বাংলা · Langue originale
Tiếng Việt · Traduction · évaluée par IA
বাংলা
প্রথম কাজ আরম্ভ করিয়াই উলাপুর গ্রামে পোস্ট্মাস্টারকে আসিতে হয়। গ্রামটি অতি সামান্য। নিকটে একটি নীলকুঠি আছে, তাই কুঠির সাহেব অনেক জোগাড় করিয়া এই নূতন পোস্ট্আপিস স্থাপন করাইয়াছে।
Tiếng Việt
Vừa nhận việc lần đầu, ông trưởng trạm bưu điện đã phải đến làng Ulapur. Làng này hết sức nhỏ bé. Gần đó có một xưởng chàm, nên ông chủ xưởng người Âu đã phải chạy vạy nhiều mới cho lập được trạm bưu điện mới này.
বাংলা
আমাদের পোস্ট্মাস্টার কলিকাতার ছেলে। জলের মাছকে ডাঙায় তুলিলে যেরকম হয়, এই গণ্ডগ্রামের মধ্যে আসিয়া পোস্ট্মাস্টারেরও সেই দশা উপস্থিত হইয়াছে। একখানি অন্ধকার আটচালার মধ্যে তাঁহার আপিস; অদূরে একটি পানাপুকুর এবং তাহার চারি পাড়ে জঙ্গল। কুঠির গোমস্তা প্রভৃতি যে-সকল কর্মচারী আছে তাহাদের ফুরসত প্রায় নাই এবং তাহারা ভদ্রলোকের সহিত মিশিবার উপযুক্ত নহে।
Tiếng Việt
Ông trưởng trạm của chúng ta là con nhà Calcutta. Cá dưới nước bị lôi lên cạn thế nào, thì vào cái làng hẻo lánh này, ông trưởng trạm cũng lâm vào cảnh ấy. Bưu cục của ông nằm trong một gian nhà tranh tám mái tối tăm; cách đó không xa là một cái ao đầy bèo, bốn bờ rậm rạp cây cỏ. Đám quản lý và nhân viên của xưởng chàm thì hầu như chẳng có lúc nào rảnh, mà họ cũng không phải hạng người đáng để một kẻ con nhà gia giáo giao du.
বাংলা
বিশেষত কলিকাতার ছেলে ভালো করিয়া মিশিতে জানে না। অপরিচিত স্থানে গেলে, হয় উদ্ধত নয় অপ্রতিভ হইয়া থাকে। এই কারণে স্থানীয় লোকের সহিত তাঁহার মেলামেশা হইয়া উঠে না। অথচ হাতে কাজ অধিক নাই। কখনো কখনো দুটো-একটা কবিতা লিখিতে চেষ্টা করেন। তাহাতে এমন ভাব ব্যক্ত করিয়াছেন যে, সমস্ত দিন তরুপল্লবের কম্পন এবং আকাশের মেঘ দেখিয়া জীবন বড়ো সুখে কাটিয়া যায়— কিন্তু অন্তর্যামী জানেন, যদি আরব্য উপন্যাসের কোনো দৈত্য আসিয়া এক রাত্রের মধ্যে এই শাখাপল্লব-সমেত সমস্ত গাছগুলা কাটিয়া পাকা রাস্তা বানাইয়া দেয়, এবং সারি সারি অট্টালিকা আকাশের মেঘকে দৃষ্টিপথ হইতে রুদ্ধ করিয়া রাখে, তাহা হইলে এই আধমরা ভদ্রসন্তানটি পুনশ্চ নবজীবন লাভ করিতে পারে।
Tiếng Việt
Nhất là con nhà Calcutta thì chẳng biết giao du cho ra hồn. Đến chỗ lạ, họ hoặc kiêu ngạo hoặc lúng túng. Vì thế ông không sao qua lại được với người địa phương. Thế mà công việc trong tay lại chẳng nhiều. Thỉnh thoảng ông thử làm đôi ba bài thơ. Trong thơ ông bày tỏ cảm nghĩ rằng suốt ngày ngắm cành lá rung rinh và mây trên trời thì đời sống trôi qua thật sung sướng — nhưng có Trời chứng giám, nếu một gã thần trong truyện Nghìn lẻ một đêm hiện đến, chỉ trong một đêm chặt hết đám cây cối ấy cùng cả cành lá, làm thành một con đường rải đá, và những dãy dinh thự che khuất mây trời khỏi tầm mắt, thì cái anh con nhà tử tế dở sống dở chết này mới lại được hồi sinh.
বাংলা
পোস্ট্মাস্টারের বেতন অতি সামান্য। নিজে রাঁধিয়া খাইতে হয় এবং গ্রামের একটি পিতৃমাতৃহীন অনাথা বালিকা তাঁহার কাজকর্ম করিয়া দেয়, চারিটি-চারিটি খাইতে পায়। মেয়েটির নাম রতন। বয়স বারো-তেরো। বিবাহের বিশেষ সম্ভাবনা দেখা যায় না।
Tiếng Việt
Lương của ông trưởng trạm rất ít ỏi. Ông phải tự nấu ăn, và một đứa bé gái mồ côi cả cha lẫn mẹ trong làng làm giúp ông việc vặt, đổi lấy miếng ăn. Con bé tên là Ratan. Tuổi mười hai mười ba. Chuyện cưới xin thì xem ra chẳng có mấy triển vọng.
