Tartuffe, hay Kẻ giả đạo đức

Préface

Lời tựa

Voici une comédie dont on a fait beaucoup de bruit, qui a été longtemps persécutée, et les gens qu’elle joue ont bien fait voir qu’ils étaient plus puissants en France que tous ceux que j’ai joués jusques ici. Les marquis, les précieuses, les cocus et les médecins, ont souffert doucement qu’on les ait représentés, et ils ont fait semblant de se divertir, avec tout le monde, des peintures que l’on a faites d’eux ; mais les hypocrites n’ont point entendu raillerie ; ils se sont effarouchés d’abord, et ont trouvé étrange que j’eusse la hardiesse de jouer leurs grimaces, et de vouloir décrier un métier dont tant d’honnêtes gens se mêlent. C’est un crime qu’ils ne sauraient me pardonner ; et ils se sont tous armés contre ma comédie avec une fureur épouvantable. Ils n’ont eu garde de l’attaquer par le côté qui les a blessés : ils sont trop politiques pour cela, et savent trop bien vivre pour découvrir le fond de leur âme. Suivant leur louable coutume, ils ont couvert leurs intérêts de la cause de Dieu ; et le Tartuffe, dans leur bouche, est une pièce qui offense la piété. Elle est, d’un bout à l’autre, pleine d’abominations, et l’on n’y trouve rien qui ne mérite le feu. Toutes les syllabes en sont impies ; les gestes même y sont criminels ; et le moindre coup d’œil, le moindre branlement de tête, le moindre pas à droite ou à gauche, y cachent des mystères qu’ils trouvent moyen d’expliquer à mon désavantage.

Đây là một vở hài kịch đã gây ra nhiều ồn ào, bị bức hại từ lâu, và những người mà nó đem ra giễu đã chứng tỏ rằng họ có thế lực ở Pháp lớn hơn hết thảy những kẻ tôi từng giễu cho đến nay. Các ông hầu tước, các tiểu thư điệu đà, các ông chồng bị cắm sừng và các thầy thuốc đã êm ái cam chịu việc người ta đem họ lên sân khấu, và còn làm ra vẻ cùng thiên hạ vui thích trước những bức tranh vẽ về mình; nhưng những kẻ đạo đức giả thì không chịu đùa. Họ hốt hoảng ngay từ đầu, thấy lạ lùng làm sao tôi dám giễu những điệu bộ làm dáng của họ, và muốn bôi nhọ một nghề mà biết bao người đứng đắn đang theo. Đó là tội họ không thể tha cho tôi; và tất cả đã trang bị chống lại vở hài kịch của tôi bằng một cơn thịnh nộ kinh hoàng. Họ nào có dại mà tấn công vào chỗ đã làm họ đau: họ quá khôn khéo cho việc ấy, và quá biết cách xử thế để phơi đáy lòng ra. Theo thói quen đáng khen của mình, họ phủ lên quyền lợi của họ danh nghĩa của Thiên Chúa; và Tartuffe, qua miệng họ, là một vở xúc phạm lòng sùng đạo. Từ đầu chí cuối nó đầy những điều ghê tởm, chẳng có gì trong đó không đáng đem thiêu. Từng âm tiết đều phạm thượng; đến cử chỉ cũng là tội ác; và cái liếc mắt nhỏ nhất, cái lắc đầu nhỏ nhất, bước chân sang phải hay sang trái nhỏ nhất, đều giấu những điều bí ẩn mà họ tìm được cách giải thích sao cho bất lợi cho tôi.

J’ai eu beau la soumettre aux lumières de mes amis, et à la censure de tout le monde ; les corrections que j’y ai pu faire ; le jugement du roi et de la reine, qui l’ont vue ; l’approbation des grands princes et de messieurs les ministres, qui l’ont honorée publiquement de leur présence ; le témoignage des gens de bien, qui l’ont trouvée profitable, tout cela n’a de rien servi. Ils n’en veulent point démordre ; et, tous les jours encore, ils font crier en public des zélés indiscrets, qui me disent des injures pieusement, et me damnent par charité.

Tôi đã đem nó trình các bạn hữu sáng suốt, và cho mọi người phê bình; đã sửa những chỗ có thể sửa; nhà vua và hoàng hậu đã xem và phán xét; các vị thân vương cao quý và các quan đại thần đã vinh dự đến xem công khai và tán thành; những người đức hạnh làm chứng rằng nó có ích: tất cả đều vô dụng. Họ nhất định không chịu nhả ra; và ngày nào cũng vậy, họ vẫn xúi những kẻ nhiệt thành thiếu suy xét la lối giữa công chúng, những kẻ chửi tôi một cách sùng đạo và đày tôi xuống địa ngục vì lòng bác ái.

Je me soucierais fort peu de tout ce qu’ils peuvent dire, n’était l’artifice qu’ils ont de me faire des ennemis que je respecte, et de jeter dans leur parti de véritables gens de bien, dont ils préviennent la bonne foi, et qui, par la chaleur qu’ils ont pour les intérêts du ciel, sont faciles à recevoir les impressions qu’on veut leur donner. Voilà ce qui m’oblige à me défendre. C’est aux vrais dévots que je veux partout me justifier sur la conduite de ma comédie ; et je les conjure, de tout mon cœur, de ne point condamner les choses avant que de les voir, de se défaire de toute prévention, et de ne point servir la passion de ceux dont les grimaces les déshonorent.

Tôi sẽ chẳng bận tâm mấy đến những gì họ có thể nói, nếu họ không có thủ đoạn gây cho tôi những kẻ thù mà tôi kính trọng, và kéo vào phe mình những người thật sự đức hạnh, mà họ đã làm cho lòng ngay thật phải ngộ nhận, và những người ấy, vì nhiệt tâm với quyền lợi của trời, dễ tiếp nhận những ấn tượng người ta muốn gieo cho. Chính vì thế tôi buộc phải tự bào chữa. Tôi muốn khắp nơi biện minh, trước những người sùng đạo chân chính, về cách tôi xử lý vở hài kịch của mình; và tôi hết lòng van xin họ đừng kết án sự việc trước khi xem, hãy gạt bỏ mọi định kiến, và đừng phục vụ cho đam mê của những kẻ mà trò làm dáng đang làm ô danh chính những người sùng đạo.

Si l’on prend la peine d’examiner de bonne foi ma comédie, on verra sans doute que mes intentions y sont partout innocentes, et qu’elle ne tend nullement à jouer les choses que l’on doit révérer ; que je l’ai traitée avec toutes les précautions que demandait la délicatesse de la matière ; et que j’ai mis tout l’art et tous les soins qu’il m’a été possible pour bien distinguer le personnage de l’hypocrite d’avec celui du vrai dévot. J’ai employé pour cela deux actes entiers à préparer la venue de mon scélérat. Il ne tient pas un seul moment l’auditeur en balance ; on le connaît d’abord aux marques que je lui donne ; et, d’un bout à l’autre, il ne dit pas un mot, il ne fait pas une action, qui ne peigne aux spectateurs le caractère d’un méchant homme, et ne fasse éclater celui du véritable homme de bien que je lui oppose.

Nếu người ta chịu khó xét vở hài kịch của tôi bằng lòng ngay thật, hẳn sẽ thấy ý định của tôi ở đâu cũng vô tội, và nó không hề nhắm giễu những điều đáng được tôn kính; rằng tôi đã xử lý nó với mọi sự thận trọng mà tính tế nhị của đề tài đòi hỏi; và rằng tôi đã dùng hết nghệ thuật cùng mọi tâm sức có thể để phân biệt rạch ròi nhân vật kẻ đạo đức giả với nhân vật người sùng đạo chân chính. Vì thế tôi đã dùng trọn hai hồi để dọn đường cho tên vô lại của tôi xuất hiện. Hắn không để khán giả phân vân một phút nào; người ta nhận ra hắn ngay qua những dấu hiệu tôi gán cho hắn; và từ đầu đến cuối, hắn không nói một lời, không làm một việc nào mà chẳng vẽ ra trước mắt khán giả bản tính một kẻ xấu, và chẳng làm nổi bật bản tính của người đức hạnh chân chính mà tôi đặt đối lập với hắn.

Je sais bien que, pour réponse, ces messieurs tâchent d’insinuer que ce n’est point au théâtre à parler de ces matières ; mais je leur demande, avec leur permission, sur quoi ils fondent cette belle maxime. C’est une proposition qu’ils ne font que supposer, et qu’ils ne prouvent en aucune façon ; et, sans doute, il ne serait pas difficile de leur faire voir que la comédie, chez les anciens, a pris son origine de la religion, et faisait partie de leurs mystères ; que les Espagnols, nos voisins, ne célèbrent guère de fêtes où la comédie ne soit mêlée ; et que, même parmi nous, elle doit sa naissance aux soins d’une confrérie à qui appartient encore aujourd’hui l’hôtel de Bourgogne ; que c’est un lieu qui fut donné pour y représenter les plus importants mystères de notre foi ; qu’on en voit encore des comédies imprimées en lettres gothiques, sous le nom d’un docteur de Sorbonne ; et, sans aller chercher si loin, que l’on a joué, de notre temps, des pièces saintes de M. de Corneille, qui ont été l’admiration de toute la France.

Tôi biết rõ rằng để đáp lại, các ông ấy cố ngụ ý rằng sân khấu không phải nơi để nói về những chuyện này; nhưng xin phép các ông, tôi hỏi các ông dựa vào đâu mà lập nên châm ngôn hay ho ấy. Đó là một mệnh đề họ chỉ giả định, chứ hoàn toàn không chứng minh; và hẳn không khó gì để cho họ thấy rằng hài kịch, nơi người xưa, khởi nguồn từ tôn giáo, và là một phần trong các lễ mầu nhiệm của họ; rằng người Tây Ban Nha, láng giềng của ta, hầu như lễ hội nào cũng có hài kịch xen vào; và rằng ngay giữa chúng ta, nó cũng nhờ công một hội huynh đệ mà ra đời, hội ấy đến nay vẫn còn sở hữu Hôtel de Bourgogne; rằng đó là nơi được ban cho để diễn những mầu nhiệm trọng đại nhất của đức tin ta; rằng người ta còn thấy những vở hài kịch ấy in bằng chữ gô-tích, mang tên một tiến sĩ Sorbonne; và khỏi phải tìm xa, rằng thời nay người ta đã diễn những vở thánh của ông Corneille, từng làm cả nước Pháp thán phục.

Si l’emploi de la comédie est de corriger les vices des hommes je ne vois pas par quelle raison il y en aura de privilégiés. Celui-ci est, dans l’État, d’une conséquence bien plus dangereuse que tous les autres ; et nous avons vu que le théâtre a une grande vertu pour la correction. Les plus beaux traits d’une sérieuse morale sont moins puissants, le plus souvent, que ceux de la satire ; et rien ne reprend mieux la plupart des hommes que la peinture de leurs défauts. C’est une grande atteinte aux vices, que de les exposer à la risée de tout le monde. On souffre aisément des répréhensions ; mais on ne souffre point la raillerie. On veut bien être méchant ; mais on ne veut point être ridicule.

Nếu việc của hài kịch là sửa trị thói xấu của con người, tôi không thấy vì lẽ gì lại có thói xấu được ưu đãi. Thói xấu này, đối với quốc gia, hệ lụy nguy hiểm hơn tất cả những thói khác; và chúng ta đã thấy sân khấu có sức mạnh lớn để sửa trị. Những nét đẹp nhất của một nền luân lý nghiêm trang, thường là kém uy lực hơn những nét châm biếm; và chẳng gì quở trách được đa số người ta tốt hơn bức tranh về khuyết điểm của chính họ. Phơi thói xấu ra cho cả thiên hạ cười là giáng cho nó một đòn nặng. Người ta dễ chịu lời quở trách; nhưng không chịu nổi lời chế giễu. Người ta sẵn lòng làm kẻ xấu; nhưng không muốn làm kẻ lố bịch.

On me reproche d’avoir mis des termes de piété dans la bouche de mon imposteur. Hé ! pouvais-je m’en empêcher, pour bien représenter le caractère d’un hypocrite ? Il suffit, ce me semble, que je fasse connaître les motifs criminels qui lui font dire les choses, et que j’en aie retranché les termes consacrés, dont on aurait eu peine à lui entendre faire un mauvais usage. — Mais il débite au quatrième acte une morale pernicieuse. — Mais cette morale est-elle quelque chose dont tout le monde n’eût les oreilles rebattues ? Dit-elle rien de nouveau dans ma comédie ? Et peut-on craindre que des choses si généralement détestées fassent quelque impression dans les esprits ; que je les rende dangereuses en les faisant monter sur le théâtre ; qu’elles reçoivent quelque autorité de la bouche d’un scélérat ? Il n’y a nulle apparence à cela ; et l’on doit approuver la comédie du Tartuffe, ou condamner généralement toutes les comédies.

Người ta trách tôi đã đặt những lời lẽ đạo đức vào miệng nhân vật kẻ giả đạo đức của tôi. Ôi! tôi làm sao tránh được, nếu muốn khắc họa đúng bản chất một kẻ đạo đức giả? Theo tôi nghĩ, chỉ cần tôi cho thấy những động cơ tội lỗi khiến hắn nói ra những điều ấy, và tôi đã lược bỏ những từ ngữ thiêng liêng, thứ mà người ta khó lòng chịu nổi khi nghe hắn dùng sai mục đích. — Nhưng hắn giảng ở hồi bốn một thứ luân lý độc hại. — Nhưng thứ luân lý ấy có điều gì mà ai ai cũng chẳng nghe đến chán tai? Nó có nói điều gì mới trong vở hài kịch của tôi không? Và liệu có thể sợ rằng những điều bị ghét bỏ rộng khắp như vậy lại gây ấn tượng nào đó trong tâm trí người ta; rằng tôi biến chúng thành nguy hiểm khi đưa chúng lên sân khấu; rằng chúng nhận được chút uy quyền nào đó từ miệng một tên vô lại? Chẳng có vẻ gì như thế; và người ta phải tán thành vở hài kịch Tartuffe, hoặc kết án tất cả các vở hài kịch nói chung.

C’est à quoi l’on s’attache furieusement depuis un temps ; et jamais on ne s’était si fort déchaîné contre le théâtre. Je ne puis pas nier qu’il n’y ait eu des Pères de l’Église qui ont condamné la comédie ; mais on ne peut pas me nier aussi qu’il n’y en ait eu quelques uns qui l’ont traitée un peu plus doucement. Ainsi l’autorité dont on prétend appuyer la censure est détruite par ce partage : et toute la conséquence qu’on peut tirer de cette diversité d’opinions en des esprits éclairés des mêmes lumières, c’est qu’ils ont pris la comédie différemment, et que les uns l’ont considérée dans sa pureté, lorsque les autres l’ont regardée dans sa corruption, et confondue avec tous ces vilains spectacles qu’on a eu raison de nommer des spectacles de turpitude.

Đó chính là điều người ta đang hăm hở bám lấy từ một thời gian nay; và chưa bao giờ người ta nổi cơn chống sân khấu dữ dội đến thế. Tôi không thể phủ nhận có những Giáo phụ của Giáo hội đã lên án hài kịch; nhưng người ta cũng không thể phủ nhận có một số vị đã đối xử với nó dịu hơn đôi chút. Như vậy thẩm quyền mà người ta định dùng làm chỗ dựa cho lệnh kiểm duyệt đã bị sự chia rẽ ấy phá tan: và tất cả những gì có thể rút ra từ sự khác biệt ý kiến ấy, ở những tâm trí cùng được soi bởi một ánh sáng, là họ nhìn hài kịch theo những cách khác nhau, kẻ thì xét nó trong sự thuần khiết, người thì nhìn nó trong sự đồi bại, và lẫn nó với những màn trình diễn xấu xa mà người ta có lý khi gọi là màn trình diễn nhơ nhuốc.

Et en effet, puisqu’on doit discourir des choses et non pas des mots, et que la plupart des contrariétés viennent de ne se pas entendre, et d’envelopper dans un même mot des choses opposées, il ne faut qu’ôter le voile de l’équivoque, et regarder ce qu’est la comédie en soi, pour voir si elle est condamnable. On connaîtra, sans doute, que, n’étant autre chose qu’un poème ingénieux, qui, par des leçons agréables, reprend les défauts des hommes, on ne saurait la censurer sans injustice ; et, si nous voulons ouïr là-dessus le témoignage de l’antiquité, elle nous dira que ses plus célèbres philosophes ont donné des louanges à la comédie, eux qui faisaient profession d’une sagesse si austère, et qui criaient sans cesse après les vices de leur siècle. Elle nous fera voir qu’Aristote a consacré des veilles au théâtre, et s’est donné le soin de réduire en préceptes l’art de faire des comédies. Elle nous apprendra que de ses plus grands hommes, et des premiers en dignité, ont fait gloire d’en composer eux-mêmes ; qu’il y en a eu d’autres qui n’ont pas dédaigné de réciter en public celles qu’ils avoient composées, que la Grèce a fait pour cet art éclater son estime, par les prix glorieux et par les superbes théâtres dont elle a voulu l’honorer ; et que, dans Rome enfin, ce même art a reçu aussi des honneurs extraordinaires : je ne dis pas dans Rome débauchée, et sous la licence des empereurs, mais dans Rome disciplinée, sous la sagesse des consuls, et dans le temps de la vigueur de la vertu romaine.

Và thật vậy, vì người ta phải bàn về sự vật chứ không bàn về từ ngữ, và phần lớn mâu thuẫn sinh ra do không hiểu nhau, do gói những thứ đối lập vào cùng một từ, nên chỉ cần vén tấm màn nước đôi, nhìn hài kịch tự nó là gì, để xem nó có đáng bị lên án không. Hẳn người ta sẽ nhận ra rằng hài kịch chẳng phải gì khác ngoài một bài thơ tinh xảo, dùng những bài học dễ chịu để quở trách khuyết điểm của con người, và vì thế không thể kiểm duyệt nó mà không bất công; và nếu muốn nghe lời chứng của thời cổ về điều này, thì thời cổ sẽ nói với ta rằng những triết gia lừng danh nhất đã ca ngợi hài kịch, chính những người tuyên xưng một sự minh triết khắt khe đến thế, và không ngớt kêu gào chống lại thói xấu của thời đại mình. Nó sẽ cho ta thấy Aristote đã dành những đêm thức trắng cho sân khấu, và tự mình lo rút nghệ thuật viết hài kịch thành các quy tắc. Nó sẽ cho ta biết những bậc vĩ nhân nhất, và cao quý nhất về phẩm vị, đã lấy làm vinh khi tự soạn hài kịch; rằng có những người khác không khinh việc đọc trước công chúng những vở họ đã soạn; rằng Hy Lạp đã bày tỏ lòng quý trọng nghệ thuật ấy bằng những giải thưởng vẻ vang và những nhà hát nguy nga mà nước ấy muốn dùng để tôn vinh nó; và rằng tại Rome, rốt cuộc, nghệ thuật ấy cũng nhận được những vinh dự phi thường: tôi không nói Rome trụy lạc, dưới sự phóng túng của các hoàng đế, mà là Rome có kỷ cương, dưới sự khôn ngoan của các chấp chính quan, và vào thời đức hạnh La Mã còn sung sức.

J’avoue qu’il y a eu des temps ou la comédie s’est corrompue. Et qu’est-ce que dans le monde on ne corrompt point tous les jours ? Il n’y a chose si innocente où les hommes ne puissent porter du crime ; point d’art si salutaire dont ils ne soient capables de renverser les intentions ; rien de si bon en soi qu’ils ne puissent tourner à de mauvais usages. La médecine est un art profitable, et chacun la révère comme une des plus excellentes choses que nous ayons ; et cependant il y a eu des temps où elle s’est rendue odieuse, et souvent on en a fait un art d’empoisonner les hommes. La philosophie est un présent du ciel ; elle nous a été donnée pour porter nos esprits à la connaissance d’un Dieu, par la contemplation des merveilles de la nature ; et pourtant on n’ignore pas que souvent en l’a détournée de son emploi, et qu’on l’a occupée publiquement à soutenir l’impiété. Les choses même les plus saintes ne sont point à couvert de la corruption des hommes ; et nous voyons des scélérats qui, tous les jours, abusent de la piété, et la font servir méchamment aux crimes les plus grands. Mais on ne laisse pas pour cela de faire les distinctions qu’il est besoin de faire. On n’enveloppe point dans une fausse conséquence la bonté des choses que l’on corrompt, avec la malice des corrupteurs. On sépare toujours le mauvais usage d’avec l’intention de l’art ; et, comme on ne s’avise point de défendre la médecine pour avoir été bannie de Rome, ni la philosophie pour avoir été condamnée publiquement dans Athènes, on ne doit point aussi vouloir interdire la comédie pour avoir été censurée en de certains temps. Cette censure a eu ses raisons, qui ne subsistent point ici. Elle s’est renfermée dans ce qu’elle a pu voir ; et nous ne devons point la tirer des bornes qu’elle s’est données, l’étendre plus loin qu’il ne faut, et lui faire embrasser l’innocent avec le coupable. La comédie qu’elle a eu dessein d’attaquer n’est point du tout la comédie que nous voulons défendre. Il se faut bien garder de confondre celle-là avec celle-ci. Ce sont deux personnes de qui les mœurs sont tout à fait opposées. Elles n’ont aucun rapport l’une avec l’autre que la ressemblance du nom, et ce serait une injustice épouvantable que de vouloir condamner Olympe, qui est femme de bien, parce qu’il y a une Olympe qui a été une débauchée. De semblables arrêts, sans doute, feraient un grand désordre dans le monde. Il n’y aurait rien par là qui ne fût condamné ; et puisque l’on ne garde point cette rigueur à tant de choses dont on abuse tous les jours, on doit bien faire la même grâce à la comédie, et approuver les pièces de théâtre où l’on verra régner l’instruction et l’honnêteté.

