Frankenstein, hay Prometheus thời hiện đại

Did I request thee, Maker, from my clay To mould me man? Did I solicit thee From darkness to promote me?—— Paradise Lost.

Con nào có xin Người, hỡi Đấng Tạo Hóa, từ đất sét Nặn con thành người? Con nào có nài van Người Kéo con lên từ bóng tối?—— Thiên đường đã mất.

TO WILLIAM GODWIN, AUTHOR OF POLITICAL JUSTICE, CALEB WILLIAMS, &c. THESE VOLUMES Are respectfully inscribed BY THE AUTHOR.

KÍNH GỬI WILLIAM GODWIN, TÁC GIẢ CỦA CÔNG LÝ CHÍNH TRỊ, CALEB WILLIAMS, v.v. NHỮNG TẬP SÁCH NÀY Được kính cẩn đề tặng — TÁC GIẢ KÍNH ĐỀ.

The event on which this fiction is founded has been supposed, by Dr. Darwin, and some of the physiological writers of Germany, as not of impossible occurrence. I shall not be supposed as according the remotest degree of serious faith to such an imagination; yet, in assuming it as the basis of a work of fancy, I have not considered myself as merely weaving a series of supernatural terrors. The event on which the interest of the story depends is exempt from the disadvantages of a mere tale of spectres or enchantment. It was recommended by the novelty of the situations which it developes; and, however impossible as a physical fact, affords a point of view to the imagination for the delineating of human passions more comprehensive and commanding than any which the ordinary relations of existing events can yield.

Biến cố làm nền cho thiên truyện hư cấu này đã được Tiến sĩ Darwin cùng một số nhà sinh lý học người Đức xem là không phải không thể xảy ra. Người ta sẽ không cho rằng tôi dành cho một tưởng tượng như thế dù chỉ một mảy may niềm tin nghiêm túc; thế nhưng, khi lấy nó làm nền tảng cho một tác phẩm của trí tưởng tượng, tôi không tự coi mình chỉ đơn thuần dệt nên một chuỗi những nỗi kinh hoàng siêu nhiên. Biến cố mà sức hấp dẫn của câu chuyện dựa vào không mắc phải những nhược điểm của một chuyện đơn thuần về ma quỷ hay phép phù thủy. Nó đáng được lựa chọn nhờ tính mới mẻ của những tình huống mà nó mở ra; và, dù không thể có được như một sự kiện vật lý, nó vẫn đem đến cho trí tưởng tượng một điểm nhìn để khắc họa những đam mê của con người, bao quát hơn và uy nghi hơn bất kỳ điểm nhìn nào mà những mối liên hệ thông thường của các sự kiện có thật có thể đem lại.

I have thus endeavoured to preserve the truth of the elementary principles of human nature, while I have not scrupled to innovate upon their combinations. The Iliad, the tragic poetry of Greece,—Shakespeare, in the Tempest and Midsummer Night’s Dream,—and most especially Milton, in Paradise Lost, conform to this rule; and the most humble novelist, who seeks to confer or receive amusement from his labours, may, without presumption, apply to prose fiction a licence, or rather a rule, from the adoption of which so many exquisite combinations of human feeling have resulted in the highest specimens of poetry.

Như vậy, tôi đã cố gắng gìn giữ chân lý của những nguyên lý sơ đẳng trong bản tính con người, trong khi không ngần ngại cách tân những cách kết hợp chúng. Iliad, thi ca bi kịch Hy Lạp,—Shakespeare, trong Bão tố và Giấc mộng đêm hè,—và đặc biệt nhất là Milton, trong Thiên đường đã mất, đều tuân theo quy tắc này; và người viết tiểu thuyết khiêm tốn nhất, kẻ tìm cách đem lại hay nhận lấy niềm vui từ công sức của mình, có thể, mà không hề tự phụ, áp dụng cho văn xuôi hư cấu một quyền phóng khoáng, hay đúng hơn một quy tắc, mà nhờ việc tuân theo nó biết bao tổ hợp tuyệt diệu của tình cảm con người đã kết tinh thành những mẫu mực cao nhất của thi ca.

The circumstance on which my story rests was suggested in casual conversation. It was commenced, partly as a source of amusement, and partly as an expedient for exercising any untried resources of mind. Other motives were mingled with these, as the work proceeded. I am by no means indifferent to the manner in which whatever moral tendencies exist in the sentiments or characters it contains shall affect the reader; yet my chief concern in this respect has been limited to the avoiding of the enervating effects of the novels of the present day, and to the exhibitions of the amiableness of domestic affection, and the excellence of universal virtue. The opinions which naturally spring from the character and situation of the hero are by no means to be conceived as existing always in my own conviction; nor is any inference justly to be drawn from the following pages as prejudicing any philosophical doctrine of whatever kind.

Tình tiết làm chỗ dựa cho câu chuyện của tôi đã nảy ra trong một cuộc chuyện trò tình cờ. Nó được khởi bút, phần để tiêu khiển, phần như một cách vận dụng những tiềm lực chưa từng được thử thách của tâm trí. Những động cơ khác đã hòa lẫn vào đó khi tác phẩm tiến triển. Tôi tuyệt nhiên không thờ ơ với cách mà bất cứ khuynh hướng đạo đức nào tồn tại trong các tình cảm hay nhân vật của nó sẽ tác động đến người đọc; song mối bận tâm chính của tôi về phương diện này chỉ giới hạn ở việc tránh những ảnh hưởng làm suy nhược của các tiểu thuyết thời nay, và ở việc bày tỏ vẻ đáng mến của tình thân gia đình cùng sự cao quý của đức hạnh phổ quát. Những quan điểm nảy sinh một cách tự nhiên từ tính cách và hoàn cảnh của nhân vật chính tuyệt nhiên không nên được hiểu là bao giờ cũng tồn tại trong xác tín của chính tôi; cũng không thể chính đáng rút ra từ những trang sau đây bất kỳ suy diễn nào nhằm phương hại đến một học thuyết triết học nào, dù thuộc loại gì.

It is a subject also of additional interest to the author, that this story was begun in the majestic region where the scene is principally laid, and in society which cannot cease to be regretted. I passed the summer of 1816 in the environs of Geneva. The season was cold and rainy, and in the evenings we crowded around a blazing wood fire, and occasionally amused ourselves with some German stories of ghosts, which happened to fall into our hands. These tales excited in us a playful desire of imitation. Two other friends (a tale from the pen of one of whom would be far more acceptable to the public than any thing I can ever hope to produce) and myself agreed to write each a story, founded on some supernatural occurrence.

Một điều nữa khiến tác giả càng thêm quan tâm là câu chuyện này được khởi đầu ngay tại miền đất hùng vĩ nơi phần lớn các cảnh diễn ra, và giữa một nhóm bạn mà người ta không thể nguôi tiếc nhớ. Tôi đã sống qua mùa hè năm 1816 ở vùng ngoại vi Genève. Mùa ấy lạnh lẽo và mưa nhiều, và vào những buổi tối, chúng tôi quây quần bên ngọn lửa củi rực cháy, thỉnh thoảng lại tiêu khiển bằng vài câu chuyện ma của Đức tình cờ lọt vào tay. Những câu chuyện ấy khơi dậy trong chúng tôi một ước muốn tinh nghịch được bắt chước. Hai người bạn khác (một câu chuyện từ ngòi bút của một trong hai người ấy hẳn sẽ được công chúng đón nhận hơn rất nhiều so với bất cứ thứ gì tôi có thể hy vọng viết ra) và tôi đã thỏa thuận mỗi người sẽ viết một câu chuyện, dựa trên một sự việc siêu nhiên nào đó.

The weather, however, suddenly became serene; and my two friends left me on a journey among the Alps, and lost, in the magnificent scenes which they present, all memory of their ghostly visions. The following tale is the only one which has been completed.

Tuy nhiên, thời tiết bỗng trở nên quang đãng; và hai người bạn của tôi rời tôi để làm một chuyến du hành qua dãy Alps, và, giữa những cảnh tượng tráng lệ mà nơi ấy bày ra, đã quên hết mọi ký ức về những ảo ảnh ma quái của họ. Câu chuyện sau đây là câu chuyện duy nhất đã được hoàn thành.

To Mrs. Saville, England.

Gửi bà Saville, nước Anh.

St. Petersburgh, Dec. 11th, 17—.

St. Petersburg, ngày 11 tháng Mười hai, 17—.

You will rejoice to hear that no disaster has accompanied the commencement of an enterprise which you have regarded with such evil forebodings. I arrived here yesterday; and my first task is to assure my dear sister of my welfare, and increasing confidence in the success of my undertaking.

Chị sẽ mừng khi nghe tin rằng không một tai họa nào đã đi kèm buổi khởi đầu của một cuộc phiêu lưu mà chị từng nhìn với biết bao điềm báo chẳng lành. Em đến đây hôm qua; và việc đầu tiên của em là trấn an người chị thân yêu rằng em vẫn bình an, và ngày càng tin tưởng vào thành công của công cuộc em đang theo đuổi.

I am already far north of London; and as I walk in the streets of Petersburgh, I feel a cold northern breeze play upon my cheeks, which braces my nerves, and fills me with delight. Do you understand this feeling? This breeze, which has travelled from the regions towards which I am advancing, gives me a foretaste of those icy climes. Inspirited by this wind of promise, my day dreams become more fervent and vivid. I try in vain to be persuaded that the pole is the seat of frost and desolation; it ever presents itself to my imagination as the region of beauty and delight. There, Margaret, the sun is for ever visible; its broad disk just skirting the horizon, and diffusing a perpetual splendour. There—for with your leave, my sister, I will put some trust in preceding navigators—there snow and frost are banished; and, sailing over a calm sea, we may be wafted to a land surpassing in wonders and in beauty every region hitherto discovered on the habitable globe. Its productions and features may be without example, as the phænomena of the heavenly bodies undoubtedly are in those undiscovered solitudes. What may not be expected in a country of eternal light? I may there discover the wondrous power which attracts the needle; and may regulate a thousand celestial observations, that require only this voyage to render their seeming eccentricities consistent for ever. I shall satiate my ardent curiosity with the sight of a part of the world never before visited, and may tread a land never before imprinted by the foot of man. These are my enticements, and they are sufficient to conquer all fear of danger or death, and to induce me to commence this laborious voyage with the joy a child feels when he embarks in a little boat, with his holiday mates, on an expedition of discovery up his native river. But, supposing all these conjectures to be false, you cannot contest the inestimable benefit which I shall confer on all mankind to the last generation, by discovering a passage near the pole to those countries, to reach which at present so many months are requisite; or by ascertaining the secret of the magnet, which, if at all possible, can only be effected by an undertaking such as mine.

Em đã ở rất xa về phía bắc London; và khi dạo bước trên những con phố Petersburg, em cảm thấy một làn gió bấc lạnh lẽo phương bắc mơn man trên má, khiến thần kinh em căng lên và lòng em tràn ngập niềm vui sướng. Chị có hiểu cảm giác này không? Làn gió này, đã đi qua những miền mà em đang tiến về, cho em nếm trước hương vị của những xứ sở băng giá ấy. Được tiếp sức bởi ngọn gió hứa hẹn này, những giấc mơ giữa ban ngày của em càng trở nên nồng nhiệt và sống động. Em cố thuyết phục mình, một cách vô ích, rằng địa cực là chốn ngự trị của sương giá và hoang vu; nó luôn hiện lên trong trí tưởng tượng của em như miền đất của cái đẹp và niềm hoan lạc. Ở đó, Margaret ạ, mặt trời mãi mãi hiện hữu; vầng đĩa rộng lớn của nó chỉ vừa lướt sát chân trời, và tỏa ra một vẻ huy hoàng bất tận. Ở đó—vì, xin phép chị, em sẽ đặt đôi chút niềm tin vào những nhà hàng hải đi trước—ở đó tuyết và sương giá bị xua đuổi; và, giong buồm trên một mặt biển lặng, chúng em có thể được đưa tới một vùng đất vượt trội về kỳ quan và vẻ đẹp so với mọi miền từng được khám phá trên trái địa cầu có người ở. Sản vật và cảnh sắc của nó có thể chưa từng có tiền lệ, như những hiện tượng của các thiên thể chắc chắn là như thế trong những cõi cô tịch chưa được khám phá ấy. Còn điều gì lại không thể mong đợi ở một xứ sở của ánh sáng vĩnh hằng? Ở đó em có thể khám phá ra sức mạnh kỳ diệu hút lấy kim la bàn; và có thể hiệu chỉnh hàng nghìn quan sát thiên văn, những quan sát chỉ cần chuyến đi này là đủ để khiến những điều tưởng như bất thường của chúng trở nên nhất quán mãi mãi. Em sẽ thỏa mãn trí tò mò nồng cháy của mình bằng việc ngắm nhìn một phần thế giới chưa từng ai đặt chân tới, và có thể giẫm lên một vùng đất chưa từng in dấu chân người. Đó là những điều quyến rũ em, và chúng đủ sức chiến thắng mọi nỗi sợ hiểm nguy hay cái chết, đủ thôi thúc em khởi đầu chuyến hải hành gian khổ này với niềm vui của một đứa trẻ khi nó bước lên chiếc thuyền con, cùng lũ bạn ngày nghỉ, cho một cuộc thám hiểm ngược dòng con sông quê nhà. Nhưng, giả sử tất cả những phỏng đoán ấy đều sai, chị cũng không thể phủ nhận lợi ích vô giá mà em sẽ đem lại cho toàn thể nhân loại tới tận thế hệ cuối cùng, bằng việc tìm ra một lối đi gần địa cực tới những xứ sở mà hiện nay phải mất biết bao nhiêu tháng trời mới tới được; hoặc bằng việc khám phá bí mật của nam châm, điều mà, nếu quả có thể, chỉ có thể thành tựu nhờ một công cuộc như của em.

These reflections have dispelled the agitation with which I began my letter, and I feel my heart glow with an enthusiasm which elevates me to heaven; for nothing contributes so much to tranquillize the mind as a steady purpose,—a point on which the soul may fix its intellectual eye. This expedition has been the favourite dream of my early years. I have read with ardour the accounts of the various voyages which have been made in the prospect of arriving at the North Pacific Ocean through the seas which surround the pole. You may remember, that a history of all the voyages made for purposes of discovery composed the whole of our good uncle Thomas’s library. My education was neglected, yet I was passionately fond of reading. These volumes were my study day and night, and my familiarity with them increased that regret which I had felt, as a child, on learning that my father’s dying injunction had forbidden my uncle to allow me to embark in a sea-faring life.

Những suy ngẫm này đã xua tan nỗi xao động mà em mang theo khi bắt đầu viết thư, và em cảm thấy tim mình rực cháy một niềm say mê nâng em lên tận trời xanh; vì không gì làm cho tâm trí an tĩnh bằng một mục đích kiên định,—một điểm để linh hồn có thể dán chặt con mắt trí tuệ của mình vào. Cuộc viễn chinh này là giấc mơ ấp ủ của những năm tháng tuổi thơ em. Em đã say sưa đọc những ghi chép về các chuyến hải hành khác nhau từng được thực hiện với hy vọng tới được Bắc Thái Bình Dương qua những vùng biển bao quanh địa cực. Chị có thể còn nhớ, rằng toàn bộ thư viện của chú Thomas tốt bụng của chúng ta chỉ gồm một bộ sử về tất cả những chuyến hải hành nhằm mục đích khám phá. Việc học hành của em bị bỏ bê, nhưng em lại say mê đọc sách. Những tập sách ấy là thứ em nghiền ngẫm ngày đêm, và sự quen thuộc của em với chúng càng làm tăng nỗi tiếc nuối mà em đã cảm thấy, khi còn là một đứa trẻ, lúc biết rằng lời trăn trối của cha đã cấm chú cho phép em theo nghề đi biển.

These visions faded when I perused, for the first time, those poets whose effusions entranced my soul, and lifted it to heaven. I also became a poet, and for one year lived in a Paradise of my own creation; I imagined that I also might obtain a niche in the temple where the names of Homer and Shakespeare are consecrated. You are well acquainted with my failure, and how heavily I bore the disappointment. But just at that time I inherited the fortune of my cousin, and my thoughts were turned into the channel of their earlier bent.

Những ảo mộng ấy phai nhạt khi lần đầu tiên em đọc những thi nhân mà tiếng lòng tuôn trào của họ khiến hồn em mê đắm và nâng nó lên tận trời. Em cũng trở thành một nhà thơ, và trong một năm trời đã sống trong một Thiên đường do chính mình tạo dựng; em tưởng rằng em cũng có thể có được một chỗ đứng trong ngôi đền nơi tên tuổi Homer và Shakespeare được tôn thờ. Chị đã biết rõ sự thất bại của em, và em đã mang nỗi thất vọng ấy nặng nề biết bao. Nhưng đúng vào lúc ấy em được thừa kế gia sản của người anh họ, và những suy nghĩ của em lại quay về dòng chảy của khuynh hướng thuở trước.

Six years have passed since I resolved on my present undertaking. I can, even now, remember the hour from which I dedicated myself to this great enterprise. I commenced by inuring my body to hardship. I accompanied the whale-fishers on several expeditions to the North Sea; I voluntarily endured cold, famine, thirst, and want of sleep; I often worked harder than the common sailors during the day, and devoted my nights to the study of mathematics, the theory of medicine, and those branches of physical science from which a naval adventurer might derive the greatest practical advantage. Twice I actually hired myself as an under-mate in a Greenland whaler, and acquitted myself to admiration. I must own I felt a little proud, when my captain offered me the second dignity in the vessel, and entreated me to remain with the greatest earnestness; so valuable did he consider my services.

Sáu năm đã trôi qua kể từ khi em quyết định theo đuổi công cuộc hiện nay. Ngay cả bây giờ, em vẫn có thể nhớ lại cái giờ phút mà từ đó em hiến mình cho sự nghiệp lớn lao này. Em bắt đầu bằng việc rèn cho thân thể quen với gian khổ. Em đã theo những người săn cá voi trong vài chuyến ra Biển Bắc; em tự nguyện chịu đựng giá rét, đói khát và mất ngủ; ban ngày em thường làm việc vất vả hơn cả những thủy thủ thường, còn ban đêm thì dành để nghiên cứu toán học, lý thuyết y khoa, và những ngành khoa học vật lý mà từ đó một nhà phiêu lưu trên biển có thể thu được lợi ích thực tiễn lớn nhất. Đã hai lần em thực sự thuê mình làm một phó thuyền hạng dưới trên một tàu săn cá voi Greenland, và đã làm tròn phận sự đến mức đáng khâm phục. Em phải thú nhận rằng em đã thấy hơi tự hào, khi viên thuyền trưởng đề nghị trao cho em chức vị thứ nhì trên tàu, và hết sức tha thiết nài em ở lại; ông ấy coi những đóng góp của em quý giá đến thế đấy.

And now, dear Margaret, do I not deserve to accomplish some great purpose. My life might have been passed in ease and luxury; but I preferred glory to every enticement that wealth placed in my path. Oh, that some encouraging voice would answer in the affirmative! My courage and my resolution is firm; but my hopes fluctuate, and my spirits are often depressed. I am about to proceed on a long and difficult voyage; the emergencies of which will demand all my fortitude: I am required not only to raise the spirits of others, but sometimes to sustain my own, when their’s are failing.

Và giờ đây, Margaret thân yêu, chẳng lẽ em lại không xứng đáng hoàn thành một mục đích lớn lao nào đó. Cuộc đời em lẽ ra đã có thể trôi qua trong an nhàn và xa hoa; nhưng em đã chọn vinh quang thay vì mọi cám dỗ mà sự giàu sang bày ra trên đường em đi. Ôi, giá như có một giọng nói khích lệ nào đó đáp lại rằng phải! Lòng can đảm và quyết tâm của em vững vàng; nhưng hy vọng của em thì chao đảo, và tinh thần em thường sa sút. Em sắp sửa bước vào một chuyến hải hành dài và gian nan; những tình huống bất trắc của nó sẽ đòi hỏi tất cả nghị lực của em: em không chỉ phải vực dậy tinh thần của người khác, mà đôi khi còn phải giữ vững tinh thần của chính mình, khi tinh thần họ suy sụp.

This is the most favourable period for travelling in Russia. They fly quickly over the snow in their sledges; the motion is pleasant, and, in my opinion, far more agreeable than that of an English stage-coach. The cold is not excessive, if you are wrapt in furs, a dress which I have already adopted; for there is a great difference between walking the deck and remaining seated motionless for hours, when no exercise prevents the blood from actually freezing in your veins. I have no ambition to lose my life on the post-road between St. Petersburgh and Archangel.

Đây là thời kỳ thuận lợi nhất để du hành ở nước Nga. Người ta lướt nhanh trên tuyết bằng xe trượt; chuyển động thật dễ chịu, và theo ý em, còn thú vị hơn nhiều so với chuyển động của một cỗ xe ngựa chở khách ở Anh. Cái lạnh không quá khắc nghiệt, nếu chị được bọc trong lông thú, thứ trang phục em đã khoác lên; vì có một sự khác biệt lớn giữa việc đi lại trên boong tàu và việc ngồi bất động hàng giờ liền, khi không có vận động nào ngăn máu khỏi thực sự đông cứng trong huyết quản. Em không hề có tham vọng bỏ mạng trên con đường trạm giữa St. Petersburg và Arkhangelsk.

I shall depart for the latter town in a fortnight or three weeks; and my intention is to hire a ship there, which can easily be done by paying the insurance for the owner, and to engage as many sailors as I think necessary among those who are accustomed to the whale-fishing. I do not intend to sail until the month of June: and when shall I return? Ah, dear sister, how can I answer this question? If I succeed, many, many months, perhaps years, will pass before you and I may meet. If I fail, you will see me again soon, or never.

Em sẽ lên đường tới thành phố ấy trong vòng hai hoặc ba tuần; và dự định của em là thuê một con tàu ở đó, điều có thể làm dễ dàng bằng cách trả tiền bảo hiểm cho chủ tàu, và mộ bấy nhiêu thủy thủ mà em thấy cần thiết trong số những người đã quen với nghề săn cá voi. Em không định giong buồm trước tháng Sáu: và khi nào em sẽ trở về? Ôi, chị thân yêu, làm sao em có thể trả lời câu hỏi ấy? Nếu em thành công, nhiều, nhiều tháng, có lẽ nhiều năm, sẽ trôi qua trước khi chị em mình có thể gặp lại nhau. Nếu em thất bại, chị sẽ sớm gặp lại em, hoặc sẽ không bao giờ.

Farewell, my dear, excellent, Margaret. Heaven shower down blessings on you, and save me, that I may again and again testify my gratitude for all your love and kindness.

Xin từ biệt chị, Margaret thân yêu, người chị tuyệt vời của em. Cầu Trời ban phước lành xuống cho chị, và che chở cho em, để em có thể hết lần này đến lần khác bày tỏ lòng biết ơn đối với tất cả tình yêu thương và lòng tốt của chị.

Your affectionate brother,

Em trai yêu thương của chị,

R. Walton.

R. Walton.

To Mrs. Saville, England.

Gửi bà Saville, nước Anh.

Archangel, 28th March, 17—.

Arkhangelsk, ngày 28 tháng Ba, 17—.

How slowly the time passes here, encompassed as I am by frost and snow; yet a second step is taken towards my enterprise. I have hired a vessel, and am occupied in collecting my sailors; those whom I have already engaged appear to be men on whom I can depend, and are certainly possessed of dauntless courage.

Thời gian ở đây trôi qua chậm chạp biết bao, khi em bị vây bọc bởi băng giá và tuyết; vậy mà một bước thứ hai đã được tiến tới trong công cuộc của em. Em đã thuê được một con tàu, và đang bận rộn tập hợp thủy thủ; những người em đã mộ được có vẻ là những người em có thể tin cậy, và chắc chắn có một lòng can đảm không gì khuất phục nổi.

But I have one want which I have never yet been able to satisfy; and the absence of the object of which I now feel as a most severe evil. I have no friend, Margaret: when I am glowing with the enthusiasm of success, there will be none to participate my joy; if I am assailed by disappointment, no one will endeavour to sustain me in dejection. I shall commit my thoughts to paper, it is true; but that is a poor medium for the communication of feeling. I desire the company of a man who could sympathize with me; whose eyes would reply to mine. You may deem me romantic, my dear sister, but I bitterly feel the want of a friend. I have no one near me, gentle yet courageous, possessed of a cultivated as well as of a capacious mind, whose tastes are like my own, to approve or amend my plans. How would such a friend repair the faults of your poor brother! I am too ardent in execution, and too impatient of difficulties. But it is a still greater evil to me that I am self-educated: for the first fourteen years of my life I ran wild on a common, and read nothing but our uncle Thomas’s books of voyages. At that age I became acquainted with the celebrated poets of our own country; but it was only when it had ceased to be in my power to derive its most important benefits from such a conviction, that I perceived the necessity of becoming acquainted with more languages than that of my native country. Now I am twenty-eight, and am in reality more illiterate than many school-boys of fifteen. It is true that I have thought more, and that my day dreams are more extended and magnificent; but they want (as the painters call it) keeping; and I greatly need a friend who would have sense enough not to despise me as romantic, and affection enough for me to endeavour to regulate my mind.

Nhưng em có một nỗi thiếu thốn mà em chưa bao giờ có thể khỏa lấp; và sự vắng bóng điều ấy giờ đây em cảm thấy như một nỗi khổ nặng nề nhất. Em không có một người bạn nào, Margaret ạ: khi em rực cháy niềm hăng say của thành công, sẽ chẳng có ai chia sẻ niềm vui với em; nếu em bị nỗi thất vọng tấn công, sẽ chẳng ai cố gắng nâng đỡ em trong cơn chán nản. Em sẽ gửi gắm những suy nghĩ của mình lên giấy, quả thật vậy; nhưng đó là một phương tiện nghèo nàn để truyền đạt tình cảm. Em khao khát sự bầu bạn của một người đàn ông có thể đồng cảm với em; một người mà đôi mắt sẽ đáp lại đôi mắt em. Chị có thể cho em là kẻ mơ mộng hão huyền, chị thân yêu, nhưng em cay đắng cảm thấy nỗi thiếu vắng một người bạn. Em không có ai bên cạnh, hiền hòa mà can đảm, có một tâm trí vừa được trau dồi vừa rộng mở, có những sở thích giống như em, để tán thành hay sửa chữa những kế hoạch của em. Một người bạn như thế sẽ bù đắp biết bao những khiếm khuyết của đứa em tội nghiệp của chị! Em quá hăng hái khi hành động, và quá nóng nảy trước khó khăn. Nhưng điều còn tệ hại hơn đối với em là em tự học mà nên: trong mười bốn năm đầu đời em chạy nhảy hoang dã trên một bãi đất công, và chẳng đọc gì ngoài những cuốn sách về các chuyến hải hành của chú Thomas. Ở tuổi ấy em làm quen với những thi nhân lừng danh của nước mình; nhưng chỉ đến khi không còn trong khả năng của em để thu được những lợi ích quan trọng nhất từ một nhận thức như thế, em mới nhận ra sự cần thiết phải biết thêm những ngôn ngữ khác ngoài tiếng mẹ đẻ. Giờ đây em hai mươi tám tuổi, và trên thực tế còn kém học hơn nhiều cậu học trò mười lăm. Đúng là em đã suy nghĩ nhiều hơn, và những giấc mơ ban ngày của em rộng lớn và huy hoàng hơn; nhưng chúng thiếu (như các họa sĩ vẫn gọi) sự hài hòa sắc độ; và em rất cần một người bạn đủ sáng suốt để không khinh em là kẻ mơ mộng hão huyền, và đủ yêu thương em để cố gắng điều chỉnh tâm trí em.

Well, these are useless complaints; I shall certainly find no friend on the wide ocean, nor even here in Archangel, among merchants and seamen. Yet some feelings, unallied to the dross of human nature, beat even in these rugged bosoms. My lieutenant, for instance, is a man of wonderful courage and enterprise; he is madly desirous of glory. He is an Englishman, and in the midst of national and professional prejudices, unsoftened by cultivation, retains some of the noblest endowments of humanity. I first became acquainted with him on board a whale vessel: finding that he was unemployed in this city, I easily engaged him to assist in my enterprise.

Thôi, đó là những lời than vãn vô ích; chắc chắn em sẽ chẳng tìm được người bạn nào trên đại dương mênh mông, thậm chí ngay cả ở Arkhangelsk này, giữa những thương nhân và thủy thủ. Thế nhưng có những tình cảm, không vướng chút cặn bã nào của bản tính con người, vẫn đập ngay cả trong những lồng ngực thô ráp này. Chẳng hạn, viên phó thuyền của em là một người can đảm và dám nghĩ dám làm lạ lùng; anh ta khao khát vinh quang đến điên cuồng. Anh ta là người Anh, và giữa những định kiến dân tộc và nghề nghiệp, chưa được giáo dưỡng làm cho dịu bớt, vẫn giữ được một vài phẩm chất cao quý nhất của nhân tính. Em làm quen với anh ta lần đầu trên một con tàu săn cá voi: thấy anh ta đang không có việc làm ở thành phố này, em dễ dàng thuê được anh ta giúp sức cho công cuộc của mình.

The master is a person of an excellent disposition, and is remarkable in the ship for his gentleness, and the mildness of his discipline. He is, indeed, of so amiable a nature, that he will not hunt (a favourite, and almost the only amusement here), because he cannot endure to spill blood. He is, moreover, heroically generous. Some years ago he loved a young Russian lady, of moderate fortune; and having amassed a considerable sum in prize-money, the father of the girl consented to the match. He saw his mistress once before the destined ceremony; but she was bathed in tears, and, throwing herself at his feet, entreated him to spare her, confessing at the same time that she loved another, but that he was poor, and that her father would never consent to the union. My generous friend reassured the suppliant, and on being informed of the name of her lover instantly abandoned his pursuit. He had already bought a farm with his money, on which he had designed to pass the remainder of his life; but he bestowed the whole on his rival, together with the remains of his prize-money to purchase stock, and then himself solicited the young woman’s father to consent to her marriage with her lover. But the old man decidedly refused, thinking himself bound in honour to my friend; who, when he found the father inexorable, quitted his country, nor returned until he heard that his former mistress was married according to her inclinations. “What a noble fellow!” you will exclaim. He is so; but then he has passed all his life on board a vessel, and has scarcely an idea beyond the rope and the shroud.

Viên hoa tiêu trưởng là một người có tính tình tuyệt hảo, và nổi tiếng trên tàu vì sự hiền hậu và lối cai quản ôn hòa. Quả thật, ông ấy có bản tính dễ mến đến mức không chịu đi săn (một thú vui được ưa chuộng, và gần như là thú vui duy nhất ở đây), vì không thể chịu nổi việc làm đổ máu. Hơn nữa, ông ấy còn rộng lượng một cách anh hùng. Vài năm trước ông yêu một thiếu nữ Nga có gia sản khiêm tốn; và khi ông đã tích góp được một khoản tiền thưởng chiến lợi phẩm đáng kể, cha cô gái đã ưng thuận cuộc hôn nhân. Ông gặp người yêu một lần trước buổi lễ đã định; nhưng nàng đầm đìa nước mắt, và, phủ phục dưới chân ông, van xin ông buông tha cho nàng, đồng thời thú nhận rằng nàng yêu một người khác, nhưng người ấy nghèo, và cha nàng sẽ không bao giờ ưng thuận cuộc hôn phối ấy. Người bạn rộng lượng của em trấn an kẻ van nài, và khi được cho biết tên người tình của nàng thì lập tức từ bỏ việc theo đuổi. Ông đã dùng tiền của mình mua một trang trại, nơi ông định sống nốt quãng đời còn lại; nhưng ông đem tặng tất cả cho tình địch, cùng với số tiền thưởng còn lại để mua gia súc, rồi chính ông lại đến khẩn khoản cha cô gái ưng thuận cho nàng lấy người nàng yêu. Nhưng ông già cương quyết từ chối, tự cho rằng danh dự buộc mình phải giữ lời với bạn em; người bạn ấy, khi thấy người cha không lay chuyển, đã rời bỏ quê hương, và chỉ trở về khi nghe tin người yêu cũ đã kết hôn theo ý nguyện của nàng. “Thật là một con người cao thượng!” chị sẽ thốt lên. Đúng thế; nhưng ông ấy đã sống cả đời trên tàu, và hầu như chẳng có ý niệm gì ngoài dây chão và dây buồm.

But do not suppose that, because I complain a little, or because I can conceive a consolation for my toils which I may never know, that I am wavering in my resolutions. Those are as fixed as fate; and my voyage is only now delayed until the weather shall permit my embarkation. The winter has been dreadfully severe; but the spring promises well, and it is considered as a remarkably early season; so that, perhaps, I may sail sooner than I expected. I shall do nothing rashly; you know me sufficiently to confide in my prudence and considerateness whenever the safety of others is committed to my care.

Nhưng chị đừng nghĩ rằng, vì em than phiền đôi chút, hay vì em có thể hình dung ra một niềm an ủi cho những nhọc nhằn của mình mà có lẽ em sẽ không bao giờ biết đến, mà em đang dao động trong quyết tâm. Những quyết tâm ấy kiên định như định mệnh; và chuyến đi của em giờ chỉ bị trì hoãn cho tới khi thời tiết cho phép em xuống tàu. Mùa đông năm nay khắc nghiệt kinh khủng; nhưng mùa xuân hứa hẹn tốt đẹp, và người ta cho rằng năm nay xuân đến sớm lạ thường; nên có lẽ em sẽ giong buồm sớm hơn dự tính. Em sẽ không làm điều gì hấp tấp; chị đủ hiểu em để tin vào sự thận trọng và chu đáo của em mỗi khi sự an toàn của người khác được giao phó cho em.

I cannot describe to you my sensations on the near prospect of my undertaking. It is impossible to communicate to you a conception of the trembling sensation, half pleasurable and half fearful, with which I am preparing to depart. I am going to unexplored regions, to “the land of mist and snow;” but I shall kill no albatross, therefore do not be alarmed for my safety.

Em không thể tả cho chị những cảm xúc của em khi công cuộc đã gần kề. Không thể nào truyền đạt cho chị một ý niệm về cảm giác run rẩy, nửa thích thú nửa sợ hãi, mà em mang theo khi chuẩn bị lên đường. Em sắp tới những miền chưa ai khám phá, tới “xứ sở của sương mù và tuyết giá”; nhưng em sẽ chẳng giết con chim hải âu nào, vậy chị đừng lo sợ cho sự an toàn của em.

Shall I meet you again, after having traversed immense seas, and returned by the most southern cape of Africa or America? I dare not expect such success, yet I cannot bear to look on the reverse of the picture. Continue to write to me by every opportunity: I may receive your letters (though the chance is very doubtful) on some occasions when I need them most to support my spirits. I love you very tenderly. Remember me with affection, should you never hear from me again.

Liệu em có gặp lại chị, sau khi đã vượt qua những vùng biển bao la, và trở về qua mũi đất cực nam của châu Phi hay châu Mỹ? Em không dám mong một thành công như thế, nhưng em cũng không chịu nổi khi nhìn vào mặt trái của bức tranh. Chị hãy tiếp tục viết thư cho em mỗi khi có dịp: em có thể nhận được thư chị (dù cơ hội rất mong manh) vào những lúc em cần chúng nhất để nâng đỡ tinh thần. Em yêu chị vô cùng tha thiết. Hãy nhớ đến em với lòng thương mến, nếu chị không bao giờ còn nhận được tin em nữa.

Your affectionate brother,

Em trai yêu thương của chị,

Robert Walton.

Robert Walton.

To Mrs. Saville, England.

Gửi bà Saville, nước Anh.

July 7th, 17—.

Ngày 7 tháng Bảy, 17—.

My Dear Sister,

Chị thân yêu của em,

I write a few lines in haste, to say that I am safe, and well advanced on my voyage. This letter will reach England by a merchant-man now on its homeward voyage from Archangel; more fortunate than I, who may not see my native land, perhaps, for many years. I am, however, in good spirits: my men are bold, and apparently firm of purpose; nor do the floating sheets of ice that continually pass us, indicating the dangers of the region towards which we are advancing, appear to dismay them. We have already reached a very high latitude; but it is the height of summer, and although not so warm as in England, the southern gales, which blow us speedily towards those shores which I so ardently desire to attain, breathe a degree of renovating warmth which I had not expected.

Em vội viết đôi dòng, để báo rằng em vẫn bình an, và chuyến đi đã tiến được xa. Bức thư này sẽ tới nước Anh nhờ một tàu buôn hiện đang trên đường từ Arkhangelsk trở về quê nhà; nó may mắn hơn em, kẻ có lẽ sẽ không được nhìn thấy quê hương trong nhiều năm nữa. Tuy vậy, tinh thần em vẫn phấn chấn: người của em gan dạ, và có vẻ vững vàng trong ý chí; những tảng băng trôi liên tục lướt qua chúng em, báo hiệu những hiểm nguy của miền đất mà chúng em đang tiến tới, dường như cũng chẳng làm họ nao núng. Chúng em đã tới một vĩ độ rất cao; nhưng đang là giữa mùa hạ, và tuy không ấm áp như ở Anh, những cơn gió nam, đẩy chúng em nhanh chóng về phía những bờ biển mà em hằng tha thiết mong đặt chân tới, vẫn phả ra một hơi ấm hồi sinh mà em không ngờ tới.

No incidents have hitherto befallen us, that would make a figure in a letter. One or two stiff gales, and the breaking of a mast, are accidents which experienced navigators scarcely remember to record; and I shall be well content, if nothing worse happen to us during our voyage.

Cho tới nay chưa có sự cố nào xảy đến với chúng em đáng để ghi vào một bức thư. Một hai trận gió mạnh, và một cột buồm bị gãy, là những tai nạn mà các nhà hàng hải từng trải hầu như chẳng buồn nhớ để ghi lại; và em sẽ rất mãn nguyện, nếu không có gì tồi tệ hơn xảy đến với chúng em trong suốt chuyến đi.

Adieu, my dear Margaret. Be assured, that for my own sake, as well as your’s, I will not rashly encounter danger. I will be cool, persevering, and prudent.

Tạm biệt chị, Margaret thân yêu. Chị hãy tin rằng, vì bản thân em cũng như vì chị, em sẽ không liều lĩnh lao vào hiểm nguy. Em sẽ bình tĩnh, kiên trì và thận trọng.

Remember me to all my English friends.

Cho em gửi lời thăm tất cả bạn bè của em ở Anh.

Most affectionately yours,

Em trai hết lòng thương yêu chị,

R. W.

R. W.

To Mrs. Saville, England.

Gửi bà Saville, nước Anh.

August 5th, 17—.

Ngày 5 tháng Tám, 17—.

So strange an accident has happened to us, that I cannot forbear recording it, although it is very probable that you will see me before these papers can come into your possession.

Một sự việc kỳ lạ đến thế đã xảy đến với chúng em, khiến em không thể không ghi lại, dù rất có thể chị sẽ được gặp em trước khi những trang giấy này tới tay chị.

Last Monday (July 31st), we were nearly surrounded by ice, which closed in the ship on all sides, scarcely leaving her the sea room in which she floated. Our situation was somewhat dangerous, especially as we were compassed round by a very thick fog. We accordingly lay to, hoping that some change would take place in the atmosphere and weather.

Thứ Hai tuần trước (ngày 31 tháng Bảy), chúng em gần như bị băng vây kín, băng khép chặt quanh con tàu từ mọi phía, hầu như chẳng chừa cho nó chút khoảng biển nào để nổi. Tình thế của chúng em có phần nguy hiểm, nhất là khi chúng em còn bị một màn sương mù rất dày bao bọc. Vì thế chúng em dừng tàu chờ đợi, hy vọng sẽ có chút thay đổi nào đó trong khí quyển và thời tiết.

About two o’clock the mist cleared away, and we beheld, stretched out in every direction, vast and irregular plains of ice, which seemed to have no end. Some of my comrades groaned, and my own mind began to grow watchful with anxious thoughts, when a strange sight suddenly attracted our attention, and diverted our solicitude from our own situation. We perceived a low carriage, fixed on a sledge and drawn by dogs, pass on towards the north, at the distance of half a mile: a being which had the shape of a man, but apparently of gigantic stature, sat in the sledge, and guided the dogs. We watched the rapid progress of the traveller with our telescopes, until he was lost among the distant inequalities of the ice.

Khoảng hai giờ thì sương tan, và chúng em nhìn thấy, trải dài ra mọi hướng, những cánh đồng băng mênh mông và gồ ghề, dường như không có tận cùng. Vài người bạn đồng hành của em rên rỉ, và chính tâm trí em cũng bắt đầu thao thức với những ý nghĩ lo âu, thì bỗng một cảnh tượng kỳ lạ thu hút sự chú ý của chúng em, và làm chúng em quên đi nỗi lo cho tình cảnh của chính mình. Chúng em trông thấy một cỗ xe thấp, gắn trên một chiếc xe trượt do chó kéo, đi về phía bắc, cách chừng nửa dặm: một sinh vật có hình dạng con người, nhưng có vẻ to lớn khổng lồ, ngồi trên xe trượt, và điều khiển đàn chó. Chúng em dõi theo bước tiến nhanh chóng của kẻ lữ hành bằng ống nhòm, cho đến khi nó khuất dạng giữa những chỗ gồ ghề xa xăm của mặt băng.

This appearance excited our unqualified wonder. We were, as we believed, many hundred miles from any land; but this apparition seemed to denote that it was not, in reality, so distant as we had supposed. Shut in, however, by ice, it was impossible to follow his track, which we had observed with the greatest attention.

Cảnh tượng ấy khiến chúng em kinh ngạc tột độ. Chúng em tin rằng mình đang ở cách bất kỳ đất liền nào hàng trăm dặm; nhưng sự hiện hình này dường như cho thấy rằng, trên thực tế, đất liền không xa như chúng em vẫn tưởng. Tuy nhiên, bị băng giam hãm, chúng em không thể nào lần theo dấu vết của nó, dấu vết mà chúng em đã quan sát với sự chú ý cao độ nhất.

About two hours after this occurrence, we heard the ground sea; and before night the ice broke, and freed our ship. We, however, lay to until the morning, fearing to encounter in the dark those large loose masses which float about after the breaking up of the ice. I profited of this time to rest for a few hours.

Khoảng hai giờ sau sự việc ấy, chúng em nghe thấy tiếng sóng ngầm; và trước khi đêm xuống thì băng vỡ, giải thoát con tàu. Tuy vậy, chúng em vẫn dừng tàu chờ đến sáng, vì sợ va phải trong bóng tối những khối băng lớn rời rạc trôi dạt sau khi băng tan vỡ. Em tranh thủ khoảng thời gian ấy để nghỉ ngơi vài tiếng.

In the morning, however, as soon as it was light, I went upon deck, and found all the sailors busy on one side of the vessel, apparently talking to some one in the sea. It was, in fact, a sledge, like that we had seen before, which had drifted towards us in the night, on a large fragment of ice. Only one dog remained alive; but there was a human being within it, whom the sailors were persuading to enter the vessel. He was not, as the other traveller seemed to be, a savage inhabitant of some undiscovered island, but an European. When I appeared on deck, the master said, “Here is our captain, and he will not allow you to perish on the open sea.”

Tuy nhiên, vào buổi sáng, ngay khi trời vừa rạng, em lên boong, và thấy tất cả thủy thủ đang xúm xít ở một bên mạn tàu, có vẻ đang nói chuyện với ai đó dưới biển. Thực ra đó là một chiếc xe trượt, giống như chiếc chúng em đã thấy trước đó, đã trôi dạt về phía chúng em trong đêm, trên một mảng băng lớn. Chỉ còn một con chó sống sót; nhưng có một con người ở trong đó, người mà các thủy thủ đang thuyết phục lên tàu. Người ấy không phải, như kẻ lữ hành kia dường như là, một cư dân man rợ của hòn đảo chưa được khám phá nào, mà là một người châu Âu. Khi em xuất hiện trên boong, viên hoa tiêu trưởng nói: “Đây là thuyền trưởng của chúng tôi, và ngài sẽ không để ông phải bỏ mạng ngoài biển khơi đâu.”

On perceiving me, the stranger addressed me in English, although with a foreign accent. “Before I come on board your vessel,” said he, “will you have the kindness to inform me whither you are bound?”

Thấy em, người lạ cất tiếng nói với em bằng tiếng Anh, dù với giọng nước ngoài. “Trước khi lên tàu của anh,” anh ấy nói, “anh có thể vui lòng cho tôi biết các anh đang đi về đâu chăng?”

You may conceive my astonishment on hearing such a question addressed to me from a man on the brink of destruction, and to whom I should have supposed that my vessel would have been a resource which he would not have exchanged for the most precious wealth the earth can afford. I replied, however, that we were on a voyage of discovery towards the northern pole.

Chị có thể hình dung nỗi kinh ngạc của em khi nghe một câu hỏi như thế từ một người đang bên bờ cái chết, người mà em ngỡ rằng con tàu của em hẳn là một chốn cứu thân mà anh ấy sẽ không đánh đổi lấy cả thứ của cải quý giá nhất mà trái đất có thể ban tặng. Tuy vậy, em đáp rằng chúng em đang trong một chuyến thám hiểm hướng về Bắc Cực.

Upon hearing this he appeared satisfied, and consented to come on board. Good God! Margaret, if you had seen the man who thus capitulated for his safety, your surprise would have been boundless. His limbs were nearly frozen, and his body dreadfully emaciated by fatigue and suffering. I never saw a man in so wretched a condition. We attempted to carry him into the cabin; but as soon as he had quitted the fresh air, he fainted. We accordingly brought him back to the deck, and restored him to animation by rubbing him with brandy, and forcing him to swallow a small quantity. As soon as he shewed signs of life, we wrapped him up in blankets, and placed him near the chimney of the kitchen-stove. By slow degrees he recovered, and ate a little soup, which restored him wonderfully.

Nghe vậy anh ấy có vẻ hài lòng, và đồng ý lên tàu. Lạy Chúa! Margaret ơi, nếu chị được nhìn thấy người đàn ông vừa ra điều kiện như thế cho sự an toàn của mình, hẳn nỗi ngạc nhiên của chị sẽ không có giới hạn. Tay chân anh ấy gần như đã đông cứng, và thân thể gầy mòn khủng khiếp vì kiệt sức và đau khổ. Em chưa từng thấy một người nào trong tình trạng thảm hại đến thế. Chúng em định đưa anh ấy vào khoang; nhưng vừa rời khỏi bầu không khí trong lành, anh ấy đã ngất đi. Vì thế chúng em đưa anh ấy trở lại boong, và làm anh ấy hồi tỉnh bằng cách xoa rượu brandy khắp người, và ép anh ấy nuốt một chút. Ngay khi anh ấy có dấu hiệu sống, chúng em quấn anh ấy trong chăn, và đặt anh ấy gần ống khói của bếp lò. Dần dần anh ấy hồi phục, và ăn được một chút súp, thứ đã làm anh ấy khỏe lại một cách kỳ diệu.

Two days passed in this manner before he was able to speak; and I often feared that his sufferings had deprived him of understanding. When he had in some measure recovered, I removed him to my own cabin, and attended on him as much as my duty would permit. I never saw a more interesting creature: his eyes have generally an expression of wildness, and even madness; but there are moments when, if any one performs an act of kindness towards him, or does him any the most trifling service, his whole countenance is lighted up, as it were, with a beam of benevolence and sweetness that I never saw equalled. But he is generally melancholy and despairing; and sometimes he gnashes his teeth, as if impatient of the weight of woes that oppresses him.

Hai ngày trôi qua như thế trước khi anh ấy có thể nói được; và em thường sợ rằng những đau khổ đã cướp mất lý trí của anh ấy. Khi anh ấy đã phần nào bình phục, em chuyển anh ấy sang khoang riêng của em, và chăm sóc anh ấy nhiều nhất mà nhiệm vụ của em cho phép. Em chưa từng thấy một sinh linh nào lôi cuốn hơn: đôi mắt anh ấy thường mang một vẻ hoang dại, thậm chí điên loạn; nhưng có những lúc, nếu có ai làm một việc tử tế đối với anh ấy, hay giúp anh ấy một việc dù nhỏ nhặt nhất, thì cả gương mặt anh ấy như bừng sáng lên bởi một tia nhân từ và dịu dàng mà em chưa từng thấy gì sánh bằng. Nhưng anh ấy thường u sầu và tuyệt vọng; và đôi khi anh ấy nghiến răng, như thể không chịu nổi gánh nặng sầu khổ đang đè nén mình.

When my guest was a little recovered, I had great trouble to keep off the men, who wished to ask him a thousand questions; but I would not allow him to be tormented by their idle curiosity, in a state of body and mind whose restoration evidently depended upon entire repose. Once, however, the lieutenant asked, Why he had come so far upon the ice in so strange a vehicle?

Khi vị khách của em đã đỡ hơn đôi chút, em phải rất vất vả mới giữ được đám thủy thủ tránh xa, những người muốn hỏi anh ấy cả nghìn câu hỏi; nhưng em không cho phép họ hành hạ anh ấy bằng trí tò mò vô công rồi nghề, trong một trạng thái thể xác và tinh thần mà sự hồi phục rõ ràng tùy thuộc vào sự nghỉ ngơi tuyệt đối. Tuy vậy, có một lần viên phó thuyền hỏi, Vì sao anh ấy lại đi xa đến thế trên băng bằng một phương tiện kỳ lạ như vậy?

His countenance instantly assumed an aspect of the deepest gloom; and he replied, “To seek one who fled from me.”

Gương mặt anh ấy lập tức mang một vẻ u ám sâu thẳm nhất; và anh ấy đáp: “Để tìm một kẻ đã chạy trốn tôi.”

“And did the man whom you pursued travel in the same fashion?”

“Thế kẻ mà ông đuổi theo cũng đi bằng cách ấy à?”

“Yes.”

“Phải.”

“Then I fancy we have seen him; for, the day before we picked you up, we saw some dogs drawing a sledge, with a man in it, across the ice.”

“Vậy thì tôi đoán là chúng tôi đã thấy hắn; vì, hôm trước ngày chúng tôi vớt ông lên, chúng tôi thấy mấy con chó kéo một chiếc xe trượt, có một người ngồi trên đó, băng qua mặt băng.”

This aroused the stranger’s attention; and he asked a multitude of questions concerning the route which the dæmon, as he called him, had pursued. Soon after, when he was alone with me, he said, “I have, doubtless, excited your curiosity, as well as that of these good people; but you are too considerate to make inquiries.”

Điều này khơi dậy sự chú ý của người lạ; và anh ấy hỏi vô số câu về lộ trình mà con ác quỷ, như anh ấy gọi nó, đã đi theo. Ít lâu sau, khi chỉ còn lại một mình với em, anh ấy nói: “Hẳn là tôi đã khơi dậy trí tò mò của anh, cũng như của những người tốt bụng này; nhưng anh quá chu đáo nên không gặng hỏi.”

“Certainly; it would indeed be very impertinent and inhuman in me to trouble you with any inquisitiveness of mine.”

“Dĩ nhiên rồi; quả thật sẽ là rất xấc xược và bất nhân nếu tôi làm phiền anh bằng bất kỳ sự tọc mạch nào của mình.”

“And yet you rescued me from a strange and perilous situation; you have benevolently restored me to life.”

“Thế nhưng anh đã cứu tôi khỏi một tình cảnh kỳ lạ và hiểm nghèo; anh đã nhân từ đem tôi trở lại với sự sống.”

Soon after this he inquired, if I thought that the breaking up of the ice had destroyed the other sledge? I replied, that I could not answer with any degree of certainty; for the ice had not broken until near midnight, and the traveller might have arrived at a place of safety before that time; but of this I could not judge.

Ít lâu sau anh ấy hỏi, liệu em có nghĩ rằng băng tan vỡ đã hủy diệt chiếc xe trượt kia không? Em đáp rằng em không thể trả lời với bất kỳ mức độ chắc chắn nào; vì băng chỉ vỡ vào gần nửa đêm, và kẻ lữ hành có thể đã tới được một nơi an toàn trước lúc đó; nhưng về điều này em không thể phán đoán.

From this time the stranger seemed very eager to be upon deck, to watch for the sledge which had before appeared; but I have persuaded him to remain in the cabin, for he is far too weak to sustain the rawness of the atmosphere. But I have promised that some one should watch for him, and give him instant notice if any new object should appear in sight.

Từ lúc ấy người lạ có vẻ rất nóng lòng được lên boong, để canh chừng chiếc xe trượt đã xuất hiện trước đó; nhưng em đã thuyết phục anh ấy ở lại trong khoang, vì anh ấy còn quá yếu để chịu nổi cái khí trời buốt giá. Nhưng em đã hứa rằng sẽ có người canh chừng thay anh ấy, và báo ngay cho anh ấy biết nếu có bất kỳ vật thể mới nào xuất hiện trong tầm mắt.

Such is my journal of what relates to this strange occurrence up to the present day. The stranger has gradually improved in health, but is very silent, and appears uneasy when any one except myself enters his cabin. Yet his manners are so conciliating and gentle, that the sailors are all interested in him, although they have had very little communication with him. For my own part, I begin to love him as a brother; and his constant and deep grief fills me with sympathy and compassion. He must have been a noble creature in his better days, being even now in wreck so attractive and amiable.

Đó là nhật ký của em về những gì liên quan đến sự việc kỳ lạ này cho tới ngày hôm nay. Sức khỏe của người lạ đã dần dần khá lên, nhưng anh ấy rất ít nói, và có vẻ bất an khi có bất kỳ ai ngoài em bước vào khoang của anh ấy. Thế nhưng cử chỉ của anh ấy hòa nhã và dịu dàng đến mức các thủy thủ ai nấy đều quan tâm đến anh ấy, dù họ rất ít khi trò chuyện với anh ấy. Về phần em, em bắt đầu yêu mến anh ấy như một người anh em; và nỗi đau buồn triền miên, sâu thẳm của anh ấy khiến lòng em tràn ngập đồng cảm và thương xót. Hẳn anh ấy từng là một sinh linh cao quý trong những ngày tươi đẹp hơn, khi mà ngay cả bây giờ, trong cảnh tàn tạ, anh ấy vẫn lôi cuốn và đáng mến đến thế.

I said in one of my letters, my dear Margaret, that I should find no friend on the wide ocean; yet I have found a man who, before his spirit had been broken by misery, I should have been happy to have possessed as the brother of my heart.

Trong một bức thư, em đã nói với chị, Margaret thân yêu, rằng em sẽ chẳng tìm được người bạn nào trên đại dương mênh mông; vậy mà em đã tìm thấy một người mà, giá như gặp trước khi tinh thần anh ấy bị khổ đau đánh gục, em hẳn sẽ sung sướng được có anh ấy làm người anh em tâm giao.

I shall continue my journal concerning the stranger at intervals, should I have any fresh incidents to record.

Em sẽ tiếp tục ghi nhật ký về người lạ theo từng quãng, nếu em có thêm sự việc mới nào để ghi lại.

August 13th, 17—.

Ngày 13 tháng Tám, 17—.

My affection for my guest increases every day. He excites at once my admiration and my pity to an astonishing degree. How can I see so noble a creature destroyed by misery without feeling the most poignant grief? He is so gentle, yet so wise; his mind is so cultivated; and when he speaks, although his words are culled with the choicest art, yet they flow with rapidity and unparalleled eloquence.

Tình cảm của em dành cho vị khách mỗi ngày một tăng. Anh ấy khơi dậy trong em cùng lúc cả lòng ngưỡng mộ lẫn niềm thương xót đến một mức độ đáng kinh ngạc. Làm sao em có thể nhìn một sinh linh cao quý đến thế bị khổ đau hủy hoại mà không cảm thấy nỗi đau buồn thấm thía nhất? Anh ấy thật dịu dàng, mà lại thật thông thái; tâm hồn anh ấy được trau dồi đến thế; và khi anh ấy nói, dù lời lẽ được chọn lọc với nghệ thuật tinh tế nhất, chúng vẫn tuôn chảy nhanh chóng với một tài hùng biện không ai sánh kịp.

He is now much recovered from his illness, and is continually on the deck, apparently watching for the sledge that preceded his own. Yet, although unhappy, he is not so utterly occupied by his own misery, but that he interests himself deeply in the employments of others. He has asked me many questions concerning my design; and I have related my little history frankly to him. He appeared pleased with the confidence, and suggested several alterations in my plan, which I shall find exceedingly useful. There is no pedantry in his manner; but all he does appears to spring solely from the interest he instinctively takes in the welfare of those who surround him. He is often overcome by gloom, and then he sits by himself, and tries to overcome all that is sullen or unsocial in his humour. These paroxysms pass from him like a cloud from before the sun, though his dejection never leaves him. I have endeavoured to win his confidence; and I trust that I have succeeded. One day I mentioned to him the desire I had always felt of finding a friend who might sympathize with me, and direct me by his counsel. I said, I did not belong to that class of men who are offended by advice. “I am self-educated, and perhaps I hardly rely sufficiently upon my own powers. I wish therefore that my companion should be wiser and more experienced than myself, to confirm and support me; nor have I believed it impossible to find a true friend.”

Giờ đây anh ấy đã bình phục nhiều sau cơn bệnh, và thường xuyên ở trên boong, có vẻ như đang canh chừng chiếc xe trượt đã đi trước xe của mình. Thế nhưng, dù bất hạnh, anh ấy không hoàn toàn đắm chìm trong nỗi khổ của riêng mình đến mức không quan tâm sâu sắc đến công việc của người khác. Anh ấy đã hỏi em nhiều câu về dự định của em; và em đã thẳng thắn kể cho anh ấy nghe câu chuyện nhỏ bé của đời mình. Anh ấy có vẻ vui vì được tin cậy, và đề xuất vài thay đổi trong kế hoạch của em, những thay đổi mà em sẽ thấy vô cùng hữu ích. Trong cử chỉ của anh ấy không hề có vẻ thông thái rởm; mà mọi việc anh ấy làm dường như chỉ xuất phát từ mối quan tâm tự nhiên mà anh ấy dành cho hạnh phúc của những người xung quanh. Anh ấy thường bị nỗi u sầu xâm chiếm, và những lúc ấy anh ấy ngồi một mình, cố gắng chế ngự mọi điều cau có hay khó gần trong tâm tính. Những cơn ấy qua đi khỏi anh ấy như một đám mây trôi qua trước mặt trời, dù nỗi chán chường chưa bao giờ rời bỏ anh ấy. Em đã cố gắng chiếm được lòng tin của anh ấy; và em tin rằng em đã thành công. Một hôm em kể với anh ấy về ước muốn em luôn ấp ủ là tìm được một người bạn có thể đồng cảm với em, và dẫn dắt em bằng lời khuyên. Em nói rằng em không thuộc hạng người hay phật ý vì lời khuyên. “Tôi tự học mà nên, và có lẽ tôi chưa đủ tin vào năng lực của chính mình. Vì vậy tôi mong người bạn đồng hành của tôi sẽ thông thái và từng trải hơn tôi, để củng cố và nâng đỡ tôi; và tôi cũng chưa bao giờ tin rằng không thể tìm được một người bạn chân chính.”

“I agree with you,” replied the stranger, “in believing that friendship is not only a desirable, but a possible acquisition. I once had a friend, the most noble of human creatures, and am entitled, therefore, to judge respecting friendship. You have hope, and the world before you, and have no cause for despair. But I——I have lost every thing, and cannot begin life anew.”

“Tôi đồng ý với anh,” người lạ đáp, “khi tin rằng tình bạn không chỉ là một điều đáng mong ước, mà còn là một điều có thể đạt được. Tôi từng có một người bạn, cao quý nhất trong loài người, và vì thế tôi có quyền phán xét về tình bạn. Anh có hy vọng, và cả thế giới trước mặt, và không có lý do gì để tuyệt vọng. Còn tôi——tôi đã mất tất cả, và không thể bắt đầu lại cuộc đời.”

As he said this, his countenance became expressive of a calm settled grief, that touched me to the heart. But he was silent, and presently retired to his cabin.

Khi nói điều này, gương mặt anh ấy lộ vẻ đau buồn lặng lẽ, đã thành nếp, khiến em xúc động tận đáy lòng. Nhưng anh ấy im lặng, và chẳng mấy chốc lui về khoang.

Even broken in spirit as he is, no one can feel more deeply than he does the beauties of nature. The starry sky, the sea, and every sight afforded by these wonderful regions, seems still to have the power of elevating his soul from earth. Such a man has a double existence: he may suffer misery, and be overwhelmed by disappointments; yet when he has retired into himself, he will be like a celestial spirit, that has a halo around him, within whose circle no grief or folly ventures.

Dù tinh thần đã tan vỡ như vậy, không ai có thể cảm nhận vẻ đẹp của thiên nhiên sâu sắc hơn anh ấy. Bầu trời đầy sao, biển cả, và mọi cảnh tượng mà những miền đất kỳ diệu này bày ra, dường như vẫn còn sức nâng tâm hồn anh ấy lên khỏi mặt đất. Một con người như thế có một đời sống kép: anh ta có thể chịu khổ đau, và bị những nỗi thất vọng nhấn chìm; nhưng khi đã thu mình vào nội tâm, anh ta sẽ như một tinh linh thiên giới, có vầng hào quang bao quanh, mà trong vòng sáng ấy không nỗi sầu muộn hay sự điên rồ nào dám bước vào.

Will you laugh at the enthusiasm I express concerning this divine wanderer? If you do, you must have certainly lost that simplicity which was once your characteristic charm. Yet, if you will, smile at the warmth of my expressions, while I find every day new causes for repeating them.