বাংলা
সন্ধ্যার সময় যখন গ্রামের গোয়ালঘর হইতে ধূম কুণ্ডলায়িত হইয়া উঠিত, ঝোপে ঝোপে ঝিল্লি ডাকিত, দূরে গ্রামের নেশাখোর বাউলের দল খোল-করতাল বাজাইয়া উচ্চৈঃস্বরে গান জুড়িয়া দিত— যখন অন্ধকার দাওয়ায় একলা বসিয়া গাছের কম্পন দেখিলে কবিহৃদয়েও ঈষৎ হৃৎকম্প উপস্থিত হইত, তখন ঘরের কোণে একটি ক্ষীণশিখা প্রদীপ জ্বালিয়া পোস্ট্মাস্টার ডাকিতেন— ‘রতন’। রতন দ্বারে বসিয়া এই ডাকের জন্য অপেক্ষা করিয়া থাকিত কিন্তু এক ডাকেই ঘরে আসিত না; বলিত, “কী গা বাবু, কেন ডাকছ।”
Tiếng Việt
Khi chiều xuống, khói từ những chuồng bò trong làng cuộn lên, dế kêu ran trong từng bụi rậm, đằng xa đám hát rong Baul nghiện ngập trong làng gõ trống khol, đánh chũm chọe kartal, cất giọng hát vang — khi ngồi một mình nơi hiên tối nhìn cây cối lay động, đến trái tim thi sĩ cũng thoáng run lên — thì ông trưởng trạm thắp một ngọn đèn leo lét ở góc nhà rồi gọi: ‘Ratan’. Ratan ngồi ngoài cửa chờ tiếng gọi ấy, nhưng gọi một tiếng thì chưa vào ngay; nó nói: “Gì thế cậu, gọi con làm gì?”
বাংলা
পোস্ট্মাস্টার। তুই কী করছিস।
Tiếng Việt
Ông trưởng trạm: Em đang làm gì đấy?
বাংলা
রতন। এখনই চুলো ধরাতে যেতে হবে— হেঁশেলের—
Tiếng Việt
Ratan: Con phải đi nhóm bếp ngay bây giờ — còn việc bếp núc —
বাংলা
পোস্ট্মাস্টার। তোর হেঁশেলের কাজ পরে হবে এখন— একবার তামাকটা সেজে দে তো।
Tiếng Việt
Ông trưởng trạm: Việc bếp núc của em để lát nữa — nhồi cho tôi nõ thuốc cái đã.
বাংলা
অনতিবিলম্বে দুটি গাল ফুলাইয়া কলিকায় ফুঁ দিতে দিতে রতনের প্রবেশ। হাত হইতে কলিকাটা লইয়া পোস্ট্মাস্টার ফস করিয়া জিজ্ঞাসা করেন, “আচ্ছা রতন, তোর মাকে মনে পড়ে?” সে অনেক কথা; কতক মনে পড়ে, কতক মনে পড়ে না। মায়ের চেয়ে বাপ তাহাকে বেশি ভালোবাসিত, বাপকে অল্প অল্প মনে আছে। পরিশ্রম করিয়া বাপ সন্ধ্যাবেলায় ঘরে ফিরিয়া আসিত, তাহারই মধ্যে দৈবাৎ দুটি-একটি সন্ধ্যা তাহার মনে পরিষ্কার ছবির মতো অঙ্কিত আছে। এই কথা হইতে হইতে ক্রমে রতন পোস্ট্মাস্টারের পায়ের কাছে মাটির উপর বসিয়া পড়িত। মনে পড়িত, তাহার একটি ছোটোভাই ছিল— বহু পূর্বেকার বর্ষার দিনে একদিন একটা ডোবার ধারে দুইজনে মিলিয়া গাছের ভাঙা ডালকে ছিপ করিয়া মিছামিছি মাছধরা খেলা করিয়াছিল— অনেক গুরুতর ঘটনার চেয়ে সেই কথাটাই তাহার মনে বেশি উদয় হইত। এইরূপ কথাপ্রসঙ্গে মাঝে মাঝে বেশি রাত হইয়া যাইত, তখন আলস্যক্রমে পোস্ট্মাস্টারের আর রাঁধিতে ইচ্ছা করিত না। সকালের বাসি ব্যঞ্জন থাকিত এবং রতন তাড়াতাড়ি উনুন ধরাইয়া খানকয়েক রুটি সেঁকিয়া আনিত— তাহাতেই উভয়ের রাত্রের আহার চলিয়া যাইত।
Tiếng Việt
Chẳng mấy chốc Ratan bước vào, hai má phồng lên thổi vào nõ điếu. Cầm lấy nõ điếu từ tay nó, ông trưởng trạm buột miệng hỏi: “Này Ratan, em có nhớ mẹ không?” Đó là cả một chuyện dài; có cái nó nhớ, có cái không. Bố thương nó hơn cả mẹ nó, nó còn nhớ bố chút ít. Bố làm lụng vất vả, chiều tối mới về nhà, trong số những buổi chiều ấy, tình cờ có một hai buổi khắc lại trong trí nó rõ như một bức tranh. Chuyện cứ thế, dần dần Ratan ngồi bệt xuống đất dưới chân ông trưởng trạm. Nó nhớ ra nó từng có một đứa em trai — một ngày mưa từ thuở xa xưa, hai chị em đã cùng nhau lấy một cành cây gãy làm cần câu, chơi trò câu cá giả vờ bên một cái vũng nước — chuyện ấy hiện lên trong lòng nó nhiều hơn biết bao chuyện hệ trọng khác. Mải chuyện như thế, có khi đêm đã khuya, bấy giờ ông trưởng trạm lười chẳng muốn nấu nướng gì nữa. Còn thức ăn nguội từ buổi sáng, Ratan vội nhóm lò nướng mấy chiếc bánh roti — thế là đủ bữa tối cho cả hai.
