Michael Kohlhaas

Vì sao đáng đọc

Michael Kohlhaas là truyện vừa của nhà văn Đức Heinrich von Kleist. Một đoạn đăng trên tạp chí Phöbus tháng 6 năm 1808; bản trọn vẹn nằm trong tập đầu bộ Erzählungen năm 1810. Truyện kể về một lái ngựa bị một quý tộc nhỏ giữ hai con ngựa và bắt làm việc đồng áng đến tàn tạ; mọi nỗ lực đòi công lý của ông đều bị quan hệ họ hàng của tên quý tộc chặn lại. Truyện còn sống vì câu hỏi vẫn là của chúng ta: một người làm gì khi luật pháp không đem lại công bằng, và đòi công bằng phải trả giá ra sao? Kleist lấy khung chuyện từ vụ thương nhân Hans Kohlhase ở thế kỷ XVI.

Wikipedia nêu hai lý do khiến độc giả và các nhà văn cứ quay lại: chủ đề công lý bị phản bội và nhịp kể nhanh. Franz Kafka dành một trong hai lần duy nhất xuất hiện trước công chúng để đọc những đoạn của truyện, và nói không thể nghĩ đến nó mà không xúc động đến rơi lệ. E. L. Doctorow gọi Ragtime là một lời tri ân có chủ ý; Life & Times of Michael K của J. M. Coetzee cũng được ghi là chịu ảnh hưởng. Phim chuyển thể có bản của Volker Schlöndorff (1969). Giới y khoa Đức còn đặt ra thuật ngữ hội chứng Kohlhaas, chỉ nhu cầu cưỡng bách phải được là người đúng.

Hãy chú ý cách truyện trao cho Kohlhaas một nỗi oan có thật, rồi để cái giá của việc đòi công lý lớn dần, đến khi nạn nhân thành kẻ đốt phá, giết người. Kleist làm việc từ một biên niên cũ: phụ đề tiếng Đức là Aus einer alten Chronik. Sau các thất bại trước Napoléon, Kleist chủ trương cải cách và nói lý tưởng ấy qua Kohlhaas mà không bị coi là kẻ kích động. Lưu ý nội dung: phóng hỏa, giết người hầu kể cả một đứa trẻ sơ sinh, cái chết của người vợ sau khi bị đánh, bạo lực tư pháp và án chém đầu. Bản tiếng Việt ở đây là bản dịch của chính trang, dựa trên văn bản Project Gutenberg.

Phần giới thiệu do LitMundi soạn với sự hỗ trợ của AI và đối chiếu với các nguồn dưới đây.