Tôi thừa nhận có những thời hài kịch đã bị đồi bại. Mà trên đời này, có gì ngày nào người ta chẳng làm đồi bại? Không có thứ gì vô tội đến mức con người không thể đem tội ác vào; không có nghệ thuật nào hữu ích đến mức họ không thể đảo ngược ý định của nó; không có gì tự thân tốt đến mức họ không thể xoay sang dùng vào việc xấu. Y học là một nghề có ích, ai cũng kính trọng nó như một trong những điều tuyệt hảo nhất ta có; thế mà đã có những thời nó trở nên đáng ghét, và nhiều khi người ta biến nó thành nghệ thuật đầu độc con người. Triết học là món quà của trời; nó được ban cho để đưa tâm trí ta đến chỗ nhận biết một Thiên Chúa, qua việc chiêm ngắm những kỳ diệu của tạo hóa; vậy mà ai cũng biết nhiều khi người ta đã xoay nó khỏi mục đích của nó, và công khai dùng nó để bênh vực sự vô đạo. Ngay những điều thánh thiện nhất cũng không thoát khỏi sự đồi bại của loài người; và ta thấy những tên vô lại ngày ngày lạm dụng lòng sùng đạo, và ác độc biến nó thành công cụ cho những tội lớn nhất. Nhưng người ta vẫn không bỏ qua những phân biệt cần phải làm. Người ta không gói cái tốt của những thứ bị làm đồi bại, vào cùng một hệ quả sai lầm với cái ác của những kẻ làm đồi bại chúng. Người ta luôn tách việc dùng sai khỏi ý định của nghệ thuật; và như người ta không nghĩ đến chuyện cấm y học vì nó từng bị trục xuất khỏi Rome, cũng không cấm triết học vì nó từng bị công khai kết án ở Athènes, thì cũng không nên muốn cấm hài kịch vì nó từng bị kiểm duyệt vào những thời nhất định. Sự kiểm duyệt ấy có lý do của nó, mà ở đây không còn tồn tại. Nó chỉ gói gọn trong những gì nó đã thấy; và ta không nên đẩy nó ra khỏi ranh giới tự nó đặt ra, kéo dài nó xa hơn mức cần, rồi bắt nó ôm cả người vô tội lẫn kẻ có tội. Thứ hài kịch mà nó định công kích hoàn toàn không phải thứ hài kịch chúng ta muốn bênh vực. Phải hết sức tránh lẫn bên này với bên kia. Đó là hai con người mà phẩm hạnh hoàn toàn trái ngược nhau. Họ chẳng có quan hệ gì với nhau ngoài sự giống tên, và sẽ là một sự bất công khủng khiếp nếu muốn kết án Olympe, một phụ nữ đức hạnh, chỉ vì từng có một Olympe là kẻ trác táng. Những phán quyết như thế hẳn sẽ gây đại loạn trong thế gian. Khi ấy chẳng có gì không bị kết án; và vì người ta không giữ sự nghiêm khắc ấy với bao nhiêu thứ ngày ngày bị lạm dụng, thì cũng nên dành cho hài kịch cùng một ân huệ, và tán thành những vở kịch mà người ta thấy ngự trị ở đó sự giáo huấn và đức ngay thẳng.

Je sais qu’il y a des esprits dont la délicatesse ne peut souffrir aucune comédie ; qui disent que les plus honnêtes sont les plus dangereuses ; que les passions que l’on y dépeint sont d’autant plus touchantes qu’elles sont pleines de vertu, et que les âmes sont attendries par ces sortes de représentations. Je ne vois pas quel grand crime c’est que de s’attendrir à la vue d’une passion honnête ; et c’est un haut étage de vertu que cette pleine insensibilité où ils veulent faire monter notre âme. Je doute qu’une si grande perfection soit dans les forces de la nature humaine ; et je ne sais s’il n’est pas mieux de travailler à rectifier et adoucir les passions des hommes que de vouloir les retrancher entièrement. J’avoue qu’il y a des lieux qu’il vaut mieux fréquenter que le théâtre ; et si l’on veut blâmer toutes les choses qui ne regardent pas directement Dieu et notre salut, il est certain que la comédie en doit être, et je ne trouve point mauvais qu’elle soit condamnée avec le reste ; mais supposé, comme il est vrai, que les exercices de la piété souffrent des intervalles, et que les hommes aient besoin de divertissement, je soutiens qu’on ne leur en peut trouver un qui soit plus innocent que la comédie. Je me suis étendu trop loin. Finissons par un mot d’un grand prince sur la comédie du Tartuffe.

Tôi biết có những tâm hồn mà sự tế nhị không chịu nổi bất kỳ vở hài kịch nào; họ nói những vở đứng đắn nhất lại nguy hiểm nhất; những đam mê được tả ở đó càng cảm động vì chúng đầy đức hạnh, và những tâm hồn bị các màn trình diễn thuộc loại ấy làm cho mềm lòng. Tôi không thấy mềm lòng trước cảnh một đam mê chính đáng thì có tội lớn gì; và cái trạng thái hoàn toàn vô cảm mà họ muốn nâng tâm hồn ta lên là một tầng cao ngất của đức hạnh. Tôi ngờ rằng sự hoàn thiện lớn như vậy nằm trong sức của bản tính con người; và tôi không biết liệu lo uốn nắn, làm dịu những đam mê của con người có hơn việc muốn cắt bỏ chúng hoàn toàn không. Tôi thừa nhận có những nơi nên lui tới hơn sân khấu; và nếu người ta muốn chê trách mọi thứ không trực tiếp liên quan đến Thiên Chúa và phần rỗi của ta, thì chắc chắn hài kịch phải nằm trong số đó, và tôi không thấy xấu khi nó bị kết án cùng với phần còn lại; nhưng giả sử, như điều có thật, rằng những việc sùng đạo cũng có lúc nghỉ, và con người cần giải trí, tôi quả quyết rằng không thể tìm cho họ thú giải trí nào vô tội hơn hài kịch. Tôi đã nói dài quá. Hãy kết bằng lời của một vị thân vương lớn về vở hài kịch Tartuffe.

Huit jours après qu’elle eut été défendue, on représenta devant la cour une pièce intitulée Scaramouche ermite ; et le roi, en sortant, dit au grand prince que je veux dire : « Je voudrais bien savoir pourquoi les gens qui se scandalisent si fort de la comédie de Molière ne disent mot de celle de Scaramouche ; » à quoi le prince répondit : « La raison de cela, c’est que la comédie de Scaramouche joue le ciel et la religion, dont ces messieurs-là ne se soucient point : mais celle de Molière les joue eux-mêmes ; c’est ce qu’ils ne peuvent souffrir. »

Tám ngày sau khi nó bị cấm, người ta diễn trước triều đình một vở tên là Scaramouche ẩn sĩ; và nhà vua, lúc ra về, nói với vị thân vương mà tôi muốn nhắc đến: “Tôi muốn biết vì sao những người phẫn nộ ghê gớm trước vở hài kịch của Molière lại không nói một lời về vở của Scaramouche;” vị thân vương đáp: “Lý do là vở của Scaramouche giễu trời và tôn giáo, điều mà các ông ấy chẳng bận tâm: còn vở của Molière giễu chính họ; đó là điều họ không chịu nổi.”

Premier placet

Thỉnh nguyện thư thứ nhất

Le devoir de la comédie étant de corriger les hommes en les divertissant, j’ai cru que, dans l’emploi où je me trouve, je n’avais rien de mieux à faire que d’attaquer par des peintures ridicules les vices de mon siècle ; et comme l’hypocrisie, sans doute, en est un des plus en usage, des plus incommodes et des plus dangereux, j’avais eu, Sire, la pensée que je ne rendrais pas un petit service à tous les honnêtes gens de votre royaume, si je faisais une comédie qui décriât les hypocrites, et mit en vue, comme il faut, toutes les grimaces étudiées de ces gens de bien à outrance, toutes les friponneries couvertes de ces faux-monnayeurs en dévotion, qui veulent attraper les hommes avec un zèle contrefait et une charité sophistiquée.

Vì nhiệm vụ của hài kịch là sửa trị con người trong lúc mua vui cho họ, nên trong địa vị tôi đang giữ, tôi cho rằng chẳng có gì hay hơn là dùng những bức tranh lố bịch mà công kích thói xấu của thời đại; và vì thói đạo đức giả hẳn là một trong những thói phổ biến nhất, phiền nhiễu nhất và nguy hiểm nhất, nên tôi đã có ý nghĩ, tâu bệ hạ, rằng tôi sẽ phục vụ không nhỏ cho mọi người đứng đắn trong vương quốc của bệ hạ, nếu làm một vở hài kịch vạch mặt những kẻ đạo đức giả, và phơi bày cho đúng mức mọi điệu bộ được tập luyện công phu của những kẻ đức hạnh quá đà ấy, mọi trò lừa lọc che đậy của những tay đúc tiền giả trong lòng sùng đạo, những kẻ muốn gài con người bằng một nhiệt tâm làm giả và một lòng bác ái pha chế.

Je l’ai faite, Sire, cette comédie, avec tout le soin, comme je crois, et toutes les circonspections que pouvait demander la délicatesse de la matière ; et pour mieux conserver l’estime et le respect qu’on doit aux vrais dévots, j’en ai distingué le plus que j’ai pu le caractère que j’avais à toucher. Je n’ai point laissé d’équivoque, j’ai ôté ce qui pouvait confondre le bien avec le mal, et ne me suis servi dans cette peinture que des couleurs expresses et des traits essentiels qui font reconnaître d’abord un véritable et franc hypocrite.

Tâu bệ hạ, tôi đã làm vở hài kịch ấy với tất cả sự chăm chút, theo tôi tin, và mọi sự thận trọng mà tính tế nhị của đề tài đòi hỏi; và để giữ cho tốt hơn lòng quý trọng, kính nể dành cho những người sùng đạo chân chính, tôi đã phân biệt hết mức có thể nhân vật mà tôi cần chạm đến. Tôi không để lại chỗ nước đôi nào, tôi đã bỏ những gì có thể lẫn cái thiện với cái ác, và trong bức tranh ấy chỉ dùng những màu rõ ràng và những nét cốt yếu giúp nhận ra ngay một kẻ đạo đức giả thật sự và trắng trợn.

Cependant toutes mes précautions ont été inutiles. On a profité, Sire, de la délicatesse de votre âme sur les matières de religion, et l’on a su vous prendre par l’endroit seul que vous êtes prenable, je veux dire par le respect des choses saintes. Les tartuffes, sous main, ont eu l’adresse de trouver grâce auprès de Votre Majesté ; et les originaux enfin ont fait supprimer la copie, quelque innocente qu’elle fût, et quelque ressemblante qu’on la trouvât.

Vậy mà mọi sự thận trọng của tôi đều vô ích. Tâu bệ hạ, người ta đã lợi dụng sự nhạy cảm của tâm hồn bệ hạ trước các việc tôn giáo, và biết nắm bệ hạ ở chỗ duy nhất có thể nắm được, tôi muốn nói là lòng kính trọng những điều thiêng liêng. Bọn Tartuffe đã khéo ngầm tìm được ân sủng nơi bệ hạ; và cuối cùng bản gốc đã bắt bản sao bị dẹp bỏ, dù bản sao vô tội đến đâu, và dù người ta thấy nó giống đến đâu.

Bien que ce m’eût été un coup sensible que la suppression de cet ouvrage, mon malheur pourtant était adouci par la manière dont Votre Majesté s’était expliquée sur ce sujet ; et j’ai cru, Sire, qu’elle m’ôtait tout lieu de me plaindre, ayant eu la bonté de déclarer qu’elle ne trouvait rien à dire dans cette comédie qu’elle me défendait de produire en public.

Dù việc dẹp bỏ tác phẩm ấy là một đòn đau đối với tôi, nỗi bất hạnh của tôi vẫn được làm dịu bởi cách bệ hạ đã nói về việc này; và tâu bệ hạ, tôi đã tin rằng bệ hạ gỡ cho tôi mọi cớ than phiền, vì bệ hạ có lòng nhân từ tuyên bố rằng bệ hạ không thấy điều gì đáng chê trong vở hài kịch mà bệ hạ cấm tôi đem diễn công khai.

Mais, malgré cette glorieuse déclaration du plus grand roi du monde et du plus éclairé, malgré l’approbation encore de M. le légat, et de la plus grande partie de nos prélats, qui tous, dans les lectures particulières que je leur ai faites de mon ouvrage, se sont trouvés d’accord avec les sentiments de Votre Majesté ; malgré tout cela, dis-je, on voit un livre composé par le curé de… qui donne hautement un démenti à tous ces augustes témoignages. Votre Majesté a beau dire, et M. le légat et MM. les prélats ont beau donner leur jugement, ma comédie, sans l’avoir vue, est diabolique, et diabolique mon cerveau ; je suis un démon vêtu de chair et habillé en homme, un libertin, un impie digne d’un supplice exemplaire. Ce n’est pas assez que le feu expie en public mon offense, j’en serais quitte à trop bon marché : le zèle charitable de ce galant homme de bien n’a garde de demeurer là ; il ne veut point que j’aie de miséricorde auprès de Dieu, il veut absolument que je sois damné, c’est une affaire résolue.

Nhưng, bất chấp lời tuyên bố vinh quang ấy của vị vua lớn nhất và sáng suốt nhất thế gian, bất chấp cả sự tán thành của ngài khâm sứ Tòa Thánh, và của phần lớn các giám mục của chúng ta, những vị mà trong các buổi tôi đọc riêng tác phẩm cho họ nghe, đều đồng ý với ý kiến của bệ hạ; bất chấp tất cả những điều ấy, tôi nói, người ta vẫn thấy một cuốn sách do cha xứ… soạn ra, công khai bác bỏ mọi lời chứng đáng kính ấy. Bệ hạ nói thế nào cũng vô ích, và ngài khâm sứ Tòa Thánh cùng các vị giám mục đưa ra phán quyết thế nào cũng vô ích, hài kịch của tôi, dù chưa ai xem, là của quỷ, và óc tôi là của quỷ; tôi là một con quỷ mang xác thịt, khoác dạng người, một kẻ phóng túng tư tưởng, một kẻ vô đạo đáng chịu hình phạt làm gương. Chưa đủ để lửa đền tội tôi giữa công chúng, như vậy tôi thoát quá rẻ: lòng nhiệt thành bác ái của bậc quân tử đức hạnh này nào chịu dừng ở đó; ông ta không muốn tôi có lòng thương xót nơi Thiên Chúa, ông ta nhất định muốn tôi bị đày, việc đã quyết rồi.

Ce livre, Sire, a été présenté à Votre Majesté ; et, sans doute, elle juge bien elle-même combien il m’est fâcheux de me voir exposé tous les jours aux insultes de ces messieurs ; quel tort me feront dans le monde de telles calomnies, s’il faut qu’elles soient tolérées ; et quel intérêt j’ai enfin à me purger de son imposture, et à faire voir au public que ma comédie n’est rien moins que ce qu’on veut qu’elle soit. Je ne dirai point, Sire, ce que j’aurais à demander pour ma réputation, et pour justifier à tout le monde l’innocence de mon ouvrage : les rois éclairés, comme vous, n’ont pas besoin qu’on leur marque ce qu’on souhaite ; ils voient, comme Dieu, ce qu’il nous faut, et savent mieux que nous ce qu’ils nous doivent accorder. Il me suffit de mettre mes intérêts entre les mains de Votre Majesté ; et j’attends d’elle, avec respect, tout ce qu’il lui plaira d’ordonner là-dessus.

Tâu bệ hạ, cuốn sách ấy đã được trình lên bệ hạ; và hẳn chính bệ hạ cũng thấu hiểu tôi khổ tâm biết bao khi ngày ngày phải chịu những lăng mạ của các ông ấy; những lời vu khống như thế sẽ gây cho tôi thiệt hại ra sao giữa thế gian, nếu phải chịu dung thứ; và rốt cuộc tôi có quyền lợi nào trong việc gột sạch mình khỏi sự dối trá của ông ta, và cho công chúng thấy vở hài kịch của tôi chẳng hề như người ta muốn nó phải là. Tâu bệ hạ, tôi sẽ không nói tôi cần xin điều gì cho danh dự mình, và để biện minh trước mọi người sự vô tội của tác phẩm: những vị vua sáng suốt như bệ hạ không cần ai chỉ ra điều mình mong muốn; các ngài thấy, như Thiên Chúa, cái ta cần, và hiểu rõ hơn ta điều các ngài phải ban cho ta. Tôi chỉ cần đặt quyền lợi mình vào tay bệ hạ; và tôi kính cẩn chờ ở bệ hạ tất cả những gì bệ hạ muốn truyền về việc này.

Second placet

Thỉnh nguyện thư thứ hai

C’est une chose bien téméraire à moi que de venir importuner un grand monarque au milieu de ses glorieuses conquêtes ; mais, dans l’état où je me vois, où trouver, Sire, une protection qu’au lieu où je la viens chercher ? Et qui puis-je solliciter contre l’autorité de la puissance qui m’accable, que la source de la puissance et de l’autorité, que le juste dispensateur des ordres absolus, que le souverain juge et le maître de toutes choses ?

Thật là điều liều lĩnh khi tôi đến quấy rầy một vị quân vương vĩ đại giữa những cuộc chinh phục vẻ vang; nhưng trong cảnh ngộ tôi đang chịu, tâu bệ hạ, tìm đâu ra sự che chở nếu không ở nơi tôi đến xin? Và tôi có thể cầu xin ai chống lại thế lực của quyền uy đang đè nặng lên tôi, ngoài nguồn cội của mọi quyền lực và uy thế, ngoài vị phân phát công bằng những mệnh lệnh tuyệt đối, ngoài vị quan tòa tối cao và chủ nhân của muôn vật?

Ma comédie, Sire, n’a pu jouir ici des bontés de Votre Majesté. En vain je l’ai produite sous le titre de l’Imposteur, et déguisé le personnage sous l’ajustement d’un homme du monde ; j’ai eu beau lui donner un petit chapeau, de grands cheveux, un grand collet, une épée, et des dentelles sur tout l’habit, mettre en plusieurs endroits des adoucissements, et retrancher avec soin tout ce que j’ai jugé capable de fournir l’ombre d’un prétexte aux célèbres originaux du portrait que je voulais faire : tout cela n’a de rien servi. La cabale s’est réveillée aux simples conjectures qu’ils ont pu avoir de la chose. Ils ont trouvé moyen de surprendre des esprits qui, dans toute autre matière, font une haute profession de ne se point laisser surprendre. Ma comédie n’a pas plutôt paru, qu’elle s’est vue foudroyée par le coup d’un pouvoir qui doit imposer du respect ; et tout ce que j’ai pu faire en cette rencontre pour me sauver moi-même de l’éclat de cette tempête, c’est de dire que Votre Majesté avait eu la bonté de m’en permettre la représentation, et que je n’avais pas cru qu’il fût besoin de demander cette permission à d’autres, puisqu’il n’y avait qu’elle seule qui me l’eût défendue.

Tâu bệ hạ, vở hài kịch của tôi chưa được hưởng ơn bệ hạ ở đây. Tôi đã đem nó ra dưới nhan đề Kẻ giả đạo đức, và cải trang nhân vật thành một người thế tục, nhưng vô ích; tôi cho hắn đội mũ nhỏ, để tóc dài, mặc cổ áo lớn, đeo gươm, ren khắp áo, tôi đặt nhiều chỗ làm dịu, và cẩn thận cắt bỏ mọi điều tôi cho là có thể đem lại chút cớ nhỏ nhất cho những nguyên mẫu lừng danh của bức chân dung tôi muốn vẽ: tất cả đều vô ích. Bè phái đã thức dậy chỉ vì những phỏng đoán sơ sài họ có về sự việc. Họ đã tìm được cách làm lung lạc những tâm trí vốn, trong mọi đề tài khác, tuyên bố rất cao rằng mình không để ai lung lạc. Vở hài kịch của tôi vừa xuất hiện đã bị giáng sét bởi đòn của một quyền lực đáng phải kính nể; và tất cả những gì tôi làm được trong tình thế này để tự cứu mình khỏi sức nổ của cơn bão ấy, là nói rằng bệ hạ đã có lòng cho phép tôi diễn nó, và tôi không nghĩ phải xin phép ai khác, vì chỉ mình bệ hạ đã cấm tôi.