বাংলা
এক-একদিন সন্ধ্যাবেলায় সেই বৃহৎ আটচালার কোণে আপিসের কাঠের চৌকির উপর বসিয়া পোস্ট্মাস্টারও নিজের ঘরের কথা পাড়িতেন— ছোটোভাই মা এবং দিদির কথা, প্রবাসে একলা ঘরে বসিয়া যাহাদের জন্য হৃদয় ব্যথিত হইয়া উঠিত তাহাদের কথা। যে-সকল কথা সর্বদাই মনে উদয় হয় অথচ নীলকুঠির গোমস্তাদের কাছে যাহা কোনোমতেই উত্থাপন করা যায় না, সেই কথা একটি অশিক্ষিতা ক্ষুদ্র বালিকাকে বলিয়া যাইতেন, কিছুমাত্র অসংগত মনে হইত না। অবশেষে এমন হইল, বালিকা কথোপকথন-কালে তাঁহার ঘরের লোকদিগকে মা দিদি দাদা বলিয়া চিরপরিচিতের ন্যায় উল্লেখ করিত। এমনকি, তাহার ক্ষুদ্র হৃদয়পটে বালিকা তাঁহাদের কাল্পনিক মূর্তিও চিত্রিত করিয়া লইয়াছিল।
Tiếng Việt
Đôi khi, chiều tối, ngồi trên chiếc chõng gỗ của bưu cục ở góc gian nhà tranh lớn ấy, ông trưởng trạm cũng kể chuyện nhà mình — chuyện đứa em trai, mẹ và chị gái, những người mà ngồi một mình nơi đất khách lòng ông quặn đau khi nghĩ tới. Những điều luôn hiện lên trong lòng mà không thể nào đem ra nói với đám quản lý xưởng chàm, ông cứ thế kể cho một đứa bé gái thất học, nhỏ bé, mà chẳng thấy có gì là không phải. Rốt cuộc đến nỗi, trong khi chuyện trò, con bé gọi người nhà ông là ‘mẹ’, ‘chị’, ‘anh’ như người thân quen từ lâu. Thậm chí trên khung tranh nhỏ bé của lòng mình, con bé còn vẽ ra cả hình dung tưởng tượng về họ.
বাংলা
একদিন বর্ষাকালের মেঘমুক্ত দ্বিপ্রহরে ঈষৎ-তপ্ত সুকোমল বাতাস দিতেছিল; রৌদ্রে ভিজা ঘাস এবং গাছপালা হইতে একপ্রকার গন্ধ উত্থিত হইতেছিল; মনে হইতেছিল, যেন ক্লান্ত ধরণীর উষ্ণ নিশ্বাস গায়ের উপরে আসিয়া লাগিতেছে; এবং কোথাকার এক নাছোড়বান্দা পাখি তাহার একটা একটানা সুরের নালিশ সমস্ত দুপুরবেলা প্রকৃতির দরবারে অত্যন্ত করুণস্বরে বারবার আবৃত্তি করিতেছিল। পোস্ট্মাস্টারের হাতে কাজ ছিল না— সেদিনকার বৃষ্টিধৌত মসৃণ চিক্কণ তরুপল্লবের হিল্লোল এবং পরাভূত বর্ষার ভগ্নাবশিষ্ট রৌদ্রশুভ্র স্তূপাকার মেঘস্তর বাস্তবিকই দেখিবার বিষয় ছিল; পোস্ট্মাস্টার তাহা দেখিতেছিলেন এবং ভাবিতেছিলেন, এই সময় কাছে একটি-কেহ নিতান্ত আপনার লোক থাকিত— হৃদয়ের সহিত একান্তসংলগ্ন একটি স্নেহপুত্তলি মানবমূর্তি। ক্রমে মনে হইতে লাগিল, সেই পাখি ওই কথাই বারবার বলিতেছে এবং এই জনহীন তরুচ্ছায়ানিমগ্ন মধ্যাহ্নের পল্লবমর্মরের অর্থও কতকটা ওইরূপ। কেহ বিশ্বাস করে না, এবং জানিতেও পায় না, কিন্তু ছোটো পল্লীর সামান্য বেতনের সাব-পোস্ট্মাস্টারের মনে গভীর নিস্তব্ধ মধ্যাহ্নে দীর্ঘ ছুটির দিনে এইরূপ একটা ভাবের উদয় হইয়া থাকে।
Tiếng Việt
Một buổi trưa mùa mưa trời quang mây, gió thổi nhẹ êm và hơi ấm; từ cỏ và cây cối ướt dưới nắng bốc lên một thứ hương; cảm như hơi thở nóng hổi của mặt đất mỏi mệt đang phả vào người; và đâu đó một con chim dai dẳng suốt cả buổi trưa cứ lặp đi lặp lại bằng giọng hết sức thảm thiết lá đơn kêu oan một điệu của nó trước công đường của Tạo hóa. Ông trưởng trạm không có việc gì làm — sóng lá cây bóng mượt được mưa gột rửa hôm ấy, và những tầng mây chồng chất trắng lóa dưới nắng, tàn quân của mùa mưa bại trận, quả thật là cảnh đáng ngắm; ông trưởng trạm ngắm chúng và nghĩ, giá như lúc này có một ai đó thật thân thiết bên mình — một hình hài người bé nhỏ để thương yêu, gắn bó trọn vẹn với trái tim. Dần dần ông cảm thấy con chim kia cứ nhắc đi nhắc lại chính điều ấy, và tiếng lá xào xạc của buổi trưa vắng người chìm trong bóng cây cũng mang phần nào ý nghĩa như thế. Chẳng ai tin, và cũng chẳng ai biết được, nhưng trong lòng một viên trưởng trạm bưu điện phụ lương ít ỏi ở một làng nhỏ, vào buổi trưa sâu lắng tĩnh mịch của một ngày nghỉ dài, cũng nảy ra một cảm nghĩ như thế.
