Nhật ký người điên

某君昆仲。今隱其名，皆余昔日在中學校時良友；分隔多年，消息漸闕。日前偶聞其一大病；適歸故鄕，迂道往訪，則僅晤一人，言病者其弟也。勞君遠道來視，然已早愈，赴某地候補矣。因大笑，出示日記二册，謂可見當日病狀，不妨獻諸舊友。持歸閱一過，知所患蓋『迫害狂』之類。語頗錯雜無倫次，又多荒唐之言；亦不著月日，惟墨色字體不一，知非一時所書。間亦有略具聯絡者，今撮錄一篇，以供醫家硏究，記中語誤，一字不易；惟人名雖皆村人，不爲世間所知，無關大體，亦悉易去。至於書名，則本人愈後所題，不復改也。七年四月二日識。

Anh em ông Mỗ, nay xin giấu tên, đều là bạn tốt của tôi thuở còn học trường trung học; chia cách nhiều năm, tin tức dần thưa. Mới đây tình cờ nghe một người trong đó mắc bệnh nặng; nhân dịp về quê, bèn rẽ đường ghé thăm, thì chỉ gặp được một người, nói rằng kẻ mắc bệnh là em mình. Phiền ông đường xa đến thăm, song đã khỏi từ lâu, đi đến nơi nọ chờ bổ dụng rồi. Nhân đó cả cười, đưa ra hai cuốn nhật ký, bảo có thể xem được bệnh trạng hồi ấy, chẳng ngại đem tặng bạn cũ. Mang về đọc qua một lượt, biết bệnh mắc phải đại để thuộc loại chứng “hoang tưởng bị hại”. Lời lẽ khá rối ren, không thứ lớp, lại lắm lời hoang đường; cũng chẳng ghi ngày tháng, duy màu mực và nét chữ không đồng, biết chẳng phải viết trong một lúc. Trong đó cũng có đoạn hơi liền mạch, nay chép lấy một thiên, để các nhà y học nghiên cứu. Chỗ sai lầm trong nhật ký, không đổi một chữ; duy tên người tuy đều là người làng, thế gian không ai biết đến, chẳng quan hệ đại thể, cũng đều thay đi cả. Còn như tên sách, thì do chính người ấy đề sau khi khỏi bệnh, không sửa lại nữa. Ngày mồng hai tháng Tư năm Dân Quốc thứ bảy, ghi.

今天晚上，很好的月光。

Đêm nay, ánh trăng rất đẹp.

我不見他，已是三十多年；今天見了，精神分外爽快。纔知道以前的三十多年，全是發昏；然而須十分小心。不然，那趙家的狗，何以看我兩眼呢？

Tôi không thấy nó, đã hơn ba mươi năm; hôm nay thấy rồi, tinh thần khoan khoái lạ thường. Mới biết hơn ba mươi năm trước đây, toàn là mê muội; thế nhưng phải hết sức cẩn thận. Bằng không, con chó nhà họ Triệu kia, cớ sao lại nhìn tôi hai cái?

我怕得有理。

Tôi sợ thế là phải.

今天全沒月光，我知道不妙。早上小心出門，趙貴翁的眼色便怪：似乎怕我，似乎想害我。還有七八個人，交頭接耳的議論我。又怕我看見。一路上的人，都是如此。其中最兇的一個人，張着嘴，對我笑了一笑；我便從頭直冷到腳跟，曉得他們布置，都已妥當了。

Hôm nay chẳng có chút ánh trăng nào, tôi biết là không ổn. Sáng sớm cẩn thận ra khỏi cửa, thì ánh mắt ông Triệu Quý đã lạ: dường như sợ tôi, dường như muốn hại tôi. Lại còn bảy tám người, chụm đầu ghé tai bàn tán về tôi. Lại sợ tôi trông thấy. Người dọc đường, ai cũng như thế cả. Trong đó một kẻ hung tợn nhất, há miệng ra, cười với tôi một cái; tôi liền lạnh buốt từ đầu đến gót chân, biết rằng chúng sắp đặt, đều đã xong xuôi cả rồi.

我可不怕，仍舊走我的路。前面一夥小孩子，也在那里議論我；眼色也同趙貴翁一樣，臉色也都鐵靑。我想我同小孩子有什麽讎，他也這樣。忍不住大聲說：『你吿訴我！』他們可就跑了。

Tôi nào có sợ, vẫn cứ đi đường của tôi. Phía trước một tốp trẻ con, cũng đang bàn tán về tôi ở đó; ánh mắt cũng giống ông Triệu Quý, sắc mặt cũng đều xanh mét như sắt. Tôi nghĩ tôi với lũ trẻ con có thù oán gì, mà chúng cũng thế này. Không nhịn được, tôi nói to: “Chúng mày nói cho tao biết!” Thế là chúng chạy mất.