Chị có cười nhạo niềm say mê mà em bày tỏ về kẻ lãng du thần thánh này không? Nếu có, hẳn chị đã đánh mất sự hồn nhiên từng là nét duyên đặc trưng của chị. Nhưng, nếu chị muốn, cứ mỉm cười trước sự nồng nhiệt trong lời lẽ của em, trong khi mỗi ngày em lại tìm thấy những lý do mới để nhắc lại chúng.

August 19th, 17—.

Ngày 19 tháng Tám, 17—.

Yesterday the stranger said to me, “You may easily perceive, Captain Walton, that I have suffered great and unparalleled misfortunes. I had determined, once, that the memory of these evils should die with me; but you have won me to alter my determination. You seek for knowledge and wisdom, as I once did; and I ardently hope that the gratification of your wishes may not be a serpent to sting you, as mine has been. I do not know that the relation of my misfortunes will be useful to you, yet, if you are inclined, listen to my tale. I believe that the strange incidents connected with it will afford a view of nature, which may enlarge your faculties and understanding. You will hear of powers and occurrences, such as you have been accustomed to believe impossible: but I do not doubt that my tale conveys in its series internal evidence of the truth of the events of which it is composed.”

Hôm qua người lạ nói với em: “Anh có thể dễ dàng nhận ra, thuyền trưởng Walton, rằng tôi đã phải chịu những bất hạnh lớn lao và chưa từng có. Đã có lúc tôi quyết định rằng ký ức về những tai ương này sẽ chết theo tôi; nhưng anh đã khiến tôi thay đổi quyết định. Anh tìm kiếm tri thức và sự thông thái, như tôi đã từng; và tôi tha thiết hy vọng rằng việc thỏa mãn những ước muốn của anh sẽ không trở thành một con rắn quay lại cắn anh, như những ước muốn của tôi đã từng. Tôi không biết việc kể lại những bất hạnh của tôi có ích gì cho anh không, nhưng, nếu anh muốn, hãy lắng nghe câu chuyện của tôi. Tôi tin rằng những sự việc kỳ lạ gắn liền với nó sẽ mở ra một cái nhìn về thiên nhiên, có thể mở rộng năng lực và sự hiểu biết của anh. Anh sẽ được nghe về những quyền năng và những sự việc mà anh vẫn quen tin là không thể có: nhưng tôi không nghi ngờ rằng câu chuyện của tôi, qua chuỗi diễn tiến của nó, tự mang trong mình bằng chứng nội tại về sự thật của những sự kiện cấu thành nó.”

You may easily conceive that I was much gratified by the offered communication; yet I could not endure that he should renew his grief by a recital of his misfortunes. I felt the greatest eagerness to hear the promised narrative, partly from curiosity, and partly from a strong desire to ameliorate his fate, if it were in my power. I expressed these feelings in my answer.

Chị có thể dễ dàng hình dung rằng em rất cảm kích trước lời đề nghị tâm sự ấy; nhưng em không nỡ để anh ấy khơi lại nỗi đau bằng việc kể lại những bất hạnh của mình. Em vô cùng nóng lòng được nghe câu chuyện đã hứa, phần vì tò mò, phần vì một ước muốn mãnh liệt được làm dịu bớt số phận của anh ấy, nếu điều đó nằm trong khả năng của em. Em đã bày tỏ những cảm xúc ấy khi trả lời anh ấy.

“I thank you,” he replied, “for your sympathy, but it is useless; my fate is nearly fulfilled. I wait but for one event, and then I shall repose in peace. I understand your feeling,” continued he, perceiving that I wished to interrupt him; “but you are mistaken, my friend, if thus you will allow me to name you; nothing can alter my destiny: listen to my history, and you will perceive how irrevocably it is determined.”

“Cảm ơn anh,” anh ấy đáp, “vì sự cảm thông, nhưng điều đó vô ích; số phận của tôi đã gần như hoàn tất. Tôi chỉ còn chờ một sự kiện, và rồi tôi sẽ được yên nghỉ trong thanh thản. Tôi hiểu tình cảm của anh,” anh ấy nói tiếp, khi nhận thấy em muốn ngắt lời; “nhưng anh lầm rồi, bạn của tôi, nếu anh cho phép tôi gọi anh như thế; không gì có thể thay đổi định mệnh của tôi: hãy lắng nghe câu chuyện đời tôi, và anh sẽ thấy nó đã được an bài không gì cứu vãn nổi.”

He then told me, that he would commence his narrative the next day when I should be at leisure. This promise drew from me the warmest thanks. I have resolved every night, when I am not engaged, to record, as nearly as possible in his own words, what he has related during the day. If I should be engaged, I will at least make notes. This manuscript will doubtless afford you the greatest pleasure: but to me, who know him, and who hear it from his own lips, with what interest and sympathy shall I read it in some future day!

Rồi anh ấy bảo em rằng anh ấy sẽ bắt đầu câu chuyện vào ngày hôm sau, khi em rảnh rỗi. Lời hứa ấy khiến em cảm tạ anh ấy nồng nhiệt nhất. Em đã quyết định rằng mỗi đêm, khi không bận việc, em sẽ ghi lại, càng sát với chính lời anh ấy càng tốt, những gì anh ấy đã kể trong ngày. Nếu bận, ít nhất em cũng sẽ ghi chép tóm lược. Bản thảo này chắc chắn sẽ đem lại cho chị niềm thích thú lớn nhất: nhưng còn em, người biết anh ấy, và được nghe câu chuyện từ chính miệng anh ấy, em sẽ đọc lại nó vào một ngày nào đó trong tương lai với biết bao xúc động và cảm thông!

I am by birth a Genevese; and my family is one of the most distinguished of that republic. My ancestors had been for many years counsellors and syndics; and my father had filled several public situations with honour and reputation. He was respected by all who knew him for his integrity and indefatigable attention to public business. He passed his younger days perpetually occupied by the affairs of his country; and it was not until the decline of life that he thought of marrying, and bestowing on the state sons who might carry his virtues and his name down to posterity.

Tôi sinh ra là người Genève; và gia đình tôi là một trong những gia đình danh giá nhất của nền cộng hòa ấy. Tổ tiên tôi trong nhiều năm đã là những nghị viên và quan thị chính; và cha tôi đã đảm nhiệm nhiều chức vụ công với danh dự và tiếng tăm. Ông được tất cả những ai biết ông kính trọng vì sự chính trực và lòng tận tụy không mệt mỏi với việc công. Thời trai trẻ ông luôn bận rộn với công việc của đất nước; và mãi đến lúc xế chiều của cuộc đời ông mới nghĩ đến chuyện lập gia đình, và trao cho quốc gia những người con trai có thể truyền lại đức hạnh và tên tuổi ông cho hậu thế.

As the circumstances of his marriage illustrate his character, I cannot refrain from relating them. One of his most intimate friends was a merchant, who, from a flourishing state, fell, through numerous mischances, into poverty. This man, whose name was Beaufort, was of a proud and unbending disposition, and could not bear to live in poverty and oblivion in the same country where he had formerly been distinguished for his rank and magnificence. Having paid his debts, therefore, in the most honourable manner, he retreated with his daughter to the town of Lucerne, where he lived unknown and in wretchedness. My father loved Beaufort with the truest friendship, and was deeply grieved by his retreat in these unfortunate circumstances. He grieved also for the loss of his society, and resolved to seek him out and endeavour to persuade him to begin the world again through his credit and assistance.

Vì hoàn cảnh cuộc hôn nhân của ông làm sáng tỏ tính cách ông, tôi không thể không kể lại. Một trong những người bạn thân thiết nhất của ông là một thương gia, người đã từ cảnh phát đạt rơi vào cảnh nghèo khó vì vô số rủi ro. Người này, tên là Beaufort, có tính khí kiêu hãnh và không chịu khuất phục, và không thể chịu nổi việc sống trong nghèo khó và quên lãng ngay tại đất nước nơi trước kia ông từng nổi bật vì địa vị và sự xa hoa. Vì vậy, sau khi đã trả hết nợ nần theo cách đáng trọng nhất, ông lui về cùng con gái đến thị trấn Lucerne, nơi ông sống vô danh và khốn khổ. Cha tôi yêu quý Beaufort bằng một tình bạn chân thành nhất, và vô cùng đau lòng trước việc bạn lui về ẩn trong hoàn cảnh bất hạnh ấy. Ông cũng đau buồn vì mất đi người bầu bạn, và quyết tâm tìm cho ra bạn mình và cố thuyết phục ông ấy làm lại cuộc đời nhờ uy tín và sự giúp đỡ của mình.

Beaufort had taken effectual measures to conceal himself; and it was ten months before my father discovered his abode. Overjoyed at this discovery, he hastened to the house, which was situated in a mean street, near the Reuss. But when he entered, misery and despair alone welcomed him. Beaufort had saved but a very small sum of money from the wreck of his fortunes; but it was sufficient to provide him with sustenance for some months, and in the mean time he hoped to procure some respectable employment in a merchant’s house. The interval was consequently spent in inaction; his grief only became more deep and rankling, when he had leisure for reflection; and at length it took so fast hold of his mind, that at the end of three months he lay on a bed of sickness, incapable of any exertion.

Beaufort đã dùng những biện pháp hữu hiệu để ẩn mình; và phải mất mười tháng cha tôi mới tìm ra nơi ông ở. Mừng rỡ khôn xiết trước khám phá này, cha tôi vội vã tới ngôi nhà, nằm trên một con phố tồi tàn gần sông Reuss. Nhưng khi ông bước vào, chỉ có khốn khổ và tuyệt vọng đón chào ông. Beaufort chỉ cứu vãn được một khoản tiền rất nhỏ từ đống đổ nát của gia sản; nhưng nó đủ để nuôi sống ông trong vài tháng, và trong thời gian đó ông hy vọng kiếm được một việc làm đáng trọng trong một hãng buôn. Vì thế khoảng thời gian ấy trôi qua trong sự bất động; nỗi đau buồn của ông chỉ càng trở nên sâu sắc và day dứt hơn khi ông có thì giờ để suy ngẫm; và cuối cùng nó bám chặt lấy tâm trí ông đến mức, sau ba tháng, ông nằm liệt trên giường bệnh, không còn sức làm bất cứ việc gì.

His daughter attended him with the greatest tenderness; but she saw with despair that their little fund was rapidly decreasing, and that there was no other prospect of support. But Caroline Beaufort possessed a mind of an uncommon mould; and her courage rose to support her in her adversity. She procured plain work; she plaited straw; and by various means contrived to earn a pittance scarcely sufficient to support life.

Con gái ông chăm sóc ông với sự dịu dàng hết mực; nhưng nàng tuyệt vọng nhận thấy rằng số tiền ít ỏi của họ đang vơi đi nhanh chóng, và không còn trông cậy vào đâu được nữa. Nhưng Caroline Beaufort có một tâm hồn được đúc theo một khuôn khác thường; và lòng can đảm của nàng trỗi dậy để nâng đỡ nàng trong nghịch cảnh. Nàng nhận may vá đồ thường; nàng tết rơm; và bằng nhiều cách khác nhau xoay xở kiếm được chút tiền còm hầu như không đủ để duy trì sự sống.

Several months passed in this manner. Her father grew worse; her time was more entirely occupied in attending him; her means of subsistence decreased; and in the tenth month her father died in her arms, leaving her an orphan and a beggar. This last blow overcame her; and she knelt by Beaufort’s coffin, weeping bitterly, when my father entered the chamber. He came like a protecting spirit to the poor girl, who committed herself to his care, and after the interment of his friend he conducted her to Geneva, and placed her under the protection of a relation. Two years after this event Caroline became his wife.

Vài tháng trôi qua như thế. Cha nàng ngày càng yếu hơn; thời gian của nàng càng dành trọn cho việc chăm sóc ông; phương tiện sinh nhai của nàng vơi dần; và đến tháng thứ mười, cha nàng qua đời trong vòng tay nàng, để lại nàng mồ côi và nghèo xác xơ. Đòn giáng cuối cùng này đã quật ngã nàng; và nàng đang quỳ bên quan tài của Beaufort, khóc lóc thảm thiết, thì cha tôi bước vào phòng. Ông đến như một vị thần hộ mệnh với cô gái tội nghiệp, người đã phó thác mình cho sự chăm nom của ông, và sau khi chôn cất bạn mình, ông đưa nàng về Genève, và đặt nàng dưới sự che chở của một người họ hàng. Hai năm sau sự việc này, Caroline trở thành vợ ông.

When my father became a husband and a parent, he found his time so occupied by the duties of his new situation, that he relinquished many of his public employments, and devoted himself to the education of his children. Of these I was the eldest, and the destined successor to all his labours and utility. No creature could have more tender parents than mine. My improvement and health were their constant care, especially as I remained for several years their only child. But before I continue my narrative, I must record an incident which took place when I was four years of age.

Khi cha tôi trở thành người chồng và người cha, ông thấy thời gian của mình bị những bổn phận trong cương vị mới chiếm trọn đến mức ông từ bỏ nhiều chức vụ công, và dành hết tâm sức cho việc giáo dục con cái. Trong số đó tôi là con cả, và là người được định sẵn để kế tục mọi công lao và sự hữu ích của ông. Không sinh linh nào có thể có cha mẹ hiền từ hơn cha mẹ tôi. Sự tiến bộ và sức khỏe của tôi là mối quan tâm thường trực của họ, nhất là khi trong nhiều năm tôi vẫn là đứa con duy nhất. Nhưng trước khi tiếp tục câu chuyện, tôi phải ghi lại một sự việc xảy ra khi tôi lên bốn tuổi.

My father had a sister, whom he tenderly loved, and who had married early in life an Italian gentleman. Soon after her marriage, she had accompanied her husband into her native country, and for some years my father had very little communication with her. About the time I mentioned she died; and a few months afterwards he received a letter from her husband, acquainting him with his intention of marrying an Italian lady, and requesting my father to take charge of the infant Elizabeth, the only child of his deceased sister. “It is my wish,” he said, “that you should consider her as your own daughter, and educate her thus. Her mother’s fortune is secured to her, the documents of which I will commit to your keeping. Reflect upon this proposition; and decide whether you would prefer educating your niece yourself to her being brought up by a stepmother.”

Cha tôi có một người em gái mà ông hết mực yêu thương, người đã kết hôn từ sớm với một quý ông người Ý. Ít lâu sau đám cưới, bà theo chồng về quê hương, và trong mấy năm liền cha tôi rất ít khi liên lạc với bà. Vào khoảng thời gian tôi vừa nhắc đến, bà qua đời; và vài tháng sau đó cha tôi nhận được thư của chồng bà, báo cho ông biết ý định cưới một tiểu thư người Ý, và nhờ cha tôi nhận nuôi bé Elizabeth, đứa con duy nhất của người em gái đã khuất. “Tôi mong rằng,” ông ấy viết, “anh sẽ coi cháu như con gái ruột của mình, và nuôi dạy cháu như thế. Gia sản của mẹ cháu đã được bảo đảm cho cháu, và tôi sẽ giao giấy tờ cho anh giữ. Xin anh hãy suy nghĩ về đề nghị này; và quyết định xem anh muốn tự mình nuôi dạy cháu gái anh, hay để cháu được một người mẹ kế nuôi nấng.”

My father did not hesitate, and immediately went to Italy, that he might accompany the little Elizabeth to her future home. I have often heard my mother say, that she was at that time the most beautiful child she had ever seen, and shewed signs even then of a gentle and affectionate disposition. These indications, and a desire to bind as closely as possible the ties of domestic love, determined my mother to consider Elizabeth as my future wife; a design which she never found reason to repent.

Cha tôi không chần chừ, và lập tức đi sang Ý, để có thể đưa bé Elizabeth về mái nhà tương lai của cô bé. Tôi thường nghe mẹ tôi kể rằng khi ấy cô bé là đứa trẻ xinh đẹp nhất mà bà từng thấy, và ngay từ lúc đó đã tỏ ra có một tính tình hiền dịu và giàu tình cảm. Những dấu hiệu ấy, cùng với ước muốn thắt chặt hết mức có thể những mối dây tình thân gia đình, đã khiến mẹ tôi quyết định coi Elizabeth là người vợ tương lai của tôi; một dự định mà bà chưa bao giờ thấy có lý do để hối tiếc.

From this time Elizabeth Lavenza became my playfellow, and, as we grew older, my friend. She was docile and good tempered, yet gay and playful as a summer insect. Although she was lively and animated, her feelings were strong and deep, and her disposition uncommonly affectionate. No one could better enjoy liberty, yet no one could submit with more grace than she did to constraint and caprice. Her imagination was luxuriant, yet her capability of application was great. Her person was the image of her mind; her hazel eyes, although as lively as a bird’s, possessed an attractive softness. Her figure was light and airy; and, though capable of enduring great fatigue, she appeared the most fragile creature in the world. While I admired her understanding and fancy, I loved to tend on her, as I should on a favourite animal; and I never saw so much grace both of person and mind united to so little pretension.

Từ đó Elizabeth Lavenza trở thành bạn chơi của tôi, và, khi chúng tôi lớn lên, thành người bạn của tôi. Nàng ngoan ngoãn và hiền lành, nhưng lại vui tươi và tinh nghịch như một con côn trùng mùa hạ. Dù hoạt bát và sôi nổi, tình cảm của nàng mạnh mẽ và sâu sắc, và tính tình nàng giàu yêu thương khác thường. Không ai có thể tận hưởng tự do hơn nàng, nhưng cũng không ai có thể chịu đựng sự gò bó và những ý thích thất thường một cách duyên dáng hơn nàng. Trí tưởng tượng của nàng phong phú, nhưng khả năng chuyên tâm của nàng cũng lớn. Dáng vẻ của nàng là hình ảnh của tâm hồn nàng; đôi mắt màu hạt dẻ của nàng, dù linh hoạt như mắt chim, lại có một vẻ dịu dàng quyến rũ. Thân hình nàng nhẹ nhàng thanh thoát; và, dù có thể chịu đựng mệt nhọc lớn, nàng trông như sinh linh mỏng manh nhất trên đời. Trong khi tôi ngưỡng mộ trí tuệ và óc tưởng tượng của nàng, tôi thích chăm chút cho nàng, như tôi sẽ chăm chút cho một con vật cưng; và tôi chưa từng thấy nhiều duyên dáng cả về hình dáng lẫn tâm hồn đến thế lại kết hợp với ít kiêu căng đến thế.

Every one adored Elizabeth. If the servants had any request to make, it was always through her intercession. We were strangers to any species of disunion and dispute; for although there was a great dissimilitude in our characters, there was an harmony in that very dissimilitude. I was more calm and philosophical than my companion; yet my temper was not so yielding. My application was of longer endurance; but it was not so severe whilst it endured. I delighted in investigating the facts relative to the actual world; she busied herself in following the aërial creations of the poets. The world was to me a secret, which I desired to discover; to her it was a vacancy, which she sought to people with imaginations of her own.

Ai ai cũng quý mến Elizabeth. Nếu những người giúp việc có điều gì muốn xin, họ luôn nhờ nàng nói giúp. Chúng tôi xa lạ với mọi kiểu bất hòa và tranh cãi; vì dù tính cách chúng tôi khác biệt rất nhiều, chính trong sự khác biệt ấy lại có một sự hài hòa. Tôi điềm tĩnh và thiên về triết lý hơn người bạn của mình; nhưng tính tôi không dễ chiều như nàng. Sự chuyên chú của tôi bền bỉ lâu hơn; nhưng trong lúc kéo dài thì không gắt gao bằng. Tôi thích thú tìm hiểu những sự kiện liên quan đến thế giới thực tại; còn nàng bận rộn dõi theo những sáng tạo bay bổng của các nhà thơ. Đối với tôi, thế giới là một bí mật mà tôi khao khát khám phá; đối với nàng, nó là một khoảng trống mà nàng tìm cách lấp đầy bằng những tưởng tượng của riêng mình.

My brothers were considerably younger than myself; but I had a friend in one of my schoolfellows, who compensated for this deficiency. Henry Clerval was the son of a merchant of Geneva, an intimate friend of my father. He was a boy of singular talent and fancy. I remember, when he was nine years old, he wrote a fairy tale, which was the delight and amazement of all his companions. His favourite study consisted in books of chivalry and romance; and when very young, I can remember, that we used to act plays composed by him out of these favourite books, the principal characters of which were Orlando, Robin Hood, Amadis, and St. George.

Các em trai tôi nhỏ hơn tôi khá nhiều; nhưng tôi có một người bạn trong số những bạn học, người đã bù đắp cho sự thiếu hụt ấy. Henry Clerval là con trai một thương gia ở Genève, bạn thân của cha tôi. Cậu là một cậu bé có tài năng và trí tưởng tượng phi thường. Tôi nhớ rằng, khi lên chín tuổi, cậu đã viết một truyện thần tiên, khiến tất cả bạn bè thích thú và kinh ngạc. Môn học ưa thích của cậu là những cuốn sách về hiệp sĩ và truyện phiêu lưu; và tôi còn nhớ, khi còn rất nhỏ, chúng tôi thường diễn những vở kịch do cậu soạn dựa trên những cuốn sách ưa thích ấy, mà các nhân vật chính là Orlando, Robin Hood, Amadis và Thánh George.

No youth could have passed more happily than mine. My parents were indulgent, and my companions amiable. Our studies were never forced; and by some means we always had an end placed in view, which excited us to ardour in the prosecution of them. It was by this method, and not by emulation, that we were urged to application. Elizabeth was not incited to apply herself to drawing, that her companions might not outstrip her; but through the desire of pleasing her aunt, by the representation of some favourite scene done by her own hand. We learned Latin and English, that we might read the writings in those languages; and so far from study being made odious to us through punishment, we loved application, and our amusements would have been the labours of other children. Perhaps we did not read so many books, or learn languages so quickly, as those who are disciplined according to the ordinary methods; but what we learned was impressed the more deeply on our memories.

Không tuổi thơ nào có thể trôi qua hạnh phúc hơn tuổi thơ tôi. Cha mẹ tôi khoan dung, và bạn bè tôi dễ mến. Việc học của chúng tôi không bao giờ bị ép buộc; và bằng cách nào đó chúng tôi luôn được đặt trước mắt một mục đích, khơi dậy lòng hăng say theo đuổi việc học. Chính nhờ phương pháp này, chứ không phải nhờ sự ganh đua, mà chúng tôi được thôi thúc chuyên cần. Elizabeth không được khích lệ học vẽ để bạn bè khỏi vượt mặt mình; mà là vì ước muốn làm vui lòng bác gái, bằng cách vẽ lại một cảnh ưa thích nào đó bằng chính tay mình. Chúng tôi học tiếng La-tinh và tiếng Anh để có thể đọc những tác phẩm viết bằng các thứ tiếng ấy; và việc học chẳng những không bị biến thành điều đáng ghét vì những hình phạt, mà chúng tôi còn yêu sự chuyên cần, và những trò vui của chúng tôi hẳn sẽ là công việc nặng nhọc đối với những đứa trẻ khác. Có lẽ chúng tôi không đọc nhiều sách, hay học ngôn ngữ nhanh, bằng những đứa trẻ được dạy dỗ theo những phương pháp thông thường; nhưng những gì chúng tôi học được lại khắc sâu hơn trong trí nhớ.

In this description of our domestic circle I include Henry Clerval; for he was constantly with us. He went to school with me, and generally passed the afternoon at our house; for being an only child, and destitute of companions at home, his father was well pleased that he should find associates at our house; and we were never completely happy when Clerval was absent.

Trong bức tranh về gia đình chúng tôi, tôi kể cả Henry Clerval; vì cậu luôn ở bên chúng tôi. Cậu đi học cùng tôi, và thường dành cả buổi chiều ở nhà chúng tôi; vì là con một, và không có bạn chơi ở nhà, cha cậu rất vui khi cậu tìm được bạn bè ở nhà chúng tôi; và chúng tôi không bao giờ thật sự hạnh phúc khi vắng Clerval.

I feel pleasure in dwelling on the recollections of childhood, before misfortune had tainted my mind, and changed its bright visions of extensive usefulness into gloomy and narrow reflections upon self. But, in drawing the picture of my early days, I must not omit to record those events which led, by insensible steps to my after tale of misery: for when I would account to myself for the birth of that passion, which afterwards ruled my destiny, I find it arise, like a mountain river, from ignoble and almost forgotten sources; but, swelling as it proceeded, it became the torrent which, in its course, has swept away all my hopes and joys.

Tôi thấy vui khi được dừng lại bên những hồi ức tuổi thơ, trước khi bất hạnh làm vẩn đục tâm trí tôi, và biến những viễn cảnh tươi sáng về một cuộc đời hữu ích rộng lớn thành những suy tư u ám và hạn hẹp về bản thân. Nhưng, khi vẽ lại bức tranh về những ngày đầu đời, tôi không được bỏ sót những sự kiện đã dẫn dắt, từng bước không ai hay, đến câu chuyện khốn khổ về sau của tôi: vì khi tôi muốn tự giải thích cho mình về sự ra đời của niềm đam mê ấy, thứ về sau đã chi phối định mệnh tôi, tôi thấy nó nảy sinh, như một dòng sông trên núi, từ những ngọn nguồn tầm thường và gần như đã bị lãng quên; nhưng, càng chảy càng dâng cao, nó đã trở thành dòng thác lũ, trên đường đi đã cuốn phăng mọi hy vọng và niềm vui của tôi.

Natural philosophy is the genius that has regulated my fate; I desire therefore, in this narration, to state those facts which led to my predilection for that science. When I was thirteen years of age, we all went on a party of pleasure to the baths near Thonon: the inclemency of the weather obliged us to remain a day confined to the inn. In this house I chanced to find a volume of the works of Cornelius Agrippa. I opened it with apathy; the theory which he attempts to demonstrate, and the wonderful facts which he relates, soon changed this feeling into enthusiasm. A new light seemed to dawn upon my mind; and, bounding with joy, I communicated my discovery to my father. I cannot help remarking here the many opportunities instructors possess of directing the attention of their pupils to useful knowledge, which they utterly neglect. My father looked carelessly at the title-page of my book, and said, “Ah! Cornelius Agrippa! My dear Victor, do not waste your time upon this; it is sad trash.”

Triết học tự nhiên là vị thần linh đã điều khiển số phận tôi; vì thế tôi muốn, trong câu chuyện này, trình bày những sự việc đã dẫn tôi đến niềm yêu thích môn khoa học ấy. Khi tôi mười ba tuổi, cả nhà chúng tôi đi chơi đến những suối tắm gần Thonon: thời tiết khắc nghiệt buộc chúng tôi phải ở lì trong quán trọ một ngày. Trong ngôi nhà ấy tôi tình cờ tìm thấy một tập tác phẩm của Cornelius Agrippa. Tôi mở nó ra với vẻ thờ ơ; lý thuyết mà ông cố chứng minh, và những sự việc kỳ diệu mà ông thuật lại, chẳng mấy chốc đã biến cảm giác ấy thành niềm say mê. Một ánh sáng mới dường như ló rạng trong tâm trí tôi; và, nhảy cẫng lên vì vui sướng, tôi đem khám phá của mình kể với cha. Ở đây tôi không thể không nhận xét về biết bao cơ hội mà những người thầy có được để hướng sự chú ý của học trò đến những tri thức hữu ích, những cơ hội mà họ hoàn toàn bỏ qua. Cha tôi liếc nhìn trang bìa cuốn sách một cách hờ hững, và nói: “À! Cornelius Agrippa! Victor yêu quý của cha, đừng phí thì giờ vào thứ này; toàn thứ rác rưởi nhảm nhí.”

If, instead of this remark, my father had taken the pains, to explain to me, that the principles of Agrippa had been entirely exploded, and that a modern system of science had been introduced, which possessed much greater powers than the ancient, because the powers of the latter were chimerical, while those of the former were real and practical; under such circumstances, I should certainly have thrown Agrippa aside, and, with my imagination warmed as it was, should probably have applied myself to the more rational theory of chemistry which has resulted from modern discoveries. It is even possible, that the train of my ideas would never have received the fatal impulse that led to my ruin. But the cursory glance my father had taken of my volume by no means assured me that he was acquainted with its contents; and I continued to read with the greatest avidity.

Nếu, thay vì lời nhận xét ấy, cha tôi chịu khó giải thích cho tôi rằng các nguyên lý của Agrippa đã hoàn toàn bị bác bỏ, và rằng một hệ thống khoa học hiện đại đã được thiết lập, sở hữu những quyền năng lớn hơn nhiều so với hệ thống cổ xưa, bởi quyền năng của hệ thống cổ chỉ là hão huyền, còn quyền năng của hệ thống mới là có thật và thực tiễn; trong hoàn cảnh ấy, hẳn tôi đã quăng Agrippa sang một bên, và, với trí tưởng tượng đang được hâm nóng như thế, có lẽ đã chuyên tâm vào lý thuyết hợp lý hơn của hóa học vốn là thành quả của những khám phá hiện đại. Thậm chí có thể là chuỗi ý tưởng của tôi đã không bao giờ nhận được cú thúc định mệnh dẫn tôi đến chỗ diệt vong. Nhưng cái liếc nhìn thoáng qua của cha tôi vào cuốn sách tuyệt nhiên không khiến tôi tin rằng ông biết nội dung của nó; và tôi tiếp tục đọc với lòng ham thích cuồng nhiệt nhất.

When I returned home, my first care was to procure the whole works of this author, and afterwards of Paracelsus and Albertus Magnus. I read and studied the wild fancies of these writers with delight; they appeared to me treasures known to few beside myself; and although I often wished to communicate these secret stores of knowledge to my father, yet his indefinite censure of my favourite Agrippa always withheld me. I disclosed my discoveries to Elizabeth, therefore, under a promise of strict secrecy; but she did not interest herself in the subject, and I was left by her to pursue my studies alone.

Khi trở về nhà, mối quan tâm đầu tiên của tôi là tìm cho được toàn bộ tác phẩm của tác giả này, rồi sau đó là của Paracelsus và Albertus Magnus. Tôi đọc và nghiền ngẫm những tưởng tượng hoang đường của các tác giả ấy một cách thích thú; đối với tôi chúng dường như là những kho báu mà ngoài tôi ra chỉ ít người biết đến; và dù tôi thường muốn chia sẻ những kho tri thức bí mật ấy với cha, song lời chê bai mơ hồ của ông về Agrippa yêu dấu của tôi luôn ngăn tôi lại. Vì thế, tôi tiết lộ những khám phá của mình với Elizabeth, với lời hứa giữ bí mật tuyệt đối; nhưng nàng không quan tâm đến đề tài ấy, và nàng để tôi một mình theo đuổi việc học.

It may appear very strange, that a disciple of Albertus Magnus should arise in the eighteenth century; but our family was not scientifical, and I had not attended any of the lectures given at the schools of Geneva. My dreams were therefore undisturbed by reality; and I entered with the greatest diligence into the search of the philosopher’s stone and the elixir of life. But the latter obtained my most undivided attention: wealth was an inferior object; but what glory would attend the discovery, if I could banish disease from the human frame, and render man invulnerable to any but a violent death!

Có thể thật lạ lùng khi một môn đồ của Albertus Magnus lại xuất hiện vào thế kỷ mười tám; nhưng gia đình chúng tôi không thiên về khoa học, và tôi chưa từng dự bất kỳ bài giảng nào ở các trường học Genève. Vì vậy những giấc mơ của tôi không bị thực tại quấy rầy; và tôi lao vào việc tìm kiếm hòn đá triết gia và thuốc trường sinh với sự chuyên cần cao độ nhất. Nhưng thuốc trường sinh mới chiếm trọn sự chú tâm của tôi: của cải chỉ là mục tiêu thứ yếu; nhưng vinh quang biết bao sẽ đi kèm khám phá ấy, nếu tôi có thể xua đuổi bệnh tật khỏi cơ thể con người, và khiến con người không gì làm tổn thương được, trừ một cái chết do bạo lực!

Nor were these my only visions. The raising of ghosts or devils was a promise liberally accorded by my favourite authors, the fulfilment of which I most eagerly sought; and if my incantations were always unsuccessful, I attributed the failure rather to my own inexperience and mistake, than to a want of skill or fidelity in my instructors.

Đó cũng không phải là những ảo mộng duy nhất của tôi. Việc gọi hồn ma hay quỷ dữ là lời hứa mà các tác giả ưa thích của tôi ban phát rộng rãi, và tôi háo hức nhất tìm cách thực hiện nó; và nếu những câu thần chú của tôi luôn thất bại, tôi quy sự thất bại ấy cho sự thiếu kinh nghiệm và sai lầm của chính mình, hơn là cho sự thiếu tài năng hay thiếu chân thực của các bậc thầy.

The natural phænomena that take place every day before our eyes did not escape my examinations. Distillation, and the wonderful effects of steam, processes of which my favourite authors were utterly ignorant, excited my astonishment; but my utmost wonder was engaged by some experiments on an air-pump, which I saw employed by a gentleman whom we were in the habit of visiting.

Những hiện tượng tự nhiên diễn ra hằng ngày trước mắt chúng ta cũng không thoát khỏi sự khảo sát của tôi. Sự chưng cất, và những tác dụng kỳ diệu của hơi nước, những quá trình mà các tác giả ưa thích của tôi hoàn toàn không biết đến, khiến tôi kinh ngạc; nhưng điều làm tôi thán phục nhất là vài thí nghiệm với một chiếc máy bơm hút khí, mà tôi thấy một quý ông chúng tôi thường đến thăm sử dụng.

The ignorance of the early philosophers on these and several other points served to decrease their credit with me: but I could not entirely throw them aside, before some other system should occupy their place in my mind.

Sự thiếu hiểu biết của các triết gia thuở trước về những điểm này và vài điểm khác đã làm giảm uy tín của họ trong mắt tôi: nhưng tôi không thể hoàn toàn gạt bỏ họ, trước khi một hệ thống nào khác chiếm được chỗ của họ trong tâm trí tôi.

When I was about fifteen years old, we had retired to our house near Belrive, when we witnessed a most violent and terrible thunder-storm. It advanced from behind the mountains of Jura; and the thunder burst at once with frightful loudness from various quarters of the heavens. I remained, while the storm lasted, watching its progress with curiosity and delight. As I stood at the door, on a sudden I beheld a stream of fire issue from an old and beautiful oak, which stood about twenty yards from our house; and so soon as the dazzling light vanished, the oak had disappeared, and nothing remained but a blasted stump. When we visited it the next morning, we found the tree shattered in a singular manner. It was not splintered by the shock, but entirely reduced to thin ribbands of wood. I never beheld any thing so utterly destroyed.

Khi tôi khoảng mười lăm tuổi, chúng tôi đã lui về ngôi nhà gần Belrive, thì chứng kiến một trận bão sấm sét dữ dội và khủng khiếp nhất. Nó tiến tới từ phía sau dãy núi Jura; và sấm nổ cùng lúc với tiếng vang kinh hoàng từ nhiều phía trên bầu trời. Suốt cơn bão, tôi đứng dõi theo diễn tiến của nó với sự tò mò và thích thú. Khi đang đứng ở cửa, bỗng nhiên tôi thấy một luồng lửa phụt ra từ một cây sồi già và đẹp, đứng cách nhà chúng tôi chừng hai mươi thước Anh; và ngay khi ánh sáng chói lòa vụt tắt, cây sồi đã biến mất, chẳng còn lại gì ngoài một gốc cây cháy trụi. Sáng hôm sau khi chúng tôi đến xem, chúng tôi thấy cái cây bị phá tan theo một cách lạ lùng. Nó không bị cú sét đánh vỡ thành mảnh, mà hoàn toàn bị xé thành những dải gỗ mỏng. Tôi chưa từng thấy vật gì bị hủy diệt hoàn toàn đến thế.

The catastrophe of this tree excited my extreme astonishment; and I eagerly inquired of my father the nature and origin of thunder and lightning. He replied, “Electricity;” describing at the same time the various effects of that power. He constructed a small electrical machine, and exhibited a few experiments; he made also a kite, with a wire and string, which drew down that fluid from the clouds.

Tai họa của cái cây ấy khiến tôi vô cùng kinh ngạc; và tôi háo hức hỏi cha về bản chất và nguồn gốc của sấm sét. Ông đáp: “Điện;” đồng thời mô tả những tác dụng khác nhau của sức mạnh ấy. Ông chế tạo một chiếc máy điện nhỏ, và trình bày vài thí nghiệm; ông còn làm một cánh diều, có dây kim loại và dây thừng, để hút thứ chất lưu ấy từ những đám mây xuống.

This last stroke completed the overthrow of Cornelius Agrippa, Albertus Magnus, and Paracelsus, who had so long reigned the lords of my imagination. But by some fatality I did not feel inclined to commence the study of any modern system; and this disinclination was influenced by the following circumstance.

Cú đánh cuối cùng này đã hoàn tất sự sụp đổ của Cornelius Agrippa, Albertus Magnus và Paracelsus, những người bấy lâu ngự trị như những chúa tể trong trí tưởng tượng của tôi. Nhưng do một định mệnh nào đó, tôi không cảm thấy muốn bắt đầu nghiên cứu bất kỳ hệ thống hiện đại nào; và sự không muốn này bị chi phối bởi hoàn cảnh sau đây.

My father expressed a wish that I should attend a course of lectures upon natural philosophy, to which I cheerfully consented. Some accident prevented my attending these lectures until the course was nearly finished. The lecture, being therefore one of the last, was entirely incomprehensible to me. The professor discoursed with the greatest fluency of potassium and boron, of sulphates and oxyds, terms to which I could affix no idea; and I became disgusted with the science of natural philosophy, although I still read Pliny and Buffon with delight, authors, in my estimation, of nearly equal interest and utility.

Cha tôi bày tỏ mong muốn tôi theo học một khóa giảng về triết học tự nhiên, và tôi vui vẻ ưng thuận. Một sự tình cờ nào đó đã ngăn tôi dự các buổi giảng cho tới khi khóa học gần kết thúc. Vì thế, bài giảng, là một trong những bài cuối cùng, hoàn toàn khó hiểu đối với tôi. Vị giáo sư thao thao bất tuyệt về kali và bo, về sunfat và oxit, những thuật ngữ mà tôi không thể gắn cho chúng một ý niệm nào; và tôi trở nên chán ghét môn triết học tự nhiên, dù tôi vẫn đọc Pliny và Buffon một cách thích thú, những tác giả mà theo đánh giá của tôi có sức hấp dẫn và tính hữu ích gần ngang nhau.

My occupations at this age were principally the mathematics, and most of the branches of study appertaining to that science. I was busily employed in learning languages; Latin was already familiar to me, and I began to read some of the easiest Greek authors without the help of a lexicon. I also perfectly understood English and German. This is the list of my accomplishments at the age of seventeen; and you may conceive that my hours were fully employed in acquiring and maintaining a knowledge of this various literature.

Những việc tôi theo đuổi ở tuổi này chủ yếu là toán học, và hầu hết các nhánh học thuật thuộc về môn khoa học ấy. Tôi bận rộn học ngôn ngữ; tiếng La-tinh tôi đã thông thạo, và tôi bắt đầu đọc một vài tác giả Hy Lạp dễ nhất mà không cần đến từ điển. Tôi cũng hiểu hoàn toàn tiếng Anh và tiếng Đức. Đó là danh sách những gì tôi học được ở tuổi mười bảy; và anh có thể hình dung rằng thời gian của tôi bị chiếm trọn bởi việc thu nhận và duy trì kiến thức về những môn học đa dạng ấy.

Another task also devolved upon me, when I became the instructor of my brothers. Ernest was six years younger than myself, and was my principal pupil. He had been afflicted with ill health from his infancy, through which Elizabeth and I had been his constant nurses: his disposition was gentle, but he was incapable of any severe application. William, the youngest of our family, was yet an infant, and the most beautiful little fellow in the world; his lively blue eyes, dimpled cheeks, and endearing manners, inspired the tenderest affection.

Một nhiệm vụ khác cũng đổ lên vai tôi, khi tôi trở thành người dạy dỗ các em trai. Ernest kém tôi sáu tuổi, và là học trò chính của tôi. Em ốm yếu từ khi còn bé, và suốt thời gian ấy Elizabeth và tôi thường xuyên chăm sóc em: tính em hiền lành, nhưng em không đủ sức theo đuổi việc học nặng nhọc. William, đứa út trong nhà, còn là một đứa bé, và là cậu nhóc xinh xắn nhất trên đời; đôi mắt xanh linh lợi, đôi má lúm đồng tiền, và những cử chỉ đáng yêu của em khơi dậy tình thương trìu mến nhất.

Such was our domestic circle, from which care and pain seemed for ever banished. My father directed our studies, and my mother partook of our enjoyments. Neither of us possessed the slightest pre-eminence over the other; the voice of command was never heard amongst us; but mutual affection engaged us all to comply with and obey the slightest desire of each other.

Gia đình chúng tôi là như thế, nơi mà âu lo và đau khổ dường như đã bị xua đuổi mãi mãi. Cha tôi hướng dẫn việc học của chúng tôi, và mẹ tôi chia sẻ những niềm vui của chúng tôi. Không ai trong chúng tôi có chút ưu thế nào hơn người khác; tiếng ra lệnh chưa bao giờ vang lên giữa chúng tôi; mà tình thương yêu lẫn nhau khiến tất cả chúng tôi chiều theo và tuân theo cả những mong muốn nhỏ nhặt nhất của nhau.

When I had attained the age of seventeen, my parents resolved that I should become a student at the university of Ingolstadt. I had hitherto attended the schools of Geneva; but my father thought it necessary, for the completion of my education, that I should be made acquainted with other customs than those of my native country. My departure was therefore fixed at an early date; but, before the day resolved upon could arrive, the first misfortune of my life occurred—an omen, as it were, of my future misery.

Khi tôi mười bảy tuổi, cha mẹ tôi quyết định cho tôi theo học tại trường đại học Ingolstadt. Cho tới khi ấy tôi đã học ở các trường của Genève; nhưng cha tôi cho rằng, để hoàn tất việc học hành, cần phải cho tôi làm quen với những phong tục khác ngoài phong tục của quê hương. Vì vậy ngày tôi lên đường đã được định sớm; nhưng, trước khi ngày đã định có thể đến, nỗi bất hạnh đầu tiên trong đời tôi đã xảy ra—có thể nói là một điềm báo trước nỗi khốn khổ tương lai của tôi.

Elizabeth had caught the scarlet fever; but her illness was not severe, and she quickly recovered. During her confinement, many arguments had been urged to persuade my mother to refrain from attending upon her. She had, at first, yielded to our entreaties; but when she heard that her favourite was recovering, she could no longer debar herself from her society, and entered her chamber long before the danger of infection was past. The consequences of this imprudence were fatal. On the third day my mother sickened; her fever was very malignant, and the looks of her attendants prognosticated the worst event. On her death-bed the fortitude and benignity of this admirable woman did not desert her. She joined the hands of Elizabeth and myself: “My children,” she said, “my firmest hopes of future happiness were placed on the prospect of your union. This expectation will now be the consolation of your father. Elizabeth, my love, you must supply my place to your younger cousins. Alas! I regret that I am taken from you; and, happy and beloved as I have been, is it not hard to quit you all? But these are not thoughts befitting me; I will endeavour to resign myself cheerfully to death, and will indulge a hope of meeting you in another world.”

Elizabeth mắc bệnh sốt phát ban; nhưng bệnh nàng không nặng, và nàng nhanh chóng bình phục. Trong thời gian nàng nằm bệnh, nhiều lý lẽ đã được đưa ra để thuyết phục mẹ tôi đừng chăm sóc nàng. Lúc đầu bà đã nghe theo lời khẩn cầu của chúng tôi; nhưng khi nghe tin đứa con cưng của mình đang hồi phục, bà không thể tự ngăn mình gần gũi nàng thêm nữa, và đã vào phòng nàng từ lâu trước khi nguy cơ lây nhiễm qua đi. Hậu quả của sự thiếu thận trọng ấy thật tai hại. Đến ngày thứ ba mẹ tôi lâm bệnh; cơn sốt của bà rất ác tính, và vẻ mặt những người chăm sóc báo trước điều tồi tệ nhất. Trên giường lâm chung, nghị lực và lòng nhân hậu của người phụ nữ đáng khâm phục ấy vẫn không rời bỏ bà. Bà đặt tay Elizabeth vào tay tôi: “Các con của mẹ,” bà nói, “những hy vọng vững chắc nhất của mẹ về hạnh phúc tương lai được đặt vào viễn cảnh các con nên duyên cùng nhau. Niềm mong đợi này giờ đây sẽ là niềm an ủi của cha các con. Elizabeth, con yêu của mẹ, con phải thay mẹ chăm sóc các em họ nhỏ của con. Than ôi! mẹ tiếc rằng mẹ phải rời xa các con; và, hạnh phúc và được yêu thương như mẹ đã từng, chẳng phải thật khó khăn khi phải từ biệt tất cả các con sao? Nhưng đó không phải là những ý nghĩ xứng hợp với mẹ; mẹ sẽ cố gắng vui lòng phó thác mình cho cái chết, và sẽ ấp ủ hy vọng được gặp lại các con ở một thế giới khác.”

She died calmly; and her countenance expressed affection even in death. I need not describe the feelings of those whose dearest ties are rent by that most irreparable evil, the void that presents itself to the soul, and the despair that is exhibited on the countenance. It is so long before the mind can persuade itself that she, whom we saw every day, and whose very existence appeared a part of our own, can have departed for ever—that the brightness of a beloved eye can have been extinguished, and the sound of a voice so familiar, and dear to the ear, can be hushed, never more to be heard. These are the reflections of the first days; but when the lapse of time proves the reality of the evil, then the actual bitterness of grief commences. Yet from whom has not that rude hand rent away some dear connexion; and why should I describe a sorrow which all have felt, and must feel? The time at length arrives, when grief is rather an indulgence than a necessity; and the smile that plays upon the lips, although it may be deemed a sacrilege, is not banished. My mother was dead, but we had still duties which we ought to perform; we must continue our course with the rest, and learn to think ourselves fortunate, whilst one remains whom the spoiler has not seized.

Bà ra đi thanh thản; và gương mặt bà vẫn biểu lộ tình thương ngay cả khi đã chết. Tôi không cần phải miêu tả cảm xúc của những người mà những mối dây thân thiết nhất bị xé đứt bởi tai họa không gì bù đắp nổi ấy, khoảng trống hiện ra trước tâm hồn, và nỗi tuyệt vọng hiện trên gương mặt. Phải rất lâu tâm trí mới có thể tự thuyết phục rằng người mà ta gặp hằng ngày, người mà chính sự tồn tại dường như là một phần của chính ta, lại có thể ra đi mãi mãi—rằng ánh sáng của một đôi mắt yêu dấu lại có thể bị dập tắt, và âm thanh của một giọng nói thân quen, thân thương đến thế với đôi tai, lại có thể lặng đi, không bao giờ còn được nghe thấy nữa. Đó là những suy tư của những ngày đầu; nhưng khi thời gian trôi qua chứng minh sự thật của tai họa, thì nỗi cay đắng thực sự của đau thương mới bắt đầu. Thế nhưng có ai mà bàn tay thô bạo ấy chưa từng giật đi một mối thân tình yêu dấu nào; và tại sao tôi phải miêu tả một nỗi đau mà ai ai cũng đã cảm thấy, và sẽ phải cảm thấy? Cuối cùng rồi cũng đến lúc nỗi đau buồn là một sự nuông chiều bản thân hơn là một điều tất yếu; và nụ cười thoáng nở trên môi, dù có thể bị coi là một sự báng bổ, cũng không bị xua đuổi. Mẹ tôi đã mất, nhưng chúng tôi vẫn còn những bổn phận phải làm tròn; chúng tôi phải tiếp tục con đường của mình cùng những người khác, và học cách tự coi mình là may mắn, chừng nào vẫn còn một người chưa bị kẻ cướp đoạt kia bắt đi.

My journey to Ingolstadt, which had been deferred by these events, was now again determined upon. I obtained from my father a respite of some weeks. This period was spent sadly; my mother’s death, and my speedy departure, depressed our spirits; but Elizabeth endeavoured to renew the spirit of cheerfulness in our little society. Since the death of her aunt, her mind had acquired new firmness and vigour. She determined to fulfil her duties with the greatest exactness; and she felt that that most imperious duty, of rendering her uncle and cousins happy, had devolved upon her. She consoled me, amused her uncle, instructed my brothers; and I never beheld her so enchanting as at this time, when she was continually endeavouring to contribute to the happiness of others, entirely forgetful of herself.

Chuyến đi Ingolstadt của tôi, vốn bị hoãn lại vì những biến cố này, nay lại được quyết định. Tôi xin cha cho hoãn thêm vài tuần. Khoảng thời gian này trôi qua buồn bã; cái chết của mẹ, và sự ra đi sắp tới của tôi, khiến chúng tôi chán nản; nhưng Elizabeth cố gắng khơi lại niềm vui trong nhóm nhỏ của chúng tôi. Từ khi bác gái mất, tâm hồn nàng đã có được một sự cứng cỏi và mạnh mẽ mới. Nàng quyết tâm làm tròn bổn phận với sự chu đáo nhất; và nàng cảm thấy rằng bổn phận hệ trọng nhất ấy, làm cho bác và các anh em họ được hạnh phúc, đã được trao cho nàng. Nàng an ủi tôi, làm vui lòng bác, dạy dỗ các em trai tôi; và tôi chưa bao giờ thấy nàng quyến rũ như lúc này, khi nàng không ngừng cố gắng góp phần vào hạnh phúc của người khác, hoàn toàn quên đi bản thân mình.

The day of my departure at length arrived. I had taken leave of all my friends, excepting Clerval, who spent the last evening with us. He bitterly lamented that he was unable to accompany me: but his father could not be persuaded to part with him, intending that he should become a partner with him in business, in compliance with his favourite theory, that learning was superfluous in the commerce of ordinary life. Henry had a refined mind; he had no desire to be idle, and was well pleased to become his father’s partner, but he believed that a man might be a very good trader, and yet possess a cultivated understanding.

Cuối cùng ngày tôi lên đường cũng đến. Tôi đã từ biệt tất cả bạn bè, trừ Clerval, người đã ở lại với chúng tôi buổi tối cuối cùng. Cậu cay đắng than tiếc rằng không thể đi cùng tôi: nhưng không ai thuyết phục được cha cậu để cậu đi, vì ông định để cậu trở thành người cùng ông kinh doanh, theo đúng lý thuyết ưa thích của ông, rằng học vấn là thừa thãi trong việc buôn bán của đời sống thường ngày. Henry có một tâm hồn tinh tế; cậu không muốn sống nhàn rỗi, và rất vui lòng trở thành người cộng sự của cha, nhưng cậu tin rằng một người có thể vừa là một thương nhân rất giỏi, vừa có một trí tuệ được trau dồi.

We sat late, listening to his complaints, and making many little arrangements for the future. The next morning early I departed. Tears gushed from the eyes of Elizabeth; they proceeded partly from sorrow at my departure, and partly because she reflected that the same journey was to have taken place three months before, when a mother’s blessing would have accompanied me.

Chúng tôi ngồi đến khuya, lắng nghe những lời than thở của cậu, và bàn tính nhiều dự định nhỏ cho tương lai. Sáng sớm hôm sau tôi lên đường. Nước mắt trào ra từ đôi mắt Elizabeth; chúng tuôn rơi phần vì nỗi buồn khi tôi ra đi, phần vì nàng nghĩ rằng chính chuyến đi này lẽ ra đã diễn ra ba tháng trước, khi lời chúc phúc của một người mẹ hẳn đã đi theo tôi.

I threw myself into the chaise that was to convey me away, and indulged in the most melancholy reflections. I, who had ever been surrounded by amiable companions, continually engaged in endeavouring to bestow mutual pleasure, I was now alone. In the university, whither I was going, I must form my own friends, and be my own protector. My life had hitherto been remarkably secluded and domestic; and this had given me invincible repugnance to new countenances. I loved my brothers, Elizabeth, and Clerval; these were “old familiar faces;” but I believed myself totally unfitted for the company of strangers. Such were my reflections as I commenced my journey; but as I proceeded, my spirits and hopes rose. I ardently desired the acquisition of knowledge. I had often, when at home, thought it hard to remain during my youth cooped up in one place, and had longed to enter the world, and take my station among other human beings. Now my desires were complied with, and it would, indeed, have been folly to repent.

Tôi buông mình vào cỗ xe ngựa sẽ đưa tôi đi, và đắm chìm trong những suy tư u sầu nhất. Tôi, người luôn được bao quanh bởi những người bạn dễ mến, không ngừng cố gắng đem lại niềm vui cho nhau, giờ đây chỉ còn một mình. Ở trường đại học, nơi tôi đang tới, tôi phải tự kết bạn, và tự làm người che chở cho chính mình. Cuộc sống của tôi cho đến nay đặc biệt khép kín và gắn bó với gia đình; và điều đó khiến tôi có một sự ác cảm không thể vượt qua đối với những gương mặt mới. Tôi yêu các em trai tôi, Elizabeth, và Clerval; đó là những “gương mặt thân quen ngày cũ”; nhưng tôi tin rằng mình hoàn toàn không hợp với việc giao du cùng người lạ. Đó là những suy tư của tôi khi bắt đầu cuộc hành trình; nhưng càng đi, tinh thần và hy vọng của tôi càng dâng lên. Tôi tha thiết khao khát thu nhận tri thức. Khi còn ở nhà, tôi thường nghĩ thật khó lòng chịu nổi khi phải sống suốt tuổi thanh xuân bị giam hãm ở một nơi, và tôi đã từng mong mỏi được bước vào đời, và chiếm lấy chỗ đứng của mình giữa những con người khác. Giờ đây những mong muốn của tôi đã được đáp ứng, và quả thật, nếu hối tiếc thì sẽ là điên rồ.

I had sufficient leisure for these and many other reflections during my journey to Ingolstadt, which was long and fatiguing. At length the high white steeple of the town met my eyes. I alighted, and was conducted to my solitary apartment, to spend the evening as I pleased.

Tôi có đủ thời gian rảnh rỗi cho những suy nghĩ này và nhiều suy nghĩ khác trong chuyến đi tới Ingolstadt, chuyến đi dài và mệt mỏi. Cuối cùng ngọn tháp chuông trắng cao vút của thị trấn hiện ra trước mắt tôi. Tôi xuống xe, và được dẫn tới căn phòng cô quạnh của mình, để trải qua buổi tối tùy ý.

The next morning I delivered my letters of introduction, and paid a visit to some of the principal professors, and among others to M. Krempe, professor of natural philosophy. He received me with politeness, and asked me several questions concerning my progress in the different branches of science appertaining to natural philosophy. I mentioned, it is true, with fear and trembling, the only authors I had ever read upon those subjects. The professor stared: “Have you,” he said, “really spent your time in studying such nonsense?”

Sáng hôm sau tôi trao những lá thư giới thiệu, và đến thăm một vài giáo sư chính, trong đó có ông Krempe, giáo sư triết học tự nhiên. Ông tiếp tôi lịch sự, và hỏi tôi vài câu về sự tiến bộ của tôi trong các nhánh khoa học khác nhau thuộc về triết học tự nhiên. Quả thật, tôi đã nhắc đến, với nỗi sợ hãi run rẩy, những tác giả duy nhất mà tôi từng đọc về các đề tài ấy. Vị giáo sư trố mắt: “Anh,” ông nói, “thật sự đã phí thời gian nghiên cứu những thứ vớ vẩn như thế sao?”

I replied in the affirmative. “Every minute,” continued M. Krempe with warmth, “every instant that you have wasted on those books is utterly and entirely lost. You have burdened your memory with exploded systems, and useless names. Good God! in what desert land have you lived, where no one was kind enough to inform you that these fancies, which you have so greedily imbibed, are a thousand years old, and as musty as they are ancient? I little expected in this enlightened and scientific age to find a disciple of Albertus Magnus and Paracelsus. My dear Sir, you must begin your studies entirely anew.”

Tôi đáp rằng đúng vậy. “Từng phút,” ông Krempe tiếp tục, giọng nóng nảy, “từng khoảnh khắc mà anh đã phí vào những cuốn sách ấy đều hoàn toàn và tuyệt đối mất trắng. Anh đã chất lên trí nhớ mình những hệ thống đã bị bác bỏ, và những cái tên vô dụng. Lạy Chúa! anh đã sống ở xứ hoang mạc nào, nơi không ai đủ tử tế để cho anh biết rằng những ảo tưởng mà anh say sưa thu nạp ấy đã có từ một nghìn năm trước, và cổ lỗ bao nhiêu thì mốc meo bấy nhiêu? Tôi thật không ngờ trong thời đại khai sáng và khoa học này lại gặp một môn đồ của Albertus Magnus và Paracelsus. Anh bạn thân mến của tôi, anh phải bắt đầu việc học lại hoàn toàn từ đầu.”

So saying, he stept aside, and wrote down a list of several books treating of natural philosophy, which he desired me to procure, and dismissed me, after mentioning that in the beginning of the following week he intended to commence a course of lectures upon natural philosophy in its general relations, and that M. Waldman, a fellow-professor, would lecture upon chemistry the alternate days that he missed.

Nói đoạn, ông bước sang một bên, và viết ra danh sách vài cuốn sách bàn về triết học tự nhiên, bảo tôi tìm mua, rồi cho tôi về, sau khi cho biết rằng vào đầu tuần sau ông định bắt đầu một khóa giảng về triết học tự nhiên trong những mối liên hệ tổng quát của nó, và rằng ông Waldman, một giáo sư đồng nghiệp, sẽ giảng về hóa học vào những ngày xen kẽ mà ông không giảng.

I returned home, not disappointed, for I had long considered those authors useless whom the professor had so strongly reprobated; but I did not feel much inclined to study the books which I procured at his recommendation. M. Krempe was a little squat man, with a gruff voice and repulsive countenance; the teacher, therefore, did not prepossess me in favour of his doctrine. Besides, I had a contempt for the uses of modern natural philosophy. It was very different, when the masters of the science sought immortality and power; such views, although futile, were grand: but now the scene was changed. The ambition of the inquirer seemed to limit itself to the annihilation of those visions on which my interest in science was chiefly founded. I was required to exchange chimeras of boundless grandeur for realities of little worth.

Tôi trở về nhà, không hề thất vọng, vì từ lâu tôi đã coi những tác giả mà vị giáo sư kịch liệt chê bai ấy là vô dụng; nhưng tôi không mấy hứng thú nghiên cứu những cuốn sách tôi đã mua theo lời khuyên của ông. Ông Krempe là một người nhỏ thó, lùn mập, giọng cộc cằn và vẻ mặt khó ưa; vì vậy, người thầy ấy không khiến tôi có thiện cảm với học thuyết của ông. Hơn nữa, tôi khinh thường những ứng dụng của triết học tự nhiên hiện đại. Mọi sự đã rất khác, khi những bậc thầy của khoa học tìm kiếm sự bất tử và quyền năng; những mục tiêu như thế, dù hão huyền, vẫn thật vĩ đại: nhưng giờ đây cảnh tượng đã đổi thay. Tham vọng của người nghiên cứu dường như tự giới hạn ở việc tiêu diệt chính những ảo mộng mà niềm say mê khoa học của tôi chủ yếu dựa vào. Tôi bị buộc phải đánh đổi những ảo vọng vĩ đại vô biên lấy những thực tại chẳng mấy giá trị.

Such were my reflections during the first two or three days spent almost in solitude. But as the ensuing week commenced, I thought of the information which M. Krempe had given me concerning the lectures. And although I could not consent to go and hear that little conceited fellow deliver sentences out of a pulpit, I recollected what he had said of M. Waldman, whom I had never seen, as he had hitherto been out of town.

Đó là những suy nghĩ của tôi trong hai ba ngày đầu, hầu như sống trong cô độc. Nhưng khi tuần tiếp theo bắt đầu, tôi nghĩ đến thông tin ông Krempe đã cho tôi về các bài giảng. Và dù tôi không thể chấp nhận việc đến nghe cái gã nhỏ thó tự phụ ấy rao giảng những câu văn trên bục giảng, tôi nhớ lại những gì ông ta đã nói về ông Waldman, người mà tôi chưa từng gặp, vì cho tới lúc ấy ông vẫn đi vắng khỏi thành phố.

Partly from curiosity, and partly from idleness, I went into the lecturing room, which M. Waldman entered shortly after. This professor was very unlike his colleague. He appeared about fifty years of age, but with an aspect expressive of the greatest benevolence; a few gray hairs covered his temples, but those at the back of his head were nearly black. His person was short, but remarkably erect; and his voice the sweetest I had ever heard. He began his lecture by a recapitulation of the history of chemistry and the various improvements made by different men of learning, pronouncing with fervour the names of the most distinguished discoverers. He then took a cursory view of the present state of the science, and explained many of its elementary terms. After having made a few preparatory experiments, he concluded with a panegyric upon modern chemistry, the terms of which I shall never forget:—

Phần vì tò mò, phần vì rảnh rỗi, tôi bước vào giảng đường, và ít lâu sau ông Waldman bước vào. Vị giáo sư này khác hẳn người đồng nghiệp. Ông có vẻ khoảng năm mươi tuổi, nhưng với một dáng vẻ biểu lộ lòng nhân hậu lớn lao nhất; vài sợi tóc bạc phủ trên thái dương, nhưng tóc phía sau đầu thì gần như còn đen nhánh. Ông người thấp, nhưng thẳng thớm lạ thường; và giọng nói của ông êm dịu nhất mà tôi từng nghe. Ông bắt đầu bài giảng bằng việc tóm lược lịch sử hóa học và những cải tiến khác nhau do nhiều nhà học giả thực hiện, đọc lên với lòng nhiệt thành tên tuổi của những nhà khám phá lỗi lạc nhất. Rồi ông điểm qua tình trạng hiện nay của môn khoa học, và giải thích nhiều thuật ngữ sơ đẳng của nó. Sau khi làm vài thí nghiệm dẫn nhập, ông kết thúc bằng một bài ca ngợi hóa học hiện đại, những lời lẽ mà tôi sẽ không bao giờ quên:—

“The ancient teachers of this science,” said he, “promised impossibilities, and performed nothing. The modern masters promise very little; they know that metals cannot be transmuted, and that the elixir of life is a chimera. But these philosophers, whose hands seem only made to dabble in dirt, and their eyes to pour over the microscope or crucible, have indeed performed miracles. They penetrate into the recesses of nature, and shew how she works in her hiding places. They ascend into the heavens; they have discovered how the blood circulates, and the nature of the air we breathe. They have acquired new and almost unlimited powers; they can command the thunders of heaven, mimic the earthquake, and even mock the invisible world with its own shadows.”

