Món trang sức

C'était une de ces jolies et charmantes filles, nées, comme par une erreur du destin, dans une famille d'employés. Elle n'avait pas de dot, pas d'espérances, aucun moyen d'être connue, comprise, aimée, épousée par un homme riche et distingué; et elle se laissa marier avec un petit commis du ministère de l'instruction publique.

Nàng là một trong những cô gái xinh xắn và duyên dáng, sinh ra, như thể do một sự nhầm lẫn của định mệnh, trong một gia đình viên chức. Nàng không có của hồi môn, chẳng có gia tài nào để trông đợi, không có cách nào để được một người đàn ông giàu sang và lịch lãm biết đến, thấu hiểu, yêu thương và cưới làm vợ; và nàng đành để người ta gả mình cho một viên thư ký quèn ở bộ Giáo dục.

Elle fut simple ne pouvant être parée, mais malheureuse comme une déclassée; car les femmes n'ont point de caste ni de race, leur beauté, leur grâce et leur charme leur servant de naissance et de famille. Leur finesse native, leur instinct d'élégance, leur souplesse d'esprit, sont leur seule hiérarchie, et font des filles du peuple les égales des plus grandes dames.

Nàng ăn vận giản dị vì không thể trang sức cho mình, nhưng khổ sở như một kẻ bị rớt khỏi giai tầng của mình; bởi đàn bà không có đẳng cấp hay dòng giống, sắc đẹp, vẻ yêu kiều và sức quyến rũ của họ thay cho xuất thân và gia thế. Sự tinh tế bẩm sinh, bản năng thanh lịch, trí óc linh hoạt là thứ bậc duy nhất của họ, và khiến những cô gái bình dân ngang hàng với những bậc mệnh phụ cao sang nhất.

Elle souffrait sans cesse, se sentant née pour toutes les délicatesses et tous les luxes. Elle souffrait de la pauvreté de son logement, de la misère des murs, de l'usure des sièges, de la laideur des étoffes. Toutes ces choses, dont une autre femme de sa caste ne se serait même pas aperçue, la torturaient et l'indignaient. La vue de la petite Bretonne qui faisait son humble ménage éveillait en elle des regrets désolés et des rêves éperdus. Elle songeait aux antichambres muettes, capitonnées avec des tentures orientales, éclairées par de hautes torchères de bronze, et aux deux grands valets en culotte courte qui dorment dans les larges fauteuils, assoupis par la chaleur lourde du calorifère. Elle songeait aux grands salons vêtus de soie ancienne, aux meubles fins portant des bibelots inestimables, et aux petits salons coquets, parfumés, faits pour la causerie de cinq heures avec les amis les plus intimes, les hommes connus et recherchés dont toutes les femmes envient et désirent l'attention.

Nàng đau khổ không nguôi, cảm thấy mình sinh ra là để hưởng mọi điều tinh tế và mọi thứ xa hoa. Nàng đau khổ vì căn nhà tồi tàn, vì những bức tường trơ trụi, những chiếc ghế sờn cũ, những tấm vải xấu xí. Tất cả những thứ ấy, mà một người đàn bà khác cùng tầng lớp hẳn chẳng hề để ý tới, lại giày vò nàng và khiến nàng phẫn uất. Trông thấy cô hầu gái người Bretagne bé nhỏ lo những việc nhà lặt vặt cho mình, lòng nàng lại dấy lên những niềm tiếc nuối não nề và những giấc mơ cuồng dại. Nàng mơ tới những gian tiền sảnh lặng lẽ, tường bọc nệm treo trướng phương Đông, thắp sáng bằng những cây đèn đồng chân cao, và hai gã hầu cao lớn mặc quần chẽn ngủ gà ngủ gật trong những chiếc ghế bành rộng, lim dim vì hơi nóng nặng nề của lò sưởi. Nàng mơ tới những phòng khách lớn khoác lụa cổ, những món đồ gỗ tinh xảo bày những vật trang trí vô giá, và những phòng khách nhỏ xinh xắn, thơm tho, dành cho những cuộc chuyện trò lúc năm giờ chiều với những người bạn thân thiết nhất, những người đàn ông danh tiếng và được săn đón mà mọi người đàn bà đều ghen tị và thèm khát được họ để mắt tới.

Quand elle s'asseyait, pour dîner, devant la table ronde couverte d'une nappe de trois jours, en face de son mari qui découvrait la soupière en déclarant d'un air enchanté: «Ah! le bon pot-au-feu! je ne sais rien de meilleur que cela...» elle songeait aux dîners fins, aux argenteries reluisantes, aux tapisseries peuplant les murailles de personnages anciens et d'oiseaux étranges au milieu d'une forêt de féerie; elle songeait aux plats exquis servis en des vaisselles merveilleuses, aux galanteries chuchotées et écoutées avec un sourire de sphinx, tout en mangeant la chair rose d'une truite ou des ailes de gélinotte.