我想：我同趙貴翁有什麽讎，同路上的人又有什麽讎；只有廿年以前，把古久先生的陳年流水簿子，踹了一腳，古久先生很不高興。趙貴翁雖然不認識他，一定也聽到風聲，代抱不平；約定路上的人，同我作寃對。但是小孩子呢？那時候，他們還沒有出世，何以今天也睜着怪眼睛，似乎怕我，似乎想害我。這眞教我怕，教我納罕而且傷心。

Tôi nghĩ: tôi với ông Triệu Quý có thù oán gì, với người dọc đường lại có thù oán gì; chỉ có hai mươi năm trước, tôi đã giẫm một cái lên cuốn sổ sách thu chi lâu năm của ông Cổ Cửu, ông Cổ Cửu rất không vui. Ông Triệu Quý tuy không quen biết ông ấy, chắc hẳn cũng nghe phong thanh, ôm mối bất bình thay; hẹn với người dọc đường, cùng làm oan gia với tôi. Nhưng còn lũ trẻ con? Hồi ấy, chúng còn chưa ra đời, sao hôm nay cũng trợn những con mắt kỳ quái, dường như sợ tôi, dường như muốn hại tôi. Điều này thật khiến tôi sợ, khiến tôi kinh ngạc mà lại đau lòng.

我明白了。這是他們娘老子教的！

Tôi hiểu rồi. Đấy là cha mẹ chúng dạy!

晚上總是睡不着。凡事須得硏究，纔會明白。

Đêm nào cũng không ngủ được. Mọi việc đều phải nghiên cứu, mới hiểu ra được.

他們——也有給知縣打枷過的，也有給紳士掌過嘴的，也有衙役佔了他妻子的，也有老子娘被債主逼死的；他們那時候的臉色，全沒有昨天這麽怕，也沒有這麽兇。

Bọn họ — có kẻ từng bị quan huyện bắt đeo gông, có kẻ từng bị thân hào tát vào mặt, có kẻ bị nha dịch chiếm mất vợ, có kẻ cha mẹ bị chủ nợ bức đến chết; vẻ mặt họ lúc ấy, đều không sợ hãi như hôm qua, cũng không hung tợn như thế này.

最奇怪的是昨天街上的那個女人，打他兒子，嘴裏說道，『老子呀！我要咬你幾口纔出氣！』他眼睛卻看着我。我出了一驚，遮掩不住；那靑面獠牙的一夥人，便都哄笑起來。陳老五趕上前，硬把我拖回家中了。

Lạ nhất là người đàn bà ngoài phố hôm qua, đánh con mình, miệng nói, “Tổ cha mày! Tao phải cắn mày mấy miếng mới hả giận!” Mắt mụ lại nhìn tôi. Tôi giật mình, không che giấu được; bọn mặt xanh nanh vàng kia, liền phá lên cười ồ. Trần lão Ngũ chạy tới, cố lôi tôi về nhà.

拖我回家。家裏的人都裝作不認識我；他們的眼色，也全同別人一樣。進了書房，便反扣上門，宛然是關了一隻雞鴨。這一件事，越教我猜不出底細。

Lôi tôi về nhà. Người trong nhà đều giả vờ không biết tôi; ánh mắt của họ, cũng hệt như người khác. Vào thư phòng, liền khóa trái cửa lại từ bên ngoài, y như nhốt một con gà con vịt. Việc này, lại càng khiến tôi đoán không ra ngọn ngành.

前幾天，狼子村的佃戶來吿荒，對我大哥說，他們村裏的一個大惡人，給大家打死了；幾個人便挖出他的心肝來，用油煎炒了喫，可以壯壯膽子。我插了一句嘴，佃戶和大哥便都看我幾眼。今天纔曉得他們的眼光，全同外面的那夥人一模一樣。

Mấy hôm trước, người tá điền làng Lang Tử đến báo mất mùa, nói với anh cả tôi rằng, trong làng họ có một tên đại ác, bị mọi người đánh chết; mấy người liền moi tim gan hắn ra, rán xào bằng dầu mà ăn, để cho mạnh gan. Tôi chêm vào một câu, người tá điền và anh cả liền nhìn tôi mấy cái. Hôm nay mới biết ánh mắt của họ, giống hệt bọn người ngoài kia.

想起來，我從頂上直冷到腳跟。

Nghĩ lại, tôi lạnh buốt từ đỉnh đầu đến gót chân.

他們會喫人，就未必不會喫我。

Chúng đã biết ăn thịt người, thì chưa chắc đã không ăn thịt tôi.

你看那女人『咬你幾口』的話，和一夥靑面獠牙人的笑，和前天佃戶的話，明明是暗號。我看出他話中全是毒，笑中全是刀，他們的牙齒，全是白厲厲的排着，這就是喫人的家伙。

Thử xem câu “cắn mày mấy miếng” của người đàn bà ấy, với tiếng cười của bọn mặt xanh nanh vàng, với lời người tá điền hôm kia, rõ ràng là ám hiệu. Tôi nhận ra trong lời chúng toàn là thuốc độc, trong tiếng cười toàn là dao, răng chúng, đều trắng nhởn sắc lẹm xếp thành hàng, đó chính là đồ nghề ăn thịt người.

