Sự sụp đổ của Nhà Usher

Son cœur est un luth suspendu; Sitôt qu’on le touche il résonne.. —De Béranger.

Son cœur est un luth suspendu; Sitôt qu’on le touche il résonne.. —De Béranger.

During the whole of a dull, dark, and soundless day in the autumn of the year, when the clouds hung oppressively low in the heavens, I had been passing alone, on horseback, through a singularly dreary tract of country; and at length found myself, as the shades of the evening drew on, within view of the melancholy House of Usher. I know not how it was—but, with the first glimpse of the building, a sense of insufferable gloom pervaded my spirit. I say insufferable; for the feeling was unrelieved by any of that half-pleasurable, because poetic, sentiment, with which the mind usually receives even the sternest natural images of the desolate or terrible. I looked upon the scene before me—upon the mere house, and the simple landscape features of the domain—upon the bleak walls—upon the vacant eye-like windows—upon a few rank sedges—and upon a few white trunks of decayed trees—with an utter depression of soul which I can compare to no earthly sensation more properly than to the after-dream of the reveller upon opium—the bitter lapse into everyday life—the hideous dropping off of the veil. There was an iciness, a sinking, a sickening of the heart—an unredeemed dreariness of thought which no goading of the imagination could torture into aught of the sublime. What was it—I paused to think—what was it that so unnerved me in the contemplation of the House of Usher? It was a mystery all insoluble; nor could I grapple with the shadowy fancies that crowded upon me as I pondered. I was forced to fall back upon the unsatisfactory conclusion, that while, beyond doubt, there are combinations of very simple natural objects which have the power of thus affecting us, still the analysis of this power lies among considerations beyond our depth. It was possible, I reflected, that a mere different arrangement of the particulars of the scene, of the details of the picture, would be sufficient to modify, or perhaps to annihilate its capacity for sorrowful impression; and, acting upon this idea, I reined my horse to the precipitous brink of a black and lurid tarn that lay in unruffled lustre by the dwelling, and gazed down—but with a shudder even more thrilling than before—upon the remodelled and inverted images of the gray sedge, and the ghastly tree-stems, and the vacant and eye-like windows.

Suốt trọn một ngày thu âm u, tối sẫm và lặng tờ, khi mây sà thấp nặng nề trên nền trời, tôi đã một mình cưỡi ngựa băng qua một vùng quê hoang vắng lạ thường; và rốt cuộc, khi bóng chiều buông xuống, tôi thấy mình đã ở trong tầm mắt của Nhà Usher sầu thảm. Tôi không biết vì sao—nhưng, ngay từ cái nhìn đầu tiên về tòa nhà, một cảm giác u uất không sao chịu nổi đã tràn ngập tâm hồn tôi. Tôi nói không sao chịu nổi; bởi cảm giác ấy không hề được xoa dịu bởi chút tình cảm nửa như khoan khoái, vì mang chất thơ, mà tâm trí thường dùng để đón nhận ngay cả những hình ảnh thiên nhiên khắc nghiệt nhất của cái hoang liêu hay khủng khiếp. Tôi nhìn cảnh vật trước mắt—nhìn ngôi nhà trơ trọi, và những nét phong cảnh giản đơn của điền trang—nhìn những bức tường lạnh lẽo—nhìn những ô cửa sổ trống hoác như hốc mắt—nhìn vài khóm cói lác um tùm—và nhìn vài thân cây mục trắng bệch—với một nỗi suy sụp tận cùng của tâm hồn mà tôi không thể so sánh xác đáng hơn với bất cứ cảm giác trần thế nào ngoài cơn dư mộng của kẻ chìm đắm trong thuốc phiện—cú rơi cay đắng trở lại đời thường—cái khoảnh khắc gớm ghiếc khi tấm màn rơi tuột. Trái tim tôi giá buốt, chùng xuống, nôn nao—một nỗi ảm đạm trong tư tưởng không gì cứu vãn, mà không sự thúc bách nào của trí tưởng tượng có thể tra tấn cho thành chút gì cao cả. Điều gì vậy—tôi dừng lại để nghĩ—điều gì đã khiến tôi rã rời đến thế khi chiêm ngắm Nhà Usher? Đó là một bí ẩn hoàn toàn không lời giải; mà tôi cũng chẳng thể vật lộn với những ảo tưởng mờ mịt cứ dồn dập kéo đến trong lúc tôi ngẫm nghĩ. Tôi buộc phải lui về cái kết luận chẳng thỏa đáng gì, rằng tuy hẳn nhiên có những sự kết hợp của các vật thể tự nhiên rất đơn giản có sức tác động đến ta như thế, song việc phân tích sức mạnh ấy vẫn nằm trong những điều vượt quá tầm hiểu thấu của chúng ta. Tôi ngẫm rằng có lẽ chỉ cần sắp đặt khác đi các chi tiết của cảnh vật, các nét vẽ của bức tranh, cũng đủ làm thay đổi, hoặc có khi xóa sạch, khả năng gây nên ấn tượng buồn thảm của nó; và, theo ý nghĩ ấy, tôi ghìm ngựa bên bờ dốc đứng của một hồ đầm đen ngòm, sáng ma quái, nằm phẳng lặng óng ánh cạnh tòa nhà, rồi nhìn xuống—nhưng với một cơn rùng mình còn buốt nhói hơn cả trước—những hình ảnh đã được tái tạo và lộn ngược của đám cói xám, những thân cây ghê rợn, và những ô cửa sổ trống hoác như hốc mắt.

Nevertheless, in this mansion of gloom I now proposed to myself a sojourn of some weeks. Its proprietor, Roderick Usher, had been one of my boon companions in boyhood; but many years had elapsed since our last meeting. A letter, however, had lately reached me in a distant part of the country—a letter from him—which, in its wildly importunate nature, had admitted of no other than a personal reply. The MS. gave evidence of nervous agitation. The writer spoke of acute bodily illness—of a mental disorder which oppressed him—and of an earnest desire to see me, as his best, and indeed his only personal friend, with a view of attempting, by the cheerfulness of my society, some alleviation of his malady. It was the manner in which all this, and much more, was said—it was the apparent heart that went with his request—which allowed me no room for hesitation; and I accordingly obeyed forthwith what I still considered a very singular summons.

Thế nhưng, chính trong tòa dinh thự u sầu này tôi đã định lưu lại vài tuần. Chủ nhân của nó, Roderick Usher, từng là một trong những bạn chơi thân thiết của tôi thuở thiếu thời; nhưng đã nhiều năm trôi qua kể từ lần gặp cuối của chúng tôi. Tuy vậy, mới đây một lá thư đã đến tay tôi ở một miền xa xôi trong xứ—một lá thư của anh—mà, với tính chất khẩn nài cuồng loạn, không cho phép một lời đáp nào khác ngoài việc đích thân tôi đến. Bản viết tay lộ rõ dấu hiệu kích động thần kinh. Người viết nói về một chứng bệnh thể xác cấp tính—về một sự rối loạn tâm thần đè nặng lên anh—và về niềm mong mỏi tha thiết được gặp tôi, người bạn tốt nhất, và thật ra là người bạn riêng duy nhất của anh, với hy vọng nhờ sự vui vẻ của tôi mà phần nào khuây khỏa được căn bệnh. Chính cái cách mà tất cả những điều ấy, và còn nhiều hơn thế, được nói ra—chính tấm lòng hiển hiện đi kèm lời thỉnh cầu—đã không để cho tôi chỗ nào do dự; và vì vậy tôi lập tức tuân theo cái mà đến giờ tôi vẫn coi là một lời triệu gọi hết sức kỳ lạ.

Although, as boys, we had been even intimate associates, yet I really knew little of my friend. His reserve had been always excessive and habitual. I was aware, however, that his very ancient family had been noted, time out of mind, for a peculiar sensibility of temperament, displaying itself, through long ages, in many works of exalted art, and manifested, of late, in repeated deeds of munificent yet unobtrusive charity, as well as in a passionate devotion to the intricacies, perhaps even more than to the orthodox and easily recognisable beauties, of musical science. I had learned, too, the very remarkable fact, that the stem of the Usher race, all time-honored as it was, had put forth, at no period, any enduring branch; in other words, that the entire family lay in the direct line of descent, and had always, with very trifling and very temporary variation, so lain. It was this deficiency, I considered, while running over in thought the perfect keeping of the character of the premises with the accredited character of the people, and while speculating upon the possible influence which the one, in the long lapse of centuries, might have exercised upon the other—it was this deficiency, perhaps, of collateral issue, and the consequent undeviating transmission, from sire to son, of the patrimony with the name, which had, at length, so identified the two as to merge the original title of the estate in the quaint and equivocal appellation of the “House of Usher”—an appellation which seemed to include, in the minds of the peasantry who used it, both the family and the family mansion.

Mặc dù thuở bé chúng tôi từng là bạn bè thân thiết, kỳ thực tôi biết rất ít về bạn mình. Anh vốn luôn dè dặt quá mức, và đã thành thói quen. Tuy vậy, tôi biết rằng dòng họ hết sức cổ xưa của anh từ bao đời nay vẫn nổi danh về một sự nhạy cảm đặc biệt của khí chất, biểu lộ qua những thời đại dài dằng dặc trong nhiều công trình nghệ thuật cao siêu, và gần đây, trong những việc từ thiện lặp đi lặp lại, hào phóng mà không phô trương, cũng như trong niềm say mê cuồng nhiệt đối với những chỗ phức tạp rắc rối, có lẽ còn hơn cả đối với những vẻ đẹp chính thống và dễ nhận ra, của khoa âm nhạc. Tôi cũng được biết một sự thực rất đáng chú ý, rằng thân cây của dòng giống Usher, dẫu lâu đời đáng kính đến đâu, chưa từng vào thời kỳ nào đâm ra được một nhánh bền lâu; nói cách khác, rằng toàn bộ dòng họ chỉ nối dõi theo một dòng trực hệ, và xưa nay vẫn luôn như thế, chỉ với những biến đổi rất nhỏ nhặt và rất nhất thời. Chính sự thiếu hụt này, tôi nghĩ, trong khi lướt qua trong trí sự tương hợp hoàn hảo giữa đặc tính của nơi chốn với đặc tính được công nhận của con người, và trong khi suy đoán về ảnh hưởng mà cái này, qua những thế kỷ dài đằng đẵng, có thể đã tác động lên cái kia—chính sự thiếu hụt này, có lẽ, về con cháu bàng hệ, và hệ quả là sự truyền thừa không hề chệch hướng, từ cha sang con, của gia sản cùng với danh tính dòng họ, rốt cuộc đã đồng nhất hai thứ ấy đến mức làm danh xưng nguyên thủy của điền trang chìm vào cái tên gọi kỳ quặc và nước đôi “Nhà Usher”—một tên gọi mà, trong tâm trí những người nông dân dùng nó, dường như bao hàm cả dòng họ lẫn ngôi nhà của dòng họ.

I have said that the sole effect of my somewhat childish experiment—that of looking down within the tarn—had been to deepen the first singular impression. There can be no doubt that the consciousness of the rapid increase of my superstition—for why should I not so term it?—served mainly to accelerate the increase itself. Such, I have long known, is the paradoxical law of all sentiments having terror as a basis. And it might have been for this reason only, that, when I again uplifted my eyes to the house itself, from its image in the pool, there grew in my mind a strange fancy—a fancy so ridiculous, indeed, that I but mention it to show the vivid force of the sensations which oppressed me. I had so worked upon my imagination as really to believe that about the whole mansion and domain there hung an atmosphere peculiar to themselves and their immediate vicinity—an atmosphere which had no affinity with the air of heaven, but which had reeked up from the decayed trees, and the gray wall, and the silent tarn—a pestilent and mystic vapor, dull, sluggish, faintly discernible, and leaden-hued.