Khi nàng ngồi vào bữa tối, trước chiếc bàn tròn phủ tấm khăn đã trải ba ngày, đối diện với chồng, người vừa mở nắp liễn xúp vừa tuyên bố với vẻ khoái trá: “A! nồi thịt hầm ngon quá! Anh chẳng biết có gì ngon hơn thế...”, thì nàng mơ tới những bữa tiệc sang trọng, những bộ đồ bạc sáng loáng, những tấm thảm thêu phủ kín các bức tường với những nhân vật thời xưa và những con chim lạ giữa một khu rừng thần tiên; nàng mơ tới những món ăn tuyệt hảo bày trong những bộ bát đĩa lộng lẫy, tới những lời tán tỉnh thì thầm được lắng nghe với một nụ cười bí ẩn như tượng nhân sư, trong khi ăn thớ thịt hồng của một con cá hồi suối hay đôi cánh gà gô.

Elle n'avait pas de toilettes, pas de bijoux, rien. Et elle n'aimait que cela; elle se sentait faite pour cela. Elle eût tant désiré plaire, être enviée, être séduisante et recherchée.

Nàng không có xiêm áo, không có nữ trang, chẳng có gì cả. Thế mà nàng chỉ yêu có những thứ ấy; nàng cảm thấy mình sinh ra là để dành cho những thứ ấy. Nàng những ao ước biết bao được làm đẹp lòng người, được người ta ghen tị, được quyến rũ và được săn đón.

Elle avait une amie riche, une camarade de couvent qu'elle ne voulait plus aller voir, tant elle souffrait en revenant. Et elle pleurait pendant des jours entiers, de chagrin, de regret, de désespoir et de détresse.

Nàng có một người bạn giàu, một bạn học cũ thời ở trường nữ tu, mà nàng không muốn đến thăm nữa, vì mỗi lần trở về nàng lại khổ sở biết bao. Và nàng khóc ròng rã hàng ngày trời, vì buồn phiền, vì tiếc nuối, vì tuyệt vọng và vì đau đớn.

Or, un soir, son mari rentra, l'air glorieux, et tenant à la main une large enveloppe.

Thế rồi, một buổi tối, chồng nàng trở về, vẻ đắc thắng, tay cầm một phong bì lớn.

—Tiens, dit-il, voici quelque chose pour toi.

— Đây này, anh nói, có cái này cho em.

Elle déchira vivement le papier et en tira une carte imprimée qui portait ces mots:

Nàng vội vàng xé phong bì và rút ra một tấm thiếp in sẵn mang những dòng chữ:

«Le ministre de l'instruction publique et Mme Georges Ramponneau prient M. et Mme Loisel de leur faire l'honneur de venir passer la soirée à l'hôtel du ministère, le lundi 18 janvier.»

“Bộ trưởng Bộ Giáo dục và bà Georges Ramponneau trân trọng kính mời ông bà Loisel quá bộ tới dự dạ hội tại dinh Bộ vào thứ Hai, ngày 18 tháng Giêng.”

Au lieu d'être ravie, comme l'espérait son mari, elle jeta avec dépit l'invitation sur la table, murmurant:

Thay vì mừng rỡ như chồng nàng mong đợi, nàng bực dọc ném tấm thiếp lên bàn, lẩm bẩm:

—Que veux-tu que je fasse de cela?

— Anh muốn em làm gì với cái này chứ?

—Mais, ma chérie, je pensais que tu serais contente. Tu ne sors jamais, et c'est une occasion, cela, une belle! J'ai eu une peine infinie à l'obtenir. Tout le monde en veut; c'est très recherché et on n'en donne pas beaucoup aux employés. Tu verras là tout le monde officiel.

— Nhưng em yêu, anh cứ tưởng em sẽ vui. Em chẳng bao giờ ra ngoài, mà đây là một dịp, một dịp hiếm đấy! Anh đã phải chật vật vô cùng mới xin được. Ai cũng muốn có; người ta tranh nhau lắm mà chẳng phát cho nhân viên được mấy tấm. Ở đó em sẽ gặp đủ mặt giới quan chức.

Elle le regardait d'un œil irrité, et elle déclara avec impatience:

Nàng nhìn anh bằng ánh mắt bực bội, rồi sốt ruột nói:

—Que veux-tu que je me mette sur le dos pour aller là?

— Thế anh muốn em khoác cái gì lên người để đi tới đó?

Il n'y avait pas songé; il balbutia:

Anh chưa hề nghĩ tới chuyện ấy; anh ấp úng:

—Mais la robe avec laquelle tu vas au théâtre. Elle me semble très bien, à moi...

— Thì cái áo em vẫn mặc đi xem hát ấy. Anh thì thấy nó đẹp lắm mà...

Il se tut, stupéfait, éperdu, en voyant que sa femme pleurait. Deux grosses larmes descendaient lentement des coins des yeux vers les coins de la bouche; il bégaya:

Anh im bặt, sững sờ, rối trí, khi thấy vợ đang khóc. Hai giọt nước mắt to chầm chậm lăn từ khóe mắt xuống khóe miệng; anh lắp bắp:

—Qu'as-tu? qu'as-tu?

— Em sao thế? em sao thế?