照我自己想，雖然不是惡人，自從踹了古家的簿子，可就難說了。他們似乎別有心思，我全猜不出。況且他們一翻臉，便說人是惡人。我還記得大哥教我做論，無論怎樣好人，翻他幾句，他便打上幾個圈；原諒壞人幾句，他便說『翻天妙手，與衆不同』。我那里猜得到他們的心思，究竟怎樣；況且是要喫的時候。

Theo tôi tự nghĩ, tuy tôi không phải kẻ ác, nhưng từ khi giẫm lên sổ sách nhà họ Cổ, thì khó nói lắm. Chúng dường như có dụng ý khác, tôi hoàn toàn đoán không ra. Huống chi chúng hễ trở mặt, là bảo người ta là kẻ ác. Tôi còn nhớ anh cả dạy tôi làm văn nghị luận, dù là người tốt đến đâu, bác bẻ người ấy mấy câu, anh liền khuyên cho mấy khuyên; bào chữa cho kẻ xấu mấy câu, anh liền phê “Tay khéo đảo trời, khác hẳn người thường”. Tôi đâu đoán được tâm tư của chúng, rốt cuộc ra sao; huống chi là lúc chúng muốn ăn.

凡事總須硏究，纔會明白，古來時常喫人，我也還記得，可是不甚淸楚。我翻開歷史一查，這歷史沒有年代，歪歪斜斜的每葉上都寫着『仁義道德』幾個字。我橫竪睡不着，仔細看了半夜，纔從字縫裏看出字來，滿本都寫着兩個字是『喫人』！

Mọi việc đều phải nghiên cứu, mới hiểu ra được. Thời xưa vẫn thường ăn thịt người, tôi cũng còn nhớ, nhưng không rõ lắm. Tôi giở sử sách ra tra, cuốn sử này không có niên đại, trang nào cũng xiêu xiêu vẹo vẹo viết mấy chữ “nhân nghĩa đạo đức”. Đằng nào tôi cũng không ngủ được, bèn xem kỹ suốt nửa đêm, mới nhìn ra chữ trong kẽ chữ, cả cuốn sách đều viết đầy hai chữ là “ăn thịt người”!

書上寫着這許多字，佃戶說了這許多話，却都笑吟吟的睜着怪眼睛看我。

Sách viết bấy nhiêu chữ, người tá điền nói bấy nhiêu lời, thế mà đều cười tủm tỉm, trợn những con mắt kỳ quái nhìn tôi.

我也是人，他們想要喫我了！

Tôi cũng là người, chúng muốn ăn thịt tôi rồi!

早上，我靜坐了一會。陳老五送進飯來，一碗菜，一碗蒸魚；這魚的眼睛，白而且硬，張着嘴，同那一夥想喫人的人一樣。喫了幾筷，滑溜溜的不知是魚是人，便把他兜肚連腸的吐出。

Buổi sáng, tôi ngồi lặng một lúc. Trần lão Ngũ đưa cơm vào, một bát rau, một bát cá hấp; mắt con cá này, trắng mà cứng, há miệng ra, giống hệt bọn người muốn ăn thịt người kia. Ăn mấy đũa, trơn tuồn tuột không biết là cá hay là người, tôi bèn nôn thốc nó ra, cả ruột lẫn gan.

我說：『老五，對大哥説，我悶得荒，想到園裏走走。』老五不答應，走了，停一會，可就來開了門。

Tôi nói: “Lão Ngũ, thưa với anh cả, tôi bức bối quá, muốn ra vườn đi dạo một chút.” Lão Ngũ không đáp, đi ra, một lát sau, lại đến mở cửa.

我也不動，硏究他們如何擺佈我；知道他們一定不肯放鬆。果然！我大哥引了一個老頭子，慢慢走來；他滿眼兇光，怕我看出，只是低頭向着地，從眼鏡橫邊暗暗看我。大哥說：『今天你彷佛很好。』我說：『是的。』大哥說：『今天請何先生來，給你診一診。』我說：『可以！』其實我豈不知道這老頭子是劊子手扮的！無非借了看脈這名目，揣一揣肥瘠：因這功勞，也分一片肉喫。我也不怕；雖然不喫人，膽子卻比他們還壯。伸出兩個拳頭，看他如何下手。老頭子坐着，閉了眼睛，摸了好一會，呆了好一會；便張開他鬼眼睛說：『不要亂想。靜靜的養幾天，就好了。』

Tôi cũng không động đậy, nghiên cứu xem chúng định xếp đặt tôi ra sao; biết chắc chúng không chịu buông tha. Quả nhiên! Anh cả tôi dẫn một lão già, chậm rãi đi tới; mắt lão đầy hung quang, sợ tôi nhận ra, chỉ cúi đầu nhìn xuống đất, liếc trộm tôi qua mép kính. Anh cả nói: “Hôm nay em có vẻ khá lắm.” Tôi nói: “Vâng.” Anh cả nói: “Hôm nay mời ông lang Hà đến, bắt mạch cho em.” Tôi nói: “Được!” Kỳ thực tôi há lại không biết lão già này là đao phủ giả dạng! Chẳng qua mượn tiếng xem mạch, để nắn xem béo gầy: nhờ công ấy, cũng được chia một miếng thịt mà ăn. Tôi cũng chẳng sợ; tuy tôi không ăn thịt người, gan dạ lại còn lớn hơn chúng. Chìa hai nắm tay ra, xem lão ra tay thế nào. Lão già ngồi, nhắm mắt lại, sờ nắn hồi lâu, ngây ra hồi lâu; rồi mở đôi mắt quỷ ra nói: “Đừng nghĩ ngợi lung tung. Tĩnh dưỡng ít hôm, là khỏi.”