বাংলা
পোস্ট্মাস্টার একটা দীর্ঘনিশ্বাস ফেলিয়া ডাকিলেন ‘রতন’। রতন তখন পেয়ারাতলায় পা ছড়াইয়া দিয়া কাঁচা পেয়ারা খাইতেছিল; প্রভুর কণ্ঠস্বর শুনিয়া অবিলম্বে ছুটিয়া আসিল— হাঁপাইতে হাঁপাইতে বলিল, “দাদাবাবু, ডাকছ?” পোস্ট্মাস্টার বলিলেন, “তোকে আমি একটু একটু করে পড়তে শেখাব।” বলিয়া সমস্ত দুপুরবেলা তাহাকে লইয়া ‘স্বরে অ’ ‘স্বরে আ’ করিলেন। এবং এইরূপে অল্পদিনেই যুক্ত-অক্ষর উত্তীর্ণ হইলেন।
Tiếng Việt
Ông trưởng trạm thở dài một tiếng rồi gọi ‘Ratan’. Ratan lúc ấy đang ngồi duỗi chân dưới gốc ổi ăn ổi xanh; nghe tiếng chủ, nó lập tức chạy đến — hổn hển hỏi: “Cậu gọi con ạ?” Ông trưởng trạm nói: “Tôi sẽ dạy em tập đọc dần dần.” Nói rồi suốt cả buổi trưa ông ê a cùng nó ‘a’, ‘ă’. Và cứ thế, chẳng mấy ngày ông đã vượt qua được cả phần chữ ghép.
বাংলা
শ্রাবণ মাসে বর্ষণের আর অন্ত নাই। খাল বিল নালা জলে ভরিয়া উঠিল। অহর্নিশি ভেকের ডাক এবং বৃষ্টির শব্দ। গ্রামের রাস্তায় চলাচল প্রায় একপ্রকার বন্ধ— নৌকায় করিয়া হাটে যাইতে হয়।
Tiếng Việt
Tháng Shrabon mưa không ngớt. Kênh, đầm, rạch đều ngập đầy nước. Ngày đêm tiếng ếch nhái kêu và tiếng mưa rơi. Đường làng hầu như tắc hẳn — muốn đi chợ phải đi bằng thuyền.
বাংলা
একদিন প্রাতঃকাল হইতে খুব বাদলা করিয়াছে। পোস্ট্মাস্টারের ছাত্রীটি অনেকক্ষণ দ্বারের কাছে অপেক্ষা করিয়া বসিয়া ছিল, কিন্তু অন্যদিনের মতো যথাসাধ্য নিয়মিত ডাক শুনিতে না পাইয়া আপনি খুঙ্গিপুঁথি লইয়া ধীরে ধীরে ঘরের মধ্যে প্রবেশ করিল। দেখিল, পোস্ট্মাস্টার তাঁহার খাটিয়ার উপর শুইয়া আছেন— বিশ্রাম করিতেছেন মনে করিয়া অতি নিঃশব্দে পুনশ্চ ঘর হইতে বাহিরে যাইবার উপক্রম করিল। সহসা শুনিল— ‘রতন’। তাড়াতাড়ি ফিরিয়া গিয়া বলিল, “দাদাবাবু, ঘুমোচ্ছিলে?” পোস্ট্মাস্টার কাতরস্বরে বলিলেন, “শরীরটা ভালো বোধ হচ্ছে না— দেখ্ তো আমার কপালে হাত দিয়ে।”
Tiếng Việt
Một hôm từ sáng sớm trời đã u ám mưa dầm. Cô học trò của ông trưởng trạm đã ngồi chờ ngoài cửa rất lâu, nhưng không nghe tiếng gọi đều đặn như mọi ngày, nó tự cầm lấy túi sách vở, chậm rãi đi vào trong nhà. Nó thấy ông trưởng trạm đang nằm trên giường dây — tưởng ông đang nghỉ, nó rón rén định đi ra. Bỗng nghe — ‘Ratan’. Nó vội quay lại hỏi: “Cậu ngủ đấy ạ?” Ông trưởng trạm thiểu não nói: “Tôi thấy người không được khỏe — em sờ trán tôi xem nào.”