Mais, par un effort violent, elle avait dompté sa peine et elle répondit d'une voix calme en essuyant ses joues humides:

Nhưng bằng một nỗ lực dữ dội, nàng đã nén được nỗi buồn và trả lời bằng giọng bình thản, tay lau đôi má ướt:

—Rien. Seulement je n'ai pas de toilette et par conséquent je ne peux aller à cette fête. Donne ta carte à quelque collègue dont la femme sera mieux nippée que moi.

— Chẳng sao cả. Chỉ có điều em không có áo dạ hội nên không thể đi dự buổi tiệc ấy. Anh hãy đưa tấm thiếp cho anh đồng nghiệp nào có vợ ăn diện tươm tất hơn em.

Il était désolé. Il reprit:

Anh đau lòng. Anh lại nói:

—Voyons, Mathilde. Combien cela coûterait-il, une toilette convenable, qui pourrait te servir encore en d'autres occasions, quelque chose de très simple?

— Này, Mathilde. Một bộ áo coi được, còn có thể dùng vào những dịp khác nữa, một thứ gì thật đơn giản thôi, thì tốn chừng bao nhiêu?

Elle réfléchit quelques secondes, établissant ses comptes et songeant aussi à la somme qu'elle pouvait demander sans s'attirer un refus immédiat et une exclamation effarée du commis économe.

Nàng ngẫm nghĩ vài giây, tính toán chi tiêu, đồng thời cân nhắc xem có thể xin một khoản bao nhiêu mà không chuốc lấy ngay một lời từ chối và một tiếng kêu hoảng hốt của anh thư ký tằn tiện.

Enfin, elle répondit en hésitant:

Cuối cùng, nàng ngập ngừng đáp:

—Je ne sais pas au juste, mais il me semble qu'avec quatre cents francs je pourrais arriver.

— Em không biết chính xác, nhưng em nghĩ với bốn trăm phrăng thì em có thể xoay xở được.

Il avait un peu pâli, car il réservait juste cette somme pour acheter un fusil et s'offrir des parties de chasse, l'été suivant, dans la plaine de Nanterre, avec quelques amis qui allaient tirer des alouettes, par là, le dimanche.

Anh hơi tái mặt, vì anh đang để dành đúng số tiền ấy để mua một khẩu súng và tự thưởng cho mình mấy chuyến đi săn vào mùa hè năm sau, trên cánh đồng Nanterre, cùng vài người bạn vẫn ra đó bắn chim sơn ca vào các ngày Chủ nhật.

Il dit cependant:

Tuy vậy, anh vẫn nói:

—Soit. Je te donne quatre cents francs. Mais tâche d'avoir une belle robe.

— Được thôi. Anh đưa em bốn trăm phrăng. Nhưng em cố mà sắm lấy một chiếc áo thật đẹp nhé.

Le jour de la fête approchait, et Mme Loisel semblait triste, inquiète, anxieuse. Sa toilette était prête cependant. Son mari, lui dit un soir:

Ngày dự tiệc đến gần, mà bà Loisel có vẻ buồn bã, bồn chồn, lo âu. Thế nhưng áo của nàng đã may xong. Một buổi tối, chồng nàng hỏi:

—Qu'as-tu? Voyons, tu es toute drôle depuis trois jours.

— Em làm sao thế? Này, ba hôm nay em cứ là lạ thế nào ấy.

Et elle répondit:

Và nàng đáp:

—Cela m'ennuie de n'avoir pas un bijou, pas une pierre, rien à mettre sur moi. J'aurai l'air misère comme tout. J'aimerais presque mieux ne pas aller à cette soirée.

— Em bực mình vì không có lấy một món nữ trang, một viên đá quý, chẳng có gì để đeo lên người cả. Trông em sẽ thảm hại hết chỗ nói. Em gần như thà không đi dự buổi dạ hội ấy còn hơn.

Il reprit:

Anh nói tiếp:

—Tu mettras des fleurs naturelles. C'est très chic en cette saison-ci. Pour dix francs tu auras deux ou trois roses magnifiques.

— Em sẽ cài hoa tươi. Mùa này như thế là sang lắm đấy. Chỉ mười phrăng là em có hai ba bông hồng tuyệt đẹp.

Elle n'était point convaincue.

Nàng chẳng hề bị thuyết phục.

—Non... il n'y a rien de plus humiliant que d'avoir l'air pauvre au milieu de femmes riches.

— Không... chẳng có gì nhục nhã bằng trông nghèo nàn giữa những người đàn bà giàu có.

Mais son mari s'écria:

Nhưng chồng nàng kêu lên:

—Que tu es bête! Va trouver ton amie Mme Forestier et demande-lui de te prêter des bijoux. Tu es bien assez liée avec elle pour faire cela.

— Em ngốc quá! Đến tìm cô bạn em, bà Forestier ấy, mà hỏi mượn ít nữ trang. Em với bà ấy cũng đủ thân để làm thế chứ.

Elle poussa un cri de joie:

Nàng reo lên mừng rỡ:

—C'est vrai. Je n'y avais point pensé.

— Đúng rồi. Thế mà em không nghĩ ra.

Le lendemain, elle se rendit chez son amie et lui conta sa détresse.

Hôm sau, nàng tới nhà bạn và kể cho bạn nghe nỗi khốn khó của mình.