不要亂想，靜靜的養！養肥了，他們是自然可以多喫；我有什麽好處，怎麽會『好了』？他們這羣人，又想喫人，又是鬼鬼祟祟，想法子遮掩，不敢直捷下手，眞要令我笑死。我忍不住，便放聲大笑起來，十分快活。自己曉得這笑聲裏面，有的是義勇和正氣；老頭子和大哥，都失了色，被我這勇氣正氣鎭壓住了。

Đừng nghĩ ngợi lung tung, tĩnh dưỡng! Dưỡng cho béo, chúng tự nhiên được ăn nhiều hơn; tôi được lợi gì, làm sao mà “khỏi” được? Bọn người này, vừa muốn ăn thịt người, lại vừa lén lút vụng trộm, tìm cách che giấu, không dám ra tay thẳng thừng, thật làm tôi cười đến chết. Tôi không nhịn được, liền cất tiếng cười to, hết sức khoái chí. Tự tôi biết trong tiếng cười này, có cả nghĩa dũng và chính khí; lão già và anh cả, đều tái mặt, bị cái dũng khí chính khí này của tôi trấn áp.

但是我有勇氣，他們便越想喫我，沾光一點這勇氣。老頭子跨出門，走不多遠，便低聲對大哥說道，『趕緊喫罷！』大哥點點頭。原來也有你！這一件大發見，雖似意外，也在意中：合夥喫我的人，便是我的哥哥！

Nhưng tôi có dũng khí, chúng lại càng muốn ăn thịt tôi, để thơm lây chút dũng khí ấy. Lão già bước ra khỏi cửa, đi chưa được bao xa, liền nói khẽ với anh cả, “Cho dùng ngay đi!” Anh cả gật gật đầu. Hóa ra có cả anh! Phát hiện lớn này, tuy dường như bất ngờ, mà cũng nằm trong dự liệu: kẻ hùa nhau ăn thịt tôi, chính là anh trai tôi!

喫人的是我哥哥！

Kẻ ăn thịt người là anh tôi!

我是喫人的人的兄弟！

Tôi là em của kẻ ăn thịt người!

我自己被人喫了，可仍然是喫人的人的兄弟！

Chính tôi bị người ta ăn thịt, mà vẫn là em của kẻ ăn thịt người!

這幾天是退一步想：假使那老頭子不是劊子手扮的，眞是醫生，也仍然是喫人的人。他們的祖師李時珍做的『本草什麽』上，明明寫着人肉可以煎喫；他還能說自己不喫人麽？

Mấy hôm nay tôi lùi một bước mà nghĩ: giả sử lão già kia không phải đao phủ giả dạng, mà thật là thầy thuốc, thì cũng vẫn là kẻ ăn thịt người. Ông tổ nghề của chúng là Lý Thời Trân viết sách “Bản thảo gì đó”, trong ấy rõ ràng chép rằng thịt người có thể rán mà ăn; lão còn nói được là mình không ăn thịt người ư?

至于我家大哥，也毫不寃枉他。他對我講書的時候，親口說過可以『易子而食』；又一回偶然議論起一個不好的人，他便說不但該殺，還當『食肉寢皮』。我那時年紀還小，心跳了好半天。前天狼子村佃戶來說喫心肝的事，他也毫不奇怪，不住的點頭。可見心思是同從前一樣狠。既然可以『易子而食』，便什麽都易得，什麽人都喫得。我從前單聽他講道理，也糊塗過去；現在曉得他講道理的時候，不但脣邊還抹着人油，而且心裏滿裝着喫人的意思。

Còn như anh cả nhà tôi, cũng chẳng oan uổng gì cho anh. Khi giảng sách cho tôi, chính miệng anh đã nói có thể “đổi con cho nhau mà ăn”; lại một lần tình cờ bàn đến một người không tốt, anh liền nói chẳng những đáng giết, còn phải “ăn thịt nằm da”. Hồi ấy tôi còn nhỏ, tim đập thình thịch hồi lâu. Hôm kia người tá điền làng Lang Tử đến kể chuyện ăn tim gan, anh cũng chẳng lấy làm lạ chút nào, cứ gật đầu mãi. Đủ thấy tâm địa vẫn độc ác như xưa. Đã có thể “đổi con cho nhau mà ăn”, thì cái gì cũng đổi được, người nào cũng ăn được. Trước kia tôi chỉ nghe anh giảng đạo lý, cũng hồ đồ cho qua; nay mới biết khi anh giảng đạo lý, chẳng những trên môi còn dính mỡ người, mà trong lòng còn chứa đầy ý muốn ăn thịt người.