Je ne doute point, Sire, que les gens que je peins dans ma comédie ne remuent bien des ressorts auprès de Votre Majesté, et ne jettent dans leur parti, comme ils l’ont déjà fait, de véritables gens de bien, qui sont d’autant plus prompts à se laisser tromper qu’ils jugent d’autrui par eux-mêmes. Ils ont l’art de donner de belles couleurs à toutes leurs intentions. Quelque mine qu’ils fassent, ce n’est point du tout l’intérêt de Dieu, qui les peut émouvoir : ils l’ont assez montré dans les comédies qu’ils ont souffert qu’on ait jouées tant de fois en public sans en dire le moindre mot. Celles-là n’attaquaient que la piété et la religion, dont ils se soucient fort peu : mais celle-ci les attaque et les joue eux-mêmes ; et c’est ce qu’ils ne peuvent souffrir. Ils ne sauraient me pardonner de dévoiler leurs impostures aux yeux de tout le monde ; et, sans doute, on ne manquera pas de dire à Votre Majesté que chacun s’est scandalisé de ma comédie. Mais la vérité pure, Sire, c’est que tout Paris ne s’est scandalisé que de la défense qu’on en a fait, que les plus scrupuleux en ont trouvé la représentation profitable, et qu’on s’est étonné que des personnes d’une probité si connue aient eu une si grande déférence pour des gens qui devraient être l’horreur de tout le monde, et sont si opposés à la véritable piété, dont elles font profession.

Tâu bệ hạ, tôi không nghi ngờ rằng những kẻ tôi vẽ trong hài kịch sẽ giật dây nhiều mối bên bệ hạ, và kéo vào phe mình, như họ đã làm, những người thật sự đức hạnh, vốn càng dễ bị lừa vì xét người theo mình. Họ có tài tô màu đẹp cho mọi ý định. Dù làm bộ thế nào, thì lợi ích của Thiên Chúa hoàn toàn không phải điều làm họ xúc động: họ đã tỏ rõ điều ấy qua những vở hài kịch mà họ để cho diễn ngần ấy lần giữa công chúng mà không nói một lời. Những vở đó chỉ công kích lòng sùng đạo và tôn giáo, điều họ chẳng mấy bận tâm: còn vở này công kích và giễu chính họ; đó là điều họ không chịu nổi. Họ không thể tha cho tôi vì đã vạch trần những trò lừa của họ trước mắt mọi người; và hẳn họ sẽ không quên tâu với bệ hạ rằng ai ai cũng phẫn nộ vì hài kịch của tôi. Nhưng sự thật thuần túy, tâu bệ hạ, là cả Paris chỉ phẫn nộ vì lệnh cấm nó, rằng những người cẩn trọng nhất cũng thấy việc diễn nó là có ích, và người ta lấy làm lạ khi những người có phẩm hạnh nổi tiếng đến thế lại nhún nhường đến thế trước những kẻ lẽ ra phải là nỗi kinh hoàng của mọi người, và đối nghịch đến thế với lòng sùng đạo chân chính mà chính những người đức hạnh kia hằng tuyên xưng.

J’attends avec respect l’arrêt que Votre Majesté daignera prononcer sur cette matière : mais il est très assuré, Sire, qu’il ne faut plus que je songe à faire des comédies, si les tartuffes ont l’avantage ; qu’ils prendront droit par là de me persécuter plus que jamais, et voudront trouver à redire aux choses les plus innocentes qui pourront sortir de ma plume.

Tôi kính cẩn chờ phán quyết mà bệ hạ sẽ hạ cố tuyên về việc này: nhưng chắc chắn lắm, tâu bệ hạ, rằng tôi không còn nên nghĩ đến chuyện làm hài kịch nữa nếu bọn Tartuffe thắng thế; chúng sẽ nhân đó có quyền bức hại tôi hơn bao giờ hết, và sẽ muốn bới lỗi những điều vô tội nhất có thể ra từ ngòi bút tôi.

Daignent vos bontés, Sire, me donner une protection contre leur rage envenimée ! et puissé-je, au retour d’une campagne si glorieuse, délasser Votre Majesté des fatigues de ses conquêtes, lui donner d’innocents plaisirs après de si nobles travaux, et faire rire le monarque qui fait trembler toute l’Europe.

Xin lòng nhân từ của bệ hạ ban cho tôi sự che chở chống lại cơn thịnh nộ độc địa của chúng! và mong sao, khi bệ hạ trở về từ một chiến dịch vẻ vang như vậy, tôi được làm bệ hạ nguôi mệt nhọc của các cuộc chinh phục, đem cho bệ hạ những thú vui vô tội sau những lao nhọc cao quý, và làm cho vị quân vương khiến cả châu Âu run sợ được cười.

Troisième placet

Thỉnh nguyện thư thứ ba

Un fort honnête médecin, dont j’ai l’honneur d’être le malade, me promet et veut s’obliger par-devant notaire de me faire vivre encore trente années, si je puis lui obtenir une grâce de Votre Majesté. Je lui ai dit, sur sa promesse, que je ne lui demandais pas tant, et que je serais satisfait de lui pourvu qu’il s’obligeât de ne me point tuer. Cette grâce, Sire, est un canonicat de votre chapelle royale de Vincennes, vacant par la mort de…

Một thầy thuốc rất đứng đắn, mà tôi có vinh dự làm bệnh nhân của ông, hứa với tôi và muốn cam kết trước công chứng viên rằng sẽ làm cho tôi sống thêm ba mươi năm nữa, nếu tôi xin được cho ông một ân huệ của bệ hạ. Dựa vào lời hứa ấy, tôi nói với ông rằng tôi không đòi nhiều đến thế, và tôi sẽ hài lòng với ông miễn là ông cam kết đừng giết tôi. Tâu bệ hạ, ân huệ ấy là một ghế giáo sĩ hội đồng thuộc nhà nguyện hoàng gia Vincennes của bệ hạ, đang khuyết vì cái chết của…

Oserais-je demander encore cette grâce à Votre Majesté le propre jour de la grande résurrection de Tartuffe, ressuscité par vos bontés ? Je suis, par cette première faveur, réconcilié avec les dévots ; et je le serais, par cette seconde, avec les médecins. C’est pour moi, sans doute, trop de grâces à la fois ; mais peut-être n’en est-ce pas trop pour Votre Majesté ; et j’attends, avec un peu d’espérance respectueuse, la réponse de mon placet.

Tôi có dám xin thêm ân huệ này nơi bệ hạ ngay ngày đại phục sinh của Tartuffe, được sống lại nhờ lòng nhân từ của bệ hạ không? Nhờ ân huệ đầu, tôi đã hòa giải với những người sùng đạo; và nhờ ân huệ thứ hai, tôi sẽ hòa giải với các thầy thuốc. Với tôi, hẳn là quá nhiều ân huệ cùng một lúc; nhưng với bệ hạ, có lẽ chưa phải là quá; và tôi chờ lời đáp cho thỉnh nguyện thư của mình với chút hy vọng kính cẩn.

Personnages

Nhân vật

Mme Pernelle, mère d’Orgon.

Bà Pernelle, mẹ của Orgon.

Orgon, mari d’Elmire.

Orgon, chồng của Elmire.

Elmire, femme d’Orgon.

Elmire, vợ của Orgon.

Damis, fils d’Orgon.

Damis, con trai của Orgon.

Mariane, fille d’Orgon et amante de Valère.

Mariane, con gái của Orgon, người yêu của Valère.

Valère, amant de Mariane.

Valère, người yêu của Mariane.

Cléante, beau-frère d’Orgon.

Cléante, anh vợ của Orgon.

Tartuffe, faux dévot.

Tartuffe, kẻ giả đạo đức.

Dorine, suivante de Mariane.

Dorine, người hầu gái của Mariane.

M. Loyal, sergent.

Ông Loyal, viên chấp hành.

Un Exempt.

Một viên sĩ quan chấp pháp.

Flipote, servante de madame Pernelle.

Flipote, người hầu gái của bà Pernelle.

La scène est à Paris dans la maison d’Orgon.

Cảnh diễn ra ở Paris, trong nhà Orgon.

ACTE I

HỒI I

Scène 1

Cảnh 1

Madame Pernelle, Elmire, Cléante, Damis, Dorine, Flipote.

Bà Pernelle, Elmire, Cléante, Damis, Dorine, Flipote.

Madame Pernelle Allons, Flipote, allons ; que d’eux je me délivre.

Bà Pernelle Đi nào, Flipote, đi! Để bà thoát khỏi lũ này!

Elmire Vous marchez d’un tel pas, qu’on a peine à vous suivre.

Elmire Mẹ đi nhanh quá, con theo không kịp mẹ ơi.

Madame Pernelle Laissez, ma bru, laissez ; ne venez pas plus loin ; Ce sont toutes façons dont je n’ai pas besoin.

Bà Pernelle Thôi, con dâu, thôi; đừng tiễn bà đi xa quá, Những kiểu cách này bà chẳng cần gì cả.

Elmire De ce que l’on vous doit envers vous on s’acquitte. Mais, ma mère, d’où vient que vous sortez si vite ?

Elmire Với mẹ, phận làm con chúng con xin tròn lễ. Nhưng thưa mẹ, sao mẹ vội ra đi thế?

Madame Pernelle C’est que je ne puis voir tout ce ménage-ci, Et que de me complaire on ne prend nul souci. Oui, je sors de chez vous fort mal édifiée : Dans toutes mes leçons j’y suis contrariée ; On n’y respecte rien, chacun y parle haut, Et c’est tout justement la cour du roi Pétaud.

Bà Pernelle Bà chịu không nổi cái nếp nhà này, Mà làm bà vừa lòng thì chẳng ai bận tâm. Bà ra khỏi nhà con mà thấy chướng lắm: Dạy điều gì cũng bị cãi lại, cãi hoài chẳng ngừng; Chẳng ai nể ai, ai cũng nói to như hét, Chẳng khác gì triều đình vua Pétaud.

Dorine Si…

Dorine Nếu…

Madame Pernelle Si… Vous êtes, ma mie, une fille suivante, Un peu trop forte en gueule, et fort impertinente ; Vous vous mêlez sur tout de dire votre avis.

Bà Pernelle Nếu… Cô đấy, cô bé, chỉ là phận hầu gái, Mồm miệng thô lỗ, lại xấc xược vô cùng; Chuyện gì cũng chõ vào góp ý.

Damis Mais…

Damis Nhưng…

Madame Pernelle Mais… Vous êtes un sot en trois lettres, mon fils ; C’est moi qui vous le dis, qui suis votre grand’mère ; Et j’ai prédit cent fois à mon fils, votre père, Que vous preniez tout l’air d’un méchant garnement, Et ne lui donneriez jamais que du tourment.

Bà Pernelle Nhưng… Cháu là thằng ngốc chính hiệu, ngốc có dấu mộc, cháu ạ; Bà nói cho cháu hay, mà bà là bà nội cháu đây; Bà đã trăm lần báo trước với con trai bà, cha cháu, Rằng nhìn cháu đã đủ bộ dạng một thằng hư đốn, Và chỉ gây cho nó toàn nỗi khổ.

Mariane Je crois…

Mariane Cháu nghĩ…

Madame Pernelle Je crois… Mon Dieu ! sa sœur, vous faites la discrète, Et vous n’y touchez pas, tant vous semblez doucette ; Mais il n’est, comme on dit, pire eau que l’eau qui dort, Et vous menez sous chape un train que je hais fort.

Bà Pernelle Cháu nghĩ… Trời ơi! cô em nó làm bộ kín đáo, Chẳng dám đụng vào gì, trông hiền như cục đất; Nhưng người ta bảo, nước lặng mà sâu mới đáng sợ, Và cháu ngầm làm những trò bà ghét cay ghét đắng.

Elmire Mais, ma mère…

Elmire Nhưng, thưa mẹ…

Madame Pernelle Mais, ma mère…Ma bru, qu’il ne vous en déplaise, Votre conduite, en tout, est tout à fait mauvaise ; Vous devriez leur mettre un bon exemple aux yeux ; Et leur défunte mère en usait beaucoup mieux. Vous êtes dépensière ; et cet état me blesse, Que vous alliez vêtue ainsi qu’une princesse. Quiconque à son mari veut plaire seulement, Ma bru, n’a pas besoin de tant d’ajustement.

Bà Pernelle Nhưng, thưa mẹ… Con dâu, xin đừng phật ý, Cách ăn ở của con, thứ gì cũng tệ; Con phải cho chúng nó một tấm gương tốt trước mắt; Mẹ chúng khi còn sống làm khá hơn con nhiều. Con thì tiêu hoang; bà thấy nhức lòng thay, Con ăn mặc như công chúa suốt ngày. Ai chỉ muốn làm đẹp lòng chồng thôi, Con dâu ạ, đâu cần chưng diện đến thế này.

Cléante Mais, madame, après tout…

Cléante Nhưng, thưa bà, xét cho cùng…

Madame Pernelle Mais, Madame, après tout…Pour vous, monsieur son frère, Je vous estime fort, vous aime, et vous révère ; Mais enfin si j’étais de mon fils son époux, Je vous prierais bien fort de n’entrer point chez nous. Sans cesse vous prêchez des maximes de vivre Qui par d’honnêtes gens ne se doivent point suivre. Je vous parle un peu franc ; mais c’est là mon humeur, Et je ne mâche point ce que j’ai sur le cœur.

Bà Pernelle Nhưng, thưa bà, xét cho cùng… Còn ông, anh của nó, Bà quý ông lắm, mến ông, và nể ông; Nhưng thật lòng, nếu bà là con trai bà, chồng nó, Bà sẽ xin ông đừng bước chân vào nhà này nữa. Ông cứ rao giảng mãi những lẽ sống ở đời Mà người đàng hoàng đâu ai nên theo. Bà nói hơi thẳng; nhưng tính bà vốn thế, Có gì trong bụng, bà chẳng nói giảm nói quanh.

Damis Votre Monsieur Tartuffe est bien heureux, sans doute…

Damis Ông Tartuffe của bà hẳn là sung sướng lắm…

Madame Pernelle C’est un homme de bien qu’il faut que l’on écoute ; Et je ne puis souffrir sans me mettre en courroux, De le voir querellé par un fou comme vous.

Bà Pernelle Ông ấy là người đức hạnh, phải biết lắng nghe; Và bà không thể nhìn mà không sôi gan nổi giận, Khi thấy ông bị một thằng điên như cháu gây sự.

Damis Quoi ! je souffrirai, moi, qu’un cagot de critique Vienne usurper céans un pouvoir tyrannique ; Et que nous ne puissions à rien nous divertir, Si ce beau monsieur-là n’y daigne consentir ?

Damis Gì chứ! lẽ nào cháu chịu để một gã mộ đạo giả hình hay bới móc Vào nhà này chiếm quyền thống trị ngang ngược; Để chúng cháu chẳng còn được vui thú gì nữa, Nếu ngài hay ho kia chưa chịu hạ cố gật đầu?

Dorine S’il le faut écouter, et croire à ses maximes, On ne peut faire rien, qu’on ne fasse des crimes ; Car il contrôle tout, ce critique zélé.

Dorine Nếu phải nghe hắn mà tin mọi châm ngôn của hắn, Thì làm việc gì cũng thành có tội; Vì hắn soi mói tất tật, cái gã bới lỗi nhiệt thành ấy.

Madame Pernelle Et tout ce qu’il contrôle est fort bien contrôlé. C’est au chemin du ciel qu’il prétend vous conduire : Et mon fils à l’aimer vous devrait tous induire.

Bà Pernelle Và ông ấy soi xét điều gì thì soi xét rất phải. Ông ấy muốn dẫn các người đi đường lên trời: Con trai bà đáng ra phải khiến các người đều mến ông ấy.

Damis Non, voyez-vous, ma mère, il n’est père ni rien, Qui me puisse obliger à lui vouloir du bien : Je trahirais mon cœur de parler d’autre sorte. Sur ses façons de faire à tous coups je m’emporte : J’en prévois une suite, et qu’avec ce pied-plat Il faudra que j’en vienne à quelque grand éclat.

Damis Không đâu, bà nội, dù là cha hay bất kỳ ai, Cũng chẳng ép được cháu mến hắn dù một chút; Nói khác đi là cháu phản bội lòng mình. Cách hắn làm việc lúc nào cũng khiến cháu nổi khùng: Cháu thấy trước hậu quả, vì với thằng hèn này Thế nào cháu cũng phải làm một phen to chuyện.

Dorine Certes, c’est une chose aussi qui scandalise De voir qu’un inconnu céans s’impatronise ; Qu’un gueux, qui, quand il vint, n’avait pas de souliers, Et dont l’habit entier valait bien six deniers, En vienne jusque-là que de se méconnaître, De contrarier tout, et de faire le maître.

Dorine Quả thật, còn một chuyện nữa cũng gây tai tiếng: Thấy một kẻ lạ hoắc ngang nhiên chiếm chỗ trong nhà; Thấy một gã ăn mày, lúc đến đôi giày cũng chẳng có, Cả bộ quần áo đáng giá chừng sáu đồng xu, Mà dám lên mặt, quên bẵng thân phận mình, Việc gì cũng cản, lại còn làm ra vẻ chủ nhân.

Madame Pernelle Eh ! merci de ma vie, il en irait bien mieux Si tout se gouvernait par ses ordres pieux.

Bà Pernelle Chà! trời đất ơi, mọi việc sẽ tốt hơn nhiều Nếu việc gì cũng theo mệnh lệnh đạo đức của ông ấy.

Dorine Il passe pour un saint dans votre fantaisie : Tout son fait, croyez-moi, n’est rien qu’hypocrisie.

Dorine Trong tưởng tượng của bà, hắn là một vị thánh; Tin tôi đi, cả con người hắn chỉ là đạo đức giả mà thôi.

Madame Pernelle Voyez la langue !

Bà Pernelle Nghe cái miệng kìa!

Dorine Voyez la langue !À lui, non plus qu’à son Laurent, Je ne me fierais, moi, que sur un bon garant.

Dorine Nghe cái miệng kìa! Với hắn, hay cả tên Laurent đầy tớ của hắn, Không có người bảo lãnh tử tế thì tôi chẳng tin đâu.

Madame Pernelle J’ignore ce qu’au fond le serviteur peut être ; Mais pour homme de bien je garantis le maître. Vous ne lui voulez mal et ne le rebutez Qu’à cause qu’il vous dit à tous vos vérités. C’est contre le péché que son cœur se courrouce Et l’intérêt du ciel est tout ce qui le pousse.

Bà Pernelle Bà không biết gã đầy tớ thực ra là hạng gì; Nhưng ông chủ thì bà dám bảo đảm là người đức hạnh. Các người ghét ông, các người xua ông đi Chỉ vì ông dám nói cho từng người nghe sự thật. Lòng ông chỉ nổi giận với tội lỗi mà thôi, Và lợi ích của trời là điều duy nhất thúc đẩy ông.

Dorine Oui ; mais pourquoi, surtout depuis un certain temps, Ne saurait-il souffrir qu’aucun hante céans ? En quoi blesse le ciel une visite honnête, Pour en faire un vacarme à nous rompre la tête ? Veut-on que là-dessus je m’explique entre nous ?… (Montrant Elmire.) Je crois que de madame il est, ma foi, jaloux.

Dorine Phải; nhưng vì sao, nhất là từ ít lâu nay, Hắn không chịu nổi ai lui tới nhà này? Một cuộc viếng thăm đứng đắn thì có phạm gì đến trời, Mà hắn làm ầm lên đến nhức cả đầu người? Muốn tôi nói thẳng chuyện này, riêng giữa chúng ta, không?… (Chỉ Elmire.) Tôi tin là hắn ghen với bà chủ, nói thật.

Madame Pernelle Taisez-vous, et songez aux choses que vous dites. Ce n’est pas lui tout seul qui blâme ces visites : Tout ce tracas qui suit les gens que vous hantez, Ces carrosses sans cesse à la porte plantés, Et de tant de laquais le bruyant assemblage, Font un éclat fâcheux dans tout le voisinage. Je veux croire qu’au fond il ne se passe rien ; Mais enfin on en parle, et cela n’est pas bien.

Bà Pernelle Câm miệng, và nghĩ cho kỹ điều mình nói. Chẳng phải một mình ông ấy chê những cuộc viếng thăm ấy: Cả cái cảnh nhộn nhạo theo sau những người các người giao du, Những cỗ xe cứ đậu mãi ngoài cửa, Và cả đám gia nhân đông đảo ồn ào, Gây tiếng xấu khắp cả xóm giềng. Bà muốn tin rằng thực ra chẳng có gì xảy ra; Nhưng người ta vẫn bàn tán, mà thế thì không hay.

Cléante Hé ! voulez-vous, madame, empêcher qu’on ne cause ? Ce serait dans la vie une fâcheuse chose, Si, pour les sots discours où l’on peut être mis, Il fallait renoncer à ses meilleurs amis. Et quand même on pourrait se résoudre à le faire, Croiriez-vous obliger tout le monde à se taire ? Contre la médisance il n’est point de rempart. À tous les sots caquets n’ayons donc nul égard ; Efforçons-nous de vivre avec toute innocence, Et laissons aux causeurs une pleine licence.

Cléante Ôi! thưa bà, bà muốn cấm thiên hạ ngồi lê sao? Đời sẽ thành một cảnh rắc rối biết bao, Nếu chỉ vì những lời đàm tiếu ngu ngốc Mà phải từ bỏ những người bạn tốt nhất của mình. Và dù ta quyết tâm làm cho bằng được, Bà tưởng bắt được thiên hạ im miệng ư? Chống lời gièm pha chẳng có tường thành nào chặn nổi. Vậy cứ mặc những lời đồn đại vớ vẩn; Ta chỉ cần cố sống cho thật ngay lành, Còn kẻ ưa nói, cứ để họ tha hồ nói.