Tôi đã nói rằng tác động duy nhất của cuộc thử nghiệm có phần trẻ con của tôi—việc nhìn xuống lòng hồ đầm—chỉ là làm sâu thêm ấn tượng kỳ lạ ban đầu. Không còn nghi ngờ gì rằng việc ý thức được sự mê tín của tôi đang tăng nhanh—vì sao tôi lại không gọi nó như thế?—chủ yếu chỉ góp phần đẩy nhanh chính sự gia tăng ấy. Đó, như tôi đã biết từ lâu, là quy luật nghịch lý của mọi cảm xúc lấy nỗi kinh hoàng làm nền tảng. Và có lẽ chỉ vì lý do đó mà, khi tôi lại ngước mắt từ hình bóng ngôi nhà dưới mặt nước lên chính ngôi nhà, trong trí tôi nảy ra một ý tưởng lạ lùng—một ý tưởng quả thực lố bịch đến nỗi tôi nhắc đến nó chỉ để cho thấy sức mạnh sống động của những cảm giác đang đè nặng lên tôi. Tôi đã kích động trí tưởng tượng của mình đến mức thực sự tin rằng quanh toàn bộ tòa dinh thự và điền trang lơ lửng một bầu khí riêng của chúng và của vùng lân cận ngay sát bên—một bầu khí chẳng có chút gì tương đồng với khí trời, mà đã bốc lên từ những thân cây mục, từ bức tường xám, và từ mặt hồ đầm câm lặng—một thứ hơi độc địa và huyền bí, đục mờ, ì ạch, lờ mờ khó nhận, và mang màu chì.

Shaking off from my spirit what must have been a dream, I scanned more narrowly the real aspect of the building. Its principal feature seemed to be that of an excessive antiquity. The discoloration of ages had been great. Minute fungi overspread the whole exterior, hanging in a fine tangled web-work from the eaves. Yet all this was apart from any extraordinary dilapidation. No portion of the masonry had fallen; and there appeared to be a wild inconsistency between its still perfect adaptation of parts, and the crumbling condition of the individual stones. In this there was much that reminded me of the specious totality of old wood-work which has rotted for long years in some neglected vault, with no disturbance from the breath of the external air. Beyond this indication of extensive decay, however, the fabric gave little token of instability. Perhaps the eye of a scrutinizing observer might have discovered a barely perceptible fissure, which, extending from the roof of the building in front, made its way down the wall in a zigzag direction, until it became lost in the sullen waters of the tarn.

Rũ khỏi tâm hồn cái hẳn chỉ là một giấc mơ, tôi xem xét kỹ hơn diện mạo thực của tòa nhà. Nét chính của nó dường như là vẻ cổ kính quá mức. Sự phai màu của năm tháng thật nặng nề. Những cây nấm li ti phủ kín toàn bộ mặt ngoài, rủ xuống từ mái hiên thành một mạng lưới rối rắm mảnh mai. Tuy thế, tất cả những điều này lại tách biệt hẳn với bất kỳ sự đổ nát khác thường nào. Không một phần nào của khối tường đá sụp xuống; và dường như có một sự mâu thuẫn quái dị giữa sự khớp nối vẫn còn hoàn hảo của các bộ phận với tình trạng mủn vụn của từng viên đá riêng lẻ. Trong điều này có nhiều nét khiến tôi nhớ đến vẻ toàn vẹn giả tạo của những đồ gỗ cũ đã mục rữa bao năm trong một hầm kín bị bỏ quên nào đó, không hề bị hơi thở của không khí bên ngoài quấy động. Tuy nhiên, ngoài dấu hiệu mục nát lan rộng này, công trình hầu như không có biểu hiện gì là chông chênh. Có lẽ con mắt của một người quan sát tinh tường sẽ phát hiện ra một vết nứt khó lòng nhận thấy, chạy từ mái tòa nhà ở mặt trước, lần theo đường zíc-zắc xuống tường, cho tới khi mất hút vào làn nước lầm lì của hồ đầm.

Noticing these things, I rode over a short causeway to the house. A servant in waiting took my horse, and I entered the Gothic archway of the hall. A valet, of stealthy step, thence conducted me, in silence, through many dark and intricate passages in my progress to the studio of his master. Much that I encountered on the way contributed, I know not how, to heighten the vague sentiments of which I have already spoken. While the objects around me—while the carvings of the ceilings, the sombre tapestries of the walls, the ebon blackness of the floors, and the phantasmagoric armorial trophies which rattled as I strode, were but matters to which, or to such as which, I had been accustomed from my infancy—while I hesitated not to acknowledge how familiar was all this—I still wondered to find how unfamiliar were the fancies which ordinary images were stirring up. On one of the staircases, I met the physician of the family. His countenance, I thought, wore a mingled expression of low cunning and perplexity. He accosted me with trepidation and passed on. The valet now threw open a door and ushered me into the presence of his master.

Để ý những điều đó xong, tôi cưỡi ngựa qua một con đường đắp ngắn để tới ngôi nhà. Một gia nhân đứng chờ sẵn nhận lấy con ngựa, và tôi bước vào cổng vòm kiểu Gothic của tiền sảnh. Từ đó, một người hầu phòng bước chân lén lút lặng lẽ dẫn tôi qua nhiều hành lang tối tăm, quanh co trên đường đến phòng làm việc của chủ y. Nhiều thứ tôi bắt gặp dọc đường đã góp phần, tôi không biết bằng cách nào, làm tăng thêm những cảm xúc mơ hồ mà tôi đã nói đến. Trong khi những vật quanh tôi—trong khi những hình chạm trổ trên trần, những tấm thảm thêu ảm đạm trên tường, màu đen mun của sàn nhà, và những chiến tích huy hiệu ma ảo kêu lách cách theo mỗi bước tôi sải đi, đều chỉ là những thứ mà, hoặc những thứ tựa như thế mà, tôi đã quen thuộc từ thuở ấu thơ—trong khi tôi không ngần ngại thừa nhận tất cả những thứ ấy quen thuộc đến nhường nào—tôi vẫn lấy làm lạ khi thấy những tưởng tượng mà các hình ảnh bình thường ấy khơi dậy lại xa lạ đến nhường nào. Trên một cầu thang, tôi gặp vị thầy thuốc của gia đình. Tôi thấy nét mặt ông ta mang một vẻ pha trộn giữa sự xảo trá thấp hèn và nỗi bối rối. Ông ta chào tôi một cách bồn chồn rồi đi tiếp. Người hầu phòng lúc này mở toang một cánh cửa và đưa tôi vào trước mặt chủ nhân.

The room in which I found myself was very large and lofty. The windows were long, narrow, and pointed, and at so vast a distance from the black oaken floor as to be altogether inaccessible from within. Feeble gleams of encrimsoned light made their way through the trellissed panes, and served to render sufficiently distinct the more prominent objects around; the eye, however, struggled in vain to reach the remoter angles of the chamber, or the recesses of the vaulted and fretted ceiling. Dark draperies hung upon the walls. The general furniture was profuse, comfortless, antique, and tattered. Many books and musical instruments lay scattered about, but failed to give any vitality to the scene. I felt that I breathed an atmosphere of sorrow. An air of stern, deep, and irredeemable gloom hung over and pervaded all.

Căn phòng tôi bước vào rất rộng và cao. Các cửa sổ dài, hẹp, nhọn đầu, và ở cách sàn gỗ sồi đen xa đến mức hoàn toàn không thể với tới từ bên trong. Những tia sáng yếu ớt nhuốm sắc đỏ thẫm lọt qua các ô kính song mắt cáo, đủ để làm hiện rõ những vật nổi bật hơn chung quanh; tuy vậy, mắt vẫn cố vô ích để vươn tới những góc xa của căn phòng, hay những hốc sâu trên trần vòm chạm trổ. Những tấm màn tối màu rủ trên tường. Đồ đạc nói chung thì nhiều, thiếu tiện nghi, cổ lỗ và rách nát. Nhiều sách vở và nhạc cụ nằm vương vãi khắp nơi, nhưng chẳng đem lại chút sinh khí nào cho cảnh tượng. Tôi cảm thấy mình đang hít thở một bầu không khí sầu muộn. Một vẻ u ám khắc nghiệt, sâu thẳm, và không gì cứu vãn nổi phủ lên và thấm đẫm mọi vật.

Upon my entrance, Usher arose from a sofa on which he had been lying at full length, and greeted me with a vivacious warmth which had much in it, I at first thought, of an overdone cordiality—of the constrained effort of the ennuyé man of the world. A glance, however, at his countenance, convinced me of his perfect sincerity. We sat down; and for some moments, while he spoke not, I gazed upon him with a feeling half of pity, half of awe. Surely, man had never before so terribly altered, in so brief a period, as had Roderick Usher! It was with difficulty that I could bring myself to admit the identity of the wan being before me with the companion of my early boyhood. Yet the character of his face had been at all times remarkable. A cadaverousness of complexion; an eye large, liquid, and luminous beyond comparison; lips somewhat thin and very pallid, but of a surpassingly beautiful curve; a nose of a delicate Hebrew model, but with a breadth of nostril unusual in similar formations; a finely moulded chin, speaking, in its want of prominence, of a want of moral energy; hair of a more than web-like softness and tenuity; these features, with an inordinate expansion above the regions of the temple, made up altogether a countenance not easily to be forgotten. And now in the mere exaggeration of the prevailing character of these features, and of the expression they were wont to convey, lay so much of change that I doubted to whom I spoke. The now ghastly pallor of the skin, and the now miraculous lustre of the eye, above all things startled and even awed me. The silken hair, too, had been suffered to grow all unheeded, and as, in its wild gossamer texture, it floated rather than fell about the face, I could not, even with effort, connect its Arabesque expression with any idea of simple humanity.

Khi tôi bước vào, Usher nhổm dậy khỏi chiếc tràng kỷ mà anh vẫn nằm duỗi dài trên đó, và chào đón tôi với một sự nồng nhiệt sôi nổi mà thoạt đầu tôi nghĩ có nhiều phần là thân tình thái quá—là nỗ lực gượng ép của một con người thế tục đã chán chường mọi sự. Tuy nhiên, chỉ một cái liếc nhìn gương mặt anh cũng đủ thuyết phục tôi về sự chân thành trọn vẹn của anh. Chúng tôi ngồi xuống; và trong một lúc, khi anh chưa nói gì, tôi nhìn anh với một cảm giác nửa thương hại, nửa kinh sợ. Hẳn chưa từng có con người nào lại thay đổi khủng khiếp đến thế, trong một thời gian ngắn ngủi đến thế, như Roderick Usher! Tôi phải khó nhọc lắm mới tự buộc mình chấp nhận rằng sinh vật xanh xao trước mặt chính là người bạn thuở ấu thơ của tôi. Song đặc điểm khuôn mặt anh thì xưa nay vẫn luôn đáng chú ý. Nước da nhợt nhạt như xác chết; đôi mắt to, long lanh ướt và sáng rực không gì sánh được; đôi môi hơi mỏng và rất tái, nhưng có một đường cong đẹp tuyệt vời; chiếc mũi thanh tú kiểu Do Thái, nhưng với cánh mũi rộng khác thường ở những dáng mũi tương tự; chiếc cằm được tạc gọt tinh tế, mà sự thiếu nổi bật của nó nói lên sự thiếu nghị lực tinh thần; mái tóc mềm và mảnh hơn cả tơ nhện; những nét ấy, cùng với vầng trán nở rộng quá mức phía trên thái dương, hợp lại thành một gương mặt không dễ gì quên được. Và giờ đây, chỉ riêng việc những nét chủ đạo ấy, cùng vẻ biểu cảm mà chúng thường mang, bị phóng đại lên thôi, đã chứa đựng biết bao thay đổi đến nỗi tôi ngờ không biết mình đang nói chuyện với ai. Làn da giờ đây tái nhợt ghê rợn, và đôi mắt giờ đây sáng rực đến kỳ diệu, hơn hết mọi thứ khiến tôi giật mình và thậm chí kinh sợ. Mái tóc mượt như tơ, cũng vậy, đã bị để mặc mọc dài không chút chăm chút, và vì, với chất tóc mỏng như tơ nhện hoang dại, nó bay lơ lửng thay vì rủ xuống quanh mặt, nên dù cố gắng đến đâu tôi cũng không thể gắn cái vẻ arabesque của nó với bất kỳ ý niệm nào về con người bình thường.