黑漆漆的，不知是日是夜。趙家的狗又叫起來了。

Tối om om, không biết là ngày hay đêm. Con chó nhà họ Triệu lại sủa lên rồi.

獅子似的凶心，兔子的怯弱，狐狸的狡猾，……

Lòng hung dữ như sư tử, sự nhút nhát của thỏ, sự xảo quyệt của cáo…

我曉得他們的方法，直捷殺了，是不肯的，而且也不敢，怕有禍祟。所以他們大家連絡，布滿了羅網，逼我自戕。試看前幾天街上男女的樣子，和這幾天我大哥的作爲，便足可悟出八九分了。最好是解下腰帶，挂在梁上，自己緊緊勒死；他們沒有殺人的罪名，又償了心願，自然都歡天喜地的發出一種嗚嗚咽咽的笑聲。否則驚嚇憂愁死了，雖則略瘦，也還可以首肯幾下。

Tôi biết cách của chúng, giết thẳng tay, thì chúng không chịu, mà cũng không dám, sợ mắc vạ. Cho nên chúng liên kết với nhau, giăng đầy lưới bẫy, ép tôi tự sát. Thử xem dáng vẻ đàn ông đàn bà ngoài phố mấy hôm trước, và việc làm của anh cả tôi mấy hôm nay, cũng đủ đoán ra được tám chín phần. Tốt nhất là cởi thắt lưng, treo lên xà nhà, tự mình thắt cổ chết; chúng không mang tội giết người, lại toại được tâm nguyện, tự nhiên đều hớn hở vui mừng mà phát ra một thứ tiếng cười ư ử nghẹn ngào. Bằng không thì sợ hãi lo buồn mà chết, tuy hơi gầy, cũng còn có thể gật gù mấy cái.

他們是只會喫死肉的！——記得什麽書上說，有一種東西，叫『海乙那』的，眼光和樣子都很難看；時常喫死肉，連極大的骨頭，都細細嚼爛，嚥下肚子去，想起來也教人害怕。『海乙那』是狼的親眷，狼是狗的本家。前天趙家的狗，看我幾眼，可見他也同謀，早已接洽，老頭子眼看着地。豈能瞞得我過。

Chúng chỉ biết ăn thịt chết thôi! — Nhớ có sách nào đó nói, có một giống vật, gọi là “Hải Ất Na”, ánh mắt và hình dáng đều rất khó coi; thường ăn thịt chết, đến cả những khúc xương thật to, cũng nhai nát kỹ càng, nuốt vào bụng, nghĩ đến cũng khiến người ta sợ. “Hải Ất Na” là họ hàng của chó sói, chó sói là cùng họ với chó. Hôm kia con chó nhà họ Triệu, nhìn tôi mấy cái, đủ thấy nó cũng đồng mưu, đã thông đồng từ trước rồi, lão già nhìn xuống đất. Sao lừa được tôi.

最可憐的是我的大哥。他也是人，何以毫不害怕；而且合夥喫我呢？還是歷來慣了，不以爲非呢？還是喪了良心，明知故犯呢？

Đáng thương nhất là anh cả tôi. Anh cũng là người, sao lại chẳng chút sợ hãi; mà còn hùa nhau ăn thịt tôi? Hay là xưa nay quen rồi, không cho là sai? Hay là mất hết lương tâm, biết rõ mà vẫn cố phạm?

我詛呪喫人的人，先從他起頭；要勸轉喫人的人，也先從他下手。

Tôi nguyền rủa kẻ ăn thịt người, trước hết bắt đầu từ anh; muốn khuyên kẻ ăn thịt người hồi tâm, cũng trước hết ra tay từ anh.

其實這種道理，到了現在，他們也該早已懂得，……

Thực ra đạo lý này, đến bây giờ, lẽ ra chúng cũng phải hiểu từ lâu rồi…

忽然來了一個人；年紀不過二十左右，相貌是不很看得淸楚，滿面笑容，對了我點頭，他的笑也不像眞笑。我便問他：『喫人的事，對麽？』他仍然笑着說：『不是荒年，怎麽會喫人。』我立刻就曉得，他也是一夥，喜歡喫人的；便自勇氣百倍，偏要問他。

Bỗng có một người đến; tuổi chừng hai mươi là cùng, diện mạo nhìn không rõ lắm, mặt mày tươi cười, gật đầu với tôi, nụ cười của hắn cũng chẳng giống cười thật. Tôi liền hỏi hắn: “Việc ăn thịt người, có đúng không?” Hắn vẫn cười mà nói: “Không phải năm đói kém, sao lại ăn thịt người.” Tôi lập tức biết ngay, hắn cũng cùng một bọn, thích ăn thịt người; liền dũng khí tăng gấp trăm, cứ nhất định phải hỏi hắn.

『對麽？』

“Có đúng không?”

『這等事問他甚麽。你眞會……說笑話。……今天天氣很好。』

“Chuyện ấy hỏi làm gì. Anh thật khéo… nói đùa… Hôm nay trời đẹp lắm.”