বাংলা
এই নিতান্ত নিঃসঙ্গ প্রবাসে ঘনবর্ষায় রোগকাতর শরীরে একটুখানি সেবা পাইতে ইচ্ছা করে। তপ্ত ললাটের উপর শাঁখাপরা কোমল হস্তের স্পর্শ মনে পড়ে। এই ঘোর প্রবাসে রোগযন্ত্রণায় স্নেহময়ী নারী-রূপে জননী ও দিদি পাশে বসিয়া আছেন এই কথা মনে করিতে ইচ্ছা করে, এবং এ স্থলে প্রবাসীর মনের অভিলাষ ব্যর্থ হইল না। বালিকা রতন আর বালিকা রহিল না। সেই মুহূর্তেই সে জননীর পদ অধিকার করিয়া বসিল, বৈদ্য ডাকিয়া আনিল, যথাসময়ে বটিকা খাওয়াইল, সারারাত্রি শিয়রে জাগিয়া রহিল, আপনি পথ্য রাঁধিয়া দিল, এবং শতবার করিয়া জিজ্ঞাসা করিল, “হাঁগো দাদাবাবু, একটুখানি ভালো বোধ হচ্ছে কি।”
Tiếng Việt
Nơi đất khách quạnh hiu đến thế này, giữa mùa mưa dầm dề, thân thể đau yếu, người ta muốn được chăm sóc một chút. Người ta nhớ đến cái chạm của bàn tay mềm mại đeo vòng ốc của người đàn bà có chồng trên vầng trán nóng. Giữa chốn tha hương hiu quạnh, trong cơn bệnh tật, người ta muốn nghĩ rằng mẹ và chị đang ngồi bên mình trong hình hài người đàn bà dịu hiền, và lần này, ước nguyện của kẻ xa nhà không uổng. Bé Ratan không còn là một đứa bé nữa. Ngay lúc ấy nó đã chiếm lấy địa vị người mẹ, đi gọi thầy lang về, cho uống thuốc viên đúng giờ, thức trắng suốt đêm bên đầu giường, tự tay nấu thức ăn cho người ốm, và hỏi đến trăm lần: “Cậu ơi, cậu thấy đỡ được chút nào chưa?”
বাংলা
বহুদিন পরে পোস্ট্মাস্টার ক্ষীণ শরীরে রোগশয্যা ত্যাগ করিয়া উঠিলেন; মনে স্থির করিলেন, আর নয়, এখান হইতে কোনোমতে বদলি হইতে হইবে। স্থানীয় অস্বাস্থ্যের উল্লেখ করিয়া তৎক্ষণাৎ কলিকাতায় কর্তৃপক্ষদের নিকট বদলি হইবার জন্য দরখাস্ত করিলেন।
Tiếng Việt
Mãi lâu sau, ông trưởng trạm mới gượng dậy khỏi giường bệnh, người gầy yếu; ông quyết định trong lòng: thôi, đủ rồi, phải xin chuyển khỏi nơi này bằng mọi cách. Viện lẽ khí hậu ở đây độc hại, ông lập tức làm đơn gửi các quan trên ở Calcutta xin thuyên chuyển.
বাংলা
রোগসেবা হইতে নিষ্কৃতি পাইয়া রতন দ্বারের বাহিরে আবার তাহার স্বস্থান অধিকার করিল। কিন্তু পূর্ববৎ আর তাহাকে ডাক পড়ে না। মাঝে-মাঝে উঁকি মারিয়া দেখে, পোস্ট্মাস্টার অত্যন্ত অন্যমনস্কভাবে চৌকিতে বসিয়া অথবা থাটিয়ায় শুইয়া আছেন। রতন যখন আহ্বান প্রত্যাশা করিয়া বসিয়া আছে, তিনি তখন অধীরচিত্তে তাঁহার দরখাস্তের উত্তর প্রতীক্ষা করিতেছেন। বালিকা দ্বারের বাহিরে বসিয়া সহস্রবার করিয়া তাহার পুরানো পড়া পড়িল। পাছে যেদিন সহসা ডাক পড়িবে সেদিন তাহার যুক্ত-অক্ষর সমস্ত গোলমাল হইয়া যায়, এই তাহার একটা আশঙ্কা ছিল। অবশেষে সপ্তাহখানেক পরে একদিন সন্ধ্যাবেলায় ডাক পড়িল। উদ্বেলিতহদয়ে রতন গৃহের মধ্যে প্রবেশ করিয়া বলিল, “দাদাবাবু, আমাকে ডাকছিলে?”