Dorine Daphné, notre voisine, et son petit époux, Ne seraient-ils point ceux qui parlent mal de nous ? Ceux de qui la conduite offre le plus à rire Sont toujours sur autrui les premiers à médire : Ils ne manquent jamais de saisir promptement L’apparente lueur du moindre attachement, D’en semer la nouvelle avec beaucoup de joie, Et d’y donner le tour qu’ils veulent qu’on y croie ; Des actions d’autrui, teintes de leurs couleurs, Ils pensent dans le monde autoriser les leurs, Et, sous le faux espoir de quelque ressemblance, Aux intrigues qu’ils ont donner de l’innocence, Ou faire ailleurs tomber quelques traits partagés De ce blâme public dont ils sont trop chargés.

Dorine Daphné, bà hàng xóm của ta, với cậu chồng bé nhỏ, Chẳng phải họ mới là kẻ nói xấu chúng ta sao? Hễ ai có cuộc sống nực cười hơn cả Thì y như rằng họ là những kẻ gièm pha người khác trước nhất: Chẳng khi nào họ bỏ lỡ, họ chộp ngay lập tức Cái tia sáng le lói của chút vấn vương nhỏ nhất, Hớn hở rải tin ấy đi khắp nơi, Và uốn nó theo cái điệu họ muốn người ta tin; Việc của người khác, nhuộm bằng màu của họ, Họ tưởng sẽ làm cho việc của mình được dung thứ trước đời, Và, với hy vọng hão rằng có chút giống nhau, Gán cho những mưu toan của mình vẻ vô tội, Hoặc đẩy sang người khác một phần những mũi tên Của tiếng xấu công khai mà họ gánh nặng quá chừng.

Madame Pernelle Tous ces raisonnements ne font rien à l’affaire. On sait qu’Orante mène une vie exemplaire ; Tous ses soins vont au ciel ; et j’ai su, par des gens, Qu’elle condamne fort le train qui vient céans.

Bà Pernelle Những lý lẽ ấy chẳng liên quan gì đến chuyện này. Ai cũng biết Orante sống một đời gương mẫu; Mọi tâm trí bà ấy hướng về trời; và bà nghe người ta nói Bà ấy lên án dữ dội cái nếp sống đang diễn ra ở đây.

Dorine L’exemple est admirable, et cette dame est bonne ! Il est vrai qu’elle vit en austère personne ; Mais l’âge, dans son âme, a mis ce zèle ardent, Et l’on sait qu’elle est prude, à son corps défendant. Tant qu’elle a pu des cœurs attirer les hommages, Elle a fort bien joui de tous ses avantages ; Mais, voyant de ses yeux tous les brillants baisser, Au monde qui la quitte elle veut renoncer, Et du voile pompeux d’une haute sagesse De ses attraits usés déguiser la faiblesse. Ce sont là les retours des coquettes du temps : Il leur est dur de voir déserter les galants. Dans un tel abandon, leur sombre inquiétude Ne voit d’autre recours que le métier de prude ; Et la sévérité de ces femmes de bien Censure toute chose, et ne pardonne à rien. Hautement d’un chacun elles blâment la vie, Non point par charité, mais par un trait d’envie, Qui ne saurait souffrir qu’une autre ait les plaisirs Dont le penchant de l’âge a sevré leurs désirs.

Dorine Gương thật đáng nể, mà bà ấy mới tốt bụng làm sao! Quả thật bà sống rất mực khắc khổ; Nhưng chính tuổi già nhóm lên trong bà ngọn lửa nhiệt thành ấy, Ai cũng biết bà đoan chính là do bất đắc dĩ. Chừng nào còn khiến đàn ông say đắm, Bà đã hưởng trọn mọi ưu thế trời cho; Nhưng khi thấy tận mắt sắc đẹp phai tàn, Bà bèn muốn từ bỏ cõi đời đang bỏ rơi bà, Lấy tấm màn lộng lẫy của đức khôn ngoan cao thượng Che đi cái yếu ớt của nhan sắc đã mòn. Đó là đường lui của các bà làm duyên thời nay: Thấy tình nhân bỏ đi, họ cay đắng không chịu thấu. Trong cảnh bị bỏ rơi, nỗi bồn chồn u ám của họ Chẳng thấy lối thoát nào ngoài cái nghề đoan chính; Và sự nghiêm khắc của những bà đức hạnh ấy Chê hết mọi thứ, chẳng tha cho điều gì. Họ lớn tiếng chê cuộc sống của từng người, Không phải vì bác ái, mà do một nét ghen tị, Không chịu nổi ai kia còn được hưởng những thú vui Mà tuổi già đã tước khỏi lòng ham muốn của họ.

Madame Pernelle (à Elmire) Voilà les contes bleus qu’il vous faut pour vous plaire, Ma bru. L’on est chez vous contrainte de se taire : Car madame, à jaser, tient le dé tout le jour. Mais enfin je prétends discourir à mon tour : Je vous dis que mon fils n’a rien fait de plus sage Qu’en recueillant chez soi ce dévot personnage ; Que le ciel au besoin l’a céans envoyé Pour redresser à tous votre esprit fourvoyé ; Que, pour votre salut, vous le devez entendre, Et qu’il ne reprend rien qui ne soit à reprendre. Ces visites, ces bals, ces conversations, Sont du malin esprit toutes inventions. Là, jamais on n’entend de pieuses paroles ; Ce sont propos oisifs, chansons, et fariboles : Bien souvent le prochain en a sa bonne part, Et l’on y sait médire et du tiers et du quart. Enfin les gens sensés ont leurs têtes troublées De la confusion de telles assemblées : Mille caquets divers s’y font en moins de rien ; Et, comme l’autre jour un docteur dit fort bien, C’est véritablement la tour de Babylone, Car chacun y babille, et tout du long de l’aune ; Et, pour conter l’histoire où ce point l’engagea… (Montrant Cléante.) Voilà-t-il pas monsieur qui ricane déjà ! Allez chercher vos fous qui vous donnent à rire, (À Elmire.) Et sans… Adieu, ma bru ; je ne veux plus rien dire. Sachez que pour céans j’en rabats de moitié, Et qu’il fera beau temps quand j’y mettrai le pied. (Donnant un soufflet à Flipote.) Allons, vous, vous rêvez et bayez aux corneilles. Jour de Dieu ! je saurai vous frotter les oreilles. Marchons, gaupe, marchons.

Bà Pernelle (nói với Elmire) Đó, những chuyện hoang đường mới làm con vừa ý, Con dâu ạ. Nhà con thì bắt người ta phải im: Vì cô nàng hầu kia nói liền mồm suốt ngày. Nhưng rồi bà cũng định nói, đến lượt bà đây: Bà nói cho mà biết, con trai bà chưa làm gì khôn hơn Là đón về nhà một bậc sùng đạo như thế; Rằng trời đã gửi ông ấy đến đây đúng lúc cần Để uốn lại tâm trí lạc lối của tất cả các con; Rằng vì phần rỗi của chính mình, các con phải nghe ông, Và ông chẳng quở điều gì mà chẳng đáng quở. Những cuộc thăm viếng, khiêu vũ, chuyện trò ấy, Đều do quỷ sứ bày ra cả. Ở đó chẳng bao giờ nghe một lời đạo đức; Toàn chuyện nhàn rỗi, bài hát, chuyện vớ vẩn: Thường thì người đời cũng bị lôi ra chia phần, Và ở đó người ta biết nói xấu hết người này đến người nọ. Tóm lại người biết điều cũng rối cả đầu Vì cái cảnh hỗn độn của những cuộc họp như thế: Ngàn lời ồn ào khác nhau nổ ra trong chớp mắt; Và như hôm nọ một vị tiến sĩ nói rất hay, Đó đúng là tháp Babylone, Vì ai ở đó cũng ba hoa bi bô suốt buổi; Mà để kể chuyện vị ấy sa vào đoạn này… (Chỉ Cléante.) Kìa, cái ông này đã nhếch mép cười rồi! Đi mà tìm lũ điên của ông cho ông cười thỏa thích đi, (Nói với Elmire.) Và không… Chào con dâu; bà chẳng muốn nói thêm gì nữa. Biết cho, nhà này bà chỉ còn quý được một nửa, Bao giờ mặt trời mọc đằng tây bà mới đặt chân vào cửa. (Tát Flipote một cái.) Nào, cô kia, mơ màng đứng há miệng ngó mây, Trời đất! bà vặn cho cô nhừ tai, biết tay. Đi nào, đồ ranh, đi.

Scène 2

Cảnh 2

Cléante, Dorine.

Cléante, Dorine.

Cléante Marchons, gaupe, marchons.Je n’y veux point aller, De peur qu’elle ne vînt encor me quereller, Que cette bonne femme…

Cléante Đi nào, đồ ranh, đi. Tôi chẳng muốn ra đó, Kẻo bà ấy lại đến gây sự với tôi nữa, Cái bà lão tốt bụng này…

Dorine Que cette bonne femme… Ah ! certes, c’est dommage Qu’elle ne vous ouît tenir un tel langage : Elle vous dirait bien qu’elle vous trouve bon, Et qu’elle n’est point d’âge à lui donner ce nom !

Dorine Cái bà lão tốt bụng này… Ôi! thật đáng tiếc Là bà không nghe được ông nói thế: Bà ấy sẽ bảo ông mới là kẻ tốt bụng đần độn, Còn bà ấy thì chưa đến tuổi để bị gọi là bà lão tốt bụng đâu!

Cléante Comme elle s’est pour rien contre nous échauffée ! Et que de son Tartuffe elle paraît coiffée !

Cléante Bà ấy nổi nóng với chúng ta vì chẳng đâu vào đâu! Mà bà ấy mê Tartuffe của bà ấy đến u mê làm sao!

Dorine Oh ! vraiment, tout cela n’est rien au prix du fils : Et, si vous l’aviez vu, vous diriez : C’est bien pis ! Nos troubles l’avaient mis sur le pied d’homme sage, Et, pour servir son prince, il montra du courage. Mais il est devenu comme un homme hébété Depuis que de Tartuffe on le voit entêté ; Il l’appelle son frère et l’aime dans son âme Cent fois plus qu’il ne fait mère, fils, fille et femme. C’est de tous ses secrets l’unique confident, Et de ses actions le directeur prudent ; Il le choie, il l’embrasse ; et pour une maîtresse On ne saurait, je pense, avoir plus de tendresse : À table, au plus haut bout il veut qu’il soit assis ; Avec joie il l’y voit manger autant que six ; Les bons morceaux de tout, il faut qu’on les lui cède ; Et, s’il vient à roter, il lui dit : Dieu vous aide. Enfin il en est fou ; c’est son tout, son héros ; Il l’admire à tous coups, le cite à tout propos ; Ses moindres actions lui semblent des miracles, Et tous les mots qu’il dit sont pour lui des oracles. Lui, qui connaît sa dupe et qui veut en jouir, Par cent dehors fardés a l’art de l’éblouir ; Son cagotisme en tire à toute heure des sommes, Et prend droit de gloser sur tous tant que nous sommes. Il n’est pas jusqu’au fat qui lui sert de garçon, Qui ne se mêle aussi de nous faire leçon ; Il vient nous sermonner avec des yeux farouches, Et jeter nos rubans, notre rouge, et nos mouches. Le traître, l’autre jour, nous rompit de ses mains Un mouchoir qu’il trouva dans une Fleur des Saints, Disant que nous mêlions, par un crime effroyable, Avec la sainteté les parures du diable.

Dorine Ồ! chưa thấm vào đâu so với ông con trai của bà ấy: Và nếu ông thấy chủ tôi lúc này, ông sẽ bảo: Còn tệ hơn nữa! Thời biến loạn đã đưa ông chủ vào hàng người khôn ngoan, Và để phụng sự vua, ông chủ đã tỏ ra can đảm. Nhưng chủ tôi đã hóa đần độn như kẻ mất hồn Từ khi mê mẩn vì Tartuffe; Chủ tôi gọi hắn là anh, và yêu hắn trong lòng Gấp trăm lần mẹ, con trai, con gái và vợ. Hắn là người duy nhất được ông gửi gắm mọi bí mật, Và là người dẫn dắt khôn ngoan mọi hành động của ông; Ông nâng niu hắn, ôm hôn hắn; còn với một tình nhân Tôi nghĩ cũng chẳng thể có thêm lòng âu yếm hơn: Trên bàn ăn, ông bắt hắn ngồi đầu bàn; Ông vui mừng nhìn hắn ăn bằng sáu người; Miếng ngon nhất của mọi món, người ta phải nhường hắn; Và nếu hắn ợ lên, ông nói: Chúa phù hộ ngài. Tóm lại, ông phát điên vì hắn; hắn là tất cả, là anh hùng của ông; Ông lúc nào cũng khâm phục hắn, chuyện gì cũng viện dẫn hắn; Việc nhỏ nhất của hắn cũng là phép lạ trong mắt ông, Lời nào hắn nói ra cũng là thần dụ đối với ông. Còn hắn, biết rõ con mồi và muốn hưởng nó, Có trăm vẻ ngoài tô vẽ để làm ông lóa mắt; Thói mộ đạo giả hình của hắn giờ nào cũng moi được tiền, Và nhân đó cho mình quyền bình phẩm tất cả chúng tôi. Đến cả thằng đầy tớ vênh váo của hắn Cũng chõ vào mà lên lớp chúng tôi; Nó tới giảng đạo, mắt trợn trừng dữ tợn, Và vứt ruy băng, son phấn, nốt ruồi giả của chúng tôi. Hôm nọ cái đồ phản bội ấy tự tay xé của chúng tôi Chiếc khăn tay nó tìm thấy trong cuốn Hoa của các Thánh, Bảo rằng chúng tôi đã trộn, một tội ghê gớm, Sự thánh thiện với đồ trang sức của quỷ.

Scène 3

Cảnh 3

Elmire, Mariane, Damis, Cléante, Dorine.

Elmire, Mariane, Damis, Cléante, Dorine.

Elmire (à Cléante) Vous êtes bien heureux de n’être point venu Au discours qu’à la porte elle nous a tenu. Mais j’ai vu mon mari ; comme il ne m’a point vue, Je veux aller là-haut attendre sa venue.

Elmire (nói với Cléante) Anh thật may là đã không có mặt Ở bài giảng bà ấy đọc cho chúng em ngay ngoài cửa. Nhưng em thấy chồng em; vì anh ấy không thấy em, Em muốn lên lầu đợi anh ấy về.

Cléante Moi, je l’attends ici pour moins d’amusement ; Et je vais lui donner le bonjour seulement.

Cléante Còn anh, anh chờ Orgon ở đây cho đỡ chuyện; Rồi chỉ chào anh ấy một câu thôi.

Scène 4

Cảnh 4

Cléante, Damis, Dorine.

Cléante, Damis, Dorine.

Damis De l’hymen de ma sœur touchez-lui quelque chose : J’ai soupçon que Tartuffe à son effet s’oppose, Qu’il oblige mon père à des détours si grands ; Et vous n’ignorez pas quel intérêt j’y prends… Si même ardeur enflamme et ma sœur et Valère, La sœur de cet ami, vous le savez, m’est chère ; Et s’il fallait…

Damis Cậu nhắc với cha chút chuyện hôn sự của em gái cháu: Cháu ngờ Tartuffe chống lại việc ấy, Và bắt cha phải quanh co lắm đường như thế; Và cậu biết rõ cháu quan tâm đến mức nào… Nếu cùng một ngọn lửa đốt em cháu và Valère, Thì em gái của người bạn ấy, cậu biết đấy, cháu thương lắm; Và nếu cần…

Dorine Et s’il fallait…Il entre.

Dorine Và nếu cần… Ông chủ vào kìa.

Scène 5

Cảnh 5

Orgon, Cléante, Dorine.

Orgon, Cléante, Dorine.

Orgon Et s’il fallait… Il entre. Ah ! mon frère, bonjour.

Orgon Và nếu cần… Ông chủ vào kìa. À! anh, chào anh.

Cléante Je sortais, et j’ai joie à vous voir de retour. La campagne à présent n’est pas beaucoup fleurie.

Cléante Tôi đang ra về, và mừng thấy anh trở lại. Đồng quê bây giờ chẳng mấy hoa nở.

Orgon Dorine… (À Cléante.) Mon beau-frère, attendez, je vous prie. Vous voulez bien souffrir, pour m’ôter de souci, Que je m’informe un peu des nouvelles d’ici. (À Dorine.) Tout s’est-il, ces deux jours, passé de bonne sorte ? Qu’est-ce qu’on fait céans ? comme est-ce qu’on s’y porte ?

Orgon Dorine… (Nói với Cléante.) Anh ơi, xin anh chờ chút. Mong anh vui lòng cho phép, để tôi hết lo, Hỏi qua chuyện nhà trong mấy hôm nay. (Nói với Dorine.) Hai hôm nay mọi sự có êm đẹp không? Trong nhà làm gì? mọi người khỏe cả chứ?

Dorine Madame eut avant-hier la fièvre jusqu’au soir, Avec un mal de tête étrange à concevoir.

Dorine Bà chủ hôm kia sốt đến tối, Kèm một cơn đau đầu lạ lùng khó hiểu.

Orgon Et Tartuffe ?

Orgon Còn Tartuffe?

Dorine Et Tartuffe ?Tartuffe ! Il se porte à merveille, Gros et gras, le teint frais, et la bouche vermeille.

Dorine Còn Tartuffe? Tartuffe! Hắn khỏe như vâm, Béo ú núc ních, da hồng, môi đỏ thắm.

Orgon Le pauvre homme !

Orgon Tội nghiệp ông ấy!

Dorine Le pauvre homme !Le soir elle eut un grand dégoût, Et ne put, au souper, toucher à rien du tout, Tant sa douleur de tête était encor cruelle !

Dorine Tội nghiệp ông ấy! Tối bà chủ chán ăn lắm, Bữa tối chẳng đụng được thứ gì cả, Vì cơn đau đầu vẫn còn như búa bổ!

Orgon Et Tartuffe ?

Orgon Còn Tartuffe?

Dorine Et Tartuffe ?Il soupa, lui tout seul, devant elle ; Et fort dévotement il mangea deux perdrix, Avec une moitié de gigot en hachis.

Dorine Còn Tartuffe? Hắn ăn tối một mình, ngay trước mặt bà; Hết sức sùng kính, hắn xơi gọn hai con gà gô, Thêm nửa cái đùi cừu băm nhỏ.

Orgon Le pauvre homme !

Orgon Tội nghiệp ông ấy!

Dorine Le pauvre homme !La nuit se passa tout entière Sans qu’elle pût fermer un moment la paupière ; Des chaleurs l’empêchaient de pouvoir sommeiller, Et jusqu’au jour, près d’elle, il nous fallut veiller.

Dorine Tội nghiệp ông ấy! Suốt đêm bà chủ Chẳng chợp mắt nổi một phút nào; Cơn nóng bức làm bà không sao ngủ được, Và chúng tôi phải thức bên bà đến sáng.

Orgon Et Tartuffe ?

Orgon Còn Tartuffe?

Dorine Et Tartuffe ?Pressé d’un sommeil agréable, Il passa dans sa chambre au sortir de la table ; Et dans son lit bien chaud il se mit tout soudain, Où, sans trouble, il dormit jusques au lendemain.

Dorine Còn Tartuffe? Cơn buồn ngủ dễ chịu kéo đến, Rời bàn ăn là hắn về thẳng phòng; Và chui ngay vào chiếc giường thật ấm êm, Ngủ một mạch, chẳng động mình, suốt cả đêm.

Orgon Le pauvre homme !

Orgon Tội nghiệp ông ấy!

Dorine Le pauvre homme !À la fin, par nos raisons gagnée, Elle se résolut à souffrir la saignée ; Et le soulagement suivit tout aussitôt.

Dorine Tội nghiệp ông ấy! Cuối cùng, nghe lý lẽ của chúng tôi, Bà chủ quyết định chịu cho trích máu; Và lập tức thấy nhẹ ngay.

Orgon Et Tartuffe ?

Orgon Còn Tartuffe?

Dorine Et Tartuffe ?Il reprit courage comme il faut ; Et, contre tous les maux fortifiant son âme, Pour réparer le sang qu’avait perdu madame, But, à son déjeuner, quatre grands coups de vin.

Dorine Còn Tartuffe? Hắn lấy lại phấn chấn đâu vào đấy; Và, rèn cho tâm hồn cứng cáp trước mọi tai ương, Để bù máu bà chủ đã mất, Bữa sáng hắn nốc bốn hớp rượu to tướng.

Orgon Le pauvre homme !

Orgon Tội nghiệp ông ấy!

Dorine Le pauvre homme !Tous deux se portent bien enfin ; Et je vais à madame annoncer, par avance, La part que vous prenez à sa convalescence.

Dorine Tội nghiệp ông ấy! Rốt cuộc cả hai đều khỏe; Và tôi đi báo trước với bà chủ Nỗi quan tâm của ông về việc bà dưỡng bệnh.

Scène 6

Cảnh 6

Orgon, Cléante.

Orgon, Cléante.

Cléante À votre nez, mon frère, elle se rit de vous : Et, sans avoir dessein de vous mettre en courroux, Je vous dirai tout franc que c’est avec justice. A-t-on jamais parlé d’un semblable caprice ? Et se peut-il qu’un homme ait un charme aujourd’hui À vous faire oublier toutes choses pour lui ? Qu’après avoir chez vous réparé sa misère, Vous en veniez au point… ?