Mme Forestier alla vers son armoire à glace, prit un large coffret, l'apporta, l'ouvrit, et dit à Mme Loisel:

Bà Forestier đi tới chiếc tủ gương, lấy ra một cái tráp lớn, mang lại, mở ra, rồi bảo bà Loisel:

—Choisis, ma chère.

— Cậu cứ chọn đi, bạn yêu.

Elle vit d'abord des bracelets, puis un collier de perles, puis une croix vénitienne, or et pierreries, d'un admirable travail. Elle essayait les parures devant la glace, hésitait, ne pouvait se décider à les quitter, à les rendre. Elle demandait toujours:

Trước tiên nàng thấy mấy chiếc vòng tay, rồi một chuỗi ngọc trai, rồi một cây thánh giá kiểu Venise bằng vàng nạm đá quý, chế tác tuyệt khéo. Nàng đeo thử từng món trang sức trước gương, ngần ngừ, không đành lòng tháo ra, trả lại. Nàng cứ hỏi mãi:

—Tu n'as plus rien autre?

— Cậu không còn gì khác nữa à?

—Mais si. Cherche. Je ne sais pas ce qui peut te plaire.

— Còn chứ. Cậu tìm đi. Mình không biết cậu thích cái gì.

Tout à coup elle découvrit, dans une boîte de satin noir, une superbe rivière de diamants; et son cœur se mit à battre d'un désir immodéré. Ses mains tremblaient en la prenant. Elle l'attacha autour de sa gorge, sur sa robe montante, et demeura en extase devant elle-même.

Bỗng nàng phát hiện, trong một chiếc hộp bọc xa-tanh đen, một chuỗi kim cương lộng lẫy; và tim nàng bắt đầu đập rộn lên vì một niềm khao khát không kìm nổi. Tay nàng run run khi cầm nó lên. Nàng đeo nó quanh cổ, bên ngoài chiếc áo cổ cao, và đứng ngây ngất trước chính mình.

Puis, elle demanda, hésitante, pleine d'angoisse:

Rồi nàng hỏi, ngập ngừng, lòng đầy lo âu:

—Peux-tu me prêter cela, rien que cela?

— Cậu cho mình mượn cái này được không, chỉ cái này thôi?

—Mais, oui, certainement.

— Ồ, được chứ, tất nhiên rồi.

Elle sauta au cou de son amie, l'embrassa avec emportement, puis s'enfuit avec son trésor.

Nàng ôm chầm lấy cổ bạn, hôn bạn cuồng nhiệt, rồi chạy biến đi cùng báu vật của mình.

Le jour de la fête arriva. Mme Loisel eut un succès. Elle était plus jolie que toutes, élégante, gracieuse, souriante et folle de joie. Tous les hommes la regardaient, demandaient son nom, cherchaient à être présentés. Tous les attachés du cabinet voulaient valser avec elle. Le ministre la remarqua.

Ngày dự tiệc đã đến. Bà Loisel được một phen nổi bật. Nàng xinh đẹp hơn tất cả, thanh lịch, duyên dáng, tươi cười và vui sướng đến cuồng dại. Mọi người đàn ông đều nhìn nàng, hỏi tên nàng, tìm cách để được giới thiệu. Tất cả các tùy viên trong văn phòng Bộ trưởng đều muốn được nhảy van-xơ với nàng. Ông Bộ trưởng để ý tới nàng.

Elle dansait avec ivresse, avec emportement, grisée par le plaisir, ne pensant plus à rien, dans le triomphe de sa beauté, dans la gloire de son succès, dans une sorte de nuage de bonheur fait de tous ces hommages, de toutes ces admirations, de tous ces désirs éveillés, de cette victoire si complète et si douce au cœur des femmes.

Nàng nhảy say sưa, cuồng nhiệt, ngây ngất vì niềm vui thú, không còn nghĩ đến điều gì nữa, giữa chiến thắng của sắc đẹp, giữa vinh quang của thành công, trong một thứ đám mây hạnh phúc kết nên từ tất cả những lời tán tụng ấy, tất cả những ánh nhìn ngưỡng mộ ấy, tất cả những dục vọng được khơi dậy ấy, từ cuộc chiến thắng trọn vẹn và ngọt ngào biết bao đối với trái tim đàn bà.

Elle partit vers quatre heures du matin. Son mari, depuis minuit, dormait dans un petit salon désert avec trois autres messieurs dont les femmes s'amusaient beaucoup.

Nàng ra về vào khoảng bốn giờ sáng. Chồng nàng, từ nửa đêm, đã ngủ trong một phòng khách nhỏ vắng vẻ cùng ba ông khác có vợ đang vui chơi thỏa thích.

Il lui jeta sur les épaules les vêtements qu'il avait apportés pour la sortie, modestes vêtements de la vie ordinaire, dont la pauvreté jurait avec l'élégance de la toilette de bal. Elle le sentit et voulut s'enfuir, pour ne pas être remarquée par les autres femmes qui s'enveloppaient de riches fourrures.