“Những bậc thầy thuở xưa của môn khoa học này,” ông nói, “hứa hẹn những điều không thể, và chẳng thực hiện được gì. Những bậc thầy hiện đại hứa hẹn rất ít; họ biết rằng kim loại không thể biến hóa, và rằng thuốc trường sinh chỉ là ảo vọng. Nhưng những triết gia này, những người mà đôi tay dường như chỉ sinh ra để vầy bùn đất, và đôi mắt chỉ để chăm chú vào kính hiển vi hay chén nung, quả thật đã làm nên những điều kỳ diệu. Họ thâm nhập vào những nơi sâu kín của tự nhiên, và cho thấy nàng vận hành thế nào ở những chốn ẩn mình. Họ bay lên tận trời cao; họ đã khám phá ra máu tuần hoàn như thế nào, và bản chất của không khí chúng ta thở. Họ đã giành được những quyền năng mới và gần như vô hạn; họ có thể điều khiển sấm sét của trời, mô phỏng động đất, và thậm chí chế giễu thế giới vô hình bằng chính những cái bóng của nó.”

I departed highly pleased with the professor and his lecture, and paid him a visit the same evening. His manners in private were even more mild and attractive than in public; for there was a certain dignity in his mien during his lecture, which in his own house was replaced by the greatest affability and kindness. He heard with attention my little narration concerning my studies, and smiled at the names of Cornelius Agrippa, and Paracelsus, but without the contempt that M. Krempe had exhibited. He said, that “these were men to whose indefatigable zeal modern philosophers were indebted for most of the foundations of their knowledge. They had left to us, as an easier task, to give new names, and arrange in connected classifications, the facts which they in a great degree had been the instruments of bringing to light. The labours of men of genius, however erroneously directed, scarcely ever fail in ultimately turning to the solid advantage of mankind.” I listened to his statement, which was delivered without any presumption or affectation; and then added, that his lecture had removed my prejudices against modern chemists; and I, at the same time, requested his advice concerning the books I ought to procure.

Tôi ra về, vô cùng hài lòng với vị giáo sư và bài giảng của ông, và đến thăm ông ngay tối hôm đó. Cử chỉ của ông khi ở riêng còn ôn hòa và cuốn hút hơn cả nơi công cộng; vì trong lúc giảng bài, phong thái ông có một vẻ trang nghiêm nhất định, mà ở nhà riêng thì được thay bằng sự niềm nở và tử tế hết mực. Ông chăm chú lắng nghe tôi kể đôi chút về việc học hành của mình, và mỉm cười khi nghe tên Cornelius Agrippa và Paracelsus, nhưng không có vẻ khinh miệt như ông Krempe đã tỏ ra. Ông nói rằng “đó là những con người mà các triết gia hiện đại mang ơn lòng nhiệt thành không mệt mỏi của họ về phần lớn nền tảng tri thức của mình. Họ đã để lại cho chúng ta, như một nhiệm vụ dễ dàng hơn, việc đặt những tên gọi mới, và sắp xếp thành những hệ thống phân loại liên kết với nhau, những sự kiện mà phần lớn chính họ đã là công cụ đưa ra ánh sáng. Công sức của những bậc thiên tài, dù có bị dẫn dắt sai lạc đến đâu, hầu như không bao giờ không đem lại lợi ích vững chắc cho nhân loại.” Tôi lắng nghe lời ông, được nói ra không chút tự phụ hay kiểu cách; rồi nói thêm rằng bài giảng của ông đã xóa bỏ những định kiến của tôi đối với các nhà hóa học hiện đại; đồng thời tôi xin ông chỉ bảo về những cuốn sách tôi nên tìm đọc.

“I am happy,” said M. Waldman, “to have gained a disciple; and if your application equals your ability, I have no doubt of your success. Chemistry is that branch of natural philosophy in which the greatest improvements have been and may be made; it is on that account that I have made it my peculiar study; but at the same time I have not neglected the other branches of science. A man would make but a very sorry chemist, if he attended to that department of human knowledge alone. If your wish is to become really a man of science, and not merely a petty experimentalist, I should advise you to apply to every branch of natural philosophy, including mathematics.”

“Tôi rất vui,” ông Waldman nói, “vì có được một môn đồ; và nếu sự chuyên cần của anh tương xứng với năng lực của anh, tôi không nghi ngờ gì về thành công của anh. Hóa học là nhánh của triết học tự nhiên trong đó những tiến bộ lớn nhất đã đạt được và sẽ còn có thể đạt được; chính vì lẽ đó mà tôi đã chọn nó làm lĩnh vực nghiên cứu riêng; nhưng đồng thời tôi cũng không xao nhãng những nhánh khoa học khác. Một người sẽ chỉ là một nhà hóa học hết sức tồi, nếu chỉ chú tâm vào riêng lĩnh vực ấy của tri thức nhân loại. Nếu mong muốn của anh là trở thành một nhà khoa học thực thụ, chứ không chỉ là một kẻ làm thí nghiệm vặt vãnh, tôi khuyên anh nên chuyên tâm vào mọi nhánh của triết học tự nhiên, kể cả toán học.”

He then took me into his laboratory, and explained to me the uses of his various machines; instructing me as to what I ought to procure, and promising me the use of his own, when I should have advanced far enough in the science not to derange their mechanism. He also gave me the list of books which I had requested; and I took my leave.

Rồi ông đưa tôi vào phòng thí nghiệm, và giải thích cho tôi công dụng của những máy móc khác nhau; chỉ cho tôi những gì tôi nên sắm, và hứa cho tôi sử dụng máy móc của ông, khi tôi đã tiến đủ xa trong môn khoa học để không làm hỏng cơ cấu của chúng. Ông cũng đưa cho tôi danh sách sách mà tôi đã xin; và tôi cáo từ.

Thus ended a day memorable to me; it decided my future destiny.

Thế là kết thúc một ngày đáng nhớ đối với tôi; nó đã định đoạt số phận tương lai của tôi.

From this day natural philosophy, and particularly chemistry, in the most comprehensive sense of the term, became nearly my sole occupation. I read with ardour those works, so full of genius and discrimination, which modern inquirers have written on these subjects. I attended the lectures, and cultivated the acquaintance, of the men of science of the university; and I found even in M. Krempe a great deal of sound sense and real information, combined, it is true, with a repulsive physiognomy and manners, but not on that account the less valuable. In M. Waldman I found a true friend. His gentleness was never tinged by dogmatism; and his instructions were given with an air of frankness and good nature, that banished every idea of pedantry. It was, perhaps, the amiable character of this man that inclined me more to that branch of natural philosophy which he professed, than an intrinsic love for the science itself. But this state of mind had place only in the first steps towards knowledge: the more fully I entered into the science, the more exclusively I pursued it for its own sake. That application, which at first had been a matter of duty and resolution, now became so ardent and eager, that the stars often disappeared in the light of morning whilst I was yet engaged in my laboratory.

Từ hôm ấy, triết học tự nhiên, và đặc biệt là hóa học, theo nghĩa bao quát nhất của từ này, đã trở thành gần như công việc duy nhất của tôi. Tôi say mê đọc những công trình, thật đầy thiên tài và sáng suốt, mà các nhà nghiên cứu hiện đại đã viết về những đề tài ấy. Tôi dự các buổi giảng, và kết giao với các nhà khoa học của trường đại học; và ngay cả ở ông Krempe tôi cũng tìm thấy rất nhiều lương tri vững vàng và hiểu biết thực sự, dù quả là đi kèm với một diện mạo và cung cách khó ưa, nhưng không vì thế mà kém phần quý giá. Ở ông Waldman tôi tìm được một người bạn chân chính. Sự hiền hòa của ông không bao giờ nhuốm vẻ giáo điều; và ông giảng dạy với một vẻ thẳng thắn và hồn hậu, xua tan mọi ý niệm về thói thông thái rởm. Có lẽ chính tính cách dễ mến của con người này đã khiến tôi nghiêng về ngành triết học tự nhiên mà ông giảng dạy, hơn là một tình yêu tự thân dành cho chính khoa học ấy. Nhưng tâm trạng này chỉ có trong những bước đầu tiên trên con đường tri thức: càng thâm nhập trọn vẹn vào khoa học, tôi càng theo đuổi nó chỉ vì chính nó. Sự chuyên cần ấy, lúc đầu vốn là chuyện bổn phận và quyết tâm, giờ trở nên nồng nhiệt và hăm hở đến nỗi các vì sao thường đã tắt trong ánh sáng ban mai mà tôi vẫn còn miệt mài trong phòng thí nghiệm.

As I applied so closely, it may be easily conceived that I improved rapidly. My ardour was indeed the astonishment of the students; and my proficiency, that of the masters. Professor Krempe often asked me, with a sly smile, how Cornelius Agrippa went on? whilst M. Waldman expressed the most heart-felt exultation in my progress. Two years passed in this manner, during which I paid no visit to Geneva, but was engaged, heart and soul, in the pursuit of some discoveries, which I hoped to make. None but those who have experienced them can conceive of the enticements of science. In other studies you go as far as others have gone before you, and there is nothing more to know; but in a scientific pursuit there is continual food for discovery and wonder. A mind of moderate capacity, which closely pursues one study, must infallibly arrive at great proficiency in that study; and I, who continually sought the attainment of one object of pursuit, and was solely wrapt up in this, improved so rapidly, that, at the end of two years, I made some discoveries in the improvement of some chemical instruments, which procured me great esteem and admiration at the university. When I had arrived at this point, and had become as well acquainted with the theory and practice of natural philosophy as depended on the lessons of any of the professors at Ingolstadt, my residence there being no longer conducive to my improvements, I thought of returning to my friends and my native town, when an incident happened that protracted my stay.

Vì tôi chuyên tâm đến thế, hẳn dễ hình dung rằng tôi tiến bộ rất nhanh. Lòng nhiệt thành của tôi quả thực khiến các sinh viên kinh ngạc; còn sự thành thạo của tôi thì khiến các thầy kinh ngạc. Giáo sư Krempe thường hỏi tôi, với một nụ cười ranh mãnh, rằng Cornelius Agrippa dạo này ra sao? trong khi ông Waldman bày tỏ niềm hân hoan chân thành nhất trước sự tiến bộ của tôi. Hai năm trôi qua như thế, trong thời gian đó tôi không về thăm Genève lần nào, mà dốc hết tâm hồn và trí lực theo đuổi một vài khám phá mà tôi hy vọng sẽ đạt được. Không ai ngoài những người đã từng trải qua có thể hình dung nổi sức quyến rũ của khoa học. Trong các ngành học khác, người ta đi xa đến chỗ những người đi trước đã đi, và chẳng còn gì hơn để biết; nhưng trong cuộc truy tìm khoa học thì luôn có thức ăn bất tận cho khám phá và kinh ngạc. Một trí óc có năng lực vừa phải, nếu kiên trì theo đuổi một ngành học, ắt sẽ đạt tới trình độ tinh thông trong ngành ấy; còn tôi, kẻ không ngừng tìm cách đạt tới một mục tiêu duy nhất và chỉ đắm chìm trong nó, đã tiến bộ nhanh đến nỗi, vào cuối năm thứ hai, tôi đã có vài phát minh nhằm cải tiến một số dụng cụ hóa học, khiến tôi được cả trường đại học hết sức kính trọng và thán phục. Khi đã đến mức ấy, và đã am hiểu lý thuyết lẫn thực hành của triết học tự nhiên tới mức mà bài giảng của bất kỳ vị giáo sư nào ở Ingolstadt có thể đem lại, việc ở lại đó không còn giúp gì cho sự tiến bộ của tôi nữa, tôi nghĩ đến chuyện trở về với bạn bè và quê nhà, thì một sự việc xảy ra khiến tôi phải nán lại lâu hơn.

One of the phænonema which had peculiarly attracted my attention was the structure of the human frame, and, indeed, any animal endued with life. Whence, I often asked myself, did the principle of life proceed? It was a bold question, and one which has ever been considered as a mystery; yet with how many things are we upon the brink of becoming acquainted, if cowardice or carelessness did not restrain our inquiries. I revolved these circumstances in my mind, and determined thenceforth to apply myself more particularly to those branches of natural philosophy which relate to physiology. Unless I had been animated by an almost supernatural enthusiasm, my application to this study would have been irksome, and almost intolerable. To examine the causes of life, we must first have recourse to death. I became acquainted with the science of anatomy: but this was not sufficient; I must also observe the natural decay and corruption of the human body. In my education my father had taken the greatest precautions that my mind should be impressed with no supernatural horrors. I do not ever remember to have trembled at a tale of superstition, or to have feared the apparition of a spirit. Darkness had no effect upon my fancy; and a church-yard was to me merely the receptacle of bodies deprived of life, which, from being the seat of beauty and strength, had become food for the worm. Now I was led to examine the cause and progress of this decay, and forced to spend days and nights in vaults and charnel houses. My attention was fixed upon every object the most insupportable to the delicacy of the human feelings. I saw how the fine form of man was degraded and wasted; I beheld the corruption of death succeed to the blooming cheek of life; I saw how the worm inherited the wonders of the eye and brain. I paused, examining and analysing all the minutiæ of causation, as exemplified in the change from life to death, and death to life, until from the midst of this darkness a sudden light broke in upon me—a light so brilliant and wondrous, yet so simple, that while I became dizzy with the immensity of the prospect which it illustrated, I was surprised that among so many men of genius, who had directed their inquiries towards the same science, that I alone should be reserved to discover so astonishing a secret.

Một trong những hiện tượng đặc biệt thu hút sự chú ý của tôi là cấu tạo của cơ thể con người, và quả thực, của bất kỳ loài vật nào được phú cho sự sống. Tôi thường tự hỏi, nguyên lý của sự sống bắt nguồn từ đâu? Đó là một câu hỏi táo bạo, một câu hỏi xưa nay vẫn bị coi là điều bí ẩn; vậy mà biết bao nhiêu điều chúng ta đã đứng ngay bên bờ hiểu được, nếu sự hèn nhát hay cẩu thả không kìm hãm những cuộc tìm tòi của ta. Tôi suy đi tính lại những điều ấy trong đầu, và quyết định từ đó trở đi sẽ chuyên tâm đặc biệt hơn vào những ngành triết học tự nhiên liên quan đến sinh lý học. Nếu không được thôi thúc bởi một lòng nhiệt thành gần như siêu nhiên, việc chuyên tâm vào môn học này hẳn đã trở nên nhọc nhằn, và gần như không thể chịu nổi. Muốn xem xét nguyên nhân của sự sống, trước hết ta phải tìm đến cái chết. Tôi làm quen với khoa giải phẫu: nhưng thế chưa đủ; tôi còn phải quan sát sự rữa nát và thối rữa tự nhiên của thân thể con người. Trong việc giáo dục tôi, cha tôi đã hết sức đề phòng để tâm trí tôi không bị in hằn bất kỳ nỗi kinh hoàng siêu nhiên nào. Tôi không hề nhớ mình từng run sợ trước một câu chuyện mê tín, hay từng sợ hãi trước sự hiện hình của một hồn ma. Bóng tối chẳng tác động gì đến trí tưởng tượng của tôi; và đối với tôi, nghĩa địa chỉ đơn thuần là nơi chứa những thân thể đã mất sự sống, những thân thể từng là chốn ngự của vẻ đẹp và sức mạnh, nay đã thành mồi cho giòi bọ. Giờ đây tôi bị dẫn tới chỗ phải xem xét nguyên nhân và quá trình của sự rữa nát này, và buộc phải trải qua bao ngày bao đêm trong các hầm mộ và nhà chứa hài cốt. Sự chú ý của tôi dồn vào mọi thứ khó chịu đựng nhất đối với sự tế nhị của tình cảm con người. Tôi thấy hình hài đẹp đẽ của con người bị hạ nhục và tàn tạ ra sao; tôi chứng kiến sự thối rữa của cái chết thế chỗ cho đôi má hồng tươi của sự sống; tôi thấy giòi bọ thừa hưởng những kỳ quan của con mắt và bộ óc như thế nào. Tôi dừng lại, xem xét và phân tích mọi chi tiết li ti của quan hệ nhân quả, như được minh chứng trong sự chuyển hóa từ sống sang chết, và từ chết sang sống, cho đến khi từ giữa bóng tối ấy một tia sáng bất ngờ bừng lên trong tôi—một tia sáng rực rỡ và kỳ diệu đến thế, mà lại giản dị đến thế, khiến trong khi choáng váng trước sự mênh mông của viễn cảnh mà nó soi tỏ, tôi vẫn ngạc nhiên rằng giữa biết bao bậc thiên tài đã hướng sự tìm tòi vào cùng một ngành khoa học, lại chỉ riêng mình tôi được dành để khám phá ra một bí mật kinh người đến thế.

Remember, I am not recording the vision of a madman. The sun does not more certainly shine in the heavens, than that which I now affirm is true. Some miracle might have produced it, yet the stages of the discovery were distinct and probable. After days and nights of incredible labour and fatigue, I succeeded in discovering the cause of generation and life; nay, more, I became myself capable of bestowing animation upon lifeless matter.

Xin hãy nhớ rằng, tôi không ghi lại ảo tưởng của một kẻ điên. Mặt trời chiếu sáng trên trời cao cũng không chắc chắn hơn điều tôi khẳng định lúc này là sự thật. Có lẽ một phép màu nào đó đã tạo ra nó, vậy mà các giai đoạn của cuộc khám phá đều rõ ràng và hợp lẽ. Sau bao ngày đêm lao lực và mệt nhọc khôn tả, tôi đã thành công trong việc khám phá ra nguyên nhân của sự sinh thành và sự sống; không, còn hơn thế, chính tôi đã trở nên có khả năng ban sự sống cho vật chất vô tri.

The astonishment which I had at first experienced on this discovery soon gave place to delight and rapture. After so much time spent in painful labour, to arrive at once at the summit of my desires, was the most gratifying consummation of my toils. But this discovery was so great and overwhelming, that all the steps by which I had been progressively led to it were obliterated, and I beheld only the result. What had been the study and desire of the wisest men since the creation of the world, was now within my grasp. Not that, like a magic scene, it all opened upon me at once: the information I had obtained was of a nature rather to direct my endeavours so soon as I should point them towards the object of my search, than to exhibit that object already accomplished. I was like the Arabian who had been buried with the dead, and found a passage to life aided only by one glimmering, and seemingly ineffectual light.

Nỗi kinh ngạc mà ban đầu tôi cảm thấy trước khám phá này chẳng bao lâu nhường chỗ cho niềm vui sướng và mê say. Sau bao thời gian dằn vặt trong lao lực, được đạt ngay tức khắc tới đỉnh cao của những ước vọng, ấy là sự viên mãn khiến tôi mãn nguyện nhất cho bao công sức. Nhưng khám phá này lớn lao và choáng ngợp đến nỗi mọi bước đã dần dần dẫn tôi tới nó đều bị xóa nhòa, và tôi chỉ còn nhìn thấy kết quả. Điều đã là đối tượng nghiên cứu và khát vọng của những bậc hiền minh nhất từ thuở khai thiên lập địa, nay đã nằm trong tầm tay tôi. Không phải là, như một cảnh tượng ảo thuật, tất cả đã mở ra trước mắt tôi cùng một lúc: những hiểu biết tôi có được thuộc loại giúp định hướng nỗ lực của tôi một khi tôi hướng chúng về mục tiêu tìm kiếm, hơn là bày ra mục tiêu ấy như đã hoàn tất. Tôi giống như người Ả Rập bị chôn cùng người chết, và đã tìm được lối trở về với sự sống chỉ nhờ một tia sáng le lói, tưởng chừng vô dụng.

I see by your eagerness, and the wonder and hope which your eyes express, my friend, that you expect to be informed of the secret with which I am acquainted; that cannot be: listen patiently until the end of my story, and you will easily perceive why I am reserved upon that subject. I will not lead you on, unguarded and ardent as I then was, to your destruction and infallible misery. Learn from me, if not by my precepts, at least by my example, how dangerous is the acquirement of knowledge, and how much happier that man is who believes his native town to be the world, than he who aspires to become greater than his nature will allow.

Qua vẻ háo hức của anh, cùng nỗi kinh ngạc và hy vọng mà đôi mắt anh bộc lộ, tôi thấy, bạn tôi, rằng anh mong được nghe kể về bí mật tôi biết; điều đó không thể được: hãy kiên nhẫn lắng nghe cho tới cuối câu chuyện của tôi, và anh sẽ dễ dàng hiểu vì sao tôi kín miệng về chuyện ấy. Tôi sẽ không dẫn anh, vốn thiếu đề phòng và nồng nhiệt như tôi khi ấy, tới chỗ diệt vong và nỗi khổ đau không sao tránh khỏi. Hãy học từ tôi, nếu không phải qua lời khuyên răn của tôi, thì ít nhất qua tấm gương của tôi, rằng việc thu nhận tri thức nguy hiểm biết chừng nào, và kẻ tin rằng quê nhà mình là cả thế giới hạnh phúc hơn biết bao so với kẻ khao khát trở nên vĩ đại hơn mức bản chất mình cho phép.

When I found so astonishing a power placed within my hands, I hesitated a long time concerning the manner in which I should employ it. Although I possessed the capacity of bestowing animation, yet to prepare a frame for the reception of it, with all its intricacies of fibres, muscles, and veins, still remained a work of inconceivable difficulty and labour. I doubted at first whether I should attempt the creation of a being like myself or one of simpler organization; but my imagination was too much exalted by my first success to permit me to doubt of my ability to give life to an animal as complex and wonderful as man. The materials at present within my command hardly appeared adequate to so arduous an undertaking; but I doubted not that I should ultimately succeed. I prepared myself for a multitude of reverses; my operations might be incessantly baffled, and at last my work be imperfect: yet, when I considered the improvement which every day takes place in science and mechanics, I was encouraged to hope my present attempts would at least lay the foundations of future success. Nor could I consider the magnitude and complexity of my plan as any argument of its impracticability. It was with these feelings that I began the creation of a human being. As the minuteness of the parts formed a great hindrance to my speed, I resolved, contrary to my first intention, to make the being of a gigantic stature; that is to say, about eight feet in height, and proportionably large. After having formed this determination, and having spent some months in successfully collecting and arranging my materials, I began.

Khi thấy một quyền năng kinh người đến thế được đặt vào tay mình, tôi do dự rất lâu về cách sử dụng nó. Tuy tôi đã có khả năng ban sự sống, nhưng chuẩn bị một cơ thể để tiếp nhận nó, với tất cả sự phức tạp của các thớ sợi, bắp cơ và mạch máu, vẫn còn là một công việc khó khăn và nhọc nhằn không thể tưởng tượng. Lúc đầu tôi phân vân không biết nên thử tạo ra một sinh vật giống như mình hay một sinh vật có cấu tạo đơn giản hơn; nhưng trí tưởng tượng của tôi đã quá phấn chấn vì thành công đầu tiên đến mức không cho phép tôi hoài nghi khả năng của mình trong việc ban sự sống cho một sinh thể phức tạp và kỳ diệu như con người. Những vật liệu tôi có trong tay lúc ấy dường như khó mà đủ cho một công cuộc gian nan như vậy; nhưng tôi không hề nghi ngờ rằng rốt cuộc mình sẽ thành công. Tôi chuẩn bị tinh thần cho vô số thất bại; các thao tác của tôi có thể liên tục bị cản trở, và rốt cuộc công trình của tôi có thể không hoàn hảo: thế nhưng, khi nghĩ đến những tiến bộ mỗi ngày diễn ra trong khoa học và cơ khí, tôi được khích lệ để hy vọng rằng những nỗ lực hiện tại của mình ít nhất cũng sẽ đặt nền móng cho thành công mai sau. Tôi cũng không thể coi tầm vóc và sự phức tạp của kế hoạch là lý lẽ nào chứng tỏ nó bất khả thi. Chính với những cảm xúc ấy mà tôi bắt đầu tạo tác một con người. Vì sự nhỏ bé của các bộ phận là trở ngại lớn cho tốc độ của tôi, tôi quyết định, trái với ý định ban đầu, sẽ làm cho sinh vật ấy có tầm vóc khổng lồ; nghĩa là cao chừng tám bộ, và to lớn tương xứng. Sau khi đã quyết định như thế, và đã bỏ ra vài tháng để thu thập và sắp xếp thành công các vật liệu, tôi bắt tay vào việc.

No one can conceive the variety of feelings which bore me onwards, like a hurricane, in the first enthusiasm of success. Life and death appeared to me ideal bounds, which I should first break through, and pour a torrent of light into our dark world. A new species would bless me as its creator and source; many happy and excellent natures would owe their being to me. No father could claim the gratitude of his child so completely as I should deserve their’s. Pursuing these reflections, I thought, that if I could bestow animation upon lifeless matter, I might in process of time (although I now found it impossible) renew life where death had apparently devoted the body to corruption.

Không ai có thể hình dung nổi muôn vàn cảm xúc đã cuốn tôi đi, như một cơn bão lốc, trong niềm hăng say đầu tiên của thành công. Sự sống và cái chết dường như đối với tôi chỉ là những ranh giới trong ý niệm, mà tôi sẽ là người đầu tiên phá vỡ, để trút một dòng thác ánh sáng vào thế giới tăm tối của chúng ta. Một giống loài mới sẽ chúc phúc cho tôi như đấng tạo tác và cội nguồn của nó; biết bao bản thể hạnh phúc và ưu tú sẽ nhờ tôi mà có mặt trên đời. Không người cha nào có thể đòi hỏi lòng biết ơn của con mình trọn vẹn như tôi xứng đáng được nhận lòng biết ơn của chúng. Theo đuổi những suy tưởng ấy, tôi nghĩ rằng nếu tôi có thể ban sự sống cho vật chất vô tri, thì theo thời gian (dù giờ đây tôi thấy điều đó là không thể) tôi có thể làm sống lại thân thể mà cái chết dường như đã phó mặc cho sự thối rữa.

These thoughts supported my spirits, while I pursued my undertaking with unremitting ardour. My cheek had grown pale with study, and my person had become emaciated with confinement. Sometimes, on the very brink of certainty, I failed; yet still I clung to the hope which the next day or the next hour might realize. One secret which I alone possessed was the hope to which I had dedicated myself; and the moon gazed on my midnight labours, while, with unrelaxed and breathless eagerness, I pursued nature to her hiding places. Who shall conceive the horrors of my secret toil, as I dabbled among the unhallowed damps of the grave, or tortured the living animal to animate the lifeless clay? My limbs now tremble, and my eyes swim with the remembrance; but then a resistless, and almost frantic impulse, urged me forward; I seemed to have lost all soul or sensation but for this one pursuit. It was indeed but a passing trance, that only made me feel with renewed acuteness so soon as, the unnatural stimulus ceasing to operate, I had returned to my old habits. I collected bones from charnel houses; and disturbed, with profane fingers, the tremendous secrets of the human frame. In a solitary chamber, or rather cell, at the top of the house, and separated from all the other apartments by a gallery and staircase, I kept my workshop of filthy creation; my eyeballs were starting from their sockets in attending to the details of my employment. The dissecting room and the slaughter-house furnished many of my materials; and often did my human nature turn with loathing from my occupation, whilst, still urged on by an eagerness which perpetually increased, I brought my work near to a conclusion.

Những ý nghĩ ấy nâng đỡ tinh thần tôi, trong khi tôi theo đuổi công cuộc của mình với lòng nhiệt thành không ngơi nghỉ. Má tôi đã tái nhợt vì học hành, và thân hình tôi đã gầy rộc vì giam mình trong phòng. Đôi khi, ngay bên bờ của sự chắc chắn, tôi lại thất bại; vậy mà tôi vẫn bám chặt lấy niềm hy vọng mà ngày mai hay giờ tới có thể biến thành hiện thực. Một bí mật chỉ riêng tôi nắm giữ là niềm hy vọng mà tôi đã hiến dâng đời mình; và vầng trăng dõi nhìn những công việc lúc nửa đêm của tôi, trong khi, với nỗi háo hức không chùng xuống và nghẹt thở, tôi săn đuổi thiên nhiên tới tận những chốn ẩn náu của nàng. Ai có thể hình dung nổi những nỗi ghê rợn trong công việc lén lút của tôi, khi tôi lần mò giữa hơi ẩm ô uế của nấm mồ, hay hành hạ con vật đang sống để thổi sự sống vào nắm đất sét vô hồn? Giờ đây tay chân tôi run rẩy, mắt tôi mờ đi khi nhớ lại; nhưng khi ấy một sức thôi thúc không cưỡng nổi, và gần như điên cuồng, đã thúc tôi tiến tới; tôi dường như đã mất hết linh hồn hay cảm giác, ngoại trừ cho cuộc truy tìm duy nhất này. Quả thực đó chỉ là một cơn mê thoáng qua, khiến tôi càng cảm nhận sắc bén hơn ngay khi, lúc sự kích thích phi tự nhiên thôi tác động, tôi trở lại với những thói quen cũ. Tôi thu nhặt xương cốt từ các nhà chứa hài cốt; và với những ngón tay phạm thánh, tôi khuấy động những bí mật khủng khiếp của cơ thể con người. Trong một căn phòng biệt lập, hay đúng hơn là một xà lim, trên tầng cao nhất của ngôi nhà, tách khỏi mọi phòng khác bằng một hành lang và một cầu thang, tôi đặt xưởng sáng tạo nhơ nhuốc của mình; nhãn cầu tôi như muốn lồi ra khỏi hốc mắt khi chăm chú vào từng chi tiết công việc. Phòng mổ xẻ và lò sát sinh cung cấp cho tôi nhiều vật liệu; và nhân tính trong tôi thường quay đi ghê tởm công việc mình làm, trong khi, vẫn bị thúc đẩy bởi một nỗi háo hức không ngừng tăng lên, tôi đưa công trình tới gần hồi kết.

The summer months passed while I was thus engaged, heart and soul, in one pursuit. It was a most beautiful season; never did the fields bestow a more plentiful harvest, or the vines yield a more luxuriant vintage: but my eyes were insensible to the charms of nature. And the same feelings which made me neglect the scenes around me caused me also to forget those friends who were so many miles absent, and whom I had not seen for so long a time. I knew my silence disquieted them; and I well remembered the words of my father: “I know that while you are pleased with yourself, you will think of us with affection, and we shall hear regularly from you. You must pardon me, if I regard any interruption in your correspondence as a proof that your other duties are equally neglected.”

Những tháng hè trôi qua trong khi tôi dốc hết tâm hồn và trí lực vào một cuộc truy tìm duy nhất như thế. Đó là một mùa tuyệt đẹp; chưa bao giờ đồng ruộng cho một vụ mùa bội thu hơn, hay vườn nho cho một mùa nho sai trĩu hơn: nhưng mắt tôi trơ trơ trước những vẻ duyên dáng của thiên nhiên. Và cũng chính những cảm xúc khiến tôi lơ là cảnh vật xung quanh còn khiến tôi quên cả những người thân yêu đang ở cách xa bao dặm, những người mà đã lâu lắm tôi không gặp. Tôi biết sự im lặng của tôi làm họ lo lắng; và tôi nhớ rõ lời cha tôi: “Cha biết rằng chừng nào con còn hài lòng với bản thân, con sẽ nghĩ đến chúng ta với lòng trìu mến, và chúng ta sẽ đều đặn nhận được tin con. Con phải thứ lỗi cho cha, nếu cha coi bất cứ sự gián đoạn nào trong thư từ của con là bằng chứng rằng những bổn phận khác của con cũng bị lơ là như vậy.”

I knew well therefore what would be my father’s feelings; but I could not tear my thoughts from my employment, loathsome in itself, but which had taken an irresistible hold of my imagination. I wished, as it were, to procrastinate all that related to my feelings of affection until the great object, which swallowed up every habit of my nature, should be completed.

Vì thế tôi biết rõ cha tôi sẽ cảm thấy thế nào; nhưng tôi không thể dứt tâm trí khỏi công việc, một công việc tự nó thật ghê tởm, nhưng đã chiếm giữ trí tưởng tượng của tôi một cách không sao cưỡng nổi. Tôi muốn, có thể nói như vậy, trì hoãn mọi điều liên quan đến tình cảm yêu thương của mình cho tới khi mục tiêu lớn lao, thứ đã nuốt chửng mọi thói quen trong bản tính tôi, được hoàn thành.

I then thought that my father would be unjust if he ascribed my neglect to vice, or faultiness on my part; but I am now convinced that he was justified in conceiving that I should not be altogether free from blame. A human being in perfection ought always to preserve a calm and peaceful mind, and never to allow passion or a transitory desire to disturb his tranquillity. I do not think that the pursuit of knowledge is an exception to this rule. If the study to which you apply yourself has a tendency to weaken your affections, and to destroy your taste for those simple pleasures in which no alloy can possibly mix, then that study is certainly unlawful, that is to say, not befitting the human mind. If this rule were always observed; if no man allowed any pursuit whatsoever to interfere with the tranquillity of his domestic affections, Greece had not been enslaved; Cæsar would have spared his country; America would have been discovered more gradually; and the empires of Mexico and Peru had not been destroyed.

Khi ấy tôi nghĩ rằng cha tôi sẽ bất công nếu ông quy sự lơ là của tôi cho thói hư tật xấu hay lỗi lầm của tôi; nhưng giờ đây tôi tin chắc rằng ông có lý khi cho rằng tôi không hoàn toàn vô can. Một con người hoàn thiện phải luôn giữ cho tâm trí bình thản và an hòa, và không bao giờ để đam mê hay một ham muốn nhất thời khuấy động sự yên tĩnh của mình. Tôi không nghĩ rằng sự theo đuổi tri thức là một ngoại lệ của quy tắc này. Nếu môn học mà anh dốc sức có khuynh hướng làm suy yếu tình cảm của anh, và hủy hoại sở thích của anh đối với những niềm vui giản dị không thể pha lẫn tạp chất nào, thì môn học ấy chắc chắn là bất chính, nghĩa là không xứng với trí óc con người. Nếu quy tắc này luôn được tuân giữ; nếu không ai để bất kỳ sự theo đuổi nào can thiệp vào sự yên ấm của tình cảm gia đình, thì Hy Lạp đã không bị nô dịch; Caesar đã tha cho tổ quốc mình; châu Mỹ đã được khám phá từ từ hơn; và các đế quốc Mexico và Peru đã không bị hủy diệt.

But I forget that I am moralizing in the most interesting part of my tale; and your looks remind me to proceed.

Nhưng tôi quên mất rằng mình đang giảng đạo lý ngay ở đoạn hấp dẫn nhất trong câu chuyện; và ánh mắt anh nhắc tôi kể tiếp.

My father made no reproach in his letters; and only took notice of my silence by inquiring into my occupations more particularly than before. Winter, spring, and summer, passed away during my labours; but I did not watch the blossom or the expanding leaves—sights which before always yielded me supreme delight, so deeply was I engrossed in my occupation. The leaves of that year had withered before my work drew near to a close; and now every day shewed me more plainly how well I had succeeded. But my enthusiasm was checked by my anxiety, and I appeared rather like one doomed by slavery to toil in the mines, or any other unwholesome trade, than an artist occupied by his favourite employment. Every night I was oppressed by a slow fever, and I became nervous to a most painful degree; a disease that I regretted the more because I had hitherto enjoyed most excellent health, and had always boasted of the firmness of my nerves. But I believed that exercise and amusement would soon drive away such symptoms; and I promised myself both of these, when my creation should be complete.

Cha tôi không trách móc gì trong thư; và ông chỉ tỏ ra để ý đến sự im lặng của tôi bằng cách hỏi han về công việc của tôi kỹ càng hơn trước. Mùa đông, mùa xuân, rồi mùa hè, trôi qua trong lúc tôi lao lực; nhưng tôi không ngắm hoa nở hay lá non xòe ra—những cảnh tượng trước kia luôn đem lại cho tôi niềm vui tột bậc, vì tôi đã đắm chìm quá sâu vào công việc. Lá năm ấy đã úa tàn trước khi công trình của tôi gần đến hồi kết; và giờ đây mỗi ngày lại cho tôi thấy rõ hơn tôi đã thành công đến mức nào. Nhưng lòng nhiệt thành của tôi bị nỗi lo âu kìm hãm, và tôi trông giống một kẻ bị đày làm nô lệ khổ sai dưới hầm mỏ, hay trong bất kỳ nghề độc hại nào khác, hơn là một nghệ sĩ đang say mê công việc yêu thích. Đêm nào tôi cũng bị một cơn sốt âm ỉ hành hạ, và thần kinh tôi trở nên căng thẳng đến mức đau đớn nhất; một chứng bệnh khiến tôi càng thêm phiền muộn vì cho đến lúc ấy tôi vốn có sức khỏe tuyệt vời, và luôn tự hào về thần kinh vững vàng của mình. Nhưng tôi tin rằng vận động và giải trí sẽ sớm xua tan những triệu chứng ấy; và tôi tự hứa với mình sẽ có cả hai, khi công trình sáng tạo của tôi hoàn tất.

It was on a dreary night of November, that I beheld the accomplishment of my toils. With an anxiety that almost amounted to agony, I collected the instruments of life around me, that I might infuse a spark of being into the lifeless thing that lay at my feet. It was already one in the morning; the rain pattered dismally against the panes, and my candle was nearly burnt out, when, by the glimmer of the half-extinguished light, I saw the dull yellow eye of the creature open; it breathed hard, and a convulsive motion agitated its limbs.

Đó là vào một đêm tháng Mười Một ảm đạm, tôi được chứng kiến thành quả của bao công lao khổ nhọc. Với một nỗi lo âu gần đến độ thống khổ, tôi thu xếp những dụng cụ của sự sống quanh mình, để có thể truyền một tia lửa sự sống vào vật vô tri đang nằm dưới chân tôi. Đã một giờ sáng; mưa lộp độp thê lương trên ô kính, và ngọn nến của tôi đã gần cháy hết, thì, dưới ánh le lói của ngọn đèn sắp tàn, tôi thấy con mắt vàng đục của sinh vật mở ra; nó thở nặng nhọc, và một cơn co giật làm rung chuyển tay chân nó.

How can I describe my emotions at this catastrophe, or how delineate the wretch whom with such infinite pains and care I had endeavoured to form? His limbs were in proportion, and I had selected his features as beautiful. Beautiful!—Great God! His yellow skin scarcely covered the work of muscles and arteries beneath; his hair was of a lustrous black, and flowing; his teeth of a pearly whiteness; but these luxuriances only formed a more horrid contrast with his watery eyes, that seemed almost of the same colour as the dun white sockets in which they were set, his shrivelled complexion, and straight black lips.

Làm sao tôi có thể tả nổi cảm xúc của mình trước thảm họa này, hay làm sao phác họa kẻ khốn khổ mà tôi đã dốc bao công sức và tâm huyết vô hạn để cố tạo nên? Tay chân nó cân đối, và tôi đã chọn cho nó những đường nét đẹp. Đẹp!—Lạy Chúa! Làn da vàng của nó khó lòng che phủ được mạng cơ bắp và động mạch bên dưới; tóc nó đen óng, buông dài; răng nó trắng như ngọc trai; nhưng những vẻ phong phú ấy chỉ càng tạo nên một sự tương phản ghê rợn hơn với đôi mắt ướt nhèo, dường như gần cùng màu với hốc mắt trắng đục xám xỉn chứa chúng, với nước da khô quắt, và đôi môi thẳng đen sì.

The different accidents of life are not so changeable as the feelings of human nature. I had worked hard for nearly two years, for the sole purpose of infusing life into an inanimate body. For this I had deprived myself of rest and health. I had desired it with an ardour that far exceeded moderation; but now that I had finished, the beauty of the dream vanished, and breathless horror and disgust filled my heart. Unable to endure the aspect of the being I had created, I rushed out of the room, and continued a long time traversing my bed-chamber, unable to compose my mind to sleep. At length lassitude succeeded to the tumult I had before endured; and I threw myself on the bed in my clothes, endeavouring to seek a few moments of forgetfulness. But it was in vain: I slept indeed, but I was disturbed by the wildest dreams. I thought I saw Elizabeth, in the bloom of health, walking in the streets of Ingolstadt. Delighted and surprised, I embraced her; but as I imprinted the first kiss on her lips, they became livid with the hue of death; her features appeared to change, and I thought that I held the corpse of my dead mother in my arms; a shroud enveloped her form, and I saw the grave-worms crawling in the folds of the flannel. I started from my sleep with horror; a cold dew covered my forehead, my teeth chattered, and every limb became convulsed; when, by the dim and yellow light of the moon, as it forced its way through the window-shutters, I beheld the wretch—the miserable monster whom I had created. He held up the curtain of the bed; and his eyes, if eyes they may be called, were fixed on me. His jaws opened, and he muttered some inarticulate sounds, while a grin wrinkled his cheeks. He might have spoken, but I did not hear; one hand was stretched out, seemingly to detain me, but I escaped, and rushed down stairs. I took refuge in the court-yard belonging to the house which I inhabited; where I remained during the rest of the night, walking up and down in the greatest agitation, listening attentively, catching and fearing each sound as if it were to announce the approach of the demoniacal corpse to which I had so miserably given life.

Những biến cố khác nhau của cuộc đời cũng không đổi thay thất thường bằng cảm xúc của bản tính con người. Tôi đã làm việc cật lực gần hai năm, chỉ với một mục đích duy nhất là truyền sự sống vào một thân thể vô tri. Vì điều đó tôi đã tự tước đi sự nghỉ ngơi và sức khỏe. Tôi đã khao khát nó với một nhiệt tình vượt xa mọi chừng mực; nhưng giờ đây khi đã hoàn tất, vẻ đẹp của giấc mơ tan biến, và nỗi kinh hoàng nghẹt thở cùng sự ghê tởm tràn ngập trái tim tôi. Không chịu nổi diện mạo của sinh vật mình đã tạo ra, tôi lao ra khỏi phòng, và đi đi lại lại rất lâu trong phòng ngủ, không thể trấn tĩnh tâm trí để chìm vào giấc ngủ. Cuối cùng sự mệt lả thế chỗ cho cơn hỗn loạn mà tôi vừa trải qua; và tôi quăng mình lên giường, nguyên cả quần áo, cố tìm lấy vài khoảnh khắc lãng quên. Nhưng vô ích: tôi quả có ngủ, nhưng bị giày vò bởi những giấc mơ hoang dại nhất. Tôi tưởng như thấy Elizabeth, đang độ tươi tắn khỏe mạnh, dạo bước trên những con phố Ingolstadt. Vui sướng và ngạc nhiên, tôi ôm lấy nàng; nhưng khi tôi đặt nụ hôn đầu tiên lên môi nàng, đôi môi ấy tái tím đi mang sắc màu của cái chết; nét mặt nàng như biến đổi, và tôi tưởng như mình đang ôm trong tay thi thể người mẹ đã khuất của tôi; một tấm vải liệm quấn quanh hình hài bà, và tôi thấy giòi mộ đang bò lúc nhúc trong các nếp vải flanen. Tôi giật mình tỉnh giấc vì kinh hoàng; mồ hôi lạnh phủ đầy trán, răng tôi va vào nhau lập cập, và chân tay tôi co giật; thì, dưới ánh trăng vàng vọt mờ mờ đang len qua khe cửa chớp, tôi nhìn thấy kẻ khốn khổ—con quái vật thảm hại mà tôi đã tạo ra. Nó vén tấm màn giường lên; và đôi mắt nó, nếu có thể gọi đó là mắt, đang dán chặt vào tôi. Hàm nó há ra, và nó lẩm bẩm vài âm thanh không rõ thành lời, trong khi một nụ cười nhăn nhở làm nhăn nhúm đôi má. Có lẽ nó đã nói, nhưng tôi không nghe thấy; một bàn tay chìa ra, dường như để níu giữ tôi, nhưng tôi đã thoát được, và lao xuống cầu thang. Tôi trốn vào khoảng sân thuộc ngôi nhà tôi ở; nơi tôi ở lại suốt phần còn lại của đêm, đi đi lại lại trong cơn kích động tột độ, chăm chú lắng nghe, chộp lấy và sợ hãi từng âm thanh như thể nó báo hiệu sự xuất hiện của cái xác quỷ quái mà tôi, thật khốn khổ thay, đã ban cho sự sống.

Oh! no mortal could support the horror of that countenance. A mummy again endued with animation could not be so hideous as that wretch. I had gazed on him while unfinished; he was ugly then; but when those muscles and joints were rendered capable of motion, it became a thing such as even Dante could not have conceived.

Ôi! không một kẻ phàm trần nào có thể chịu đựng nổi nỗi kinh hoàng của gương mặt ấy. Một xác ướp được phú lại sự sống cũng không thể gớm guốc bằng kẻ khốn khổ đó. Tôi đã ngắm nhìn nó khi nó còn dang dở; khi ấy nó đã xấu xí; nhưng khi những bắp cơ và khớp xương ấy có thể cử động được, nó đã trở thành một thứ mà ngay cả Dante cũng không thể hình dung nổi.

I passed the night wretchedly. Sometimes my pulse beat so quickly and hardly, that I felt the palpitation of every artery; at others, I nearly sank to the ground through languor and extreme weakness. Mingled with this horror, I felt the bitterness of disappointment: dreams that had been my food and pleasant rest for so long a space, were now become a hell to me; and the change was so rapid, the overthrow so complete!

Tôi trải qua đêm ấy thật khốn khổ. Có lúc mạch tôi đập nhanh và mạnh đến nỗi tôi cảm nhận được nhịp đập của từng động mạch; có lúc khác, tôi gần như gục xuống đất vì mệt lả và kiệt sức tột cùng. Hòa lẫn với nỗi kinh hoàng ấy, tôi cảm thấy vị cay đắng của sự vỡ mộng: những giấc mơ từng là thức ăn và chốn nghỉ ngơi êm ái của tôi trong suốt một thời gian dài, giờ đã trở thành địa ngục đối với tôi; và sự đổi thay đến nhanh biết bao, sự sụp đổ trọn vẹn biết bao!

Morning, dismal and wet, at length dawned, and discovered to my sleepless and aching eyes the church of Ingolstadt, its white steeple and clock, which indicated the sixth hour. The porter opened the gates of the court, which had that night been my asylum, and I issued into the streets, pacing them with quick steps, as if I sought to avoid the wretch whom I feared every turning of the street would present to my view. I did not dare return to the apartment which I inhabited, but felt impelled to hurry on, although wetted by the rain, which poured from a black and comfortless sky.

Buổi sáng, ảm đạm và ẩm ướt, cuối cùng cũng rạng, và phơi ra trước đôi mắt mất ngủ và nhức nhối của tôi nhà thờ Ingolstadt, với ngọn tháp trắng và chiếc đồng hồ chỉ sáu giờ. Người gác cổng mở cổng khoảng sân đã là chốn nương náu của tôi đêm ấy, và tôi bước ra phố, rảo bước thật nhanh, như thể muốn tránh kẻ khốn khổ mà tôi sợ rằng mỗi khúc quanh đường phố sẽ bày ra trước mắt. Tôi không dám trở về căn hộ mình ở, mà cảm thấy bị thôi thúc phải vội vã đi tiếp, dù ướt sũng vì mưa trút xuống từ một bầu trời đen kịt và hoang lạnh.

I continued walking in this manner for some time, endeavouring, by bodily exercise, to ease the load that weighed upon my mind. I traversed the streets, without any clear conception of where I was, or what I was doing. My heart palpitated in the sickness of fear; and I hurried on with irregular steps, not daring to look about me:

Tôi cứ đi như thế một hồi lâu, cố dùng sự vận động của thân thể để làm nhẹ gánh nặng đè trĩu lên tâm trí. Tôi đi khắp các phố, chẳng biết rõ mình đang ở đâu, hay đang làm gì. Tim tôi đập dồn nôn nao vì sợ hãi; và tôi vội vã bước đi với những bước chân xiêu vẹo, không dám nhìn quanh:

Like one who, on a lonely road, Doth walk in fear and dread, And, having once turn’d round, walks on, And turns no more his head; Because he knows a frightful fiend Doth close behind him tread.

Như kẻ nào trên con đường vắng vẻ Bước đi trong khiếp sợ, hãi hùng, Đã một lần quay nhìn, rồi đi tiếp, Và chẳng hề ngoảnh lại phía sau; Bởi vì biết một con quỷ ghê rợn Đang rảo bước sát ngay phía sau người.

Continuing thus, I came at length opposite to the inn at which the various diligences and carriages usually stopped. Here I paused, I knew not why; but I remained some minutes with my eyes fixed on a coach that was coming towards me from the other end of the street. As it drew nearer, I observed that it was the Swiss diligence: it stopped just where I was standing; and, on the door being opened, I perceived Henry Clerval, who, on seeing me, instantly sprung out. “My dear Frankenstein,” exclaimed he, “how glad I am to see you! how fortunate that you should be here at the very moment of my alighting!”

Cứ đi như thế, cuối cùng tôi tới trước quán trọ nơi các chuyến xe trạm và xe ngựa đủ loại thường dừng lại. Tôi dừng chân ở đó, chẳng hiểu vì sao; nhưng tôi đứng lại vài phút, mắt dán vào một cỗ xe đang tiến về phía tôi từ đầu kia con phố. Khi nó tới gần hơn, tôi nhận ra đó là xe trạm từ Thụy Sĩ: nó dừng ngay chỗ tôi đang đứng; và khi cửa xe mở ra, tôi trông thấy Henry Clerval, người vừa thấy tôi đã lập tức nhảy xuống. “Frankenstein thân mến của tôi,” cậu ấy kêu lên, “gặp cậu tôi mừng biết bao! thật may mắn khi cậu lại có mặt ở đây đúng lúc tôi vừa xuống xe!”

Nothing could equal my delight on seeing Clerval; his presence brought back to my thoughts my father, Elizabeth, and all those scenes of home so dear to my recollection. I grasped his hand, and in a moment forgot my horror and misfortune; I felt suddenly, and for the first time during many months, calm and serene joy. I welcomed my friend, therefore, in the most cordial manner, and we walked towards my college. Clerval continued talking for some time about our mutual friends, and his own good fortune in being permitted to come to Ingolstadt. “You may easily believe,” said he, “how great was the difficulty to persuade my father that it was not absolutely necessary for a merchant not to understand any thing except book-keeping; and, indeed, I believe I left him incredulous to the last, for his constant answer to my unwearied entreaties was the same as that of the Dutch schoolmaster in the Vicar of Wakefield: ‘I have ten thousand florins a year without Greek, I eat heartily without Greek.’ But his affection for me at length overcame his dislike of learning, and he has permitted me to undertake a voyage of discovery to the land of knowledge.”

Không gì sánh nổi niềm vui sướng của tôi khi gặp Clerval; sự có mặt của cậu ấy gợi lại trong tâm trí tôi hình ảnh cha tôi, Elizabeth, và tất cả những cảnh nhà thân thương trong ký ức. Tôi nắm chặt tay cậu, và trong phút chốc quên hết nỗi kinh hoàng và bất hạnh; tôi bỗng cảm thấy, lần đầu tiên sau nhiều tháng trời, một niềm vui điềm tĩnh và thanh thản. Vì thế tôi đón người bạn của mình bằng tất cả sự nồng hậu, và chúng tôi đi về phía trường của tôi. Clerval nói luôn một hồi về những người bạn chung của chúng tôi, và về vận may của chính cậu khi được phép tới Ingolstadt. “Cậu hẳn dễ tin rằng,” cậu nói, “thuyết phục cha tôi khó khăn đến mức nào, rằng một thương gia không nhất thiết phải chẳng hiểu gì ngoài sổ sách kế toán; và quả thật, tôi nghĩ tôi đã để ông hoài nghi cho đến phút chót, vì câu ông luôn đáp lại những lời nài nỉ không biết mỏi của tôi vẫn giống hệt câu của ông thầy giáo người Hà Lan trong Cha xứ vùng Wakefield: ‘Không có tiếng Hy Lạp tôi vẫn có mười nghìn florin mỗi năm, không có tiếng Hy Lạp tôi vẫn ăn ngon miệng.’ Nhưng tình thương dành cho tôi cuối cùng đã thắng nỗi ác cảm của ông với học vấn, và ông đã cho phép tôi thực hiện một chuyến du hành khám phá tới vùng đất của tri thức.”

“It gives me the greatest delight to see you; but tell me how you left my father, brothers, and Elizabeth.”

“Gặp cậu tôi vui sướng vô cùng; nhưng hãy kể cho tôi nghe lúc cậu đi, cha tôi, các em trai tôi, và Elizabeth ra sao.”

“Very well, and very happy, only a little uneasy that they hear from you so seldom. By the bye, I mean to lecture you a little upon their account myself.—But, my dear Frankenstein,” continued he, stopping short, and gazing full in my face, “I did not before remark how very ill you appear; so thin and pale; you look as if you had been watching for several nights.”

“Mọi người đều rất khỏe, và rất vui, chỉ hơi lo vì ít khi nhận được tin cậu. Nhân tiện, tôi định tự mình lên lớp cậu một chút về chuyện của họ đây.—Nhưng, Frankenstein thân mến của tôi,” cậu nói tiếp, chợt dừng lại, và nhìn thẳng vào mặt tôi, “lúc nãy tôi không để ý cậu trông ốm yếu đến thế; gầy gò và xanh xao quá; trông cậu như đã thức trắng mấy đêm liền.”

“You have guessed right; I have lately been so deeply engaged in one occupation, that I have not allowed myself sufficient rest, as you see: but I hope, I sincerely hope, that all these employments are now at an end, and that I am at length free.”

“Cậu đoán đúng đấy; dạo này tôi mải mê vào một công việc đến nỗi không cho phép mình nghỉ ngơi đầy đủ, như cậu thấy đấy: nhưng tôi hy vọng, tôi thành thật hy vọng, rằng tất cả những việc ấy giờ đã chấm dứt, và cuối cùng tôi đã được tự do.”

I trembled excessively; I could not endure to think of, and far less to allude to the occurrences of the preceding night. I walked with a quick pace, and we soon arrived at my college. I then reflected, and the thought made me shiver, that the creature whom I had left in my apartment might still be there, alive, and walking about. I dreaded to behold this monster; but I feared still more that Henry should see him. Entreating him therefore to remain a few minutes at the bottom of the stairs, I darted up towards my own room. My hand was already on the lock of the door before I recollected myself. I then paused; and a cold shivering came over me. I threw the door forcibly open, as children are accustomed to do when they expect a spectre to stand in waiting for them on the other side; but nothing appeared. I stepped fearfully in: the apartment was empty; and my bedroom was also freed from its hideous guest. I could hardly believe that so great a good-fortune could have befallen me; but when I became assured that my enemy had indeed fled, I clapped my hands for joy, and ran down to Clerval.

Tôi run lên dữ dội; tôi không chịu nổi khi nghĩ tới, càng không chịu nổi khi nhắc tới, những sự việc của đêm trước. Tôi rảo bước thật nhanh, và chúng tôi chẳng mấy chốc đã tới trường của tôi. Khi ấy tôi chợt nghĩ, và ý nghĩ ấy làm tôi rùng mình, rằng sinh vật tôi bỏ lại trong căn hộ có thể vẫn còn ở đó, sống sờ sờ, và đi lại quanh quẩn. Tôi khiếp sợ khi phải nhìn thấy con quái vật này; nhưng tôi còn sợ hơn nữa việc Henry nhìn thấy nó. Vì thế tôi nài cậu đợi vài phút dưới chân cầu thang, rồi lao vụt lên phòng mình. Tay tôi đã đặt trên ổ khóa cửa trước khi tôi kịp định thần. Tôi dừng lại; và một cơn rùng mình lạnh buốt chạy khắp người. Tôi đẩy mạnh cánh cửa mở toang, như trẻ con vẫn thường làm khi chúng ngờ rằng có một bóng ma đang đứng chờ chúng ở phía bên kia; nhưng chẳng có gì hiện ra. Tôi sợ sệt bước vào: căn hộ trống trơn; và phòng ngủ của tôi cũng đã thoát khỏi vị khách gớm ghiếc. Tôi khó lòng tin nổi rằng một vận may lớn đến thế lại đến với mình; nhưng khi đã chắc chắn rằng kẻ thù của tôi quả thật đã bỏ đi, tôi vỗ tay mừng rỡ, và chạy xuống với Clerval.

We ascended into my room, and the servant presently brought breakfast; but I was unable to contain myself. It was not joy only that possessed me; I felt my flesh tingle with excess of sensitiveness, and my pulse beat rapidly. I was unable to remain for a single instant in the same place; I jumped over the chairs, clapped my hands, and laughed aloud. Clerval at first attributed my unusual spirits to joy on his arrival; but when he observed me more attentively, he saw a wildness in my eyes for which he could not account; and my loud, unrestrained, heartless laughter, frightened and astonished him.

Chúng tôi lên phòng tôi, và chẳng mấy chốc người hầu mang bữa sáng tới; nhưng tôi không sao tự chủ được. Không chỉ niềm vui chiếm lấy tôi; tôi cảm thấy da thịt mình râm ran vì một sự nhạy cảm thái quá, và mạch tôi đập dồn dập. Tôi không thể ở yên một chỗ dù chỉ một khoảnh khắc; tôi nhảy qua ghế, vỗ tay, và cười to. Lúc đầu Clerval cho rằng tinh thần phấn chấn khác thường của tôi là do vui mừng vì cậu tới; nhưng khi quan sát tôi chăm chú hơn, cậu thấy trong mắt tôi một vẻ cuồng loạn mà cậu không sao giải thích nổi; và tràng cười to, buông thả, lạnh lùng vô cảm của tôi khiến cậu hoảng sợ và kinh ngạc.

“My dear Victor,” cried he, “what, for God’s sake, is the matter? Do not laugh in that manner. How ill you are! What is the cause of all this?”

“Victor thân mến,” cậu kêu lên, “có chuyện gì vậy, vì Chúa? Đừng cười như thế. Cậu ốm nặng quá! Nguyên do của tất cả chuyện này là gì?”

“Do not ask me,” cried I, putting my hands before my eyes, for I thought I saw the dreaded spectre glide into the room; “he can tell.—Oh, save me! save me!” I imagined that the monster seized me; I struggled furiously, and fell down in a fit.

“Đừng hỏi tôi,” tôi kêu lên, đưa hai tay che mắt, vì tôi tưởng như thấy bóng ma khiếp đảm lướt vào phòng; “nó có thể nói cho cậu biết.—Ôi, cứu tôi với! cứu tôi với!” Tôi tưởng tượng rằng con quái vật túm lấy tôi; tôi vùng vẫy điên cuồng, và lên cơn ngã vật xuống.

Poor Clerval! what must have been his feelings? A meeting, which he anticipated with such joy, so strangely turned to bitterness. But I was not the witness of his grief; for I was lifeless, and did not recover my senses for a long, long time.

Clerval tội nghiệp! cậu ấy hẳn đã cảm thấy thế nào? Cuộc gặp gỡ mà cậu mong đợi với bao niềm vui, lại hóa thành cay đắng một cách lạ lùng đến thế. Nhưng tôi không chứng kiến nỗi đau của cậu; vì tôi đã bất tỉnh nhân sự, và mãi rất lâu, rất lâu sau mới hồi tỉnh.

This was the commencement of a nervous fever, which confined me for several months. During all that time Henry was my only nurse. I afterwards learned that, knowing my father’s advanced age, and unfitness for so long a journey, and how wretched my sickness would make Elizabeth, he spared them this grief by concealing the extent of my disorder. He knew that I could not have a more kind and attentive nurse than himself; and, firm in the hope he felt of my recovery, he did not doubt that, instead of doing harm, he performed the kindest action that he could towards them.

Đó là khởi đầu của một cơn sốt thần kinh, khiến tôi phải nằm liệt giường suốt mấy tháng. Trong suốt thời gian đó Henry là người duy nhất chăm sóc tôi. Về sau tôi mới biết rằng, vì hiểu cha tôi đã cao tuổi, không đủ sức cho một chặng đường dài như thế, và hiểu rằng bệnh tình của tôi sẽ khiến Elizabeth khổ sở biết bao, cậu đã tránh cho họ nỗi đau này bằng cách giấu mức độ trầm trọng của bệnh tôi. Cậu biết rằng tôi không thể có người chăm sóc nào tận tình và chu đáo hơn chính cậu; và, vững tin vào hy vọng tôi sẽ bình phục, cậu không hề nghi ngờ rằng, thay vì gây hại, cậu đang làm điều tử tế nhất có thể đối với họ.

But I was in reality very ill; and surely nothing but the unbounded and unremitting attentions of my friend could have restored me to life. The form of the monster on whom I had bestowed existence was for ever before my eyes, and I raved incessantly concerning him. Doubtless my words surprised Henry: he at first believed them to be the wanderings of my disturbed imagination; but the pertinacity with which I continually recurred to the same subject persuaded him that my disorder indeed owed its origin to some uncommon and terrible event.