Cléante Cô ấy cười vào mũi anh đấy, anh ạ: Và, tôi không có ý làm anh nổi giận đâu, Nhưng xin nói thẳng, cô ấy cười là có lý. Đã ai từng nghe một thói bất thường như vậy? Lẽ nào hôm nay có người đủ sức mê hoặc Đến mức anh quên hết mọi sự vì ông ta? Rằng sau khi cưu mang ông ta qua cảnh khốn cùng, Anh lại đến mức…?

Orgon Vous en veniez au point ?… Halte-là, mon beau-frère, Vous ne connaissez pas celui dont vous parlez.

Orgon Anh lại đến mức…? Khoan đã, anh, Anh không biết người mà anh nói đến.

Cléante Je ne le connais pas, puisque vous le voulez ; Mais enfin, pour savoir quel homme ce peut être…

Cléante Tôi không biết ông ta, vì anh muốn vậy; Nhưng cuối cùng, để biết ông ta là người thế nào…

Orgon Mon frère, vous seriez charmé de le connaître ; Et vos ravissements ne prendraient point de fin. C’est un homme… qui… ah !… un homme… un homme enfin. Qui suit bien ses leçons, goûte une paix profonde Et comme du fumier regarde tout le monde. Oui, je deviens tout autre avec son entretien ; Il m’enseigne à n’avoir affection pour rien ; De toutes amitiés il détache mon âme ; Et je verrais mourir frère, enfants, mère et femme, Que je m’en soucierais autant que de cela.

Orgon Anh ơi, anh sẽ say mê khi được biết ông ấy; Và niềm ngây ngất của anh sẽ không bao giờ dứt. Ông là một người… mà… ôi!… một người… tóm lại là một người. Ai theo đúng lời dạy là hưởng bình an sâu thẳm, Và coi cả thiên hạ chẳng hơn đống phân. Phải, tôi thành người khác hẳn khi chuyện trò với ông; Ông dạy tôi đừng quyến luyến thứ gì; Ông gỡ lòng tôi khỏi mọi mối thân tình; Và tôi có thấy anh em, con cái, mẹ, vợ chết đi, Tôi cũng chẳng bận tâm hơn cái này đây.

Cléante Les sentiments humains, mon frère, que voilà !

Cléante Thật là những tình cảm nhân đạo, anh ạ!

Orgon Ah ! si vous aviez vu comme j’en fis rencontre, Vous auriez pris pour lui l’amitié que je montre. Chaque jour à l’église il venait, d’un air doux, Tout vis-à-vis de moi se mettre à deux genoux. Il attirait les yeux de l’assemblée entière Par l’ardeur dont au ciel il poussait sa prière ; Il faisait des soupirs, de grands élancements, Et baisait humblement la terre à tous moments : Et, lorsque je sortais, il me devançait vite Pour m’aller, à la porte, offrir de l’eau bénite. Instruit par son garçon, qui dans tout l’imitait, Et de son indigence, et de ce qu’il était, Je lui faisais des dons ; mais, avec modestie, Il me voulait toujours en rendre une partie. C’est trop, me disait-il, c’est trop de la moitié. Je ne mérite pas de vous faire pitié. Et, quand je refusais de le vouloir reprendre, Aux pauvres, à mes yeux, il allait le répandre. Enfin le ciel chez moi me le fit retirer, Et depuis ce temps-là tout semble y prospérer. Je vois qu’il reprend tout, et qu’à ma femme même Il prend, pour mon honneur, un intérêt extrême ; Il m’avertit des gens qui lui font les yeux doux, Et plus que moi six fois il s’en montre jaloux. Mais vous ne croiriez point jusqu’où monte son zèle : Il s’impute à péché la moindre bagatelle ; Un rien presque suffit pour le scandaliser, Jusque-là qu’il se vint l’autre jour accuser D’avoir pris une puce en faisant sa prière, Et de l’avoir tuée avec trop de colère.

Orgon Ôi! giá anh thấy tôi gặp ông ấy ra sao, Thì anh cũng mến ông như tôi đã mến, biết bao. Ngày nào ông cũng vào nhà thờ, vẻ hiền hòa, Quỳ hai gối ngay đối diện chỗ tôi. Mắt cả giáo đoàn đều đổ dồn về ông Bởi sức nồng nhiệt ông dâng lời cầu lên trời; Ông thở dài, rồi những cơn xúc động dâng cao, Và khiêm tốn hôn đất bất cứ lúc nào: Và khi tôi ra về, ông chạy trước thật nhanh Để ra cửa dâng tôi nước thánh. Được gã đầy tớ, kẻ bắt chước ông mọi điều, cho biết Cảnh nghèo của ông và thân phận ông là gì, Tôi biếu ông quà; nhưng ông khiêm tốn, Lần nào cũng muốn trả lại một phần. Ông bảo: Nhiều quá, nhiều hơn mức cần đến một nửa. Tôi chưa xứng để ông động lòng thương hại. Và khi tôi nhất định không nhận lại, Ông đem phát cho người nghèo ngay trước mắt tôi. Cuối cùng trời khiến tôi đón ông về nhà, Và từ đó mọi sự trong nhà dường như hưng thịnh. Tôi thấy ông việc gì cũng răn dạy, và với cả vợ tôi Ông cũng hết mực lo cho danh dự của tôi; Ông báo cho tôi những kẻ đưa mắt tình tứ với nhà tôi, Và ông ghen còn gấp sáu lần tôi. Nhưng anh không tin nổi lòng nhiệt thành của ông lên tới đâu: Ông tự buộc tội cho cả chuyện vặt nhỏ nhất; Gần như chút gì cũng đủ làm ông bàng hoàng, Đến mức hôm nọ ông tìm đến tự thú Là đã bắt một con bọ chét lúc đang cầu nguyện, Và đã giết nó bằng một cơn giận quá đáng.

Cléante Parbleu, vous êtes fou, mon frère, que je croi. Avec de tels discours, vous moquez-vous de moi ? Et que prétendez-vous ? Que tout ce badinage…

Cléante Trời ạ, anh điên rồi, anh ạ, tôi tin thế. Với những lời lẽ như vậy, anh nhạo tôi sao? Và anh muốn gì? Cho rằng tất cả trò đùa này…

Orgon Mon frère, ce discours sent le libertinage : Vous en êtes un peu dans votre âme entiché ; Et, comme je vous l’ai plus de dix fois prêché, Vous vous attirerez quelque méchante affaire.

Orgon Anh ạ, lời ấy nặng mùi phóng túng tư tưởng; Anh cũng hơi nhiễm trong lòng rồi; Và như tôi đã giảng cho anh hơn mười lần, Anh sẽ rước lấy chuyện chẳng hay.

Cléante Voilà de vos pareils le discours ordinaire : Ils veulent que chacun soit aveugle comme eux. C’est être libertin que d’avoir de bons yeux ; Et qui n’adore pas de vaines simagrées, N’a ni respect ni foi pour les choses sacrées. Allez, tous vos discours ne me font point de peur ; Je sais comme je parle, et le ciel voit mon cœur. De tous vos façonniers on n’est point les esclaves. Il est de faux dévots ainsi que de faux braves : Et, comme on ne voit pas qu’où l’honneur les conduit Les vrais braves soient ceux qui font beaucoup de bruit, Les bons et vrais dévots, qu’on doit suivre à la trace, Ne sont pas ceux aussi qui font tant de grimace. Hé quoi ! vous ne ferez nulle distinction Entre l’hypocrisie et la dévotion ? Vous les voulez traiter d’un semblable langage, Et rendre même honneur au masque qu’au visage ; Égaler l’artifice à la sincérité, Confondre l’apparence avec la vérité, Estimer le fantôme autant que la personne, Et la fausse monnaie à l’égal de la bonne ? Les hommes, la plupart, sont étrangement faits ; Dans la juste nature on ne les voit jamais : La raison a pour eux des bornes trop petites ; En chaque caractère ils passent ses limites, Et la plus noble chose, ils la gâtent souvent Pour la vouloir outrer et pousser trop avant. Que cela vous soit dit en passant, mon beau-frère.

Cléante Đó là giọng lưỡi quen thuộc của đám người như anh: Họ muốn ai cũng mù như họ. Có đôi mắt sáng đã bị coi là phóng túng tư tưởng; Và ai không thờ những trò kiểu cách vô nghĩa Là không có lòng kính lẫn đức tin với điều thiêng liêng. Thôi đi, mọi lời anh chẳng làm tôi sợ; Tôi biết mình nói gì, và trời thấy lòng tôi. Chẳng ai chịu làm nô lệ cho đám làm bộ làm tịch của anh. Có kẻ giả đạo đức cũng như có kẻ giả dũng cảm: Và như trên đường danh dự dẫn lối Kẻ dũng cảm thật chẳng phải kẻ khua chiêng gõ mõ, Thì người sùng đạo chân chính, đáng để ta noi theo, Cũng chẳng phải kẻ nhăn nhó lắm trò. Gì! anh chẳng phân biệt chút nào ư Giữa thói đạo đức giả và lòng sùng đạo? Anh muốn nói với cả hai cùng một giọng, Và dành cho cái mặt nạ cùng vinh dự với gương mặt thật; Đặt mánh khóe ngang hàng với thành thật, Lẫn vẻ ngoài với sự thật, Quý bóng ma ngang người thật, Và tiền giả ngang tiền thật? Phần đông con người sinh ra thật kỳ lạ; Chẳng bao giờ thấy họ trong lẽ tự nhiên đúng mực: Lý trí đối với họ có biên giới quá hẹp; Ở mọi tính cách họ đều vượt giới hạn của nó, Và điều cao quý nhất, họ thường làm hỏng Vì muốn thổi phồng và đẩy đi quá xa. Nhân tiện tôi nói để anh nghe vậy, anh ạ.

Orgon Oui, vous êtes, sans doute, un docteur qu’on révère, Tout le savoir du monde est chez vous retiré ; Vous êtes le seul sage et le seul éclairé, Un oracle, un Caton, dans le siècle où nous sommes ; Et près de vous ce sont des sots que tous les hommes.

Orgon Phải, anh hẳn là một bậc tiến sĩ ai cũng kính, Mọi kiến thức thế gian đều dồn ở nhà anh; Anh là người khôn duy nhất và sáng suốt duy nhất, Một thần dụ, một Caton, trong thời đại ta đang sống; Và bên anh mọi người đều là đồ ngốc.

Cléante Je ne suis point, mon frère, un docteur révéré, Et le savoir chez moi n’est pas tout retiré. Mais, en un mot, je sais, pour toute ma science, Du faux avec le vrai faire la différence. Et comme je ne vois nul genre de héros Qui soient plus à priser que les parfaits dévots, Aucune chose au monde et plus noble, et plus belle, Que la sainte ferveur d’un véritable zèle ; Aussi ne vois-je rien qui soit plus odieux Que le dehors plâtré d’un zèle spécieux, Que ces francs charlatans, que ces dévots de place, De qui la sacrilège et trompeuse grimace Abuse impunément, et se joue, à leur gré, De ce qu’ont les mortels de plus saint et sacré ; Ces gens qui, par une âme à l’intérêt soumise, Font de dévotion métier et marchandise, Et veulent acheter crédit et dignités À prix de faux clins d’yeux et d’élans affectés ; Ces gens, dis-je, qu’on voit, d’une ardeur non commune, Par le chemin du ciel courir à leur fortune ; Qui, brûlants et priants, demandent chaque jour, Et prêchent la retraite au milieu de la cour ; Qui savent ajuster leur zèle avec leurs vices, Sont prompts, vindicatifs, sans foi, pleins d’artifices, Et, pour perdre quelqu’un, couvrent insolemment De l’intérêt du ciel leur fier ressentiment ; D’autant plus dangereux dans leur âpre colère, Qu’ils prennent contre nous des armes qu’on révère, Et que leur passion, dont on leur sait bon gré, Veut nous assassiner avec un fer sacré : De ce faux caractère on en voit trop paraître. Mais les dévots de cœur sont aisés à connaître. Notre siècle, mon frère, en expose à nos yeux Qui peuvent nous servir d’exemples glorieux. Regardez Ariston, regardez Périandre, Oronte, Alcidamas, Polydore, Clitandre ; Ce titre par aucun ne leur est débattu ; Ce ne sont point du tout fanfarons de vertu, On ne voit point en eux ce faste insupportable, Et leur dévotion est humaine, est traitable : Ils ne censurent point toutes nos actions, Ils trouvent trop d’orgueil dans ces corrections ; Et, laissant la fierté des paroles aux autres, C’est par leurs actions qu’ils reprennent les nôtres. L’apparence du mal a chez eux peu d’appui, Et leur âme est portée à juger bien d’autrui. Point de cabale en eux, point d’intrigues à suivre ; On les voit, pour tous soins, se mêler de bien vivre. Jamais contre un pécheur ils n’ont d’acharnement, Ils attachent leur haine au péché seulement, Et ne veulent point prendre avec un zèle extrême Les intérêts du ciel, plus qu’il ne veut lui-même. Voilà mes gens, voilà comme il en faut user, Voilà l’exemple enfin qu’il se faut proposer. Votre homme, à dire vrai, n’est pas de ce modèle : C’est de fort bonne foi que vous vantez son zèle ; Mais par un faux éclat je vous crois ébloui.

Cléante Tôi không phải, anh à, một tiến sĩ được kính trọng, Và kiến thức chẳng dồn hết ở nhà tôi. Nhưng nói tóm lại, tất cả cái học của tôi Là phân biệt cái giả với cái thật. Và vì tôi chẳng thấy loại anh hùng nào Đáng quý hơn những người sùng đạo trọn vẹn, Chẳng gì trên đời vừa cao quý vừa đẹp Hơn ngọn lửa thánh của một lòng nhiệt thành chân thật; Thì tôi cũng chẳng thấy gì đáng ghét hơn Cái lớp vữa trát ngoài của một thứ nhiệt thành lòe bịp, Những tay lang băm trắng trợn, những kẻ sùng đạo ngoài chợ, Mà cái nhăn mặt phạm thánh và gian dối Cứ trót lọt lừa gạt, và tùy hứng đùa cợt Điều thánh thiện và thiêng liêng nhất con người có; Những kẻ, với tâm hồn khuất phục lợi lộc, Biến lòng sùng đạo thành nghề và món hàng, Và muốn mua tín nhiệm cùng chức tước Bằng giá những cái nháy mắt giả và những cơn xúc động làm bộ; Những kẻ ấy, tôi nói, mà người ta thấy hăng hái khác thường Theo đường lên trời để chạy đuổi vận may; Mà, nóng bỏng và cầu nguyện, ngày ngày đi xin, Và rao giảng cảnh lánh đời giữa chốn triều đình; Biết cách dung hòa nhiệt thành với thói xấu, Nóng nảy, thù dai, bội tín, đầy mưu mô, Và để hại ai, lại hỗn xược khoác lên Quyền lợi của trời cho mối hận kiêu căng của mình; Càng nguy hiểm trong cơn giận hung dữ Vì họ dùng chống chúng ta những vũ khí đáng kính, Và vì đam mê của họ, mà người ta lại mang ơn, Muốn ám sát ta bằng thanh sắt thiêng: Loại tính cách giả này ta thấy xuất hiện quá nhiều. Nhưng những người sùng đạo thật lòng thì dễ nhận ra. Thời ta, anh à, phơi ra trước mắt ta Những người có thể làm tấm gương vinh quang. Hãy nhìn Ariston, nhìn Périandre, Oronte, Alcidamas, Polydore, Clitandre; Danh hiệu ấy không ai tranh cãi họ; Họ chẳng phải những kẻ khoe khoang đức hạnh, Ở họ chẳng thấy cái phô trương không chịu nổi, Và lòng sùng đạo của họ nhân hậu, dễ gần: Họ không chê mọi việc làm của ta, Họ thấy trong những lời quở trách ấy quá nhiều kiêu ngạo; Và nhường sự cao giọng ngôn từ cho kẻ khác, Họ quở trách việc của ta bằng chính việc của họ. Vẻ ngoài của điều ác ở họ ít chỗ bám, Và tâm hồn họ nghiêng về nghĩ tốt cho người. Ở họ không bè phái, không mưu mô để theo; Mối bận tâm duy nhất của họ là sống cho tử tế. Họ chẳng bao giờ truy đuổi tội nhân ráo riết, Họ chỉ gắn lòng ghét vào tội lỗi, Và không muốn dùng lòng nhiệt thành quá mức Mà lo cho quyền lợi của trời hơn chính trời muốn. Đó mới là hạng người tôi quý, đó là cách phải cư xử, Đó là gương mà cuối cùng ta phải đặt trước mắt. Người của anh, nói thật, không thuộc kiểu ấy: Anh khen lòng nhiệt thành của ông ta là rất thành thật; Nhưng tôi tin anh bị lóa bởi một vẻ rực rỡ giả.

Orgon Monsieur mon cher beau-frère, avez-vous tout dit ?

Orgon Ông anh vợ quý hóa của tôi, anh nói hết chưa?

Cléante Monsieur mon cher beau-frère, avez-vous tout dit ? Oui.

Cléante Ông anh vợ quý hóa của tôi, anh nói hết chưa? Hết rồi.

Orgon (s’en allant) Je suis votre valet.

Orgon (bỏ đi) Xin cáo từ anh.

Cléante Je suis votre valet. De grâce, un mot, mon frère. Laissons là ce discours. Vous savez que Valère, Pour être votre gendre, a parole de vous.

Cléante Xin cáo từ anh. Xin anh một lời, anh ạ. Thôi bỏ chuyện ấy. Anh biết Valère Đã được anh hứa cho làm rể.

Orgon Oui.

Orgon Phải.

Cléante Oui. Vous aviez pris jour pour un lien si doux.

Cléante Phải. Anh đã định ngày cho mối duyên êm đẹp ấy.

Orgon Il est vrai.

Orgon Đúng vậy.

Cléante Il est vrai. Pourquoi donc en différer la fête ?

Cléante Đúng vậy. Thế sao lại hoãn lễ cưới?

Orgon Je ne sais.

Orgon Tôi không biết.

Cléante Je ne sais. Auriez-vous autre pensée en tête ?

Cléante Tôi không biết. Anh có ý nghĩ nào khác trong đầu sao?

Orgon Peut-être.

Orgon Có lẽ.

Cléant Peut-être. Vous voulez manquer à votre foi ?

Cléante Có lẽ. Anh muốn bội lời hứa?

Orgon Je ne dis pas cela.

Orgon Tôi không nói thế.

Cléante Je ne dis pas cela. Nul obstacle, je croi, Ne vous peut empêcher d’accomplir vos promesses.

Cléante Tôi không nói thế. Tôi tin chẳng có trở ngại nào Cản anh làm tròn lời hứa.

Orgon Selon.

Orgon Tùy.

Cléante Selon. Pour dire un mot faut-il tant de finesses ? Valère, sur ce point, me fait vous visiter.

Cléante Tùy. Nói một lời mà cần gì quanh co thế? Valère, về điểm này, đã nhờ tôi đến gặp anh.

Orgon Le ciel en soit loué !

Orgon Tạ ơn trời!

Cléante Le ciel en soit loué ! Mais que lui reporter ?

Cléante Tạ ơn trời! Nhưng tôi biết đem gì về báo lại?

Orgon Tout ce qu’il vous plaira.

Orgon Tùy anh.

Cléante Tout ce qu’il vous plaira. Mais il est nécessaire De savoir vos desseins. Quels sont-ils donc ?

Cléante Tùy anh. Nhưng cần phải Biết ý định của anh. Vậy chúng là gì?

Orgon De savoir vos desseins. Quels sont-ils donc ? De faire Ce que le ciel voudra.

Orgon Biết ý định của anh. Vậy chúng là gì? Là làm Điều trời muốn.

Cléante Ce que le ciel voudra. Mais parlons tout de bon. Valère a votre foi ; la tiendrez-vous, ou non ?

Cléante Điều trời muốn. Nhưng nói cho nghiêm túc đi. Valère có lời hứa của anh; anh giữ hay không?

Orgon Adieu.

Orgon Chào anh.

Cléante (seul) Adieu. Pour son amour je crains une disgrâce, Et je dois l’avertir de tout ce qui se passe.

Cléante (một mình) Chào anh. Tôi lo cho tình yêu của cậu ấy sẽ gặp tai ương, Và tôi phải báo cho cậu ấy biết mọi chuyện đang xảy ra.

Fin du premier acte.

Hết hồi một.

ACTE II

HỒI II

Scène 1

Cảnh 1

Orgon, Mariane.

Orgon, Mariane.

Orgon Mariane !

Orgon Mariane!

Mariane Mariane ! Mon père ?

Mariane Mariane! Thưa cha?

Orgon Mariane ! Mon père ? Approchez. J’ai de quoi Vous parler en secret.

Orgon Mariane! Thưa cha? Lại đây. Cha có chuyện Cần nói riêng với con.

Mariane (à Orgon, qui regarde dans un petit cabinet) Vous parler en secret. Que cherchez-vous ?

Mariane (nói với Orgon đang nhìn vào một gian buồng nhỏ) Cần nói riêng với con. Cha tìm gì thế?

Orgon Vous parler en secret. Que cherchez-vous ? Je voi Si quelqu’un n’est point là qui pourrait nous entendre, Car ce petit endroit est propre pour surprendre. Or sus, nous voilà bien. J’ai, Mariane, en vous Reconnu de tout temps un esprit assez doux, Et de tout temps aussi vous m’avez été chère.