Anh khoác lên vai nàng những chiếc áo anh đã mang theo cho lúc ra về, những chiếc áo xoàng xĩnh của đời sống thường ngày, mà vẻ nghèo nàn của chúng chỏi hẳn với vẻ sang trọng của bộ áo dạ hội. Nàng cảm thấy điều đó và muốn chạy trốn, để khỏi bị những người đàn bà khác đang quấn mình trong những tấm áo lông thú đắt tiền để ý tới.

Loisel la retenait:

Loisel giữ nàng lại:

—Attends donc. Tu vas attraper froid dehors. Je vais appeler un fiacre.

— Đợi đã nào. Ra ngoài em sẽ bị cảm lạnh đấy. Để anh đi gọi một cỗ xe ngựa.

Mais elle ne l'écoutait point et descendait rapidement l'escalier. Lorsqu'ils furent dans la rue, ils ne trouvèrent pas de voiture; et ils se mirent à chercher, criant après les cochers qu'ils voyaient passer de loin.

Nhưng nàng chẳng nghe anh, cứ vội vã bước xuống cầu thang. Khi ra tới phố, họ không tìm được xe; và họ bắt đầu đi tìm, gọi với theo những người đánh xe mà họ trông thấy chạy qua đằng xa.

Ils descendaient vers la Seine, désespérés, grelottants. Enfin ils trouvèrent sur le quai un de ces vieux coupés noctambules qu'on ne voit dans Paris que la nuit venue, comme s'ils eussent été honteux de leur misère pendant le jour.

Họ đi xuôi về phía sông Seine, tuyệt vọng, run lập cập. Cuối cùng, trên bờ kè, họ tìm được một trong những cỗ xe ngựa cũ kỹ chuyên chạy đêm mà ở Paris người ta chỉ thấy khi trời đã tối, như thể ban ngày chúng xấu hổ vì vẻ tàn tạ của mình.

Il les ramena jusqu'à leur porte, rue des Martyrs, et ils remontèrent tristement chez eux. C'était fini, pour elle. Et il songeait, lui, qu'il lui faudrait être au Ministère à dix heures.

Cỗ xe đưa họ về tận cửa nhà, ở phố Martyrs, và họ buồn bã leo lên căn hộ của mình. Với nàng, thế là hết. Còn anh thì nghĩ rằng mười giờ anh đã phải có mặt ở Bộ.

Elle ôta les vêtements dont elle s'était enveloppé les épaules, devant la glace, afin de se voir encore une fois dans sa gloire. Mais soudain elle poussa un cri. Elle n'avait plus sa rivière autour du cou!

Nàng cởi những chiếc áo khoác trên vai ra, trước gương, để được ngắm mình thêm một lần nữa trong vẻ huy hoàng. Nhưng bỗng nàng thét lên. Chuỗi kim cương không còn trên cổ nàng nữa!

Son mari, à moitié dévêtu, déjà, demanda:

Chồng nàng, đã cởi quần áo được một nửa, hỏi:

—Qu'est-ce que tu as?

— Em làm sao thế?

Elle se tourna vers lui, affolée:

Nàng quay về phía anh, cuống cuồng:

—J'ai... j'ai... je n'ai plus la rivière de madame Forestier.

— Em... em... em không còn chuỗi kim cương của bà Forestier nữa.

Il se dressa, éperdu:

Anh đứng phắt dậy, rụng rời:

—Quoi!... comment!... Ce n'est pas possible!

— Cái gì!... thế nào!... Không thể thế được!

Et ils cherchèrent dans les plis de la robe, dans les plis du manteau, dans les poches, partout. Ils ne la trouvèrent point.

Và họ tìm trong các nếp áo dạ hội, trong các nếp áo choàng, trong các túi, khắp mọi nơi. Họ không tìm thấy.

Il demandait:

Anh hỏi:

—Tu es sûre que tu l'avais encore en quittant le bal?

— Em có chắc là lúc rời vũ hội em vẫn còn đeo nó không?

—Oui, je l'ai touchée dans le vestibule du Ministère.

— Có, em còn sờ thấy nó ở tiền sảnh của Bộ.

—Mais, si tu l'avais perdue dans la rue, nous l'aurions entendu tomber. Elle doit être dans le fiacre.

— Nhưng nếu em đánh rơi ngoài phố thì chúng ta đã phải nghe thấy tiếng nó rơi. Chắc nó ở trong xe.

—Oui, C'est probable. As-tu pris le numéro?

— Ừ, có lẽ thế. Anh có ghi số xe không?

—Non. Et toi, tu ne l'as pas regardé?

— Không. Còn em, em không nhìn số à?

—Non.

— Không.

Ils se contemplaient atterrés. Enfin Loisel se rhabilla.

Họ nhìn nhau, bàng hoàng. Cuối cùng Loisel mặc lại quần áo.

—Je vais, dit-il, refaire tout le trajet que nous avons fait à pied, pour voir si je ne la retrouverai pas.

— Anh sẽ đi lại toàn bộ quãng đường chúng ta đã đi bộ, anh nói, xem có tìm lại được không.

Et il sortit. Elle demeura en toilette de soirée, sans force pour se coucher, abattue sur une chaise, sans feu, sans pensée.

Và anh đi ra. Nàng vẫn ngồi nguyên trong bộ áo dạ hội, chẳng còn sức để đi nằm, gục trên một chiếc ghế, không lửa sưởi, không một ý nghĩ.