Nhưng thực ra tôi đã ốm rất nặng; và hẳn chẳng gì ngoài sự chăm sóc vô bờ và không ngơi nghỉ của bạn tôi có thể đưa tôi trở lại với sự sống. Hình hài của con quái vật mà tôi đã ban cho sự tồn tại cứ mãi hiện ra trước mắt tôi, và tôi mê sảng không ngừng về nó. Hẳn những lời tôi nói đã khiến Henry ngạc nhiên: ban đầu cậu tin rằng đó là những lời lan man của một trí tưởng tượng rối loạn; nhưng sự dai dẳng mà tôi cứ trở đi trở lại cùng một đề tài đã thuyết phục cậu rằng bệnh tình của tôi quả thực bắt nguồn từ một biến cố khác thường và khủng khiếp nào đó.

By very slow degrees, and with frequent relapses, that alarmed and grieved my friend, I recovered. I remember the first time I became capable of observing outward objects with any kind of pleasure, I perceived that the fallen leaves had disappeared, and that the young buds were shooting forth from the trees that shaded my window. It was a divine spring; and the season contributed greatly to my convalescence. I felt also sentiments of joy and affection revive in my bosom; my gloom disappeared, and in a short time I became as cheerful as before I was attacked by the fatal passion.

Rất chậm chạp, từng chút một, và với những lần tái phát thường xuyên khiến bạn tôi hoảng hốt và đau lòng, tôi đã bình phục. Tôi nhớ lần đầu tiên tôi có thể ngắm nhìn cảnh vật bên ngoài với một chút thích thú, tôi nhận ra những chiếc lá rụng đã biến mất, và những chồi non đang nhú ra trên những cái cây rợp bóng bên cửa sổ. Đó là một mùa xuân thần tiên; và tiết trời đã góp phần rất lớn vào sự hồi phục của tôi. Tôi cũng cảm thấy những tình cảm vui sướng và yêu thương hồi sinh trong lồng ngực; nỗi u uất tan biến, và chẳng bao lâu tôi lại vui vẻ như trước khi bị cơn đam mê chết chóc kia tấn công.

“Dearest Clerval,” exclaimed I, “how kind, how very good you are to me. This whole winter, instead of being spent in study, as you promised yourself, has been consumed in my sick room. How shall I ever repay you? I feel the greatest remorse for the disappointment of which I have been the occasion; but you will forgive me.”

“Clerval yêu quý nhất,” tôi kêu lên, “cậu thật tử tế, thật tốt với tôi biết bao. Cả mùa đông này, thay vì dành cho việc học như cậu đã tự hứa, lại bị tiêu tốn trong căn phòng bệnh của tôi. Làm sao tôi có thể đền đáp cậu? Tôi hối hận vô cùng vì nỗi thất vọng mà tôi đã gây ra; nhưng cậu sẽ tha thứ cho tôi.”

“You will repay me entirely, if you do not discompose yourself, but get well as fast as you can; and since you appear in such good spirits, I may speak to you on one subject, may I not?”

“Cậu sẽ đền đáp tôi trọn vẹn, nếu cậu đừng để mình bị xáo động, mà mau chóng khỏe lại; và vì cậu có vẻ đang rất phấn chấn, tôi có thể nói với cậu về một chuyện, được chứ?”

I trembled. One subject! what could it be? Could he allude to an object on whom I dared not even think?

Tôi run lên. Một chuyện! có thể là chuyện gì? Lẽ nào cậu ấy ám chỉ tới một kẻ mà tôi thậm chí không dám nghĩ tới?

“Compose yourself,” said Clerval, who observed my change of colour, “I will not mention it, if it agitates you; but your father and cousin would be very happy if they received a letter from you in your own hand-writing. They hardly know how ill you have been, and are uneasy at your long silence.”

“Bình tĩnh nào,” Clerval nói, khi thấy sắc mặt tôi biến đổi, “tôi sẽ không nhắc tới nếu điều đó khiến cậu xáo động; nhưng cha cậu và em họ cậu sẽ rất vui nếu nhận được một lá thư chính tay cậu viết. Họ hầu như không biết cậu đã ốm nặng đến mức nào, và đang lo lắng vì cậu im lặng quá lâu.”

“Is that all? my dear Henry. How could you suppose that my first thought would not fly towards those dear, dear friends whom I love, and who are so deserving of my love.”

“Chỉ có thế thôi sao? Henry thân mến của tôi. Làm sao cậu có thể nghĩ rằng ý nghĩ đầu tiên của tôi lại không bay về với những người thân yêu, thân yêu ấy, những người tôi yêu thương, và thật xứng đáng với tình yêu của tôi.”

“If this is your present temper, my friend, you will perhaps be glad to see a letter that has been lying here some days for you: it is from your cousin, I believe.”

“Nếu tâm trạng cậu lúc này là như thế, bạn của tôi, có lẽ cậu sẽ vui khi thấy một lá thư đã nằm đây chờ cậu mấy hôm nay: tôi nghĩ là của em họ cậu.”

Clerval then put the following letter into my hands.

Rồi Clerval đặt vào tay tôi lá thư sau đây.

“To V. Frankenstein.

“Gửi V. Frankenstein.

“My Dear Cousin,

“Anh họ thân yêu của em,

“I cannot describe to you the uneasiness we have all felt concerning your health. We cannot help imagining that your friend Clerval conceals the extent of your disorder: for it is now several months since we have seen your hand-writing; and all this time you have been obliged to dictate your letters to Henry. Surely, Victor, you must have been exceedingly ill; and this makes us all very wretched, as much so nearly as after the death of your dear mother. My uncle was almost persuaded that you were indeed dangerously ill, and could hardly be restrained from undertaking a journey to Ingolstadt. Clerval always writes that you are getting better; I eagerly hope that you will confirm this intelligence soon in your own hand-writing; for indeed, indeed, Victor, we are all very miserable on this account. Relieve us from this fear, and we shall be the happiest creatures in the world. Your father’s health is now so vigorous, that he appears ten years younger since last winter. Ernest also is so much improved, that you would hardly know him: he is now nearly sixteen, and has lost that sickly appearance which he had some years ago; he is grown quite robust and active.

“Em không sao tả hết cho anh nỗi lo lắng mà tất cả chúng em đã cảm thấy về sức khỏe của anh. Chúng em không khỏi nghĩ rằng bạn anh là Clerval đang giấu mức độ trầm trọng của bệnh anh: vì đã mấy tháng nay chúng em không thấy nét chữ của anh; và suốt thời gian ấy anh đã phải đọc cho Henry viết thư hộ. Chắc chắn, anh Victor, anh đã phải ốm rất nặng; và điều này khiến tất cả chúng em vô cùng khổ sở, gần như khổ sở bằng sau cái chết của người mẹ thân yêu của anh. Bác gần như đã tin chắc rằng anh quả thật đang ốm nguy kịch, và khó lòng ngăn được bác khỏi lên đường tới Ingolstadt. Clerval luôn viết rằng anh đang khá lên; em tha thiết mong anh sẽ sớm xác nhận tin này bằng chính nét chữ của anh; vì quả thật, quả thật, anh Victor ơi, chúng em đều rất khổ sở vì chuyện này. Hãy giải thoát chúng em khỏi nỗi sợ hãi này, và chúng em sẽ là những người hạnh phúc nhất trên đời. Sức khỏe của cha anh giờ cường tráng đến mức trông bác như trẻ ra mười tuổi so với mùa đông năm ngoái. Ernest cũng tiến bộ nhiều đến nỗi anh khó mà nhận ra em ấy: em ấy giờ đã gần mười sáu tuổi, và đã hết vẻ ốm yếu như mấy năm trước; em ấy đã trở nên rất cường tráng và năng động.

“My uncle and I conversed a long time last night about what profession Ernest should follow. His constant illness when young has deprived him of the habits of application; and now that he enjoys good health, he is continually in the open air, climbing the hills, or rowing on the lake. I therefore proposed that he should be a farmer; which you know, Cousin, is a favourite scheme of mine. A farmer’s is a very healthy happy life; and the least hurtful, or rather the most beneficial profession of any. My uncle had an idea of his being educated as an advocate, that through his interest he might become a judge. But, besides that he is not at all fitted for such an occupation, it is certainly more creditable to cultivate the earth for the sustenance of man, than to be the confidant, and sometimes the accomplice, of his vices; which is the profession of a lawyer. I said, that the employments of a prosperous farmer, if they were not a more honourable, they were at least a happier species of occupation than that of a judge, whose misfortune it was always to meddle with the dark side of human nature. My uncle smiled, and said, that I ought to be an advocate myself, which put an end to the conversation on that subject.

“Tối qua bác và em đã trò chuyện rất lâu về việc Ernest nên theo nghề gì. Bệnh tật liên miên hồi nhỏ đã khiến em ấy không có thói quen chuyên cần; và giờ khi đã khỏe mạnh, em ấy suốt ngày ở ngoài trời, leo đồi, hay chèo thuyền trên hồ. Vì thế em đề nghị em ấy nên làm nông; điều mà anh biết đấy, anh ạ, là một dự định em vẫn hằng ưa thích. Đời người nông dân là một cuộc đời rất lành mạnh và hạnh phúc; và là nghề ít gây hại nhất, hay đúng hơn là có ích nhất trong mọi nghề. Bác thì có ý cho em ấy học làm luật sư, để nhờ thế lực của bác mà em ấy có thể trở thành thẩm phán. Nhưng, ngoài chuyện em ấy hoàn toàn không hợp với một nghề như thế, thì chắc chắn việc cày cấy đất đai để nuôi sống con người đáng trọng hơn là làm kẻ tâm phúc, và đôi khi là đồng lõa, của những thói xấu của con người; mà đó lại là nghề của luật sư. Em nói rằng công việc của một người nông dân sung túc, nếu không phải là một loại nghề đáng tôn trọng hơn, thì ít nhất cũng là một loại nghề hạnh phúc hơn nghề của một thẩm phán, người có cái bất hạnh là luôn phải dính vào mặt tối của bản tính con người. Bác mỉm cười, và nói rằng chính em mới nên làm luật sư, và câu ấy đã chấm dứt cuộc trò chuyện về đề tài này.

“And now I must tell you a little story that will please, and perhaps amuse you. Do you not remember Justine Moritz? Probably you do not; I will relate her history, therefore, in a few words. Madame Moritz, her mother, was a widow with four children, of whom Justine was the third. This girl had always been the favourite of her father; but, through a strange perversity, her mother could not endure her, and, after the death of M. Moritz, treated her very ill. My aunt observed this; and, when Justine was twelve years of age, prevailed on her mother to allow her to live at her house. The republican institutions of our country have produced simpler and happier manners than those which prevail in the great monarchies that surround it. Hence there is less distinction between the several classes of its inhabitants; and the lower orders being neither so poor nor so despised, their manners are more refined and moral. A servant in Geneva does not mean the same thing as a servant in France and England. Justine, thus received in our family, learned the duties of a servant; a condition which, in our fortunate country, does not include the idea of ignorance, and a sacrifice of the dignity of a human being.

“Và giờ em phải kể cho anh nghe một câu chuyện nhỏ sẽ làm anh vui, và có lẽ làm anh thích thú. Anh có nhớ Justine Moritz không? Có lẽ anh không nhớ; vậy em sẽ kể vắn tắt về đời cô ấy. Bà Moritz, mẹ cô, là một góa phụ có bốn người con, trong đó Justine là con thứ ba. Cô gái này vẫn luôn là con cưng của cha; nhưng, vì một sự trái khoáy lạ lùng, mẹ cô không chịu nổi cô, và sau khi ông Moritz mất, đã đối xử với cô rất tệ. Bác gái nhận thấy điều đó; và khi Justine lên mười hai tuổi, đã thuyết phục được mẹ cô cho cô về sống ở nhà mình. Các thể chế cộng hòa của đất nước chúng ta đã tạo nên những phong tục giản dị và hạnh phúc hơn những phong tục thịnh hành ở các vương quốc lớn bao quanh. Vì thế sự phân biệt giữa các tầng lớp cư dân ít hơn; và những tầng lớp dưới, vì không quá nghèo cũng không bị khinh rẻ, nên có phong tục tinh tế và đạo đức hơn. Một người giúp việc ở Genève không mang ý nghĩa như một người giúp việc ở Pháp và Anh. Justine, được đón vào gia đình chúng ta như thế, đã học những bổn phận của người giúp việc; một thân phận mà, ở đất nước may mắn của chúng ta, không bao hàm ý niệm về sự dốt nát, hay sự hy sinh phẩm giá của một con người.

“After what I have said, I dare say you well remember the heroine of my little tale: for Justine was a great favourite of your’s; and I recollect you once remarked, that if you were in an ill-humour, one glance from Justine could dissipate it, for the same reason that Ariosto gives concerning the beauty of Angelica—she looked so frank-hearted and happy. My aunt conceived a great attachment for her, by which she was induced to give her an education superior to that which she had at first intended. This benefit was fully repaid; Justine was the most grateful little creature in the world: I do not mean that she made any professions, I never heard one pass her lips; but you could see by her eyes that she almost adored her protectress. Although her disposition was gay, and in many respects inconsiderate, yet she paid the greatest attention to every gesture of my aunt. She thought her the model of all excellence, and endeavoured to imitate her phraseology and manners, so that even now she often reminds me of her.

“Sau những gì em vừa kể, em dám chắc anh nhớ rõ nhân vật chính trong câu chuyện nhỏ của em: vì Justine từng là người anh rất quý; và em nhớ có lần anh nhận xét rằng, nếu anh đang bực bội, chỉ một cái nhìn của Justine cũng đủ xua tan nó, vì cùng một lý do mà Ariosto đưa ra khi nói về vẻ đẹp của Angelica—cô ấy trông thật cởi mở và hạnh phúc. Bác gái rất gắn bó với cô, và vì thế đã cho cô được học hành cao hơn mức bác dự định lúc đầu. Ân huệ ấy được đền đáp trọn vẹn; Justine là sinh linh bé nhỏ biết ơn nhất trên đời: em không có ý nói rằng cô ấy hay bày tỏ bằng lời, em chưa bao giờ nghe một lời nào như thế thốt ra từ môi cô; nhưng nhìn vào mắt cô ai cũng thấy cô gần như tôn thờ người bảo trợ của mình. Dù tính cô vui tươi, và về nhiều mặt có phần vô tư, nhưng cô lại hết sức để tâm tới từng cử chỉ của bác gái. Cô coi bác là mẫu mực của mọi đức hạnh, và cố bắt chước cách nói năng và cung cách của bác, đến nỗi ngay cả bây giờ cô vẫn thường làm em nhớ tới bác.

“When my dearest aunt died, every one was too much occupied in their own grief to notice poor Justine, who had attended her during her illness with the most anxious affection. Poor Justine was very ill; but other trials were reserved for her.

“Khi bác gái yêu quý nhất của em qua đời, ai cũng quá đắm chìm trong nỗi đau riêng mà không để ý tới Justine tội nghiệp, người đã chăm sóc bác suốt thời gian bác ốm với một tình thương đầy lo âu nhất. Justine tội nghiệp ốm nặng; nhưng những thử thách khác còn đang chờ cô.

“One by one, her brothers and sister died; and her mother, with the exception of her neglected daughter, was left childless. The conscience of the woman was troubled; she began to think that the deaths of her favourites was a judgment from heaven to chastise her partiality. She was a Roman Catholic; and I believe her confessor confirmed the idea which she had conceived. Accordingly, a few months after your departure for Ingolstadt, Justine was called home by her repentant mother. Poor girl! she wept when she quitted our house: she was much altered since the death of my aunt; grief had given softness and a winning mildness to her manners, which had before been remarkable for vivacity. Nor was her residence at her mother’s house of a nature to restore her gaiety. The poor woman was very vacillating in her repentance. She sometimes begged Justine to forgive her unkindness, but much oftener accused her of having caused the deaths of her brothers and sister. Perpetual fretting at length threw Madame Moritz into a decline, which at first increased her irritability, but she is now at peace for ever. She died on the first approach of cold weather, at the beginning of this last winter. Justine has returned to us; and I assure you I love her tenderly. She is very clever and gentle, and extremely pretty; as I mentioned before, her mien and her expressions continually remind me of my dear aunt.

“Lần lượt từng người, các anh em trai và chị em gái của cô qua đời; và mẹ cô, trừ đứa con gái bị bà ruồng bỏ, đã không còn con cái. Lương tâm người đàn bà ấy bị giày vò; bà bắt đầu nghĩ rằng cái chết của những đứa con cưng là sự phán xét của trời cao để trừng phạt sự thiên vị của bà. Bà là người Công giáo La Mã; và em tin rằng cha giải tội của bà đã củng cố thêm ý nghĩ mà bà đã nảy ra. Bởi vậy, vài tháng sau khi anh lên đường đi Ingolstadt, Justine được người mẹ ăn năn gọi về nhà. Tội nghiệp cô gái! cô đã khóc khi rời nhà chúng ta: cô đã thay đổi nhiều kể từ khi bác gái mất; nỗi đau đã đem lại vẻ dịu dàng và hiền hậu dễ mến cho cung cách của cô, vốn trước kia nổi bật vì sự hoạt bát. Việc sống ở nhà mẹ cũng chẳng phải điều có thể trả lại cho cô niềm vui tươi. Người đàn bà khốn khổ ấy rất thất thường trong sự ăn năn của mình. Đôi khi bà van xin Justine tha thứ cho sự bạc đãi của bà, nhưng thường hơn nhiều lại buộc tội cô đã gây ra cái chết của các anh chị em. Sự bứt rứt triền miên cuối cùng khiến bà Moritz lâm vào bệnh suy kiệt, thoạt đầu làm bà càng dễ cáu bẳn hơn, nhưng giờ thì bà đã yên nghỉ vĩnh viễn. Bà mất khi đợt rét đầu tiên ập tới, vào đầu mùa đông vừa rồi. Justine đã trở về với chúng ta; và em cam đoan với anh rằng em yêu thương cô ấy hết lòng. Cô rất thông minh và hiền dịu, và vô cùng xinh đẹp; như em đã nói, dáng vẻ và nét mặt cô cứ luôn làm em nhớ tới bác gái thân yêu của em.

“I must say also a few words to you, my dear cousin, of little darling William. I wish you could see him; he is very tall of his age, with sweet laughing blue eyes, dark eye-lashes, and curling hair. When he smiles, two little dimples appear on each cheek, which are rosy with health. He has already had one or two little wives, but Louisa Biron is his favourite, a pretty little girl of five years of age.

“Em cũng phải nói vài lời với anh, anh họ thân yêu, về bé William cưng. Em ước gì anh được thấy em ấy; em ấy rất cao so với tuổi, có đôi mắt xanh biếc tươi cười dịu ngọt, hàng mi sẫm, và mái tóc xoăn. Khi em ấy cười, hai lúm đồng tiền nhỏ hiện lên trên mỗi bên má, hồng hào khỏe mạnh. Em ấy đã có một hai cô vợ bé nhỏ, nhưng Louisa Biron là cô được em ấy yêu nhất, một cô bé xinh xắn năm tuổi.

“Now, dear Victor, I dare say you wish to be indulged in a little gossip concerning the good people of Geneva. The pretty Miss Mansfield has already received the congratulatory visits on her approaching marriage with a young Englishman, John Melbourne, Esq. Her ugly sister, Manon, married M. Duvillard, the rich banker, last autumn. Your favourite schoolfellow, Louis Manoir, has suffered several misfortunes since the departure of Clerval from Geneva. But he has already recovered his spirits, and is reported to be on the point of marrying a very lively pretty Frenchwoman, Madame Tavernier. She is a widow, and much older than Manoir; but she is very much admired, and a favourite with every body.

“Giờ thì, anh Victor thân mến, em dám chắc anh muốn được chiều lòng bằng đôi chút chuyện phiếm về những người tử tế ở Genève. Cô Mansfield xinh đẹp đã nhận những cuộc thăm hỏi chúc mừng cho cuộc hôn nhân sắp tới của cô với một chàng trai người Anh, ngài John Melbourne. Cô em gái xấu xí của cô, Manon, đã kết hôn với ông Duvillard, chủ ngân hàng giàu có, vào mùa thu năm ngoái. Người bạn học anh quý nhất, Louis Manoir, đã gặp nhiều chuyện không may kể từ khi Clerval rời Genève. Nhưng anh ấy đã lấy lại tinh thần, và nghe đồn sắp cưới một phụ nữ Pháp rất hoạt bát xinh đẹp, bà Tavernier. Bà là một góa phụ, và hơn Manoir nhiều tuổi; nhưng bà được rất nhiều người ngưỡng mộ, và ai cũng quý mến.

“I have written myself into good spirits, dear cousin; yet I cannot conclude without again anxiously inquiring concerning your health. Dear Victor, if you are not very ill, write yourself, and make your father and all of us happy; or——I cannot bear to think of the other side of the question; my tears already flow. Adieu, my dearest cousin.”

“Viết đến đây em đã thấy vui lên rồi, anh họ thân yêu; vậy mà em không thể kết thúc mà không một lần nữa lo lắng hỏi han về sức khỏe của anh. Anh Victor thân yêu, nếu anh không ốm nặng lắm, hãy tự tay viết thư, và làm cho cha anh cùng tất cả chúng em được vui; hoặc——em không chịu nổi khi nghĩ tới khả năng kia; nước mắt em đã tuôn rơi. Tạm biệt anh, người anh họ yêu quý nhất của em.”

“Elizabeth Lavenza.

“Elizabeth Lavenza.

“Geneva, March 18th, 17—.”

“Genève, ngày 18 tháng Ba, năm 17—.”

“Dear, dear Elizabeth!” I exclaimed when I had read her letter, “I will write instantly, and relieve them from the anxiety they must feel.” I wrote, and this exertion greatly fatigued me; but my convalescence had commenced, and proceeded regularly. In another fortnight I was able to leave my chamber.

“Elizabeth thân yêu, thân yêu!” tôi kêu lên khi đọc xong thư nàng, “tôi sẽ viết ngay, và giải thoát mọi người khỏi nỗi lo âu mà họ hẳn đang chịu.” Tôi viết, và cố gắng ấy khiến tôi mệt lả; nhưng quá trình hồi phục của tôi đã bắt đầu, và tiến triển đều đặn. Thêm hai tuần nữa tôi đã có thể rời khỏi phòng.

One of my first duties on my recovery was to introduce Clerval to the several professors of the university. In doing this, I underwent a kind of rough usage, ill befitting the wounds that my mind had sustained. Ever since the fatal night, the end of my labours, and the beginning of my misfortunes, I had conceived a violent antipathy even to the name of natural philosophy. When I was otherwise quite restored to health, the sight of a chemical instrument would renew all the agony of my nervous symptoms. Henry saw this, and had removed all my apparatus from my view. He had also changed my apartment; for he perceived that I had acquired a dislike for the room which had previously been my laboratory. But these cares of Clerval were made of no avail when I visited the professors. M. Waldman inflicted torture when he praised, with kindness and warmth, the astonishing progress I had made in the sciences. He soon perceived that I disliked the subject; but, not guessing the real cause, he attributed my feelings to modesty, and changed the subject from my improvement to the science itself, with a desire, as I evidently saw, of drawing me out. What could I do? He meant to please, and he tormented me. I felt as if he had placed carefully, one by one, in my view those instruments which were to be afterwards used in putting me to a slow and cruel death. I writhed under his words, yet dared not exhibit the pain I felt. Clerval, whose eyes and feelings were always quick in discerning the sensations of others, declined the subject, alleging, in excuse, his total ignorance; and the conversation took a more general turn. I thanked my friend from my heart, but I did not speak. I saw plainly that he was surprised, but he never attempted to draw my secret from me; and although I loved him with a mixture of affection and reverence that knew no bounds, yet I could never persuade myself to confide to him that event which was so often present to my recollection, but which I feared the detail to another would only impress more deeply.

Một trong những việc đầu tiên tôi phải làm khi bình phục là giới thiệu Clerval với các vị giáo sư của trường. Khi làm việc này, tôi phải chịu một kiểu đối xử thô bạo, chẳng hợp chút nào với những vết thương mà tâm hồn tôi đã hứng chịu. Từ cái đêm định mệnh ấy, cái đêm kết thúc công lao của tôi và mở đầu những bất hạnh của tôi, tôi đã nảy sinh một mối ác cảm dữ dội ngay cả với cái tên triết học tự nhiên. Khi tôi đã gần như hoàn toàn khỏe lại về mọi mặt khác, thì chỉ cần trông thấy một dụng cụ hóa học cũng đủ làm sống lại tất cả nỗi thống khổ của các triệu chứng thần kinh. Henry thấy vậy, và đã dọn hết dụng cụ của tôi khuất khỏi tầm mắt. Cậu cũng đổi căn hộ cho tôi; vì cậu nhận ra rằng tôi đã sinh ác cảm với căn phòng trước kia là phòng thí nghiệm của mình. Nhưng những sự chăm lo ấy của Clerval trở nên vô ích khi tôi tới thăm các giáo sư. Ông Waldman đã gây ra cực hình cho tôi khi ông khen ngợi, với lòng tốt và sự nồng nhiệt, những tiến bộ đáng kinh ngạc mà tôi đã đạt được trong khoa học. Ông chẳng mấy chốc nhận ra tôi không thích đề tài ấy; nhưng, không đoán được nguyên nhân thực sự, ông cho rằng đó là do tôi khiêm tốn, và chuyển đề tài từ sự tiến bộ của tôi sang chính bản thân khoa học, với ý muốn, như tôi thấy rõ, khơi cho tôi nói. Tôi biết làm gì đây? Ông muốn làm tôi vui, mà lại hành hạ tôi. Tôi cảm thấy như thể ông đang cẩn thận bày ra trước mắt tôi, từng thứ một, những dụng cụ mà về sau sẽ được dùng để đưa tôi tới một cái chết chậm rãi và tàn khốc. Tôi quằn quại dưới những lời ông nói, nhưng không dám để lộ nỗi đau mình cảm thấy. Clerval, người có đôi mắt và tâm hồn luôn nhanh nhạy nhận ra cảm xúc của người khác, đã lảng sang chuyện khác, viện cớ mình hoàn toàn không biết gì; và câu chuyện chuyển sang hướng chung chung hơn. Tôi cảm tạ bạn tôi từ tận đáy lòng, nhưng tôi không nói ra. Tôi thấy rõ cậu ngạc nhiên, nhưng cậu chưa bao giờ tìm cách moi bí mật của tôi; và dù tôi yêu cậu với một tình cảm pha lẫn trìu mến và kính trọng không bờ bến, tôi vẫn không bao giờ có thể tự thuyết phục mình thổ lộ với cậu biến cố vẫn thường hiện về trong ký ức tôi, mà tôi sợ rằng kể tường tận cho người khác nghe sẽ chỉ khắc nó sâu hơn.

M. Krempe was not equally docile; and in my condition at that time, of almost insupportable sensitiveness, his harsh blunt encomiums gave me even more pain than the benevolent approbation of M. Waldman. “D—n the fellow!” cried he; “why, M. Clerval, I assure you he has outstript us all. Aye, stare if you please; but it is nevertheless true. A youngster who, but a few years ago, believed Cornelius Agrippa as firmly as the gospel, has now set himself at the head of the university; and if he is not soon pulled down, we shall all be out of countenance.—Aye, aye,” continued he, observing my face expressive of suffering, “M. Frankenstein is modest; an excellent quality in a young man. Young men should be diffident of themselves, you know, M. Clerval; I was myself when young: but that wears out in a very short time.”

Ông Krempe thì không dễ bảo như thế; và trong tình trạng của tôi lúc ấy, nhạy cảm gần như không chịu nổi, những lời tán dương thô lỗ cộc cằn của ông còn khiến tôi đau đớn hơn cả sự tán thưởng nhân hậu của ông Waldman. “Ch—t tiệt cái anh chàng này!” ông kêu lên; “này, anh Clerval, tôi cam đoan với anh là cậu ta đã vượt qua tất cả chúng tôi. Phải, cứ việc trố mắt ra nếu anh muốn; nhưng dù sao đó cũng là sự thật. Một thằng nhóc mà mới vài năm trước còn tin Cornelius Agrippa chắc như tin Phúc Âm, giờ đã tự đặt mình lên đứng đầu cả trường đại học; và nếu không sớm bị kéo xuống, tất cả chúng tôi sẽ mất mặt hết.—Phải, phải,” ông nói tiếp, nhận thấy gương mặt tôi lộ vẻ đau khổ, “anh Frankenstein khiêm tốn đấy; một đức tính tuyệt vời ở người trẻ tuổi. Người trẻ nên tự nghi ngờ bản thân, anh biết đấy, anh Clerval; hồi trẻ chính tôi cũng thế: nhưng cái đó mòn đi rất nhanh thôi.”

M. Krempe had now commenced an eulogy on himself, which happily turned the conversation from a subject that was so annoying to me.

Ông Krempe giờ đã bắt đầu một bài tự ca tụng chính mình, điều may mắn đã kéo câu chuyện ra khỏi một đề tài khiến tôi khó chịu đến thế.

Clerval was no natural philosopher. His imagination was too vivid for the minutiæ of science. Languages were his principal study; and he sought, by acquiring their elements, to open a field for self-instruction on his return to Geneva. Persian, Arabic, and Hebrew, gained his attention, after he had made himself perfectly master of Greek and Latin. For my own part, idleness had ever been irksome to me; and now that I wished to fly from reflection, and hated my former studies, I felt great relief in being the fellow-pupil with my friend, and found not only instruction but consolation in the works of the orientalists. Their melancholy is soothing, and their joy elevating to a degree I never experienced in studying the authors of any other country. When you read their writings, life appears to consist in a warm sun and garden of roses,—in the smiles and frowns of a fair enemy, and the fire that consumes your own heart. How different from the manly and heroical poetry of Greece and Rome.

Clerval không phải là nhà triết học tự nhiên. Trí tưởng tượng của cậu quá sống động cho những chi tiết li ti của khoa học. Ngôn ngữ là môn học chính của cậu; và cậu tìm cách, qua việc nắm vững những yếu tố cơ bản của chúng, mở ra một cánh đồng tự học khi trở về Genève. Tiếng Ba Tư, tiếng Ả Rập, và tiếng Hebrew đã thu hút sự chú ý của cậu, sau khi cậu đã hoàn toàn tinh thông tiếng Hy Lạp và tiếng Latinh. Về phần tôi, sự nhàn rỗi xưa nay vẫn khiến tôi khó chịu; và giờ đây khi tôi muốn trốn chạy khỏi suy tư, và căm ghét những môn học cũ, tôi cảm thấy nhẹ nhõm vô cùng khi được làm bạn đồng học với bạn mình, và tìm thấy không chỉ sự hiểu biết mà cả niềm an ủi trong các tác phẩm của những tác giả phương Đông. Nỗi u sầu của họ thật êm dịu, và niềm vui của họ thật nâng đỡ tâm hồn, tới một mức độ tôi chưa từng cảm nghiệm khi nghiên cứu các tác giả của bất kỳ xứ sở nào khác. Khi đọc những trang viết của họ, cuộc đời dường như chỉ gồm một vầng mặt trời ấm áp và một khu vườn hoa hồng,—những nụ cười và cái chau mày của một kẻ thù kiều diễm, và ngọn lửa thiêu đốt chính trái tim anh. Khác biết bao với thi ca hùng tráng và anh hùng của Hy Lạp và La Mã.

Summer passed away in these occupations, and my return to Geneva was fixed for the latter end of autumn; but being delayed by several accidents, winter and snow arrived, the roads were deemed impassable, and my journey was retarded until the ensuing spring. I felt this delay very bitterly; for I longed to see my native town, and my beloved friends. My return had only been delayed so long from an unwillingness to leave Clerval in a strange place, before he had become acquainted with any of its inhabitants. The winter, however, was spent cheerfully; and although the spring was uncommonly late, when it came, its beauty compensated for its dilatoriness.

Mùa hè trôi qua trong những công việc ấy, và ngày tôi trở về Genève được định vào cuối mùa thu; nhưng vì bị trì hoãn bởi vài sự cố, mùa đông và tuyết đã tới, đường sá bị coi là không thể đi lại được, và chuyến đi của tôi bị hoãn đến mùa xuân năm sau. Tôi cảm thấy sự trì hoãn này hết sức cay đắng; vì tôi khao khát được thấy lại quê nhà, và những người thân yêu. Sở dĩ việc trở về của tôi bị trì hoãn lâu đến thế chỉ vì tôi không muốn để Clerval lại một mình ở chốn xa lạ, khi cậu chưa quen biết ai ở đó. Tuy vậy, mùa đông đã trôi qua vui vẻ; và dù mùa xuân tới muộn khác thường, khi nó tới, vẻ đẹp của nó đã bù đắp cho sự chậm trễ.

The month of May had already commenced, and I expected the letter daily which was to fix the date of my departure, when Henry proposed a pedestrian tour in the environs of Ingolstadt that I might bid a personal farewell to the country I had so long inhabited. I acceded with pleasure to this proposition: I was fond of exercise, and Clerval had always been my favourite companion in the rambles of this nature that I had taken among the scenes of my native country.

Tháng Năm đã bắt đầu, và ngày ngày tôi chờ lá thư sẽ định ngày khởi hành của mình, thì Henry đề nghị một chuyến đi bộ quanh vùng Ingolstadt để tôi có thể tự mình từ biệt miền đất tôi đã sống lâu đến thế. Tôi vui vẻ chấp thuận đề nghị này: tôi thích vận động, và Clerval xưa nay vẫn là người bạn đồng hành tôi ưa thích nhất trong những chuyến lang thang kiểu này mà tôi từng thực hiện giữa cảnh vật quê hương.

We passed a fortnight in these perambulations: my health and spirits had long been restored, and they gained additional strength from the salubrious air I breathed, the natural incidents of our progress, and the conversation of my friend. Study had before secluded me from the intercourse of my fellow-creatures, and rendered me unsocial; but Clerval called forth the better feelings of my heart; he again taught me to love the aspect of nature, and the cheerful faces of children. Excellent friend! how sincerely did you love me, and endeavour to elevate my mind, until it was on a level with your own. A selfish pursuit had cramped and narrowed me, until your gentleness and affection warmed and opened my senses; I became the same happy creature who, a few years ago, loving and beloved by all, had no sorrow or care. When happy, inanimate nature had the power of bestowing on me the most delightful sensations. A serene sky and verdant fields filled me with ecstacy. The present season was indeed divine; the flowers of spring bloomed in the hedges, while those of summer were already in bud: I was undisturbed by thoughts which during the preceding year had pressed upon me, notwithstanding my endeavours to throw them off, with an invincible burden.

Chúng tôi trải qua hai tuần trong những cuộc rong ruổi ấy: sức khỏe và tinh thần tôi đã hồi phục từ lâu, và chúng càng thêm vững mạnh nhờ bầu không khí trong lành tôi hít thở, những sự việc tự nhiên trên đường đi, và những cuộc trò chuyện với bạn tôi. Việc học trước kia đã cách ly tôi khỏi sự giao tiếp với đồng loại, và khiến tôi trở nên khó gần; nhưng Clerval đã khơi dậy những tình cảm tốt đẹp hơn trong lòng tôi; cậu lại dạy tôi yêu dáng vẻ của thiên nhiên, và những gương mặt tươi vui của trẻ thơ. Người bạn tuyệt vời! cậu đã yêu tôi chân thành biết bao, và cố gắng nâng tâm hồn tôi lên, cho tới khi nó ngang tầm với tâm hồn cậu. Một sự theo đuổi ích kỷ đã bó buộc và thu hẹp tôi, cho tới khi sự dịu dàng và tình thương của cậu sưởi ấm và mở rộng các giác quan tôi; tôi lại trở thành con người hạnh phúc ấy, kẻ mà vài năm trước, yêu thương và được mọi người yêu thương, chẳng hề có nỗi buồn hay mối lo nào. Khi hạnh phúc, thiên nhiên vô tri có sức ban cho tôi những cảm giác thú vị nhất. Một bầu trời thanh bình và những cánh đồng xanh tươi khiến tôi ngây ngất. Mùa này quả thực thần tiên; hoa xuân nở rộ trên những hàng rào cây, trong khi hoa hè đã chớm nụ: tôi không còn bị quấy rầy bởi những ý nghĩ mà suốt năm trước đã đè nặng lên tôi, bất chấp mọi cố gắng rũ bỏ chúng, như một gánh nặng không sao lay chuyển.

Henry rejoiced in my gaiety, and sincerely sympathized in my feelings: he exerted himself to amuse me, while he expressed the sensations that filled his soul. The resources of his mind on this occasion were truly astonishing: his conversation was full of imagination; and very often, in imitation of the Persian and Arabic writers, he invented tales of wonderful fancy and passion. At other times he repeated my favourite poems, or drew me out into arguments, which he supported with great ingenuity.

Henry vui mừng trước sự vui tươi của tôi, và chân thành đồng cảm với những cảm xúc của tôi: cậu dốc sức làm tôi vui, đồng thời bày tỏ những cảm giác tràn ngập tâm hồn cậu. Những tài nguyên trong trí óc cậu dịp ấy quả thực đáng kinh ngạc: lời trò chuyện của cậu đầy trí tưởng tượng; và rất thường, theo kiểu các tác giả Ba Tư và Ả Rập, cậu bịa ra những câu chuyện kỳ ảo và nồng nàn đam mê. Những lúc khác cậu đọc lại những bài thơ tôi yêu thích, hoặc khơi tôi vào những cuộc tranh luận mà cậu bảo vệ với tài khéo léo tuyệt vời.

We returned to our college on a Sunday afternoon: the peasants were dancing, and every one we met appeared gay and happy. My own spirits were high, and I bounded along with feelings of unbridled joy and hilarity.

Chúng tôi trở về trường vào một buổi chiều Chủ nhật: những người nông dân đang nhảy múa, và ai chúng tôi gặp cũng có vẻ vui tươi hạnh phúc. Tinh thần tôi phấn chấn, và tôi nhảy chân sáo bước đi với những cảm xúc vui sướng hân hoan không kìm nén.

On my return, I found the following letter from my father:—

Khi trở về, tôi thấy lá thư sau đây của cha tôi:—

“To V. Frankenstein.

“Gửi V. Frankenstein.

“My Dear Victor,

“Victor yêu quý của cha,

“You have probably waited impatiently for a letter to fix the date of your return to us; and I was at first tempted to write only a few lines, merely mentioning the day on which I should expect you. But that would be a cruel kindness, and I dare not do it. What would be your surprise, my son, when you expected a happy and gay welcome, to behold, on the contrary, tears and wretchedness? And how, Victor, can I relate our misfortune? Absence cannot have rendered you callous to our joys and griefs; and how shall I inflict pain on an absent child? I wish to prepare you for the woeful news, but I know it is impossible; even now your eye skims over the page, to seek the words which are to convey to you the horrible tidings.

“Có lẽ con đã sốt ruột chờ một lá thư định ngày con trở về với chúng ta; và lúc đầu cha đã định chỉ viết vài dòng, đơn thuần báo cho con ngày cha mong đón con. Nhưng như thế sẽ là một sự tử tế tàn nhẫn, và cha không dám làm vậy. Con sẽ ngạc nhiên đến mức nào, con trai của cha, khi đang chờ đợi một cuộc đón tiếp vui vẻ hạnh phúc, lại thấy, trái lại, nước mắt và khổ đau? Và làm sao, Victor, cha có thể kể lại nỗi bất hạnh của chúng ta? Sự xa cách không thể khiến con trở nên chai sạn trước niềm vui và nỗi buồn của chúng ta; và làm sao cha nỡ gây đau đớn cho đứa con đang ở xa? Cha muốn chuẩn bị tinh thần cho con trước tin dữ, nhưng cha biết điều đó là không thể; ngay giờ đây mắt con đang lướt nhanh trên trang giấy, để tìm những lời sẽ báo cho con tin khủng khiếp.

“William is dead!—that sweet child, whose smiles delighted and warmed my heart, who was so gentle, yet so gay! Victor, he is murdered!

“William đã chết!—đứa trẻ ngọt ngào ấy, mà nụ cười làm cha vui sướng và ấm lòng, đứa trẻ thật hiền dịu, mà lại thật vui tươi! Victor, nó đã bị sát hại!

“I will not attempt to console you; but will simply relate the circumstances of the transaction.

“Cha sẽ không cố an ủi con; mà sẽ chỉ kể lại đơn giản những tình tiết của sự việc.

“Last Thursday (May 7th) I, my niece, and your two brothers, went to walk in Plainpalais. The evening was warm and serene, and we prolonged our walk farther than usual. It was already dusk before we thought of returning; and then we discovered that William and Ernest, who had gone on before, were not to be found. We accordingly rested on a seat until they should return. Presently Ernest came, and inquired if we had seen his brother: he said, that they had been playing together, that William had run away to hide himself, and that he vainly sought for him, and afterwards waited for him a long time, but that he did not return.

“Thứ Năm vừa rồi (ngày 7 tháng Năm), cha, cháu gái cha, và hai em trai con, đi dạo ở Plainpalais. Buổi chiều ấm áp và thanh bình, và chúng ta đã kéo dài cuộc dạo chơi xa hơn thường lệ. Trời đã nhá nhem tối trước khi chúng ta nghĩ đến chuyện quay về; và khi ấy chúng ta mới phát hiện ra William và Ernest, hai đứa đã đi trước, không thấy đâu nữa. Vì thế chúng ta ngồi nghỉ trên một chiếc ghế chờ chúng quay lại. Chẳng bao lâu Ernest tới, và hỏi chúng ta có thấy em mình không: Ernest kể rằng hai anh em đang chơi với nhau, rằng William đã chạy đi trốn, và Ernest đã tìm em mà không thấy, rồi sau đó đợi em rất lâu, nhưng em không quay lại.

“This account rather alarmed us, and we continued to search for him until night fell, when Elizabeth conjectured that he might have returned to the house. He was not there. We returned again, with torches; for I could not rest, when I thought that my sweet boy had lost himself, and was exposed to all the damps and dews of night: Elizabeth also suffered extreme anguish. About five in the morning I discovered my lovely boy, whom the night before I had seen blooming and active in health, stretched on the grass livid and motionless: the print of the murderer’s finger was on his neck.

“Lời kể ấy khiến chúng ta khá lo lắng, và chúng ta tiếp tục tìm thằng bé cho tới khi đêm xuống, khi Elizabeth đoán rằng có lẽ thằng bé đã về nhà. Thằng bé không có ở nhà. Chúng ta lại quay ra, mang theo đuốc; vì cha không thể nào yên lòng khi nghĩ rằng đứa con bé bỏng ngọt ngào của cha đã lạc đường, và đang phơi mình trước mọi hơi ẩm và sương đêm: Elizabeth cũng đau khổ tột cùng. Khoảng năm giờ sáng cha tìm thấy đứa con trai đáng yêu của cha, đứa bé mà đêm trước cha còn thấy tươi tắn và hiếu động trong sức khỏe, nằm sõng soài trên cỏ, tím tái và bất động: dấu ngón tay của kẻ sát nhân hằn trên cổ em.

“He was conveyed home, and the anguish that was visible in my countenance betrayed the secret to Elizabeth. She was very earnest to see the corpse. At first I attempted to prevent her; but she persisted, and entering the room where it lay, hastily examined the neck of the victim, and clasping her hands exclaimed, ‘O God! I have murdered my darling infant!’

“Thằng bé được đưa về nhà, và nỗi thống khổ hiện rõ trên nét mặt cha đã tiết lộ bí mật cho Elizabeth. Con bé khẩn khoản đòi xem thi thể. Thoạt đầu cha cố ngăn con bé; nhưng con bé cứ một mực, và bước vào căn phòng nơi thi thể nằm, vội vã xem xét cổ nạn nhân, rồi chắp tay kêu lên, ‘Ôi Chúa ơi! Con đã giết chết đứa bé yêu dấu của con!’

“She fainted, and was restored with extreme difficulty. When she again lived, it was only to weep and sigh. She told me, that that same evening William had teazed her to let him wear a very valuable miniature that she possessed of your mother. This picture is gone, and was doubtless the temptation which urged the murderer to the deed. We have no trace of him at present, although our exertions to discover him are unremitted; but they will not restore my beloved William.

“Con bé ngất đi, và phải vô cùng khó khăn mới hồi tỉnh lại được. Khi con bé sống lại, thì chỉ để khóc than và thở dài. Con bé kể với cha rằng chính tối hôm ấy William đã nằn nì đòi con bé cho đeo một bức chân dung nhỏ rất quý giá vẽ mẹ con mà con bé đang giữ. Bức họa này đã mất, và hẳn chính bức họa ấy là thứ cám dỗ đã xui kẻ sát nhân ra tay. Hiện chúng ta chưa có dấu vết gì của hắn, dù những nỗ lực truy tìm hắn vẫn không ngừng; nhưng chúng sẽ chẳng trả lại cho cha đứa con William yêu dấu.

“Come, dearest Victor; you alone can console Elizabeth. She weeps continually, and accuses herself unjustly as the cause of his death; her words pierce my heart. We are all unhappy; but will not that be an additional motive for you, my son, to return and be our comforter? Your dear mother! Alas, Victor! I now say, Thank God she did not live to witness the cruel, miserable death of her youngest darling!

“Về đi, Victor yêu quý nhất; chỉ mình con mới có thể an ủi Elizabeth. Con bé khóc không ngớt, và tự buộc tội mình một cách oan uổng là nguyên nhân cái chết của em; lời con bé nói xé nát lòng cha. Tất cả chúng ta đều bất hạnh; nhưng chẳng phải đó lại là thêm một lý do để con, con trai của cha, trở về và làm người an ủi chúng ta sao? Người mẹ thân yêu của con! Than ôi, Victor! giờ cha nói, Tạ ơn Chúa vì bà đã không sống để chứng kiến cái chết tàn nhẫn, thảm thương của đứa con út yêu quý nhất!

“Come, Victor; not brooding thoughts of vengeance against the assassin, but with feelings of peace and gentleness, that will heal, instead of festering the wounds of our minds. Enter the house of mourning, my friend, but with kindness and affection for those who love you, and not with hatred for your enemies.

“Về đi, Victor; đừng mang theo những ý nghĩ ủ ê báo thù kẻ sát nhân, mà hãy mang theo những tình cảm an hòa và dịu dàng, sẽ chữa lành, thay vì làm mưng mủ, những vết thương trong tâm hồn chúng ta. Hãy bước vào ngôi nhà tang tóc, hỡi con, bạn của cha, nhưng với lòng nhân hậu và yêu thương dành cho những người yêu con, chứ không phải với lòng căm thù dành cho kẻ thù của con.

“Your affectionate and afflicted father,

“Người cha yêu thương và đau khổ của con,

“Alphonse Frankenstein.

“Alphonse Frankenstein.

“Geneva, May 12th, 17—.”

“Genève, ngày 12 tháng Năm, năm 17—.”

Clerval, who had watched my countenance as I read this letter, was surprised to observe the despair that succeeded to the joy I at first expressed on receiving news from my friends. I threw the letter on the table, and covered my face with my hands.

Clerval, người đã dõi theo nét mặt tôi khi tôi đọc lá thư này, ngạc nhiên khi thấy nỗi tuyệt vọng thế chỗ cho niềm vui mà lúc đầu tôi bày tỏ khi nhận được tin của người thân. Tôi ném lá thư lên bàn, và đưa hai tay ôm mặt.

“My dear Frankenstein,” exclaimed Henry, when he perceived me weep with bitterness, “are you always to be unhappy? My dear friend, what has happened?”

“Frankenstein thân mến của tôi,” Henry kêu lên, khi thấy tôi khóc cay đắng, “lẽ nào cậu cứ mãi bất hạnh thế sao? Bạn thân mến của tôi, đã xảy ra chuyện gì vậy?”

I motioned to him to take up the letter, while I walked up and down the room in the extremest agitation. Tears also gushed from the eyes of Clerval, as he read the account of my misfortune.

Tôi ra hiệu cho cậu cầm lá thư lên, trong khi tôi đi đi lại lại trong phòng với cơn kích động cùng cực. Nước mắt cũng trào ra từ đôi mắt Clerval, khi cậu đọc những dòng kể về nỗi bất hạnh của tôi.

“I can offer you no consolation, my friend,” said he; “your disaster is irreparable. What do you intend to do?”

“Tôi không thể an ủi cậu được gì, bạn của tôi,” cậu nói; “tai họa của cậu không thể nào cứu vãn. Cậu định làm gì?”

“To go instantly to Geneva: come with me, Henry, to order the horses.”

“Đi Genève ngay lập tức: đi với tôi, Henry, để đặt ngựa.”

During our walk, Clerval endeavoured to raise my spirits. He did not do this by common topics of consolation, but by exhibiting the truest sympathy. “Poor William!” said he, “that dear child; he now sleeps with his angel mother. His friends mourn and weep, but he is at rest: he does not now feel the murderer’s grasp; a sod covers his gentle form, and he knows no pain. He can no longer be a fit subject for pity; the survivors are the greatest sufferers, and for them time is the only consolation. Those maxims of the Stoics, that death was no evil, and that the mind of man ought to be superior to despair on the eternal absence of a beloved object, ought not to be urged. Even Cato wept over the dead body of his brother.”

Trong lúc chúng tôi đi, Clerval cố gắng vực dậy tinh thần tôi. Cậu không làm điều đó bằng những lời an ủi thông thường, mà bằng cách bày tỏ một sự cảm thông chân thành nhất. “William tội nghiệp!” cậu nói, “đứa bé thân yêu ấy; giờ thằng bé đã yên giấc bên người mẹ thiên thần của mình. Người thân của em than khóc, nhưng em đã được an nghỉ: giờ em không còn cảm thấy bàn tay siết chặt của kẻ sát nhân; một lớp cỏ phủ lên hình hài dịu dàng của em, và em không còn biết đến đau đớn. Em không còn là đối tượng để thương xót nữa; những người ở lại mới là những người đau khổ nhất, và đối với họ thời gian là niềm an ủi duy nhất. Những châm ngôn của phái Khắc kỷ, rằng cái chết không phải là điều ác, và rằng tâm trí con người phải vượt lên trên nỗi tuyệt vọng trước sự vắng mặt vĩnh viễn của một người thân yêu, không nên đem ra thúc ép. Ngay cả Cato cũng đã khóc bên thi hài người anh em của mình.”

Clerval spoke thus as we hurried through the streets; the words impressed themselves on my mind, and I remembered them afterwards in solitude. But now, as soon as the horses arrived, I hurried into a cabriole, and bade farewell to my friend.

Clerval nói như thế khi chúng tôi vội vã đi qua các phố; những lời ấy khắc sâu vào tâm trí tôi, và về sau tôi còn nhớ lại chúng trong cô độc. Nhưng giờ đây, ngay khi ngựa tới, tôi vội vã lên một cỗ xe mui gập, và từ biệt bạn tôi.

My journey was very melancholy. At first I wished to hurry on, for I longed to console and sympathize with my loved and sorrowing friends; but when I drew near my native town, I slackened my progress. I could hardly sustain the multitude of feelings that crowded into my mind. I passed through scenes familiar to my youth, but which I had not seen for nearly six years. How altered every thing might be during that time? One sudden and desolating change had taken place; but a thousand little circumstances might have by degrees worked other alterations which, although they were done more tranquilly, might not be the less decisive. Fear overcame me; I dared not advance, dreading a thousand nameless evils that made me tremble, although I was unable to define them.

Chuyến đi của tôi thật u sầu. Lúc đầu tôi muốn đi thật nhanh, vì tôi khao khát được an ủi và chia sẻ với những người thân yêu đang đau buồn; nhưng khi tới gần quê nhà, tôi lại đi chậm lại. Tôi khó lòng chịu đựng nổi muôn vàn cảm xúc dồn dập kéo đến trong tâm trí. Tôi đi qua những cảnh vật quen thuộc thời niên thiếu, nhưng đã gần sáu năm tôi không thấy lại. Trong khoảng thời gian ấy mọi thứ có thể đã đổi thay biết bao? Một sự thay đổi đột ngột và tan hoang đã xảy ra; nhưng hàng nghìn tình tiết nhỏ có thể đã dần dần tạo nên những đổi thay khác, những đổi thay mà, dù diễn ra êm ả hơn, có lẽ cũng không kém phần quyết định. Nỗi sợ hãi chế ngự tôi; tôi không dám tiến lên, khiếp sợ hàng nghìn tai ương không tên khiến tôi run rẩy, dù tôi không thể xác định chúng là gì.

I remained two days at Lausanne, in this painful state of mind. I contemplated the lake: the waters were placid; all around was calm, and the snowy mountains, “the palaces of nature,” were not changed. By degrees the calm and heavenly scene restored me, and I continued my journey towards Geneva.

Tôi ở lại Lausanne hai ngày, trong tâm trạng đau đớn ấy. Tôi ngắm nhìn mặt hồ: nước lặng như tờ; mọi vật xung quanh đều yên tĩnh, và những ngọn núi phủ tuyết, “những cung điện của thiên nhiên,” vẫn không hề thay đổi. Dần dần cảnh sắc tĩnh lặng và thần tiên ấy đã vực tôi dậy, và tôi tiếp tục cuộc hành trình về Genève.

The road ran by the side of the lake, which became narrower as I approached my native town. I discovered more distinctly the black sides of Jura, and the bright summit of Mont Blânc; I wept like a child: “Dear mountains! my own beautiful lake! how do you welcome your wanderer? Your summits are clear; the sky and lake are blue and placid. Is this to prognosticate peace, or to mock at my unhappiness?”

Con đường chạy dọc bờ hồ, mặt hồ hẹp dần khi tôi tới gần quê nhà. Tôi nhìn rõ hơn những sườn núi đen sẫm của dãy Jura, và đỉnh Mont Blanc sáng rực; tôi khóc như một đứa trẻ: “Hỡi những ngọn núi thân yêu! hỡi hồ nước tuyệt đẹp của ta! các ngươi đón kẻ lang thang của các ngươi thế nào đây? Đỉnh núi các ngươi trong vắt; trời và hồ xanh thẳm và êm đềm. Phải chăng đó là điềm báo bình yên, hay là để chế nhạo nỗi bất hạnh của ta?”

I fear, my friend, that I shall render myself tedious by dwelling on these preliminary circumstances; but they were days of comparative happiness, and I think of them with pleasure. My country, my beloved country! who but a native can tell the delight I took in again beholding thy streams, thy mountains, and, more than all, thy lovely lake.

Tôi e rằng, bạn tôi, tôi sẽ khiến anh chán nản vì cứ dừng lại ở những tình tiết mở đầu này; nhưng đó là những ngày tương đối hạnh phúc, và tôi nghĩ về chúng với niềm vui. Quê hương tôi, quê hương yêu dấu của tôi! ai ngoài một người con của xứ sở có thể kể nổi niềm vui sướng tôi cảm thấy khi lại được ngắm những dòng suối của ngươi, những ngọn núi của ngươi, và, hơn hết thảy, hồ nước đáng yêu của ngươi.

Yet, as I drew nearer home, grief and fear again overcame me. Night also closed around; and when I could hardly see the dark mountains, I felt still more gloomily. The picture appeared a vast and dim scene of evil, and I foresaw obscurely that I was destined to become the most wretched of human beings. Alas! I prophesied truly, and failed only in one single circumstance, that in all the misery I imagined and dreaded, I did not conceive the hundredth part of the anguish I was destined to endure.

Thế nhưng, khi tôi tới gần nhà hơn, nỗi đau buồn và sợ hãi lại chế ngự tôi. Màn đêm cũng khép lại quanh tôi; và khi tôi hầu như không còn nhìn thấy những ngọn núi tối đen, tôi cảm thấy càng u ám hơn. Bức tranh hiện ra như một cảnh tượng mênh mông và mờ mịt của tai ương, và tôi lờ mờ thấy trước rằng mình được định sẵn sẽ trở thành kẻ khốn khổ nhất trong loài người. Than ôi! tôi đã tiên tri đúng, và chỉ sai ở một điều duy nhất, ấy là trong tất cả nỗi khổ đau mà tôi tưởng tượng và khiếp sợ, tôi đã không hình dung nổi một phần trăm nỗi thống khổ mà tôi định phải chịu.

It was completely dark when I arrived in the environs of Geneva; the gates of the town were already shut; and I was obliged to pass the night at Secheron, a village half a league to the east of the city. The sky was serene; and, as I was unable to rest, I resolved to visit the spot where my poor William had been murdered. As I could not pass through the town, I was obliged to cross the lake in a boat to arrive at Plainpalais. During this short voyage I saw the lightnings playing on the summit of Mont Blânc in the most beautiful figures. The storm appeared to approach rapidly; and, on landing, I ascended a low hill, that I might observe its progress. It advanced; the heavens were clouded, and I soon felt the rain coming slowly in large drops, but its violence quickly increased.

Trời đã tối hẳn khi tôi tới vùng ngoại ô Genève; cổng thành đã đóng; và tôi buộc phải nghỉ đêm ở Secheron, một làng nhỏ cách thành phố nửa dặm về phía đông. Bầu trời thanh quang; và vì không thể nghỉ ngơi, tôi quyết định tới thăm nơi William tội nghiệp của tôi đã bị sát hại. Vì không thể đi qua thành phố, tôi buộc phải qua hồ bằng thuyền để tới Plainpalais. Trong chuyến đi ngắn ngủi này tôi thấy những tia chớp nhảy múa trên đỉnh Mont Blanc thành những hình thù đẹp đẽ nhất. Cơn giông dường như đang ập tới nhanh chóng; và, khi lên bờ, tôi trèo lên một ngọn đồi thấp để có thể quan sát nó tiến tới. Nó tiến tới; bầu trời phủ đầy mây, và chẳng mấy chốc tôi cảm thấy mưa rơi chậm rãi thành những giọt lớn, nhưng rồi nhanh chóng trở nên dữ dội.

I quitted my seat, and walked on, although the darkness and storm increased every minute, and the thunder burst with a terrific crash over my head. It was echoed from Salêve, the Juras, and the Alps of Savoy; vivid flashes of lightning dazzled my eyes, illuminating the lake, making it appear like a vast sheet of fire; then for an instant every thing seemed of a pitchy darkness, until the eye recovered itself from the preceding flash. The storm, as is often the case in Switzerland, appeared at once in various parts of the heavens. The most violent storm hung exactly north of the town, over that part of the lake which lies between the promontory of Belrive and the village of Copêt. Another storm enlightened Jura with faint flashes; and another darkened and sometimes disclosed the Môle, a peaked mountain to the east of the lake.

Tôi rời chỗ ngồi, và bước tiếp, dù bóng tối và cơn bão tăng lên từng phút, và sấm nổ ầm vang khủng khiếp trên đầu tôi. Tiếng sấm dội lại từ Salêve, dãy Jura, và dãy Alps xứ Savoy; những tia chớp chói lòa làm mắt tôi hoa lên, rọi sáng mặt hồ, khiến nó trông như một tấm lửa mênh mông; rồi trong thoáng chốc mọi vật dường như chìm vào bóng tối đen như mực, cho tới khi mắt hồi lại sau tia chớp trước. Cơn bão, như thường thấy ở Thụy Sĩ, xuất hiện cùng lúc ở nhiều phương trời. Cơn bão dữ dội nhất treo lơ lửng ngay phía bắc thành phố, trên phần hồ nằm giữa mũi đất Belrive và làng Copêt. Một cơn bão khác soi sáng dãy Jura bằng những tia chớp yếu ớt; và một cơn khác nữa làm tối sầm rồi đôi lúc lại phơi bày núi Môle, một ngọn núi chóp nhọn ở phía đông hồ.

While I watched the storm, so beautiful yet terrific, I wandered on with a hasty step. This noble war in the sky elevated my spirits; I clasped my hands, and exclaimed aloud, “William, dear angel! this is thy funeral, this thy dirge!” As I said these words, I perceived in the gloom a figure which stole from behind a clump of trees near me; I stood fixed, gazing intently: I could not be mistaken. A flash of lightning illuminated the object, and discovered its shape plainly to me; its gigantic stature, and the deformity of its aspect, more hideous than belongs to humanity, instantly informed me that it was the wretch, the filthy dæmon to whom I had given life. What did he there? Could he be (I shuddered at the conception) the murderer of my brother? No sooner did that idea cross my imagination, than I became convinced of its truth; my teeth chattered, and I was forced to lean against a tree for support. The figure passed me quickly, and I lost it in the gloom. Nothing in human shape could have destroyed that fair child. He was the murderer! I could not doubt it. The mere presence of the idea was an irresistible proof of the fact. I thought of pursuing the devil; but it would have been in vain, for another flash discovered him to me hanging among the rocks of the nearly perpendicular ascent of Mont Salêve, a hill that bounds Plainpalais on the south. He soon reached the summit, and disappeared.