天氣是好，月色也很亮了。可是我要問你，『對麽？』

Trời thì đẹp, trăng cũng sáng lắm. Nhưng tôi muốn hỏi anh, “Có đúng không?”

他不以爲然了。含含胡胡的答道，『不……』

Hắn tỏ ra không đồng tình. Ậm ừ đáp, “Không…”

『不對？他們何以竟喫！』

“Không đúng? Thế sao chúng lại cứ ăn!”

『沒有的事……』

“Làm gì có chuyện ấy…”

『沒有的事？狼子村現喫；還有書上都寫着，通紅斬新！』

“Làm gì có chuyện ấy? Làng Lang Tử hiện đang ăn; lại còn sách vở đều chép cả, đỏ tươi mới tinh!”

他便變了臉，鐵一般靑。睜着眼說，『也許有的，這是從來如此……』

Hắn liền biến sắc, xanh mét như sắt. Trợn mắt nói, “Có lẽ là có, đó là xưa nay vẫn thế…”

『從來如此，便對麽？』

“Xưa nay vẫn thế, thì là đúng sao?”

『我不同你講這些道理；總之你不該說，你說便是你錯！』

“Tôi không bàn với anh những đạo lý ấy; tóm lại anh không nên nói, anh nói là anh sai!”

我直跳起來，張開眼，這人便不見了。全身出了一大片汗。他的年紀，比我大哥小得遠，居然也是一夥；這一定是他娘老子先教的。還怕已經教給他兒子了；所以連小孩子，也都惡狠狠的看我。

Tôi nhảy dựng lên, mở mắt ra, thì người ấy đã biến mất. Khắp người vã ra một lớp mồ hôi. Tuổi hắn, kém anh cả tôi xa lắm, thế mà cũng cùng một bọn; chắc chắn đây là cha mẹ hắn dạy trước. Lại e đã dạy cho con hắn rồi; cho nên đến cả trẻ con, cũng đều nhìn tôi hằm hằm dữ tợn.

自己想喫人，又怕被別人喫了，都用着疑心極深的眼光，面面相覷。……

Tự mình muốn ăn thịt người, lại sợ bị người khác ăn thịt, ai nấy đều dùng ánh mắt ngờ vực cực sâu, nhìn nhau trân trối…

去了這心思，放心做事走路喫飯睡覺，何等舒服。這只是一條門檻，一個關頭。他們可是父子、兄弟、夫婦、朋友、師生、仇敵和各不相識的人，都結成一夥，互相勸勉，互相牽掣，死也不肯跨這一步。

Bỏ được cái ý nghĩ ấy đi, yên tâm làm việc đi đường ăn cơm ngủ nghỉ, thì dễ chịu biết bao. Đây chỉ là một bậc cửa, một cửa ải. Thế mà chúng, cha con, anh em, vợ chồng, bè bạn, thầy trò, kẻ thù và những người chẳng quen biết nhau, đều kết thành một bọn, khuyến khích lẫn nhau, kìm giữ lẫn nhau, chết cũng không chịu bước qua bước này.

大淸早，去尋我大哥；他立在堂門外看天，我便走到他背後，攔住門，格外沈靜，格外和氣的對他說：

Sáng tinh mơ, tôi đi tìm anh cả; anh đứng ngoài cửa nhà chính nhìn trời, tôi bèn đi đến sau lưng anh, chặn cửa lại, hết sức điềm tĩnh, hết sức ôn hòa mà nói với anh:

『大哥，我有話吿訴你。』

“Anh cả, em có chuyện muốn nói với anh.”

『你說就是。』他趕緊回過臉來，點點頭。

“Em cứ nói.” Anh vội quay mặt lại, gật gật đầu.

『我只有幾句話，可是說不出來。大哥，大約當初野蠻的人，都喫過一點人。後來因爲心思不同，有的不喫人了，一味要好，便變了人，變了眞的人。有的卻還喫，——也同蟲子一樣，有的變了魚、鳥、猴子，一直變到人。有的不要好，至今還是蟲子。這喫人的人比不喫人的人，何等慚愧。怕比蟲子的慚愧猴子，還差得很遠很遠。

“Em chỉ có mấy lời, mà nói không ra. Anh cả, có lẽ thuở ban đầu người dã man, đều đã từng ăn chút ít thịt người. Về sau vì tâm tư khác nhau, có kẻ không ăn thịt người nữa, một mực muốn tốt, liền biến thành người, biến thành người thật. Có kẻ vẫn còn ăn — cũng như loài sâu bọ, có con biến thành cá, chim, khỉ, biến mãi cho đến thành người. Có con không muốn tốt, đến nay vẫn là sâu bọ. Kẻ ăn thịt người này so với kẻ không ăn thịt người, hổ thẹn biết bao. E rằng còn hổ thẹn hơn cái hổ thẹn của sâu bọ trước loài khỉ xa lắm, xa lắm.