Son mari rentra vers sept heures. Il n'avait rien trouvé.

Khoảng bảy giờ chồng nàng trở về. Anh chẳng tìm thấy gì.

Il se rendit à la Préfecture de police, aux journaux, pour faire promettre une récompense, aux compagnies de petites voitures, partout enfin où un soupçon d'espoir le poussait.

Anh đến Sở Cảnh sát, đến các tòa báo để đăng tin hứa thưởng, đến các hãng xe ngựa, nói tóm lại là đến bất cứ nơi nào một tia hy vọng mong manh đẩy anh tới.

Elle attendit tout le jour, dans le même état d'effarement devant cet affreux désastre.

Nàng chờ đợi suốt cả ngày, vẫn thất thần như thế trước tai họa khủng khiếp ấy.

Loisel revint le soir, avec la figure creusée, pâlie; il n'avait rien découvert.

Tối đến Loisel trở về, mặt hốc hác, tái nhợt; anh chẳng phát hiện được gì.

—Il faut, dit-il, écrire à ton amie que tu as brisé la fermeture de sa rivière et que tu la fais réparer. Cela nous donnera le temps de nous retourner.

— Phải viết thư cho bạn em, anh nói, bảo rằng em đã làm gãy khóa chuỗi kim cương của bà ấy và đang cho sửa. Như thế chúng ta sẽ có thời gian mà xoay xở.

Elle écrivit sous sa dictée.

Nàng viết theo lời anh đọc.

Au bout d'une semaine, ils avaient perdu toute espérance.

Sau một tuần, họ đã mất hết mọi hy vọng.

Et Loisel, vieilli de cinq ans, déclara:

Và Loisel, già đi năm tuổi, tuyên bố:

—Il faut aviser à remplacer ce bijou.

— Phải tính chuyện thay món nữ trang ấy.

Ils prirent, le lendemain, la boîte qui l'avait renfermé, et se rendirent chez le joaillier, dont le nom se trouvait dedans. Il consulta ses livres:

Hôm sau, họ mang chiếc hộp đã từng đựng nó tới hiệu kim hoàn có tên ghi bên trong. Ông chủ hiệu tra sổ sách:

—Ce n'est pas moi, madame, qui ai vendu cette rivière; j'ai dû seulement fournir l'écrin.

— Thưa bà, không phải tôi bán chuỗi kim cương này; chắc tôi chỉ cung cấp cái hộp thôi.

Alors ils allèrent de bijoutier en bijoutier, cherchant une parure pareille à l'autre, consultant leurs souvenirs, malades tous deux de chagrin et d'angoisse.

Thế là họ đi hết hiệu kim hoàn này đến hiệu kim hoàn khác, tìm một món trang sức giống hệt món kia, cố lục lại trí nhớ, cả hai đều phát ốm vì buồn phiền và lo sợ.

Ils trouvèrent, dans une boutique du Palais-Royal, un chapelet de diamants qui leur parut entièrement semblable à celui qu'ils cherchaient. Il valait quarante mille francs. On le leur laisserait à trente-six mille.

Ở một cửa hiệu trong khu Palais-Royal, họ tìm được một chuỗi kim cương mà họ thấy giống hệt chuỗi họ đang tìm. Nó trị giá bốn mươi nghìn phrăng. Người ta có thể để lại cho họ với giá ba mươi sáu nghìn.

Ils prièrent donc le joaillier de ne pas le vendre avant trois jours. Et ils firent condition qu'on le reprendrait, pour trente-quatre mille francs, si le premier était retrouvé avant la fin de février.

Vậy là họ xin ông chủ hiệu đừng bán nó trong vòng ba ngày. Và họ thỏa thuận rằng hiệu sẽ mua lại với giá ba mươi tư nghìn phrăng nếu chuỗi kia được tìm thấy trước cuối tháng Hai.

Loisel possédait dix-huit mille francs que lui avait laissés son père. Il emprunterait le reste.

Loisel có mười tám nghìn phrăng do cha anh để lại. Anh sẽ vay phần còn lại.

Il emprunta, demandant mille francs à l'un, cinq cents à l'autre, cinq louis par-ci, trois louis par-là. Il fit des billets, prit des engagements ruineux, eut affaire aux usuriers, à toutes les races de prêteurs. Il compromit toute la fin de son existence, risqua sa signature sans savoir même s'il pourrait y faire honneur, et, épouvanté par les angoisses de l'avenir, par la noire misère qui allait s'abattre sur lui, par la perspective de toutes les privations physiques et de toutes les tortures morales, il alla chercher la rivière nouvelle, en déposant sur le comptoir du marchand trente-six mille francs.

Anh đi vay, hỏi người này một nghìn phrăng, người kia năm trăm, chỗ này năm đồng louis, chỗ kia ba đồng louis. Anh ký giấy nợ, nhận những cam kết đến khánh kiệt, dây dưa với bọn cho vay nặng lãi, với đủ mọi hạng người cho vay. Anh đem cả quãng đời còn lại ra đánh cược, liều đặt bút ký mà thậm chí không biết liệu mình có giữ được chữ tín hay không, và, kinh hoàng trước những nỗi lo âu của tương lai, trước cảnh túng quẫn đen tối sắp sửa ập xuống đầu mình, trước viễn cảnh của mọi thiếu thốn về thể xác và mọi giày vò về tinh thần, anh đến lấy chuỗi kim cương mới, đặt lên quầy của người bán ba mươi sáu nghìn phrăng.