Trong khi ngắm cơn bão, đẹp đẽ mà khủng khiếp đến thế, tôi lang thang đi tiếp với những bước chân vội vã. Cuộc chiến cao cả trên bầu trời này nâng tinh thần tôi lên; tôi chắp tay, và kêu to, “William, thiên thần thân yêu! đây là tang lễ của em, đây là khúc ai ca của em!” Vừa thốt ra những lời ấy, tôi nhận ra trong bóng tối một hình thù lén lút đi ra từ sau một lùm cây gần tôi; tôi đứng sững, nhìn chằm chằm: tôi không thể lầm được. Một tia chớp rọi sáng vật ấy, và phơi bày rõ ràng hình dạng nó trước mắt tôi; tầm vóc khổng lồ của nó, và sự dị dạng trong diện mạo nó, gớm guốc hơn bất cứ điều gì thuộc về loài người, lập tức cho tôi biết đó là kẻ khốn khổ, ác quỷ ghê tởm mà tôi đã ban cho sự sống. Nó làm gì ở đó? Phải chăng nó (tôi rùng mình trước ý nghĩ ấy) chính là kẻ đã sát hại em trai tôi? Ý nghĩ ấy vừa lướt qua trí tưởng tượng tôi, tôi đã tin chắc rằng đó là sự thật; răng tôi va vào nhau lập cập, và tôi buộc phải dựa vào một thân cây cho khỏi ngã. Hình thù ấy lướt nhanh qua tôi, và tôi mất dấu nó trong bóng tối. Không gì mang hình người có thể hủy hoại đứa trẻ xinh đẹp ấy. Chính nó là kẻ sát nhân! Tôi không thể nghi ngờ điều đó. Chỉ riêng việc ý nghĩ ấy xuất hiện đã là một bằng chứng không thể chối cãi về sự thật. Tôi nghĩ đến việc đuổi theo con quỷ; nhưng điều đó hẳn sẽ vô ích, vì một tia chớp khác lại cho tôi thấy nó đang bám lơ lửng giữa những tảng đá trên sườn dốc gần như dựng đứng của núi Salêve, một ngọn đồi bao bọc Plainpalais ở phía nam. Nó chẳng mấy chốc đã lên tới đỉnh, và biến mất.

I remained motionless. The thunder ceased; but the rain still continued, and the scene was enveloped in an impenetrable darkness. I revolved in my mind the events which I had until now sought to forget: the whole train of my progress towards the creation; the appearance of the work of my own hands alive at my bed side; its departure. Two years had now nearly elapsed since the night on which he first received life; and was this his first crime? Alas! I had turned loose into the world a depraved wretch, whose delight was in carnage and misery; had he not murdered my brother?

Tôi đứng bất động. Sấm đã ngừng; nhưng mưa vẫn tiếp tục, và cảnh vật bị bao phủ trong một bóng tối không thể xuyên thủng. Tôi lật đi lật lại trong tâm trí những sự việc mà cho tới giờ tôi vẫn tìm cách quên đi: toàn bộ chuỗi bước tiến của tôi tới cuộc sáng tạo; sự xuất hiện của công trình do chính tay tôi làm ra, sống sờ sờ bên giường tôi; sự bỏ đi của nó. Đã gần hai năm trôi qua kể từ cái đêm nó lần đầu nhận sự sống; và phải chăng đây là tội ác đầu tiên của nó? Than ôi! tôi đã thả vào thế gian một kẻ khốn khổ đồi bại, kẻ lấy sự tàn sát và khổ đau làm niềm vui; chẳng phải nó đã giết em trai tôi sao?

No one can conceive the anguish I suffered during the remainder of the night, which I spent, cold and wet, in the open air. But I did not feel the inconvenience of the weather; my imagination was busy in scenes of evil and despair. I considered the being whom I had cast among mankind, and endowed with the will and power to effect purposes of horror, such as the deed which he had now done, nearly in the light of my own vampire, my own spirit let loose from the grave, and forced to destroy all that was dear to me.

Không ai có thể hình dung nổi nỗi thống khổ tôi phải chịu trong suốt phần còn lại của đêm ấy, mà tôi đã trải qua, lạnh lẽo và ướt sũng, giữa trời. Nhưng tôi không cảm thấy sự khắc nghiệt của thời tiết; trí tưởng tượng của tôi bận rộn với những cảnh tượng tai ương và tuyệt vọng. Tôi coi sinh vật mà tôi đã ném vào giữa loài người, và đã phú cho ý chí cùng sức mạnh để thực hiện những mục đích ghê rợn, như việc nó vừa làm, gần như là con ma cà rồng của chính tôi, hồn ma của chính tôi được thả ra khỏi nấm mồ, và bị buộc phải hủy diệt tất cả những gì tôi yêu quý.

Day dawned; and I directed my steps towards the town. The gates were open; and I hastened to my father’s house. My first thought was to discover what I knew of the murderer, and cause instant pursuit to be made. But I paused when I reflected on the story that I had to tell. A being whom I myself had formed, and endued with life, had met me at midnight among the precipices of an inaccessible mountain. I remembered also the nervous fever with which I had been seized just at the time that I dated my creation, and which would give an air of delirium to a tale otherwise so utterly improbable. I well knew that if any other had communicated such a relation to me, I should have looked upon it as the ravings of insanity. Besides, the strange nature of the animal would elude all pursuit, even if I were so far credited as to persuade my relatives to commence it. Besides, of what use would be pursuit? Who could arrest a creature capable of scaling the overhanging sides of Mont Salêve? These reflections determined me, and I resolved to remain silent.

Trời rạng sáng; và tôi hướng bước về thành phố. Cổng thành đã mở; và tôi vội vã về nhà cha tôi. Ý nghĩ đầu tiên của tôi là tiết lộ những gì tôi biết về kẻ sát nhân, và cho truy lùng ngay lập tức. Nhưng tôi ngập ngừng khi nghĩ đến câu chuyện mà tôi sẽ phải kể. Một sinh vật mà chính tôi đã tạo nên, và đã phú cho sự sống, đã gặp tôi lúc nửa đêm giữa những vách đá cheo leo của một ngọn núi không ai lên nổi. Tôi cũng nhớ tới cơn sốt thần kinh đã quật ngã tôi đúng vào lúc mà tôi coi là thời điểm sáng tạo của mình, điều sẽ khoác vẻ mê sảng lên một câu chuyện vốn đã hết sức khó tin. Tôi biết rõ rằng nếu bất kỳ ai khác kể cho tôi một chuyện như vậy, tôi hẳn sẽ coi đó là những lời nói nhảm của kẻ mất trí. Vả lại, bản chất kỳ lạ của con vật ấy sẽ thoát khỏi mọi cuộc truy đuổi, ngay cả khi tôi được tin đến mức thuyết phục được người thân bắt đầu cuộc truy đuổi. Vả lại, truy đuổi thì có ích gì? Ai có thể bắt giữ một sinh vật có khả năng leo lên những sườn dốc chênh vênh của núi Salêve? Những suy nghĩ ấy khiến tôi quyết định, và tôi quyết giữ im lặng.

It was about five in the morning when I entered my father’s house. I told the servants not to disturb the family, and went into the library to attend their usual hour of rising.

Khoảng năm giờ sáng tôi bước vào nhà cha tôi. Tôi bảo những người hầu đừng làm phiền gia đình, và đi vào thư phòng chờ đến giờ mọi người thường thức dậy.

Six years had elapsed, passed as a dream but for one indelible trace, and I stood in the same place where I had last embraced my father before my departure for Ingolstadt. Beloved and respectable parent! He still remained to me. I gazed on the picture of my mother, which stood over the mantle-piece. It was an historical subject, painted at my father’s desire, and represented Caroline Beaufort in an agony of despair, kneeling by the coffin of her dead father. Her garb was rustic, and her cheek pale; but there was an air of dignity and beauty, that hardly permitted the sentiment of pity. Below this picture was a miniature of William; and my tears flowed when I looked upon it. While I was thus engaged, Ernest entered: he had heard me arrive, and hastened to welcome me. He expressed a sorrowful delight to see me: “Welcome, my dearest Victor,” said he. “Ah! I wish you had come three months ago, and then you would have found us all joyous and delighted. But we are now unhappy; and, I am afraid, tears instead of smiles will be your welcome. Our father looks so sorrowful: this dreadful event seems to have revived in his mind his grief on the death of Mamma. Poor Elizabeth also is quite inconsolable.” Ernest began to weep as he said these words.

Sáu năm đã trôi qua, trôi như một giấc mơ nếu không có một dấu vết không phai mờ, và tôi đứng đúng nơi lần cuối tôi đã ôm cha trước khi lên đường đi Ingolstadt. Người cha yêu dấu và đáng kính! Ông vẫn còn đó với tôi. Tôi ngắm bức chân dung mẹ tôi treo trên bệ lò sưởi. Đó là một đề tài lịch sử, được vẽ theo ý muốn của cha tôi, khắc họa Caroline Beaufort trong cơn tuyệt vọng thống thiết, quỳ bên quan tài người cha đã khuất của bà. Y phục bà giản dị kiểu thôn dã, và đôi má bà xanh xao; nhưng có một vẻ đoan trang và đẹp đẽ khó lòng để cho người ta cảm thấy thương hại. Bên dưới bức họa này là một bức chân dung nhỏ của William; và nước mắt tôi tuôn rơi khi nhìn nó. Trong lúc tôi đang như thế, Ernest bước vào: em đã nghe thấy tôi về, và vội ra đón tôi. Em bày tỏ một niềm vui buồn bã khi gặp tôi: “Mừng anh về, anh Victor thân yêu nhất của em,” em nói. “Ôi! em ước gì anh về từ ba tháng trước, thì anh đã thấy tất cả chúng ta vui vẻ hân hoan. Nhưng giờ chúng ta đang bất hạnh; và, em e rằng, nước mắt thay vì nụ cười sẽ là lời chào đón anh. Cha trông buồn lắm: biến cố khủng khiếp này dường như đã khơi lại trong lòng cha nỗi đau khi Mẹ mất. Chị Elizabeth tội nghiệp cũng không sao nguôi ngoai được.” Ernest bắt đầu khóc khi nói những lời ấy.

“Do not,” said I, “welcome me thus; try to be more calm, that I may not be absolutely miserable the moment I enter my father’s house after so long an absence. But, tell me, how does my father support his misfortunes? and how is my poor Elizabeth?”

“Đừng,” tôi nói, “đón anh như thế; hãy cố bình tĩnh hơn, để anh không hoàn toàn khổ sở ngay lúc bước vào nhà cha sau một thời gian xa cách lâu như vậy. Nhưng, nói anh nghe, cha chịu đựng những bất hạnh của mình ra sao? và Elizabeth tội nghiệp của anh thế nào?”

“She indeed requires consolation; she accused herself of having caused the death of my brother, and that made her very wretched. But since the murderer has been discovered——”

“Chị ấy quả thật cần được an ủi; chị tự buộc tội mình đã gây ra cái chết của em trai em, và điều đó khiến chị ấy vô cùng khổ sở. Nhưng từ khi kẻ sát nhân bị phát hiện——”

“The murderer discovered! Good God! how can that be? who could attempt to pursue him? It is impossible; one might as well try to overtake the winds, or confine a mountain-stream with a straw.”

“Kẻ sát nhân bị phát hiện! Lạy Chúa! sao có thể như thế được? ai có thể đuổi theo nó? Không thể nào; chẳng khác nào cố đuổi kịp gió, hay dùng một cọng rơm mà chặn một dòng suối núi.”

“I do not know what you mean; but we were all very unhappy when she was discovered. No one would believe it at first; and even now Elizabeth will not be convinced, notwithstanding all the evidence. Indeed, who would credit that Justine Moritz, who was so amiable, and fond of all the family, could all at once become so extremely wicked?”

“Em không hiểu anh muốn nói gì; nhưng tất cả chúng em đều rất đau lòng khi cô ấy bị phát hiện. Thoạt đầu không ai tin; và ngay cả bây giờ chị Elizabeth vẫn không chịu tin, bất chấp mọi chứng cứ. Quả thật, ai mà tin được rằng Justine Moritz, người từng dễ mến như thế, và yêu quý cả gia đình như thế, lại có thể bỗng chốc trở nên độc ác đến vậy?”

“Justine Moritz! Poor, poor girl, is she the accused? But it is wrongfully; every one knows that; no one believes it, surely, Ernest?”

“Justine Moritz! Cô gái tội nghiệp, tội nghiệp, cô ấy là người bị buộc tội sao? Nhưng đó là oan uổng; ai cũng biết thế; chắc chắn không ai tin chuyện đó, phải không Ernest?”

“No one did at first; but several circumstances came out, that have almost forced conviction upon us: and her own behaviour has been so confused, as to add to the evidence of facts a weight that, I fear, leaves no hope for doubt. But she will be tried to-day, and you will then hear all.”

“Thoạt đầu không ai tin; nhưng nhiều tình tiết lộ ra, gần như buộc chúng em phải tin: và chính thái độ của cô ấy cũng lúng túng đến mức thêm vào chứng cứ sự việc một sức nặng mà, em e rằng, không còn chút hy vọng nào để hoài nghi. Nhưng hôm nay cô ấy sẽ bị đưa ra xét xử, và khi ấy anh sẽ nghe hết mọi chuyện.”

He related that, the morning on which the murder of poor William had been discovered, Justine had been taken ill, and confined to her bed; and, after several days, one of the servants, happening to examine the apparel she had worn on the night of the murder, had discovered in her pocket the picture of my mother, which had been judged to be the temptation of the murderer. The servant instantly shewed it to one of the others, who, without saying a word to any of the family, went to a magistrate; and, upon their deposition, Justine was apprehended. On being charged with the fact, the poor girl confirmed the suspicion in a great measure by her extreme confusion of manner.

Em kể rằng, vào buổi sáng người ta phát hiện vụ sát hại William tội nghiệp, Justine bị ốm, và phải nằm liệt giường; và, sau vài ngày, một trong những người hầu, tình cờ xem xét bộ quần áo cô mặc trong đêm xảy ra án mạng, đã phát hiện trong túi cô bức chân dung của mẹ tôi, thứ được coi là đã cám dỗ kẻ sát nhân. Người hầu lập tức đưa nó cho một người khác xem, người này, không nói một lời với ai trong gia đình, đã tới gặp quan tòa; và, dựa trên lời khai của họ, Justine bị bắt giữ. Khi bị buộc tội, cô gái tội nghiệp đã phần lớn xác nhận mối nghi ngờ bằng vẻ bối rối tột độ của mình.

This was a strange tale, but it did not shake my faith; and I replied earnestly, “You are all mistaken; I know the murderer. Justine, poor, good Justine, is innocent.”

Đó là một câu chuyện lạ lùng, nhưng nó không lay chuyển niềm tin của tôi; và tôi đáp lại một cách tha thiết, “Mọi người đều lầm cả rồi; anh biết kẻ sát nhân. Justine, Justine tội nghiệp, tốt bụng, vô tội.”

At that instant my father entered. I saw unhappiness deeply impressed on his countenance, but he endeavoured to welcome me cheerfully; and, after we had exchanged our mournful greeting, would have introduced some other topic than that of our disaster, had not Ernest exclaimed, “Good God, Papa! Victor says that he knows who was the murderer of poor William.”

Đúng lúc ấy cha tôi bước vào. Tôi thấy nỗi bất hạnh in hằn sâu trên nét mặt ông, nhưng ông cố gắng đón tôi một cách vui vẻ; và, sau khi chúng tôi đã trao nhau lời chào hỏi buồn thương, ông hẳn đã chuyển sang một đề tài nào khác ngoài tai họa của chúng tôi, nếu Ernest không kêu lên, “Lạy Chúa, cha ơi! Anh Victor nói anh ấy biết ai là kẻ đã sát hại William tội nghiệp.”

“We do also, unfortunately,” replied my father; “for indeed I had rather have been for ever ignorant than have discovered so much depravity and ingratitude in one I valued so highly.”

“Chúng ta cũng biết, thật không may,” cha tôi đáp; “vì quả thật cha thà mãi mãi không biết còn hơn phát hiện ra sự đồi bại và vô ơn đến thế ở một người mà cha từng quý trọng đến vậy.”

“My dear father, you are mistaken; Justine is innocent.”

“Cha thân yêu, cha lầm rồi; Justine vô tội.”

“If she is, God forbid that she should suffer as guilty. She is to be tried to-day, and I hope, I sincerely hope, that she will be acquitted.”

“Nếu nó vô tội, xin Chúa đừng để nó phải chịu tội như kẻ có tội. Hôm nay nó sẽ bị xét xử, và cha hy vọng, cha thành thật hy vọng, rằng nó sẽ được tha bổng.”

This speech calmed me. I was firmly convinced in my own mind that Justine, and indeed every human being, was guiltless of this murder. I had no fear, therefore, that any circumstantial evidence could be brought forward strong enough to convict her; and, in this assurance, I calmed myself, expecting the trial with eagerness, but without prognosticating an evil result.

Lời ấy làm tôi bình tâm lại. Trong thâm tâm tôi tin chắc rằng Justine, và quả thật bất kỳ con người nào, đều vô tội trong vụ sát hại này. Vì thế tôi không hề sợ rằng có thể đưa ra được bất kỳ chứng cứ gián tiếp nào đủ mạnh để kết tội cô; và, với niềm tin chắc ấy, tôi trấn tĩnh lại, háo hức chờ phiên tòa, nhưng không hề dự cảm một kết cục xấu.

We were soon joined by Elizabeth. Time had made great alterations in her form since I had last beheld her. Six years before she had been a pretty, good-humoured girl, whom every one loved and caressed. She was now a woman in stature and expression of countenance, which was uncommonly lovely. An open and capacious forehead gave indications of a good understanding, joined to great frankness of disposition. Her eyes were hazel, and expressive of mildness, now through recent affliction allied to sadness. Her hair was of a rich, dark auburn, her complexion fair, and her figure slight and graceful. She welcomed me with the greatest affection. “Your arrival, my dear cousin,” said she, “fills me with hope. You perhaps will find some means to justify my poor guiltless Justine. Alas! who is safe, if she be convicted of crime? I rely on her innocence as certainly as I do upon my own. Our misfortune is doubly hard to us; we have not only lost that lovely darling boy, but this poor girl, whom I sincerely love, is to be torn away by even a worse fate. If she is condemned, I never shall know joy more. But she will not, I am sure she will not; and then I shall be happy again, even after the sad death of my little William.”

Chẳng bao lâu Elizabeth tới với chúng tôi. Thời gian đã làm hình dáng nàng thay đổi nhiều kể từ lần cuối tôi gặp nàng. Sáu năm trước nàng còn là một cô bé xinh xắn, tính tình vui vẻ, được mọi người yêu quý và nâng niu. Giờ đây nàng đã là một thiếu nữ trưởng thành về vóc dáng và nét mặt, một gương mặt đẹp khác thường. Vầng trán rộng và cởi mở cho thấy một trí tuệ sáng suốt, cùng một tính tình hết sức thẳng thắn. Đôi mắt nàng màu nâu hạt phỉ, toát lên vẻ hiền dịu, giờ đây vì nỗi đau mới đây mà nhuốm buồn. Mái tóc nàng màu nâu đỏ sẫm óng ả, nước da trắng, và vóc người mảnh mai duyên dáng. Nàng đón tôi với tất cả tình thương yêu. “Anh về đây, anh họ thân yêu của em,” nàng nói, “làm em tràn đầy hy vọng. Có lẽ anh sẽ tìm được cách nào đó để minh oan cho Justine tội nghiệp vô tội của em. Than ôi! ai còn được an toàn, nếu cô ấy bị kết tội? Em tin vào sự vô tội của cô ấy chắc chắn như em tin vào sự vô tội của chính mình. Nỗi bất hạnh của chúng ta khắc nghiệt gấp đôi; chúng ta không chỉ mất đứa bé yêu dấu đáng yêu ấy, mà cô gái tội nghiệp này, người em yêu thương chân thành, còn sắp bị cướp đi bởi một số phận thậm chí còn tồi tệ hơn. Nếu cô ấy bị kết án, em sẽ không bao giờ còn biết đến niềm vui nữa. Nhưng cô ấy sẽ không bị kết án, em chắc chắn cô ấy sẽ không bị; và khi ấy em sẽ lại hạnh phúc, ngay cả sau cái chết đau buồn của bé William của em.”

“She is innocent, my Elizabeth,” said I, “and that shall be proved; fear nothing, but let your spirits be cheered by the assurance of her acquittal.”

“Cô ấy vô tội, Elizabeth của anh,” tôi nói, “và điều đó sẽ được chứng minh; đừng sợ gì cả, hãy để lòng em được vững lại nhờ niềm tin chắc rằng cô ấy sẽ được tha bổng.”

“How kind you are! every one else believes in her guilt, and that made me wretched; for I knew that it was impossible: and to see every one else prejudiced in so deadly a manner, rendered me hopeless and despairing.” She wept.

“Anh thật tốt biết bao! mọi người khác đều tin cô ấy có tội, và điều đó khiến em khổ sở; vì em biết điều đó là không thể: và thấy mọi người khác định kiến một cách nghiệt ngã chết người đến thế, em đã vô vọng và tuyệt vọng.” Nàng khóc.

“Sweet niece,” said my father, “dry your tears. If she is, as you believe, innocent, rely on the justice of our judges, and the activity with which I shall prevent the slightest shadow of partiality.”

“Cháu yêu,” cha tôi nói, “lau nước mắt đi. Nếu nó, như cháu tin, vô tội, hãy tin vào sự công minh của các vị thẩm phán của chúng ta, và vào sự tích cực mà bác sẽ dùng để ngăn chặn dù chỉ một bóng dáng nhỏ nhất của sự thiên vị.”

We passed a few sad hours, until eleven o’clock, when the trial was to commence. My father and the rest of the family being obliged to attend as witnesses, I accompanied them to the court. During the whole of this wretched mockery of justice, I suffered living torture. It was to be decided, whether the result of my curiosity and lawless devices would cause the death of two of my fellow-beings: one a smiling babe, full of innocence and joy; the other far more dreadfully murdered, with every aggravation of infamy that could make the murder memorable in horror. Justine also was a girl of merit, and possessed qualities which promised to render her life happy: now all was to be obliterated in an ignominious grave; and I the cause! A thousand times rather would I have confessed myself guilty of the crime ascribed to Justine; but I was absent when it was committed, and such a declaration would have been considered as the ravings of a madman, and would not have exculpated her who suffered through me.

Chúng tôi trải qua vài giờ buồn thảm, cho đến mười một giờ, lúc phiên tòa bắt đầu. Cha tôi và những người khác trong nhà buộc phải có mặt với tư cách nhân chứng, nên tôi theo họ đến tòa. Suốt toàn bộ màn trò hề công lý khốn khổ ấy, tôi chịu một cực hình sống. Điều sắp được phán quyết là liệu kết quả của trí tò mò và những mưu toan phi pháp của tôi có gây nên cái chết của hai đồng loại hay không: một là đứa bé hay cười, tràn đầy ngây thơ và niềm vui; người kia bị giết còn khủng khiếp hơn nhiều, với mọi tình tiết ô nhục có thể khiến vụ sát hại ghi dấu trong nỗi kinh hoàng. Justine cũng là một cô gái có phẩm giá, và mang những đức tính hứa hẹn làm cho đời cô hạnh phúc: giờ đây mọi thứ sắp bị xóa sạch trong một nấm mồ ô nhục; và chính tôi là nguyên nhân! Thà nghìn lần tôi tự thú mình phạm tội ác người ta gán cho Justine; nhưng tôi vắng mặt khi tội ác xảy ra, và một lời tuyên bố như thế sẽ bị coi là cơn mê sảng của kẻ điên, và sẽ không gỡ tội được cho người con gái đang chịu khổ vì tôi.

The appearance of Justine was calm. She was dressed in mourning; and her countenance, always engaging, was rendered, by the solemnity of her feelings, exquisitely beautiful. Yet she appeared confident in innocence, and did not tremble, although gazed on and execrated by thousands; for all the kindness which her beauty might otherwise have excited, was obliterated in the minds of the spectators by the imagination of the enormity she was supposed to have committed. She was tranquil, yet her tranquillity was evidently constrained; and as her confusion had before been adduced as a proof of her guilt, she worked up her mind to an appearance of courage. When she entered the court, she threw her eyes round it, and quickly discovered where we were seated. A tear seemed to dim her eye when she saw us; but she quickly recovered herself, and a look of sorrowful affection seemed to attest her utter guiltlessness.

Dáng vẻ Justine bình thản. Cô mặc đồ tang; và gương mặt cô, vốn luôn dễ mến, nhờ vẻ trang nghiêm của cảm xúc mà trở nên đẹp lạ lùng. Thế nhưng cô có vẻ tin chắc vào sự vô tội của mình, và không run rẩy, dù bị hàng nghìn người nhìn chằm chằm và nguyền rủa; bởi mọi thiện cảm mà nhan sắc cô lẽ ra có thể khơi dậy đều đã bị xóa sạch trong tâm trí khán giả bởi hình dung về tội ác tày trời mà người ta cho là cô đã phạm. Cô điềm tĩnh, nhưng sự điềm tĩnh ấy rõ ràng là gượng ép; và vì trước đó vẻ bối rối của cô đã bị viện ra làm bằng chứng cho tội lỗi, cô gắng gượng tinh thần để tỏ ra can đảm. Khi bước vào phòng xử, cô đưa mắt nhìn quanh, và nhanh chóng nhận ra chỗ chúng tôi ngồi. Một giọt lệ dường như làm mờ mắt cô khi thấy chúng tôi; nhưng cô nhanh chóng trấn tĩnh lại, và một cái nhìn trìu mến đượm buồn dường như chứng thực sự vô tội tuyệt đối của cô.

The trial began; and after the advocate against her had stated the charge, several witnesses were called. Several strange facts combined against her, which might have staggered any one who had not such proof of her innocence as I had. She had been out the whole of the night on which the murder had been committed, and towards morning had been perceived by a market-woman not far from the spot where the body of the murdered child had been afterwards found. The woman asked her what she did there; but she looked very strangely, and only returned a confused and unintelligible answer. She returned to the house about eight o’clock; and when one inquired where she had passed the night, she replied, that she had been looking for the child, and demanded earnestly, if any thing had been heard concerning him. When shewn the body, she fell into violent hysterics, and kept her bed for several days. The picture was then produced, which the servant had found in her pocket; and when Elizabeth, in a faltering voice, proved that it was the same which, an hour before the child had been missed, she had placed round his neck, a murmur of horror and indignation filled the court.

Phiên tòa bắt đầu; và sau khi luật sư buộc tội trình bày cáo trạng, nhiều nhân chứng được gọi ra. Nhiều sự việc kỳ lạ cùng chống lại cô, đủ để làm lung lay bất kỳ ai không có bằng chứng về sự vô tội của cô như tôi. Cô đã ở ngoài suốt cái đêm xảy ra án mạng, và gần sáng đã bị một bà bán hàng ngoài chợ trông thấy cách không xa chỗ mà về sau người ta tìm thấy xác đứa trẻ bị giết. Người đàn bà hỏi cô làm gì ở đó; nhưng cô trông rất kỳ quặc, và chỉ đáp lại một câu lộn xộn, khó hiểu. Cô về nhà khoảng tám giờ; và khi có người hỏi cô đã qua đêm ở đâu, cô đáp rằng cô đi tìm đứa bé, và tha thiết hỏi xem đã nghe được tin tức gì về nó chưa. Khi được cho xem thi thể, cô lên cơn kích động dữ dội, và phải nằm liệt giường nhiều ngày. Rồi bức tiểu họa được đưa ra, thứ mà người hầu đã tìm thấy trong túi cô; và khi Elizabeth, bằng giọng run run, xác nhận rằng đó chính là bức mà một giờ trước khi đứa bé mất tích, nàng đã đeo quanh cổ nó, một tràng xì xào kinh hãi và phẫn nộ tràn ngập phòng xử.

Justine was called on for her defence. As the trial had proceeded, her countenance had altered. Surprise, horror, and misery, were strongly expressed. Sometimes she struggled with her tears; but when she was desired to plead, she collected her powers, and spoke in an audible although variable voice:—

Justine được gọi lên để tự bào chữa. Phiên tòa càng tiến triển, nét mặt cô càng biến đổi. Sự kinh ngạc, khiếp sợ và đau khổ hiện lên rõ rệt. Đôi lúc cô cố nén nước mắt; nhưng khi được yêu cầu trình bày lời biện hộ, cô thu hết sức lực, và cất tiếng bằng một giọng nghe rõ tuy chập chờn:—

“God knows,” she said, “how entirely I am innocent. But I do not pretend that my protestations should acquit me: I rest my innocence on a plain and simple explanation of the facts which have been adduced against me; and I hope the character I have always borne will incline my judges to a favourable interpretation, where any circumstance appears doubtful or suspicious.”

“Có Chúa biết,” cô nói, “tôi vô tội hoàn toàn đến nhường nào. Nhưng tôi không dám cho rằng những lời phân trần của tôi sẽ đủ để tha bổng cho tôi: tôi đặt sự vô tội của mình vào một lời giải thích giản dị và mộc mạc về những sự việc đã được viện ra để chống lại tôi; và tôi mong rằng tiếng tốt mà tôi luôn giữ được sẽ khiến các vị thẩm phán thiên về một cách diễn giải khoan hậu, ở những chỗ có tình tiết nào tỏ ra đáng ngờ hay khả nghi.”

She then related that, by the permission of Elizabeth, she had passed the evening of the night on which the murder had been committed, at the house of an aunt at Chêne, a village situated at about a league from Geneva. On her return, at about nine o’clock, she met a man, who asked her if she had seen any thing of the child who was lost. She was alarmed by this account, and passed several hours in looking for him, when the gates of Geneva were shut, and she was forced to remain several hours of the night in a barn belonging to a cottage, being unwilling to call up the inhabitants, to whom she was well known. Unable to rest or sleep, she quitted her asylum early, that she might again endeavour to find my brother. If she had gone near the spot where his body lay, it was without her knowledge. That she had been bewildered when questioned by the market-woman, was not surprising, since she had passed a sleepless night, and the fate of poor William was yet uncertain. Concerning the picture she could give no account.

Rồi cô kể rằng, được Elizabeth cho phép, cô đã qua buổi tối của cái đêm xảy ra án mạng tại nhà một bà dì ở Chêne, một ngôi làng cách Genève chừng một dặm. Trên đường về, vào khoảng chín giờ, cô gặp một người đàn ông hỏi cô có thấy tăm hơi gì đứa trẻ bị lạc không. Nghe chuyện ấy cô hoảng hốt, và mất nhiều giờ đi tìm nó, cho đến khi các cổng thành Genève đã đóng, và cô buộc phải ở lại vài giờ đêm trong một kho thóc thuộc về một căn nhà tranh, vì không muốn đánh thức những người sống ở đó, vốn rất quen biết cô. Không thể nghỉ ngơi hay ngủ được, cô rời chỗ trú từ sớm, để lại cố tìm em trai tôi. Nếu cô có đi gần nơi xác nó nằm, thì đó là điều cô không hề hay biết. Việc cô bối rối khi bị bà bán hàng ngoài chợ hỏi han cũng chẳng có gì lạ, vì cô vừa trải qua một đêm không ngủ, và số phận của bé William tội nghiệp khi ấy vẫn chưa rõ ra sao. Về bức tiểu họa, cô không thể giải thích được gì.

“I know,” continued the unhappy victim, “how heavily and fatally this one circumstance weighs against me, but I have no power of explaining it; and when I have expressed my utter ignorance, I am only left to conjecture concerning the probabilities by which it might have been placed in my pocket. But here also I am checked. I believe that I have no enemy on earth, and none surely would have been so wicked as to destroy me wantonly. Did the murderer place it there? I know of no opportunity afforded him for so doing; or if I had, why should he have stolen the jewel, to part with it again so soon?

“Tôi biết,” nạn nhân bất hạnh nói tiếp, “tình tiết duy nhất này đè nặng lên tôi và tai hại cho tôi đến nhường nào, nhưng tôi không có cách nào giải thích nó; và khi đã bày tỏ rằng tôi hoàn toàn không biết gì, tôi chỉ còn biết phỏng đoán về những khả năng mà nhờ đó nó có thể đã bị đặt vào túi tôi. Nhưng cả ở đây tôi cũng bị chặn lại. Tôi tin rằng tôi không có kẻ thù nào trên đời, và hẳn chẳng ai lại độc ác đến mức vô cớ hủy hoại tôi. Có phải kẻ sát nhân đã đặt nó vào đó? Tôi không biết hắn đã có dịp nào để làm thế; mà giả như có, thì cớ sao hắn lại đánh cắp món trang sức, để rồi lại rời bỏ nó nhanh đến vậy?

“I commit my cause to the justice of my judges, yet I see no room for hope. I beg permission to have a few witnesses examined concerning my character; and if their testimony shall not overweigh my supposed guilt, I must be condemned, although I would pledge my salvation on my innocence.”

“Tôi phó thác việc của mình cho sự công minh của các vị thẩm phán, nhưng tôi chẳng thấy chỗ nào cho hy vọng. Tôi xin phép được cho vài nhân chứng ra khai về tư cách của tôi; và nếu lời chứng của họ không nặng hơn tội lỗi mà người ta gán cho tôi, thì tôi đành chịu kết án, dù tôi sẵn lòng đem sự cứu rỗi linh hồn mình ra mà thề rằng tôi vô tội.”

Several witnesses were called, who had known her for many years, and they spoke well of her; but fear, and hatred of the crime of which they supposed her guilty, rendered them timorous, and unwilling to come forward. Elizabeth saw even this last resource, her excellent dispositions and irreproachable conduct, about to fail the accused, when, although violently agitated, she desired permission to address the court.

Nhiều nhân chứng được gọi ra, những người đã biết cô nhiều năm, và họ nói tốt về cô; nhưng nỗi sợ hãi, cùng lòng căm ghét tội ác mà họ cho là cô đã phạm, khiến họ rụt rè, và ngần ngại đứng ra. Elizabeth thấy ngay cả chỗ trông cậy cuối cùng này, tức tính tình tuyệt vời và hạnh kiểm không chê vào đâu được của cô, cũng sắp bỏ rơi người bị cáo, thì dù bị xáo động dữ dội, nàng vẫn xin phép được nói trước tòa.

“I am,” said she, “the cousin of the unhappy child who was murdered, or rather his sister, for I was educated by and have lived with his parents ever since and even long before his birth. It may therefore be judged indecent in me to come forward on this occasion; but when I see a fellow-creature about to perish through the cowardice of her pretended friends, I wish to be allowed to speak, that I may say what I know of her character. I am well acquainted with the accused. I have lived in the same house with her, at one time for five, and at another for nearly two years. During all that period she appeared to me the most amiable and benevolent of human creatures. She nursed Madame Frankenstein, my aunt, in her last illness with the greatest affection and care; and afterwards attended her own mother during a tedious illness, in a manner that excited the admiration of all who knew her. After which she again lived in my uncle’s house, where she was beloved by all the family. She was warmly attached to the child who is now dead, and acted towards him like a most affectionate mother. For my own part, I do not hesitate to say, that, notwithstanding all the evidence produced against her, I believe and rely on her perfect innocence. She had no temptation for such an action: as to the bauble on which the chief proof rests, if she had earnestly desired it, I should have willingly given it to her; so much do I esteem and value her.”

“Tôi là,” nàng nói, “chị họ của đứa trẻ bất hạnh đã bị sát hại, hay đúng hơn là chị của nó, vì tôi được cha mẹ nó nuôi dạy và đã sống cùng họ từ đó đến nay, thậm chí từ rất lâu trước khi nó ra đời. Vì vậy có lẽ người ta sẽ cho rằng tôi đứng ra trong dịp này là không phải phép; nhưng khi tôi thấy một đồng loại sắp phải chết vì sự hèn nhát của những người tự xưng là bạn cô ấy, tôi mong được phép lên tiếng, để nói những gì tôi biết về tư cách của cô. Tôi quen biết rõ người bị cáo. Tôi đã sống chung một nhà với cô, một lần năm năm, và một lần khác gần hai năm. Suốt thời gian ấy, cô hiện ra trước mắt tôi là người dễ mến và nhân hậu nhất trong loài người. Cô đã chăm sóc bà Frankenstein, bác gái tôi, trong cơn bệnh cuối đời với tình thương và sự tận tụy lớn lao nhất; và sau đó lại chăm nom chính mẹ mình qua một trận ốm dai dẳng, theo cách khiến mọi người biết cô đều thán phục. Sau đó cô lại về sống trong nhà bác tôi, nơi cô được cả gia đình yêu quý. Cô hết lòng gắn bó với đứa trẻ nay đã chết, và đối với nó như một người mẹ hết mực trìu mến. Về phần mình, tôi không ngần ngại nói rằng, bất chấp mọi chứng cứ được đưa ra chống lại cô, tôi tin và trông cậy vào sự vô tội trọn vẹn của cô. Cô chẳng có gì cám dỗ để làm một việc như thế: còn về món đồ trang sức lặt vặt mà bằng chứng chính dựa vào, nếu cô tha thiết muốn có nó, tôi đã sẵn lòng tặng cô; tôi quý trọng cô và coi trọng cô đến thế.”

Excellent Elizabeth! A murmur of approbation was heard; but it was excited by her generous interference, and not in favour of poor Justine, on whom the public indignation was turned with renewed violence, charging her with the blackest ingratitude. She herself wept as Elizabeth spoke, but she did not answer. My own agitation and anguish was extreme during the whole trial. I believed in her innocence; I knew it. Could the dæmon, who had (I did not for a minute doubt) murdered my brother, also in his hellish sport have betrayed the innocent to death and ignominy. I could not sustain the horror of my situation; and when I perceived that the popular voice, and the countenances of the judges, had already condemned my unhappy victim, I rushed out of the court in agony. The tortures of the accused did not equal mine; she was sustained by innocence, but the fangs of remorse tore my bosom, and would not forego their hold.

Elizabeth cao quý thay! Một tràng rì rầm tán thưởng vang lên; nhưng đó là vì sự can thiệp hào hiệp của nàng, chứ không phải nghiêng về phía Justine tội nghiệp, người mà cơn phẫn nộ của công chúng lại trút vào với sức mạnh dữ dội hơn, buộc cho cô tội vong ân đen tối nhất. Chính cô đã khóc khi Elizabeth nói, nhưng cô không đáp lời. Sự xáo động và nỗi thống khổ của tôi lên đến cực độ suốt cả phiên tòa. Tôi tin cô vô tội; tôi biết điều đó. Lẽ nào con ác quỷ, kẻ đã (tôi chẳng hề nghi ngờ lấy một phút) giết em trai tôi, lại cũng trong trò đùa quái ác của địa ngục mà đẩy người vô tội vào cái chết và nỗi ô nhục. Tôi không thể chịu đựng nỗi kinh hoàng của cảnh ngộ mình; và khi nhận ra rằng tiếng nói của đám đông, cùng nét mặt các vị thẩm phán, đã kết án nạn nhân bất hạnh của tôi, tôi đau đớn lao ra khỏi phòng xử. Những cực hình của bị cáo không sánh bằng của tôi; cô được sự vô tội nâng đỡ, còn nanh vuốt của hối hận xé nát lồng ngực tôi, và không chịu buông ra.

I passed a night of unmingled wretchedness. In the morning I went to the court; my lips and throat were parched. I dared not ask the fatal question; but I was known, and the officer guessed the cause of my visit. The ballots had been thrown; they were all black, and Justine was condemned.

Tôi trải qua một đêm chỉ toàn khốn khổ, không chút gì xen lẫn. Buổi sáng tôi đến tòa; môi và họng tôi khô khốc. Tôi không dám hỏi câu hỏi định mệnh; nhưng người ta biết tôi, và viên chức đoán ra lý do tôi đến. Các lá phiếu đã được bỏ; tất cả đều đen, và Justine bị kết án.

I cannot pretend to describe what I then felt. I had before experienced sensations of horror; and I have endeavoured to bestow upon them adequate expressions, but words cannot convey an idea of the heart-sickening despair that I then endured. The person to whom I addressed myself added, that Justine had already confessed her guilt. “That evidence,” he observed, “was hardly required in so glaring a case, but I am glad of it; and, indeed, none of our judges like to condemn a criminal upon circumstantial evidence, be it ever so decisive.”

Tôi không dám nói rằng mình có thể tả được những gì tôi cảm thấy lúc ấy. Trước đây tôi đã từng nếm trải những cảm giác kinh hoàng; và tôi đã cố gắng diễn tả chúng bằng những lời lẽ xứng đáng, nhưng ngôn từ không thể truyền đạt được nỗi tuyệt vọng làm tim quặn thắt mà tôi phải chịu đựng khi ấy. Người mà tôi hỏi chuyện còn nói thêm rằng Justine đã thú nhận tội mình. “Chứng cứ ấy,” ông ta nhận xét, “trong một vụ rành rành như thế này thì hầu như chẳng cần đến, nhưng tôi mừng vì có nó; và quả thực, chẳng vị thẩm phán nào của chúng tôi muốn kết án một tội phạm chỉ dựa trên chứng cứ gián tiếp, dù nó có quyết định đến đâu.”

When I returned home, Elizabeth eagerly demanded the result.

Khi tôi về đến nhà, Elizabeth nóng lòng hỏi kết quả.

“My cousin,” replied I, “it is decided as you may have expected; all judges had rather that ten innocent should suffer, than that one guilty should escape. But she has confessed.”

“Em à,” tôi đáp, “mọi việc đã được phán quyết đúng như em có thể đã đoán trước; tất cả các thẩm phán đều thà để mười người vô tội chịu khổ, còn hơn để một kẻ có tội thoát thân. Nhưng cô ấy đã thú tội.”

This was a dire blow to poor Elizabeth, who had relied with firmness upon Justine’s innocence. “Alas!” said she, “how shall I ever again believe in human benevolence? Justine, whom I loved and esteemed as my sister, how could she put on those smiles of innocence only to betray; her mild eyes seemed incapable of any severity or ill-humour, and yet she has committed a murder.”

Đó là một đòn khủng khiếp đối với Elizabeth tội nghiệp, người đã vững tin vào sự vô tội của Justine. “Than ôi!” nàng nói, “làm sao em còn có thể tin vào lòng nhân hậu của con người nữa? Justine, người em đã yêu thương và quý trọng như em gái mình, sao cô ấy có thể khoác lên những nụ cười ngây thơ ấy chỉ để phản bội; đôi mắt dịu hiền của cô ấy dường như chẳng thể nào có chút nghiêm khắc hay bực bội, vậy mà cô ấy đã phạm tội giết người.”

Soon after we heard that the poor victim had expressed a wish to see my cousin. My father wished her not to go; but said, that he left it to her own judgment and feelings to decide. “Yes,” said Elizabeth, “I will go, although she is guilty; and you, Victor, shall accompany me: I cannot go alone.” The idea of this visit was torture to me, yet I could not refuse.

Ít lâu sau chúng tôi nghe tin nạn nhân tội nghiệp đã bày tỏ ước muốn được gặp em họ tôi. Cha tôi không muốn nàng đi; nhưng nói rằng ông để nàng tự quyết theo phán đoán và tình cảm của chính mình. “Vâng,” Elizabeth nói, “cháu sẽ đi, dù cô ấy có tội; và anh, Victor, sẽ đi cùng em: em không thể đi một mình.” Ý nghĩ về cuộc thăm viếng này là một cực hình đối với tôi, nhưng tôi không thể từ chối.

We entered the gloomy prison-chamber, and beheld Justine sitting on some straw at the further end; her hands were manacled, and her head rested on her knees. She rose on seeing us enter; and when we were left alone with her, she threw herself at the feet of Elizabeth, weeping bitterly. My cousin wept also.

Chúng tôi bước vào gian ngục tối tăm, và trông thấy Justine ngồi trên ít rơm ở góc cuối phòng; tay cô bị xiềng, và đầu cô gục trên đầu gối. Cô đứng dậy khi thấy chúng tôi vào; và khi chỉ còn lại chúng tôi với cô, cô quỳ sụp dưới chân Elizabeth, khóc nức nở. Em họ tôi cũng khóc.

“Oh, Justine!” said she, “why did you rob me of my last consolation. I relied on your innocence; and although I was then very wretched, I was not so miserable as I am now.”

“Ôi, Justine!” nàng nói, “sao em lại cướp đi niềm an ủi cuối cùng của chị. Chị đã tin vào sự vô tội của em; và dù lúc ấy chị đã rất khổ sở, chị cũng không đau đớn như bây giờ.”

“And do you also believe that I am so very, very wicked? Do you also join with my enemies to crush me?” Her voice was suffocated with sobs.

“Vậy cả cô cũng tin rằng em độc ác đến thế, độc ác đến thế sao? Cả cô cũng hùa với những kẻ thù của em để nghiền nát em sao?” Giọng cô nghẹn lại trong tiếng nức nở.

“Rise, my poor girl,” said Elizabeth, “why do you kneel, if you are innocent? I am not one of your enemies; I believed you guiltless, notwithstanding every evidence, until I heard that you had yourself declared your guilt. That report, you say, is false; and be assured, dear Justine, that nothing can shake my confidence in you for a moment, but your own confession.”

“Đứng lên đi, cô bé tội nghiệp của chị,” Elizabeth nói, “sao em lại quỳ, nếu em vô tội? Chị đâu phải là một trong những kẻ thù của em; chị đã tin em vô tội, bất chấp mọi chứng cứ, cho đến khi nghe tin chính em đã nhận tội. Em nói tin ấy là sai; vậy hãy yên lòng, Justine thân mến, rằng không gì có thể lay chuyển lòng tin của chị vào em dù chỉ một khoảnh khắc, ngoài lời thú nhận của chính em.”

“I did confess; but I confessed a lie. I confessed, that I might obtain absolution; but now that falsehood lies heavier at my heart than all my other sins. The God of heaven forgive me! Ever since I was condemned, my confessor has besieged me; he threatened and menaced, until I almost began to think that I was the monster that he said I was. He threatened excommunication and hell fire in my last moments, if I continued obdurate. Dear lady, I had none to support me; all looked on me as a wretch doomed to ignominy and perdition. What could I do? In an evil hour I subscribed to a lie; and now only am I truly miserable.”

“Em đã thú tội; nhưng em đã thú nhận một lời dối trá. Em thú tội để có thể được xá tội; nhưng giờ đây lời dối trá ấy đè nặng lên tim em hơn mọi tội lỗi khác của em. Xin Chúa trên trời tha thứ cho em! Từ khi em bị kết án, cha giải tội của em đã vây riết em; ông ấy dọa nạt, đe nẹt, cho đến khi em gần như bắt đầu nghĩ rằng em chính là con quái vật mà ông ấy bảo em là. Ông ấy dọa rút phép thông công và lửa địa ngục trong những giây phút cuối đời em, nếu em cứ ngoan cố. Thưa cô, em chẳng có ai nâng đỡ; mọi người đều nhìn em như một kẻ khốn khổ đã bị định phần phải chịu ô nhục và đọa đày. Em còn biết làm gì? Trong một giờ phút tai ác em đã ký nhận một lời dối trá; và chỉ đến bây giờ em mới thật sự khốn khổ.”

She paused, weeping, and then continued—“I thought with horror, my sweet lady, that you should believe your Justine, whom your blessed aunt had so highly honoured, and whom you loved, was a creature capable of a crime which none but the devil himself could have perpetrated. Dear William! dearest blessed child! I soon shall see you again in heaven, where we shall all be happy; and that consoles me, going as I am to suffer ignominy and death.”

Cô ngừng lại, khóc, rồi tiếp—“Em kinh hoàng nghĩ rằng, thưa cô dịu hiền của em, cô lại có thể tin rằng Justine của cô, người mà bác gái phước đức của cô đã hết mực trọng đãi, và người mà cô đã thương yêu, lại là một kẻ có thể phạm một tội ác mà chẳng ai ngoài chính quỷ dữ có thể làm nổi. William yêu dấu! đứa bé phước lành thân yêu nhất! chị sẽ sớm gặp lại em trên thiên đường, nơi tất cả chúng ta sẽ được hạnh phúc; và điều đó an ủi em, thưa cô, khi em sắp phải chịu ô nhục và cái chết.”

“Oh, Justine! forgive me for having for one moment distrusted you. Why did you confess? But do not mourn, my dear girl; I will every where proclaim your innocence, and force belief. Yet you must die; you, my playfellow, my companion, my more than sister. I never can survive so horrible a misfortune.”

“Ôi, Justine! hãy tha thứ cho chị vì đã có lúc ngờ vực em, dù chỉ một khoảnh khắc. Sao em lại thú tội? Nhưng đừng buồn khổ, em gái thân yêu của chị; chị sẽ đi khắp nơi tuyên bố sự vô tội của em, và buộc người ta phải tin. Thế nhưng em phải chết; em, bạn chơi của chị, bạn đồng hành của chị, người còn hơn cả em gái của chị. Chị không bao giờ có thể sống sót qua một tai họa khủng khiếp đến thế.”

“Dear, sweet Elizabeth, do not weep. You ought to raise me with thoughts of a better life, and elevate me from the petty cares of this world of injustice and strife. Do not you, excellent friend, drive me to despair.”

“Cô Elizabeth thân yêu, dịu hiền, xin đừng khóc. Cô phải nâng em lên bằng những ý nghĩ về một cuộc đời tốt đẹp hơn, và đưa em vượt lên khỏi những lo toan nhỏ nhặt của thế gian đầy bất công và xung đột này. Cô, người bạn tuyệt vời của em, xin đừng đẩy em vào tuyệt vọng.”

“I will try to comfort you; but this, I fear, is an evil too deep and poignant to admit of consolation, for there is no hope. Yet heaven bless thee, my dearest Justine, with resignation, and a confidence elevated beyond this world. Oh! how I hate its shews and mockeries! when one creature is murdered, another is immediately deprived of life in a slow torturing manner; then the executioners, their hands yet reeking with the blood of innocence, believe that they have done a great deed. They call this retribution. Hateful name! When that word is pronounced, I know greater and more horrid punishments are going to be inflicted than the gloomiest tyrant has ever invented to satiate his utmost revenge. Yet this is not consolation for you, my Justine, unless indeed that you may glory in escaping from so miserable a den. Alas! I would I were in peace with my aunt and my lovely William, escaped from a world which is hateful to me, and the visages of men which I abhor.”

“Chị sẽ cố an ủi em; nhưng chị sợ rằng đây là một tai ương quá sâu và quá nhức nhối để có thể nguôi ngoai, vì chẳng còn hy vọng gì. Dù vậy, cầu trời ban phước cho em, Justine yêu quý nhất của chị, ban cho em lòng cam chịu, và một niềm tin vươn cao vượt khỏi thế gian này. Ôi! chị căm ghét biết bao những trò phô trương và giễu cợt của nó! khi một sinh linh bị sát hại, thì một sinh linh khác lập tức bị tước đi mạng sống một cách chậm chạp, đầy cực hình; rồi những kẻ hành hình, bàn tay còn nồng mùi máu người vô tội, lại tin rằng họ đã làm một việc vĩ đại. Họ gọi đó là sự báo ứng. Cái tên đáng ghét! Khi từ ấy được thốt ra, chị biết rằng những hình phạt lớn lao hơn và ghê rợn hơn sắp được giáng xuống, hơn tất cả những gì tên bạo chúa u ám nhất từng nghĩ ra để thỏa mãn mối thù hận tột cùng của hắn. Nhưng điều đó chẳng phải là an ủi gì cho em, Justine của chị, trừ phi quả thật em có thể lấy làm vinh dự vì được thoát khỏi một hang ổ khốn khổ đến thế. Than ôi! giá mà chị được yên nghỉ cùng bác gái và bé William đáng yêu của chị, thoát khỏi một thế gian chị căm ghét, và những bộ mặt người mà chị ghê tởm.”

Justine smiled languidly. “This, dear lady, is despair, and not resignation. I must not learn the lesson that you would teach me. Talk of something else, something that will bring peace, and not increase of misery.”

Justine mỉm cười yếu ớt. “Thưa cô, đó là tuyệt vọng, chứ không phải cam chịu. Em không được học bài học mà cô muốn dạy em. Xin hãy nói chuyện khác, chuyện gì đem lại bình yên, chứ không làm tăng thêm khổ đau.”

During this conversation I had retired to a corner of the prison-room, where I could conceal the horrid anguish that possessed me. Despair! Who dared talk of that? The poor victim, who on the morrow was to pass the dreary boundary between life and death, felt not as I did, such deep and bitter agony. I gnashed my teeth, and ground them together, uttering a groan that came from my inmost soul. Justine started. When she saw who it was, she approached me, and said, “Dear Sir, you are very kind to visit me; you, I hope, do not believe that I am guilty.”

Trong lúc câu chuyện ấy diễn ra, tôi đã lui vào một góc phòng giam, nơi tôi có thể che giấu nỗi thống khổ ghê gớm đang chiếm lấy mình. Tuyệt vọng! Ai dám nói đến điều ấy? Nạn nhân tội nghiệp, người ngày mai sẽ bước qua ranh giới thê lương giữa sự sống và cái chết, không cảm thấy, như tôi, một nỗi đau đớn sâu xa và cay đắng đến thế. Tôi nghiến răng, nghiến chặt hai hàm vào nhau, bật ra một tiếng rên từ tận đáy linh hồn. Justine giật mình. Khi thấy đó là ai, cô bước lại gần tôi, và nói, “Thưa cậu, cậu thật tốt bụng khi đến thăm em; em mong rằng cậu không tin em có tội.”

I could not answer. “No, Justine,” said Elizabeth; “he is more convinced of your innocence than I was; for even when he heard that you had confessed, he did not credit it.”

Tôi không thể trả lời. “Không đâu, Justine,” Elizabeth nói; “anh ấy còn tin chắc vào sự vô tội của em hơn cả chị; vì ngay cả khi nghe tin em đã thú tội, anh ấy cũng không tin.”

“I truly thank him. In these last moments I feel the sincerest gratitude towards those who think of me with kindness. How sweet is the affection of others to such a wretch as I am! It removes more than half my misfortune; and I feel as if I could die in peace, now that my innocence is acknowledged by you, dear lady, and your cousin.”

“Em thật lòng cảm ơn cậu ấy. Trong những giây phút cuối cùng này, em cảm thấy lòng biết ơn chân thành nhất đối với những ai nghĩ về em với lòng tử tế. Tình thương của người khác thật ngọt ngào biết bao với một kẻ khốn khổ như em! Nó cất đi hơn nửa nỗi bất hạnh của em; và em cảm thấy như mình có thể chết trong bình yên, giờ đây khi cô và anh họ của cô đã thừa nhận em vô tội.”

Thus the poor sufferer tried to comfort others and herself. She indeed gained the resignation she desired. But I, the true murderer, felt the never-dying worm alive in my bosom, which allowed of no hope or consolation. Elizabeth also wept, and was unhappy; but her’s also was the misery of innocence, which, like a cloud that passes over the fair moon, for a while hides, but cannot tarnish its brightness. Anguish and despair had penetrated into the core of my heart; I bore a hell within me, which nothing could extinguish. We staid several hours with Justine; and it was with great difficulty that Elizabeth could tear herself away. “I wish,” cried she, “that I were to die with you; I cannot live in this world of misery.”

Người bất hạnh tội nghiệp đã cố an ủi người khác và chính mình như thế. Quả thật cô đã đạt được lòng cam chịu mà cô mong muốn. Nhưng tôi, kẻ sát nhân thật sự, cảm thấy con sâu không bao giờ chết đang sống trong lồng ngực mình, không cho phép chút hy vọng hay an ủi nào. Elizabeth cũng khóc, và đau khổ; nhưng nỗi khổ của nàng cũng là nỗi khổ của sự vô tội, giống như một đám mây lướt qua vầng trăng đẹp, che khuất nó trong chốc lát, nhưng không thể làm hoen ố ánh sáng của nó. Nỗi thống khổ và tuyệt vọng đã thấm vào tận lõi tim tôi; tôi mang trong mình một địa ngục mà không gì có thể dập tắt. Chúng tôi ở lại với Justine nhiều giờ; và Elizabeth phải rất khó khăn mới dứt mình ra đi được. “Giá mà chị được chết cùng em,” nàng kêu lên; “chị không thể sống trong thế gian khốn khổ này.”

Justine assumed an air of cheerfulness, while she with difficulty repressed her bitter tears. She embraced Elizabeth, and said, in a voice of half-suppressed emotion, “Farewell, sweet lady, dearest Elizabeth, my beloved and only friend; may heaven in its bounty bless and preserve you; may this be the last misfortune that you will ever suffer. Live, and be happy, and make others so.”

Justine tỏ ra vui vẻ, trong khi cô khó nhọc nén những giọt lệ cay đắng. Cô ôm Elizabeth, và nói, bằng một giọng xúc động nén lại một nửa, “Vĩnh biệt cô, cô dịu hiền, Elizabeth thân yêu nhất, người bạn yêu quý và duy nhất của em; cầu trời trong lòng nhân từ ban phước và che chở cho cô; mong rằng đây sẽ là nỗi bất hạnh cuối cùng mà cô phải chịu. Hãy sống, và hạnh phúc, và làm cho người khác cũng được hạnh phúc.”

As we returned, Elizabeth said, “You know not, my dear Victor, how much I am relieved, now that I trust in the innocence of this unfortunate girl. I never could again have known peace, if I had been deceived in my reliance on her. For the moment that I did believe her guilty, I felt an anguish that I could not have long sustained. Now my heart is lightened. The innocent suffers; but she whom I thought amiable and good has not betrayed the trust I reposed in her, and I am consoled.”

Trên đường về, Elizabeth nói, “Anh Victor thân yêu, anh không biết em nhẹ lòng biết bao, giờ đây khi em tin vào sự vô tội của cô gái bất hạnh này. Em sẽ chẳng bao giờ còn biết đến bình yên nữa, nếu em đã bị lừa dối trong lòng tin của mình nơi cô ấy. Trong khoảnh khắc em thật sự tin cô ấy có tội, em đã cảm thấy một nỗi thống khổ mà em không thể chịu đựng lâu. Giờ đây lòng em đã nhẹ nhõm. Người vô tội phải chịu khổ; nhưng người mà em nghĩ là dễ mến và tốt lành đã không phản bội niềm tin em đặt nơi cô ấy, và em được an ủi.”

Amiable cousin! such were your thoughts, mild and gentle as your own dear eyes and voice. But I—I was a wretch, and none ever conceived of the misery that I then endured.

Người em họ dễ mến! những ý nghĩ của em là thế đấy, dịu dàng và hiền hậu như chính đôi mắt và giọng nói thân yêu của em. Nhưng tôi—tôi là một kẻ khốn khổ, và chưa ai từng hình dung nổi nỗi đau khổ mà tôi phải chịu đựng khi ấy.

Nothing is more painful to the human mind, than, after the feelings have been worked up by a quick succession of events, the dead calmness of inaction and certainty which follows, and deprives the soul both of hope and fear. Justine died; she rested; and I was alive. The blood flowed freely in my veins, but a weight of despair and remorse pressed on my heart, which nothing could remove. Sleep fled from my eyes; I wandered like an evil spirit, for I had committed deeds of mischief beyond description horrible, and more, much more, (I persuaded myself) was yet behind. Yet my heart overflowed with kindness, and the love of virtue. I had begun life with benevolent intentions, and thirsted for the moment when I should put them in practice, and make myself useful to my fellow-beings. Now all was blasted: instead of that serenity of conscience, which allowed me to look back upon the past with self-satisfaction, and from thence to gather promise of new hopes, I was seized by remorse and the sense of guilt, which hurried me away to a hell of intense tortures, such as no language can describe.

Không gì đau đớn cho tâm trí con người hơn là, sau khi cảm xúc đã bị khuấy lên bởi một chuỗi biến cố dồn dập, sự lặng yên chết chóc của tình trạng bất động và chắc chắn theo sau, tước đi của linh hồn cả hy vọng lẫn sợ hãi. Justine đã chết; cô đã yên nghỉ; còn tôi vẫn sống. Máu vẫn chảy tự do trong huyết quản tôi, nhưng một gánh nặng tuyệt vọng và hối hận đè lên tim tôi, mà không gì có thể cất đi. Giấc ngủ lánh khỏi mắt tôi; tôi lang thang như một ác linh, vì tôi đã gây ra những việc tai hại khủng khiếp không tả xiết, và còn nhiều nữa, nhiều hơn nữa, (tôi tự thuyết phục mình như thế) vẫn đang chờ phía sau. Thế nhưng lòng tôi vẫn tràn đầy lòng nhân ái, và tình yêu đức hạnh. Tôi đã bắt đầu cuộc đời với những ý định nhân từ, và khao khát cái giây phút được đem chúng ra thực hành, và làm cho mình có ích cho đồng loại. Giờ đây tất cả đã tàn lụi: thay vì sự thanh thản của lương tâm, cho phép tôi nhìn lại quá khứ với niềm tự mãn, và từ đó gặt lấy lời hứa hẹn của những hy vọng mới, tôi bị nỗi hối hận và cảm giác tội lỗi xâm chiếm, chúng cuốn tôi vào một địa ngục của những cực hình dữ dội, mà không ngôn ngữ nào có thể tả nổi.

This state of mind preyed upon my health, which had entirely recovered from the first shock it had sustained. I shunned the face of man; all sound of joy or complacency was torture to me; solitude was my only consolation—deep, dark, death-like solitude.

Trạng thái tinh thần ấy gặm mòn sức khỏe tôi, vốn đã hoàn toàn bình phục sau cú sốc đầu tiên. Tôi lánh mặt người đời; mọi âm thanh của niềm vui hay sự mãn nguyện đều là cực hình với tôi; cô độc là niềm an ủi duy nhất của tôi—sự cô độc sâu thẳm, tăm tối, tựa cõi chết.

My father observed with pain the alteration perceptible in my disposition and habits, and endeavoured to reason with me on the folly of giving way to immoderate grief. “Do you think, Victor,” said he, “that I do not suffer also? No one could love a child more than I loved your brother;” (tears came into his eyes as he spoke); “but is it not a duty to the survivors, that we should refrain from augmenting their unhappiness by an appearance of immoderate grief? It is also a duty owed to yourself; for excessive sorrow prevents improvement or enjoyment, or even the discharge of daily usefulness, without which no man is fit for society.”