『易牙蒸了他兒子，給桀紂喫，還是一直從前的事。誰曉得從盤古開闢天地以後，一直喫到易牙的兒子；從易牙的兒子，一直喫到徐錫林；從徐錫林，又一直喫到狼子村捉住的人。去年城裏殺了犯人，還有個生癆病的人，用饅頭蘸血舐。

“Dịch Nha hấp con mình, dâng cho Kiệt Trụ ăn, ấy còn là chuyện từ xa xưa. Ai biết được từ khi Bàn Cổ khai thiên lập địa về sau, ăn mãi cho đến con của Dịch Nha; từ con của Dịch Nha, ăn mãi cho đến Từ Tích Lâm; từ Từ Tích Lâm, lại ăn mãi cho đến người bị bắt ở làng Lang Tử. Năm ngoái trong thành giết tội phạm, còn có một kẻ mắc bệnh lao, lấy bánh màn thầu chấm máu mà liếm.

『他們要喫我，你一個人，原也無法可想；然而又何必去入夥。喫人的人，什麽事做不出；他們會喫我，也會喫你，一夥裏面，也會自喫。但只要轉一步，只要立刻改了，也就人人太平。雖然從來如此，我們今天也可以格外要好，說是不能！大哥，我相信你能說，前天佃戶要減租，你說過不能。』

“Chúng muốn ăn thịt em, một mình anh, vốn cũng chẳng có cách gì; nhưng hà tất phải nhập bọn. Kẻ ăn thịt người, việc gì mà không làm được; chúng ăn thịt em, thì cũng sẽ ăn thịt anh, trong một bọn với nhau, cũng sẽ ăn lẫn nhau. Nhưng chỉ cần quay đầu một bước, chỉ cần lập tức sửa đổi, thì người người đều yên ổn. Tuy xưa nay vẫn thế, hôm nay chúng ta cũng có thể đặc biệt muốn tốt, nói rằng: không được! Anh cả, em tin anh nói được, hôm kia người tá điền xin giảm tô, anh đã nói không được.”

當初，他還只是冷笑，隨後眼光便凶狠起來，一到說破他們的隱情，那就滿臉都變成靑色了。大門外立着一夥人，趙貴翁和他的狗，也在裏面，都探頭探腦的挨進來。有的是看不出面貌，似乎用布蒙着；有的是仍舊靑面潦牙，抿着嘴笑。我認識他們是一夥，都是喫人的人。可是也曉得他們心思很不一樣，一種是以爲從來如此，應該喫的；一種是知道不該喫，可是仍然要喫，又怕別人說破他，所以聽了我的話，越發氣憤不過，可是抿着嘴冷笑。

Lúc đầu, anh chỉ cười nhạt, sau đó ánh mắt liền trở nên hung dữ, đến khi nói toạc ra chỗ thầm kín của chúng, thì cả mặt đều biến thành màu xanh. Ngoài cổng lớn có một đám người đứng, ông Triệu Quý và con chó của ông ta, cũng ở trong đó, đều thò đầu thò cổ lấn vào. Có kẻ nhìn không ra mặt mũi, dường như lấy vải trùm lại; có kẻ vẫn mặt xanh nanh vàng như cũ, mím môi mà cười. Tôi nhận ra chúng là một bọn, đều là kẻ ăn thịt người. Nhưng cũng biết tâm tư chúng rất khác nhau, một hạng cho rằng xưa nay vẫn thế, nên ăn; một hạng biết là không nên ăn, nhưng vẫn cứ muốn ăn, lại sợ người khác nói toạc ra, cho nên nghe lời tôi, càng tức tối không chịu nổi, nhưng vẫn mím môi cười nhạt.

這時候，大哥也忽然顯出凶相，高聲喝道：

Lúc ấy, anh cả cũng bỗng lộ vẻ hung tợn, quát to:

『都出去！瘋子有什麽好看！』

“Ra hết đi! Thằng điên có gì mà xem!”

這時候，我又懂得一件他們的巧妙了。他們豈但不肯改，而且早已布置；預備下一個瘋子的名目罩上我。將來喫了，不但太平無事，怕還會有人見情。佃戶說的大家喫了一個惡人，正是這方法。這是他們的老譜！

Lúc ấy, tôi lại hiểu thêm một mánh khóe của chúng. Chúng chẳng những không chịu sửa, mà còn sắp đặt từ lâu; chuẩn bị sẵn cái danh thằng điên chụp lên đầu tôi. Mai sau ăn rồi, chẳng những yên ổn vô sự, e còn có người mang ơn. Người tá điền kể mọi người ăn thịt một tên ác, chính là cách này. Đây là bài bản cũ của chúng!

陳老五也氣憤憤的直走進來。如何按得住我的口，我偏要對這夥人說，

Trần lão Ngũ cũng hầm hầm đi thẳng vào. Làm sao bịt được miệng tôi, tôi cứ nhất định phải nói với bọn này,

『你們可以改了，從眞心改起！要曉得將來容不得喫人的人，活在世上。

“Các người có thể sửa đổi, sửa từ tận đáy lòng! Phải biết rằng mai sau sẽ không dung cho kẻ ăn thịt người, sống trên đời.