Quand Mme Loisel reporta la parure à Mme Forestier, celle-ci lui dit, d'un air froissé:

Khi bà Loisel mang món trang sức đến trả bà Forestier, bà này nói với vẻ phật ý:

—Tu aurais dû me la rendre plus tôt, car, je pouvais en avoir besoin.

— Lẽ ra cậu phải trả mình sớm hơn chứ, vì có khi mình cần đến nó.

Elle n'ouvrit pas l'écrin, ce que redoutait son amie. Si elle s'était aperçue de la substitution, qu'aurait-elle pensé? qu'aurait-elle dit? Ne l'aurait-elle pas prise pour une voleuse?

Bà ấy không mở hộp ra, điều mà bạn bà vẫn nơm nớp lo sợ. Nếu bà ấy nhận ra sự đánh tráo, bà ấy sẽ nghĩ gì? sẽ nói gì? Liệu bà ấy có coi nàng là kẻ cắp không?

Mme Loisel connut la vie horrible des nécessiteux. Elle prit son parti, d'ailleurs, tout d'un coup, héroïquement. Il fallait payer cette dette effroyable. Elle payerait. On renvoya la bonne; on changea de logement; on loua sous les toits une mansarde.

Bà Loisel nếm trải cuộc sống cùng cực của những kẻ túng thiếu. Vả chăng, nàng đã quyết ngay một bề, một cách anh dũng. Phải trả món nợ kinh khủng ấy. Nàng sẽ trả. Họ cho cô hầu nghỉ việc; họ dọn nhà; họ thuê một gian gác xép sát mái.

Elle connut les gros travaux du ménage, les odieuses besognes de la cuisine. Elle lava la vaisselle, usant ses ongles roses sur les poteries grasses et le fond des casseroles. Elle savonna le linge sale, les chemises et les torchons, qu'elle faisait sécher sur une corde; elle descendit à la rue, chaque matin, les ordures, et monta l'eau, s'arrêtant à chaque étage pour souffler. Et, vêtue comme une femme du peuple, elle alla chez le fruitier, chez l'épicier, chez le boucher, le panier au bras, marchandant, injuriée, défendant sou à sou son misérable argent.

Nàng biết thế nào là những việc nặng nhọc trong nhà, những công việc bếp núc đáng ghét. Nàng rửa bát đĩa, làm mòn những móng tay hồng trên những chiếc bát sành nhờn mỡ và trên đáy xoong nồi. Nàng giặt quần áo bẩn, sơ mi và giẻ lau, rồi phơi lên một sợi dây; mỗi sáng nàng mang rác xuống đường, và xách nước lên, dừng lại ở mỗi tầng để thở. Và, ăn mặc như một người đàn bà bình dân, nàng đến hàng hoa quả, hàng tạp hóa, hàng thịt, giỏ khoác trên tay, mặc cả, bị chửi bới, giữ từng xu một đồng tiền khốn khổ của mình.

Il fallait chaque mois payer des billets, en renouveler d'autres, obtenir du temps.

Mỗi tháng lại phải trả mấy giấy nợ, gia hạn những giấy khác, xin khất thêm thời gian.

Le mari travaillait le soir à mettre au net les comptes d'un commerçant, et la nuit, souvent, il faisait de la copie à cinq sous la page.

Buổi tối người chồng làm thêm việc chép lại cho sạch sổ sách của một nhà buôn, và đêm đến, nhiều khi, anh chép thuê năm xu một trang.

Et cette vie dura dix ans.

Và cuộc sống ấy kéo dài mười năm.

Au bout de dix ans, ils avaient tout restitué, tout, avec le taux de l'usure, et l'accumulation des intérêts superposés.

Sau mười năm, họ đã hoàn trả tất cả, tất cả, cùng với lãi suất cắt cổ và những khoản lãi mẹ đẻ lãi con chồng chất lên nhau.

Mme Loisel semblait vieille, maintenant. Elle était devenue la femme forte, et dure, et rude, des ménages pauvres. Mal peignée, avec les jupes de travers et les mains rouges, elle parlait haut, lavait à grande eau les planchers. Mais parfois, lorsque son mari était au bureau elle s'asseyait auprès de la fenêtre, et elle songeait à cette soirée d'autrefois, à ce bal, où elle avait été si belle et si fêtée.

Giờ đây bà Loisel trông đã già. Nàng đã trở thành người đàn bà khỏe mạnh, và cứng cỏi, và thô ráp của những gia đình nghèo. Đầu tóc bù xù, váy xộc xệch, đôi tay đỏ ửng, nàng nói to, dội nước ào ào mà cọ sàn nhà. Nhưng đôi khi, lúc chồng đi làm, nàng ngồi bên cửa sổ, và nàng nghĩ tới buổi dạ hội năm xưa, tới vũ hội ấy, nơi nàng đã từng xinh đẹp và được tung hô, săn đón đến thế.