In the manner of my friend I was at once struck with an incoherence—an inconsistency; and I soon found this to arise from a series of feeble and futile struggles to overcome an habitual trepidancy—an excessive nervous agitation. For something of this nature I had indeed been prepared, no less by his letter, than by reminiscences of certain boyish traits, and by conclusions deduced from his peculiar physical conformation and temperament. His action was alternately vivacious and sullen. His voice varied rapidly from a tremulous indecision (when the animal spirits seemed utterly in abeyance) to that species of energetic concision—that abrupt, weighty, unhurried, and hollow-sounding enunciation—that leaden, self-balanced and perfectly modulated guttural utterance, which may be observed in the lost drunkard, or the irreclaimable eater of opium, during the periods of his most intense excitement.

Trong cử chỉ của bạn tôi, tôi lập tức sững sờ trước một sự rời rạc—một sự bất nhất; và chẳng mấy chốc tôi nhận ra nó bắt nguồn từ một chuỗi những nỗ lực yếu ớt và vô vọng nhằm vượt qua một chứng run sợ đã thành thói quen—một sự kích động thần kinh quá mức. Quả thật tôi đã chuẩn bị tinh thần cho điều gì đó thuộc loại này, không chỉ nhờ lá thư của anh, mà còn nhờ những hồi ức về một số nét tính cách thuở bé, và những kết luận rút ra từ thể chất cùng khí chất đặc biệt của anh. Cử chỉ anh lúc thì hoạt bát, lúc thì ủ ê. Giọng anh thay đổi nhanh chóng từ một vẻ ngập ngừng run rẩy (khi sinh khí dường như hoàn toàn tê liệt) sang thứ lối nói gọn gàng đầy sinh lực—thứ phát âm đột ngột, nặng nề, thong thả và rỗng vang—thứ giọng họng nặng như chì, tự cân bằng và điều chỉnh hoàn hảo, mà người ta có thể nhận thấy ở kẻ nghiện rượu đã sa đọa, hay kẻ nghiện thuốc phiện không còn cứu vãn được, trong những lúc y bị kích thích mãnh liệt nhất.

It was thus that he spoke of the object of my visit, of his earnest desire to see me, and of the solace he expected me to afford him. He entered, at some length, into what he conceived to be the nature of his malady. It was, he said, a constitutional and a family evil, and one for which he despaired to find a remedy—a mere nervous affection, he immediately added, which would undoubtedly soon pass off. It displayed itself in a host of unnatural sensations. Some of these, as he detailed them, interested and bewildered me; although, perhaps, the terms, and the general manner of the narration had their weight. He suffered much from a morbid acuteness of the senses; the most insipid food was alone endurable; he could wear only garments of certain texture; the odors of all flowers were oppressive; his eyes were tortured by even a faint light; and there were but peculiar sounds, and these from stringed instruments, which did not inspire him with horror.

Chính bằng giọng như thế anh nói về mục đích chuyến thăm của tôi, về niềm mong mỏi tha thiết được gặp tôi, và về sự an ủi mà anh trông đợi tôi đem lại cho anh. Anh nói khá dài về điều anh cho là bản chất căn bệnh của mình. Đó, anh bảo, là một chứng bệnh thể tạng và di truyền trong gia đình, một chứng bệnh mà anh tuyệt vọng không mong tìm ra thuốc chữa—chỉ là một chứng suy nhược thần kinh, anh vội nói thêm ngay, chắc chắn sẽ sớm qua thôi. Nó biểu lộ ra trong vô số cảm giác trái tự nhiên. Một vài cảm giác trong số đó, khi anh kể chi tiết, khiến tôi vừa quan tâm vừa hoang mang; dù rằng, có lẽ, chính những từ ngữ và cách kể chuyện nói chung cũng góp phần vào đó. Anh khổ sở nhiều vì sự nhạy bén bệnh hoạn của các giác quan; chỉ những món ăn nhạt nhẽo nhất anh mới chịu nổi; anh chỉ có thể mặc quần áo bằng một vài thứ vải nhất định; mùi hương của mọi loài hoa đều làm anh ngột ngạt; mắt anh bị hành hạ ngay cả bởi một thứ ánh sáng yếu ớt; và chỉ có một số âm thanh đặc biệt, mà là từ những nhạc cụ dây, mới không gieo vào anh nỗi ghê sợ.

To an anomalous species of terror I found him a bounden slave. “I shall perish,” said he, “I must perish in this deplorable folly. Thus, thus, and not otherwise, shall I be lost. I dread the events of the future, not in themselves, but in their results. I shudder at the thought of any, even the most trivial, incident, which may operate upon this intolerable agitation of soul. I have, indeed, no abhorrence of danger, except in its absolute effect—in terror. In this unnerved—in this pitiable condition—I feel that the period will sooner or later arrive when I must abandon life and reason together, in some struggle with the grim phantasm, FEAR.”

Tôi thấy anh là kẻ nô lệ bị trói buộc vào một thứ khiếp sợ dị thường. “Tôi sẽ chết,” anh nói, “tôi ắt phải chết trong cơn điên rồ thảm hại này. Như thế, như thế, chứ không cách nào khác, tôi sẽ tiêu vong. Tôi khiếp sợ những biến cố của tương lai, không phải tự thân chúng, mà là hậu quả của chúng. Tôi rùng mình khi nghĩ đến bất kỳ sự việc nào, dù vụn vặt nhất, có thể tác động lên sự kích động không sao chịu nổi này của tâm hồn. Quả thực tôi chẳng hề ghê tởm hiểm nguy, ngoại trừ ở hệ quả tuyệt đối của nó—ở nỗi kinh hoàng. Trong tình trạng rã rời này—trong tình trạng đáng thương này—tôi cảm thấy sớm hay muộn sẽ đến lúc tôi phải từ bỏ cả sự sống lẫn lý trí, trong một cuộc vật lộn nào đó với bóng ma dữ tợn, NỖI SỢ.”

I learned, moreover, at intervals, and through broken and equivocal hints, another singular feature of his mental condition. He was enchained by certain superstitious impressions in regard to the dwelling which he tenanted, and whence, for many years, he had never ventured forth—in regard to an influence whose supposititious force was conveyed in terms too shadowy here to be re-stated—an influence which some peculiarities in the mere form and substance of his family mansion, had, by dint of long sufferance, he said, obtained over his spirit—an effect which the physique of the gray walls and turrets, and of the dim tarn into which they all looked down, had, at length, brought about upon the morale of his existence.

Hơn nữa, thỉnh thoảng, qua những lời ám chỉ đứt quãng và mập mờ, tôi biết thêm một nét kỳ dị khác trong tình trạng tinh thần của anh. Anh bị xiềng xích bởi một số ấn tượng mê tín liên quan đến ngôi nhà anh đang ở, và là nơi mà, suốt nhiều năm, anh chưa từng dám bước chân ra khỏi—liên quan đến một ảnh hưởng mà sức mạnh giả định của nó được anh diễn tả bằng những lời lẽ quá mơ hồ để có thể thuật lại ở đây—một ảnh hưởng mà vài nét đặc thù trong chính hình dạng và chất liệu của tòa dinh thự gia tộc, anh bảo, đã giành được trên tâm hồn anh nhờ sự chịu đựng lâu dài—một tác động mà cái thể chất của những bức tường và ngọn tháp xám, và của mặt hồ đầm mờ tối mà tất cả chúng đều cúi nhìn xuống, rốt cuộc đã gây ra lên tinh thần trong đời sống của anh.

He admitted, however, although with hesitation, that much of the peculiar gloom which thus afflicted him could be traced to a more natural and far more palpable origin—to the severe and long-continued illness—indeed to the evidently approaching dissolution—of a tenderly beloved sister—his sole companion for long years—his last and only relative on earth. “Her decease,” he said, with a bitterness which I can never forget, “would leave him (him the hopeless and the frail) the last of the ancient race of the Ushers.” While he spoke, the lady Madeline (for so was she called) passed slowly through a remote portion of the apartment, and, without having noticed my presence, disappeared. I regarded her with an utter astonishment not unmingled with dread—and yet I found it impossible to account for such feelings. A sensation of stupor oppressed me, as my eyes followed her retreating steps. When a door, at length, closed upon her, my glance sought instinctively and eagerly the countenance of the brother—but he had buried his face in his hands, and I could only perceive that a far more than ordinary wanness had overspread the emaciated fingers through which trickled many passionate tears.

Tuy vậy, anh thừa nhận, dù có phần ngập ngừng, rằng phần lớn nỗi u sầu đặc biệt hành hạ anh như thế có thể truy nguyên về một căn nguyên tự nhiên hơn và rõ rệt hơn nhiều—về căn bệnh trầm trọng và kéo dài—quả thực là về cái chết hiển nhiên đang đến gần—của một người em gái hết mực thương yêu—người bạn đồng hành duy nhất của anh suốt bao năm dài—người thân cuối cùng và duy nhất của anh trên cõi đời. “Cái chết của nàng,” anh nói, với một nỗi cay đắng mà tôi không bao giờ quên được, “sẽ để lại y (y, kẻ vô vọng và yếu ớt) làm người cuối cùng của dòng giống Usher cổ xưa.” Trong lúc anh nói, tiểu thư Madeline (đó là tên nàng) chậm rãi đi qua một góc xa của căn phòng, và, không hề nhận ra sự có mặt của tôi, biến mất. Tôi nhìn nàng với một nỗi kinh ngạc tột độ không phải không pha lẫn khiếp sợ—vậy mà tôi không sao giải thích được những cảm xúc ấy. Một cảm giác đờ đẫn đè nặng lên tôi, khi mắt tôi dõi theo những bước chân đang xa dần của nàng. Khi cuối cùng một cánh cửa khép lại sau lưng nàng, ánh mắt tôi theo bản năng vội vã tìm đến gương mặt người anh—nhưng anh đã vùi mặt vào hai bàn tay, và tôi chỉ có thể thấy rằng một vẻ xanh xao hơn hẳn bình thường đã phủ lên những ngón tay gầy guộc, qua kẽ những ngón tay ấy nhiều giọt lệ thống thiết đang rỉ xuống.

The disease of the lady Madeline had long baffled the skill of her physicians. A settled apathy, a gradual wasting away of the person, and frequent although transient affections of a partially cataleptical character, were the unusual diagnosis. Hitherto she had steadily borne up against the pressure of her malady, and had not betaken herself finally to bed; but, on the closing in of the evening of my arrival at the house, she succumbed (as her brother told me at night with inexpressible agitation) to the prostrating power of the destroyer; and I learned that the glimpse I had obtained of her person would thus probably be the last I should obtain—that the lady, at least while living, would be seen by me no more.

