Hadji Murat

Vì sao đáng đọc

Hadji Murat là truyện vừa của Lev Tolstoy, viết từ năm 1896 đến 1904 và xuất bản sau khi ông qua đời, năm 1912; mãi đến 1917 mới có toàn văn. Nhân vật chính là Hadji Murat, một chỉ huy nổi dậy người Avar, vì muốn báo thù mà lập liên minh bất an với chính những người Nga ông từng chống lại. Bối cảnh là giữa thế kỷ XIX, khi đế quốc Nga tìm cách khuất phục người Chechnya và Dagestan. Truyện đáng đọc vì đặt một con người vào giữa hai thế lực: Imam Shamil giữ gia đình ông làm con tin, còn người Nga không dám giao quân cho ông. Tolstoy dùng tư liệu lưu trữ của Nga, kể cả lời tự thuật của Hadji Murat.

Điều khiến truyện khác với phần lớn sáng tác cùng thời của Tolstoy nằm ở nhân vật chính. Theo nhà nghiên cứu Edmund Heier mà Wikipedia dẫn, trong các truyện muộn của Tolstoy, Hadji Murat là trường hợp đặc biệt vì nhân vật không trải qua một cuộc chuyển hóa đạo đức hay ôm lấy một lý tưởng, còn bạo lực của con người và sự tàn nhẫn của thể chế được tả không nể nang. Tolstoy còn dành hẳn một chương cho Petrukha Avdeyev, người lính Nga trẻ chết trong bệnh xá, và vẽ chân dung châm biếm Nga hoàng Nicholas I. Harold Bloom gọi truyện là thước đo cá nhân của ông cho điều cao cả trong văn xuôi hư cấu.

Khi đọc, hãy để ý bụi cây gai ở đầu truyện: người kể làm hỏng một bông gai đỏ thẫm khi định nhổ, rồi thấy bụi khác bị bánh xe nghiền gãy nửa mà vẫn trụ. Wikipedia xem đó là hình ảnh của Hadji Murat. Để ý cả cú nhảy cuối truyện, khi đoàn lính mang chiếc đầu bị chặt của ông về pháo đài, và những con sơn ca im tiếng trong trận đánh rồi hót lại. Lưu ý nội dung: bạo lực chiến tranh, cảnh chặt đầu và bày đầu người, những bản án bắt chạy qua hàng roi, nỗi sợ bị xích lại đày đi Siberia. Bản tiếng Việt trên trang này là bản dịch của chính trang, dựa trên văn bản Wikisource tiếng Nga.

Phần giới thiệu do LitMundi soạn với sự hỗ trợ của AI và đối chiếu với các nguồn dưới đây.