Cha tôi đau lòng nhận thấy sự thay đổi rõ rệt trong tính khí và thói quen của tôi, và cố lấy lý lẽ khuyên tôi rằng thật dại dột khi buông mình vào nỗi đau buồn quá độ. “Con có nghĩ, Victor,” ông nói, “rằng cha không đau khổ sao? Không ai có thể yêu một đứa con hơn cha đã yêu em con;” (nước mắt ứa ra trong mắt ông khi ông nói); “nhưng chẳng phải chúng ta có bổn phận với những người còn sống, là phải kiềm chế để không làm tăng thêm nỗi bất hạnh của họ bằng vẻ đau buồn quá độ hay sao? Đó cũng là bổn phận đối với chính con; vì nỗi sầu muộn thái quá ngăn cản sự tiến bộ hay niềm vui, thậm chí cả việc làm tròn những công việc hữu ích hằng ngày, mà thiếu nó thì không ai xứng đáng sống giữa xã hội.”

This advice, although good, was totally inapplicable to my case; I should have been the first to hide my grief, and console my friends, if remorse had not mingled its bitterness with my other sensations. Now I could only answer my father with a look of despair, and endeavour to hide myself from his view.

Lời khuyên ấy, dù hay, lại hoàn toàn không áp dụng được vào trường hợp của tôi; lẽ ra tôi đã là người đầu tiên giấu nỗi đau của mình, và an ủi những người thân, nếu nỗi hối hận không trộn vị đắng của nó vào những cảm xúc khác trong tôi. Giờ đây tôi chỉ có thể đáp lại cha bằng một cái nhìn tuyệt vọng, và cố lẩn tránh khỏi tầm mắt ông.

About this time we retired to our house at Belrive. This change was particularly agreeable to me. The shutting of the gates regularly at ten o’clock, and the impossibility of remaining on the lake after that hour, had rendered our residence within the walls of Geneva very irksome to me. I was now free. Often, after the rest of the family had retired for the night, I took the boat, and passed many hours upon the water. Sometimes, with my sails set, I was carried by the wind; and sometimes, after rowing into the middle of the lake, I left the boat to pursue its own course, and gave way to my own miserable reflections. I was often tempted, when all was at peace around me, and I the only unquiet thing that wandered restless in a scene so beautiful and heavenly, if I except some bat, or the frogs, whose harsh and interrupted croaking was heard only when I approached the shore—often, I say, I was tempted to plunge into the silent lake, that the waters might close over me and my calamities for ever. But I was restrained, when I thought of the heroic and suffering Elizabeth, whom I tenderly loved, and whose existence was bound up in mine. I thought also of my father, and surviving brother: should I by my base desertion leave them exposed and unprotected to the malice of the fiend whom I had let loose among them?

Vào khoảng thời gian này chúng tôi lui về ngôi nhà ở Belrive. Sự thay đổi ấy đặc biệt hợp ý tôi. Việc các cổng thành đóng đều đặn vào mười giờ, và việc không thể ở lại trên hồ sau giờ ấy, đã khiến cuộc sống trong tường thành Genève trở nên rất ngột ngạt đối với tôi. Giờ đây tôi được tự do. Thường thì, sau khi những người khác trong nhà đã đi nghỉ, tôi lấy thuyền, và trải qua nhiều giờ trên mặt nước. Có khi, căng buồm, tôi để gió đưa đi; và có khi, sau khi chèo ra giữa hồ, tôi để mặc con thuyền tự trôi theo hướng của nó, và buông mình vào những suy tư khốn khổ. Tôi thường bị cám dỗ, khi mọi vật quanh tôi đều yên bình, và chỉ có tôi là vật duy nhất bất an lang thang không yên trong một cảnh tượng đẹp đẽ và tựa thiên đường đến thế, nếu không kể vài con dơi, hay lũ ếch mà tiếng kêu khàn khàn ngắt quãng chỉ nghe thấy khi tôi đến gần bờ—tôi xin nhắc lại, tôi thường bị cám dỗ lao mình xuống mặt hồ lặng câm, để nước khép lại trên tôi và những tai họa của tôi mãi mãi. Nhưng tôi đã kìm lại, khi nghĩ đến Elizabeth anh dũng và đau khổ, người tôi yêu thương dịu dàng, và người mà sự tồn tại gắn liền với sự tồn tại của tôi. Tôi cũng nghĩ đến cha tôi, và người em trai còn sống: lẽ nào tôi, bằng sự đào thoát hèn hạ của mình, lại bỏ họ phơi trần không ai che chở trước ác ý của con quỷ mà chính tôi đã thả ra giữa họ?

At these moments I wept bitterly, and wished that peace would revisit my mind only that I might afford them consolation and happiness. But that could not be. Remorse extinguished every hope. I had been the author of unalterable evils; and I lived in daily fear, lest the monster whom I had created should perpetrate some new wickedness. I had an obscure feeling that all was not over, and that he would still commit some signal crime, which by its enormity should almost efface the recollection of the past. There was always scope for fear, so long as any thing I loved remained behind. My abhorrence of this fiend cannot be conceived. When I thought of him, I gnashed my teeth, my eyes became inflamed, and I ardently wished to extinguish that life which I had so thoughtlessly bestowed. When I reflected on his crimes and malice, my hatred and revenge burst all bounds of moderation. I would have made a pilgrimage to the highest peak of the Andes, could I, when there, have precipitated him to their base. I wished to see him again, that I might wreak the utmost extent of anger on his head, and avenge the deaths of William and Justine.

Vào những lúc ấy tôi khóc cay đắng, và ước gì bình yên trở lại với tâm hồn tôi, chỉ để tôi có thể đem lại cho họ niềm an ủi và hạnh phúc. Nhưng điều đó không thể có. Hối hận dập tắt mọi hy vọng. Tôi đã là tác giả của những tai ương không thể đổi thay; và tôi sống trong nỗi sợ hãi từng ngày, e rằng con quái vật mà tôi đã tạo ra sẽ gây thêm một tội ác mới nào đó. Tôi có một cảm giác mơ hồ rằng mọi chuyện chưa kết thúc, và rằng nó sẽ còn phạm một tội ác ghê gớm nào đó, mà tầm khủng khiếp của nó gần như sẽ xóa nhòa ký ức về quá khứ. Nỗi sợ hãi vẫn luôn còn chỗ, chừng nào còn bất cứ điều gì tôi yêu thương ở lại trên đời. Không ai có thể hình dung nổi lòng ghê tởm của tôi đối với con quỷ ấy. Khi nghĩ đến nó, tôi nghiến răng, mắt tôi đỏ ngầu, và tôi tha thiết muốn dập tắt sự sống mà tôi đã ban cho nó một cách thiếu suy nghĩ đến thế. Khi ngẫm về những tội ác và ác tâm của nó, lòng căm thù và khát khao báo thù của tôi phá vỡ mọi giới hạn của sự chừng mực. Tôi sẵn lòng hành hương lên đỉnh cao nhất của dãy Andes, nếu khi lên đến đó, tôi có thể xô nó lao xuống chân núi. Tôi mong được gặp lại nó, để có thể trút toàn bộ cơn giận lên đầu nó, và báo thù cho cái chết của William và Justine.

Our house was the house of mourning. My father’s health was deeply shaken by the horror of the recent events. Elizabeth was sad and desponding; she no longer took delight in her ordinary occupations; all pleasure seemed to her sacrilege toward the dead; eternal woe and tears she then thought was the just tribute she should pay to innocence so blasted and destroyed. She was no longer that happy creature, who in earlier youth wandered with me on the banks of the lake, and talked with ecstacy of our future prospects. She had become grave, and often conversed of the inconstancy of fortune, and the instability of human life.

Nhà chúng tôi là ngôi nhà tang tóc. Sức khỏe của cha tôi bị lung lay nghiêm trọng bởi nỗi kinh hoàng của những biến cố vừa qua. Elizabeth buồn bã và chán nản; nàng không còn thích thú với những công việc thường ngày; mọi niềm vui đối với nàng dường như là sự báng bổ đối với người chết; khi ấy nàng nghĩ rằng nỗi sầu muôn đời và nước mắt là cống phẩm chính đáng nàng phải dâng cho sự vô tội đã bị tàn phá và hủy hoại đến thế. Nàng không còn là sinh linh hạnh phúc ngày nào, người thuở thiếu thời đã cùng tôi dạo bước bên bờ hồ, và say sưa nói về những viễn cảnh tương lai của chúng tôi. Nàng đã trở nên nghiêm trang, và thường nói về sự bất thường của vận mệnh, và sự mong manh của đời người.

“When I reflect, my dear cousin,” said she, “on the miserable death of Justine Moritz, I no longer see the world and its works as they before appeared to me. Before, I looked upon the accounts of vice and injustice, that I read in books or heard from others, as tales of ancient days, or imaginary evils; at least they were remote, and more familiar to reason than to the imagination; but now misery has come home, and men appear to me as monsters thirsting for each other’s blood. Yet I am certainly unjust. Every body believed that poor girl to be guilty; and if she could have committed the crime for which she suffered, assuredly she would have been the most depraved of human creatures. For the sake of a few jewels, to have murdered the son of her benefactor and friend, a child whom she had nursed from its birth, and appeared to love as if it had been her own! I could not consent to the death of any human being; but certainly I should have thought such a creature unfit to remain in the society of men. Yet she was innocent. I know, I feel she was innocent; you are of the same opinion, and that confirms me. Alas! Victor, when falsehood can look so like the truth, who can assure themselves of certain happiness? I feel as if I were walking on the edge of a precipice, towards which thousands are crowding, and endeavouring to plunge me into the abyss. William and Justine were assassinated, and the murderer escapes; he walks about the world free, and perhaps respected. But even if I were condemned to suffer on the scaffold for the same crimes, I would not change places with such a wretch.”

“Khi em nghĩ lại, anh họ thân yêu,” nàng nói, “về cái chết thảm thương của Justine Moritz, em không còn nhìn thế gian và những việc làm của nó như trước đây nữa. Trước kia, em coi những câu chuyện về tội lỗi và bất công mà em đọc trong sách hay nghe người khác kể là những chuyện ngày xưa, hay những tai ương tưởng tượng; ít ra chúng cũng xa xôi, và quen thuộc với lý trí hơn là với trí tưởng tượng; nhưng giờ đây nỗi khốn khổ đã đến tận nhà, và con người hiện ra trước mắt em như những quái vật khát máu lẫn nhau. Nhưng chắc chắn em đang bất công. Ai cũng tin cô gái tội nghiệp ấy có tội; và nếu cô ấy có thể phạm tội ác mà vì nó cô ấy phải chịu khổ, thì hẳn cô ấy sẽ là kẻ đồi bại nhất trong loài người. Chỉ vì vài món trang sức, mà giết con trai của ân nhân và bạn mình, một đứa trẻ cô đã chăm bẵm từ lúc lọt lòng, và có vẻ yêu thương như con đẻ! Em không thể đồng ý với cái chết của bất kỳ con người nào; nhưng hẳn em sẽ nghĩ rằng một kẻ như thế không đáng được ở lại trong xã hội loài người. Thế nhưng cô ấy vô tội. Em biết, em cảm thấy cô ấy vô tội; anh cũng cùng ý nghĩ, và điều đó càng làm em tin chắc. Than ôi! Victor, khi sự giả dối có thể trông giống sự thật đến thế, thì ai dám chắc chắn mình có được hạnh phúc? Em cảm thấy như mình đang bước đi trên mép một vực thẳm, nơi hàng nghìn người đang chen lấn kéo đến, và cố xô em xuống đáy sâu. William và Justine đã bị ám sát, còn kẻ sát nhân thì trốn thoát; hắn đi lại tự do trên đời, và có lẽ còn được kính trọng. Nhưng ngay cả nếu em bị kết án phải chịu chết trên đoạn đầu đài vì cùng những tội ác ấy, em cũng không đổi chỗ cho một kẻ khốn nạn như thế.”

I listened to this discourse with the extremest agony. I, not in deed, but in effect, was the true murderer. Elizabeth read my anguish in my countenance, and kindly taking my hand said, “My dearest cousin, you must calm yourself. These events have affected me, God knows how deeply; but I am not so wretched as you are. There is an expression of despair, and sometimes of revenge, in your countenance, that makes me tremble. Be calm, my dear Victor; I would sacrifice my life to your peace. We surely shall be happy: quiet in our native country, and not mingling in the world, what can disturb our tranquillity?”

Tôi nghe những lời ấy trong nỗi thống khổ tột cùng. Chính tôi, không phải trong hành động, nhưng trên thực tế, mới là kẻ sát nhân thật sự. Elizabeth đọc thấy nỗi thống khổ trên nét mặt tôi, và dịu dàng nắm lấy tay tôi, nói, “Anh họ thân yêu nhất của em, anh phải bình tâm lại. Những biến cố này đã ảnh hưởng đến em, có Chúa biết sâu sắc nhường nào; nhưng em không khổ sở như anh. Trên nét mặt anh có một vẻ tuyệt vọng, và đôi khi cả vẻ báo thù, khiến em run sợ. Hãy bình tâm, Victor thân yêu; em sẵn lòng hy sinh mạng sống mình cho sự bình yên của anh. Chắc chắn chúng ta sẽ hạnh phúc: yên ổn nơi quê nhà, và không dính dáng vào thế sự, thì có gì làm xáo trộn được sự thanh bình của chúng ta?”

She shed tears as she said this, distrusting the very solace that she gave; but at the same time she smiled, that she might chase away the fiend that lurked in my heart. My father, who saw in the unhappiness that was painted in my face only an exaggeration of that sorrow which I might naturally feel, thought that an amusement suited to my taste would be the best means of restoring to me my wonted serenity. It was from this cause that he had removed to the country; and, induced by the same motive, he now proposed that we should all make an excursion to the valley of Chamounix. I had been there before, but Elizabeth and Ernest never had; and both had often expressed an earnest desire to see the scenery of this place, which had been described to them as so wonderful and sublime. Accordingly we departed from Geneva on this tour about the middle of the month of August, nearly two months after the death of Justine.

Nàng rơi lệ khi nói thế, chẳng tin vào chính niềm an ủi mình trao; nhưng đồng thời nàng mỉm cười, để có thể xua đi con quỷ đang ẩn nấp trong tim tôi. Cha tôi, người chỉ thấy trong nỗi bất hạnh hiện rõ trên mặt tôi một sự thái quá của nỗi buồn mà lẽ tự nhiên tôi có thể cảm thấy, nghĩ rằng một cuộc tiêu khiển hợp với sở thích của tôi sẽ là cách tốt nhất để trả lại cho tôi sự thanh thản thường ngày. Chính vì lý do ấy mà ông đã dọn về vùng quê; và, cũng vì động cơ ấy, giờ ông đề nghị cả nhà làm một chuyến du ngoạn đến thung lũng Chamounix. Tôi đã từng đến đó, nhưng Elizabeth và Ernest thì chưa bao giờ; và cả hai đã thường bày tỏ ước muốn tha thiết được ngắm phong cảnh nơi này, vốn được tả cho họ nghe là kỳ diệu và hùng vĩ biết bao. Vì thế chúng tôi rời Genève để thực hiện chuyến đi vào khoảng giữa tháng Tám, gần hai tháng sau cái chết của Justine.

The weather was uncommonly fine; and if mine had been a sorrow to be chased away by any fleeting circumstance, this excursion would certainly have had the effect intended by my father. As it was, I was somewhat interested in the scene; it sometimes lulled, although it could not extinguish my grief. During the first day we travelled in a carriage. In the morning we had seen the mountains at a distance, towards which we gradually advanced. We perceived that the valley through which we wound, and which was formed by the river Arve, whose course we followed, closed in upon us by degrees; and when the sun had set, we beheld immense mountains and precipices overhanging us on every side, and heard the sound of the river raging among rocks, and the dashing of water-falls around.

Thời tiết đẹp lạ thường; và nếu nỗi buồn của tôi là thứ có thể bị xua đi bởi một hoàn cảnh thoáng qua nào đó, thì chuyến du ngoạn này hẳn đã đạt được hiệu quả cha tôi mong muốn. Thực tế thì, tôi cũng có phần chú ý đến cảnh vật; đôi khi nó ru dịu, dù không thể dập tắt nỗi đau của tôi. Ngày đầu tiên chúng tôi đi bằng xe ngựa. Buổi sáng chúng tôi đã thấy những ngọn núi ở đằng xa, nơi chúng tôi dần dần tiến tới. Chúng tôi nhận thấy thung lũng mà chúng tôi đi uốn lượn qua, được tạo nên bởi dòng sông Arve mà chúng tôi men theo, dần dần khép lại quanh chúng tôi; và khi mặt trời đã lặn, chúng tôi thấy những ngọn núi và vách đá mênh mông treo lơ lửng phía trên mình ở mọi phía, và nghe tiếng sông gầm gào giữa những tảng đá, và tiếng thác nước đổ ào ào xung quanh.

The next day we pursued our journey upon mules; and as we ascended still higher, the valley assumed a more magnificent and astonishing character. Ruined castles hanging on the precipices of piny mountains; the impetuous Arve, and cottages every here and there peeping forth from among the trees, formed a scene of singular beauty. But it was augmented and rendered sublime by the mighty Alps, whose white and shining pyramids and domes towered above all, as belonging to another earth, the habitations of another race of beings.

Ngày hôm sau chúng tôi tiếp tục cuộc hành trình trên lưng la; và khi chúng tôi càng lên cao, thung lũng càng mang một vẻ tráng lệ và kỳ vĩ hơn. Những lâu đài đổ nát treo trên vách đá của những ngọn núi phủ thông; dòng Arve cuồn cuộn, và những căn nhà tranh đây đó ló ra giữa hàng cây, tạo nên một cảnh tượng đẹp lạ thường. Nhưng vẻ đẹp ấy còn được tăng thêm và trở nên hùng vĩ nhờ dãy Alps uy nghi, với những kim tự tháp và mái vòm trắng ngời vươn cao trên tất cả, như thuộc về một trái đất khác, nơi cư ngụ của một giống loài khác.

We passed the bridge of Pelissier, where the ravine, which the river forms, opened before us, and we began to ascend the mountain that overhangs it. Soon after we entered the valley of Chamounix. This valley is more wonderful and sublime, but not so beautiful and picturesque as that of Servox, through which we had just passed. The high and snowy mountains were its immediate boundaries; but we saw no more ruined castles and fertile fields. Immense glaciers approached the road; we heard the rumbling thunder of the falling avalanche, and marked the smoke of its passage. Mont Blânc, the supreme and magnificent Mont Blânc, raised itself from the surrounding aiguilles, and its tremendous dome overlooked the valley.

Chúng tôi qua cầu Pelissier, nơi khe núi mà dòng sông tạo nên mở ra trước mặt, và chúng tôi bắt đầu leo lên ngọn núi treo phía trên nó. Ngay sau đó chúng tôi vào thung lũng Chamounix. Thung lũng này kỳ diệu và hùng vĩ hơn, nhưng không đẹp và nên thơ bằng thung lũng Servox mà chúng tôi vừa đi qua. Những ngọn núi cao phủ tuyết là ranh giới ngay sát của nó; nhưng chúng tôi không còn thấy những lâu đài đổ nát và những cánh đồng màu mỡ nữa. Những dòng sông băng mênh mông áp sát con đường; chúng tôi nghe tiếng sấm rền của tuyết lở đổ xuống, và nhìn theo làn khói bụi trên đường nó lăn qua. Mont Blanc, Mont Blanc tối thượng và tráng lệ, vươn mình lên giữa những đỉnh núi nhọn như kim bao quanh, và mái vòm khổng lồ của nó nhìn xuống thung lũng.

During this journey, I sometimes joined Elizabeth, and exerted myself to point out to her the various beauties of the scene. I often suffered my mule to lag behind, and indulged in the misery of reflection. At other times I spurred on the animal before my companions, that I might forget them, the world, and, more than all, myself. When at a distance, I alighted, and threw myself on the grass, weighed down by horror and despair. At eight in the evening I arrived at Chamounix. My father and Elizabeth were very much fatigued; Ernest, who accompanied us, was delighted, and in high spirits: the only circumstance that detracted from his pleasure was the south wind, and the rain it seemed to promise for the next day.

Trong chuyến đi này, đôi khi tôi đến bên Elizabeth, và gắng sức chỉ cho nàng những vẻ đẹp muôn màu của cảnh vật. Tôi thường để con la của mình tụt lại phía sau, và đắm mình vào nỗi khổ của suy tư. Những lúc khác tôi thúc con vật lên trước những người cùng đi, để có thể quên họ, quên thế gian, và hơn hết, quên chính mình. Khi đã ở xa, tôi xuống khỏi lưng la, và quăng mình lên cỏ, bị đè nặng bởi kinh hoàng và tuyệt vọng. Tám giờ tối tôi đến Chamounix. Cha tôi và Elizabeth rất mệt mỏi; Ernest, người đi cùng chúng tôi, thì thích thú, và rất phấn chấn: điều duy nhất làm giảm niềm vui của cậu là cơn gió nam, và trận mưa mà nó dường như báo trước cho ngày hôm sau.

We retired early to our apartments, but not to sleep; at least I did not. I remained many hours at the window, watching the pallid lightning that played above Mont Blânc, and listening to the rushing of the Arve, which ran below my window.

Chúng tôi về phòng sớm, nhưng không phải để ngủ; ít nhất là tôi không ngủ. Tôi ở bên cửa sổ nhiều giờ, ngắm những tia chớp nhợt nhạt nhảy múa trên đỉnh Mont Blanc, và lắng nghe tiếng chảy ào ạt của dòng Arve chạy bên dưới cửa sổ.

The next day, contrary to the prognostications of our guides, was fine, although clouded. We visited the source of the Arveiron, and rode about the valley until evening. These sublime and magnificent scenes afforded me the greatest consolation that I was capable of receiving. They elevated me from all littleness of feeling; and although they did not remove my grief, they subdued and tranquillized it. In some degree, also, they diverted my mind from the thoughts over which it had brooded for the last month. I returned in the evening, fatigued, but less unhappy, and conversed with my family with more cheerfulness than had been my custom for some time. My father was pleased, and Elizabeth overjoyed. “My dear cousin,” said she, “you see what happiness you diffuse when you are happy; do not relapse again!”

Ngày hôm sau, trái với lời tiên đoán của những người dẫn đường, trời đẹp, dù có mây. Chúng tôi đi thăm nguồn sông Arveiron, và cưỡi la dạo quanh thung lũng đến tận chiều tối. Những cảnh tượng hùng vĩ và tráng lệ ấy đem lại cho tôi niềm an ủi lớn nhất mà tôi có thể đón nhận. Chúng nâng tôi lên khỏi mọi cảm xúc nhỏ nhen; và dù không xóa đi nỗi đau của tôi, chúng làm dịu và lắng nó xuống. Phần nào đó, chúng cũng khiến tâm trí tôi xao lãng khỏi những ý nghĩ mà nó đã ấp ủ suốt tháng qua. Buổi tối tôi trở về, mệt mỏi, nhưng bớt bất hạnh hơn, và trò chuyện với gia đình vui vẻ hơn hẳn thói quen của tôi trong một thời gian. Cha tôi hài lòng, và Elizabeth vui mừng khôn xiết. “Anh họ thân yêu,” nàng nói, “anh thấy đấy, anh lan tỏa hạnh phúc biết bao khi anh hạnh phúc; đừng lại sa sút nữa nhé!”

The following morning the rain poured down in torrents, and thick mists hid the summits of the mountains. I rose early, but felt unusually melancholy. The rain depressed me; my old feelings recurred, and I was miserable. I knew how disappointed my father would be at this sudden change, and I wished to avoid him until I had recovered myself so far as to be enabled to conceal those feelings that overpowered me. I knew that they would remain that day at the inn; and as I had ever inured myself to rain, moisture, and cold, I resolved to go alone to the summit of Montanvert. I remembered the effect that the view of the tremendous and ever-moving glacier had produced upon my mind when I first saw it. It had then filled me with a sublime ecstacy that gave wings to the soul, and allowed it to soar from the obscure world to light and joy. The sight of the awful and majestic in nature had indeed always the effect of solemnizing my mind, and causing me to forget the passing cares of life. I determined to go alone, for I was well acquainted with the path, and the presence of another would destroy the solitary grandeur of the scene.

Sáng hôm sau mưa trút xuống như thác, và sương mù dày đặc che khuất đỉnh núi. Tôi dậy sớm, nhưng cảm thấy u sầu khác thường. Mưa làm tôi chán nản; những cảm xúc cũ trở lại, và tôi khổ sở. Tôi biết cha tôi sẽ thất vọng biết bao trước sự thay đổi đột ngột này, và tôi muốn tránh mặt ông cho đến khi đã hồi phục đủ để có thể che giấu những cảm xúc đang chế ngự mình. Tôi biết họ sẽ ở lại quán trọ ngày hôm ấy; và vì tôi vốn đã tập cho mình quen chịu mưa, ẩm và lạnh, tôi quyết định đi một mình lên đỉnh Montanvert. Tôi nhớ lại ấn tượng mà cảnh dòng sông băng khủng khiếp và không ngừng chuyển động đã để lại trong tâm trí tôi khi lần đầu trông thấy nó. Khi ấy nó đã làm tôi tràn ngập một niềm ngây ngất cao cả chắp cánh cho linh hồn, và cho phép nó bay vút từ thế giới tối tăm lên ánh sáng và niềm vui. Cảnh tượng uy nghiêm và lẫm liệt của thiên nhiên quả thật luôn có tác dụng làm tâm hồn tôi trang nghiêm lại, và khiến tôi quên đi những lo toan chóng qua của cuộc đời. Tôi quyết định đi một mình, vì tôi thuộc đường, và sự hiện diện của người khác sẽ phá hỏng vẻ hùng vĩ cô tịch của cảnh vật.

The ascent is precipitous, but the path is cut into continual and short windings, which enable you to surmount the perpendicularity of the mountain. It is a scene terrifically desolate. In a thousand spots the traces of the winter avalanche may be perceived, where trees lie broken and strewed on the ground; some entirely destroyed, others bent, leaning upon the jutting rocks of the mountain, or transversely upon other trees. The path, as you ascend higher, is intersected by ravines of snow, down which stones continually roll from above; one of them is particularly dangerous, as the slightest sound, such as even speaking in a loud voice, produces a concussion of air sufficient to draw destruction upon the head of the speaker. The pines are not tall or luxuriant, but they are sombre, and add an air of severity to the scene. I looked on the valley beneath; vast mists were rising from the rivers which ran through it, and curling in thick wreaths around the opposite mountains, whose summits were hid in the uniform clouds, while rain poured from the dark sky, and added to the melancholy impression I received from the objects around me. Alas! why does man boast of sensibilities superior to those apparent in the brute; it only renders them more necessary beings. If our impulses were confined to hunger, thirst, and desire, we might be nearly free; but now we are moved by every wind that blows, and a chance word or scene that that word may convey to us.

Đường lên dốc đứng, nhưng lối mòn được xẻ thành những khúc quanh ngắn nối tiếp nhau, giúp ta vượt qua được sườn núi thẳng đứng. Đó là một cảnh tượng hoang vắng đến rợn người. Ở hàng nghìn chỗ có thể nhận ra dấu vết của những trận tuyết lở mùa đông, nơi cây cối nằm gãy đổ ngổn ngang trên mặt đất; có cây bị hủy hoại hoàn toàn, có cây bị uốn cong, tựa vào những mỏm đá nhô ra của núi, hoặc nằm vắt ngang trên những cây khác. Lối mòn, khi ta lên cao hơn, bị cắt ngang bởi những khe tuyết, dọc theo đó đá không ngừng lăn từ trên xuống; một trong số đó đặc biệt nguy hiểm, vì chỉ một âm thanh nhỏ nhất, chẳng hạn như nói to, cũng tạo nên một chấn động không khí đủ để kéo sự hủy diệt giáng xuống đầu người nói. Những cây thông không cao hay sum suê, nhưng chúng âm u, và tăng thêm vẻ khắc nghiệt cho cảnh vật. Tôi nhìn xuống thung lũng bên dưới; những làn sương mênh mông đang bốc lên từ những dòng sông chảy qua đó, và cuộn thành những vòng dày đặc quanh những ngọn núi phía đối diện, mà đỉnh bị che khuất trong những đám mây đồng một màu, trong khi mưa trút xuống từ bầu trời u tối, và làm tăng thêm ấn tượng u sầu mà những vật xung quanh gây ra cho tôi. Than ôi! tại sao con người lại khoe khoang những cảm quan cao hơn những gì thấy ở loài thú; điều đó chỉ khiến họ trở thành những sinh vật lệ thuộc hơn mà thôi. Nếu những thôi thúc của chúng ta chỉ giới hạn ở đói, khát và dục vọng, thì chúng ta có thể gần như tự do; nhưng giờ đây chúng ta bị lay động bởi mỗi cơn gió thổi qua, và bởi một lời nói tình cờ hay một cảnh tượng mà lời ấy có thể gợi lên trong ta.

We rest; a dream has power to poison sleep. We rise; one wand’ring thought pollutes the day. We feel, conceive, or reason; laugh, or weep, Embrace fond woe, or cast our cares away; It is the same: for, be it joy or sorrow, The path of its departure still is free. Man’s yesterday may ne’er be like his morrow; Nought may endure but mutability!

Ta nghỉ; một giấc mơ đủ sức đầu độc giấc nồng. Ta dậy; một ý nghĩ vẩn vơ làm ô uế ngày dài. Ta cảm, ta hình dung, ta suy; ta cười, hay ta khóc, Ôm ấp sầu thương, hay gạt bỏ ưu hoài; Thảy đều như nhau: bởi, dù là niềm vui hay sầu khổ, Lối nó ra đi vẫn luôn để ngỏ. Hôm qua của người chẳng bao giờ giống ngày mai; Chẳng gì bền lâu ngoài muôn sự đổi thay!

It was nearly noon when I arrived at the top of the ascent. For some time I sat upon the rock that overlooks the sea of ice. A mist covered both that and the surrounding mountains. Presently a breeze dissipated the cloud, and I descended upon the glacier. The surface is very uneven, rising like the waves of a troubled sea, descending low, and interspersed by rifts that sink deep. The field of ice is almost a league in width, but I spent nearly two hours in crossing it. The opposite mountain is a bare perpendicular rock. From the side where I now stood Montanvert was exactly opposite, at the distance of a league; and above it rose Mont Blânc, in awful majesty. I remained in a recess of the rock, gazing on this wonderful and stupendous scene. The sea, or rather the vast river of ice, wound among its dependent mountains, whose aërial summits hung over its recesses. Their icy and glittering peaks shone in the sunlight over the clouds. My heart, which was before sorrowful, now swelled with something like joy; I exclaimed—“Wandering spirits, if indeed ye wander, and do not rest in your narrow beds, allow me this faint happiness, or take me, as your companion, away from the joys of life.”

Gần trưa tôi mới lên đến đỉnh dốc. Một lúc lâu tôi ngồi trên tảng đá nhìn xuống biển băng. Một làn sương phủ kín cả biển băng lẫn những ngọn núi xung quanh. Chẳng bao lâu một làn gió thổi tan đám mây, và tôi đi xuống dòng sông băng. Bề mặt rất gồ ghề, nhô lên như những con sóng của biển động, rồi trũng sâu xuống, và xen kẽ những vết nứt sâu hun hút. Cánh đồng băng rộng gần một dặm, nhưng tôi mất gần hai giờ để băng qua. Ngọn núi đối diện là một vách đá trơ trụi thẳng đứng. Từ phía tôi đang đứng, Montanvert nằm ngay đối diện, cách một dặm; và phía trên nó Mont Blanc vươn lên trong vẻ uy nghi đáng sợ. Tôi ở lại trong một hốc đá, ngắm nhìn cảnh tượng kỳ diệu và kỳ vĩ ấy. Biển, hay đúng hơn là dòng sông băng mênh mông, uốn lượn giữa những ngọn núi chầu quanh nó, những đỉnh núi chót vót giữa không trung treo trên những chỗ khuất của nó. Những đỉnh nhọn băng giá lấp lánh của chúng rực sáng dưới ánh mặt trời trên những tầng mây. Trái tim tôi, vốn trước đó đầy sầu muộn, giờ trào dâng một cảm giác gần như niềm vui; tôi kêu lên—“Hỡi những vong linh lang thang, nếu quả thật các ngươi lang thang, và không yên nghỉ trong những chiếc giường chật hẹp của mình, hãy cho ta niềm hạnh phúc mong manh này, hoặc mang ta đi, như một kẻ đồng hành của các ngươi, khỏi những niềm vui của cuộc đời.”

As I said this, I suddenly beheld the figure of a man, at some distance, advancing towards me with superhuman speed. He bounded over the crevices in the ice, among which I had walked with caution; his stature also, as he approached, seemed to exceed that of man. I was troubled: a mist came over my eyes, and I felt a faintness seize me; but I was quickly restored by the cold gale of the mountains. I perceived, as the shape came nearer, (sight tremendous and abhorred!) that it was the wretch whom I had created. I trembled with rage and horror, resolving to wait his approach, and then close with him in mortal combat. He approached; his countenance bespoke bitter anguish, combined with disdain and malignity, while its unearthly ugliness rendered it almost too horrible for human eyes. But I scarcely observed this; anger and hatred had at first deprived me of utterance, and I recovered only to overwhelm him with words expressive of furious detestation and contempt.

Vừa nói dứt lời, tôi chợt thấy bóng một người, ở một khoảng xa, đang tiến về phía tôi với tốc độ siêu phàm. Người ấy nhảy vọt qua những khe nứt trên băng, nơi tôi đã phải đi thận trọng; tầm vóc người ấy, khi đến gần, dường như cũng vượt quá tầm vóc con người. Tôi bối rối: một màn sương phủ lên mắt tôi, và tôi cảm thấy một cơn choáng váng ập đến; nhưng tôi nhanh chóng tỉnh lại nhờ cơn gió lạnh của núi. Khi hình hài ấy đến gần hơn, tôi nhận ra (cảnh tượng khủng khiếp và ghê tởm!) đó chính là kẻ khốn khổ mà tôi đã tạo ra. Tôi run lên vì giận dữ và kinh hoàng, quyết chờ nó đến gần, rồi xáp lại giao đấu với nó một mất một còn. Nó đến gần; nét mặt nó toát lên nỗi thống khổ cay đắng, hòa lẫn với sự khinh miệt và ác ý, trong khi vẻ xấu xí phi trần thế khiến gương mặt ấy gần như quá ghê rợn đối với mắt người. Nhưng tôi hầu như không để ý đến điều đó; cơn giận dữ và lòng căm thù lúc đầu đã khiến tôi không thốt nên lời, và tôi chỉ định thần lại để trút lên nó những lời lẽ đầy căm ghét và khinh bỉ điên cuồng.

“Devil!” I exclaimed, “do you dare approach me? and do not you fear the fierce vengeance of my arm wreaked on your miserable head? Begone, vile insect! or rather stay, that I may trample you to dust! and, oh, that I could, with the extinction of your miserable existence, restore those victims whom you have so diabolically murdered!”

“Đồ quỷ sứ!” tôi thét lên, “ngươi dám đến gần ta sao? và ngươi không sợ cánh tay ta trút cơn báo thù dữ dội lên cái đầu khốn khổ của ngươi sao? Cút đi, đồ sâu bọ hèn hạ! hay đúng hơn hãy ở lại, để ta giẫm nát ngươi thành cát bụi! và, ôi, giá mà ta có thể, bằng việc tiêu diệt sự tồn tại khốn khổ của ngươi, trả lại sự sống cho những nạn nhân mà ngươi đã sát hại một cách quỷ quyệt đến thế!”

“I expected this reception,” said the dæmon. “All men hate the wretched; how then must I be hated, who am miserable beyond all living things! Yet you, my creator, detest and spurn me, thy creature, to whom thou art bound by ties only dissoluble by the annihilation of one of us. You purpose to kill me. How dare you sport thus with life? Do your duty towards me, and I will do mine towards you and the rest of mankind. If you will comply with my conditions, I will leave them and you at peace; but if you refuse, I will glut the maw of death, until it be satiated with the blood of your remaining friends.”

“Ta đã đoán trước sự đón tiếp này,” con ác quỷ nói. “Mọi người đều căm ghét kẻ khốn khổ; vậy thì ta phải bị căm ghét đến nhường nào, ta là kẻ khốn khổ hơn mọi sinh vật đang sống! Thế mà ngươi, người tạo ra ta, lại ghê tởm và ruồng rẫy ta, tạo vật của ngươi, kẻ mà ngươi bị ràng buộc bằng những mối dây chỉ có thể tháo gỡ khi một trong hai ta bị hủy diệt. Ngươi định giết ta. Sao ngươi dám đùa giỡn với sự sống như thế? Hãy làm tròn bổn phận của ngươi đối với ta, và ta sẽ làm tròn bổn phận của ta đối với ngươi và phần còn lại của nhân loại. Nếu ngươi chịu theo những điều kiện của ta, ta sẽ để họ và ngươi được yên; nhưng nếu ngươi từ chối, ta sẽ nhồi đầy họng tử thần, cho đến khi nó no nê máu của những người thân còn lại của ngươi.”

“Abhorred monster! fiend that thou art! the tortures of hell are too mild a vengeance for thy crimes. Wretched devil! you reproach me with your creation; come on then, that I may extinguish the spark which I so negligently bestowed.”

“Đồ quái vật ghê tởm! đồ quỷ dữ kia! những cực hình của địa ngục còn là sự báo thù quá nhẹ cho tội ác của ngươi. Đồ quỷ khốn nạn! ngươi trách ta vì đã tạo ra ngươi; vậy thì lại đây, để ta dập tắt tia lửa mà ta đã ban cho một cách cẩu thả đến thế.”

My rage was without bounds; I sprang on him, impelled by all the feelings which can arm one being against the existence of another.

Cơn giận của tôi không còn bờ bến; tôi lao vào nó, bị thôi thúc bởi mọi cảm xúc có thể vũ trang cho một sinh vật chống lại sự tồn tại của một sinh vật khác.

He easily eluded me, and said,

Nó dễ dàng tránh được tôi, và nói,

“Be calm! I entreat you to hear me, before you give vent to your hatred on my devoted head. Have I not suffered enough, that you seek to increase my misery? Life, although it may only be an accumulation of anguish, is dear to me, and I will defend it. Remember, thou hast made me more powerful than thyself; my height is superior to thine; my joints more supple. But I will not be tempted to set myself in opposition to thee. I am thy creature, and I will be even mild and docile to my natural lord and king, if thou wilt also perform thy part, the which thou owest me. Oh, Frankenstein, be not equitable to every other, and trample upon me alone, to whom thy justice, and even thy clemency and affection, is most due. Remember, that I am thy creature: I ought to be thy Adam; but I am rather the fallen angel, whom thou drivest from joy for no misdeed. Every where I see bliss, from which I alone am irrevocably excluded. I was benevolent and good; misery made me a fiend. Make me happy, and I shall again be virtuous.”

“Hãy bình tĩnh! Ta khẩn cầu ngươi hãy nghe ta, trước khi trút lòng căm thù lên cái đầu đã bị định đoạt của ta. Ta chịu khổ chưa đủ hay sao, mà ngươi còn muốn tăng thêm nỗi khốn cùng của ta? Sự sống, dù có thể chỉ là một chuỗi thống khổ chồng chất, vẫn quý giá đối với ta, và ta sẽ bảo vệ nó. Hãy nhớ, ngươi đã làm cho ta mạnh hơn chính ngươi; ta cao hơn ngươi; các khớp xương ta dẻo dai hơn. Nhưng ta sẽ không để mình bị cám dỗ mà đứng lên chống lại ngươi. Ta là tạo vật của ngươi, và ta thậm chí sẽ hiền hòa và ngoan ngoãn trước đấng chúa tể và vua tự nhiên của ta, nếu ngươi cũng làm tròn phần của mình, phần mà ngươi nợ ta. Ôi, Frankenstein, đừng công bằng với mọi kẻ khác, mà chỉ chà đạp lên mình ta, kẻ đáng được hưởng nhất sự công bằng, và cả lòng khoan dung lẫn tình thương của ngươi. Hãy nhớ, ta là tạo vật của ngươi: lẽ ra ta phải là Adam của ngươi; nhưng ta lại là thiên thần sa ngã, kẻ bị ngươi xua đuổi khỏi niềm vui dù chẳng phạm lỗi gì. Khắp nơi ta đều thấy hạnh phúc, thứ mà chỉ riêng ta bị loại trừ vĩnh viễn. Ta đã từng nhân hậu và tốt lành; khổ đau đã biến ta thành con quỷ. Hãy làm cho ta hạnh phúc, và ta sẽ lại trở nên đức hạnh.”

“Begone! I will not hear you. There can be no community between you and me; we are enemies. Begone, or let us try our strength in a fight, in which one must fall.”

“Cút đi! Ta sẽ không nghe ngươi. Giữa ngươi và ta không thể có gì chung; chúng ta là kẻ thù. Cút đi, hoặc chúng ta hãy thử sức trong một cuộc đấu, mà một kẻ phải ngã xuống.”

“How can I move thee? Will no entreaties cause thee to turn a favourable eye upon thy creature, who implores thy goodness and compassion? Believe me, Frankenstein: I was benevolent; my soul glowed with love and humanity: but am I not alone, miserably alone? You, my creator, abhor me; what hope can I gather from your fellow-creatures, who owe me nothing? they spurn and hate me. The desert mountains and dreary glaciers are my refuge. I have wandered here many days; the caves of ice, which I only do not fear, are a dwelling to me, and the only one which man does not grudge. These bleak skies I hail, for they are kinder to me than your fellow-beings. If the multitude of mankind knew of my existence, they would do as you do, and arm themselves for my destruction. Shall I not then hate them who abhor me? I will keep no terms with my enemies. I am miserable, and they shall share my wretchedness. Yet it is in your power to recompense me, and deliver them from an evil which it only remains for you to make so great, that not only you and your family, but thousands of others, shall be swallowed up in the whirlwinds of its rage. Let your compassion be moved, and do not disdain me. Listen to my tale: when you have heard that, abandon or commiserate me, as you shall judge that I deserve. But hear me. The guilty are allowed, by human laws, bloody as they may be, to speak in their own defence before they are condemned. Listen to me, Frankenstein. You accuse me of murder; and yet you would, with a satisfied conscience, destroy your own creature. Oh, praise the eternal justice of man! Yet I ask you not to spare me: listen to me; and then, if you can, and if you will, destroy the work of your hands.”

“Làm sao ta có thể lay động được ngươi? Lẽ nào không lời khẩn cầu nào khiến ngươi đoái nhìn tạo vật của mình bằng con mắt thiện cảm, tạo vật đang van xin lòng tốt và lòng thương xót của ngươi? Hãy tin ta, Frankenstein: ta đã từng nhân hậu; linh hồn ta từng rực sáng tình yêu và lòng nhân ái: nhưng chẳng phải ta cô độc, cô độc một cách khốn khổ sao? Ngươi, người tạo ra ta, ghê tởm ta; thì ta còn hy vọng gì nơi đồng loại của ngươi, những kẻ chẳng nợ ta điều gì? họ ruồng rẫy và căm ghét ta. Những ngọn núi hoang vu và những dòng sông băng thê lương là nơi nương náu của ta. Ta đã lang thang ở đây nhiều ngày; những hang băng, thứ duy nhất ta không sợ, là chốn ở của ta, và là chốn duy nhất con người không tiếc với ta. Ta chào đón những bầu trời giá lạnh này, vì chúng tử tế với ta hơn đồng loại của ngươi. Nếu đám đông nhân loại biết đến sự tồn tại của ta, họ sẽ làm như ngươi, và vũ trang để hủy diệt ta. Vậy lẽ nào ta không căm ghét những kẻ ghê tởm ta? Ta sẽ không khoan nhượng với kẻ thù. Ta khốn khổ, và chúng sẽ phải chia sẻ nỗi khốn cùng của ta. Thế nhưng ngươi có quyền đền bù cho ta, và giải thoát họ khỏi một tai họa mà giờ chỉ còn tùy ở ngươi có để nó lớn đến mức không chỉ ngươi và gia đình ngươi, mà hàng nghìn người khác, sẽ bị nuốt chửng trong những cơn lốc cuồng nộ của nó hay không. Hãy để lòng trắc ẩn của ngươi lay động, và đừng khinh miệt ta. Hãy nghe câu chuyện của ta: khi đã nghe xong, hãy bỏ rơi hay thương xót ta, tùy theo ngươi phán xét ta xứng đáng điều gì. Nhưng hãy nghe ta. Kẻ có tội, theo luật lệ loài người, dù đẫm máu đến đâu, vẫn được phép tự bào chữa trước khi bị kết án. Hãy nghe ta, Frankenstein. Ngươi buộc tội ta giết người; vậy mà ngươi lại sẵn lòng, với một lương tâm thanh thản, hủy diệt chính tạo vật của mình. Ôi, hãy ca ngợi sự công bằng vĩnh cửu của con người! Nhưng ta không xin ngươi tha cho ta: hãy nghe ta; rồi sau đó, nếu ngươi có thể, và nếu ngươi muốn, hãy hủy diệt công trình do chính tay ngươi làm ra.”

“Why do you call to my remembrance circumstances of which I shudder to reflect, that I have been the miserable origin and author? Cursed be the day, abhorred devil, in which you first saw light! Cursed (although I curse myself) be the hands that formed you! You have made me wretched beyond expression. You have left me no power to consider whether I am just to you, or not. Begone! relieve me from the sight of your detested form.”

“Sao ngươi lại gợi lại trong ký ức ta những sự việc mà ta rùng mình khi nghĩ đến, những sự việc mà ta là nguồn gốc và tác giả khốn khổ? Nguyền rủa thay cái ngày, hỡi con quỷ ghê tởm, ngày ngươi lần đầu thấy ánh sáng! Nguyền rủa thay (dù ta nguyền rủa chính mình) đôi bàn tay đã nặn ra ngươi! Ngươi đã khiến ta khốn khổ không lời nào tả xiết. Ngươi đã chẳng để cho ta chút sức lực nào để xem xét ta có công bằng với ngươi hay không. Cút đi! hãy giải thoát ta khỏi cái hình hài đáng ghét của ngươi.”

“Thus I relieve thee, my creator,” he said, and placed his hated hands before my eyes, which I flung from me with violence; “thus I take from thee a sight which you abhor. Still thou canst listen to me, and grant me thy compassion. By the virtues that I once possessed, I demand this from you. Hear my tale; it is long and strange, and the temperature of this place is not fitting to your fine sensations; come to the hut upon the mountain. The sun is yet high in the heavens; before it descends to hide itself behind yon snowy precipices, and illuminate another world, you will have heard my story, and can decide. On you it rests, whether I quit for ever the neighbourhood of man, and lead a harmless life, or become the scourge of your fellow-creatures, and the author of your own speedy ruin.”

“Vậy thì ta giải thoát cho ngươi đây, hỡi người tạo ra ta,” nó nói, và đặt đôi bàn tay đáng ghét của nó trước mắt tôi, mà tôi hất mạnh ra; “vậy thì ta cất khỏi mắt ngươi một cảnh tượng mà ngươi ghê tởm. Ngươi vẫn có thể lắng nghe ta, và ban cho ta lòng thương xót của ngươi. Nhân danh những đức tính mà ta từng có, ta đòi hỏi điều này ở ngươi. Hãy nghe câu chuyện của ta; nó dài và kỳ lạ, và khí trời nơi này không hợp với những giác quan tinh tế của ngươi; hãy đến túp lều trên núi. Mặt trời vẫn còn cao trên trời; trước khi nó lặn xuống ẩn mình sau những vách tuyết đằng kia, và soi sáng một thế giới khác, ngươi sẽ nghe xong câu chuyện của ta, và có thể quyết định. Tùy ở ngươi, ta sẽ vĩnh viễn rời xa chốn loài người, và sống một cuộc đời vô hại, hay trở thành tai ương của đồng loại ngươi, và kẻ gây ra sự diệt vong mau chóng của chính ngươi.”

As he said this, he led the way across the ice: I followed. My heart was full, and I did not answer him; but, as I proceeded, I weighed the various arguments that he had used, and determined at least to listen to his tale. I was partly urged by curiosity, and compassion confirmed my resolution. I had hitherto supposed him to be the murderer of my brother, and I eagerly sought a confirmation or denial of this opinion. For the first time, also, I felt what the duties of a creator towards his creature were, and that I ought to render him happy before I complained of his wickedness. These motives urged me to comply with his demand. We crossed the ice, therefore, and ascended the opposite rock. The air was cold, and the rain again began to descend: we entered the hut, the fiend with an air of exultation, I with a heavy heart, and depressed spirits. But I consented to listen; and, seating myself by the fire which my odious companion had lighted, he thus began his tale.

Nói xong, nó dẫn đường băng qua lớp băng: tôi theo sau. Lòng tôi ngổn ngang, và tôi không đáp lời nó; nhưng, trong khi bước đi, tôi cân nhắc những lý lẽ khác nhau mà nó đã dùng, và quyết định ít nhất cũng nghe câu chuyện của nó. Một phần tôi bị trí tò mò thúc giục, và lòng trắc ẩn đã củng cố quyết tâm của tôi. Cho đến lúc ấy tôi vẫn cho rằng nó là kẻ đã giết em trai tôi, và tôi nóng lòng tìm kiếm sự xác nhận hay bác bỏ ý nghĩ đó. Cũng lần đầu tiên, tôi cảm thấy bổn phận của một đấng tạo tác đối với tạo vật của mình là gì, và rằng tôi phải làm cho nó hạnh phúc trước khi than phiền về sự độc ác của nó. Những động cơ ấy thúc đẩy tôi chấp thuận yêu cầu của nó. Vậy là chúng tôi băng qua lớp băng, và leo lên vách đá đối diện. Không khí lạnh giá, và mưa lại bắt đầu rơi: chúng tôi bước vào túp lều, con quỷ với vẻ đắc thắng, tôi với trái tim nặng trĩu và tinh thần sa sút. Nhưng tôi đã bằng lòng lắng nghe; và, khi tôi ngồi xuống bên ngọn lửa mà kẻ đồng hành đáng ghét của tôi đã nhóm lên, nó bắt đầu câu chuyện như sau.

“It is with considerable difficulty that I remember the original æra of my being: all the events of that period appear confused and indistinct. A strange multiplicity of sensations seized me, and I saw, felt, heard, and smelt, at the same time; and it was, indeed, a long time before I learned to distinguish between the operations of my various senses. By degrees, I remember, a stronger light pressed upon my nerves, so that I was obliged to shut my eyes. Darkness then came over me, and troubled me; but hardly had I felt this, when, by opening my eyes, as I now suppose, the light poured in upon me again. I walked, and, I believe, descended; but I presently found a great alteration in my sensations. Before, dark and opaque bodies had surrounded me, impervious to my touch or sight; but I now found that I could wander on at liberty, with no obstacles which I could not either surmount or avoid. The light became more and more oppressive to me; and, the heat wearying me as I walked, I sought a place where I could receive shade. This was the forest near Ingolstadt; and here I lay by the side of a brook resting from my fatigue, until I felt tormented by hunger and thirst. This roused me from my nearly dormant state, and I ate some berries which I found hanging on the trees, or lying on the ground. I slaked my thirst at the brook; and then lying down, was overcome by sleep.

“Thật khó khăn lắm tôi mới nhớ lại được thuở khởi nguyên của sự tồn tại của mình: mọi biến cố của thời kỳ ấy đều hiện ra lẫn lộn và mơ hồ. Vô vàn cảm giác lạ lùng cùng lúc xâm chiếm tôi, và tôi thấy, cảm, nghe, và ngửi, cùng một lúc; và quả thật, phải một thời gian dài tôi mới học được cách phân biệt hoạt động của các giác quan khác nhau. Dần dần, tôi nhớ, một thứ ánh sáng mạnh hơn ép lên các dây thần kinh của tôi, khiến tôi phải nhắm mắt lại. Rồi bóng tối ập đến, và làm tôi bối rối; nhưng tôi vừa mới cảm thấy điều đó, thì, do mở mắt ra, như giờ tôi đoán vậy, ánh sáng lại tràn vào tôi. Tôi bước đi, và, tôi tin, đi xuống; nhưng chẳng bao lâu tôi nhận thấy một sự thay đổi lớn trong các cảm giác của mình. Trước đó, những vật thể tối tăm và mờ đục đã vây quanh tôi, xúc giác hay thị giác của tôi không xuyên qua được; nhưng giờ đây tôi thấy mình có thể đi lang thang tự do, không gặp trở ngại nào mà tôi không thể vượt qua hay tránh được. Ánh sáng ngày càng trở nên ngột ngạt đối với tôi; và, vì hơi nóng làm tôi mệt mỏi khi bước đi, tôi tìm một chỗ có bóng râm. Đó là khu rừng gần Ingolstadt; và ở đây tôi nằm bên một con suối nghỉ cho đỡ mệt, cho đến khi cảm thấy bị cơn đói và khát hành hạ. Điều đó đánh thức tôi khỏi trạng thái gần như mê ngủ, và tôi ăn vài quả mọng tìm thấy treo trên cây, hay rơi trên mặt đất. Tôi uống nước suối cho đỡ khát; rồi nằm xuống, và bị giấc ngủ chế ngự.

“It was dark when I awoke; I felt cold also, and half-frightened as it were instinctively, finding myself so desolate. Before I had quitted your apartment, on a sensation of cold, I had covered myself with some clothes; but these were insufficient to secure me from the dews of night. I was a poor, helpless, miserable wretch; I knew, and could distinguish, nothing; but, feeling pain invade me on all sides, I sat down and wept.

“Khi tôi tỉnh dậy thì trời đã tối; tôi cũng thấy lạnh, và gần như sợ hãi theo bản năng, khi thấy mình trơ trọi đến thế. Trước khi rời khỏi phòng ông, vì cảm thấy lạnh, tôi đã khoác lên người vài bộ quần áo; nhưng chúng không đủ để che chở tôi khỏi sương đêm. Tôi là một kẻ khốn khổ đáng thương, bất lực, cùng quẫn; tôi chẳng biết gì, và chẳng phân biệt được gì; nhưng, cảm thấy đau đớn xâm chiếm từ mọi phía, tôi ngồi xuống và khóc.

“Soon a gentle light stole over the heavens, and gave me a sensation of pleasure. I started up, and beheld a radiant form rise from among the trees. I gazed with a kind of wonder. It moved slowly, but it enlightened my path; and I again went out in search of berries. I was still cold, when under one of the trees I found a huge cloak, with which I covered myself, and sat down upon the ground. No distinct ideas occupied my mind; all was confused. I felt light, and hunger, and thirst, and darkness; innumerable sounds rung in my ears, and on all sides various scents saluted me: the only object that I could distinguish was the bright moon, and I fixed my eyes on that with pleasure.

“Chẳng bao lâu một thứ ánh sáng dịu dàng lặng lẽ lan khắp bầu trời, và đem lại cho tôi một cảm giác dễ chịu. Tôi bật dậy, và trông thấy một hình thể rực rỡ nhô lên từ giữa những hàng cây. Tôi nhìn ngắm với một nỗi kinh ngạc. Nó di chuyển chậm rãi, nhưng soi sáng lối đi của tôi; và tôi lại đi tìm quả mọng. Tôi vẫn còn lạnh, thì dưới một gốc cây tôi tìm thấy một chiếc áo choàng lớn, tôi khoác nó lên người, và ngồi xuống đất. Không có ý niệm rõ ràng nào chiếm lấy tâm trí tôi; mọi thứ đều lẫn lộn. Tôi cảm nhận ánh sáng, và cơn đói, và cơn khát, và bóng tối; vô số âm thanh vang lên trong tai tôi, và từ mọi phía muôn vàn mùi hương chào đón tôi: vật duy nhất tôi có thể phân biệt được là vầng trăng sáng, và tôi say sưa dán mắt vào đó.

“Several changes of day and night passed, and the orb of night had greatly lessened when I began to distinguish my sensations from each other. I gradually saw plainly the clear stream that supplied me with drink, and the trees that shaded me with their foliage. I was delighted when I first discovered that a pleasant sound, which often saluted my ears, proceeded from the throats of the little winged animals who had often intercepted the light from my eyes. I began also to observe, with greater accuracy, the forms that surrounded me, and to perceive the boundaries of the radiant roof of light which canopied me. Sometimes I tried to imitate the pleasant songs of the birds, but was unable. Sometimes I wished to express my sensations in my own mode, but the uncouth and inarticulate sounds which broke from me frightened me into silence again.

“Ngày và đêm luân chuyển nhiều lần, và vầng nguyệt đã khuyết đi nhiều khi tôi bắt đầu phân biệt được các cảm giác của mình với nhau. Dần dần tôi thấy rõ dòng suối trong đã cho tôi nước uống, và những cái cây đã che bóng cho tôi bằng tán lá. Tôi vui sướng khi lần đầu khám phá ra rằng một âm thanh dễ chịu, thường vẳng đến tai tôi, phát ra từ cổ họng những con vật nhỏ có cánh, những con vật vẫn thường che ngang ánh sáng trước mắt tôi. Tôi cũng bắt đầu quan sát, chính xác hơn, những hình thể bao quanh mình, và nhận ra những đường biên của vòm mái ánh sáng rực rỡ che phủ trên đầu tôi. Đôi khi tôi cố bắt chước những tiếng hót dễ chịu của chim, nhưng không thể. Đôi khi tôi muốn diễn tả cảm giác của mình theo cách riêng, nhưng những âm thanh thô kệch và không thành tiếng bật ra từ miệng tôi khiến tôi sợ hãi mà im lặng trở lại.

“The moon had disappeared from the night, and again, with a lessened form, shewed itself, while I still remained in the forest. My sensations had, by this time, become distinct, and my mind received every day additional ideas. My eyes became accustomed to the light, and to perceive objects in their right forms; I distinguished the insect from the herb, and, by degrees, one herb from another. I found that the sparrow uttered none but harsh notes, whilst those of the blackbird and thrush were sweet and enticing.

“Vầng trăng đã biến mất khỏi màn đêm, rồi lại hiện ra, với hình dáng khuyết nhỏ, trong khi tôi vẫn còn ở trong rừng. Đến lúc ấy, các cảm giác của tôi đã trở nên rõ ràng, và tâm trí tôi mỗi ngày lại tiếp nhận thêm những ý niệm mới. Mắt tôi đã quen với ánh sáng, và quen nhận ra sự vật theo đúng hình dạng của chúng; tôi phân biệt được côn trùng với cây cỏ, và dần dần, phân biệt được loài cỏ này với loài cỏ khác. Tôi nhận thấy chim sẻ chỉ phát ra những tiếng chói tai, trong khi tiếng của chim sáo đen và chim hoét thì ngọt ngào và quyến rũ.

“One day, when I was oppressed by cold, I found a fire which had been left by some wandering beggars, and was overcome with delight at the warmth I experienced from it. In my joy I thrust my hand into the live embers, but quickly drew it out again with a cry of pain. How strange, I thought, that the same cause should produce such opposite effects! I examined the materials of the fire, and to my joy found it to be composed of wood. I quickly collected some branches; but they were wet, and would not burn. I was pained at this, and sat still watching the operation of the fire. The wet wood which I had placed near the heat dried, and itself became inflamed. I reflected on this; and, by touching the various branches, I discovered the cause, and busied myself in collecting a great quantity of wood, that I might dry it, and have a plentiful supply of fire. When night came on, and brought sleep with it, I was in the greatest fear lest my fire should be extinguished. I covered it carefully with dry wood and leaves, and placed wet branches upon it; and then, spreading my cloak, I lay on the ground, and sunk into sleep.

“Một hôm, khi bị cái lạnh hành hạ, tôi tìm thấy một đống lửa do những người ăn mày lang thang nào đó bỏ lại, và tràn ngập vui sướng vì hơi ấm nó đem lại. Trong niềm vui, tôi thọc tay vào đống than hồng, nhưng vội rút ra với một tiếng kêu đau đớn. Lạ thay, tôi nghĩ, cùng một nguyên nhân lại sinh ra những hiệu quả trái ngược đến thế! Tôi xem xét những vật liệu của ngọn lửa, và vui mừng thấy nó được tạo thành từ gỗ. Tôi nhanh chóng gom ít cành cây; nhưng chúng ướt, và không chịu cháy. Tôi buồn vì điều đó, và ngồi im ngắm ngọn lửa cháy. Chỗ gỗ ướt tôi đặt gần hơi nóng khô đi, và tự bén lửa. Tôi suy ngẫm về điều này; và, bằng cách sờ vào các cành cây khác nhau, tôi khám phá ra nguyên nhân, và bận rộn gom thật nhiều gỗ, để có thể hong khô, và có một nguồn lửa dồi dào. Khi đêm xuống, và mang giấc ngủ theo cùng, tôi sợ hãi vô cùng, e rằng ngọn lửa của mình sẽ tắt. Tôi cẩn thận phủ lên nó gỗ khô và lá, rồi đặt những cành ướt lên trên; và rồi, trải áo choàng ra, tôi nằm xuống đất, và chìm vào giấc ngủ.

“It was morning when I awoke, and my first care was to visit the fire. I uncovered it, and a gentle breeze quickly fanned it into a flame. I observed this also, and contrived a fan of branches, which roused the embers when they were nearly extinguished. When night came again, I found, with pleasure, that the fire gave light as well as heat; and that the discovery of this element was useful to me in my food; for I found some of the offals that the travellers had left had been roasted, and tasted much more savoury than the berries I gathered from the trees. I tried, therefore, to dress my food in the same manner, placing it on the live embers. I found that the berries were spoiled by this operation, and the nuts and roots much improved.