Căn bệnh của tiểu thư Madeline từ lâu đã làm bó tay tài nghệ của các thầy thuốc. Một sự thờ ơ dai dẳng, một sự hao mòn dần dần của thân thể, và những cơn bệnh thường xuyên tuy thoáng qua mang phần nào tính chất của chứng cứng đờ, là chẩn đoán khác thường. Cho đến nay nàng vẫn kiên cường chống chọi với sức đè nặng của bệnh tật, và chưa chịu nằm liệt giường hẳn; nhưng, khi buổi chiều của ngày tôi đến ngôi nhà vừa khép lại, nàng đã gục ngã (như người anh kể với tôi đêm ấy với một nỗi kích động khôn tả) trước quyền năng quật ngã của kẻ hủy diệt; và tôi được biết rằng cái thoáng nhìn tôi có được về nàng có lẽ sẽ là lần cuối cùng—rằng vị tiểu thư, chí ít là khi còn sống, sẽ không bao giờ còn được tôi nhìn thấy nữa.

For several days ensuing, her name was unmentioned by either Usher or myself; and during this period I was busied in earnest endeavors to alleviate the melancholy of my friend. We painted and read together; or I listened, as if in a dream, to the wild improvisations of his speaking guitar. And thus, as a closer and still closer intimacy admitted me more unreservedly into the recesses of his spirit, the more bitterly did I perceive the futility of all attempt at cheering a mind from which darkness, as if an inherent positive quality, poured forth upon all objects of the moral and physical universe, in one unceasing radiation of gloom.

Trong nhiều ngày sau đó, cả Usher lẫn tôi đều không nhắc đến tên nàng; và trong thời gian ấy tôi bận rộn với những nỗ lực tha thiết nhằm làm vơi bớt nỗi sầu muộn của bạn mình. Chúng tôi cùng vẽ tranh và đọc sách; hoặc tôi lắng nghe, như trong mơ, những khúc ngẫu hứng hoang dại của cây đàn ghi-ta biết nói của anh. Và như thế, khi một sự thân mật mỗi lúc một gần gũi hơn cho phép tôi đi sâu vào những ngõ ngách tâm hồn anh mà không còn e dè, tôi lại càng cay đắng nhận ra sự vô ích của mọi nỗ lực nhằm làm vui một tâm trí mà từ đó bóng tối, như thể một phẩm chất tích cực vốn có, tuôn tràn lên mọi vật thể của vũ trụ tinh thần và vật chất, trong một sự tỏa chiếu u uất không ngừng.

I shall ever bear about me a memory of the many solemn hours I thus spent alone with the master of the House of Usher. Yet I should fail in any attempt to convey an idea of the exact character of the studies, or of the occupations, in which he involved me, or led me the way. An excited and highly distempered ideality threw a sulphureous lustre over all. His long improvised dirges will ring forever in my ears. Among other things, I hold painfully in mind a certain singular perversion and amplification of the wild air of the last waltz of Von Weber. From the paintings over which his elaborate fancy brooded, and which grew, touch by touch, into vaguenesses at which I shuddered the more thrillingly, because I shuddered knowing not why—from these paintings (vivid as their images now are before me) I would in vain endeavor to educe more than a small portion which should lie within the compass of merely written words. By the utter simplicity, by the nakedness of his designs, he arrested and overawed attention. If ever mortal painted an idea, that mortal was Roderick Usher. For me at least—in the circumstances then surrounding me—there arose out of the pure abstractions which the hypochondriac contrived to throw upon his canvass, an intensity of intolerable awe, no shadow of which felt I ever yet in the contemplation of the certainly glowing yet too concrete reveries of Fuseli.

Tôi sẽ mãi mãi mang theo mình ký ức về biết bao giờ khắc trang nghiêm mà tôi đã trải qua như thế, một mình với chủ nhân của Nhà Usher. Song mọi nỗ lực của tôi nhằm truyền đạt một ý niệm về tính chất chính xác của những công trình nghiên cứu, hay những việc làm mà anh lôi tôi vào, hoặc dẫn đường cho tôi, hẳn sẽ đều thất bại. Một trí tưởng tượng thăng hoa bị kích động và bệnh hoạn tột độ phủ lên tất cả một thứ ánh sáng lưu huỳnh. Những khúc ai ca ngẫu hứng dài dằng dặc của anh sẽ còn vang mãi bên tai tôi. Giữa những thứ khác, tôi đau đớn ghi nhớ một sự biến tấu lệch lạc và khuếch đại kỳ dị làn điệu hoang dại của bản valse cuối cùng của Von Weber. Từ những bức họa mà trí tưởng tượng công phu của anh ấp ủ, và cứ từng nét từng nét một biến thành những điều mơ hồ khiến tôi càng rùng mình buốt nhói hơn, bởi tôi rùng mình mà không biết vì sao—từ những bức họa ấy (sống động như hình ảnh của chúng giờ đây đang hiện trước mắt tôi) tôi sẽ uổng công cố rút ra được hơn một phần nhỏ có thể nằm trong phạm vi của những con chữ viết đơn thuần. Bằng sự giản dị tuyệt đối, bằng sự trần trụi của những bố cục, anh níu giữ và chế ngự sự chú ý. Nếu có kẻ phàm trần nào từng vẽ ra một ý niệm, thì kẻ phàm trần ấy là Roderick Usher. Ít nhất là đối với tôi—trong những hoàn cảnh bủa vây tôi lúc ấy—từ những trừu tượng thuần túy mà con người u uất bệnh hoạn ấy bày ra được trên khung vải của mình, dấy lên một cường độ kinh sợ không sao chịu đựng nổi, mà chưa bao giờ tôi cảm thấy dù chỉ một bóng dáng khi chiêm ngưỡng những mộng tưởng hẳn nhiên là rực rỡ nhưng quá cụ thể của Fuseli.

One of the phantasmagoric conceptions of my friend, partaking not so rigidly of the spirit of abstraction, may be shadowed forth, although feebly, in words. A small picture presented the interior of an immensely long and rectangular vault or tunnel, with low walls, smooth, white, and without interruption or device. Certain accessory points of the design served well to convey the idea that this excavation lay at an exceeding depth below the surface of the earth. No outlet was observed in any portion of its vast extent, and no torch, or other artificial source of light was discernible; yet a flood of intense rays rolled throughout, and bathed the whole in a ghastly and inappropriate splendor.

Một trong những ý tưởng ảo hoặc của bạn tôi, không mang tinh thần trừu tượng quá khắt khe như thế, có thể được phác họa ra, dù yếu ớt, bằng lời. Một bức tranh nhỏ thể hiện bên trong một hầm ngầm hay đường hầm hình chữ nhật dài vô tận, với những bức tường thấp, nhẵn, trắng, liền một dải, không một hoa văn. Vài điểm phụ của bố cục đủ để truyền đạt ý tưởng rằng hố đào này nằm ở một độ sâu vô cùng dưới mặt đất. Không thấy lối ra nào ở bất cứ phần nào trong toàn bộ chiều dài mênh mông của nó, và cũng chẳng nhận ra ngọn đuốc hay nguồn sáng nhân tạo nào khác; thế mà một luồng tia sáng gay gắt cuồn cuộn khắp trong đó, tắm toàn bộ trong một thứ ánh huy hoàng ghê rợn và lạc lõng.

I have just spoken of that morbid condition of the auditory nerve which rendered all music intolerable to the sufferer, with the exception of certain effects of stringed instruments. It was, perhaps, the narrow limits to which he thus confined himself upon the guitar, which gave birth, in great measure, to the fantastic character of his performances. But the fervid facility of his impromptus could not be so accounted for. They must have been, and were, in the notes, as well as in the words of his wild fantasias (for he not unfrequently accompanied himself with rhymed verbal improvisations), the result of that intense mental collectedness and concentration to which I have previously alluded as observable only in particular moments of the highest artificial excitement. The words of one of these rhapsodies I have easily remembered. I was, perhaps, the more forcibly impressed with it, as he gave it, because, in the under or mystic current of its meaning, I fancied that I perceived, and for the first time, a full consciousness on the part of Usher of the tottering of his lofty reason upon her throne. The verses, which were entitled “The Haunted Palace,” ran very nearly, if not accurately, thus:

Tôi vừa nói đến tình trạng bệnh hoạn ấy của thần kinh thính giác khiến mọi thứ âm nhạc đều trở nên không thể chịu nổi đối với người bệnh, ngoại trừ một số hiệu ứng của nhạc cụ dây. Có lẽ chính những giới hạn chật hẹp mà anh tự giam mình trong đó khi chơi ghi-ta đã phần lớn sinh ra tính chất kỳ ảo trong những màn trình diễn của anh. Nhưng sự dễ dàng nồng nhiệt của những khúc ngẫu hứng thì không thể giải thích như vậy được. Chúng hẳn phải là, và quả là, trong cả nốt nhạc lẫn lời ca của những khúc phóng tưởng hoang dại ấy (bởi anh không ít khi tự đệm đàn cho những lời ngẫu hứng có vần), kết quả của sự tập trung tinh thần mãnh liệt mà tôi đã ám chỉ trước đây, chỉ có thể nhận thấy vào những khoảnh khắc đặc biệt của cơn kích thích nhân tạo cao độ nhất. Lời của một trong những khúc cuồng ca ấy tôi đã nhớ được dễ dàng. Có lẽ tôi bị nó tác động mạnh hơn, khi anh cất lên, bởi vì, trong cái mạch ngầm hay huyền bí của ý nghĩa, tôi tưởng như mình đã nhận ra, và là lần đầu tiên, một sự ý thức trọn vẹn nơi Usher về việc lý trí cao vời của anh đang lung lay trên ngai vàng của nó. Những câu thơ ấy, có tựa đề “Cung điện ma ám”, gần như là, nếu không phải chính xác là, thế này:

I. In the greenest of our valleys, By good angels tenanted, Once a fair and stately palace— Radiant palace—reared its head. In the monarch Thought’s dominion— It stood there! Never seraph spread a pinion Over fabric half so fair.

I. Giữa thung lũng xanh tươi nhất miền ta, Nơi những thiên thần hiền lành trú ở, Xưa có một cung điện đẹp nguy nga— Điện rạng ngời—ngẩng đầu lên rực rỡ. Trong cõi Tư Tưởng làm vua trị vì— Nó đứng đấy! Chưa thiên sứ nào xòe cánh uy nghi Trên tòa nào đẹp được nửa thế này.

II. Banners yellow, glorious, golden, On its roof did float and flow; (This—all this—was in the olden Time long ago) And every gentle air that dallied, In that sweet day, Along the ramparts plumed and pallid, A winged odor went away.

II. Cờ vàng óng, huy hoàng, vàng sáng ngời, Trên mái điện bồng bềnh phấp phới trôi; (Ấy—hết thảy ấy—thuở xưa xa vời Đã lâu lắm rồi) Và mỗi làn gió hiền lơi lả qua, Thuở ngày ngọt ngà, Dọc lũy thành cài lông vũ, nhợt nhòa, Một mùi hương có cánh đã bay xa.

III. Wanderers in that happy valley Through two luminous windows saw Spirits moving musically To a lute’s well-tunéd law, Round about a throne, where sitting (Porphyrogene!) In state his glory well befitting, The ruler of the realm was seen.