Orgon Cần nói riêng với con. Cha tìm gì thế? Cha xem Có ai ở đó nghe lén được không, Vì cái chỗ nhỏ này rất tiện để rình. Thôi nào, ổn rồi. Mariane, nơi con Cha từ lâu đã thấy một tính khí khá hiền, Và từ lâu con cũng luôn là người cha thương.

Mariane Je suis fort redevable à cet amour de père.

Mariane Con rất mang ơn tình cha thương con.

Orgon C’est fort bien dit, ma fille ; et, pour le mériter, Vous devez n’avoir soin que de me contenter.

Orgon Con nói rất hay, con gái; và để xứng với nó, Con chỉ cần lo làm cha vừa lòng.

Mariane C’est où je mets aussi ma gloire la plus haute.

Mariane Đó cũng là điều con đặt niềm vinh dự cao nhất.

Orgon Fort bien. Que dites-vous de Tartuffe notre hôte ?

Orgon Tốt lắm. Con nghĩ sao về Tartuffe, vị khách trong nhà ta?

Mariane Qui, moi ?

Mariane Con ư?

Orgon Qui, moi ? Vous. Voyez bien comme vous répondrez.

Orgon Con ư? Phải, con. Liệu mà trả lời cho khéo.

Mariane Hélas ! j’en dirai, moi, tout ce que vous voudrez.

Mariane Than ôi! về chuyện đó, cha muốn con nói gì con cũng nói.

Scène 2

Cảnh 2

Orgon, Mariane, Dorine, entrant doucement et se tenant derrière Orgon, sans être vue.

Orgon, Mariane, Dorine, khẽ bước vào và đứng sau lưng Orgon, không ai trông thấy.

Orgon C’est parler sagement… Dites-moi donc, ma fille, Qu’en toute sa personne un haut mérite brille, Qu’il touche votre cœur, et qu’il vous serait doux De le voir par mon choix devenir votre époux. Hé ? (Mariane se recule avec surprise.)

Orgon Nói thế là khôn… Vậy con hãy nói cho cha nghe, con gái, Rằng khắp con người ông, một phẩm giá cao sáng ngời, Rằng ông chạm đến lòng con, và con sẽ mừng vui Khi thấy ông, theo ý cha chọn, thành chồng con đấy. Hả? (Mariane lùi lại, ngạc nhiên.)

Mariane Hé ? Hé ?

Mariane Hả? Hả?

Orgon Hé ? Hé ? Qu’est-ce ?

Orgon Hả? Hả? Sao thế?

Mariane Hé ? Hé ? Qu’est-ce ? Plaît-il ?

Mariane Hả? Hả? Sao thế? Cha nói gì ạ?

Orgon Hé ? Hé ? Qu’est-ce ? Plaît-il ? Quoi ?

Orgon Hả? Hả? Sao thế? Cha nói gì ạ? Cái gì?

Mariane Hé ? Hé ? Qu’est-ce ? Plaît-il ? Quoi ?Me suis-je méprise ?

Mariane Hả? Hả? Sao thế? Cha nói gì ạ? Cái gì? Con có nghe lầm không?

Orgon Comment ?

Orgon Sao?

Mariane Comment ? Qui voulez-vous, mon père, que je dise Qui me touche le cœur, et qu’il me serait doux De voir, par votre choix, devenir mon époux ?

Mariane Sao? Cha muốn con nói người nào, thưa cha, Đã chạm đến lòng con, và con sẽ mừng vui Được thấy thành chồng con, theo ý cha chọn?

Orgon Tartuffe.

Orgon Tartuffe.

Mariane Tartuffe. Il n’en est rien, mon père, je vous jure. Pourquoi me faire dire une telle imposture ?

Mariane Tartuffe. Không phải đâu, thưa cha, con xin thề. Sao cha bắt con nói điều dối trá như thế?

Orgon Mais je veux que cela soit une vérité ; Et c’est assez pour vous que je l’aie arrêté.

Orgon Nhưng cha muốn điều đó là sự thật; Cha đã quyết định, thế là đủ với con rồi.

Mariane Quoi ! vous voulez, mon père ?…

Mariane Sao! cha muốn, thưa cha?…

Orgon Quoi ? vous voulez, mon père ?… Oui, je prétends, ma fille, Unir, par votre hymen, Tartuffe à ma famille. Il sera votre époux, j’ai résolu cela ; (Apercevant Dorine.) Et comme sur vos vœux je… Que faites-vous là ? La curiosité qui vous presse est bien forte, Ma mie, à nous venir écouter de la sorte.

Orgon Sao! cha muốn, thưa cha?… Phải, cha muốn, con gái, Dùng hôn nhân của con để gắn Tartuffe vào nhà ta. Ông sẽ là chồng con, cha đã quyết thế; (Thấy Dorine.) Còn về ý nguyện của con thì cha… Cô làm gì ở đó? Tính tò mò thúc ép cô mạnh thật, Cô bé, mà đến nghe lén chúng tôi thế này.

Dorine Vraiment, je ne sais pas si c’est un bruit qui part De quelque conjecture ou d’un coup de hasard ; Mais de ce mariage on m’a dit la nouvelle, Et j’ai traité cela de pure bagatelle.

Dorine Thật tình, tôi chẳng biết tin đồn ấy từ đâu mà có, Do người ta đoán mò hay chỉ tình cờ; Nhưng người ta đã báo tôi tin về cuộc hôn nhân ấy, Và tôi coi đó là chuyện nhảm hoàn toàn.

Orgon Quoi donc ! la chose est-elle incroyable ?

Orgon Sao! chuyện ấy khó tin lắm ư?

Dorine Quoi donc ? la chose est-elle incroyable ? À tel point Que vous-même, monsieur, je ne vous en crois point.

Dorine Sao! chuyện ấy khó tin lắm ư? Đến nỗi Chính ông nói tôi cũng chẳng tin, thưa ông.

Orgon Je sais bien le moyen de vous le faire croire.

Orgon Tôi biết cách làm cô tin.

Dorine Oui ! oui ! vous nous contez une plaisante histoire !

Dorine Vâng! vâng! ông kể chuyện hay quá!

Orgon Je conte justement ce qu’on verra dans peu.

Orgon Tôi kể đúng điều chẳng bao lâu nữa sẽ thấy.

Dorine Chansons !

Dorine Vớ vẩn!

Orgon Chansons ! Ce que je dis, ma fille, n’est point jeu.

Orgon Vớ vẩn! Điều cha nói, con gái, không phải chuyện đùa.

Dorine Allez, ne croyez point à monsieur votre père ; Il raille.

Dorine Thôi đi cô, đừng tin ông nhà cô, Ông ấy đùa đấy.

Orgon Il raille. Je vous dis…

Orgon Ông ấy đùa đấy. Tôi bảo cô…

Dorine Il raille. Je vous dis… Non, vous avez beau faire, On ne vous croira point.

Dorine Ông ấy đùa đấy. Tôi bảo cô… Không, ông có làm gì cũng vậy, Chẳng ai tin ông đâu.

Orgon On ne vous croira point. À la fin, mon courroux…

Orgon Chẳng ai tin ông đâu. Rốt cuộc, cơn giận của tôi…

Dorine Hé bien ! on vous croit donc ; et c’est tant pis pour vous. Quoi ! se peut-il, monsieur, qu’avec l’air d’homme sage, Et cette large barbe au milieu du visage, Vous soyez assez fou pour vouloir… ?

Dorine Thế thì tin ông vậy; mà càng khốn cho ông. Trời ơi! Có lẽ nào, thưa ông, bề ngoài ra dáng người khôn, Lại để bộ râu rậm rì giữa mặt, Mà ông dại đến mức muốn… ?

Orgon Vous soyez assez fou pour vouloir… ? Écoutez : Vous avez pris céans certaines privautés Qui ne me plaisent point ; je vous le dis, ma mie.

Orgon Mà ông dại đến mức muốn… ? Nghe đây: Cô ở nhà này đã quen thói suồng sã Tôi không ưa chút nào; tôi nói cho cô biết, cô bé.

Dorine Parlons sans nous fâcher, monsieur, je vous supplie. Vous moquez-vous des gens d’avoir fait ce complot ? Votre fille n’est point l’affaire d’un bigot : Il a d’autres emplois auxquels il faut qu’il pense. Et puis, que vous apporte une telle alliance ? À quel sujet aller, avec tout votre bien, Choisir un gendre gueux ?…

Dorine Ta cứ nói cho yên, đừng giận nhau, thưa ông, tôi xin ông. Ông đùa với thiên hạ đấy à, mà bày ra mưu này? Con gái ông đâu phải món dành cho một kẻ mộ đạo giả hình: Hắn còn khối việc khác phải lo. Với lại, mối thông gia ấy đem lại cho ông được gì? Cớ sao ông có cả gia tài trong tay Mà đi chọn một chàng rể ăn mày?…

Orgon Choisir un gendre gueux ?… Taisez-vous. S’il n’a rien, Sachez que c’est par là qu’il faut qu’on le révère. Sa misère est sans doute une honnête misère ; Au-dessus des grandeurs elle doit l’élever, Puisque enfin de son bien il s’est laissé priver Par son trop peu de soin des choses temporelles, Et sa puissante attache aux choses éternelles. Mais mon secours pourra lui donner les moyens De sortir d’embarras, et rentrer dans ses biens : Ce sont fiefs qu’à bon titre au pays on renomme ; Et, tel que l’on le voit, il est bien gentilhomme.

Orgon Chọn một chàng rể ăn mày?… Im đi. Ông ấy không có gì, Thì phải biết chính vì thế mà người ta phải kính trọng ông ấy. Cảnh nghèo của ông ấy chắc chắn là cảnh nghèo trong sạch; Nó phải nâng ông ấy lên cao hơn mọi vinh hoa, Bởi suy cho cùng ông ấy để mất của cải Chỉ vì quá ít bận tâm đến chuyện trần tục Và quá gắn bó mãnh liệt với những điều vĩnh cửu. Nhưng có tôi giúp, ông ấy sẽ có cách Thoát khỏi cảnh túng thiếu, lấy lại tài sản của mình: Đó là những thái ấp mà cả vùng này nổi tiếng chính đáng; Và dù trông như thế, ông ấy vẫn là một quý tộc chính hiệu.

Dorine Oui, c’est lui qui le dit ; et cette vanité, Monsieur, ne sied pas bien avec la piété. Qui d’une sainte vie embrasse l’innocence Ne doit point tant prôner son nom et sa naissance, Et l’humble procédé de la dévotion Souffre mal les éclats de cette ambition. À quoi bon cet orgueil ?… Mais ce discours vous blesse : Parlons de sa personne, et laissons sa noblesse. Ferez-vous possesseur, sans quelque peu d’ennui, D’une fille comme elle un homme comme lui ? Et ne devez-vous pas songer aux bienséances, Et de cette union prévoir les conséquences ? Sachez que d’une fille on risque la vertu, Lorsque dans son hymen son goût est combattu ; Que le dessein d’y vivre en honnête personne Dépend des qualités du mari qu’on lui donne, Et que ceux dont partout on montre au doigt le front, Font leurs femmes souvent ce qu’on voit qu’elles sont. Il est bien difficile enfin d’être fidèle À de certains maris faits d’un certain modèle ; Et qui donne à sa fille un homme qu’elle hait, Est responsable au ciel des fautes qu’elle fait. Songez à quels périls votre dessein vous livre.

Dorine Phải, chính hắn nói thế; mà thói khoe khoang ấy, Thưa ông, chẳng hợp với lòng đạo đức. Người đã ôm lấy một đời thánh thiện, vô tội Thì không nên rao tên tuổi dòng dõi ầm ĩ đến thế, Và nếp khiêm nhường của người sùng đạo Khó dung được những tiếng huênh hoang của lòng tham vọng này. Kiêu ngạo để làm gì?… Nhưng nói thế ông phật ý: Ta hãy bàn về con người hắn, bỏ chuyện dòng dõi đi. Ông trao một cô gái như cô ấy cho một gã như hắn Mà chẳng thấy áy náy chút nào ư? Ông không phải nghĩ đến lễ nghi thể diện, Và liệu trước hậu quả của mối kết hợp này sao? Ông nên biết rằng người ta đem tiết hạnh con gái ra đánh cược Khi ý thích của nó bị cưỡng lại trong cuộc hôn nhân; Rằng ý định sống làm người đứng đắn trong đó Còn tùy ở phẩm chất của người chồng ta gán cho nó, Và những kẻ mà đi đâu cũng bị người ta chỉ trỏ lên trán vì đeo cặp sừng Thường khiến vợ mình thành đúng như người ta thấy. Suy cho cùng, khó mà giữ được lòng chung thủy Với một số ông chồng đúc theo một khuôn nhất định; Và ai gả con cho một người nó ghét Thì trước trời phải chịu trách nhiệm về lỗi nó phạm. Xin ông nghĩ xem ý định này đẩy ông vào những hiểm họa nào.

Orgon Je vous dis qu’il me faut apprendre d’elle à vivre !

Orgon Nói thật, tôi mà còn phải học cách sống từ nó!

Dorine Vous n’en feriez que mieux de suivre mes leçons.

Dorine Ông nghe theo bài học của tôi thì chỉ có hay hơn.

Orgon Ne nous amusons point, ma fille, à ces chansons ; Je sais ce qu’il vous faut, et je suis votre père. J’avais donné pour vous ma parole à Valère : Mais, outre qu’à jouer on dit qu’il est enclin, Je le soupçonne encor d’être un peu libertin ; Je ne remarque point qu’il hante les églises.

Orgon Đừng mất thì giờ, con gái, với mấy chuyện vớ vẩn ấy; Cha biết con cần gì, và cha là cha con. Cha đã hứa gả con cho Valère: Nhưng ngoài chuyện người ta bảo nó hay cờ bạc, Cha còn ngờ nó hơi buông thả nữa; Cha chẳng thấy nó lui tới nhà thờ.

Dorine Voulez-vous qu’il y coure à vos heures précises, Comme ceux qui n’y vont que pour être aperçus ?

Dorine Ông muốn cậu ấy chạy đến đó đúng giờ ông định, Như những kẻ đến đó chỉ để được người ta thấy sao?

Orgon Je ne demande pas votre avis là-dessus. Enfin, avec le ciel l’autre est le mieux du monde, Et c’est une richesse à nulle autre seconde. Cet hymen de tous biens comblera vos désirs, Il sera tout confit en douceurs et plaisirs. Ensemble vous vivrez, dans vos ardeurs fidèles, Comme deux vrais enfants, comme deux tourterelles : À nul fâcheux débat jamais vous n’en viendrez ; Et vous ferez de lui tout ce que vous voudrez.

Orgon Tôi không hỏi ý cô về việc này. Tóm lại, người kia thì với trời là thân thiết nhất đời, Và đó là của cải chẳng gì sánh bằng. Mối hôn nhân này sẽ ban cho con mọi điều con ao ước, Nó sẽ ngọt lịm trong êm ái và vui thú. Hai đứa sẽ sống bên nhau, thủy chung nồng thắm, Như hai đứa trẻ thật thà, như đôi chim gáy: Không bao giờ vướng vào cãi vã khó chịu; Và con muốn làm gì nó cũng được.

Dorine Elle ? elle n’en fera qu’un sot, je vous assure.

Dorine Cô ấy ấy à? Cô ấy chỉ biến hắn thành thằng ngốc thôi, tôi bảo đảm.

Orgon Ouais ! quels discours !

Orgon Này! nói năng gì thế!

Dorine Ouais ! quels discours ! Je dis qu’il en a l’encolure Et que son ascendant, monsieur, l’emportera Sur toute la vertu que votre fille aura.

Dorine Này! nói năng gì thế! Tôi bảo hắn có đúng cái dáng của thằng ngốc bị cắm sừng Và cái uy của hắn, thưa ông, sẽ lấn át Mọi đức hạnh mà con gái ông có.

Orgon Cessez de m’interrompre, et songez à vous taire, Sans mettre votre nez où vous n’avez que faire.

Orgon Thôi đừng ngắt lời tôi nữa, và nhớ mà im đi, Đừng thò mũi vào chỗ chẳng liên quan gì đến cô.

Dorine (elle l’interrompt toujours au moment où il se retourne pour parler à sa fille) Je n’en parle, monsieur, que pour votre intérêt.

Dorine (cô luôn ngắt lời ông vào lúc ông quay đi nói với con gái) Tôi nói chỉ vì lợi ích của ông, thưa ông.

Orgon C’est prendre trop de soin ; taisez-vous, s’il vous plaît.

Orgon Lo xa quá; im đi, làm ơn.

Dorine Si l’on ne vous aimait…

Dorine Nếu người ta không thương ông…

Orgon Si l’on ne vous aimait… Je ne veux pas qu’on m’aime.

Orgon Nếu người ta không thương ông… Tôi không muốn ai thương tôi.

Dorine Et je veux vous aimer, monsieur, malgré vous-même.

Dorine Mà tôi cứ muốn thương ông, thưa ông, dù ông không muốn.

Orgon Ah !

Orgon Ái!

Dorine Ah ! Votre honneur m’est cher, et je ne puis souffrir Qu’aux brocards d’un chacun vous alliez vous offrir.

Dorine Ái! Danh dự của ông tôi quý, tôi không chịu nổi Cảnh ông tự đem mình ra cho thiên hạ chế giễu.

Orgon Vous ne vous tairez point ?

Orgon Cô vẫn không chịu im sao?

Dorine Vous ne vous tairez point ? C’est une conscience Que de vous laisser faire une telle alliance.

Dorine Cô vẫn không chịu im sao? Để mặc ông kết mối thông gia thế này thì lương tâm tôi không yên.

Orgon Te tairas-tu, serpent, dont les traits effrontés… ?

Orgon Cô có câm đi không, đồ rắn độc, những lời nọc độc trơ tráo của cô… ?

Dorine Ah ! vous êtes dévot, et vous vous emportez ?

Dorine Ái chà! ông là người sùng đạo mà nổi nóng ư?

Orgon Oui, ma bile s’échauffe à toutes ces fadaises, Et tout résolument je veux que tu te taises.

Orgon Phải, máu tôi sôi lên vì mấy chuyện nhảm nhí này, Và tôi dứt khoát muốn cô im miệng.

Dorine Soit. Mais, ne disant mot, je n’en pense pas moins.

Dorine Được. Nhưng tôi không nói, chứ có nghĩ ít hơn đâu.

Orgon Pense, si tu le veux ; mais applique tes soins. (Se retournant vers sa fille.) À ne m’en point parler, ou… Suffit. Comme sage, J’ai pesé mûrement toutes choses.

Orgon Cứ nghĩ đi nếu cô thích; nhưng hãy dốc lòng (Quay sang con gái.) Đừng nói với tôi một lời về chuyện ấy, nếu không… Thôi. Là người khôn ngoan, Cha đã cân nhắc kỹ mọi điều.

Dorine (à part) J’ai pesé mûrement toutes choses. J’enrage De ne pouvoir parler.

Dorine (nói riêng) Cha đã cân nhắc kỹ mọi điều. Tôi tức điên người Vì không được nói.

Orgon De ne pouvoir parler. Sans être damoiseau, Tartuffe est fait de sorte…

Orgon Vì không được nói. Tuy chẳng phải công tử bảnh bao, Tartuffe được tạo dáng sao cho…

Dorine Tartuffe est fait de sorte… Oui, c’est un beau museau !

Dorine Tartuffe được tạo dáng sao cho… Phải, cái mõm đẹp chưa!

Orgon Que, quand tu n’aurais même aucune sympathie Pour tous les autres dons…

Orgon Đến nỗi, dù con chẳng có chút cảm tình nào Với tất cả những ưu điểm khác…

Dorine (à part) Pour tous les autres dons… La voilà bien lotie ! (Orgon se retourne du côté de Dorine, et, les bras croisés, l’écoute et la regarde en face.) Si j’étais en sa place, un homme assurément Ne m’épouserait pas de force impunément ; Et je lui ferais voir, bientôt après la fête, Qu’une femme a toujours une vengeance prête.

Dorine (nói riêng) Với tất cả những ưu điểm khác… Chà, cô ấy được món hời thật! (Orgon quay về phía Dorine, khoanh tay, nghe và nhìn thẳng vào mặt cô.) Nếu tôi ở vào chỗ cô ấy, chắc chắn chẳng có người đàn ông nào Dám ép tôi cưới mà không bị trả giá; Và tôi sẽ cho hắn thấy, ngay sau ngày cưới, Rằng đàn bà lúc nào cũng sẵn một mối thù để báo.

Orgon (à Dorine) Donc de ce que je dis on ne fera nul cas ?

Orgon (với Dorine) Vậy là lời tôi nói chẳng ai thèm để ý?

Dorine De quoi vous plaignez-vous ? Je ne vous parle pas.

Dorine Ông than phiền gì? Tôi có nói với ông đâu.

Orgon Qu’est-ce que tu fais donc ?

Orgon Thế cô đang làm gì?

Dorine Qu’est-ce que tu fais donc ? Je me parle à moi-même.

Dorine Thế cô đang làm gì? Tôi nói chuyện với chính tôi.

Orgon (à part) Fort bien. Pour châtier son insolence extrême, Il faut que je lui donne un revers de ma main. (Il se met en posture de donner un soufflet à Dorine, et, à chaque mot qu’il dit à sa fille, il se tourne pour regarder Dorine, qui se tient droite sans parler.) Ma fille, vous devez approuver mon dessein… Croire que le mari… que j’ai su vous élire… (À Dorine) Que ne te parles-tu ?