“Khi tôi thức dậy thì trời đã sáng, và mối bận tâm đầu tiên của tôi là đến xem ngọn lửa. Tôi gạt lớp phủ ra, và một làn gió nhẹ nhanh chóng thổi bùng nó thành ngọn lửa. Tôi cũng quan sát điều này, và chế ra một chiếc quạt bằng cành cây, để khơi dậy than hồng khi chúng gần tắt. Khi đêm lại xuống, tôi vui mừng nhận ra rằng lửa vừa cho ánh sáng vừa cho hơi ấm; và việc khám phá ra nguyên tố này có ích cho tôi trong chuyện ăn uống; vì tôi thấy một ít đồ ăn thừa mà những người lữ hành để lại đã được nướng chín, và có vị ngon hơn nhiều so với quả mọng tôi hái trên cây. Vì thế tôi thử chế biến thức ăn của mình theo cùng cách, đặt nó lên than hồng. Tôi thấy quả mọng bị hỏng vì cách làm này, còn các loại hạt và rễ cây thì ngon hơn hẳn.

“Food, however, became scarce; and I often spent the whole day searching in vain for a few acorns to assuage the pangs of hunger. When I found this, I resolved to quit the place that I had hitherto inhabited, to seek for one where the few wants I experienced would be more easily satisfied. In this emigration, I exceedingly lamented the loss of the fire which I had obtained through accident, and knew not how to re-produce it. I gave several hours to the serious consideration of this difficulty; but I was obliged to relinquish all attempt to supply it; and, wrapping myself up in my cloak, I struck across the wood towards the setting sun. I passed three days in these rambles, and at length discovered the open country. A great fall of snow had taken place the night before, and the fields were of one uniform white; the appearance was disconsolate, and I found my feet chilled by the cold damp substance that covered the ground.

“Tuy nhiên, thức ăn trở nên khan hiếm; và tôi thường mất cả ngày tìm kiếm vô ích vài quả sồi để làm dịu cơn đói cồn cào. Khi thấy vậy, tôi quyết định rời bỏ nơi tôi đã sống cho đến lúc ấy, để tìm một chỗ mà những nhu cầu ít ỏi của tôi được thỏa mãn dễ dàng hơn. Trong cuộc di cư này, tôi vô cùng tiếc nuối vì mất ngọn lửa mà tôi đã có được nhờ tình cờ, và không biết cách nào tạo ra lại nó. Tôi dành nhiều giờ nghiêm túc suy nghĩ về khó khăn này; nhưng tôi buộc phải từ bỏ mọi ý định bù đắp sự thiếu hụt ấy; và, quấn mình trong áo choàng, tôi băng rừng đi về phía mặt trời lặn. Tôi mất ba ngày lang thang như thế, và cuối cùng phát hiện ra vùng đồng quê rộng mở. Đêm trước tuyết đã rơi dày, và những cánh đồng chỉ một màu trắng; cảnh tượng thật hiu quạnh, và tôi thấy chân mình buốt lạnh vì thứ chất ẩm lạnh phủ trên mặt đất.

“It was about seven in the morning, and I longed to obtain food and shelter; at length I perceived a small hut, on a rising ground, which had doubtless been built for the convenience of some shepherd. This was a new sight to me; and I examined the structure with great curiosity. Finding the door open, I entered. An old man sat in it, near a fire, over which he was preparing his breakfast. He turned on hearing a noise; and, perceiving me, shrieked loudly, and, quitting the hut, ran across the fields with a speed of which his debilitated form hardly appeared capable. His appearance, different from any I had ever before seen, and his flight, somewhat surprised me. But I was enchanted by the appearance of the hut: here the snow and rain could not penetrate; the ground was dry; and it presented to me then as exquisite and divine a retreat as Pandæmonium appeared to the dæmons of hell after their sufferings in the lake of fire. I greedily devoured the remnants of the shepherd’s breakfast, which consisted of bread, cheese, milk, and wine; the latter, however, I did not like. Then overcome by fatigue, I lay down among some straw, and fell asleep.

“Lúc ấy khoảng bảy giờ sáng, và tôi khao khát có được thức ăn và chỗ trú; cuối cùng tôi trông thấy một túp lều nhỏ trên một gò đất, hẳn là được dựng lên cho tiện việc của một người chăn cừu nào đó. Đây là một cảnh tượng mới đối với tôi; và tôi xem xét công trình ấy với sự tò mò lớn. Thấy cửa mở, tôi bước vào. Một ông già ngồi trong đó, gần bếp lửa, trên đó ông đang nấu bữa sáng. Nghe tiếng động ông quay lại; và, trông thấy tôi, ông thét lên thất thanh, và, bỏ túp lều, chạy băng qua cánh đồng với tốc độ mà thân hình yếu ớt của ông dường như khó lòng có được. Dáng vẻ của ông, khác với bất cứ ai tôi từng thấy trước đó, và việc ông bỏ chạy, khiến tôi có phần ngạc nhiên. Nhưng tôi bị túp lều mê hoặc: ở đây tuyết và mưa không thể lọt vào; mặt đất khô ráo; và khi ấy nó hiện ra với tôi như một nơi ẩn náu tuyệt diệu và thiêng liêng, như Pandæmonium đã hiện ra với lũ ác quỷ địa ngục sau những đau đớn của chúng trong hồ lửa. Tôi ngấu nghiến phần còn lại của bữa sáng của người chăn cừu, gồm bánh mì, phó mát, sữa và rượu vang; tuy nhiên, tôi không thích thứ sau cùng. Rồi bị cơn mệt mỏi chế ngự, tôi nằm xuống giữa đống rơm, và ngủ thiếp đi.

“It was noon when I awoke; and, allured by the warmth of the sun, which shone brightly on the white ground, I determined to recommence my travels; and, depositing the remains of the peasant’s breakfast in a wallet I found, I proceeded across the fields for several hours, until at sunset I arrived at a village. How miraculous did this appear! the huts, the neater cottages, and stately houses, engaged my admiration by turns. The vegetables in the gardens, the milk and cheese that I saw placed at the windows of some of the cottages, allured my appetite. One of the best of these I entered; but I had hardly placed my foot within the door, before the children shrieked, and one of the women fainted. The whole village was roused; some fled, some attacked me, until, grievously bruised by stones and many other kinds of missile weapons, I escaped to the open country, and fearfully took refuge in a low hovel, quite bare, and making a wretched appearance after the palaces I had beheld in the village. This hovel, however, joined a cottage of a neat and pleasant appearance; but, after my late dearly-bought experience, I dared not enter it. My place of refuge was constructed of wood, but so low, that I could with difficulty sit upright in it. No wood, however, was placed on the earth, which formed the floor, but it was dry; and although the wind entered it by innumerable chinks, I found it an agreeable asylum from the snow and rain.

“Khi tôi tỉnh dậy thì đã trưa; và, bị quyến rũ bởi hơi ấm của mặt trời đang chiếu rực rỡ trên mặt đất trắng xóa, tôi quyết định lại tiếp tục cuộc hành trình; và, cất phần còn lại của bữa sáng của người nông dân vào một chiếc túi tôi tìm thấy, tôi băng qua những cánh đồng trong nhiều giờ, cho đến lúc hoàng hôn thì tới một ngôi làng. Điều này hiện ra với tôi kỳ diệu biết bao! những túp lều, những căn nhà tranh gọn gàng hơn, và những ngôi nhà bề thế, lần lượt khiến tôi thán phục. Rau trong vườn, sữa và phó mát mà tôi thấy đặt nơi cửa sổ một vài căn nhà tranh, kích thích cơn thèm ăn của tôi. Tôi bước vào một trong những căn nhà đẹp nhất; nhưng tôi vừa mới đặt chân qua ngưỡng cửa, thì lũ trẻ đã thét lên, và một trong những người đàn bà ngất đi. Cả làng náo động; có người bỏ chạy, có người tấn công tôi, cho đến khi, bị bầm dập nặng nề vì đá và nhiều thứ vũ khí ném khác, tôi trốn thoát ra cánh đồng trống, và sợ hãi trú ẩn trong một cái chái thấp, hoàn toàn trống trơn, và trông thật thảm hại sau những cung điện tôi đã thấy trong làng. Tuy vậy, cái chái này nằm sát một căn nhà tranh có vẻ ngoài gọn gàng và dễ chịu; nhưng, sau bài học vừa phải trả giá đắt, tôi không dám bước vào. Chỗ trú của tôi được dựng bằng gỗ, nhưng thấp đến mức tôi khó khăn lắm mới ngồi thẳng được trong đó. Tuy nhiên, chẳng có tấm gỗ nào lát trên mặt đất, vốn làm thành nền, nhưng nền khô ráo; và dù gió lọt vào qua vô số khe hở, tôi thấy đó là một nơi trú ẩn dễ chịu khỏi tuyết và mưa.

“Here then I retreated, and lay down, happy to have found a shelter, however miserable, from the inclemency of the season, and still more from the barbarity of man.

“Thế là tôi lui vào đây, và nằm xuống, sung sướng vì đã tìm được một chốn nương thân, dù khốn khổ đến đâu, khỏi sự khắc nghiệt của mùa tiết, và hơn thế nữa, khỏi sự dã man của con người.

“As soon as morning dawned, I crept from my kennel, that I might view the adjacent cottage, and discover if I could remain in the habitation I had found. It was situated against the back of the cottage, and surrounded on the sides which were exposed by a pig-stye and a clear pool of water. One part was open, and by that I had crept in; but now I covered every crevice by which I might be perceived with stones and wood, yet in such a manner that I might move them on occasion to pass out: all the light I enjoyed came through the stye, and that was sufficient for me.

“Ngay khi trời hửng sáng, tôi bò ra khỏi cái ổ của mình, để có thể quan sát căn nhà tranh bên cạnh, và xem liệu tôi có thể ở lại nơi trú ngụ mình đã tìm được hay không. Nó nằm tựa vào mặt sau của căn nhà tranh, và ở những phía để trống thì được bao quanh bởi một chuồng lợn và một vũng nước trong. Một phía để hở, và tôi đã bò vào qua đó; nhưng giờ tôi bịt kín bằng đá và gỗ mọi khe hở mà qua đó người ta có thể nhìn thấy tôi, nhưng theo cách để có thể dịch chúng ra khi cần mà đi ra ngoài: toàn bộ ánh sáng tôi có được đều lọt vào qua chuồng lợn, và chừng ấy là đủ với tôi.

“Having thus arranged my dwelling, and carpeted it with clean straw, I retired; for I saw the figure of a man at a distance, and I remembered too well my treatment the night before, to trust myself in his power. I had first, however, provided for my sustenance for that day, by a loaf of coarse bread, which I purloined, and a cup with which I could drink, more conveniently than from my hand, of the pure water which flowed by my retreat. The floor was a little raised, so that it was kept perfectly dry, and by its vicinity to the chimney of the cottage it was tolerably warm.

“Khi đã sắp đặt chỗ ở như thế, và trải lên đó một lớp rơm sạch, tôi lui vào; vì tôi thấy bóng một người đàn ông ở đằng xa, và tôi còn nhớ quá rõ cách mình bị đối xử đêm hôm trước, nên không dám phó mặc mình vào tay ông ta. Tuy nhiên, trước đó tôi đã lo sẵn cái ăn cho ngày hôm ấy, bằng một ổ bánh mì thô mà tôi đã lấy trộm, và một chiếc cốc để tôi có thể uống, tiện hơn uống bằng tay, thứ nước trong chảy ngang qua nơi ẩn náu của tôi. Nền hơi cao lên, nên luôn khô ráo hoàn toàn, và nhờ ở gần ống khói của căn nhà tranh nên nó khá ấm áp.

“Being thus provided, I resolved to reside in this hovel, until something should occur which might alter my determination. It was indeed a paradise, compared to the bleak forest, my former residence, the rain-dropping branches, and dank earth. I ate my breakfast with pleasure, and was about to remove a plank to procure myself a little water, when I heard a step, and, looking through a small chink, I beheld a young creature, with a pail on her head, passing before my hovel. The girl was young and of gentle demeanour, unlike what I have since found cottagers and farm-house servants to be. Yet she was meanly dressed, a coarse blue petticoat and a linen jacket being her only garb; her fair hair was plaited, but not adorned; she looked patient, yet sad. I lost sight of her; and in about a quarter of an hour she returned, bearing the pail, which was now partly filled with milk. As she walked along, seemingly incommoded by the burden, a young man met her, whose countenance expressed a deeper despondence. Uttering a few sounds with an air of melancholy, he took the pail from her head, and bore it to the cottage himself. She followed, and they disappeared. Presently I saw the young man again, with some tools in his hand, cross the field behind the cottage; and the girl was also busied, sometimes in the house, and sometimes in the yard.

“Được chu cấp như thế, tôi quyết định ở lại trong cái chái này, cho đến khi có chuyện gì xảy ra có thể làm thay đổi quyết định của tôi. Quả thật nó là một thiên đường, so với khu rừng giá lạnh, chốn ở trước kia của tôi, những cành cây rỏ nước mưa, và mặt đất ẩm ướt. Tôi ăn bữa sáng một cách thích thú, và định gỡ một tấm ván để lấy chút nước, thì nghe tiếng bước chân, và, nhìn qua một khe nhỏ, tôi trông thấy một sinh linh trẻ tuổi, đội một chiếc thùng trên đầu, đi ngang qua trước cái chái của tôi. Cô gái còn trẻ và có dáng điệu dịu dàng, không giống như những gì mà về sau tôi thấy ở dân quê và người làm thuê trong các trang trại. Thế nhưng cô ăn mặc nghèo nàn, một chiếc váy xanh vải thô và một chiếc áo vải lanh là y phục duy nhất của cô; mái tóc vàng của cô được tết lại, nhưng không trang điểm gì; cô trông nhẫn nại, nhưng buồn. Tôi không còn thấy cô nữa; và khoảng mười lăm phút sau cô quay lại, mang theo chiếc thùng, giờ đã đựng một phần sữa. Trong khi cô bước đi, có vẻ khó nhọc vì gánh nặng, một chàng trai đến gặp cô, nét mặt chàng biểu lộ một nỗi chán chường sâu sắc hơn. Thốt ra vài âm thanh với vẻ u sầu, chàng đỡ chiếc thùng khỏi đầu cô, và tự mình mang vào nhà. Cô đi theo, và họ khuất dạng. Chẳng bao lâu tôi lại thấy chàng trai, tay cầm vài dụng cụ, băng qua cánh đồng phía sau căn nhà tranh; và cô gái cũng bận rộn, khi thì trong nhà, khi thì ngoài sân.

“On examining my dwelling, I found that one of the windows of the cottage had formerly occupied a part of it, but the panes had been filled up with wood. In one of these was a small and almost imperceptible chink, through which the eye could just penetrate. Through this crevice, a small room was visible, white-washed and clean, but very bare of furniture. In one corner, near a small fire, sat an old man, leaning his head on his hands in a disconsolate attitude. The young girl was occupied in arranging the cottage; but presently she took something out of a drawer, which employed her hands, and she sat down beside the old man, who, taking up an instrument, began to play, and to produce sounds, sweeter than the voice of the thrush or the nightingale. It was a lovely sight, even to me, poor wretch! who had never beheld aught beautiful before. The silver hair and benevolent countenance of the aged cottager, won my reverence; while the gentle manners of the girl enticed my love. He played a sweet mournful air, which I perceived drew tears from the eyes of his amiable companion, of which the old man took no notice, until she sobbed audibly; he then pronounced a few sounds, and the fair creature, leaving her work, knelt at his feet. He raised her, and smiled with such kindness and affection, that I felt sensations of a peculiar and over-powering nature: they were a mixture of pain and pleasure, such as I had never before experienced, either from hunger or cold, warmth or food; and I withdrew from the window, unable to bear these emotions.

“Khi xem xét chỗ ở của mình, tôi thấy rằng trước kia một trong những cửa sổ của căn nhà tranh đã chiếm một phần của nó, nhưng các ô kính đã được bịt lại bằng gỗ. Ở một trong những ô ấy có một khe nhỏ gần như không nhận ra được, qua đó mắt vừa đủ nhìn xuyên vào. Qua khe hở này, có thể thấy một căn phòng nhỏ, quét vôi trắng và sạch sẽ, nhưng rất ít đồ đạc. Ở một góc, gần bếp lửa nhỏ, một ông già ngồi, tựa đầu vào hai tay trong một tư thế buồn rầu. Cô gái trẻ đang bận dọn dẹp căn nhà; nhưng chẳng bao lâu cô lấy ra từ ngăn kéo một thứ gì đó để làm bằng tay, và cô ngồi xuống bên ông già; ông cầm lấy một nhạc cụ và bắt đầu chơi, và tạo ra những âm thanh ngọt ngào hơn cả tiếng chim hoét hay chim họa mi. Đó là một cảnh tượng đáng yêu, ngay cả đối với tôi, kẻ khốn khổ tội nghiệp! kẻ chưa từng thấy điều gì đẹp đẽ trước đó. Mái tóc bạc và gương mặt nhân từ của ông lão nhà quê khiến tôi tôn kính; trong khi dáng điệu dịu dàng của cô gái lôi cuốn tình yêu của tôi. Ông chơi một khúc nhạc ngọt ngào buồn bã, mà tôi nhận thấy đã làm rơi lệ từ đôi mắt người bạn đồng hành dễ mến của ông, điều mà ông già không để ý, cho đến khi cô nức nở thành tiếng; khi ấy ông thốt ra vài âm thanh, và người thiếu nữ xinh đẹp, bỏ dở công việc, quỳ xuống dưới chân ông. Ông đỡ cô dậy, và mỉm cười với lòng tử tế và trìu mến đến mức tôi cảm thấy những cảm giác có bản chất kỳ lạ và mãnh liệt áp đảo: đó là một sự pha trộn giữa đau đớn và khoan khoái, như tôi chưa bao giờ trải qua trước đó, dù là từ cơn đói hay cái lạnh, hơi ấm hay thức ăn; và tôi lùi khỏi cửa sổ, không chịu nổi những xúc cảm ấy.

“Soon after this the young man returned, bearing on his shoulders a load of wood. The girl met him at the door, helped to relieve him of his burden, and, taking some of the fuel into the cottage, placed it on the fire; then she and the youth went apart into a nook of the cottage, and he shewed her a large loaf and a piece of cheese. She seemed pleased; and went into the garden for some roots and plants, which she placed in water, and then upon the fire. She afterwards continued her work, whilst the young man went into the garden, and appeared busily employed in digging and pulling up roots. After he had been employed thus about an hour, the young woman joined him, and they entered the cottage together.

“Ít lâu sau chàng trai trở về, vác trên vai một bó củi. Cô gái ra đón chàng ở cửa, giúp chàng trút gánh nặng, và, mang một ít củi vào nhà, đặt lên bếp lửa; rồi cô và chàng trai đi riêng vào một góc nhà, và chàng đưa cho cô xem một ổ bánh mì lớn và một miếng phó mát. Cô có vẻ vui; và đi ra vườn lấy ít rễ củ và rau, cô thả chúng vào nước, rồi đặt lên bếp. Sau đó cô tiếp tục công việc của mình, trong khi chàng trai đi ra vườn, và có vẻ bận rộn đào xới và nhổ rễ củ. Sau khi chàng làm như vậy chừng một giờ, người thiếu nữ đến cùng chàng, và họ cùng nhau vào nhà.

“The old man had, in the mean time, been pensive; but, on the appearance of his companions, he assumed a more cheerful air, and they sat down to eat. The meal was quickly dispatched. The young woman was again occupied in arranging the cottage; the old man walked before the cottage in the sun for a few minutes, leaning on the arm of the youth. Nothing could exceed in beauty the contrast between these two excellent creatures. One was old, with silver hairs and a countenance beaming with benevolence and love: the younger was slight and graceful in his figure, and his features were moulded with the finest symmetry; yet his eyes and attitude expressed the utmost sadness and despondency. The old man returned to the cottage; and the youth, with tools different from those he had used in the morning, directed his steps across the fields.

“Trong khi đó, ông già vẫn trầm ngâm; nhưng, khi những người bạn đồng hành xuất hiện, ông lấy vẻ vui tươi hơn, và họ ngồi xuống ăn. Bữa ăn nhanh chóng xong xuôi. Người thiếu nữ lại bận dọn dẹp căn nhà; ông già đi dạo trước nhà dưới ánh nắng vài phút, tựa vào cánh tay chàng trai. Không gì đẹp hơn sự tương phản giữa hai sinh linh tuyệt vời ấy. Một người già, với mái tóc bạc và gương mặt rạng ngời lòng nhân từ và tình thương: người trẻ hơn thì dáng người mảnh mai và duyên dáng, và nét mặt được tạc với sự cân đối tinh tế nhất; thế nhưng đôi mắt và dáng điệu của chàng biểu lộ nỗi buồn và chán chường tột độ. Ông già trở vào nhà; còn chàng trai, với những dụng cụ khác với những thứ chàng đã dùng buổi sáng, cất bước băng qua cánh đồng.

“Night quickly shut in; but, to my extreme wonder, I found that the cottagers had a means of prolonging light, by the use of tapers, and was delighted to find, that the setting of the sun did not put an end to the pleasure I experienced in watching my human neighbours. In the evening, the young girl and her companion were employed in various occupations which I did not understand; and the old man again took up the instrument, which produced the divine sounds that had enchanted me in the morning. So soon as he had finished, the youth began, not to play, but to utter sounds that were monotonous, and neither resembling the harmony of the old man’s instrument or the songs of the birds; I since found that he read aloud, but at that time I knew nothing of the science of words or letters.

“Màn đêm nhanh chóng khép lại; nhưng, trước sự kinh ngạc tột cùng của tôi, tôi thấy những người trong căn nhà tranh có cách kéo dài ánh sáng, bằng việc dùng nến, và tôi vui sướng thấy rằng mặt trời lặn không chấm dứt niềm vui tôi cảm thấy khi quan sát những người láng giềng loài người của mình. Buổi tối, cô gái trẻ và người bạn đồng hành của cô bận rộn với nhiều công việc khác nhau mà tôi không hiểu; và ông già lại cầm lấy nhạc cụ, thứ đã tạo ra những âm thanh thần tiên từng mê hoặc tôi buổi sáng. Ngay khi ông chơi xong, chàng trai bắt đầu, không phải chơi nhạc, mà thốt ra những âm thanh đơn điệu, chẳng giống sự hài hòa của nhạc cụ của ông già, cũng chẳng giống tiếng hót của chim chóc; về sau tôi mới biết chàng đọc to lên, nhưng khi ấy tôi chẳng biết gì về môn học của lời nói hay chữ viết.

“The family, after having been thus occupied for a short time, extinguished their lights, and retired, as I conjectured, to rest.”

“Gia đình ấy, sau khi bận rộn như thế một lúc ngắn, tắt đèn, và lui về, như tôi phỏng đoán, để nghỉ ngơi.”

“I lay on my straw, but I could not sleep. I thought of the occurrences of the day. What chiefly struck me was the gentle manners of these people; and I longed to join them, but dared not. I remembered too well the treatment I had suffered the night before from the barbarous villagers, and resolved, whatever course of conduct I might hereafter think it right to pursue, that for the present I would remain quietly in my hovel, watching, and endeavouring to discover the motives which influenced their actions.

“Tôi nằm trên ổ rơm của mình, nhưng không sao ngủ được. Tôi nghĩ về những điều đã xảy ra trong ngày. Điều làm tôi xúc động hơn cả là cung cách hiền hòa của những con người ấy; và tôi khao khát được nhập vào cùng họ, nhưng không dám. Tôi còn nhớ quá rõ cách đối xử mà tôi phải chịu đêm hôm trước từ đám dân làng man rợ, và tôi quyết định rằng, dù sau này tôi có thấy nên theo đường lối hành xử nào là phải đi nữa, thì trước mắt tôi sẽ lặng lẽ ở yên trong cái chái của mình, quan sát, và cố gắng khám phá những động cơ chi phối hành động của họ.

“The cottagers arose the next morning before the sun. The young woman arranged the cottage, and prepared the food; and the youth departed after the first meal.

“Sáng hôm sau, những người trong căn nhà tranh thức dậy trước khi mặt trời mọc. Cô gái trẻ dọn dẹp nhà cửa và chuẩn bị thức ăn; còn chàng trai thì ra đi sau bữa ăn đầu tiên.

“This day was passed in the same routine as that which preceded it. The young man was constantly employed out of doors, and the girl in various laborious occupations within. The old man, whom I soon perceived to be blind, employed his leisure hours on his instrument, or in contemplation. Nothing could exceed the love and respect which the younger cottagers exhibited towards their venerable companion. They performed towards him every little office of affection and duty with gentleness; and he rewarded them by his benevolent smiles.

“Ngày hôm ấy trôi qua theo cùng một nếp như ngày trước. Chàng trai trẻ luôn bận rộn ngoài trời, còn cô gái thì làm đủ mọi việc nặng nhọc trong nhà. Ông lão, mà tôi chẳng mấy chốc nhận ra là bị mù, dành những giờ rảnh rỗi để chơi đàn hoặc trầm ngâm suy tưởng. Không gì có thể vượt được tình yêu thương và lòng kính trọng mà hai người trẻ dành cho người thân đáng kính của họ. Họ làm cho ông mọi việc nhỏ nhặt của tình thương và bổn phận một cách dịu dàng; và ông đáp đền họ bằng những nụ cười nhân hậu.

“They were not entirely happy. The young man and his companion often went apart, and appeared to weep. I saw no cause for their unhappiness; but I was deeply affected by it. If such lovely creatures were miserable, it was less strange that I, an imperfect and solitary being, should be wretched. Yet why were these gentle beings unhappy? They possessed a delightful house (for such it was in my eyes), and every luxury; they had a fire to warm them when chill, and delicious viands when hungry; they were dressed in excellent clothes; and, still more, they enjoyed one another’s company and speech, interchanging each day looks of affection and kindness. What did their tears imply? Did they really express pain? I was at first unable to solve these questions; but perpetual attention, and time, explained to me many appearances which were at first enigmatic.

“Họ không hoàn toàn hạnh phúc. Chàng trai và người bạn đồng hành của chàng thường tách ra một chỗ, và dường như khóc. Tôi chẳng thấy nguyên cớ gì cho nỗi bất hạnh của họ; nhưng tôi bị nó làm cho xúc động sâu sắc. Nếu những sinh linh đáng yêu dường ấy còn khổ sở, thì việc tôi, một sinh vật dở dang và cô độc, phải khốn khổ cũng bớt lạ lùng. Nhưng cớ sao những sinh linh hiền hậu này lại bất hạnh? Họ có một ngôi nhà thú vị (vì trong mắt tôi nó là như vậy), và đủ mọi tiện nghi xa hoa; họ có lửa sưởi ấm khi lạnh, và những món ăn ngon lành khi đói; họ mặc quần áo tuyệt hảo; và hơn thế nữa, họ được hưởng sự bầu bạn và chuyện trò cùng nhau, mỗi ngày trao cho nhau những ánh nhìn trìu mến và ân cần. Những giọt nước mắt của họ có nghĩa là gì? Phải chăng chúng thật sự biểu lộ nỗi đau? Thoạt đầu tôi không giải được những câu hỏi này; nhưng sự chú tâm không ngừng, cùng với thời gian, đã giải thích cho tôi nhiều hiện tượng mà lúc đầu thật bí ẩn.

“A considerable period elapsed before I discovered one of the causes of the uneasiness of this amiable family; it was poverty: and they suffered that evil in a very distressing degree. Their nourishment consisted entirely of the vegetables of their garden, and the milk of one cow, who gave very little during the winter, when its masters could scarcely procure food to support it. They often, I believe, suffered the pangs of hunger very poignantly, especially the two younger cottagers; for several times they placed food before the old man, when they reserved none for themselves.

“Phải một thời gian khá dài sau tôi mới khám phá ra một trong những nguyên nhân gây nên nỗi phiền muộn của gia đình dễ mến này: đó là sự nghèo khó; và họ phải chịu đựng tai ương ấy đến một mức độ hết sức đau lòng. Thức ăn của họ chỉ toàn là rau trong vườn và sữa của một con bò cái, con bò cho rất ít sữa trong mùa đông, khi chủ của nó khó lòng kiếm nổi thức ăn để nuôi nó. Tôi tin rằng họ thường phải chịu những cơn đói cồn cào rất nhức nhối, nhất là hai người trẻ; vì đã nhiều lần họ đặt thức ăn trước mặt ông lão, trong khi chẳng để phần chút nào cho mình.

“This trait of kindness moved me sensibly. I had been accustomed, during the night, to steal a part of their store for my own consumption; but when I found that in doing this I inflicted pain on the cottagers, I abstained, and satisfied myself with berries, nuts, and roots, which I gathered from a neighbouring wood.

“Nét tử tế ấy làm tôi cảm động thấm thía. Trước kia, đêm đêm tôi vẫn quen lấy trộm một phần lương thực dự trữ của họ để dùng; nhưng khi nhận ra rằng làm như vậy là tôi gây đau khổ cho những người trong căn nhà tranh, tôi bèn thôi, và tự bằng lòng với quả mọng, hạt dẻ và rễ cây hái được trong một khu rừng gần đó.

“I discovered also another means through which I was enabled to assist their labours. I found that the youth spent a great part of each day in collecting wood for the family fire; and, during the night, I often took his tools, the use of which I quickly discovered, and brought home firing sufficient for the consumption of several days.

“Tôi còn khám phá ra một cách khác để có thể giúp đỡ công việc của họ. Tôi nhận thấy chàng trai dành phần lớn thời gian mỗi ngày để kiếm củi cho bếp lửa gia đình; và trong đêm, tôi thường lấy dụng cụ của chàng, cách dùng chúng tôi đã nhanh chóng tìm ra, và mang về đủ củi đốt cho nhiều ngày.

“I remember, the first time that I did this, the young woman, when she opened the door in the morning, appeared greatly astonished on seeing a great pile of wood on the outside. She uttered some words in a loud voice, and the youth joined her, who also expressed surprise. I observed, with pleasure, that he did not go to the forest that day, but spent it in repairing the cottage, and cultivating the garden.

“Tôi nhớ, lần đầu tiên tôi làm việc này, cô gái trẻ, khi mở cửa vào buổi sáng, có vẻ vô cùng sửng sốt khi thấy một đống củi lớn ở bên ngoài. Cô thốt lên mấy lời thật to, và chàng trai chạy đến bên cô, chàng cũng tỏ ra ngạc nhiên. Tôi vui mừng nhận thấy hôm ấy chàng không vào rừng, mà dành cả ngày để sửa sang ngôi nhà và vun xới khu vườn.

“By degrees I made a discovery of still greater moment. I found that these people possessed a method of communicating their experience and feelings to one another by articulate sounds. I perceived that the words they spoke sometimes produced pleasure or pain, smiles or sadness, in the minds and countenances of the hearers. This was indeed a godlike science, and I ardently desired to become acquainted with it. But I was baffled in every attempt I made for this purpose. Their pronunciation was quick; and the words they uttered, not having any apparent connexion with visible objects, I was unable to discover any clue by which I could unravel the mystery of their reference. By great application, however, and after having remained during the space of several revolutions of the moon in my hovel, I discovered the names that were given to some of the most familiar objects of discourse: I learned and applied the words fire, milk, bread, and wood. I learned also the names of the cottagers themselves. The youth and his companion had each of them several names, but the old man had only one, which was father. The girl was called sister, or Agatha; and the youth Felix, brother, or son. I cannot describe the delight I felt when I learned the ideas appropriated to each of these sounds, and was able to pronounce them. I distinguished several other words, without being able as yet to understand or apply them; such as good, dearest, unhappy.

“Dần dần tôi có một khám phá còn hệ trọng hơn nữa. Tôi nhận ra những con người này có một phương cách truyền đạt cho nhau kinh nghiệm và cảm xúc của mình bằng những âm thanh rành mạch. Tôi nhận thấy những lời họ nói đôi khi gây ra niềm vui hay nỗi đau, nụ cười hay nỗi buồn, trong tâm trí và trên nét mặt người nghe. Đây quả là một môn học thần thánh, và tôi tha thiết mong muốn được làm quen với nó. Nhưng mọi nỗ lực của tôi nhằm mục đích ấy đều thất bại. Họ phát âm rất nhanh; và những từ họ thốt ra, vì không có mối liên hệ rõ ràng nào với những vật thể nhìn thấy được, nên tôi không thể tìm ra manh mối nào để gỡ được bí ẩn về những gì chúng chỉ đến. Tuy vậy, nhờ hết sức chuyên cần, và sau khi đã ở lại trong cái chái của mình suốt quãng thời gian mấy tuần trăng, tôi đã khám phá ra tên gọi của một vài sự vật quen thuộc nhất trong chuyện trò của họ: tôi học được và dùng được các từ lửa, sữa, bánh mì và củi. Tôi cũng học được tên của chính những người trong căn nhà tranh. Chàng trai và người bạn đồng hành của chàng mỗi người có vài tên gọi, nhưng ông lão thì chỉ có một, đó là cha. Cô gái được gọi là em gái, hay Agatha; còn chàng trai là Felix, anh trai, hay con trai. Tôi không thể tả nổi niềm vui sướng tôi cảm thấy khi học được những ý niệm gắn với từng âm thanh ấy, và có thể phát âm được chúng. Tôi còn phân biệt được vài từ khác, tuy chưa thể hiểu hay dùng chúng; chẳng hạn như tốt, thân yêu nhất, bất hạnh.

“I spent the winter in this manner. The gentle manners and beauty of the cottagers greatly endeared them to me: when they were unhappy, I felt depressed; when they rejoiced, I sympathized in their joys. I saw few human beings beside them; and if any other happened to enter the cottage, their harsh manners and rude gait only enhanced to me the superior accomplishments of my friends. The old man, I could perceive, often endeavoured to encourage his children, as sometimes I found that he called them, to cast off their melancholy. He would talk in a cheerful accent, with an expression of goodness that bestowed pleasure even upon me. Agatha listened with respect, her eyes sometimes filled with tears, which she endeavoured to wipe away unperceived; but I generally found that her countenance and tone were more cheerful after having listened to the exhortations of her father. It was not thus with Felix. He was always the saddest of the groupe; and, even to my unpractised senses, he appeared to have suffered more deeply than his friends. But if his countenance was more sorrowful, his voice was more cheerful than that of his sister, especially when he addressed the old man.

“Tôi trải qua mùa đông theo cách ấy. Cung cách hiền hòa và vẻ đẹp của những người trong căn nhà tranh khiến tôi vô cùng quyến luyến họ: khi họ buồn khổ, tôi thấy chán chường; khi họ vui mừng, tôi cùng chia sẻ niềm vui với họ. Ngoài họ ra tôi chẳng thấy mấy con người nào khác; và nếu có ai khác tình cờ bước vào căn nhà, thì cung cách thô lỗ và dáng đi vụng về của họ chỉ càng làm nổi bật trong mắt tôi những phẩm chất cao quý hơn của các bạn tôi. Tôi có thể nhận thấy ông lão thường cố khích lệ các con mình, như đôi khi tôi nghe ông gọi họ như vậy, để họ rũ bỏ nỗi u sầu. Ông nói bằng giọng vui vẻ, với một vẻ hiền từ đem lại niềm vui cho cả tôi nữa. Agatha lắng nghe một cách kính cẩn, đôi khi mắt cô ngấn lệ, cô cố lau đi mà không để ai thấy; nhưng thường thì tôi thấy nét mặt và giọng nói của cô tươi tỉnh hơn sau khi nghe những lời khuyên nhủ của cha. Felix thì không như vậy. Chàng luôn là người buồn bã nhất trong nhóm; và ngay cả với những giác quan chưa từng trải của tôi, chàng dường như đã chịu khổ đau sâu sắc hơn những người thân của chàng. Nhưng nếu nét mặt chàng buồn rầu hơn, thì giọng nói của chàng lại vui tươi hơn giọng của em gái, nhất là khi chàng nói với ông lão.

“I could mention innumerable instances, which, although slight, marked the dispositions of these amiable cottagers. In the midst of poverty and want, Felix carried with pleasure to his sister the first little white flower that peeped out from beneath the snowy ground. Early in the morning before she had risen, he cleared away the snow that obstructed her path to the milk-house, drew water from the well, and brought the wood from the out-house, where, to his perpetual astonishment, he found his store always replenished by an invisible hand. In the day, I believe, he worked sometimes for a neighbouring farmer, because he often went forth, and did not return until dinner, yet brought no wood with him. At other times he worked in the garden; but, as there was little to do in the frosty season, he read to the old man and Agatha.

“Tôi có thể kể ra vô số trường hợp, tuy nhỏ nhặt, nhưng đã cho thấy tính tình của những con người dễ mến trong căn nhà tranh ấy. Giữa cảnh nghèo khó thiếu thốn, Felix vui mừng mang đến cho em gái bông hoa trắng nhỏ đầu tiên vừa ló ra từ dưới mặt đất phủ tuyết. Sáng sớm, trước khi cô dậy, chàng dọn sạch tuyết chắn lối cô đi tới nhà chứa sữa, múc nước từ giếng, và mang củi từ nhà kho về, nơi mà, trước nỗi kinh ngạc không bao giờ dứt của chàng, chàng luôn thấy kho củi của mình được một bàn tay vô hình bổ sung. Ban ngày, tôi tin rằng, có lúc chàng làm thuê cho một nông dân láng giềng, vì chàng thường đi ra ngoài và mãi đến bữa chính mới về, mà chẳng mang theo củi. Những lúc khác chàng làm vườn; nhưng vì trong mùa giá rét chẳng có mấy việc để làm, chàng đọc sách cho ông lão và Agatha nghe.

“This reading had puzzled me extremely at first; but, by degrees, I discovered that he uttered many of the same sounds when he read as when he talked. I conjectured, therefore, that he found on the paper signs for speech which he understood, and I ardently longed to comprehend these also; but how was that possible, when I did not even understand the sounds for which they stood as signs? I improved, however, sensibly in this science, but not sufficiently to follow up any kind of conversation, although I applied my whole mind to the endeavour: for I easily perceived that, although I eagerly longed to discover myself to the cottagers, I ought not to make the attempt until I had first become master of their language; which knowledge might enable me to make them overlook the deformity of my figure; for with this also the contrast perpetually presented to my eyes had made me acquainted.

“Việc đọc này thoạt đầu khiến tôi vô cùng bối rối; nhưng dần dần, tôi phát hiện ra rằng khi đọc chàng thốt ra nhiều âm thanh giống như khi chàng nói. Vì vậy tôi phỏng đoán rằng chàng tìm thấy trên trang giấy những ký hiệu của lời nói mà chàng hiểu được, và tôi tha thiết khao khát được hiểu cả những ký hiệu này nữa; nhưng làm sao điều đó có thể được, khi tôi còn chưa hiểu cả những âm thanh mà chúng là ký hiệu thay thế? Tuy vậy, tôi tiến bộ rõ rệt trong môn học này, nhưng chưa đủ để theo được bất cứ cuộc chuyện trò nào, mặc dù tôi đã dồn toàn bộ tâm trí vào nỗ lực ấy: vì tôi dễ dàng nhận thấy rằng, dù tôi nóng lòng muốn tỏ mình ra với những người trong căn nhà tranh, tôi không nên thử làm việc đó cho đến khi đã thông thạo ngôn ngữ của họ; sự hiểu biết ấy có thể giúp tôi khiến họ bỏ qua sự dị dạng của hình hài tôi; vì sự tương phản cứ phơi bày trước mắt cũng đã cho tôi biết điều đó.

“I had admired the perfect forms of my cottagers—their grace, beauty, and delicate complexions: but how was I terrified, when I viewed myself in a transparent pool! At first I started back, unable to believe that it was indeed I who was reflected in the mirror; and when I became fully convinced that I was in reality the monster that I am, I was filled with the bitterest sensations of despondence and mortification. Alas! I did not yet entirely know the fatal effects of this miserable deformity.

“Tôi đã chiêm ngưỡng những hình hài hoàn mỹ của những người nhà tranh của tôi—vẻ duyên dáng, vẻ đẹp và nước da mịn màng của họ: nhưng tôi đã kinh hoàng biết bao khi nhìn thấy chính mình trong một vũng nước trong! Thoạt đầu tôi giật lùi lại, không thể tin rằng kẻ phản chiếu trong tấm gương kia lại chính là tôi; và khi tôi hoàn toàn tin chắc rằng quả thật tôi chính là con quái vật như tôi đang là, tôi tràn ngập những cảm giác chán chường và tủi nhục cay đắng nhất. Than ôi! Khi ấy tôi còn chưa biết hết những hậu quả tai hại của sự dị dạng khốn khổ này.

“As the sun became warmer, and the light of day longer, the snow vanished, and I beheld the bare trees and the black earth. From this time Felix was more employed; and the heart-moving indications of impending famine disappeared. Their food, as I afterwards found, was coarse, but it was wholesome; and they procured a sufficiency of it. Several new kinds of plants sprung up in the garden, which they dressed; and these signs of comfort increased daily as the season advanced.

“Khi mặt trời ấm hơn và ánh ngày dài hơn, tuyết tan biến, và tôi trông thấy những cây trơ trụi cùng mặt đất đen. Từ lúc này Felix bận rộn hơn; và những dấu hiệu nạn đói sắp tới, vốn làm lòng người xót xa, đã biến mất. Thức ăn của họ, như sau này tôi nhận ra, tuy thô sơ nhưng lành; và họ kiếm đủ thức ăn ấy. Nhiều loại cây mới mọc lên trong vườn, được họ chăm bón; và những dấu hiệu sung túc này mỗi ngày một tăng khi mùa dần tiến tới.

“The old man, leaning on his son, walked each day at noon, when it did not rain, as I found it was called when the heavens poured forth its waters. This frequently took place; but a high wind quickly dried the earth, and the season became far more pleasant than it had been.

“Ông lão, tựa vào con trai, mỗi ngày đi dạo vào buổi trưa, khi trời không mưa, mà tôi biết là tên gọi của lúc bầu trời trút nước xuống. Chuyện này xảy ra thường xuyên; nhưng gió lớn nhanh chóng làm khô mặt đất, và tiết trời trở nên dễ chịu hơn trước nhiều.

“My mode of life in my hovel was uniform. During the morning I attended the motions of the cottagers; and when they were dispersed in various occupations, I slept: the remainder of the day was spent in observing my friends. When they had retired to rest, if there was any moon, or the night was star-light, I went into the woods, and collected my own food and fuel for the cottage. When I returned, as often as it was necessary, I cleared their path from the snow, and performed those offices that I had seen done by Felix. I afterwards found that these labours, performed by an invisible hand, greatly astonished them; and once or twice I heard them, on these occasions, utter the words good spirit, wonderful; but I did not then understand the signification of these terms.

“Lối sống của tôi trong cái chái đều đặn như một. Buổi sáng tôi theo dõi những cử động của những người trong căn nhà tranh; và khi họ tản đi làm những công việc khác nhau, tôi ngủ: thời gian còn lại trong ngày tôi dành để quan sát các bạn tôi. Khi họ đã đi nghỉ, nếu có trăng, hay đêm có sao sáng, tôi vào rừng, kiếm thức ăn cho mình và củi cho căn nhà. Khi trở về, mỗi khi cần, tôi dọn tuyết trên lối đi của họ, và làm những việc mà tôi đã thấy Felix làm. Về sau tôi biết rằng những công việc này, do một bàn tay vô hình làm, đã khiến họ vô cùng kinh ngạc; và một hai lần, vào những dịp ấy, tôi nghe họ thốt lên những từ thần linh tốt lành, kỳ diệu; nhưng lúc đó tôi chưa hiểu ý nghĩa của những từ này.

“My thoughts now became more active, and I longed to discover the motives and feelings of these lovely creatures; I was inquisitive to know why Felix appeared so miserable, and Agatha so sad. I thought (foolish wretch!) that it might be in my power to restore happiness to these deserving people. When I slept, or was absent, the forms of the venerable blind father, the gentle Agatha, and the excellent Felix, flitted before me. I looked upon them as superior beings, who would be the arbiters of my future destiny. I formed in my imagination a thousand pictures of presenting myself to them, and their reception of me. I imagined that they would be disgusted, until, by my gentle demeanour and conciliating words, I should first win their favour, and afterwards their love.

“Giờ đây tư tưởng của tôi trở nên năng động hơn, và tôi khao khát khám phá những động cơ và tình cảm của những sinh linh đáng yêu này; tôi tò mò muốn biết vì sao Felix có vẻ khổ sở đến thế, và Agatha buồn bã đến thế. Tôi nghĩ (kẻ khốn khổ ngu dại!) rằng có lẽ tôi có khả năng đem lại hạnh phúc cho những con người xứng đáng ấy. Khi tôi ngủ, hay khi vắng mặt, hình bóng người cha mù đáng kính, Agatha hiền dịu, và chàng Felix tuyệt vời cứ chập chờn trước mắt tôi. Tôi coi họ như những bậc siêu việt, những người sẽ phán định số phận tương lai của tôi. Trong trí tưởng tượng, tôi vẽ ra hàng ngàn bức tranh về việc tôi tự giới thiệu mình với họ, và cách họ đón tiếp tôi. Tôi hình dung rằng họ sẽ ghê tởm, cho đến khi, bằng cử chỉ dịu dàng và những lời lẽ hòa giải, trước tiên tôi giành được thiện cảm của họ, và sau đó là tình yêu của họ.

“These thoughts exhilarated me, and led me to apply with fresh ardour to the acquiring the art of language. My organs were indeed harsh, but supple; and although my voice was very unlike the soft music of their tones, yet I pronounced such words as I understood with tolerable ease. It was as the ass and the lap-dog; yet surely the gentle ass, whose intentions were affectionate, although his manners were rude, deserved better treatment than blows and execration.

“Những ý nghĩ ấy làm tôi phấn chấn, và thúc đẩy tôi dốc lòng với nhiệt huyết mới vào việc học nghệ thuật ngôn ngữ. Cơ quan phát âm của tôi quả là thô ráp, nhưng mềm dẻo; và mặc dù giọng tôi chẳng hề giống thứ âm nhạc êm dịu trong giọng nói của họ, tôi vẫn phát âm được những từ mình hiểu một cách khá dễ dàng. Đó giống như chuyện con lừa và con chó cảnh; nhưng hẳn con lừa hiền lành kia, với ý định trìu mến, dù cử chỉ vụng về, xứng đáng được đối xử tốt hơn là những trận đòn và lời nguyền rủa.

“The pleasant showers and genial warmth of spring greatly altered the aspect of the earth. Men, who before this change seemed to have been hid in caves, dispersed themselves, and were employed in various arts of cultivation. The birds sang in more cheerful notes, and the leaves began to bud forth on the trees. Happy, happy earth! fit habitation for gods, which, so short a time before, was bleak, damp, and unwholesome. My spirits were elevated by the enchanting appearance of nature; the past was blotted from my memory, the present was tranquil, and the future gilded by bright rays of hope, and anticipations of joy.”

“Những cơn mưa dễ chịu và hơi ấm êm dịu của mùa xuân đã làm thay đổi hẳn diện mạo mặt đất. Con người, những kẻ trước thay đổi này dường như đã ẩn mình trong hang hốc, giờ tản ra khắp nơi, làm đủ thứ công việc trồng trọt. Chim chóc hót những khúc vui tươi hơn, và lá bắt đầu đâm chồi trên cây. Hỡi mặt đất hạnh phúc, hạnh phúc thay! chốn cư ngụ xứng với thần linh, mặt đất mà chỉ ít lâu trước đó còn tiêu điều, ẩm ướt và độc địa. Tinh thần tôi phấn chấn trước diện mạo mê hoặc của thiên nhiên; quá khứ bị xóa nhòa khỏi ký ức, hiện tại êm đềm, và tương lai được dát vàng bởi những tia hy vọng rực rỡ và những mong đợi hân hoan.”

“I now hasten to the more moving part of my story. I shall relate events that impressed me with feelings which, from what I was, have made me what I am.

“Giờ tôi vội đi tới phần cảm động hơn trong câu chuyện của tôi. Tôi sẽ kể lại những sự việc đã in vào tôi những cảm xúc mà đã biến tôi từ kẻ tôi từng là thành kẻ tôi đang là.

“Spring advanced rapidly; the weather became fine, and the skies cloudless. It surprised me, that what before was desert and gloomy should now bloom with the most beautiful flowers and verdure. My senses were gratified and refreshed by a thousand scents of delight, and a thousand sights of beauty.

“Mùa xuân tiến nhanh; tiết trời trở nên đẹp, bầu trời không một gợn mây. Tôi ngạc nhiên khi thấy những nơi trước kia hoang vu u ám giờ đây lại nở rộ những bông hoa và cây cỏ xanh tươi đẹp nhất. Các giác quan của tôi được thỏa mãn và tươi mát bởi hàng ngàn hương thơm khoái lạc, và hàng ngàn cảnh sắc tuyệt mỹ.

“It was on one of these days, when my cottagers periodically rested from labour—the old man played on his guitar, and the children listened to him—I observed that the countenance of Felix was melancholy beyond expression: he sighed frequently; and once his father paused in his music, and I conjectured by his manner that he inquired the cause of his son’s sorrow. Felix replied in a cheerful accent, and the old man was recommencing his music, when some one tapped at the door.

“Chính vào một trong những ngày ấy, khi những người nhà tranh của tôi theo lệ nghỉ việc—ông lão chơi đàn ghi-ta, và các con lắng nghe ông—tôi nhận thấy nét mặt Felix u sầu khôn tả: chàng thở dài luôn; và có lần cha chàng ngừng đàn, và qua cử chỉ của ông tôi đoán rằng ông hỏi nguyên do nỗi buồn của con trai. Felix đáp bằng giọng vui vẻ, và ông lão đang bắt đầu chơi đàn trở lại thì có ai gõ cửa.

“It was a lady on horseback, accompanied by a countryman as a guide. The lady was dressed in a dark suit, and covered with a thick black veil. Agatha asked a question; to which the stranger only replied by pronouncing, in a sweet accent, the name of Felix. Her voice was musical, but unlike that of either of my friends. On hearing this word, Felix came up hastily to the lady; who, when she saw him, threw up her veil, and I beheld a countenance of angelic beauty and expression. Her hair of a shining raven black, and curiously braided; her eyes were dark, but gentle, although animated; her features of a regular proportion, and her complexion wondrously fair, each cheek tinged with a lovely pink.

“Đó là một quý bà cưỡi ngựa, có một người dân quê đi theo dẫn đường. Quý bà mặc một bộ y phục sẫm màu, và trùm một tấm mạng đen dày. Agatha hỏi một câu; người lạ chỉ đáp lại bằng cách thốt lên, với giọng ngọt ngào, cái tên Felix. Giọng nàng du dương như nhạc, nhưng khác hẳn giọng của hai người bạn tôi. Nghe thấy từ ấy, Felix vội vã bước tới bên quý bà; nàng, khi trông thấy chàng, liền vén mạng lên, và tôi trông thấy một gương mặt đẹp và biểu cảm như thiên thần. Mái tóc nàng đen nhánh như cánh quạ, tết bện kỳ khéo; đôi mắt nàng thẫm màu, nhưng dịu dàng, dù đầy sinh khí; các nét mặt nàng cân đối, và nước da trắng ngần lạ lùng, mỗi bên má ửng một sắc hồng đáng yêu.

“Felix seemed ravished with delight when he saw her, every trait of sorrow vanished from his face, and it instantly expressed a degree of ecstatic joy, of which I could hardly have believed it capable; his eyes sparkled, as his cheek flushed with pleasure; and at that moment I thought him as beautiful as the stranger. She appeared affected by different feelings; wiping a few tears from her lovely eyes, she held out her hand to Felix, who kissed it rapturously, and called her, as well as I could distinguish, his sweet Arabian. She did not appear to understand him, but smiled. He assisted her to dismount, and, dismissing her guide, conducted her into the cottage. Some conversation took place between him and his father; and the young stranger knelt at the old man’s feet, and would have kissed his hand, but he raised her, and embraced her affectionately.

“Felix dường như ngây ngất vì vui sướng khi trông thấy nàng, mọi dấu vết buồn đau tan biến khỏi gương mặt chàng, và gương mặt ấy lập tức biểu lộ một niềm hân hoan cuồng nhiệt mà tôi khó lòng tin là nó có thể có được; mắt chàng lấp lánh, trong khi má chàng ửng lên vì vui sướng; và vào khoảnh khắc ấy tôi thấy chàng cũng đẹp như người lạ kia. Nàng dường như xúc động bởi những tình cảm khác; lau đi mấy giọt lệ trên đôi mắt đáng yêu, nàng chìa tay cho Felix, chàng hôn lên tay nàng say đắm, và gọi nàng, theo như tôi có thể phân biệt được, là nàng Ả Rập dịu hiền của chàng. Nàng dường như không hiểu chàng, nhưng mỉm cười. Chàng đỡ nàng xuống ngựa, và, sau khi cho người dẫn đường đi, đưa nàng vào nhà. Giữa chàng và cha chàng diễn ra một cuộc trò chuyện; và người lạ trẻ tuổi quỳ xuống dưới chân ông lão, định hôn tay ông, nhưng ông đỡ nàng dậy và ôm nàng trìu mến.

“I soon perceived, that although the stranger uttered articulate sounds, and appeared to have a language of her own, she was neither understood by, or herself understood, the cottagers. They made many signs which I did not comprehend; but I saw that her presence diffused gladness through the cottage, dispelling their sorrow as the sun dissipates the morning mists. Felix seemed peculiarly happy, and with smiles of delight welcomed his Arabian. Agatha, the ever-gentle Agatha, kissed the hands of the lovely stranger; and, pointing to her brother, made signs which appeared to me to mean that he had been sorrowful until she came. Some hours passed thus, while they, by their countenances, expressed joy, the cause of which I did not comprehend. Presently I found, by the frequent recurrence of one sound which the stranger repeated after them, that she was endeavouring to learn their language; and the idea instantly occurred to me, that I should make use of the same instructions to the same end. The stranger learned about twenty words at the first lesson, most of them indeed were those which I had before understood, but I profited by the others.

“Tôi chẳng mấy chốc nhận ra rằng, mặc dù người lạ thốt ra những âm thanh rành mạch, và dường như có một ngôn ngữ riêng, nàng không được những người trong căn nhà tranh hiểu, mà bản thân nàng cũng không hiểu họ. Họ ra nhiều dấu hiệu mà tôi không hiểu; nhưng tôi thấy sự hiện diện của nàng tỏa niềm vui khắp căn nhà, xua tan nỗi buồn của họ như mặt trời làm tan sương sớm. Felix có vẻ hạnh phúc đặc biệt, và với những nụ cười sung sướng chàng chào đón nàng Ả Rập của mình. Agatha, Agatha luôn luôn hiền dịu, hôn tay người lạ đáng yêu; và, chỉ về phía anh mình, cô làm những dấu hiệu mà tôi hiểu là muốn nói rằng anh cô đã buồn bã cho tới khi nàng đến. Vài giờ trôi qua như thế, trong khi họ, qua nét mặt, biểu lộ niềm vui mà tôi không hiểu nguyên do. Lát sau, nhờ một âm thanh lặp đi lặp lại nhiều lần mà người lạ nhắc theo họ, tôi nhận ra nàng đang cố học ngôn ngữ của họ; và ý nghĩ lập tức nảy ra trong tôi rằng tôi nên tận dụng chính những bài học ấy cho cùng mục đích. Người lạ học được khoảng hai mươi từ trong bài học đầu tiên, phần lớn trong số đó quả thật là những từ tôi đã hiểu từ trước, nhưng tôi thu lợi được từ những từ khác.

“As night came on, Agatha and the Arabian retired early. When they separated, Felix kissed the hand of the stranger, and said, ‘Good night, sweet Safie.’ He sat up much longer, conversing with his father; and, by the frequent repetition of her name, I conjectured that their lovely guest was the subject of their conversation. I ardently desired to understand them, and bent every faculty towards that purpose, but found it utterly impossible.

“Khi đêm xuống, Agatha và nàng Ả Rập đi nghỉ sớm. Lúc chia tay, Felix hôn tay người lạ và nói: ‘Chúc em ngủ ngon, Safie dịu hiền.’ Chàng còn thức lâu hơn nhiều, trò chuyện cùng cha; và, qua việc tên nàng được nhắc đi nhắc lại, tôi đoán rằng người khách đáng yêu của họ là chủ đề câu chuyện. Tôi tha thiết mong hiểu được họ, và dồn mọi năng lực vào mục đích ấy, nhưng thấy hoàn toàn không thể.

“The next morning Felix went out to his work; and, after the usual occupations of Agatha were finished, the Arabian sat at the feet of the old man, and, taking his guitar, played some airs so entrancingly beautiful, that they at once drew tears of sorrow and delight from my eyes. She sang, and her voice flowed in a rich cadence, swelling or dying away, like a nightingale of the woods.

“Sáng hôm sau Felix ra ngoài làm việc; và, sau khi Agatha xong những công việc thường ngày, nàng Ả Rập ngồi dưới chân ông lão, và, cầm cây đàn ghi-ta của ông, chơi mấy điệu nhạc đẹp đến mê hồn, khiến mắt tôi cùng lúc trào ra những giọt lệ của buồn đau và hoan lạc. Nàng hát, và giọng nàng tuôn chảy trong một nhịp điệu phong phú, lúc vút cao lúc lịm dần, như một con họa mi trong rừng.

“When she had finished, she gave the guitar to Agatha, who at first declined it. She played a simple air, and her voice accompanied it in sweet accents, but unlike the wondrous strain of the stranger. The old man appeared enraptured, and said some words, which Agatha endeavoured to explain to Safie, and by which he appeared to wish to express that she bestowed on him the greatest delight by her music.

“Khi hát xong, nàng đưa cây đàn cho Agatha, thoạt đầu cô từ chối. Cô chơi một điệu nhạc giản dị, và giọng cô hòa theo bằng những âm điệu ngọt ngào, nhưng không giống khúc ca kỳ diệu của người lạ. Ông lão có vẻ say mê, và nói mấy lời, mà Agatha cố giải thích cho Safie, và qua đó dường như ông muốn bày tỏ rằng tiếng nhạc của nàng đã đem lại cho ông niềm vui lớn lao nhất.

“The days now passed as peaceably as before, with the sole alteration, that joy had taken place of sadness in the countenances of my friends. Safie was always gay and happy; she and I improved rapidly in the knowledge of language, so that in two months I began to comprehend most of the words uttered by my protectors.

“Những ngày tháng giờ đây trôi qua êm ả như trước, chỉ với một thay đổi duy nhất, là niềm vui đã thay chỗ nỗi buồn trên gương mặt các bạn tôi. Safie luôn vui tươi và hạnh phúc; nàng và tôi tiến bộ nhanh chóng trong hiểu biết về ngôn ngữ, đến nỗi chỉ trong hai tháng tôi đã bắt đầu hiểu phần lớn những từ mà những người che chở tôi nói ra.

“In the meanwhile also the black ground was covered with herbage, and the green banks interspersed with innumerable flowers, sweet to the scent and the eyes, stars of pale radiance among the moonlight woods; the sun became warmer, the nights clear and balmy; and my nocturnal rambles were an extreme pleasure to me, although they were considerably shortened by the late setting and early rising of the sun; for I never ventured abroad during daylight, fearful of meeting with the same treatment as I had formerly endured in the first village which I entered.

“Trong khi đó, mặt đất đen cũng đã phủ đầy cỏ, và những bờ xanh điểm xuyết vô số bông hoa, ngọt ngào cho khứu giác và đôi mắt, những vì sao ánh nhạt giữa rừng cây đẫm ánh trăng; mặt trời ấm hơn, những đêm trong trẻo và dịu mát; và những cuộc lang thang đêm của tôi là một niềm vui khôn xiết, mặc dù chúng bị rút ngắn đáng kể vì mặt trời lặn muộn và mọc sớm; bởi vì tôi chẳng bao giờ dám ra ngoài vào ban ngày, sợ gặp phải sự đối xử như tôi từng phải chịu trước kia ở ngôi làng đầu tiên tôi bước vào.

“My days were spent in close attention, that I might more speedily master the language; and I may boast that I improved more rapidly than the Arabian, who understood very little, and conversed in broken accents, whilst I comprehended and could imitate almost every word that was spoken.

“Ngày ngày tôi chăm chú theo dõi, để có thể nhanh chóng thông thạo ngôn ngữ hơn; và tôi có thể tự hào rằng mình tiến bộ nhanh hơn nàng Ả Rập, người hiểu rất ít và nói bập bẹ, trong khi tôi hiểu và có thể bắt chước gần như mọi từ được nói ra.

“While I improved in speech, I also learned the science of letters, as it was taught to the stranger; and this opened before me a wide field for wonder and delight.

“Trong lúc tiến bộ về lời nói, tôi cũng học được môn chữ viết, như nó được dạy cho người lạ; và điều này mở ra trước mắt tôi một cánh đồng mênh mông của sự kinh ngạc và thích thú.

“The book from which Felix instructed Safie was Volney’s Ruins of Empires. I should not have understood the purport of this book, had not Felix, in reading it, given very minute explanations. He had chosen this work, he said, because the declamatory style was framed in imitation of the eastern authors. Through this work I obtained a cursory knowledge of history, and a view of the several empires at present existing in the world; it gave me an insight into the manners, governments, and religions of the different nations of the earth. I heard of the slothful Asiatics; of the stupendous genius and mental activity of the Grecians; of the wars and wonderful virtue of the early Romans—of their subsequent degeneration—of the decline of that mighty empire; of chivalry, Christianity, and kings. I heard of the discovery of the American hemisphere, and wept with Safie over the hapless fate of its original inhabitants.