III. Kẻ lữ hành qua thung lũng hạnh phúc Qua hai khung cửa sáng ngời, nhìn thấy Những linh hồn dập dìu như nhạc khúc Theo luật cung đàn luýt khéo lên dây, Quanh một ngai vàng, nơi đang ngự tọa (Porphyrogene!) Uy nghi xứng với vinh quang rạng tỏa, Là đấng trị vì vương quốc hiện lên.

IV. And all with pearl and ruby glowing Was the fair palace door, Through which came flowing, flowing, flowing, And sparkling evermore, A troop of Echoes whose sweet duty Was but to sing, In voices of surpassing beauty, The wit and wisdom of their king.

IV. Rực rỡ ngọc trai và hồng ngọc chói Là cổng điện xinh tươi, Qua đó tuôn trôi, tuôn trôi, tuôn trôi, Và lấp lánh muôn đời, Đoàn Tiếng Vọng có phận sự ngọt ngào Chỉ là ca xướng, Bằng những thanh âm tuyệt mỹ biết bao, Tài trí, khôn ngoan của bậc quân vương.

V. But evil things, in robes of sorrow, Assailed the monarch’s high estate; (Ah, let us mourn, for never morrow Shall dawn upon him, desolate!) And, round about his home, the glory That blushed and bloomed Is but a dim-remembered story Of the old time entombed.

V. Nhưng loài tà ác, khoác áo u sầu, Công phá ngôi cao của đấng quân vương; (Ôi, hãy khóc than, vì chẳng ngày sau Sẽ rạng trên người, hiu quạnh, thê lương!) Và, quanh mái nhà người, ánh vinh quang Từng ửng hồng, nở rộ Chỉ còn là chuyện cũ nhớ mơ màng Về thuở xưa đã chôn vùi dưới mộ.

VI. And travellers now within that valley, Through the red-litten windows, see Vast forms that move fantastically To a discordant melody; While, like a rapid ghastly river, Through the pale door, A hideous throng rush out forever, And laugh—but smile no more.

VI. Và giờ lữ khách trong thung lũng ấy, Qua ô cửa thắp lửa đỏ, nhìn thấy Những hình thù khổng lồ kỳ dị nhảy Theo khúc nhạc chói tai, lệch phím dây; Trong khi, như dòng sông xiết rợn người, Qua cửa phai màu, Một đám gớm ghiếc ào ra muôn đời, Và cười—nhưng chẳng mỉm cười nữa đâu.

I well remember that suggestions arising from this ballad, led us into a train of thought wherein there became manifest an opinion of Usher’s which I mention not so much on account of its novelty, (for other men * have thought thus,) as on account of the pertinacity with which he maintained it. This opinion, in its general form, was that of the sentience of all vegetable things. But, in his disordered fancy, the idea had assumed a more daring character, and trespassed, under certain conditions, upon the kingdom of inorganization. I lack words to express the full extent, or the earnest abandon of his persuasion. The belief, however, was connected (as I have previously hinted) with the gray stones of the home of his forefathers. The conditions of the sentience had been here, he imagined, fulfilled in the method of collocation of these stones—in the order of their arrangement, as well as in that of the many fungi which overspread them, and of the decayed trees which stood around—above all, in the long undisturbed endurance of this arrangement, and in its reduplication in the still waters of the tarn. Its evidence—the evidence of the sentience—was to be seen, he said, (and I here started as he spoke,) in the gradual yet certain condensation of an atmosphere of their own about the waters and the walls. The result was discoverable, he added, in that silent, yet importunate and terrible influence which for centuries had moulded the destinies of his family, and which made him what I now saw him—what he was. Such opinions need no comment, and I will make none.

Tôi nhớ rõ rằng những gợi ý nảy sinh từ khúc ballad này đã dẫn chúng tôi vào một chuỗi suy tưởng, trong đó lộ ra một quan điểm của Usher mà tôi nhắc đến không phải vì tính mới mẻ của nó, (bởi những người khác * cũng đã nghĩ như vậy,) mà vì sự khăng khăng mà anh bảo vệ nó. Quan điểm ấy, ở dạng khái quát, là về tri giác của mọi loài thảo mộc. Nhưng, trong trí tưởng tượng rối loạn của anh, ý tưởng này đã mang một tính chất táo bạo hơn, và, trong những điều kiện nhất định, đã xâm lấn sang cả vương quốc của vô cơ. Tôi không đủ lời để diễn tả hết phạm vi, hay sự buông mình tha thiết, của niềm xác tín ấy nơi anh. Tuy nhiên, niềm tin đó gắn liền (như tôi đã có lần ám chỉ) với những phiến đá xám của ngôi nhà tổ tiên anh. Anh tưởng tượng rằng các điều kiện của tri giác đã được thỏa mãn ở đây trong phương thức sắp đặt của những phiến đá này—trong trật tự bố trí của chúng, cũng như trong trật tự của vô số cây nấm phủ kín chúng, và của những thân cây mục đứng chung quanh—trên hết thảy, trong sự tồn tại lâu dài không bị khuấy động của cách sắp đặt ấy, và trong sự nhân đôi của nó trên mặt nước tĩnh lặng của hồ đầm. Bằng chứng của nó—bằng chứng của tri giác—có thể thấy được, anh nói, (và đến đây tôi giật mình khi nghe anh nói,) ở sự ngưng tụ dần dần nhưng chắc chắn của một bầu khí riêng của chúng quanh mặt nước và những bức tường. Kết quả có thể nhận ra, anh nói thêm, ở cái ảnh hưởng lặng lẽ, nhưng dai dẳng và khủng khiếp, đã nhào nặn số phận của gia đình anh suốt bao thế kỷ, và đã biến anh thành con người như tôi thấy lúc này—như anh đang là. Những quan điểm như thế chẳng cần lời bình luận nào, và tôi sẽ không bình luận gì.

* Watson, Dr. Percival, Spallanzani, and especially the Bishop of Landaff.—See “Chemical Essays,” vol v.

* Watson, Tiến sĩ Percival, Spallanzani, và đặc biệt là Giám mục xứ Landaff.—Xem “Chemical Essays”, tập v.

Our books—the books which, for years, had formed no small portion of the mental existence of the invalid—were, as might be supposed, in strict keeping with this character of phantasm. We pored together over such works as the Ververt et Chartreuse of Gresset; the Belphegor of Machiavelli; the Heaven and Hell of Swedenborg; the Subterranean Voyage of Nicholas Klimm by Holberg; the Chiromancy of Robert Flud, of Jean D’Indaginé, and of De la Chambre; the Journey into the Blue Distance of Tieck; and the City of the Sun of Campanella. One favorite volume was a small octavo edition of the Directorium Inquisitorium, by the Dominican Eymeric de Gironne; and there were passages in Pomponius Mela, about the old African Satyrs and OEgipans, over which Usher would sit dreaming for hours. His chief delight, however, was found in the perusal of an exceedingly rare and curious book in quarto Gothic—the manual of a forgotten church—the Vigiliae Mortuorum secundum Chorum Ecclesiae Maguntinae.

Sách vở của chúng tôi—những cuốn sách mà suốt bao năm đã tạo nên một phần không nhỏ trong đời sống tinh thần của người bệnh—như có thể đoán được, hoàn toàn tương hợp với tính chất ảo tưởng ấy. Chúng tôi cùng nhau nghiền ngẫm những tác phẩm như Ververt et Chartreuse của Gresset; Belphegor của Machiavelli; Thiên đường và Địa ngục của Swedenborg; Chuyến du hành dưới lòng đất của Nicholas Klimm, của Holberg; các sách Xem tướng tay của Robert Flud, của Jean D’Indaginé, và của De la Chambre; Hành trình vào Cõi Xa Xanh của Tieck; và Thành phố Mặt Trời của Campanella. Một cuốn sách được yêu thích là ấn bản khổ tám nhỏ của Directorium Inquisitorium, của tu sĩ dòng Đa Minh Eymeric de Gironne; và có những đoạn trong Pomponius Mela, về những thần Satyr và OEgipan xưa ở châu Phi, mà Usher thường ngồi mơ màng hàng giờ liền. Tuy nhiên, niềm vui lớn nhất của anh là đọc một cuốn sách vô cùng hiếm và kỳ lạ, khổ bốn, in chữ Gothic—sách lễ nghi của một giáo hội đã bị lãng quên—Vigiliae Mortuorum secundum Chorum Ecclesiae Maguntinae.

I could not help thinking of the wild ritual of this work, and of its probable influence upon the hypochondriac, when, one evening, having informed me abruptly that the lady Madeline was no more, he stated his intention of preserving her corpse for a fortnight, (previously to its final interment,) in one of the numerous vaults within the main walls of the building. The worldly reason, however, assigned for this singular proceeding, was one which I did not feel at liberty to dispute. The brother had been led to his resolution (so he told me) by consideration of the unusual character of the malady of the deceased, of certain obtrusive and eager inquiries on the part of her medical men, and of the remote and exposed situation of the burial-ground of the family. I will not deny that when I called to mind the sinister countenance of the person whom I met upon the staircase, on the day of my arrival at the house, I had no desire to oppose what I regarded as at best but a harmless, and by no means an unnatural, precaution.

Tôi không khỏi nghĩ đến nghi thức hoang dại của tác phẩm này, và ảnh hưởng có thể có của nó lên con người u uất ấy, khi, một buổi tối, sau khi đột ngột báo cho tôi biết rằng tiểu thư Madeline không còn nữa, anh nói rõ ý định giữ thi hài nàng trong hai tuần, (trước khi an táng hẳn,) tại một trong vô số hầm ngầm bên trong những bức tường chính của tòa nhà. Tuy vậy, lý do trần tục được đưa ra cho cách làm khác thường này là một lý do mà tôi không thấy mình có quyền tranh cãi. Người anh đã đi đến quyết định ấy (như anh nói với tôi) do xét đến tính chất khác thường của căn bệnh của người quá cố, đến những dò hỏi sỗ sàng và sốt sắng của các thầy thuốc của nàng, và đến vị trí xa xôi, trống trải của khu nghĩa địa gia tộc. Tôi sẽ không chối rằng, khi nhớ lại vẻ mặt hiểm ác của người tôi đã gặp trên cầu thang vào ngày tôi đến ngôi nhà, tôi không hề muốn phản đối điều mà tôi coi là, cùng lắm, chỉ là một biện pháp phòng ngừa vô hại, và tuyệt nhiên không trái tự nhiên.

At the request of Usher, I personally aided him in the arrangements for the temporary entombment. The body having been encoffined, we two alone bore it to its rest. The vault in which we placed it (and which had been so long unopened that our torches, half smothered in its oppressive atmosphere, gave us little opportunity for investigation) was small, damp, and entirely without means of admission for light; lying, at great depth, immediately beneath that portion of the building in which was my own sleeping apartment. It had been used, apparently, in remote feudal times, for the worst purposes of a donjon-keep, and, in later days, as a place of deposit for powder, or some other highly combustible substance, as a portion of its floor, and the whole interior of a long archway through which we reached it, were carefully sheathed with copper. The door, of massive iron, had been, also, similarly protected. Its immense weight caused an unusually sharp grating sound, as it moved upon its hinges.