Orgon (nói riêng) Hay lắm. Để trị cái xấc xược quá đáng của nó, Tôi phải cho nó một cái tát trái tay. (Ông đứng vào thế sắp tát Dorine, và mỗi lời nói với con gái thì ông quay lại nhìn Dorine, cô đứng thẳng, không nói gì.) Con gái, con phải tán thành ý định của cha… Tin rằng người chồng… mà cha đã biết chọn cho con… (Với Dorine) Sao cô không tự nói chuyện với mình đi?

Dorine Que ne te parles-tu ? Je n’ai rien à me dire.

Dorine Sao cô không tự nói chuyện với mình đi? Tôi chẳng có gì để nói với mình.

Orgon Encore un petit mot.

Orgon Thêm một lời nhỏ nữa thôi.

Dorine Encore un petit mot. Il ne me plaît pas, moi.

Dorine Thêm một lời nhỏ nữa thôi. Tôi thì không thích.

Orgon Certes, je t’y guettais.

Orgon Quả thật, tôi đang rình cô đấy.

Dorine Certes, je t’y guettais. Quelque sotte, ma foi !…

Dorine Quả thật, tôi đang rình cô đấy. Chắc phải là đứa ngốc nào đó, thật tình!…

Orgon Enfin, ma fille, il faut payer d’obéissance ; Et montrer pour mon choix entière déférence.

Orgon Tóm lại, con gái, phải trả bằng sự vâng lời; Và tỏ ra hoàn toàn nể trọng sự lựa chọn của cha.

Dorine (en s’enfuyant) Je me moquerais fort de prendre un tel époux.

Dorine (chạy trốn) Tôi mà lấy một ông chồng như thế thì cười chết.

Orgon (après avoir manqué de donner un souffler à Dorine) Vous avez là, ma fille, une peste avec vous, Avec qui, sans péché, je ne saurais plus vivre. Je me sens hors d’état maintenant de poursuivre ; Ses discours insolents m’ont mis l’esprit en feu, Et je vais prendre l’air pour me rasseoir un peu.

Orgon (sau khi hụt cú tát Dorine) Con gái, con có một con ôn dịch bên mình, Mà cha, nói không phạm tội, thì không sống nổi với nó nữa. Giờ cha thấy mình không đủ sức nói tiếp; Những lời xấc xược của nó đã đốt đầu cha thành lửa, Cha đi hóng gió cho tỉnh lại một chút.

Scène 3

Cảnh 3

Dorine, Mariane.

Dorine, Mariane.

Dorine Avez-vous donc perdu, dites-moi, la parole ? Et faut-il qu’en ceci je fasse votre rôle ? Souffrir qu’on vous propose un projet insensé, Sans que du moindre mot vous l’ayez repoussé !

Dorine Cô mất tiếng rồi sao, nói tôi nghe? Hay tôi phải đóng vai của cô trong chuyện này? Để người ta đưa ra một kế hoạch điên rồ Mà cô không đáp lại lấy nửa lời!

Mariane Contre un père absolu que veux-tu que je fasse ?

Mariane Trước một người cha độc đoán, cô muốn tôi làm gì?

Dorine Ce qu’il faut pour parer une telle menace.

Dorine Làm điều cần làm để chặn lời đe dọa ấy.

Mariane Quoi ?

Mariane Gì cơ?

Dorine Quoi ? Lui dire qu’un cœur n’aime point par autrui ; Que vous vous mariez pour vous, non pas pour lui ; Qu’étant celle pour qui se fait toute l’affaire, C’est à vous, non à lui, que le mari doit plaire, Et que, si son Tartuffe est pour lui si charmant, Il le peut épouser sans nul empêchement.

Dorine Gì cơ? Nói với ông rằng không ai yêu thay cho người khác được; Rằng cô lấy chồng vì cô, không phải vì ông; Rằng cô là người mà cả chuyện này xoay quanh, Nên chính cô, không phải ông, mới là người chồng phải làm vừa lòng, Và nếu ông thấy Tartuffe quyến rũ đến thế, Thì ông cứ cưới hắn, chẳng ai cản.

Mariane Un père, je l’avoue, a sur nous tant d’empire, Que je n’ai jamais eu la force de rien dire.

Mariane Một người cha, tôi thú thật, có quyền uy trên con gái đến mức Tôi chưa bao giờ đủ sức nói một lời.

Dorine Mais raisonnons. Valère a fait pour vous des pas : L’aimez-vous, je vous prie, ou ne l’aimez-vous pas ?

Dorine Nhưng ta hãy bàn cho ra lẽ. Valère đã ngỏ lời với cô: Cô yêu cậu ấy hay không yêu, xin cô nói tôi nghe?

Mariane Ah ! qu’envers mon amour ton injustice est grande, Dorine ! me dois-tu faire cette demande ? T’ai-je pas là-dessus ouvert cent fois mon cœur ? Et sais-tu pas pour lui jusqu’où va mon ardeur ?

Mariane Ôi! Cô bất công với tình yêu của tôi biết bao, Dorine! Cô lại đi hỏi tôi câu ấy ư? Chẳng phải tôi đã mở lòng với cô cả trăm lần về chuyện này? Chẳng lẽ cô không biết tôi say mê anh ấy đến đâu?

Dorine Que sais-je si le cœur a parlé par la bouche, Et si c’est tout de bon que cet amant vous touche ?

Dorine Tôi biết đâu lòng cô đã nói qua miệng, Và người yêu ấy có thật làm cô động lòng không?

Mariane Tu me fais un grand tort, Dorine, d’en douter ; Et mes vrais sentiments ont su trop éclater.

Mariane Cô nghi ngờ là làm tôi oan lắm, Dorine; Tình cảm thật của tôi đã lộ ra quá rõ.

Dorine Enfin, vous l’aimez donc ?

Dorine Tóm lại, cô yêu cậu ấy thật?

Mariane Enfin, vous l’aimez donc ? Oui, d’une ardeur extrême.

Mariane Tóm lại, cô yêu cậu ấy thật? Phải, tha thiết lắm.

Dorine Et, selon l’apparence, il vous aime de même ?

Dorine Và, xem chừng, cậu ấy cũng yêu cô như thế?

Mariane Je le crois.

Mariane Tôi tin vậy.

Dorine Je le crois. Et tous deux brûlez également De vous voir mariés ensemble ?

Dorine Tôi tin vậy. Và cả hai cùng cháy bỏng như nhau Mong được nên duyên vợ chồng?

Mariane De vous voir mariés ensemble ? Assurément.

Mariane Mong được nên duyên vợ chồng? Chắc chắn rồi.

Dorine Sur cette autre union quelle est donc votre attente ?

Dorine Còn cuộc hôn nhân kia thì cô trông đợi gì?

Mariane De me donner la mort, si l’on me violente.

Mariane Tự tìm cái chết, nếu người ta cưỡng ép tôi.

Dorine Fort bien. C’est un recours où je ne songeais pas ; Vous n’avez qu’à mourir pour sortir d’embarras. Le remède, sans doute est merveilleux. J’enrage, Lorsque j’entends tenir ces sortes de langage.

Dorine Hay lắm. Cái đường thoát ấy tôi chưa nghĩ tới; Cô chỉ cần chết là thoát cảnh khó. Thuốc chữa ấy chắc chắn là thần diệu. Tôi tức điên Mỗi lần nghe người ta nói kiểu đó.

Mariane Mon Dieu ! de quelle humeur, Dorine, tu te rends ! Tu ne compatis point aux déplaisirs des gens.

Mariane Trời ơi! Dorine, sao cô cáu kỉnh thế! Cô chẳng thương xót nỗi đau của người ta chút nào.

Dorine Je ne compatis point à qui dit des sornettes, Et dans l’occasion mollit comme vous faites.

Dorine Tôi không thương người nói chuyện vớ vẩn, Và gặp việc thì mềm yếu như cô.

Mariane Mais que veux-tu ? si j’ai de la timidité…

Mariane Nhưng cô muốn tôi làm sao? Nếu tôi nhút nhát…

Dorine Mais l’amour dans un cœur veut de la fermeté.

Dorine Nhưng tình yêu trong lòng thì đòi sự vững vàng.

Mariane Mais n’en gardé-je pas pour les feux de Valère ? Et n’est-ce pas à lui de m’obtenir d’un père ?

Mariane Thế tôi chẳng giữ vững vì ngọn lửa của Valère sao? Chẳng phải anh ấy mới là người phải xin tôi từ tay cha tôi sao?

Dorine Mais quoi ! si votre père est un bourru fieffé, Qui s’est de son Tartuffe entièrement coiffé Et manque à l’union qu’il avait arrêtée, La faute à votre amant doit-elle être imputée ?

Dorine Nhưng sao! Nếu cha cô là kẻ cục cằn chính hiệu, Mê Tartuffe của ông ấy đến phát cuồng Và bội lời hứa ông đã định, Thì lỗi có đổ lên đầu người yêu cô được không?

Mariane Mais, par un haut refus, et d’éclatants mépris, Ferai-je, dans mon choix, voir un cœur trop épris ? Sortirai-je pour lui, quelque éclat dont il brille, De la pudeur du sexe et du devoir de fille ? Et veux-tu que mes feux par le monde étalés… ?

Mariane Nhưng nếu tôi từ chối cứng rắn, khinh bỉ ra mặt, Chẳng phải tôi để lộ một trái tim quá si mê trong lựa chọn của mình sao? Dù anh ấy sáng giá đến đâu, vì anh ấy tôi có dám bước ra Khỏi sự e lệ của phái nữ và bổn phận của người con gái? Mà cô muốn tình yêu của tôi phơi bày ra trước thiên hạ… ?

Dorine Non, non, je ne veux rien. Je vois que vous voulez Être à Monsieur Tartuffe, et j’aurais, quand j’y pense, Tort de vous détourner d’une telle alliance. Quelle raison aurais-je à combattre vos vœux ? Le parti de soi-même est fort avantageux. Monsieur Tartuffe ! oh ! oh ! n’est-ce rien qu’on propose ? Certes, monsieur Tartuffe, à bien prendre la chose, N’est pas un homme, non, qui se mouche du pied ; Et ce n’est pas peu d’heur que d’être sa moitié, Tout le monde déjà de gloire le couronne ; Il est noble chez lui, bien fait de sa personne ; Il a l’oreille rouge et le teint bien fleuri : Vous vivrez trop contente avec un tel mari.

Dorine Không, không, tôi chẳng muốn gì cả. Tôi thấy cô muốn Làm vợ ông Tartuffe, và nghĩ lại, tôi Sai khi cản cô khỏi mối thông gia như thế. Tôi có lý do gì mà ngăn trở điều cô mong? Mối này tự nó đã rất lợi. Ông Tartuffe! chà chà! đưa ra thế đâu phải chuyện tầm thường? Quả thật, ông Tartuffe, nghĩ cho kỹ, Đâu phải hạng người, không, mà ai muốn coi thường cũng được; Và được làm một nửa của ông ta là phúc không nhỏ, Ai ai cũng đã đội cho ông vòng vinh quang; Ở quê nhà ông là dòng quý tộc, hình dong khá; Tai ông đỏ, nước da hồng hào tươi tắn: Cô sẽ sống mãn nguyện quá với một ông chồng như thế.

Mariane Mon Dieu !…

Mariane Trời ơi!…

Dorine Mon Dieu !… Quelle allégresse aurez-vous dans votre âme, Quand d’un époux si beau vous vous verrez la femme !

Dorine Trời ơi!… Cô sẽ vui sướng biết bao trong lòng Khi thấy mình là vợ của một ông chồng đẹp đến thế!

Mariane Ah ! cesse, je te prie, un semblable discours ; Et contre cet hymen ouvre-moi du secours. C’en est fait, je me rends, et suis prête à tout faire.

Mariane Ôi! thôi đi, tôi xin cô, đừng nói kiểu ấy nữa; Hãy giúp tôi một tay chống lại cuộc hôn nhân này. Xong rồi, tôi đầu hàng, tôi sẵn sàng làm mọi điều.

Dorine Non, il faut qu’une fille obéisse à son père, Voulût-il lui donner un singe pour époux. Votre sort est fort beau : de quoi vous plaignez-vous ? Vous irez par le coche en sa petite ville, Qu’en oncles et cousins vous trouverez fertile, Et vous vous plairez fort à les entretenir. D’abord chez le beau monde on vous fera venir. Vous irez visiter, pour votre bienvenue, Madame la baillive et madame l’élue, Qui d’un siège pliant vous feront honorer. Là, dans le carnaval, vous pourrez espérer Le bal et la grand’bande, assavoir, deux musettes, Et parfois Fagotin, et les marionnettes ; Si pourtant votre époux…

Dorine Không, con gái phải vâng lời cha, Dù ông gả cho nó một con khỉ làm chồng. Số cô tốt lắm: cô than phiền gì? Cô sẽ đi xe ngựa chung đến cái thị trấn nhỏ của ông ta, Nơi chú bác anh em họ nhiều vô kể, Và cô sẽ rất thích chuyện trò với họ. Trước hết người ta sẽ mời cô đến chỗ giới thượng lưu. Để chào đón, cô sẽ đi thăm Bà quan tòa và bà thu thuế, Họ sẽ ban cho cô vinh dự một chiếc ghế xếp. Ở đó, dịp lễ hội hóa trang, cô có thể mong Có khiêu vũ và đại nhạc đoàn, nghĩa là hai cây kèn túi, Và đôi khi Fagotin, cùng các tích múa rối; Nếu chồng cô…

Mariane Si pourtant votre époux Ah ! tu me fais mourir ! De tes conseils plutôt songe à me secourir.

Mariane Nếu chồng cô… Ôi! cô làm tôi chết mất! Thay vì thế, hãy nghĩ đến cứu tôi bằng lời khuyên của cô.

Dorine Je suis votre servante.

Dorine Tôi chỉ là kẻ hầu của cô thôi.

Mariane Je suis votre servante. Hé ! Dorine, de grâce…

Mariane Tôi chỉ là kẻ hầu của cô thôi. Này, Dorine, làm ơn mà…

Dorine Il faut, pour vous punir, que cette affaire passe.

Dorine Để phạt cô, chuyện này phải cứ thế mà xảy ra.

Mariane Ma pauvre fille !

Mariane Cô bé tội nghiệp của tôi!

Dorine Ma pauvre fille ! Non.

Dorine Cô bé tội nghiệp của tôi! Không.

Mariane Ma pauvre fille ! Non. Si mes vœux déclarés…

Mariane Cô bé tội nghiệp của tôi! Không. Nếu những mong ước tôi nói ra…

Dorine Point. Tartuffe est votre homme, et vous en tâterez.

Dorine Không đâu. Tartuffe đúng là người dành cho cô, cô sẽ được nếm mùi.

Mariane Tu sais qu’à toi toujours je me suis confiée : Fais-moi…

Mariane Cô biết tôi luôn tin cậy ở cô: Hãy giúp tôi…

Dorine Fais-moi… Non, vous serez, ma foi, tartufiée.

Dorine Hãy giúp tôi… Không đâu, cô sẽ bị Tartuffe hóa cho mà xem, thật đấy.

Mariane Hé bien ! puisque mon sort ne saurait t’émouvoir, Laisse-moi désormais toute à mon désespoir : C’est de lui que mon cœur empruntera de l’aide ; Et je sais de mes maux l’infaillible remède. (Elle veut s’en aller.)

Mariane Thôi vậy! nếu số phận tôi chẳng làm cô động lòng, Từ nay cứ để tôi chìm hẳn trong tuyệt vọng: Chính nó sẽ cho lòng tôi sức giúp; Và tôi biết thuốc chữa chắc chắn cho nỗi khổ của mình. (Cô muốn bỏ đi.)

Dorine Hé ! là, là, revenez. Je quitte mon courroux. Il faut, nonobstant tout, avoir pitié de vous.

Dorine Này, này, quay lại đi. Tôi hết giận rồi. Dù sao đi nữa, cũng phải thương cô.

Mariane Vois-tu, si l’on m’expose à ce cruel martyre, Je te le dis, Dorine, il faudra que j’expire.

Mariane Cô biết không, nếu họ bắt tôi chịu cực hình tàn nhẫn ấy, Tôi nói cho cô hay, Dorine, tôi sẽ phải chết.

Dorine Ne vous tourmentez point. On peut adroitement Empêcher… Mais voici Valère, votre amant.

Dorine Đừng tự dằn vặt. Người ta có thể khéo léo Ngăn… Nhưng Valère, người yêu cô, đến kìa.

Scène 4

Cảnh 4

Valère, Mariane, Dorine.

Valère, Mariane, Dorine.

Valère On vient de débiter, madame, une nouvelle Que je ne savais pas, et qui sans doute est belle.

Valère Người ta vừa đồn một tin, thưa cô, Mà tôi chưa hay, và chắc chắn là tin hay lắm.

Mariane Quoi ?

Mariane Gì cơ?

Valère Quoi ? Que vous épousez Tartuffe.

Valère Gì cơ? Rằng cô sẽ lấy Tartuffe.

Mariane Quoi ? Que vous épousez Tartuffe. Il est certain Que mon père s’est mis en tête ce dessein.

Mariane Gì cơ? Rằng cô sẽ lấy Tartuffe. Đúng là Cha tôi đã đặt ý định ấy vào đầu.

Valère Votre père, madame…

Valère Cha cô, thưa cô…

Mariane Votre père, Madame… A changé de visée : La chose vient par lui de m’être proposée.

Mariane Cha cô, thưa cô… Đã đổi ý định: Chính ông vừa nêu chuyện ấy với tôi.

Valère Quoi ! sérieusement ?

Valère Gì! nghiêm túc sao?

Mariane Quoi ? sérieusement ? Oui, sérieusement. Il s’est pour cet hymen déclaré hautement.

Mariane Gì! nghiêm túc sao? Phải, nghiêm túc. Ông đã công khai tuyên bố ủng hộ cuộc hôn nhân này.

Valère Et quel est le dessein où votre âme s’arrête. Madame ?

Valère Vậy ý định mà lòng cô dừng lại là gì, Thưa cô?

Mariane Madame ? Je ne sais.

Mariane Thưa cô? Tôi không biết.

Valère Madame ? Je ne sais. La réponse est honnête. Vous ne savez ?

Valère Thưa cô? Tôi không biết. Câu trả lời thật hay. Cô không biết?

Mariane Vous ne savez ? Non.

Mariane Cô không biết? Không.

Valère Vous ne savez ? Non. Non ?

Valère Cô không biết? Không. Không?

Mariane Vous ne savez ? Non. Non ? Que me conseillez-vous ?

Mariane Cô không biết? Không. Không? Anh khuyên tôi thế nào?

Valère Je vous conseille, moi, de prendre cet époux.

Valère Tôi khuyên cô lấy ông chồng ấy.

Mariane Vous me le conseillez ?

Mariane Anh khuyên tôi như thế ư?

Valère Vous me le conseillez ? Oui.

Valère Anh khuyên tôi như thế ư? Phải.

Mariane Vous me le conseillez ? Oui. Tout de bon ?

Mariane Anh khuyên tôi như thế ư? Phải. Thật lòng sao?

Valère Vous me le conseillez ? Oui. Tout de bon ? Sans doute. Le choix est glorieux et vaut bien qu’on l’écoute.

Valère Anh khuyên tôi như thế ư? Phải. Thật lòng sao? Dĩ nhiên. Lựa chọn ấy vẻ vang, đáng để người ta nghe lời.

Mariane Hé bien ! c’est un conseil, monsieur, que je reçois.

Mariane Thôi được, đó là lời khuyên, thưa anh, tôi xin nhận.

Valère Vous n’aurez pas grand-peine à le suivre, je crois.

Valère Tôi tin cô sẽ chẳng khó nhọc gì mà theo.

Mariane Pas plus qu’à le donner en a souffert votre âme.

Mariane Không khó hơn lòng anh khi đưa ra lời khuyên.

Valère Moi, je vous l’ai donné pour vous plaire, madame.

Valère Tôi đưa lời khuyên ấy để làm cô vừa lòng, thưa cô.

Mariane Et moi, je le suivrai pour vous faire plaisir.

Mariane Còn tôi, tôi sẽ theo để làm anh vui.

Dorine (se retirant dans le fond du théâtre) Voyons ce qui pourra de ceci réussir.

Dorine (lui vào cuối sân khấu) Để xem chuyện này sẽ ra sao.

Valère C’est donc ainsi qu’on aime ? Et c’était tromperie, Quand vous…

Valère Thế là người ta yêu nhau như vậy ư? Và đó là lừa dối, Khi cô…

Mariane Quand vous… Ne parlons point de cela, je vous prie. Vous m’avez dit tout franc que je dois accepter Celui que pour époux on me veut présenter, Et je déclare, moi, que je prétends le faire, Puisque vous m’en donnez le conseil salutaire.

Mariane Khi cô… Đừng nói chuyện ấy nữa, tôi xin anh. Anh đã nói thẳng với tôi rằng tôi nên nhận Người mà họ muốn đem đến làm chồng tôi, Và tôi tuyên bố rằng tôi định làm như thế, Vì anh cho tôi lời khuyên bổ ích.

Valère Ne vous excusez point sur mes intentions. Vous aviez pris déjà vos résolutions ; Et vous vous saisissez d’un prétexte frivole Pour vous autoriser à manquer de parole.

