta chậm chạp đi sang phía bên kia khoảng sân kín, và đứng vào một chỗ đối diện bức tường trơ.

“How’s this?” said the grub-man, addressing me with a stare of astonishment. “He’s odd, aint he?”

“Thế này là sao?” người lo cơm nói, nhìn tôi trân trối đầy kinh ngạc. “Hắn kỳ quặc, phải không?”

“I think he is a little deranged,” said I, sadly.

“Tôi nghĩ anh ta hơi loạn trí,” tôi buồn bã nói.

“Deranged? deranged is it? Well now, upon my word, I thought that friend of yourn was a gentleman forger; they are always pale and genteel-like, them forgers. I can’t pity’em—can’t help it, sir. Did you know Monroe Edwards?” he added touchingly, and paused. Then, laying his hand pityingly on my shoulder, sighed, “he died of consumption at Sing-Sing. So you weren’t acquainted with Monroe?”

“Loạn trí? loạn trí à? Chà, thề có trời, tôi cứ đinh ninh cái anh bạn của ông là một tay giả mạo chữ ký thuộc hàng quý ông cơ đấy; bọn giả mạo ấy lúc nào cũng xanh xao và ra dáng con nhà, cái bọn ấy. Tôi không thương bọn ấy được — đành chịu, thưa ông. Ông có biết Monroe Edwards không?” hắn nói thêm, giọng cảm động, rồi ngừng lại. Đoạn, đặt tay lên vai tôi đầy thương cảm, hắn thở dài, “hắn chết vì lao phổi ở Sing-Sing. Vậy ra ông không quen Monroe à?”

“No, I was never socially acquainted with any forgers. But I cannot stop longer. Look to my friend yonder. You will not lose by it. I will see you again.”

“Không, tôi chưa bao giờ giao du với tay giả mạo nào. Nhưng tôi không thể nán lại lâu hơn. Hãy trông nom người bạn tôi đằng kia. Anh sẽ không thiệt đâu. Tôi sẽ gặp lại anh.”

Some few days after this, I again obtained admission to the Tombs, and went through the corridors in quest of Bartleby; but without finding him.

Vài ngày sau đó, tôi lại được phép vào nhà ngục Tombs, và đi qua các hành lang tìm Bartleby; nhưng không thấy anh ta.

“I saw him coming from his cell not long ago,” said a turnkey, “may be he’s gone to loiter in the yards.”

“Tôi thấy hắn ra khỏi xà lim cách đây chưa lâu,” một người cai ngục nói, “có khi hắn ra lang thang ngoài sân rồi.”

So I went in that direction.

Thế là tôi đi về hướng ấy.

“Are you looking for the silent man?” said another turnkey passing me. “Yonder he lies—sleeping in the yard there. ’Tis not twenty minutes since I saw him lie down.”

“Ông tìm cái người câm lặng ấy phải không?” một người cai ngục khác đi ngang qua nói với tôi. “Hắn nằm đằng kia — đang ngủ ngoài sân ấy. Tôi thấy hắn nằm xuống chưa đầy hai mươi phút.”

The yard was entirely quiet. It was not accessible to the common prisoners. The surrounding walls, of amazing thickness, kept off all sounds behind them. The Egyptian character of the masonry weighed upon me with its gloom. But a soft imprisoned turf grew under foot. The heart of the eternal pyramids, it seemed, wherein, by some strange magic, through the clefts, grass-seed, dropped by birds, had sprung.

Khoảng sân hoàn toàn yên tĩnh. Tù nhân thường không được vào đó. Những bức tường bao quanh, dày đến kinh ngạc, chặn hết mọi âm thanh phía sau chúng. Lối xây kiểu Ai Cập đè nặng lên tôi bằng vẻ u ám của nó. Nhưng một thảm cỏ mềm bị cầm tù mọc dưới chân. Dường như đây là lòng của những kim tự tháp vĩnh cửu, nơi mà, nhờ một phép màu kỳ lạ nào đó, qua những kẽ nứt, hạt cỏ do chim thả rơi đã nảy mầm.

Strangely huddled at the base of the wall, his knees drawn up, and lying on his side, his head touching the cold stones, I saw the wasted Bartleby. But nothing stirred. I paused; then went close up to him; stooped over, and saw that his dim eyes were open; otherwise he seemed profoundly sleeping. Something prompted me to touch him. I felt his hand, when a tingling shiver ran up my arm and down my spine to my feet.

Co quắp một cách kỳ lạ dưới chân tường, đầu gối co lên, nằm nghiêng, đầu chạm vào những phiến đá lạnh, tôi thấy Bartleby tiều tụy. Nhưng không có gì động đậy. Tôi dừng lại; rồi đến sát bên anh ta; cúi xuống, và thấy đôi mắt mờ đục của anh ta đang mở; ngoài ra thì trông anh ta như đang ngủ say. Có gì đó thôi thúc tôi chạm vào anh ta. Tôi sờ vào tay anh ta, thì một cơn rùng mình buốt nhói chạy ngược lên cánh tay tôi và xuống dọc sống lưng đến tận bàn chân.

The round face of the grub-man peered upon me now. “His dinner is ready. Won’t he dine to-day, either? Or does he live without dining?”