『你們要不改，自己也會喫盡。卽使生得多，也會給眞的人除滅了，同獵人打完狼子一樣！——同蟲子一樣！』

“Các người nếu không sửa, rồi chính các người cũng sẽ ăn nhau đến hết. Dù có sinh nhiều, cũng sẽ bị người thật diệt trừ, như thợ săn giết sạch lũ sói con vậy! — như sâu bọ vậy!”

那一夥人，都被陳老五趕走了。大哥也不知那里去了。陳老五勸我回屋子裏去。屋裏面全是黑沈沈的。橫梁和椽子都在頭上發抖；抖了一會，就大起來，堆在我身上。

Đám người ấy, đều bị Trần lão Ngũ đuổi đi. Anh cả cũng không biết đi đâu mất. Trần lão Ngũ khuyên tôi về phòng. Trong phòng tối om om. Xà ngang và rui nhà đều run rẩy trên đầu; run một hồi, liền to ra, chồng chất lên người tôi.

萬分沈重，動彈不得；他的意思是要我死。我曉得他的沈重是假的，便掙扎出來，出了一身汗。可是偏要說，

Nặng muôn phần, không nhúc nhích được; ý nó là muốn tôi chết. Tôi biết sức nặng của nó là giả, bèn vùng vẫy thoát ra, vã cả người mồ hôi. Nhưng tôi cứ nhất định phải nói,

『你們立刻改了，從眞心改起！你們要曉得將來是容不得喫人的人，……』

“Các người lập tức sửa đi, sửa từ tận đáy lòng! Các người phải biết rằng mai sau sẽ không dung cho kẻ ăn thịt người…”

太陽也不出，門也不開，日日是兩頓飯。

Mặt trời cũng không mọc, cửa cũng không mở, ngày nào cũng hai bữa cơm.

我揑起筷子，便想起我大哥；曉得妹子死掉的緣故，也全在他。那時我妹子纔五歲，可愛可憐的樣子，還在眼前。母親哭個不住，他卻勸母親不要哭；大約因爲自己喫了，哭起來不免有點過意不去。如果還能過意不去，……

Tôi cầm đũa lên, liền nghĩ đến anh cả; biết rằng nguyên do em gái chết, cũng hoàn toàn ở anh. Hồi ấy em gái tôi mới năm tuổi, dáng vẻ đáng yêu đáng thương, vẫn còn ở trước mắt. Mẹ khóc mãi không thôi, anh lại khuyên mẹ đừng khóc; có lẽ vì chính mình đã ăn, mẹ khóc lên thì khó tránh khỏi có chút áy náy. Nếu còn biết áy náy…

妹子是被大哥喫了，母親知道沒有，我可不得而知。

Em gái bị anh cả ăn thịt, mẹ có biết hay không, tôi chẳng thể nào biết được.

母親想也知道；不過哭的時候，卻並沒有說明，大約也以爲應當的了。記得我四五歲時，坐在堂前乘涼，大哥說爺娘生病，做兒子的須割下一片肉來，煑熟了請他喫，纔算好人；母親也沒說不行。一片喫得，整個的自然也喫得。但是那天的哭法，現在想起來，實在還教人傷心，這眞是奇極的事！

Mẹ, tôi nghĩ, chắc cũng biết; có điều khi khóc, lại không hề nói rõ, có lẽ cũng cho là lẽ đương nhiên rồi. Nhớ lúc tôi bốn năm tuổi, ngồi hóng mát trước nhà chính, anh cả nói cha mẹ ốm đau, làm con phải cắt một miếng thịt mình, nấu chín mời cha mẹ ăn, mới là người tốt; mẹ cũng không nói là không được. Một miếng ăn được, thì cả người tự nhiên cũng ăn được. Nhưng cái cách khóc hôm ấy, bây giờ nghĩ lại, thật vẫn còn khiến người ta đau lòng, đây thật là chuyện lạ lùng hết mức!

不能想了。

Không thể nghĩ nữa.

四千年來時時喫人的地方，今天纔明白，我也在其中混了多年；大哥正管着家務，妹子恰恰死了，他未必不和在飯菜裏，暗暗給我們喫。

Nơi bốn nghìn năm nay lúc nào cũng ăn thịt người, hôm nay tôi mới hiểu, tôi cũng đã lẫn lộn trong đó nhiều năm; anh cả đang coi việc nhà, em gái lại vừa chết, chưa chắc anh đã không trộn vào cơm canh, lén cho chúng tôi ăn.

我未必無意之中，不喫了我妹子的幾片肉，現在也輪到我自己，……

Tôi chưa chắc đã không vô tình mà ăn mấy miếng thịt em gái tôi, bây giờ cũng đến lượt chính tôi…

有了四千年喫人履歷的我，當初雖然不知道，現在明白，難見眞的人！

Tôi, kẻ mang lý lịch bốn nghìn năm ăn thịt người, lúc đầu tuy không biết, nay đã hiểu ra, khó lòng nhìn mặt người thật!

沒有喫過人的孩子，或者還有？

Những đứa trẻ chưa từng ăn thịt người, có lẽ vẫn còn chăng?

救救孩子……

Hãy cứu lấy trẻ em…

（一九一八年四月。）

(Tháng Tư năm 1918.)