Tiếng Việt
Thoát khỏi việc trông người ốm, Ratan lại chiếm lấy chỗ của mình ngoài cửa. Nhưng không còn được gọi như trước nữa. Thỉnh thoảng nó ghé mắt nhìn vào, thấy ông trưởng trạm hết sức thẫn thờ, hoặc ngồi trên chõng, hoặc nằm trên giường dây. Trong khi Ratan ngồi chờ tiếng gọi, thì ông đang nóng ruột chờ thư trả lời đơn của mình. Con bé ngồi ngoài cửa đọc đi đọc lại cả nghìn lần bài học cũ. Nó chỉ sợ một điều: nhỡ đến hôm bất chợt được gọi, mấy chữ ghép của nó lại lẫn lộn hết cả. Cuối cùng, chừng một tuần sau, một buổi chiều tối có tiếng gọi. Lòng xao xuyến, Ratan bước vào nhà hỏi: “Cậu gọi con ạ?”
বাংলা
পোস্ট্মাস্টার বলিলেন, “রতন, কালই আমি যাচ্ছি।”
Tiếng Việt
Ông trưởng trạm nói: “Ratan, ngày mai tôi đi.”
বাংলা
রতন। কোথায় যাচ্ছ, দাদাবাবু।
Tiếng Việt
Ratan: Cậu đi đâu, cậu?
বাংলা
পোস্ট্মাস্টার। বাড়ি যাচ্ছি।
Tiếng Việt
Ông trưởng trạm: Tôi về nhà.
বাংলা
রতন। আবার কবে আসবে।
Tiếng Việt
Ratan: Bao giờ cậu lại đến?
বাংলা
পোস্ট্মাস্টার। আর আসব না।
Tiếng Việt
Ông trưởng trạm: Tôi không đến nữa.
বাংলা
রতন আর কোনো কথা জিজ্ঞাসা করিল না। পোস্ট্মাস্টার আপনিই তাহাকে বলিলেন, তিনি বদলির জন্য দরখাস্ত করিয়াছিলেন, দরখাস্ত নামঞ্জুর হইয়াছে; তাই তিনি কাজে জবাব দিয়া বাড়ি যাইতেছেন। অনেকক্ষণ আর কেহ কোনো কথা কহিল না। মিট্মিট্ করিয়া প্রদীপ জ্বলিতে লাগিল এবং এক স্থানে ঘরের জীর্ণ চাল ভেদ করিয়া একটি মাটির সরার উপর টপ্টপ্ করিয়া বৃষ্টির জল পড়িতে লাগিল।
Tiếng Việt
Ratan không hỏi gì thêm. Chính ông trưởng trạm tự kể với nó rằng ông đã làm đơn xin thuyên chuyển, đơn bị bác; vì thế ông thôi việc về nhà. Rất lâu chẳng ai nói thêm câu nào. Ngọn đèn cháy leo lét, và ở một chỗ, nước mưa xuyên qua mái nhà mục nát nhỏ tong tỏng xuống một cái đĩa đất.
বাংলা
কিছুক্ষণ পরে রতন আস্তে আস্তে উঠিয়া রান্নাঘরে রুটি গড়িতে গেল। অন্য দিনের মতো তেমন চট্পট্ হইল না। বোধ করি মধ্যে মধ্যে মাথায় অনেক ভাবনা উদয় হইয়াছিল। পোস্ট্মাস্টারের আহার সমাপ্ত হইলে পর বালিকা তাহাকে জিজ্ঞাসা করিল, “দাদাবাবু, আমাকে তোমাদের বাড়ি নিয়ে যাবে?”
Tiếng Việt
Một lúc sau Ratan chậm rãi đứng dậy vào bếp cán bánh roti. Tay nó không thoăn thoắt như mọi ngày. Có lẽ thỉnh thoảng trong đầu nó nảy ra nhiều ý nghĩ. Khi ông trưởng trạm ăn xong, con bé hỏi ông: “Cậu ơi, cậu có đưa con về nhà cậu không?”
বাংলা
পোস্ট্মাস্টার হাসিয়া কহিলেন, “সে কী করে হবে।” ব্যাপারটা যে কী কী কারণে অসম্ভব তাহা বালিকাকে বুঝানো আবশ্যক বোধ করিলেন না।
Tiếng Việt
Ông trưởng trạm cười bảo: “Sao mà được.” Ông thấy không cần phải giải thích cho con bé vì những lẽ gì mà chuyện ấy không thể được.
বাংলা
সমস্ত রাত্রি স্বপ্নে এবং জাগরণে বালিকার কানে পোস্ট্মাস্টারের হাস্যধ্বনির কণ্ঠস্বর বাজিতে লাগিল— ‘সে কী করে হবে’।
Tiếng Việt
Suốt đêm, trong mơ cũng như lúc thức, bên tai con bé cứ vang mãi giọng cười của ông trưởng trạm — ‘Sao mà được’.
