Lão hà tiện

Vì sao đáng đọc

Lão hà tiện là hài kịch năm hồi bằng văn xuôi, diễn lần đầu ngày 9/9/1668 tại nhà hát Palais-Royal ở Paris. Nhân vật chính, Harpagon, là một ông già góa cho vay nặng lãi, chắt bóp từng xu trong nhà, nhưng không yêu thứ gì bằng chiếc hòm tiền chôn trong vườn. Ông định cưới cô gái trẻ Mariane, người đã yêu con trai ông là Cléante, và gả con gái Élise cho một ông già chịu lấy nàng không cần của hồi môn. Theo Wikipedia, tên Harpagon phỏng theo một từ Hy Lạp nghĩa là cái móc. Tiếng cười đến từ một nỗi sợ duy nhất, nỗi sợ mất tiền, lấn át mọi cảm xúc khác trong nhà.

Molière dựng vở từ chất liệu có sẵn. Theo Wikipedia, vở dựa phóng khoáng vào hài kịch Latin Aulularia của Plautus, nơi có nỗi đau của gã bủn xỉn mất vàng, và vào các trò hề Ý; Wikipedia ghi thêm rằng mô-típ hai cha con cùng yêu một cô gái đến từ vở La Mère coquette (1665). Khởi đầu chậm: vở biến mất từ 7/10, rồi thành công ở lễ hội của nhà vua tại Saint-Germain-en-Laye hồi tháng 11. Theo Wikipedia tiếng Pháp, vở đạt 155 buổi diễn tại Comédie-Française năm 1680–1700, đứng thứ ba trong hài kịch của Molière, sau Tartuffe và Kẻ ghét đời. Vở sớm được dịch và chuyển thể sang tiếng Đức, Anh, Serbia, Ả Rập.

Hãy để ý Harpagon quay sang khán giả bao lần, và các nhân vật khác nằng nặc đòi biết ông đang nói với ai. Hãy để ý cảnh vay tiền ở hồi hai, khi Cléante phát hiện kẻ cho vay mà anh đang mặc cả chính là cha mình, và hồi năm, khi lời thú nhận tình yêu bị hiểu thành thú nhận ăn trộm. Kết thúc gọn ghẽ, nhưng Harpagon vẫn quan tâm nhất đến chiếc hòm. Lưu ý nội dung: người cha độc đoán, kế hoạch ép gả, lời dọa tước quyền thừa kế và một người hầu bị đánh bằng gậy; tất cả là tiếng cười, không cảnh nào tả trực diện. Trang dùng bản khắc thế kỷ XVIII; văn bản Pháp lấy từ Wikisource.

Phần giới thiệu do LitMundi soạn với sự hỗ trợ của AI và đối chiếu với các nguồn dưới đây.