Theo lời yêu cầu của Usher, tôi đích thân giúp anh thu xếp việc mai táng tạm thời. Thi thể đã được đặt vào quan tài, và chỉ hai chúng tôi khiêng nó đến chốn yên nghỉ. Căn hầm nơi chúng tôi đặt nó (và đã đóng kín lâu đến nỗi những ngọn đuốc của chúng tôi, gần như bị bóp nghẹt trong bầu không khí ngột ngạt, chẳng cho chúng tôi mấy cơ hội để xem xét) thì nhỏ, ẩm ướt, và hoàn toàn không có lối nào cho ánh sáng lọt vào; nằm sâu thẳm, ngay bên dưới phần tòa nhà có phòng ngủ của chính tôi. Hình như vào thời phong kiến xa xưa, nó đã được dùng cho những mục đích tồi tệ nhất của một ngục tối, và về sau, làm nơi chứa thuốc súng, hay một chất cực kỳ dễ cháy nào khác, bởi một phần sàn hầm, cùng toàn bộ bên trong một hành lang vòm dài mà chúng tôi đi qua để đến đó, đều được bọc đồng cẩn thận. Cánh cửa, bằng sắt đồ sộ, cũng được bảo vệ tương tự. Sức nặng khủng khiếp của nó gây ra một tiếng nghiến rít chói gắt khác thường, khi nó xoay trên bản lề.

Having deposited our mournful burden upon tressels within this region of horror, we partially turned aside the yet unscrewed lid of the coffin, and looked upon the face of the tenant. A striking similitude between the brother and sister now first arrested my attention; and Usher, divining, perhaps, my thoughts, murmured out some few words from which I learned that the deceased and himself had been twins, and that sympathies of a scarcely intelligible nature had always existed between them. Our glances, however, rested not long upon the dead—for we could not regard her unawed. The disease which had thus entombed the lady in the maturity of youth, had left, as usual in all maladies of a strictly cataleptical character, the mockery of a faint blush upon the bosom and the face, and that suspiciously lingering smile upon the lip which is so terrible in death. We replaced and screwed down the lid, and, having secured the door of iron, made our way, with toil, into the scarcely less gloomy apartments of the upper portion of the house.

Đặt gánh nặng tang thương của chúng tôi lên giá kê trong vùng kinh hoàng ấy, chúng tôi đẩy lệch một phần nắp quan tài chưa vặn đinh, và nhìn vào gương mặt người trú ngụ bên trong. Một sự giống nhau nổi bật giữa người anh và người em gái lúc này lần đầu tiên thu hút sự chú ý của tôi; và Usher, có lẽ đoán được ý nghĩ của tôi, thì thầm vài lời mà qua đó tôi biết rằng người quá cố và anh là anh em sinh đôi, và giữa hai người xưa nay vẫn luôn tồn tại những mối giao cảm có bản chất khó mà hiểu thấu. Tuy vậy, ánh mắt chúng tôi không dừng lâu trên người chết—vì chúng tôi không thể nhìn nàng mà không kinh sợ. Căn bệnh đã vùi nàng vào mồ giữa tuổi xuân đang độ chín muồi, như thường thấy ở mọi chứng bệnh mang tính chất cứng đờ thực thụ, đã để lại sự giễu cợt của một vệt ửng hồng mờ nhạt trên ngực và trên mặt, và nụ cười vương vấn đáng ngờ trên môi, thứ nụ cười thật khủng khiếp nơi cái chết. Chúng tôi đặt lại nắp và vặn chặt, rồi, sau khi đã cài chặt cánh cửa sắt, chúng tôi nhọc nhằn lần đường lên những căn phòng chẳng kém phần u ám ở tầng trên của ngôi nhà.

And now, some days of bitter grief having elapsed, an observable change came over the features of the mental disorder of my friend. His ordinary manner had vanished. His ordinary occupations were neglected or forgotten. He roamed from chamber to chamber with hurried, unequal, and objectless step. The pallor of his countenance had assumed, if possible, a more ghastly hue—but the luminousness of his eye had utterly gone out. The once occasional huskiness of his tone was heard no more; and a tremulous quaver, as if of extreme terror, habitually characterized his utterance. There were times, indeed, when I thought his unceasingly agitated mind was laboring with some oppressive secret, to divulge which he struggled for the necessary courage. At times, again, I was obliged to resolve all into the mere inexplicable vagaries of madness, for I beheld him gazing upon vacancy for long hours, in an attitude of the profoundest attention, as if listening to some imaginary sound. It was no wonder that his condition terrified—that it infected me. I felt creeping upon me, by slow yet certain degrees, the wild influences of his own fantastic yet impressive superstitions.

Và giờ đây, sau vài ngày đau buồn cay đắng, một sự thay đổi rõ rệt hiện ra trong những biểu hiện của chứng rối loạn tâm thần nơi bạn tôi. Phong thái thường ngày của anh đã biến mất. Những việc làm thường ngày của anh bị bỏ bê hoặc quên lãng. Anh lang thang từ phòng này sang phòng khác với những bước chân vội vã, xiêu vẹo và không mục đích. Vẻ tái nhợt trên gương mặt anh, nếu có thể, đã ngả sang một màu còn ghê rợn hơn—nhưng ánh sáng trong mắt anh thì đã tắt lịm hoàn toàn. Giọng khàn khàn thỉnh thoảng trước kia không còn nghe thấy nữa; và một thứ giọng run rẩy, như thể vì khiếp sợ tột độ, giờ đã thành nét thường trực trong lời nói của anh. Quả thật có những lúc tôi nghĩ rằng tâm trí không ngừng xao động của anh đang vật lộn với một bí mật nặng nề nào đó, mà anh cố gắng tìm đủ can đảm để thổ lộ. Lại có những lúc, tôi buộc phải quy hết thảy cho những cơn quái gở khó hiểu của sự điên loạn, bởi tôi thấy anh nhìn trừng trừng vào khoảng không hàng giờ liền, trong tư thế chăm chú cao độ nhất, như thể đang lắng nghe một âm thanh tưởng tượng nào đó. Chẳng lạ gì khi tình trạng của anh làm tôi khiếp sợ—khi nó lây sang tôi. Tôi cảm thấy đang bò dần lên mình, từng bước chậm chạp nhưng chắc chắn, những ảnh hưởng hoang dại từ những mê tín kỳ ảo mà đầy sức thuyết phục của chính anh.

It was, especially, upon retiring to bed late in the night of the seventh or eighth day after the placing of the lady Madeline within the donjon, that I experienced the full power of such feelings. Sleep came not near my couch—while the hours waned and waned away. I struggled to reason off the nervousness which had dominion over me. I endeavored to believe that much, if not all of what I felt, was due to the bewildering influence of the gloomy furniture of the room—of the dark and tattered draperies, which, tortured into motion by the breath of a rising tempest, swayed fitfully to and fro upon the walls, and rustled uneasily about the decorations of the bed. But my efforts were fruitless. An irrepressible tremor gradually pervaded my frame; and, at length, there sat upon my very heart an incubus of utterly causeless alarm. Shaking this off with a gasp and a struggle, I uplifted myself upon the pillows, and, peering earnestly within the intense darkness of the chamber, harkened—I know not why, except that an instinctive spirit prompted me—to certain low and indefinite sounds which came, through the pauses of the storm, at long intervals, I knew not whence. Overpowered by an intense sentiment of horror, unaccountable yet unendurable, I threw on my clothes with haste (for I felt that I should sleep no more during the night), and endeavored to arouse myself from the pitiable condition into which I had fallen, by pacing rapidly to and fro through the apartment.

Đặc biệt là khi lên giường muộn vào đêm thứ bảy hay thứ tám sau khi đặt tiểu thư Madeline vào ngục tối, tôi mới cảm nhận trọn vẹn sức mạnh của những cảm giác như thế. Giấc ngủ không đến gần giường tôi—trong khi giờ khắc cứ mòn dần, mòn dần trôi qua. Tôi cố dùng lý trí để xua đi nỗi bồn chồn đang ngự trị trong tôi. Tôi cố tin rằng phần lớn, nếu không phải là tất cả, những gì tôi cảm thấy là do ảnh hưởng gây hoang mang của đồ đạc u ám trong phòng—của những tấm màn tối màu rách nát, bị hơi thở của cơn bão đang nổi lên hành hạ cho chuyển động, cứ đung đưa từng cơn qua lại trên tường, và sột soạt bất an quanh những thứ trang trí trên giường. Nhưng mọi nỗ lực của tôi đều vô hiệu. Một cơn run không sao kìm nén dần dần lan khắp thân thể tôi; và rốt cuộc, một con quỷ đè của nỗi kinh hoảng hoàn toàn vô cớ ngồi chễm chệ ngay trên tim tôi. Hổn hển vùng vẫy rũ nó ra, tôi nhổm người dậy trên gối, và, căng mắt nhìn vào bóng tối dày đặc của căn phòng, tôi lắng nghe—tôi không biết vì sao, chỉ biết rằng một linh tính bản năng thôi thúc tôi—những âm thanh trầm và mơ hồ nào đó vọng tới, qua những quãng lặng của cơn bão, cách những khoảng thời gian dài, mà tôi không biết từ đâu. Bị chế ngự bởi một cảm giác kinh hoàng mãnh liệt, không sao giải thích được mà cũng không sao chịu nổi, tôi vội vã khoác quần áo vào (vì tôi cảm thấy mình sẽ chẳng thể ngủ được nữa trong đêm ấy), và cố gắng tự kéo mình ra khỏi tình trạng thảm hại mà tôi đã sa vào, bằng cách bước nhanh qua lại trong phòng.

I had taken but few turns in this manner, when a light step on an adjoining staircase arrested my attention. I presently recognised it as that of Usher. In an instant afterward he rapped, with a gentle touch, at my door, and entered, bearing a lamp. His countenance was, as usual, cadaverously wan—but, moreover, there was a species of mad hilarity in his eyes—an evidently restrained hysteria in his whole demeanor. His air appalled me—but anything was preferable to the solitude which I had so long endured, and I even welcomed his presence as a relief.

Tôi mới đi được vài vòng như thế thì một tiếng bước chân nhẹ trên cầu thang kế bên khiến tôi chú ý. Tôi lập tức nhận ra đó là bước chân của Usher. Ngay sau đó anh gõ khẽ lên cửa phòng tôi, rồi bước vào, tay cầm một ngọn đèn. Gương mặt anh, như thường lệ, xanh xao như xác chết—nhưng, hơn thế nữa, có một thứ hân hoan điên dại trong mắt anh—một cơn cuồng loạn rõ ràng đang bị kìm nén trong toàn bộ dáng điệu. Vẻ ngoài của anh làm tôi kinh hãi—nhưng bất cứ điều gì cũng còn hơn sự cô độc mà tôi đã chịu đựng quá lâu, và tôi thậm chí còn đón chào sự có mặt của anh như một sự giải thoát.

“And you have not seen it?” he said abruptly, after having stared about him for some moments in silence—“you have not then seen it?—but, stay! you shall.” Thus speaking, and having carefully shaded his lamp, he hurried to one of the casements, and threw it freely open to the storm.

“Thế anh chưa thấy nó ư?” anh nói đột ngột, sau khi đã lặng lẽ nhìn trừng trừng quanh mình một lúc—“vậy là anh chưa thấy nó?—nhưng, khoan! anh sẽ thấy.” Vừa nói thế, và sau khi cẩn thận che ngọn đèn lại, anh vội vã bước tới một khung cửa sổ, và mở toang nó ra trước cơn bão.

The impetuous fury of the entering gust nearly lifted us from our feet. It was, indeed, a tempestuous yet sternly beautiful night, and one wildly singular in its terror and its beauty. A whirlwind had apparently collected its force in our vicinity; for there were frequent and violent alterations in the direction of the wind; and the exceeding density of the clouds (which hung so low as to press upon the turrets of the house) did not prevent our perceiving the life-like velocity with which they flew careering from all points against each other, without passing away into the distance. I say that even their exceeding density did not prevent our perceiving this—yet we had no glimpse of the moon or stars—nor was there any flashing forth of the lightning. But the under surfaces of the huge masses of agitated vapor, as well as all terrestrial objects immediately around us, were glowing in the unnatural light of a faintly luminous and distinctly visible gaseous exhalation which hung about and enshrouded the mansion.