“Cuốn sách mà Felix dùng để dạy Safie là cuốn Phế tích các đế chế của Volney. Hẳn tôi đã không hiểu nổi ý nghĩa của cuốn sách này, nếu Felix, khi đọc, không giải thích rất tỉ mỉ. Chàng nói chàng chọn tác phẩm này vì lối văn hùng biện của nó được viết phỏng theo các tác giả phương Đông. Qua tác phẩm này tôi có được một hiểu biết sơ lược về lịch sử, và một cái nhìn về các đế chế hiện đang tồn tại trên thế giới; nó cho tôi thấu hiểu phong tục, chính thể và tôn giáo của các dân tộc khác nhau trên trái đất. Tôi nghe nói về những người châu Á biếng nhác; về thiên tài phi thường và trí tuệ năng động của người Hy Lạp; về những cuộc chiến tranh và đức hạnh kỳ diệu của người La Mã thời sơ khai—về sự suy đồi sau đó của họ—về sự suy tàn của đế chế hùng mạnh ấy; về tinh thần hiệp sĩ, Kitô giáo và các vua chúa. Tôi nghe nói về việc khám phá ra bán cầu châu Mỹ, và đã khóc cùng Safie trước số phận bất hạnh của những cư dân nguyên thủy nơi đó.

“These wonderful narrations inspired me with strange feelings. Was man, indeed, at once so powerful, so virtuous, and magnificent, yet so vicious and base? He appeared at one time a mere scion of the evil principle, and at another as all that can be conceived of noble and godlike. To be a great and virtuous man appeared the highest honour that can befall a sensitive being; to be base and vicious, as many on record have been, appeared the lowest degradation, a condition more abject than that of the blind mole or harmless worm. For a long time I could not conceive how one man could go forth to murder his fellow, or even why there were laws and governments; but when I heard details of vice and bloodshed, my wonder ceased, and I turned away with disgust and loathing.

“Những câu chuyện kỳ diệu ấy khơi lên trong tôi những cảm xúc lạ lùng. Phải chăng con người quả thật cùng một lúc vừa hùng mạnh, đức hạnh và cao cả đến thế, lại vừa xấu xa và đê tiện đến thế? Có lúc con người dường như chỉ là một mầm nhánh của nguyên lý ác, có lúc lại là tất cả những gì có thể hình dung là cao quý và tựa thần linh. Làm một con người vĩ đại và đức hạnh dường như là vinh dự cao nhất có thể đến với một sinh linh có cảm xúc; còn đê tiện và xấu xa, như biết bao kẻ được ghi chép trong sử sách, dường như là sự sa đọa thấp hèn nhất, một thân phận còn hèn mạt hơn cả con chuột chũi mù hay con sâu vô hại. Trong một thời gian dài tôi không thể hiểu nổi làm sao một con người lại có thể đi giết đồng loại của mình, hay thậm chí vì sao lại có luật pháp và chính quyền; nhưng khi nghe kể chi tiết về tội ác và đổ máu, nỗi ngạc nhiên của tôi chấm dứt, và tôi quay đi với lòng ghê tởm và chán ghét.

“Every conversation of the cottagers now opened new wonders to me. While I listened to the instructions which Felix bestowed upon the Arabian, the strange system of human society was explained to me. I heard of the division of property, of immense wealth and squalid poverty; of rank, descent, and noble blood.

“Giờ đây mỗi cuộc trò chuyện của những người trong căn nhà tranh lại mở ra cho tôi những điều kỳ diệu mới. Trong khi lắng nghe những bài giảng mà Felix dành cho nàng Ả Rập, tôi được giải thích về hệ thống kỳ lạ của xã hội loài người. Tôi nghe nói về sự phân chia tài sản, về sự giàu có vô biên và cảnh nghèo khổ nhớp nhúa; về đẳng cấp, dòng dõi và huyết thống quý tộc.

“The words induced me to turn towards myself. I learned that the possessions most esteemed by your fellow-creatures were, high and unsullied descent united with riches. A man might be respected with only one of these acquisitions; but without either he was considered, except in very rare instances, as a vagabond and a slave, doomed to waste his powers for the profit of the chosen few. And what was I? Of my creation and creator I was absolutely ignorant; but I knew that I possessed no money, no friends, no kind of property. I was, besides, endowed with a figure hideously deformed and loathsome; I was not even of the same nature as man. I was more agile than they, and could subsist upon coarser diet; I bore the extremes of heat and cold with less injury to my frame; my stature far exceeded their’s. When I looked around, I saw and heard of none like me. Was I then a monster, a blot upon the earth, from which all men fled, and whom all men disowned?

“Những lời ấy khiến tôi quay về nhìn lại chính mình. Tôi biết được rằng những thứ được đồng loại của ông quý trọng nhất là dòng dõi cao sang không tì vết cùng với của cải. Một người có thể được kính trọng khi chỉ có một trong hai thứ ấy; nhưng nếu không có thứ nào, thì trừ những trường hợp hết sức hiếm hoi, anh ta bị coi là kẻ lang thang và nô lệ, cam chịu phí hoài sức lực của mình cho lợi ích của một số ít người được chọn. Còn tôi là gì? Về sự sáng tạo ra tôi và người tạo ra tôi, tôi hoàn toàn không biết gì; nhưng tôi biết rằng tôi chẳng có tiền bạc, chẳng có bạn bè, chẳng có bất cứ thứ tài sản nào. Thêm nữa, tôi mang một hình hài dị dạng gớm guốc và ghê tởm; tôi thậm chí chẳng cùng bản chất với con người. Tôi nhanh nhẹn hơn họ, và có thể sống bằng thức ăn thô hơn; tôi chịu đựng được những cực điểm của nóng và lạnh mà thân thể ít bị tổn hại hơn; tầm vóc tôi vượt xa họ. Khi nhìn quanh, tôi không thấy cũng chẳng nghe nói về ai giống tôi. Vậy tôi là một quái vật, một vết nhơ trên mặt đất, kẻ mà mọi người đều chạy trốn và mọi người đều chối bỏ sao?

“I cannot describe to you the agony that these reflections inflicted upon me; I tried to dispel them, but sorrow only increased with knowledge. Oh, that I had for ever remained in my native wood, nor known or felt beyond the sensations of hunger, thirst, and heat!

“Tôi không thể tả cho ông nỗi thống khổ mà những suy tư ấy gây ra cho tôi; tôi cố xua chúng đi, nhưng nỗi buồn chỉ tăng thêm cùng với hiểu biết. Ôi, giá như tôi mãi mãi ở lại trong khu rừng quê nhà của mình, chẳng biết cũng chẳng cảm thấy gì ngoài những cảm giác đói, khát và nóng!

“Of what a strange nature is knowledge! It clings to the mind, when it has once seized on it, like a lichen on the rock. I wished sometimes to shake off all thought and feeling; but I learned that there was but one means to overcome the sensation of pain, and that was death—a state which I feared yet did not understand. I admired virtue and good feelings, and loved the gentle manners and amiable qualities of my cottagers; but I was shut out from intercourse with them, except through means which I obtained by stealth, when I was unseen and unknown, and which rather increased than satisfied the desire I had of becoming one among my fellows. The gentle words of Agatha, and the animated smiles of the charming Arabian, were not for me. The mild exhortations of the old man, and the lively conversation of the loved Felix, were not for me. Miserable, unhappy wretch!

“Hiểu biết mới có bản chất kỳ lạ làm sao! Một khi đã bám lấy tâm trí, nó cứ bám chặt ở đó như địa y trên đá. Đôi khi tôi muốn rũ bỏ mọi ý nghĩ và cảm xúc; nhưng tôi biết được rằng chỉ có một cách để vượt qua cảm giác đau đớn, và đó là cái chết—một trạng thái mà tôi sợ hãi nhưng không hiểu. Tôi ngưỡng mộ đức hạnh và những tình cảm tốt đẹp, và yêu mến cung cách hiền hòa cùng những phẩm chất dễ mến của những người nhà tranh của tôi; nhưng tôi bị khép ngoài mọi giao tiếp với họ, trừ những cách tôi lén lút có được, khi không ai thấy và không ai biết tôi, những cách chỉ làm tăng thêm chứ không làm thỏa mãn niềm khao khát của tôi được trở thành một người giữa đồng loại. Những lời dịu dàng của Agatha, và những nụ cười sinh động của nàng Ả Rập duyên dáng, không phải dành cho tôi. Những lời khuyên bảo ôn tồn của ông lão, và những cuộc chuyện trò sôi nổi của chàng Felix được yêu thương, không phải dành cho tôi. Kẻ khốn khổ, bất hạnh thay!

“Other lessons were impressed upon me even more deeply. I heard of the difference of sexes; of the birth and growth of children; how the father doated on the smiles of the infant, and the lively sallies of the older child; how all the life and cares of the mother were wrapt up in the precious charge; how the mind of youth expanded and gained knowledge; of brother, sister, and all the various relationships which bind one human being to another in mutual bonds.

“Những bài học khác còn in sâu vào tôi hơn nữa. Tôi nghe nói về sự khác biệt giữa hai giới; về sự ra đời và lớn lên của con trẻ; về việc người cha say mê những nụ cười của đứa bé thơ, và những câu nói tinh nghịch của đứa con lớn hơn; về việc toàn bộ cuộc đời và mối bận tâm của người mẹ được gói trọn trong đứa con quý giá; về việc tâm trí tuổi trẻ mở mang và thu nhận hiểu biết; về anh em, chị em, và mọi mối quan hệ khác nhau ràng buộc con người với nhau bằng những mối dây tương thân.

“But where were my friends and relations? No father had watched my infant days, no mother had blessed me with smiles and caresses; or if they had, all my past life was now a blot, a blind vacancy in which I distinguished nothing. From my earliest remembrance I had been as I then was in height and proportion. I had never yet seen a being resembling me, or who claimed any intercourse with me. What was I? The question again recurred, to be answered only with groans.

“Nhưng bạn bè và họ hàng của tôi ở đâu? Không người cha nào đã trông nom những ngày thơ ấu của tôi, không người mẹ nào đã ban phúc cho tôi bằng nụ cười và những vuốt ve âu yếm; hoặc nếu họ từng làm thế, thì toàn bộ quãng đời đã qua của tôi giờ là một vết nhòe, một khoảng trống mù mịt trong đó tôi chẳng phân biệt được gì. Từ ký ức sớm nhất của mình, tôi đã như tôi lúc bấy giờ về chiều cao và vóc dáng. Tôi chưa từng thấy một sinh vật nào giống tôi, hay đòi có bất cứ giao tiếp nào với tôi. Tôi là gì? Câu hỏi ấy lại trở về, chỉ được trả lời bằng những tiếng rên rỉ.

“I will soon explain to what these feelings tended; but allow me now to return to the cottagers, whose story excited in me such various feelings of indignation, delight, and wonder, but which all terminated in additional love and reverence for my protectors (for so I loved, in an innocent, half painful self-deceit, to call them).”

“Tôi sẽ sớm giải thích những cảm xúc ấy đã dẫn tới đâu; nhưng giờ xin cho phép tôi quay lại với những người trong căn nhà tranh, mà câu chuyện của họ đã khơi lên trong tôi biết bao cảm xúc khác nhau, nào phẫn nộ, nào thích thú, nào kinh ngạc, nhưng tất cả đều kết thúc bằng tình yêu và lòng tôn kính thêm sâu đối với những người che chở tôi (vì tôi thích gọi họ như vậy, trong một sự tự dối mình ngây thơ, nửa đau đớn).”

“Some time elapsed before I learned the history of my friends. It was one which could not fail to impress itself deeply on my mind, unfolding as it did a number of circumstances each interesting and wonderful to one so utterly inexperienced as I was.

“Phải một thời gian sau tôi mới biết được lịch sử của các bạn tôi. Đó là một câu chuyện ắt phải in sâu vào tâm trí tôi, vì nó hé mở hàng loạt tình tiết, tình tiết nào cũng thú vị và kỳ diệu đối với một kẻ hoàn toàn thiếu từng trải như tôi.

“The name of the old man was De Lacey. He was descended from a good family in France, where he had lived for many years in affluence, respected by his superiors, and beloved by his equals. His son was bred in the service of his country; and Agatha had ranked with ladies of the highest distinction. A few months before my arrival, they had lived in a large and luxurious city, called Paris, surrounded by friends, and possessed of every enjoyment which virtue, refinement of intellect, or taste, accompanied by a moderate fortune, could afford.

“Ông lão tên là De Lacey. Ông xuất thân từ một gia đình danh giá ở Pháp, nơi ông đã sống nhiều năm trong sung túc, được bề trên kính trọng và người ngang hàng yêu mến. Con trai ông được nuôi dạy để phụng sự đất nước; còn Agatha thì từng sánh hàng với những quý bà danh giá bậc nhất. Vài tháng trước khi tôi đến, họ đã sống trong một thành phố lớn và xa hoa, gọi là Paris, giữa vòng bạn bè, và được hưởng mọi thú vui mà đức hạnh, trí tuệ tinh tế hay khiếu thẩm mỹ, đi kèm một gia sản vừa phải, có thể đem lại.

“The father of Safie had been the cause of their ruin. He was a Turkish merchant, and had inhabited Paris for many years, when, for some reason which I could not learn, he became obnoxious to the government. He was seized and cast into prison the very day that Safie arrived from Constantinople to join him. He was tried, and condemned to death. The injustice of his sentence was very flagrant; all Paris was indignant; and it was judged that his religion and wealth, rather than the crime alleged against him, had been the cause of his condemnation.

“Cha của Safie là nguyên nhân khiến họ sa sút. Ông ta là một thương gia người Thổ, đã sống ở Paris nhiều năm, thì, vì một lý do nào đó tôi không biết được, ông ta trở thành cái gai trong mắt chính quyền. Ông ta bị bắt và tống vào ngục đúng vào ngày Safie từ Constantinople đến để đoàn tụ với cha. Ông ta bị xét xử, và bị kết án tử hình. Sự bất công của bản án hết sức trắng trợn; cả Paris phẫn nộ; và người ta cho rằng chính tôn giáo và của cải của ông ta, chứ không phải tội danh bị gán cho ông ta, đã là nguyên nhân khiến ông ta bị kết án.

“Felix had been present at the trial; his horror and indignation were uncontrollable, when he heard the decision of the court. He made, at that moment, a solemn vow to deliver him, and then looked around for the means. After many fruitless attempts to gain admittance to the prison, he found a strongly grated window in an unguarded part of the building, which lighted the dungeon of the unfortunate Mahometan; who, loaded with chains, waited in despair the execution of the barbarous sentence. Felix visited the grate at night, and made known to the prisoner his intentions in his favour. The Turk, amazed and delighted, endeavoured to kindle the zeal of his deliverer by promises of reward and wealth. Felix rejected his offers with contempt; yet when he saw the lovely Safie, who was allowed to visit her father, and who, by her gestures, expressed her lively gratitude, the youth could not help owning to his own mind, that the captive possessed a treasure which would fully reward his toil and hazard.

“Felix đã có mặt tại phiên tòa; nỗi kinh hoàng và phẫn nộ của chàng không sao kìm nén nổi khi nghe phán quyết của tòa. Ngay lúc ấy chàng đã long trọng thề sẽ giải thoát ông ta, rồi tìm quanh phương cách. Sau nhiều lần cố gắng vô ích để vào được nhà ngục, chàng tìm thấy một khung cửa sổ có chấn song chắc chắn ở một phần không có lính canh của tòa nhà, khung cửa soi sáng ngục tối của người Hồi giáo bất hạnh; ông ta, mang đầy xiềng xích, đang tuyệt vọng chờ đợi bản án man rợ được thi hành. Felix tới bên song sắt vào ban đêm, và cho người tù biết ý định giúp đỡ ông ta. Người Thổ, kinh ngạc và mừng rỡ, cố khơi dậy nhiệt tình của người giải cứu bằng những lời hứa thưởng công và của cải. Felix khinh bỉ khước từ những lời đề nghị ấy; nhưng khi chàng trông thấy nàng Safie đáng yêu, người được phép đến thăm cha, và người, bằng cử chỉ, bày tỏ lòng biết ơn nồng nhiệt, chàng trai không khỏi thừa nhận với lòng mình rằng người tù sở hữu một báu vật có thể đền bù trọn vẹn cho công sức và hiểm nguy của chàng.

“The Turk quickly perceived the impression that his daughter had made on the heart of Felix, and endeavoured to secure him more entirely in his interests by the promise of her hand in marriage, so soon as he should be conveyed to a place of safety. Felix was too delicate to accept this offer; yet he looked forward to the probability of that event as to the consummation of his happiness.

“Người Thổ nhanh chóng nhận ra ấn tượng mà con gái mình đã gây nên trong lòng Felix, và cố ràng buộc chàng chặt chẽ hơn vào quyền lợi của mình bằng lời hứa gả con gái cho chàng, ngay khi ông ta được đưa tới nơi an toàn. Felix quá tế nhị để nhận lời đề nghị ấy; nhưng chàng vẫn trông đợi khả năng sự việc ấy xảy ra như là sự viên mãn cho hạnh phúc của mình.

“During the ensuing days, while the preparations were going forward for the escape of the merchant, the zeal of Felix was warmed by several letters that he received from this lovely girl, who found means to express her thoughts in the language of her lover by the aid of an old man, a servant of her father’s, who understood French. She thanked him in the most ardent terms for his intended services towards her father; and at the same time she gently deplored her own fate.

“Trong những ngày tiếp theo, khi việc chuẩn bị cho cuộc đào thoát của thương gia đang được tiến hành, nhiệt tình của Felix được hâm nóng bởi mấy lá thư chàng nhận được từ cô gái đáng yêu ấy, người đã tìm được cách bày tỏ ý nghĩ của mình bằng ngôn ngữ của người yêu nhờ sự giúp đỡ của một ông già, một gia nhân của cha nàng, người biết tiếng Pháp. Nàng cảm ơn chàng bằng những lời lẽ nồng nhiệt nhất vì những việc chàng định làm cho cha nàng; và đồng thời nàng nhẹ nhàng than thở cho số phận của chính mình.

“I have copies of these letters; for I found means, during my residence in the hovel, to procure the implements of writing; and the letters were often in the hands of Felix or Agatha. Before I depart, I will give them to you, they will prove the truth of my tale; but at present, as the sun is already far declined, I shall only have time to repeat the substance of them to you.

“Tôi có bản sao những lá thư này; vì trong thời gian ở cái chái, tôi đã tìm được cách kiếm những dụng cụ viết; và những lá thư thường nằm trong tay Felix hoặc Agatha. Trước khi đi, tôi sẽ đưa chúng cho ông, chúng sẽ chứng minh câu chuyện của tôi là thật; nhưng lúc này, vì mặt trời đã ngả xa về tây, tôi chỉ còn kịp thuật lại cho ông nội dung chính của chúng.

“Safie related, that her mother was a Christian Arab, seized and made a slave by the Turks; recommended by her beauty, she had won the heart of the father of Safie, who married her. The young girl spoke in high and enthusiastic terms of her mother, who, born in freedom spurned the bondage to which she was now reduced. She instructed her daughter in the tenets of her religion, and taught her to aspire to higher powers of intellect, and an independence of spirit, forbidden to the female followers of Mahomet. This lady died; but her lessons were indelibly impressed on the mind of Safie, who sickened at the prospect of again returning to Asia, and the being immured within the walls of a harem, allowed only to occupy herself with puerile amusements, ill suited to the temper of her soul, now accustomed to grand ideas and a noble emulation for virtue. The prospect of marrying a Christian, and remaining in a country where women were allowed to take a rank in society, was enchanting to her.

“Safie kể rằng mẹ nàng là một người Ả Rập theo đạo Kitô, bị người Thổ bắt và biến thành nô lệ; nhờ nhan sắc, bà đã chiếm được trái tim của cha Safie, người đã cưới bà. Cô gái trẻ nói về mẹ mình bằng những lời lẽ cao đẹp và nhiệt thành; bà, sinh ra trong tự do, đã khinh miệt cảnh nô lệ mà mình bị đẩy vào. Bà dạy con gái những giáo lý của tôn giáo mình, và dạy nàng khát vọng vươn tới những năng lực trí tuệ cao hơn, và một tinh thần độc lập, những điều bị cấm đoán đối với nữ tín đồ của Mahomet. Người phụ nữ ấy qua đời; nhưng những bài học của bà đã in sâu không phai trong tâm trí Safie, người thấy ghê sợ trước viễn cảnh lại phải trở về châu Á, và bị giam hãm trong bốn bức tường của hậu cung, chỉ được phép tiêu khiển bằng những trò vui trẻ con, chẳng hợp với tính khí tâm hồn nàng, giờ đã quen với những tư tưởng lớn lao và một khát vọng cao quý vươn tới đức hạnh. Viễn cảnh được kết hôn với một người Kitô hữu, và ở lại một đất nước nơi phụ nữ được phép có chỗ đứng trong xã hội, đối với nàng thật mê hoặc.

“The day for the execution of the Turk was fixed; but, on the night previous to it, he had quitted prison, and before morning was distant many leagues from Paris. Felix had procured passports in the name of his father, sister, and himself. He had previously communicated his plan to the former, who aided the deceit by quitting his house, under the pretence of a journey, and concealed himself, with his daughter, in an obscure part of Paris.

“Ngày hành hình người Thổ đã được ấn định; nhưng, vào đêm trước đó, ông ta đã rời khỏi nhà ngục, và trước khi trời sáng đã cách Paris nhiều dặm. Felix đã kiếm được giấy thông hành mang tên cha chàng, em gái chàng và chính chàng. Trước đó chàng đã cho cha biết kế hoạch của mình, và ông đã tiếp tay cho mưu kế bằng cách rời khỏi nhà, viện cớ đi xa, rồi cùng con gái ẩn mình ở một khu khuất nẻo của Paris.

“Felix conducted the fugitives through France to Lyons, and across Mont Cenis to Leghorn, where the merchant had decided to wait a favourable opportunity of passing into some part of the Turkish dominions.

“Felix dẫn những kẻ đào tẩu băng qua nước Pháp tới Lyon, rồi vượt đèo Mont Cenis tới Livorno, nơi thương gia đã quyết định chờ một cơ hội thuận lợi để sang một vùng nào đó thuộc lãnh thổ Thổ Nhĩ Kỳ.

“Safie resolved to remain with her father until the moment of his departure, before which time the Turk renewed his promise that she should be united to his deliverer; and Felix remained with them in expectation of that event; and in the mean time he enjoyed the society of the Arabian, who exhibited towards him the simplest and tenderest affection. They conversed with one another through the means of an interpreter, and sometimes with the interpretation of looks; and Safie sang to him the divine airs of her native country.

“Safie quyết định ở lại với cha cho đến lúc ông lên đường, trước thời điểm đó người Thổ đã nhắc lại lời hứa rằng nàng sẽ được kết duyên cùng người giải cứu ông; và Felix ở lại với họ, chờ đợi sự việc ấy; và trong lúc đó chàng được hưởng sự bầu bạn của nàng Ả Rập, người tỏ ra với chàng một tình cảm giản dị và dịu dàng nhất. Họ trò chuyện với nhau qua một người thông ngôn, và đôi khi qua sự thông ngôn của ánh mắt; và Safie hát cho chàng nghe những khúc ca thần tiên của quê hương nàng.

“The Turk allowed this intimacy to take place, and encouraged the hopes of the youthful lovers, while in his heart he had formed far other plans. He loathed the idea that his daughter should be united to a Christian; but he feared the resentment of Felix if he should appear lukewarm; for he knew that he was still in the power of his deliverer, if he should choose to betray him to the Italian state which they inhabited. He revolved a thousand plans by which he should be enabled to prolong the deceit until it might be no longer necessary, and secretly to take his daughter with him when he departed. His plans were greatly facilitated by the news which arrived from Paris.

“Người Thổ để cho mối thân tình này diễn ra, và khích lệ hy vọng của đôi tình nhân trẻ, trong khi trong lòng ông ta đã toan tính những kế hoạch hoàn toàn khác. Ông ta ghê tởm ý nghĩ rằng con gái mình sẽ kết duyên với một người Kitô hữu; nhưng ông ta sợ Felix oán giận nếu mình tỏ ra hờ hững; vì ông ta biết mình vẫn còn nằm trong tay người giải cứu, nếu chàng muốn tố giác ông ta với nhà nước Ý nơi họ đang cư ngụ. Ông ta xoay xở trong đầu hàng ngàn kế hoạch nhờ đó có thể kéo dài sự lừa dối cho đến khi không còn cần thiết nữa, và bí mật mang con gái theo khi ra đi. Những kế hoạch của ông ta được thuận lợi rất nhiều nhờ tin tức từ Paris đưa tới.

“The government of France were greatly enraged at the escape of their victim, and spared no pains to detect and punish his deliverer. The plot of Felix was quickly discovered, and De Lacey and Agatha were thrown into prison. The news reached Felix, and roused him from his dream of pleasure. His blind and aged father, and his gentle sister, lay in a noisome dungeon, while he enjoyed the free air, and the society of her whom he loved. This idea was torture to him. He quickly arranged with the Turk, that if the latter should find a favourable opportunity for escape before Felix could return to Italy, Safie should remain as a boarder at a convent at Leghorn; and then, quitting the lovely Arabian, he hastened to Paris, and delivered himself up to the vengeance of the law, hoping to free De Lacey and Agatha by this proceeding.

“Chính quyền Pháp vô cùng giận dữ trước việc nạn nhân của họ trốn thoát, và không tiếc công sức để tìm ra và trừng phạt kẻ giải cứu y. Âm mưu của Felix nhanh chóng bị phát hiện, và De Lacey cùng Agatha bị tống vào ngục. Tin ấy tới tai Felix, và đánh thức chàng khỏi giấc mộng hoan lạc. Người cha già mù lòa, và cô em gái hiền dịu của chàng, đang nằm trong một ngục tối hôi hám, trong khi chàng hưởng khí trời tự do, và sự bầu bạn của người chàng yêu. Ý nghĩ ấy hành hạ chàng. Chàng nhanh chóng thỏa thuận với người Thổ rằng nếu ông ta tìm được cơ hội thuận lợi để trốn đi trước khi Felix có thể trở lại Ý, thì Safie sẽ ở lại nội trú tại một tu viện ở Livorno; và rồi, rời xa nàng Ả Rập đáng yêu, chàng vội vã trở về Paris, và tự nộp mình cho sự trừng phạt của luật pháp, hy vọng nhờ thế mà giải thoát được De Lacey và Agatha.

“He did not succeed. They remained confined for five months before the trial took place; the result of which deprived them of their fortune, and condemned them to a perpetual exile from their native country.

“Chàng đã không thành công. Họ bị giam giữ năm tháng trước khi phiên tòa diễn ra; và kết quả là họ bị tước hết gia sản, và bị kết án lưu đày vĩnh viễn khỏi quê hương.

“They found a miserable asylum in the cottage in Germany, where I discovered them. Felix soon learned that the treacherous Turk, for whom he and his family endured such unheard-of oppression, on discovering that his deliverer was thus reduced to poverty and impotence, became a traitor to good feeling and honour, and had quitted Italy with his daughter, insultingly sending Felix a pittance of money to aid him, as he said, in some plan of future maintenance.

“Họ tìm được một nơi nương náu khốn khó trong căn nhà tranh ở Đức, nơi tôi đã phát hiện ra họ. Felix chẳng bao lâu biết được rằng gã người Thổ phản trắc, kẻ mà vì ông ta chàng và gia đình đã phải chịu sự áp bức chưa từng nghe thấy, khi biết người giải cứu mình bị đẩy vào cảnh nghèo khổ và bất lực như thế, đã phản bội lại tình nghĩa và danh dự, và đã cùng con gái rời khỏi Ý, lại còn sỉ nhục gửi cho Felix một món tiền còm cõi để giúp chàng, như ông ta nói, trong một kế sinh nhai nào đó về sau.

“Such were the events that preyed on the heart of Felix, and rendered him, when I first saw him, the most miserable of his family. He could have endured poverty, and when this distress had been the meed of his virtue, he would have gloried in it: but the ingratitude of the Turk, and the loss of his beloved Safie, were misfortunes more bitter and irreparable. The arrival of the Arabian now infused new life into his soul.

“Đó là những biến cố đã giày vò trái tim Felix, và khiến chàng, khi tôi mới thấy chàng lần đầu, là người khổ sở nhất trong gia đình. Chàng có thể chịu đựng được cảnh nghèo, và nếu nỗi khốn khó này là phần thưởng cho đức hạnh của chàng, chàng hẳn còn lấy đó làm vinh dự: nhưng sự vô ơn của người Thổ, và việc mất đi nàng Safie yêu dấu, là những bất hạnh cay đắng hơn và không sao bù đắp được. Sự xuất hiện của nàng Ả Rập giờ đây đã truyền sức sống mới vào tâm hồn chàng.

“When the news reached Leghorn, that Felix was deprived of his wealth and rank, the merchant commanded his daughter to think no more of her lover, but to prepare to return with him to her native country. The generous nature of Safie was outraged by this command; she attempted to expostulate with her father, but he left her angrily, reiterating his tyrannical mandate.

“Khi tin tức tới Livorno rằng Felix đã bị tước mất của cải và địa vị, thương gia ra lệnh cho con gái đừng nghĩ đến người yêu nữa, mà hãy chuẩn bị cùng ông ta trở về quê hương. Bản tính cao thượng của Safie bị xúc phạm bởi mệnh lệnh ấy; nàng cố can gián cha, nhưng ông ta giận dữ bỏ đi, lặp lại mệnh lệnh độc đoán của mình.

“A few days after, the Turk entered his daughter’s apartment, and told her hastily, that he had reason to believe that his residence at Leghorn had been divulged, and that he should speedily be delivered up to the French government; he had, consequently, hired a vessel to convey him to Constantinople, for which city he should sail in a few hours. He intended to leave his daughter under the care of a confidential servant, to follow at her leisure with the greater part of his property, which had not yet arrived at Leghorn.

“Vài ngày sau, người Thổ bước vào phòng con gái, và vội vã bảo nàng rằng ông ta có lý do để tin rằng nơi ông ta trú ngụ ở Livorno đã bị lộ, và ông ta sẽ sớm bị giao nộp cho chính quyền Pháp; vì vậy ông ta đã thuê một con tàu để đưa mình tới Constantinople, ông ta sẽ giương buồm tới thành phố ấy trong vài giờ nữa. Ông ta định để con gái lại dưới sự chăm nom của một gia nhân tin cẩn, để nàng thong thả theo sau cùng với phần lớn tài sản của ông ta, vốn chưa về tới Livorno.

“When alone, Safie resolved in her own mind the plan of conduct that it would become her to pursue in this emergency. A residence in Turkey was abhorrent to her; her religion and feelings were alike adverse to it. By some papers of her father’s, which fell into her hands, she heard of the exile of her lover, and learnt the name of the spot where he then resided. She hesitated some time, but at length she formed her determination. Taking with her some jewels that belonged to her, and a small sum of money, she quitted Italy, with an attendant, a native of Leghorn, but who understood the common language of Turkey, and departed for Germany.

“Khi chỉ còn một mình, Safie suy tính trong lòng đường lối hành xử mà nàng nên theo trong tình thế khẩn cấp này. Sống ở Thổ Nhĩ Kỳ là điều nàng ghê tởm; tôn giáo và tình cảm của nàng đều chống lại điều đó. Qua mấy giấy tờ của cha lọt vào tay, nàng biết tin người yêu bị lưu đày, và biết được tên nơi chàng đang ở. Nàng do dự một lúc, nhưng cuối cùng đã đi đến quyết định. Mang theo mấy món nữ trang của mình, và một số tiền nhỏ, nàng rời nước Ý cùng một thị nữ, một người gốc Livorno nhưng hiểu thứ tiếng thông dụng của Thổ Nhĩ Kỳ, và lên đường sang Đức.

“She arrived in safety at a town about twenty leagues from the cottage of De Lacey, when her attendant fell dangerously ill. Safie nursed her with the most devoted affection; but the poor girl died, and the Arabian was left alone, unacquainted with the language of the country, and utterly ignorant of the customs of the world. She fell, however, into good hands. The Italian had mentioned the name of the spot for which they were bound; and, after her death, the woman of the house in which they had lived took care that Safie should arrive in safety at the cottage of her lover.”

“Nàng tới nơi an toàn ở một thị trấn cách căn nhà tranh của De Lacey chừng hai mươi dặm, thì người thị nữ lâm bệnh nặng. Safie chăm sóc cô với tình thương tận tụy nhất; nhưng cô gái tội nghiệp đã chết, và nàng Ả Rập bị bỏ lại một mình, không biết tiếng nói của xứ ấy, và hoàn toàn không biết gì về phong tục thế gian. Tuy vậy, nàng đã gặp được người tốt. Người thị nữ Ý đã nói tên nơi họ định tới; và, sau khi cô chết, bà chủ ngôi nhà nơi họ trọ đã lo liệu để Safie tới nơi an toàn, đến căn nhà tranh của người yêu.”

“Such was the history of my beloved cottagers. It impressed me deeply. I learned, from the views of social life which it developed, to admire their virtues, and to deprecate the vices of mankind.

“Đó là lịch sử của những người nhà tranh yêu dấu của tôi. Nó gây cho tôi ấn tượng sâu sắc. Qua những cảnh đời xã hội mà nó phơi mở, tôi học được cách ngưỡng mộ đức hạnh của họ, và chê trách những thói xấu của loài người.

“As yet I looked upon crime as a distant evil; benevolence and generosity were ever present before me, inciting within me a desire to become an actor in the busy scene where so many admirable qualities were called forth and displayed. But, in giving an account of the progress of my intellect, I must not omit a circumstance which occurred in the beginning of the month of August of the same year.

“Cho tới lúc ấy tôi vẫn coi tội ác như một điều xấu xa ở nơi xa xôi; lòng nhân từ và sự hào hiệp luôn hiện diện trước mắt tôi, khơi dậy trong tôi niềm mong muốn được trở thành một diễn viên trên sân khấu náo nhiệt nơi biết bao phẩm chất đáng ngưỡng mộ được khơi gợi và phô bày. Nhưng, khi kể lại sự tiến triển của trí tuệ mình, tôi không được bỏ sót một sự việc đã xảy ra vào đầu tháng Tám năm ấy.

“One night, during my accustomed visit to the neighbouring wood, where I collected my own food, and brought home firing for my protectors, I found on the ground a leathern portmanteau, containing several articles of dress and some books. I eagerly seized the prize, and returned with it to my hovel. Fortunately the books were written in the language the elements of which I had acquired at the cottage; they consisted of Paradise Lost, a volume of Plutarch’s Lives, and the Sorrows of Werter. The possession of these treasures gave me extreme delight; I now continually studied and exercised my mind upon these histories, whilst my friends were employed in their ordinary occupations.

“Một đêm, trong lần thường lệ tới khu rừng gần đó, nơi tôi kiếm thức ăn cho mình và mang củi về cho những người che chở tôi, tôi tìm thấy trên mặt đất một chiếc va li da, đựng mấy món quần áo và vài cuốn sách. Tôi háo hức chộp lấy chiến lợi phẩm, và mang nó về cái chái. May thay những cuốn sách được viết bằng thứ ngôn ngữ mà tôi đã học được những yếu tố cơ bản ở căn nhà tranh; đó là Thiên đường đã mất, một tập Những cuộc đời song hành của Plutarch, và Nỗi đau của chàng Werther. Việc sở hữu những báu vật này đem lại cho tôi niềm vui tột độ; giờ đây tôi không ngừng nghiền ngẫm và rèn luyện trí óc với những câu chuyện ấy, trong khi các bạn tôi bận rộn với những công việc thường ngày.

“I can hardly describe to you the effect of these books. They produced in me an infinity of new images and feelings, that sometimes raised me to ecstacy, but more frequently sunk me into the lowest dejection. In the Sorrows of Werter, besides the interest of its simple and affecting story, so many opinions are canvassed, and so many lights thrown upon what had hitherto been to me obscure subjects, that I found in it a never-ending source of speculation and astonishment. The gentle and domestic manners it described, combined with lofty sentiments and feelings, which had for their object something out of self, accorded well with my experience among my protectors, and with the wants which were for ever alive in my own bosom. But I thought Werter himself a more divine being than I had ever beheld or imagined; his character contained no pretension, but it sunk deep. The disquisitions upon death and suicide were calculated to fill me with wonder. I did not pretend to enter into the merits of the case, yet I inclined towards the opinions of the hero, whose extinction I wept, without precisely understanding it.

“Tôi khó lòng tả cho ông tác động của những cuốn sách ấy. Chúng khơi lên trong tôi vô vàn hình ảnh và cảm xúc mới, đôi khi nâng tôi lên tới cực lạc, nhưng thường hơn lại nhấn tôi xuống tận cùng chán nản. Trong Nỗi đau của chàng Werther, ngoài sức hấp dẫn của câu chuyện giản dị và cảm động, biết bao quan điểm được bàn luận, biết bao ánh sáng được rọi vào những vấn đề mà cho tới lúc ấy đối với tôi còn tối tăm, đến nỗi tôi tìm thấy ở đó một nguồn suy tưởng và kinh ngạc không bao giờ cạn. Những phong tục hiền hòa và đầm ấm gia đình mà nó miêu tả, kết hợp với những tình cảm và cảm xúc cao thượng hướng tới một điều gì đó ngoài bản thân, rất hợp với những gì tôi đã trải nghiệm giữa những người che chở tôi, và với những khát khao luôn sống động trong lồng ngực tôi. Nhưng tôi cho rằng chính Werther là một sinh linh thần thánh hơn bất cứ ai tôi từng thấy hay hình dung; tính cách chàng không có chút gì kiểu cách, nhưng thấm rất sâu. Những luận bàn về cái chết và sự tự sát khiến tôi đầy kinh ngạc. Tôi không dám đi sâu vào lẽ phải trái của vấn đề, nhưng tôi nghiêng về quan điểm của người anh hùng, mà sự diệt vong của chàng tôi đã khóc thương, dù không hiểu chính xác.

“As I read, however, I applied much personally to my own feelings and condition. I found myself similar, yet at the same time strangely unlike the beings concerning whom I read, and to whose conversation I was a listener. I sympathized with, and partly understood them, but I was unformed in mind; I was dependent on none, and related to none. ‘The path of my departure was free;’ and there was none to lament my annihilation. My person was hideous, and my stature gigantic: what did this mean? Who was I? What was I? Whence did I come? What was my destination? These questions continually recurred, but I was unable to solve them.

“Tuy nhiên, khi đọc, tôi đem nhiều điều áp vào chính cảm xúc và cảnh ngộ của mình. Tôi thấy mình giống, mà đồng thời lại khác lạ lùng, những con người mà tôi đọc về, và mà tôi được nghe chuyện trò. Tôi đồng cảm với họ, và phần nào hiểu được họ, nhưng trí óc tôi còn chưa định hình; tôi chẳng phụ thuộc vào ai, và chẳng có quan hệ với ai. ‘Lối ra đi của tôi vẫn luôn để ngỏ;’ và chẳng có ai khóc thương sự hủy diệt của tôi. Thân hình tôi gớm guốc, và tầm vóc tôi khổng lồ: điều đó có nghĩa là gì? Tôi là ai? Tôi là cái gì? Tôi từ đâu tới? Đích đến của tôi là gì? Những câu hỏi ấy không ngừng trở lại, nhưng tôi không giải đáp được.

“The volume of Plutarch’s Lives which I possessed, contained the histories of the first founders of the ancient republics. This book had a far different effect upon me from the Sorrows of Werter. I learned from Werter’s imaginations despondency and gloom: but Plutarch taught me high thoughts; he elevated me above the wretched sphere of my own reflections, to admire and love the heroes of past ages. Many things I read surpassed my understanding and experience. I had a very confused knowledge of kingdoms, wide extents of country, mighty rivers, and boundless seas. But I was perfectly unacquainted with towns, and large assemblages of men. The cottage of my protectors had been the only school in which I had studied human nature; but this book developed new and mightier scenes of action. I read of men concerned in public affairs governing or massacring their species. I felt the greatest ardour for virtue rise within me, and abhorrence for vice, as far as I understood the signification of those terms, relative as they were, as I applied them, to pleasure and pain alone. Induced by these feelings, I was of course led to admire peaceable law-givers, Numa, Solon, and Lycurgus, in preference to Romulus and Theseus. The patriarchal lives of my protectors caused these impressions to take a firm hold on my mind; perhaps, if my first introduction to humanity had been made by a young soldier, burning for glory and slaughter, I should have been imbued with different sensations.

“Tập Những cuộc đời song hành của Plutarch mà tôi có chứa đựng lịch sử của những người đầu tiên sáng lập các nền cộng hòa cổ đại. Cuốn sách này có tác động đến tôi khác hẳn Nỗi đau của chàng Werther. Từ những tưởng tượng của Werther tôi học được nỗi chán chường và u ám: nhưng Plutarch dạy tôi những tư tưởng cao cả; ông nâng tôi lên khỏi phạm vi khốn khổ của những suy tư riêng mình, để ngưỡng mộ và yêu mến những anh hùng của các thời đại đã qua. Nhiều điều tôi đọc vượt quá sự hiểu biết và kinh nghiệm của tôi. Tôi có một hiểu biết rất mơ hồ về các vương quốc, những vùng đất rộng lớn, những con sông hùng vĩ và những biển cả mênh mông. Nhưng tôi hoàn toàn không biết gì về các thành thị và những đám đông lớn. Căn nhà tranh của những người che chở tôi từng là trường học duy nhất nơi tôi nghiên cứu bản tính con người; nhưng cuốn sách này mở ra những sân khấu hành động mới mẻ và hùng tráng hơn. Tôi đọc về những con người dự vào việc công, cai trị hoặc tàn sát đồng loại. Tôi cảm thấy lòng nhiệt thành lớn lao nhất đối với đức hạnh trỗi dậy trong mình, cùng sự ghê tởm thói ác, trong chừng mực tôi hiểu ý nghĩa của những từ ấy, vốn chỉ liên quan, theo cách tôi áp dụng chúng, đến niềm vui và nỗi đau mà thôi. Bị thôi thúc bởi những cảm xúc ấy, lẽ tự nhiên tôi ngưỡng mộ những nhà lập pháp ôn hòa, Numa, Solon và Lycurgus, hơn là Romulus và Theseus. Lối sống gia trưởng của những người che chở tôi khiến những ấn tượng ấy bám rễ vững chắc trong tâm trí tôi; có lẽ, nếu người đầu tiên đưa tôi làm quen với nhân loại là một người lính trẻ, khao khát vinh quang và chém giết, thì tôi đã thấm nhuần những cảm xúc khác.

“But Paradise Lost excited different and far deeper emotions. I read it, as I had read the other volumes which had fallen into my hands, as a true history. It moved every feeling of wonder and awe, that the picture of an omnipotent God warring with his creatures was capable of exciting. I often referred the several situations, as their similarity struck me, to my own. Like Adam, I was created apparently united by no link to any other being in existence; but his state was far different from mine in every other respect. He had come forth from the hands of God a perfect creature, happy and prosperous, guarded by the especial care of his Creator; he was allowed to converse with, and acquire knowledge from beings of a superior nature: but I was wretched, helpless, and alone. Many times I considered Satan as the fitter emblem of my condition; for often, like him, when I viewed the bliss of my protectors, the bitter gall of envy rose within me.

“Nhưng Thiên đường đã mất khơi lên những cảm xúc khác hẳn và sâu xa hơn nhiều. Tôi đọc nó, như đã đọc những cuốn sách khác rơi vào tay mình, như một câu chuyện có thật. Nó khơi dậy mọi cảm xúc kinh ngạc và kính sợ mà bức tranh về một Thượng đế toàn năng giao chiến với các tạo vật của Ngài có thể khơi lên. Tôi thường đem những cảnh ngộ khác nhau, mỗi khi sự tương đồng của chúng làm tôi chú ý, so với cảnh ngộ của mình. Giống như Adam, tôi được tạo ra dường như không có mối liên hệ nào với bất kỳ sinh linh nào khác đang tồn tại; nhưng về mọi phương diện khác, cảnh ngộ của ông khác xa tôi. Ông đã bước ra từ bàn tay của Thượng đế như một tạo vật hoàn hảo, hạnh phúc và thịnh vượng, được Đấng Tạo hóa của mình đặc biệt chăm nom; ông được phép trò chuyện cùng, và thu nhận hiểu biết từ, những đấng có bản chất cao hơn: còn tôi thì khốn khổ, bơ vơ và cô độc. Nhiều lần tôi coi Satan là biểu tượng thích đáng hơn cho cảnh ngộ của mình; vì thường thường, giống như hắn, khi tôi nhìn thấy niềm hạnh phúc của những người che chở tôi, thì mật đắng của lòng đố kỵ lại trào lên trong tôi.

“Another circumstance strengthened and confirmed these feelings. Soon after my arrival in the hovel, I discovered some papers in the pocket of the dress which I had taken from your laboratory. At first I had neglected them; but now that I was able to decypher the characters in which they were written, I began to study them with diligence. It was your journal of the four months that preceded my creation. You minutely described in these papers every step you took in the progress of your work; this history was mingled with accounts of domestic occurrences. You, doubtless, recollect these papers. Here they are. Every thing is related in them which bears reference to my accursed origin; the whole detail of that series of disgusting circumstances which produced it is set in view; the minutest description of my odious and loathsome person is given, in language which painted your own horrors, and rendered mine ineffaceable. I sickened as I read. ‘Hateful day when I received life!’ I exclaimed in agony. ‘Cursed creator! Why did you form a monster so hideous that even you turned from me in disgust? God in pity made man beautiful and alluring, after his own image; but my form is a filthy type of your’s, more horrid from its very resemblance. Satan had his companions, fellow-devils, to admire and encourage him; but I am solitary and detested.’

“Một sự việc khác càng củng cố và khẳng định những cảm xúc ấy. Chẳng bao lâu sau khi tới cái chái, tôi phát hiện vài tờ giấy trong túi bộ áo mà tôi đã lấy từ phòng thí nghiệm của ông. Thoạt đầu tôi không để ý tới chúng; nhưng giờ đây khi đã đọc được những ký tự dùng để viết chúng, tôi bắt đầu chăm chỉ nghiên cứu chúng. Đó là nhật ký của ông về bốn tháng trước khi tôi được tạo ra. Trong những trang giấy ấy ông đã miêu tả tỉ mỉ từng bước ông thực hiện trong tiến trình công việc của mình; câu chuyện này xen lẫn với những ghi chép về các việc trong gia đình. Hẳn ông còn nhớ những trang giấy này. Chúng đây. Mọi điều liên quan tới nguồn gốc đáng nguyền rủa của tôi đều được kể lại trong đó; toàn bộ chi tiết về chuỗi sự việc ghê tởm đã sinh ra nó được phơi bày; sự miêu tả tỉ mỉ nhất về hình hài đáng ghét và gớm guốc của tôi đều có ở đó, bằng thứ ngôn ngữ vẽ nên nỗi kinh hoàng của chính ông, và khiến nỗi kinh hoàng của tôi không sao xóa nhòa. Tôi buồn nôn khi đọc. ‘Ngày đáng ghét khi tôi nhận lấy sự sống!’ tôi thốt lên trong thống khổ. ‘Kẻ tạo ra tôi đáng nguyền rủa! Cớ sao ông lại nặn ra một quái vật gớm guốc đến nỗi ngay cả ông cũng ghê tởm quay mặt khỏi tôi? Thượng đế vì lòng thương xót đã tạo ra con người đẹp đẽ và quyến rũ, theo hình ảnh của chính Ngài; nhưng hình hài tôi là một bản sao nhơ nhớp của ông, càng ghê rợn hơn chính vì sự giống nhau ấy. Satan còn có bè bạn, những con quỷ đồng bọn, để ngưỡng mộ và khích lệ hắn; còn tôi thì cô độc và bị ghét bỏ.’

“These were the reflections of my hours of despondency and solitude; but when I contemplated the virtues of the cottagers, their amiable and benevolent dispositions, I persuaded myself that when they should become acquainted with my admiration of their virtues, they would compassionate me, and overlook my personal deformity. Could they turn from their door one, however monstrous, who solicited their compassion and friendship? I resolved, at least, not to despair, but in every way to fit myself for an interview with them which would decide my fate. I postponed this attempt for some months longer; for the importance attached to its success inspired me with a dread lest I should fail. Besides, I found that my understanding improved so much with every day’s experience, that I was unwilling to commence this undertaking until a few more months should have added to my wisdom.

“Đó là những suy tư trong những giờ chán chường và cô quạnh của tôi; nhưng khi chiêm ngưỡng đức hạnh của những người trong căn nhà tranh, tính tình dễ mến và nhân hậu của họ, tôi lại tự thuyết phục mình rằng khi họ biết được lòng ngưỡng mộ của tôi đối với đức hạnh của họ, họ sẽ thương xót tôi, và bỏ qua sự dị dạng của thân hình tôi. Liệu họ có thể đuổi khỏi cửa nhà mình một kẻ, dù quái dị đến đâu, đang cầu xin lòng trắc ẩn và tình bạn của họ? Ít ra, tôi quyết không tuyệt vọng, mà bằng mọi cách chuẩn bị cho mình một cuộc gặp gỡ với họ, cuộc gặp sẽ định đoạt số phận tôi. Tôi hoãn việc này thêm vài tháng nữa; vì tầm quan trọng gắn với sự thành công của nó khiến tôi khiếp sợ e mình thất bại. Thêm nữa, tôi thấy trí hiểu biết của mình tiến bộ nhiều đến thế qua kinh nghiệm mỗi ngày, nên tôi không muốn bắt đầu công việc này cho đến khi vài tháng nữa đã bồi đắp thêm cho sự khôn ngoan của tôi.

“Several changes, in the mean time, took place in the cottage. The presence of Safie diffused happiness among its inhabitants; and I also found that a greater degree of plenty reigned there. Felix and Agatha spent more time in amusement and conversation, and were assisted in their labours by servants. They did not appear rich, but they were contented and happy; their feelings were serene and peaceful, while mine became every day more tumultuous. Increase of knowledge only discovered to me more clearly what a wretched outcast I was. I cherished hope, it is true; but it vanished, when I beheld my person reflected in water, or my shadow in the moon-shine, even as that frail image and that inconstant shade.

“Trong khi đó, nhiều thay đổi đã diễn ra trong căn nhà tranh. Sự hiện diện của Safie lan tỏa hạnh phúc giữa những người sống trong đó; và tôi cũng nhận thấy sự sung túc ở đó đã lớn hơn. Felix và Agatha dành nhiều thời gian hơn cho giải trí và trò chuyện, và đã có người giúp việc đỡ đần họ. Họ không có vẻ giàu có, nhưng họ mãn nguyện và hạnh phúc; tình cảm của họ êm đềm và thanh thản, trong khi tình cảm của tôi mỗi ngày một thêm hỗn loạn. Hiểu biết càng tăng chỉ càng cho tôi thấy rõ hơn tôi là một kẻ bị ruồng bỏ khốn khổ đến nhường nào. Quả thật tôi vẫn ấp ủ hy vọng; nhưng nó tan biến mỗi khi tôi nhìn thấy thân hình mình phản chiếu trong nước, hay cái bóng của mình dưới ánh trăng, tan biến hệt như cái hình ảnh mong manh kia và cái bóng chập chờn kia.

“I endeavoured to crush these fears, and to fortify myself for the trial which in a few months I resolved to undergo; and sometimes I allowed my thoughts, unchecked by reason, to ramble in the fields of Paradise, and dared to fancy amiable and lovely creatures sympathizing with my feelings and cheering my gloom; their angelic countenances breathed smiles of consolation. But it was all a dream: no Eve soothed my sorrows, or shared my thoughts; I was alone. I remembered Adam’s supplication to his Creator; but where was mine? he had abandoned me, and, in the bitterness of my heart, I cursed him.

“Tôi cố đè nén những nỗi sợ ấy, và tự trui rèn mình cho cuộc thử thách mà tôi quyết sẽ trải qua trong vài tháng tới; và đôi khi tôi để cho ý nghĩ, không bị lý trí kiềm chế, lang thang trên những cánh đồng Thiên đường, và dám mơ tưởng những sinh linh dễ mến và đáng yêu đồng cảm với nỗi lòng tôi và xua tan nỗi u sầu của tôi; gương mặt thiên thần của họ tỏa ra những nụ cười an ủi. Nhưng tất cả chỉ là một giấc mơ: không có nàng Eva nào xoa dịu nỗi buồn của tôi, hay chia sẻ ý nghĩ cùng tôi; tôi cô độc. Tôi nhớ lời khẩn cầu của Adam với Đấng Tạo hóa của mình; nhưng người tạo ra tôi ở đâu? người ấy đã bỏ rơi tôi, và, trong nỗi cay đắng của lòng mình, tôi đã nguyền rủa người ấy.

“Autumn passed thus. I saw, with surprise and grief, the leaves decay and fall, and nature again assume the barren and bleak appearance it had worn when I first beheld the woods and the lovely moon. Yet I did not heed the bleakness of the weather; I was better fitted by my conformation for the endurance of cold than heat. But my chief delights were the sight of the flowers, the birds, and all the gay apparel of summer; when those deserted me, I turned with more attention towards the cottagers. Their happiness was not decreased by the absence of summer. They loved, and sympathized with one another; and their joys, depending on each other, were not interrupted by the casualties that took place around them. The more I saw of them, the greater became my desire to claim their protection and kindness; my heart yearned to be known and loved by these amiable creatures: to see their sweet looks turned towards me with affection, was the utmost limit of my ambition. I dared not think that they would turn them from me with disdain and horror. The poor that stopped at their door were never driven away. I asked, it is true, for greater treasures than a little food or rest; I required kindness and sympathy; but I did not believe myself utterly unworthy of it.

“Mùa thu trôi qua như thế. Tôi ngạc nhiên và đau buồn nhìn lá úa tàn rơi rụng, và thiên nhiên lại khoác lên vẻ cằn cỗi tiêu điều như lúc tôi mới thấy những cánh rừng và vầng trăng đáng yêu. Nhưng tôi chẳng bận tâm tới sự tiêu điều của thời tiết; nhờ cấu tạo cơ thể, tôi chịu lạnh giỏi hơn chịu nóng. Nhưng những niềm vui chính của tôi là ngắm hoa, chim chóc, và mọi xiêm áo rực rỡ của mùa hè; khi những thứ đó bỏ tôi đi, tôi càng chú tâm hơn tới những người trong căn nhà tranh. Hạnh phúc của họ không vơi đi khi mùa hè vắng bóng. Họ yêu thương và đồng cảm với nhau; và niềm vui của họ, vì nương tựa vào nhau, không bị gián đoạn bởi những biến cố xảy ra quanh họ. Càng thấy họ, tôi càng khao khát được hưởng sự che chở và lòng tốt của họ; trái tim tôi thèm khát được những sinh linh dễ mến này biết đến và yêu thương: được thấy những ánh nhìn dịu ngọt của họ hướng về tôi với lòng trìu mến, là giới hạn tột cùng của mọi tham vọng của tôi. Tôi không dám nghĩ rằng họ sẽ quay ánh mắt ấy khỏi tôi với vẻ khinh miệt và kinh hãi. Những kẻ nghèo dừng chân trước cửa nhà họ chưa bao giờ bị xua đuổi. Quả thật tôi xin những báu vật lớn lao hơn một chút thức ăn hay chỗ nghỉ; tôi cần lòng tốt và sự cảm thông; nhưng tôi không tin mình hoàn toàn không xứng đáng với điều đó.

“The winter advanced, and an entire revolution of the seasons had taken place since I awoke into life. My attention, at this time, was solely directed towards my plan of introducing myself into the cottage of my protectors. I revolved many projects; but that on which I finally fixed was, to enter the dwelling when the blind old man should be alone. I had sagacity enough to discover, that the unnatural hideousness of my person was the chief object of horror with those who had formerly beheld me. My voice, although harsh, had nothing terrible in it; I thought, therefore, that if, in the absence of his children, I could gain the good-will and mediation of the old De Lacy, I might, by his means, be tolerated by my younger protectors.

“Mùa đông tới, và các mùa đã xoay vần trọn một vòng kể từ khi tôi thức dậy với sự sống. Lúc này tâm trí tôi chỉ dồn vào kế hoạch tự giới thiệu mình vào căn nhà của những người che chở tôi. Tôi cân nhắc nhiều phương án; nhưng phương án cuối cùng tôi chọn là bước vào nhà khi ông lão mù ở nhà một mình. Tôi đủ tinh ý để nhận ra rằng chính sự gớm guốc trái tự nhiên của thân hình tôi là nguyên nhân chính gây kinh hoàng cho những ai đã từng trông thấy tôi. Giọng tôi, tuy khàn đục, chẳng có gì đáng sợ; vì vậy tôi nghĩ rằng nếu, lúc các con ông vắng mặt, tôi có thể giành được thiện cảm và sự trung gian của ông lão De Lacey, thì nhờ ông, tôi có thể được những người che chở trẻ tuổi hơn dung thứ.

“One day, when the sun shone on the red leaves that strewed the ground, and diffused cheerfulness, although it denied warmth, Safie, Agatha, and Felix, departed on a long country walk, and the old man, at his own desire, was left alone in the cottage. When his children had departed, he took up his guitar, and played several mournful, but sweet airs, more sweet and mournful than I had ever heard him play before. At first his countenance was illuminated with pleasure, but, as he continued, thoughtfulness and sadness succeeded; at length, laying aside the instrument, he sat absorbed in reflection.

“Một ngày nọ, khi mặt trời chiếu trên những chiếc lá đỏ phủ đầy mặt đất, và tỏa niềm vui tươi, dù chẳng ban hơi ấm, Safie, Agatha và Felix ra đi dạo một chuyến dài về miền quê, còn ông lão, theo ý muốn của mình, ở lại một mình trong nhà. Khi các con đã đi, ông cầm cây đàn ghi-ta lên, và chơi mấy điệu nhạc buồn nhưng ngọt ngào, ngọt ngào và buồn hơn bất cứ điệu nào tôi từng nghe ông chơi trước đây. Thoạt đầu gương mặt ông rạng lên niềm vui, nhưng, khi ông tiếp tục, vẻ trầm tư và buồn bã thế chỗ; cuối cùng, đặt cây đàn sang bên, ông ngồi chìm đắm trong suy tưởng.

“My heart beat quick; this was the hour and moment of trial, which would decide my hopes, or realize my fears. The servants were gone to a neighbouring fair. All was silent in and around the cottage: it was an excellent opportunity; yet, when I proceeded to execute my plan, my limbs failed me, and I sunk to the ground. Again I rose; and, exerting all the firmness of which I was master, removed the planks which I had placed before my hovel to conceal my retreat. The fresh air revived me, and, with renewed determination, I approached the door of their cottage.

“Tim tôi đập dồn; đây là giờ phút thử thách, sẽ định đoạt những hy vọng của tôi, hay biến những nỗi sợ của tôi thành sự thật. Những người giúp việc đã đi chợ phiên ở vùng lân cận. Trong và quanh căn nhà tranh mọi thứ đều im lặng: đó là một cơ hội tuyệt hảo; vậy mà, khi tôi bắt tay thực hiện kế hoạch, chân tay tôi rã rời, và tôi khuỵu xuống đất. Tôi lại đứng dậy; và, dồn hết mọi sự kiên quyết mà tôi có, dỡ những tấm ván tôi đã đặt trước cái chái để che giấu chỗ ẩn náu của mình. Không khí trong lành làm tôi tỉnh lại, và, với quyết tâm mới, tôi tiến đến cửa căn nhà của họ.

“I knocked. ‘Who is there?’ said the old man—‘Come in.’

“Tôi gõ cửa. ‘Ai đó?’ ông lão nói—‘Mời vào.’

“I entered; ‘Pardon this intrusion,’ said I, ‘I am a traveller in want of a little rest; you would greatly oblige me, if you would allow me to remain a few minutes before the fire.’

“Tôi bước vào; ‘Xin thứ lỗi cho sự quấy quả này,’ tôi nói, ‘tôi là một kẻ lữ hành đang cần nghỉ ngơi một chút; cụ sẽ ban cho tôi một ân huệ lớn, nếu cụ cho phép tôi ngồi lại vài phút bên lò sưởi.’

“‘Enter,’ said De Lacy; ‘and I will try in what manner I can relieve your wants; but, unfortunately, my children are from home, and, as I am blind, I am afraid I shall find it difficult to procure food for you.’

“‘Mời vào,’ De Lacey nói; ‘và tôi sẽ cố xem có thể giúp anh những gì anh cần; nhưng, không may, các con tôi đi vắng, và vì tôi bị mù, tôi e rằng sẽ khó mà kiếm được thức ăn cho anh.’

“‘Do not trouble yourself, my kind host, I have food; it is warmth and rest only that I need.’

“‘Xin cụ đừng bận tâm, thưa chủ nhà tốt bụng của tôi, tôi có thức ăn rồi; tôi chỉ cần hơi ấm và chỗ nghỉ mà thôi.’

“I sat down, and a silence ensued. I knew that every minute was precious to me, yet I remained irresolute in what manner to commence the interview; when the old man addressed me—

“Tôi ngồi xuống, và một sự im lặng tiếp theo. Tôi biết rằng mỗi phút đều quý giá đối với tôi, vậy mà tôi vẫn còn do dự chưa biết nên mở đầu cuộc gặp gỡ ra sao; thì ông lão lên tiếng với tôi—

“‘By your language, stranger, I suppose you are my countryman;—are you French?’

“‘Qua giọng nói của anh, người lạ ạ, tôi đoán anh là đồng hương của tôi;—anh là người Pháp phải không?’

“‘No; but I was educated by a French family, and understand that language only. I am now going to claim the protection of some friends, whom I sincerely love, and of whose favour I have some hopes.’

“‘Không; nhưng tôi được một gia đình người Pháp dạy dỗ, và chỉ hiểu thứ tiếng ấy thôi. Giờ tôi đang đi tìm sự che chở của mấy người bạn, những người tôi yêu mến chân thành, và tôi có chút hy vọng vào thiện cảm của họ.’

“‘Are these Germans?’