Tartuffe, hay Kẻ giả đạo đức

Vì sao đáng đọc

Tartuffe, hay Kẻ giả đạo đức, diễn lần đầu năm 1664, là hài kịch thơ của Molière, viết bằng những câu alexandrin mười hai âm tiết vần đôi; Wikipedia đếm 1.962 câu. Vở kịch còn sống theo hai cách. Tại Comédie-Française, đây là vở được diễn nhiều nhất trong kho tác phẩm, và nhân vật chính đã để lại một từ cho cả tiếng Pháp lẫn tiếng Anh: tartuffe là kẻ đạo đức giả, cố làm ra vẻ đức hạnh, nhất là đức hạnh tôn giáo, một cách phô trương. Orgon và mẹ ông đón Tartuffe vào nhà như một bậc thánh, và hắn biến lòng tin ấy thành quyền lực trên con gái, vợ và tài sản của gia đình.

Vở kịch cũng được nhớ vì những gì đã xảy ra với nó. Theo Wikipedia, sau buổi diễn ở Versailles năm 1664, nhà vua cấm vở này, và Tổng giám mục Paris đe dọa rút phép thông công bất cứ ai xem, diễn hay đọc nó. Một bản dịu đi, L’Imposteur, với nhân vật tiêu đề đổi tên thành Panulphe, chỉ diễn một lần tháng 8 năm 1667 rồi bị cấm hôm sau. Văn bản cuối cùng lên sân khấu Palais-Royal ngày 5 tháng 2 năm 1669 và rất thành công. Giữa hai mốc ấy, một người bênh vực năm 1667 lập luận rằng kẻ đạo đức giả trên sân khấu là chuyện buồn cười chứ không phải lời cổ vũ.

Hãy để ý ai ra sức vạch mặt Tartuffe: cô hầu Dorine và Elmire, người dựng bẫy. Hãy để ý Orgon cố chấp không chịu nhìn đến mức nào, và sự mù quáng ấy buồn cười ra sao. Lưu ý nội dung: một kẻ đạo đức giả tìm cách quyến rũ vợ của chủ nhà, có mối đe dọa tước quyền thừa kế và đuổi cả nhà khỏi ngôi nhà, và một người cha định ép con gái lấy chồng; tất cả được xử lý bằng tiếng cười, không cảnh nào tả trực diện. Trang này dùng một bản khắc thế kỷ XVIII. Văn bản tiếng Pháp trên trang lấy từ Wikisource tiếng Pháp.

Phần giới thiệu do LitMundi soạn với sự hỗ trợ của AI và đối chiếu với các nguồn dưới đây.