Cơn gió ùa vào dữ dội đến nỗi gần như nhấc bổng chúng tôi lên khỏi mặt sàn. Quả thực đó là một đêm bão tố nhưng đẹp một cách nghiêm khắc, một đêm kỳ dị hoang dại trong cả nỗi kinh hoàng lẫn vẻ đẹp của nó. Hình như một cơn lốc đã tụ sức ngay gần chúng tôi; bởi hướng gió thay đổi thường xuyên và dữ dội; và mật độ dày đặc tột độ của những đám mây (sà thấp đến nỗi đè lên những ngọn tháp của ngôi nhà) không ngăn cản chúng tôi nhận ra tốc độ như có sự sống mà chúng lao vun vút từ mọi phía va vào nhau, mà không trôi đi xa. Tôi nói rằng ngay cả mật độ dày đặc tột độ của chúng cũng không ngăn chúng tôi nhận ra điều này—thế mà chúng tôi không hề thấy thoáng bóng trăng hay sao—cũng chẳng có tia chớp nào lóe lên. Nhưng mặt dưới của những khối hơi nước khổng lồ cuộn xoáy, cũng như mọi vật trên mặt đất ngay quanh chúng tôi, đều rực lên trong thứ ánh sáng trái tự nhiên của một làn khí bốc lên phát quang mờ nhạt và hiện rõ mồn một, lơ lửng quanh và bao phủ lấy tòa dinh thự.

“You must not—you shall not behold this!” said I, shudderingly, to Usher, as I led him, with a gentle violence, from the window to a seat. “These appearances, which bewilder you, are merely electrical phenomena not uncommon—or it may be that they have their ghastly origin in the rank miasma of the tarn. Let us close this casement;—the air is chilling and dangerous to your frame. Here is one of your favorite romances. I will read, and you shall listen;—and so we will pass away this terrible night together.”

“Anh không được—tôi không để anh nhìn thấy cảnh này!” tôi rùng mình nói với Usher, trong khi dìu anh, với một sự cưỡng ép nhẹ nhàng, từ cửa sổ về một chiếc ghế. “Những hiện tượng làm anh hoang mang này chỉ là những hiện tượng điện chẳng có gì hiếm—hoặc cũng có thể chúng có nguồn gốc ghê rợn từ chướng khí hôi thối của hồ đầm. Ta hãy đóng cửa sổ này lại;—không khí lạnh buốt và nguy hiểm cho cơ thể anh. Đây là một trong những truyện hiệp sĩ anh ưa thích. Tôi sẽ đọc, và anh sẽ nghe;—và như thế chúng ta sẽ cùng nhau vượt qua đêm khủng khiếp này.”

The antique volume which I had taken up was the “Mad Trist” of Sir Launcelot Canning; but I had called it a favorite of Usher’s more in sad jest than in earnest; for, in truth, there is little in its uncouth and unimaginative prolixity which could have had interest for the lofty and spiritual ideality of my friend. It was, however, the only book immediately at hand; and I indulged a vague hope that the excitement which now agitated the hypochondriac, might find relief (for the history of mental disorder is full of similar anomalies) even in the extremeness of the folly which I should read. Could I have judged, indeed, by the wild overstrained air of vivacity with which he harkened, or apparently harkened, to the words of the tale, I might well have congratulated myself upon the success of my design.

Cuốn sách cổ mà tôi cầm lên là “Cuộc hẹn hò điên loạn” của Ngài Launcelot Canning; nhưng tôi gọi nó là cuốn sách Usher ưa thích phần nhiều vì đùa cợt buồn bã hơn là thật lòng; bởi, nói thực, trong sự dài dòng thô kệch và nghèo tưởng tượng của nó có rất ít điều có thể khiến trí tưởng tượng cao vời và thanh khiết của bạn tôi quan tâm. Tuy vậy, đó là cuốn sách duy nhất có ngay trong tầm tay; và tôi mơ hồ hy vọng rằng sự kích động đang khuấy đảo con người u uất kia có thể tìm thấy chút khuây khỏa (bởi lịch sử bệnh tâm thần đầy rẫy những điều bất thường tương tự) ngay trong chính sự điên rồ tột độ của những gì tôi sắp đọc. Quả thực, nếu có thể xét đoán qua vẻ hăng hái hoang dại, căng thẳng thái quá mà anh lắng nghe, hay có vẻ lắng nghe, những lời của câu chuyện, thì tôi hẳn đã có thể tự chúc mừng mình về thành công của dự định.

I had arrived at that well-known portion of the story where Ethelred, the hero of the Trist, having sought in vain for peaceable admission into the dwelling of the hermit, proceeds to make good an entrance by force. Here, it will be remembered, the words of the narrative run thus:

Tôi đã đọc đến đoạn nổi tiếng của câu chuyện, nơi Ethelred, người hùng của Cuộc hẹn hò, sau khi đã vô ích tìm cách được vào nơi ở của vị ẩn sĩ một cách êm thấm, bèn quyết dùng vũ lực để xông vào. Ở đây, như người ta hẳn còn nhớ, lời kể như sau:

“And Ethelred, who was by nature of a doughty heart, and who was now mighty withal, on account of the powerfulness of the wine which he had drunken, waited no longer to hold parley with the hermit, who, in sooth, was of an obstinate and maliceful turn, but, feeling the rain upon his shoulders, and fearing the rising of the tempest, uplifted his mace outright, and, with blows, made quickly room in the plankings of the door for his gauntleted hand; and now pulling therewith sturdily, he so cracked, and ripped, and tore all asunder, that the noise of the dry and hollow-sounding wood alarummed and reverberated throughout the forest.”

“Và Ethelred, vốn dĩ bản tính can trường, lại đương khi sức lực bội phần do men rượu nồng đã uống, chẳng đợi thêm để thương thuyết cùng lão ẩn sĩ, vốn quả tình là kẻ ương ngạnh và hiểm ác, mà, thấy mưa rơi trên đôi vai, lại e bão dông nổi dậy, bèn vung thẳng chùy lên, và, nện mấy nhát, phút chốc phá thủng ván cửa một chỗ vừa lọt bàn tay mang găng sắt; đoạn lấy đó ra sức kéo mạnh, chàng làm ván cửa nứt toác, rách toạc, xé tung tất cả, đến nỗi tiếng gỗ khô rỗng vang lên như hồi báo động và dội khắp cánh rừng.”

At the termination of this sentence I started, and for a moment, paused; for it appeared to me (although I at once concluded that my excited fancy had deceived me)—it appeared to me that, from some very remote portion of the mansion, there came, indistinctly, to my ears, what might have been, in its exact similarity of character, the echo (but a stifled and dull one certainly) of the very cracking and ripping sound which Sir Launcelot had so particularly described. It was, beyond doubt, the coincidence alone which had arrested my attention; for, amid the rattling of the sashes of the casements, and the ordinary commingled noises of the still increasing storm, the sound, in itself, had nothing, surely, which should have interested or disturbed me. I continued the story:

Đọc hết câu này, tôi giật mình, và ngừng lại trong giây lát; bởi tôi có cảm tưởng (dù tôi lập tức kết luận rằng trí tưởng tượng bị kích động của mình đã đánh lừa mình)—tôi có cảm tưởng rằng, từ một nơi rất xa nào đó trong tòa dinh thự, vọng đến tai tôi, không rõ rệt, một thứ âm thanh mà, với tính chất giống hệt, có thể là tiếng vọng (dẫu chắc chắn là một tiếng vọng bị bóp nghẹt và trầm đục) của chính tiếng nứt toác và xé rách mà Ngài Launcelot đã tả kỹ lưỡng đến thế. Không còn nghi ngờ gì, chỉ riêng sự trùng hợp đã khiến tôi chú ý; bởi, giữa tiếng lạch cạch của những khung cửa sổ, và những tạp âm thường lệ hòa lẫn của cơn bão vẫn không ngừng tăng, bản thân âm thanh ấy chắc chắn chẳng có gì đáng để tôi quan tâm hay bối rối. Tôi đọc tiếp câu chuyện:

“But the good champion Ethelred, now entering within the door, was sore enraged and amazed to perceive no signal of the maliceful hermit; but, in the stead thereof, a dragon of a scaly and prodigious demeanor, and of a fiery tongue, which sate in guard before a palace of gold, with a floor of silver; and upon the wall there hung a shield of shining brass with this legend enwritten—

“Nhưng vị dũng sĩ trượng nghĩa Ethelred, nay đã vào bên trong cửa, vô cùng phẫn nộ và kinh ngạc khi chẳng thấy tăm hơi gì của lão ẩn sĩ hiểm ác; mà, thế vào chỗ ấy, lại là một con rồng mình đầy vảy, hình dạng phi thường, lưỡi phun lửa, ngồi canh trước một cung điện bằng vàng, nền lát bạc; và trên vách treo một tấm khiên đồng sáng loáng có khắc dòng chữ này—

Who entereth herein, a conqueror hath bin; Who slayeth the dragon, the shield he shall win;

Kẻ nào vào chốn này, ấy đã là kẻ thắng; Kẻ nào diệt được rồng, khiên kia ắt về chàng;

And Ethelred uplifted his mace, and struck upon the head of the dragon, which fell before him, and gave up his pesty breath, with a shriek so horrid and harsh, and withal so piercing, that Ethelred had fain to close his ears with his hands against the dreadful noise of it, the like whereof was never before heard.”

Đoạn Ethelred vung chùy lên, giáng xuống đầu con rồng, nó ngã gục trước mặt chàng, và trút hơi thở độc dịch, cùng một tiếng thét ghê rợn và chói gắt, lại thêm xuyên thấu đến nỗi Ethelred đành phải lấy tay bưng tai lại trước tiếng động kinh hồn ấy, thứ tiếng mà xưa nay chưa từng ai nghe thấy.”

Here again I paused abruptly, and now with a feeling of wild amazement—for there could be no doubt whatever that, in this instance, I did actually hear (although from what direction it proceeded I found it impossible to say) a low and apparently distant, but harsh, protracted, and most unusual screaming or grating sound—the exact counterpart of what my fancy had already conjured up for the dragon’s unnatural shriek as described by the romancer.

Đến đây tôi lại ngừng phắt, và lần này với một cảm giác kinh ngạc tột độ—bởi không còn chút nghi ngờ nào rằng, lần này, tôi đã thực sự nghe thấy (dù tôi không thể nói được nó phát ra từ hướng nào) một tiếng kêu thét hay tiếng nghiến rít trầm thấp và có vẻ xa xăm, nhưng chói gắt, kéo dài, và hết sức khác thường—đúng hệt cái âm thanh mà trí tưởng tượng của tôi đã gợi lên cho tiếng thét trái tự nhiên của con rồng như người viết truyện đã mô tả.

