Herland

Vì sao đáng đọc

Herland là một tiểu thuyết không tưởng ngắn, do Van Jennings, một sinh viên xã hội học, kể lại. Anh cùng hai người bạn là Terry và Jeff lên đường thám hiểm một vùng đất ẩn giấu, nghe đồn chỉ có phụ nữ. Họ đến bằng thủy phi cơ hai tầng cánh và thấy một xã hội đã tự vận hành khoảng hai nghìn năm: phụ nữ sinh con mà không cần đàn ông, dựng nên những thị trấn đẹp đẽ, và coi việc nuôi dạy trẻ là công việc của cả cộng đồng. Sách vẫn dễ đọc vì Van là người dẫn chuyện hóm hỉnh và hay nhầm lẫn, và vì định kiến của ba người đàn ông bị thử thách không kém gì xứ sở họ đến thăm. Jeff đặt phụ nữ lên bệ thờ, còn Terry muốn chinh phục họ. Cả hai cách nhìn đều không trụ nổi khi chạm vào Herland.

Gilman tự viết và tự biên tập tạp chí The Forerunner từ năm 1909 đến 1916, và Herland được đăng ở đó thành loạt nhiều kỳ hằng tháng trong năm 1915. Phần tiếp theo, With Her in Ourland, bắt đầu từ số tháng 1/1916. Sau đó cuốn tiểu thuyết lặng lẽ biến khỏi tầm mắt suốt phần lớn thế kỷ XX. Sự chú ý quay lại sau năm 1973, khi “The Yellow Wallpaper” được in lại, và năm 1979 nhà Pantheon lần đầu in Herland thành sách, với lời giới thiệu của Ann J. Lane cùng phụ đề “A Lost Feminist Utopian Novel” (tiểu thuyết không tưởng nữ quyền bị thất lạc). Wikipedia mô tả đây là phiên bản hư cấu của lập luận trong Women and Economics (1898) về sự lệ thuộc của phụ nữ vào người đàn ông nuôi gia đình.

Hãy để ý phụ nữ Herland hỏi nhiều đến mức nào còn những người đàn ông lúng túng trả lời ra sao, và giọng văn vẫn điềm tĩnh, hài hước. Cũng hãy để ý xã hội không tưởng này được dựng trên nền gì. Người Herland quyết định ai được sinh con bằng chọn lọc ưu sinh, điều Wikipedia gọi là “ưu sinh tiêu cực”, và giới phê bình cho rằng những lời của Gilman về “thuần chủng” và “người hầu” cho thấy một thứ nữ quyền da trắng bỏ qua phụ nữ da màu. Chính Gilman từng tuyên bố: “Tôi là người Anglo-Saxon trước hết thảy.” Đọc Herland hôm nay là giữ cả hai điều trong đầu: một lời biện hộ sinh động, sớm sủa cho quyền độc lập của phụ nữ, được viết với những thiên kiến của thời tác giả.

Phần giới thiệu do LitMundi soạn với sự hỗ trợ của AI và đối chiếu với các nguồn dưới đây.