বাংলা
ভোরে উঠিয়া পোস্ট্মাস্টার দেখিলেন, তাঁহার স্নানের জল ঠিক আছে; কলিকাতার অভ্যাস-অনুসারে তিনি তোলা জলে স্নান করিতেন। কখন তিনি যাত্রা করিবেন সে কথা বালিকা কী কারণে জিজ্ঞাসা করিতে পারে নাই; পাছে প্রাতঃকালে আবশ্যক হয় এইজন্য রতন তত রাত্রে নদী হইতে তাঁহার স্নানের জল তুলিয়া আনিয়াছিল। স্নান সমাপন হইলে রতনের ডাক পড়িল। রতন নিঃশব্দে গৃহে প্রবেশ করিল এবং আদেশপ্রতীক্ষায় একবার নীরবে প্রভুর মুখের দিকে চাহিল। প্রভু কহিলেন, “রতন, আমার জায়গায় যে লোকটি আসবেন তাঁকে বলে দিয়ে যাব, তিনি তোকে আমারই মতন যত্ন করবেন; আমি যাচ্ছি বলে তোকে কিছু ভাবতে হবে না।” এই কথাগুলি যে অত্যন্ত স্নেহগর্ভ এবং দয়ার্দ্র হৃদয় হইতে উত্থিত সে বিষয়ে কোনো সন্দেহ নাই, কিন্তু নারীহৃদয় কে বুঝিবে। রতন অনেকদিন প্রভুর অনেক তিরস্কার নীরবে সহ্য করিয়াছে কিন্তু এই নরম কথা সহিতে পারিল না। একেবারে উচ্ছ্বসিত হৃদয়ে কাঁদিয়া উঠিয়া কহিল, “না না, তোমার কাউকে কিছু বলতে হবে না, আমি থাকতে চাই নে।”
Tiếng Việt
Sáng sớm thức dậy, ông trưởng trạm thấy nước tắm của mình đã sẵn sàng; theo thói quen ở Calcutta, ông tắm bằng nước múc sẵn. Chẳng hiểu vì sao con bé đã không thể hỏi ông sẽ khởi hành lúc nào; sợ sáng ra ông cần, nên đêm khuya như thế Ratan đã ra sông gánh nước tắm cho ông. Tắm xong, ông gọi Ratan. Ratan lặng lẽ bước vào và im lặng nhìn mặt chủ một lần, chờ sai bảo. Người chủ nói: “Ratan, tôi sẽ dặn lại người đến thay tôi, ông ấy sẽ chăm nom em y như tôi; em đừng lo gì chuyện tôi đi cả.” Những lời ấy chan chứa yêu thương và xuất phát từ một trái tim nhân hậu, điều đó không có gì phải ngờ, nhưng lòng đàn bà ai mà hiểu được. Ratan đã bao lâu lặng lẽ chịu đựng biết bao lời mắng mỏ của chủ, nhưng những lời dịu dàng này thì nó không chịu nổi. Nó òa lên khóc nức nở: “Không, không, cậu không phải dặn ai gì cả, con không muốn ở lại đâu.”
বাংলা
পোস্ট্মাস্টার রতনের এরূপ ব্যবহার কখনও দেখেন নাই, তাই অবাক হইয়া রহিলেন।
Tiếng Việt
Ông trưởng trạm chưa bao giờ thấy Ratan cư xử như thế, nên ngẩn người ra.
বাংলা
নূতন পোস্ট্মাস্টার আসিল। তাহাকে সমস্ত চার্জ বুঝাইয়া দিয়া পুরাতন পোস্ট্মাস্টার গমনোন্মুখ হইলেন। যাইবার সময় রতনকে ডাকিয়া বলিলেন, “রতন, তোকে আমি কখনও কিছু দিতে পারি নি। আজ যাবার সময় তোকে কিছু দিয়ে গেলুম, এতে তোর দিন কয়েক চলবে।”
Tiếng Việt
Viên trưởng trạm mới đến. Bàn giao hết mọi việc cho người ấy xong, ông trưởng trạm cũ sửa soạn lên đường. Lúc đi, ông gọi Ratan lại bảo: “Ratan, tôi chưa bao giờ cho được em thứ gì. Hôm nay lúc đi, tôi để lại cho em chút ít, đủ cho em sống được dăm hôm.”
বাংলা
কিছু পথখরচ বাদে তাঁহার বেতনের যত টাকা পাইয়াছিলেন পকেট হইতে বাহির করিলেন। তখন রতন ধূলায় পড়িয়া তাঁহার পা জড়াইয়া ধরিয়া কহিল, “দাদাবাবু, তোমার দুটি পায়ে পড়ি, তোমার দুটি পায়ে পড়ি, আমাকে কিছু দিতে হবে না; তোমার দুটি পায়ে পড়ি, আমার জন্যে কাউকে কিছু ভাবতে হবে না”— বলিয়া এক-দৌড়ে সেখান হইতে পলাইয়া গেল।
Tiếng Việt
Trừ một ít tiền đi đường, ông móc túi lấy ra tất cả số tiền lương ông đã lĩnh. Bấy giờ Ratan sụp xuống bụi đất ôm lấy chân ông mà nói: “Cậu ơi, con lạy cậu, con lạy cậu, cậu không phải cho con gì cả; con lạy cậu, chẳng ai phải lo gì cho con đâu” — nói rồi nó chạy một mạch biến khỏi đó.