Que serait-il arrivé si elle n'avait point perdu cette parure? Qui sait? qui sait? Comme la vie est singulière, changeante! Comme il faut peu de chose pour vous perdre ou vous sauver!

Chuyện gì sẽ xảy ra nếu nàng không đánh mất món trang sức ấy? Ai mà biết được? ai mà biết được? Đời sao mà kỳ lạ, mà đổi thay khôn lường! Chỉ cần một chút cỏn con là đủ khiến ta mất tất cả hay cứu vớt được ta!

Or, un dimanche, comme elle était allée faire un tour aux Champs-Élysées pour se délasser des besognes de la semaine, elle aperçut tout à coup une femme qui promenait un enfant. C'était Mme Forestier, toujours jeune, toujours belle, toujours séduisante.

Thế rồi, một ngày Chủ nhật, khi nàng đi dạo một vòng trên đại lộ Champs-Élysées cho khuây khỏa sau những việc vất vả trong tuần, nàng chợt trông thấy một người đàn bà đang dắt một đứa trẻ đi dạo. Đó là bà Forestier, vẫn trẻ trung, vẫn xinh đẹp, vẫn quyến rũ.

Mme Loisel se sentit émue. Allait-elle lui parler? Oui, certes. Et maintenant qu'elle avait payé, elle lui dirait tout. Pourquoi pas?

Bà Loisel thấy xúc động. Nàng có nên nói chuyện với bà ấy không? Có chứ, hẳn rồi. Và giờ đây, khi đã trả xong nợ, nàng sẽ kể hết với bà ấy. Sao lại không?

Elle s'approcha.

Nàng lại gần.

—Bonjour, Jeanne.

— Chào Jeanne.

L'autre ne la reconnaissait point, s'étonnant d'être appelée ainsi familièrement par cette bourgeoise. Elle balbutia:

Người kia không nhận ra nàng, ngạc nhiên vì bị người đàn bà bình dân này gọi mình thân mật đến thế. Bà lắp bắp:

—Mais... madame!.. Je ne sais.... Vous devez vous tromper.

— Nhưng... thưa bà!.. Tôi không biết.... Hẳn bà nhầm người rồi.

—Non. Je suis Mathilde Loisel.

— Không đâu. Mình là Mathilde Loisel đây.

Son amie poussa un cri:

Bạn nàng kêu lên:

—Oh!... ma pauvre Mathilde, comme tu es changée!...

— Ôi!... Mathilde tội nghiệp của mình, cậu khác quá!...

—Oui, j'ai eu des jours bien durs, depuis que je ne t'ai vue; et bien des misères... et cela à cause de toi!...

— Ừ, từ hồi không gặp cậu, mình đã trải qua những ngày thật khổ cực; và bao nhiêu là cảnh túng quẫn... mà tất cả là tại cậu!...

—De moi.... Comment ça?

— Tại mình.... Sao lại thế?

—Tu te rappelles bien cette rivière de diamants que tu m'as prêtée pour aller à la fête du Ministère.

— Cậu còn nhớ chuỗi kim cương cậu cho mình mượn để đi dự tiệc ở Bộ chứ.

—Oui. Eh bien?

— Nhớ. Thì sao?

—Eh bien, je l'ai perdue.

— Thì mình đã làm mất nó.

—Comment! puisque tu me l'as rapportée.

— Sao lại thế! cậu đã trả lại mình rồi kia mà.

—Je t'en ai rapporté une autre toute pareille. Et voilà dix ans que nous la payons. Tu comprends que ça n'était pas aisé pour nous, qui n'avions rien.... Enfin c'est fini, et je suis rudement contente.

— Mình đã trả cậu một chuỗi khác giống hệt. Và đã mười năm nay vợ chồng mình phải trả nợ vì nó. Cậu hiểu cho, chuyện đó chẳng dễ dàng gì với vợ chồng mình, vốn chẳng có gì trong tay.... Nhưng thôi, giờ thì xong rồi, và mình mừng ghê lắm.

Mme Forestier s'était arrêtée.

Bà Forestier đứng sững lại.

—Tu dis que tu as acheté une rivière de diamants pour remplacer la mienne?

— Cậu bảo là cậu đã mua một chuỗi kim cương để thay chuỗi của mình à?

—Oui.. Tu ne t'en étais pas aperçue, hein? Elles étaient bien pareilles.

— Ừ.. Cậu không nhận ra, phải không? Hai chuỗi giống nhau lắm mà.

Et elle souriait d'une joie orgueilleuse et naïve.

Và nàng mỉm cười với một niềm vui kiêu hãnh và ngây thơ.

Mme Forestier, fort émue, lui prit les deux mains.

Bà Forestier, xúc động vô cùng, nắm lấy hai tay nàng.

—Oh! ma pauvre Mathilde! Mais la mienne était fausse. Elle valait au plus cinq cents francs!...

— Ôi! Mathilde tội nghiệp của mình! Nhưng chuỗi của mình là đồ giả. Cùng lắm chỉ đáng năm trăm phrăng thôi!...