Oppressed, as I certainly was, upon the occurrence of this second and most extraordinary coincidence, by a thousand conflicting sensations, in which wonder and extreme terror were predominant, I still retained sufficient presence of mind to avoid exciting, by any observation, the sensitive nervousness of my companion. I was by no means certain that he had noticed the sounds in question; although, assuredly, a strange alteration had, during the last few minutes, taken place in his demeanor. From a position fronting my own, he had gradually brought round his chair, so as to sit with his face to the door of the chamber; and thus I could but partially perceive his features, although I saw that his lips trembled as if he were murmuring inaudibly. His head had dropped upon his breast—yet I knew that he was not asleep, from the wide and rigid opening of the eye as I caught a glance of it in profile. The motion of his body, too, was at variance with this idea—for he rocked from side to side with a gentle yet constant and uniform sway. Having rapidly taken notice of all this, I resumed the narrative of Sir Launcelot, which thus proceeded:

Dẫu chắc chắn bị đè nặng, khi sự trùng hợp thứ hai và hết sức phi thường này xảy ra, bởi muôn vàn cảm giác xung đột, trong đó nỗi kinh ngạc và nỗi khiếp sợ tột cùng chiếm ưu thế, tôi vẫn giữ được đủ sự bình tĩnh để tránh khơi động, bằng bất kỳ nhận xét nào, sự căng thẳng thần kinh nhạy cảm của người bạn đồng hành. Tôi hoàn toàn không chắc anh đã để ý đến những âm thanh nói trên; dù rằng, hẳn nhiên, một sự thay đổi lạ lùng đã diễn ra trong dáng điệu của anh trong mấy phút vừa qua. Từ vị trí ngồi đối diện tôi, anh đã dần dần xoay ghế lại, để ngồi quay mặt ra phía cửa phòng; và vì thế tôi chỉ có thể thấy được một phần nét mặt anh, dù tôi thấy môi anh run run như thể đang lẩm bẩm không thành tiếng. Đầu anh đã gục xuống ngực—nhưng tôi biết anh không ngủ, bởi con mắt mở to và trừng trừng bất động mà tôi bắt gặp khi liếc nhìn nghiêng. Chuyển động của thân thể anh cũng trái với ý nghĩ ấy—bởi anh lắc lư từ bên này sang bên kia, nhẹ nhàng nhưng liên tục và đều đặn. Sau khi nhanh chóng nhận thấy tất cả những điều đó, tôi tiếp tục đọc câu chuyện của Ngài Launcelot, vốn tiếp diễn như sau:

“And now, the champion, having escaped from the terrible fury of the dragon, bethinking himself of the brazen shield, and of the breaking up of the enchantment which was upon it, removed the carcass from out of the way before him, and approached valorously over the silver pavement of the castle to where the shield was upon the wall; which in sooth tarried not for his full coming, but fell down at his feet upon the silver floor, with a mighty great and terrible ringing sound.”

“Và giờ đây, chàng dũng sĩ, đã thoát khỏi cơn thịnh nộ khủng khiếp của con rồng, sực nhớ đến tấm khiên đồng, và việc phá giải bùa phép yểm trên đó, bèn dẹp xác rồng khỏi lối trước mặt, rồi hiên ngang tiến qua nền lát bạc của tòa lâu đài đến chỗ tấm khiên treo trên vách; nào ngờ khiên quả tình chẳng đợi chàng đến tận nơi, mà rơi xuống ngay dưới chân chàng trên nền bạc, với một tiếng vang rền dữ dội và kinh hồn.”

No sooner had these syllables passed my lips, than—as if a shield of brass had indeed, at the moment, fallen heavily upon a floor of silver—I became aware of a distinct, hollow, metallic, and clangorous, yet apparently muffled reverberation. Completely unnerved, I leaped to my feet; but the measured rocking movement of Usher was undisturbed. I rushed to the chair in which he sat. His eyes were bent fixedly before him, and throughout his whole countenance there reigned a stony rigidity. But, as I placed my hand upon his shoulder, there came a strong shudder over his whole person; a sickly smile quivered about his lips; and I saw that he spoke in a low, hurried, and gibbering murmur, as if unconscious of my presence. Bending closely over him, I at length drank in the hideous import of his words.

Những âm tiết ấy vừa ra khỏi môi tôi, thì—như thể quả thực vào đúng lúc ấy một tấm khiên đồng vừa rơi nặng nề xuống một nền bạc—tôi nhận ra một tiếng dội rõ rệt, rỗng, đanh như kim khí, và loảng xoảng, nhưng có vẻ bị nén lại. Hoàn toàn mất bình tĩnh, tôi bật đứng dậy; nhưng nhịp đung đưa đều đặn của Usher vẫn không hề xáo trộn. Tôi lao tới chiếc ghế anh ngồi. Mắt anh đăm đăm nhìn thẳng phía trước, và khắp gương mặt anh ngự trị một vẻ cứng đờ như đá. Nhưng, khi tôi đặt tay lên vai anh, một cơn rùng mình mạnh chạy khắp người anh; một nụ cười bệnh hoạn run rẩy quanh môi; và tôi thấy anh đang nói bằng một giọng lầm bầm thấp, gấp gáp và lắp bắp, như thể không biết đến sự có mặt của tôi. Cúi sát xuống anh, cuối cùng tôi thấm trọn ý nghĩa ghê rợn của những lời anh nói.

“Not hear it?—yes, I hear it, and have heard it. Long—long—long—many minutes, many hours, many days, have I heard it—yet I dared not—oh, pity me, miserable wretch that I am!—I dared not—I dared not speak! We have put her living in the tomb! Said I not that my senses were acute? I now tell you that I heard her first feeble movements in the hollow coffin. I heard them—many, many days ago—yet I dared not—I dared not speak! And now—to-night—Ethelred—ha! ha!—the breaking of the hermit’s door, and the death-cry of the dragon, and the clangor of the shield!—say, rather, the rending of her coffin, and the grating of the iron hinges of her prison, and her struggles within the coppered archway of the vault! Oh whither shall I fly? Will she not be here anon? Is she not hurrying to upbraid me for my haste? Have I not heard her footstep on the stair? Do I not distinguish that heavy and horrible beating of her heart? Madman!”—here he sprang furiously to his feet, and shrieked out his syllables, as if in the effort he were giving up his soul—“Madman! I tell you that she now stands without the door!”

“Không nghe thấy ư?—có chứ, tôi nghe thấy, và đã nghe thấy rồi. Lâu—lâu—lâu lắm—bao nhiêu phút, bao nhiêu giờ, bao nhiêu ngày, tôi đã nghe thấy—vậy mà tôi không dám—ôi, hãy thương xót tôi, kẻ khốn khổ đáng thương này!—tôi không dám—tôi không dám nói! Chúng ta đã chôn sống nàng! Tôi chẳng đã nói rằng các giác quan của tôi nhạy bén sao? Giờ tôi nói cho anh biết rằng tôi đã nghe thấy những cử động yếu ớt đầu tiên của nàng trong lòng cỗ quan tài âm vang. Tôi đã nghe thấy chúng—từ nhiều, nhiều ngày trước—vậy mà tôi không dám—tôi không dám nói! Và giờ đây—đêm nay—Ethelred—ha! ha!—tiếng phá cửa nhà ẩn sĩ, và tiếng thét hấp hối của con rồng, và tiếng loảng xoảng của tấm khiên!—đúng hơn phải nói là, tiếng quan tài nàng bị xé toạc, và tiếng nghiến rít của bản lề sắt nơi ngục giam nàng, và cuộc vật lộn của nàng bên trong hành lang vòm bọc đồng của căn hầm! Ôi, tôi biết trốn đi đâu? Chẳng phải nàng sắp đến đây sao? Chẳng phải nàng đang vội vã đến trách tôi đã quá vội vàng sao? Chẳng phải tôi đã nghe tiếng bước chân nàng trên cầu thang sao? Chẳng phải tôi đang nghe rõ tiếng tim nàng đập nặng nề và khủng khiếp kia sao? Đồ điên!”—đến đây anh bật dậy giận dữ, và gào thét từng tiếng, như thể trong nỗ lực ấy anh đang trút cả linh hồn—“Đồ điên! Tôi bảo anh: nàng đang đứng ngay ngoài cửa kia!”

As if in the superhuman energy of his utterance there had been found the potency of a spell—the huge antique pannels to which the speaker pointed, threw slowly back, upon the instant, their ponderous and ebony jaws. It was the work of the rushing gust—but then without those doors there did stand the lofty and enshrouded figure of the lady Madeline of Usher. There was blood upon her white robes, and the evidence of some bitter struggle upon every portion of her emaciated frame. For a moment she remained trembling and reeling to and fro upon the threshold—then, with a low moaning cry, fell heavily inward upon the person of her brother, and in her violent and now final death-agonies, bore him to the floor a corpse, and a victim to the terrors he had anticipated.

Như thể trong sức mạnh siêu phàm của lời thốt ra có chứa uy lực của một câu thần chú—những tấm ván cửa cổ xưa đồ sộ mà người nói chỉ tay vào, ngay lúc ấy, từ từ mở ngược ra cái hàm nặng nề màu gỗ mun của chúng. Đó là do cơn gió ùa tới—nhưng rồi bên ngoài những cánh cửa ấy quả thực có đứng sừng sững cái dáng hình cao lớn khoác vải liệm của tiểu thư Madeline nhà Usher. Có máu trên tấm áo trắng của nàng, và dấu vết của một cuộc vật lộn đau đớn nào đó trên khắp tấm thân gầy guộc. Trong một khoảnh khắc nàng đứng run rẩy và lảo đảo nghiêng ngả nơi ngưỡng cửa—rồi, với một tiếng rên khẽ, nàng đổ ập vào bên trong lên người anh trai, và trong cơn hấp hối dữ dội và giờ đây là cuối cùng, nàng kéo anh ngã xuống sàn, một cái xác, và một nạn nhân của những nỗi kinh hoàng mà anh đã tiên liệu.

From that chamber, and from that mansion, I fled aghast. The storm was still abroad in all its wrath as I found myself crossing the old causeway. Suddenly there shot along the path a wild light, and I turned to see whence a gleam so unusual could have issued; for the vast house and its shadows were alone behind me. The radiance was that of the full, setting, and blood-red moon, which now shone vividly through that once barely-discernible fissure, of which I have before spoken as extending from the roof of the building, in a zigzag direction, to the base. While I gazed, this fissure rapidly widened—there came a fierce breath of the whirlwind—the entire orb of the satellite burst at once upon my sight—my brain reeled as I saw the mighty walls rushing asunder—there was a long tumultuous shouting sound like the voice of a thousand waters—and the deep and dank tarn at my feet closed sullenly and silently over the fragments of the “House of Usher.”

Từ căn phòng ấy, và từ tòa dinh thự ấy, tôi kinh hoàng bỏ chạy. Cơn bão vẫn đang hoành hành ngoài trời với tất cả cơn thịnh nộ khi tôi thấy mình đang băng qua con đường đắp cũ. Đột nhiên, dọc lối đi vụt lóe lên một luồng sáng hoang dại, và tôi quay lại để xem một tia sáng khác thường đến thế có thể phát ra từ đâu; bởi sau lưng tôi chỉ còn tòa nhà mênh mông và những bóng tối của nó. Ánh sáng ấy là của vầng trăng tròn, đang lặn, đỏ như máu, giờ đây chiếu rực rỡ qua cái vết nứt trước kia khó lòng nhận thấy, mà tôi đã nói là chạy từ mái tòa nhà, theo đường zíc-zắc, xuống tận chân tường. Trong lúc tôi nhìn, vết nứt này mở toác ra nhanh chóng—một hơi thở dữ dội của cơn lốc ập tới—toàn bộ vầng tinh cầu ấy bỗng bừng hiện trước mắt tôi—óc tôi quay cuồng khi tôi thấy những bức tường đồ sộ đổ sụp tách rời—có một tiếng gầm thét hỗn loạn kéo dài như tiếng của nghìn dòng nước—và hồ đầm sâu thẳm và ẩm lạnh dưới chân tôi khép lại, lầm lì và lặng lẽ, trên những mảnh vụn của “Nhà Usher”.