বাংলা
ভূতপূর্ব পোস্ট্মাস্টার নিশ্বাস ফেলিয়া, হাতে কার্পেটের ব্যাগ ঝুলাইয়া, কাঁধে ছাতা লইয়া, মুটের মাথায় নীল ও শ্বেত রেখায় চিত্রিত টিনের পেঁটরা তুলিয়া ধীরে ধীরে নৌকাভিমুখে চলিলেন।
Tiếng Việt
Ông cựu trưởng trạm thở dài, tay xách chiếc túi vải thảm, vai vác cây ô, để người phu đội trên đầu chiếc hòm thiếc vẽ sọc xanh và trắng, rồi chậm rãi đi về phía thuyền.
বাংলা
যখন নৌকায় উঠিলেন এবং নৌকা ছাড়িয়া দিল, বর্ষাবিস্ফারিত নদী ধরণীর উচ্ছলিত অশ্রুরাশির মতো চারি দিকে ছলছল করিতে লাগিল, তখন হৃদয়ের মধ্যে অত্যন্ত একটা বেদনা অনুভব করিতে লাগিলেন— একটি সামান্য গ্রাম্য বালিকার করুণ মুখচ্ছবি যেন এক বিশ্বব্যাপী বৃহৎ অব্যক্ত মর্মব্যথা প্রকাশ করিতে লাগিল। একবার নিতান্ত ইচ্ছা হইল, ‘ফিরিয়া যাই, জগতের ক্রোড়বিচ্যুত সেই অনাথিনীকে সঙ্গে করিয়া লইয়া আসি’— কিন্তু তখন পালে বাতাস পাইয়াছে, বর্ষার স্রোত খরতর বেগে বহিতেছে, গ্রাম অতিক্রম করিয়া নদীকূলের শ্মশান দেখা দিয়াছে— এবং নদী প্রবাহে ভাসমান পথিকের উদাস হৃদয়ে এই তত্ত্বের উদয় হইল, জীবনে এমন কত বিচ্ছেদ, কত মৃত্যু আছে, ফিরিয়া ফল কী। পৃথিবীতে কে কাহার।
Tiếng Việt
Khi ông đã lên thuyền và thuyền rời bến, dòng sông căng phồng vì mùa mưa cứ rưng rưng khắp bốn bề như muôn dòng lệ trào dâng của mặt đất, thì trong lòng ông thấy nhói lên một nỗi đau sâu sắc — gương mặt thảm thương của một cô bé thôn quê nhỏ nhoi như đang nói lên một nỗi đau lớn lao không lời trải khắp thế gian. Có lúc ông thật muốn: ‘Hay quay lại, đón đứa bé mồ côi tuột khỏi vòng tay của thế gian ấy đi cùng’ — nhưng bấy giờ cánh buồm đã căng gió, dòng nước mùa mưa đang chảy xiết, thuyền đã qua khỏi làng, bãi hỏa táng ven sông đã hiện ra — và trong lòng thờ thẫn của người lữ khách trôi trên dòng nước chợt nảy ra triết lý này: đời người có biết bao cuộc chia ly, biết bao cái chết, quay lại thì được gì. Trên đời này, ai là gì của ai.
বাংলা
কিন্তু রতনের মনে কোনো তত্ত্বের উদয় হইল না। সে সেই পোস্ট্আপিস গৃহের চারি দিকে কেবল অশ্রুজলে ভাসিয়া ঘুরিয়া ঘুরিয়া বেড়াইতেছিল। বোধ করি তাহার মনে ক্ষীণ আশা জাগিতেছিল, দাদাবাবু যদি ফিরিয়া আসে— সেই বন্ধনে পড়িয়া কিছুতেই দূরে যাইতে পারিতেছিল না। হায় বুদ্ধিহীন মানবহৃদয়! ভ্রান্তি কিছুতেই ঘোচে না, যুক্তিশাস্ত্রের বিধান বহু বিলম্বে মাথায় প্রবেশ করে, প্রবল প্রমাণকেও অবিশ্বাস করিয়া মিথ্যা আশাকে দুই বাহুপাশে বাঁধিয়া বুকের ভিতরে প্রাণপণে জড়াইয়া ধরা যায়, অবশেষে একদিন সমস্ত নাড়ী কাটিয়া হৃদয়ের রক্ত শুষিয়া সে পলায়ন করে, তখন চেতনা হয় এবং দ্বিতীয় ভ্রান্তিপাশে পড়িবার জন্য চিত্ত ব্যাকুল হইয়া উঠে।
Tiếng Việt
Nhưng trong lòng Ratan chẳng nảy ra triết lý nào. Nó chỉ trôi giữa dòng nước mắt, quanh quẩn mãi quanh căn nhà bưu cục ấy. Có lẽ trong lòng nó le lói một hy vọng mong manh, nhỡ đâu cậu quay lại — bị trói buộc bởi sợi dây ấy, nó không sao đi xa được. Than ôi, trái tim người u mê! Ảo tưởng chẳng bao giờ dứt, quy tắc của lý trí phải lâu lắm mới lọt vào đầu, đến bằng chứng hiển nhiên cũng không tin, ta cứ ôm chặt hy vọng giả dối bằng cả hai cánh tay mà ghì vào lòng, cho đến một ngày nó cắt đứt mọi mạch máu, hút cạn máu tim mà bỏ trốn, bấy giờ ta mới tỉnh ngộ, và lòng lại nôn nao muốn sa vào thòng lọng ảo tưởng thứ hai.