Lúc này khuôn mặt tròn của người lo cơm ló ra nhìn tôi. “Bữa ăn của hắn sẵn rồi. Hôm nay hắn cũng không ăn nữa sao? Hay hắn sống mà không cần ăn?”

“Lives without dining,” said I, and closed his eyes.

“Sống mà không cần ăn,” tôi nói, rồi vuốt mắt cho anh ta.

“Eh!—He’s asleep, aint he?”

“Ơ! — Hắn ngủ rồi, phải không?”

“With kings and counselors,” murmured I.

“Cùng với các vua và các mưu sĩ,” tôi thì thầm.

There would seem little need for proceeding further in this history. Imagination will readily supply the meager recital of poor Bartleby’s interment. But ere parting with the reader, let me say, that if this little narrative has sufficiently interested him, to awaken curiosity as to who Bartleby was, and what manner of life he led prior to the present narrator’s making his acquaintance, I can only reply, that in such curiosity I fully share, but am wholly unable to gratify it. Yet here I hardly know whether I should divulge one little item of rumor, which came to my ear a few months after the scrivener’s decease. Upon what basis it rested, I could never ascertain; and hence, how true it is I cannot now tell. But inasmuch as this vague report has not been without certain strange suggestive interest to me, however sad, it may prove the same with some others; and so I will briefly mention it. The report was this: that Bartleby had been a subordinate clerk in the Dead Letter Office at Washington, from which he had been suddenly removed by a change in the administration. When I think over this rumor, I cannot adequately express the emotions which seize me. Dead letters! does it not sound like dead men? Conceive a man by nature and misfortune prone to a pallid hopelessness, can any business seem more fitted to heighten it than that of continually handling these dead letters, and assorting them for the flames? For by the cart-load they are annually burned. Sometimes from out the folded paper the pale clerk takes a ring:—the finger it was meant for, perhaps, moulders in the grave; a bank-note sent in swiftest charity:—he whom it would relieve, nor eats nor hungers any more; pardon for those who died despairing; hope for those who died unhoping; good tidings for those who died stifled by unrelieved calamities. On errands of life, these letters speed to death.

Có lẽ chẳng cần kể tiếp câu chuyện này làm gì nữa. Trí tưởng tượng sẽ dễ dàng bổ khuyết cho bản tường thuật sơ sài về việc an táng Bartleby tội nghiệp. Nhưng trước khi chia tay độc giả, cho tôi được nói rằng, nếu câu chuyện nhỏ này đã khiến độc giả đủ quan tâm để khơi dậy lòng tò mò muốn biết Bartleby là ai, và anh ta đã sống cuộc đời ra sao trước khi người kể chuyện này làm quen với anh ta, thì tôi chỉ có thể đáp rằng tôi hoàn toàn chia sẻ nỗi tò mò ấy, nhưng hoàn toàn bất lực không thể thỏa mãn nó. Song ở đây tôi cũng chẳng rõ có nên tiết lộ một mẩu tin đồn nhỏ đã đến tai tôi vài tháng sau khi người chép văn bản qua đời hay không. Tin đồn ấy dựa trên cơ sở nào, tôi chưa bao giờ xác minh được; và vì thế, nó đúng đến đâu, giờ tôi không thể nói. Nhưng bởi lời đồn mơ hồ này đã không phải không gợi cho tôi một mối quan tâm lạ lùng đầy ám gợi, dù buồn bã, nên có lẽ nó cũng sẽ như vậy với vài người khác; và vì thế tôi sẽ nhắc qua đôi lời. Lời đồn là thế này: rằng Bartleby từng là một thư ký cấp dưới ở Phòng Thư Chết tại Washington, nơi anh ta đột ngột bị thải hồi do một sự thay đổi chính quyền. Khi tôi nghiền ngẫm lời đồn này, tôi không sao diễn tả nổi những cảm xúc đang xâm chiếm mình. Thư chết! nghe chẳng giống như người chết sao? Hãy hình dung một con người, do bản tính và do bất hạnh, dễ sa vào một nỗi tuyệt vọng nhợt nhạt, liệu còn công việc nào có vẻ thích hợp hơn để khoét sâu nỗi ấy bằng công việc không ngừng lật giở những lá thư chết này, và phân loại chúng để đưa vào lửa? Vì hằng năm chúng bị đốt từng xe một. Đôi khi từ trong trang giấy gấp, người thư ký xanh xao lấy ra một chiếc nhẫn: — ngón tay mà nó được dành cho, có lẽ, đang mục rữa dưới mồ; một tờ giấy bạc gửi đi trong cơn từ tâm vội vã nhất: — người mà nó định cứu giúp, nay chẳng còn ăn cũng chẳng còn đói nữa; lời tha thứ cho những ai đã chết trong tuyệt vọng; niềm hy vọng cho những ai đã chết không còn hy vọng; tin lành cho những ai đã chết nghẹt thở dưới những tai ương không được cứu vớt. Mang sứ mệnh của sự sống, những lá thư ấy lao vội đến cái chết.

Ah Bartleby! Ah humanity!

Ôi Bartleby! Ôi nhân loại!