Valère Đừng lấy ý định của tôi mà bào chữa. Cô đã quyết định xong rồi từ trước; Và cô vớ lấy một cái cớ phù phiếm Để cho phép mình thất hứa.

Mariane Il est vrai, c’est bien dit.

Mariane Đúng, nói hay lắm.

Valère Il est vrai, c’est bien dit. Sans doute ; et votre cœur N’a jamais eu pour moi de véritable ardeur.

Valère Đúng, nói hay lắm. Chắc chắn; và lòng cô Chưa bao giờ có tình yêu thật với tôi.

Mariane Hélas ! permis à vous d’avoir cette pensée.

Mariane Than ôi! anh cứ việc nghĩ như thế.

Valère Oui, oui, permis à moi : mais mon âme offensée Vous préviendra peut-être en un pareil dessein ; Et je sais où porter et mes vœux et ma main.

Valère Phải, phải, tôi cứ việc: nhưng lòng tôi bị xúc phạm Biết đâu sẽ đi trước cô trong ý định như thế; Và tôi biết mang lời nguyện lẫn bàn tay mình đến đâu.

Mariane Ah ! je n’en doute point ; et les ardeurs qu’excite Le mérite…

Mariane Ôi! tôi chẳng nghi ngờ gì; và những nhiệt tình mà Công trạng gây nên…

Valère Le mérite… Mon Dieu ! laissons là le mérite. J’en ai fort peu, sans doute, et vous en faites foi. Mais j’espère aux bontés qu’une autre aura pour moi : Et j’en sais de qui l’âme, à ma retraite ouverte, Consentira sans honte à réparer ma perte.

Valère Công trạng gây nên… Trời ơi! đừng nhắc công trạng nữa. Tôi chẳng có bao nhiêu, và cô làm chứng cho điều ấy. Nhưng tôi hy vọng ở lòng tốt mà một người khác sẽ dành cho tôi: Và tôi biết có người, lòng rộng mở đón tôi lui về, Sẽ vui lòng bù đắp mất mát của tôi mà không hổ thẹn.

Mariane La perte n’est pas grande, et de ce changement Vous vous consolerez assez facilement.

Mariane Mất mát chẳng lớn, và với sự đổi thay ấy Anh sẽ khuây khỏa khá dễ dàng.

Valère J’y ferai mon possible, et vous le pouvez croire. Un cœur qui nous oublie engage notre gloire ; Il faut à l’oublier mettre aussi tous nos soins ; Si l’on n’en vient à bout, on le doit feindre au moins. Et cette lâcheté jamais ne se pardonne, De montrer de l’amour pour qui nous abandonne.

Valère Tôi sẽ cố hết sức, cô cứ tin. Một trái tim quên ta là việc liên quan đến danh dự ta; Ta cũng phải dồn hết tâm sức để quên nó; Nếu không làm được, ít ra phải giả vờ. Và sự hèn nhát này không bao giờ được tha thứ, Là tỏ tình yêu với kẻ bỏ rơi mình.

Mariane Ce sentiment sans doute est noble et relevé.

Mariane Tình cảm ấy chắc chắn cao quý và thanh cao.

Valère Fort bien ; et d’un chacun il doit être approuvé. Hé quoi ! vous voudriez qu’à jamais dans mon âme Je gardasse pour vous les ardeurs de ma flamme, Et vous visse, à mes yeux, passer en d’autres bras, Sans mettre ailleurs un cœur dont vous ne voulez pas ?

Valère Tốt lắm; và ai cũng phải tán thành. Sao! cô muốn mãi mãi trong lòng tôi Còn giữ cho cô ngọn lửa nồng nàn của tôi, Và nhìn cô, ngay trước mắt, sang tay kẻ khác, Mà không đem gửi nơi khác một trái tim mà cô chẳng cần ư?

Mariane Au contraire ; pour moi, c’est ce que je souhaite ; Et je voudrais déjà que la chose fût faite.

Mariane Trái lại; với tôi, đó chính là điều tôi mong; Và tôi ước gì việc ấy đã xong.

Valère Vous le voudriez ?

Valère Cô ước thế ư?

Mariane Vous le voudriez ? Oui.

Mariane Cô ước thế ư? Phải.

Valère Vous le voudriez ? Oui. C’est assez m’insulter, Madame ; et, de ce pas je vais vous contenter. (Il fait un pas pour s’en aller.)

Valère Cô ước thế ư? Phải. Thế là đủ xúc phạm tôi, Thưa cô; và ngay bây giờ tôi sẽ làm cô vừa lòng. (Anh bước một bước toan đi.)

Mariane Fort bien.

Mariane Tốt lắm.

Valère (revenant) Fort bien. Souvenez-vous au moins que c’est vous-même Qui contraignez mon cœur à cet effort extrême.

Valère (quay lại) Tốt lắm. Ít nhất xin nhớ cho, chính cô Đã ép lòng tôi gắng sức đến cùng cực này.

Mariane Oui.

Mariane Vâng.

Valère (revenant encore) Oui. Et que le dessein que mon âme conçoit N’est rien qu’à votre exemple.

Valère (lại quay lại) Vâng. Và ý định mà lòng tôi nghĩ ra Chẳng là gì ngoài theo gương cô.

Mariane N’est rien qu’à votre exemple. À mon exemple, soit.

Mariane Chẳng là gì ngoài theo gương cô. Theo gương tôi, thì cứ thế.

Valère (en sortant) Suffit : vous allez être à point nommé servie.

Valère (đi ra) Đủ rồi: cô sẽ được chiều đúng lúc.

Mariane Tant mieux.

Mariane Càng tốt.

Valère (revenant encore) Tant mieux. Vous me voyez, c’est pour toute ma vie.

Valère (lại quay lại) Càng tốt. Cô thấy tôi đây: lần cuối trong đời.

Mariane À la bonne heure !

Mariane Thế thì tốt!

Valère (s’en va, et, lorsqu’il est vers la porte, il se retourne) À la bonne heure. Hé ?

Valère (đi, và khi đến gần cửa thì quay lại) Thế thì tốt. Hả?

Mariane À la bonne heure. Hé ? Quoi ?

Mariane Thế thì tốt. Hả? Gì?

Valère À la bonne heure. Hé ? Quoi ? Ne m’appelez-vous pas ?

Valère Thế thì tốt. Hả? Gì? Chẳng phải cô gọi tôi sao?

Mariane Moi ? Vous rêvez.

Mariane Tôi ư? Anh mơ rồi.

Valère Moi ? Vous rêvez. Hé bien, je poursuis donc mes pas. Adieu, madame. (Il s’en va lentement.)

Valère Tôi ư? Anh mơ rồi. Thế thì tôi lại bước tiếp đây. Xin từ biệt, thưa cô. (Anh đi chậm rãi.)

Mariane Adieu, madame. Adieu, monsieur.

Mariane Xin từ biệt, thưa cô. Xin từ biệt, thưa anh.

Dorine (à Mariane) Adieu, madame. Adieu, monsieur. Pour moi, je pense Que vous perdez l’esprit par cette extravagance : Et je vous ai laissé tout du long quereller, Pour voir où tout cela pourrait enfin aller. Holà ! seigneur Valère. (Elle arrête Valère par le bras.)

Dorine (với Mariane) Xin từ biệt, thưa cô. Xin từ biệt, thưa anh. Còn tôi, tôi nghĩ Cô mất trí vì cái trò điên rồ này: Và tôi để hai người cãi nhau tới cùng, Để xem rốt cuộc chuyện sẽ đi tới đâu. Này! cậu Valère. (Cô giữ Valère lại bằng cánh tay.)

Valère (feignant de résister) Holà ! seigneur Valère. Hé ! que veux-tu, Dorine ?

Valère (giả vờ cưỡng lại) Này! cậu Valère. Hả! cô muốn gì, Dorine?

Dorine Venez ici.

Dorine Lại đây.

Valère Venez ici. Non, non, le dépit me domine. Ne me détourne point de ce qu’elle a voulu.

Valère Lại đây. Không, không, cơn tức giận đang chế ngự tôi. Đừng cản tôi khỏi điều cô ấy đã muốn.

Dorine Arrêtez.

Dorine Dừng lại.

Valère Arrêtez. Non, vois-tu, c’est un point résolu.

Valère Dừng lại. Không, cô thấy đó, chuyện đã quyết rồi.

Dorine Ah !

Dorine Ôi!

Mariane (à part) Ah ! Il souffre à me voir, ma présence le chasse, Et je ferai bien mieux de lui quitter la place.

Mariane (nói riêng) Ôi! Anh ấy khổ khi thấy tôi, có mặt tôi là anh ấy bỏ đi, Tôi nên nhường chỗ cho anh ấy thì hơn.

Dorine (quittant Valère et courant à Mariane) À l’autre ! Où courez-vous ?

Dorine (bỏ Valère, chạy tới Mariane) Giờ đến cô! Cô chạy đi đâu?

Mariane À l’autre ! Où courez-vous ? Laisse.

Mariane Giờ đến cô! Cô chạy đi đâu? Buông tôi ra.

Dorine À l’autre ! Où courez-vous ? Laisse. Il faut revenir.

Dorine Giờ đến cô! Cô chạy đi đâu? Để tôi. Phải quay lại.

Mariane Non, non, Dorine ; en vain tu veux me retenir.

Mariane Không, không, Dorine; cô giữ tôi cũng vô ích.

Valère (à part) Je vois bien que ma vue est pour elle un supplice ; Et, sans doute, il vaut mieux que je l’en affranchisse.

Valère (nói riêng) Tôi thấy rõ nhìn thấy tôi là cực hình với cô ấy; Và chắc chắn tốt hơn là tôi giải thoát cho cô ấy.

Dorine (quittant Mariane et courant à Valère) Encor ? Diantre soit fait de vous ! Si, je le veux. Cessez ce badinage ; et venez çà tous deux. (Elle prend Valère et Mariane par la main, et les ramène.)

Dorine (bỏ Mariane, chạy tới Valère) Lại nữa? Quỷ bắt cậu đi! Phải, tôi muốn thế! Thôi trò trẻ con ấy đi; lại đây cả hai. (Cô nắm tay Valère và Mariane, kéo họ về.)

Valère (à Dorine) Mais quel est ton dessein ?

Valère (với Dorine) Nhưng cô định làm gì?

Mariane (à Dorine) Mais quel est ton dessein ? Qu’est-ce que tu veux faire ?

Mariane (với Dorine) Nhưng cô định làm gì? Cô muốn làm gì thế?

Dorine Vous bien remettre ensemble, et vous tirer d’affaire. (À Valère.) Êtes-vous fou d’avoir un pareil démêlé ?

Dorine Cho hai người làm lành, và gỡ hai người ra khỏi chuyện. (Với Valère.) Cậu điên sao mà gây chuyện thế?

Valère N’as-tu pas entendu comme elle m’a parlé ?

Valère Cô không nghe cô ấy nói với tôi thế nào sao?

Dorine Êtes-vous folle, vous, de vous être emportée ?

Dorine Còn cô, cô điên sao mà nổi nóng thế?

Mariane N’as-tu pas vu la chose, et comme il m’a traitée ?

Mariane Cô không thấy sự việc, và anh ấy đối xử với tôi thế nào sao?

Dorine (à Valère) Sottise des deux parts. Elle n’a d’autre soin Que de se conserver à vous, j’en suis témoin. À Mariane. Il n’aime que vous seule, et n’a point d’autre envie Que d’être votre époux ; j’en réponds sur ma vie.

Dorine (với Valère) Dại cả hai bên. Cô ấy chẳng có nỗi lo nào khác Ngoài việc giữ mình cho cậu, tôi làm chứng được. Với Mariane. Cậu ấy chỉ yêu mình cô, chẳng mong gì khác Hơn làm chồng cô; tôi lấy mạng sống ra bảo đảm.

Mariane (à Valère) Pourquoi donc me donner un semblable conseil ?

Mariane (với Valère) Vậy sao anh lại cho tôi lời khuyên như thế?

Valère (à Mariane) Pourquoi m’en demander sur un sujet pareil ?

Valère (với Mariane) Vậy sao cô lại hỏi tôi lời khuyên về một chuyện như thế?

Dorine Vous êtes fous tous deux. Çà, la main l’un et l’autre. (À Valère) Allons, vous.

Dorine Hai người điên cả. Nào, đưa tay ra, mỗi người. (Với Valère) Nào, cậu.

Valère (en donnant sa main à Dorine) Allons, vous. À quoi bon ma main ?

Valère (đưa tay cho Dorine) Nào, cậu. Tay tôi để làm gì?

Dorine (à Mariane) Allons, vous. À quoi bon ma main ? Ah çà ! la vôtre.

Dorine (với Mariane) Nào, cậu. Tay tôi để làm gì? Thôi đi! tay cô đây này.

Mariane (en donnant aussi sa main) De quoi sert tout cela ?

Mariane (cũng đưa tay) Tất cả những cái này có ích gì?

Dorine De quoi sert tout cela ? Mon Dieu ! vite, avancez. Vous vous aimez tous deux plus que vous ne pensez. (Valère et Mariane se tiennent quelque temps par la main sans se regarder.)

Dorine Tất cả những cái này có ích gì? Trời ơi! mau, lại gần. Hai người yêu nhau hơn hai người tưởng. (Valère và Mariane nắm tay nhau một lúc mà không nhìn nhau.)

Valère (se tournant vers Mariane) Mais ne faites donc point les choses avec peine ; Et regardez un peu les gens sans nulle haine. (Mariane se tourne du côté de Valère en lui souriant.)

Valère (quay sang Mariane) Nhưng em đừng làm mọi việc một cách miễn cưỡng thế; Hãy nhìn anh một chút mà đừng chút oán ghét. (Mariane quay về phía Valère, mỉm cười với anh.)

Dorine À vous dire le vrai, les amants sont bien fous !

Dorine Nói thật, những kẻ yêu nhau đúng là điên!

Valère (à Mariane) Oh çà ! n’ai-je pas lieu de me plaindre de vous ? Et, pour n’en point mentir, n’êtes vous pas méchante De vous plaire à me dire une chose affligeante ?

Valère (với Mariane) Này! Chẳng phải anh có cớ trách em sao? Mà, nói không dối, chẳng phải em ác sao, Khi thích nói với anh một điều làm anh đau lòng?

Mariane Mais vous, n’êtes-vous pas l’homme le plus ingrat…

Mariane Nhưng anh, chẳng phải anh là người bạc bẽo nhất…

Dorine Pour une autre saison laissons tout ce débat, Et songeons à parer ce fâcheux mariage.

Dorine Để dịp khác hẵng cãi nhau chuyện ấy, Giờ lo gỡ cho được cuộc hôn nhân tai hại này.

Mariane Dis-nous donc quels ressorts il faut mettre en usage.

Mariane Vậy cô nói đi, phải giở những mưu kế nào?

Dorine Nous en ferons agir de toutes les façons. (À Mariane.) Votre père se moque, Votre père se moque,(À Valère.) Votre père se moque, et ce sont des chansons. (À Mariane.) Mais, pour vous, il vaut mieux qu’à son extravagance D’un doux consentement vous prêtiez l’apparence, Afin qu’en cas d’alarme il vous soit plus aisé De tirer en longueur cet hymen proposé. En attrapant du temps, à tout on remédie. Tantôt vous payerez de quelque maladie Qui viendra tout à coup, et voudra des délais ; Tantôt vous payerez de présages mauvais ; Vous aurez fait d’un mort la rencontre fâcheuse, Cassé quelque miroir, ou songé d’eau bourbeuse : Enfin, le bon de tout, c’est qu’à d’autres qu’à lui On ne vous peut lier que vous ne disiez oui. Mais, pour mieux réussir, il est bon, ce me semble, Qu’on ne vous trouve point tous deux parlant ensemble. (À Valère.) Sortez ; et, sans tarder, employez vos amis, Pour vous faire tenir ce qu’on vous a promis. Nous allons réveiller les efforts de son frère, Et dans notre parti jeter la belle-mère. Adieu.

Dorine Chúng ta sẽ cho đủ mọi mưu kế cùng ra tay. (Với Mariane.) Cha cô chỉ nói đùa thôi, Cha cô chỉ nói đùa thôi,(Với Valère.) Cha cô chỉ nói đùa thôi, toàn chuyện hão. (Với Mariane.) Nhưng phần cô, trước cơn điên rồ của ông, Tốt hơn cứ gật đầu ngoan ngoãn, làm ra vẻ xuôi lòng, Để khi có biến, cô dễ bề Kéo dài cuộc hôn nhân người ta bày ra. Câu được giờ nào, việc gì cũng chữa xong. Lúc thì cô viện cớ một cơn bệnh Ập đến bất ngờ, đòi phải hoãn; Lúc thì cô viện cớ điềm gở: Gặp phải người chết dọc đường, Làm vỡ cái gương, hay mơ thấy nước đục; Mà hay nhất là ngoài hắn ra, Chẳng ai ép cô được, nếu cô chưa gật. Nhưng muốn cho trót lọt, tôi thấy nên Đừng để ai bắt gặp hai người đang trò chuyện. (Với Valère.) Cậu đi đi; mau nhờ bạn bè giúp sức, Để người ta giữ đúng lời đã hứa. Chúng tôi sẽ khơi lại sức cậu Damis, anh trai cô, Và kéo bà vợ kế về phe mình. Chào cậu.

Valère (à Mariane) Adieu. Quelques efforts que nous préparions tous, Ma plus grande espérance, à vrai dire, est en vous.

Valère (nói với Mariane) Chào em. Dù tất cả chúng ta có dốc sức đến đâu, Hy vọng lớn nhất của anh, nói thật, là ở em.

Mariane (à Valère) Je ne vous réponds pas des volontés d’un père ; Mais je ne serai point à d’autre qu’à Valère.

Mariane (nói với Valère) Em không dám bảo đảm ý muốn của cha; Nhưng em sẽ không thuộc về ai ngoài anh Valère.

Valère Que vous me comblez d’aise ! et, quoi que puisse oser…

Valère Em làm anh vui sướng biết bao! và dù có kẻ nào dám…

Dorine Ah ! jamais les amants ne sont las de jaser. Sortez, vous dis-je.

Dorine Ôi! tình nhân với nhau thì chẳng bao giờ chán chuyện tía lia. Đi đi, tôi bảo.

Valère (il fait un pas et revient) Sortez, vous dis-je. Enfin…

Valère (bước một bước rồi quay lại) Đi đi, tôi bảo. Nhưng mà…

Dorine Sortez, vous dis-je. Enfin… Quel caquet est le vôtre ! Tirez de cette part, et vous, tirez de l’autre. (Dorine les pousse chacun par l’épaule, et les oblige de se séparer.)

Dorine Đi đi, tôi bảo. Nhưng mà… Cậu lắm chuyện thật! Cậu đi lối này, còn cô đi lối kia. (Dorine đẩy mỗi người một vai, buộc họ phải rời nhau.)

Fin du second acte.

Hết hồi hai.

ACTE III

HỒI III

Scène 1

Cảnh 1

Damis, Dorine.

Damis, Dorine.

Damis Que la foudre sur l’heure achève mes destins, Qu’on me traite partout du plus grand des faquins, S’il est aucun respect ni pouvoir qui m’arrête, Et si je ne fais pas quelque coup de ma tête !

Damis Mặc cho sét đánh chết tôi ngay bây giờ, Mặc cho thiên hạ gọi tôi là đồ hèn hạ nhất đời, Nếu có nể nang hay quyền thế nào cản nổi, Và nếu tôi không làm một vố liều theo ý mình!

Dorine De grâce, modérez un tel emportement : Votre père n’a fait qu’en parler simplement. On n’exécute pas tout ce qui se propose ; Et le chemin est long du projet à la chose.

Dorine Xin cậu nguôi bớt cơn nóng nảy ấy: Cha cậu mới chỉ nói chơi vậy thôi. Điều người ta bàn đâu phải cái nào cũng làm; Từ dự định tới việc làm, đường còn dài lắm.

Damis Il faut que de ce fat j’arrête les complots, Et qu’à l’oreille un peu je lui dise deux mots.

Damis Tôi phải chặn những mưu mô của thằng ngốc tự phụ ấy, Và thì thầm vào tai hắn đôi lời.

Dorine Ah ! tout doux ! envers lui, comme envers votre père, Laissez agir les soins de votre belle-mère. Sur l’esprit de Tartuffe elle a quelque crédit, Il se rend complaisant à tout ce qu’elle dit, Et pourrait bien avoir douceur de cœur pour elle. Plût à Dieu qu’il fût vrai ! la chose serait belle. Enfin, votre intérêt l’oblige à le mander : Sur l’hymen qui vous trouble elle veut le sonder, Savoir ses sentiments, et lui faire connaître Quels fâcheux démêlés il pourra faire naître, S’il faut qu’à ce dessein il prête quelque espoir. Son valet dit qu’il prie, et je n’ai pu le voir ; Mais ce valet m’a dit qu’il s’en allait descendre. Sortez donc, je vous prie, et me laissez l’attendre.

Dorine Ấy! từ từ! với hắn cũng như với cha cậu, Cứ để bà vợ kế của cậu ra tay lo liệu. Bà có chút thế lực trên lòng Tartuffe, Bà nói gì hắn cũng chiều theo, Biết đâu hắn còn mềm lòng với bà nữa. Ước gì đúng thế! Thế thì tuyệt biết mấy. Thôi, vì quyền lợi cậu, bà phải mời hắn xuống: Về cuộc hôn nhân làm cậu rối ruột, bà muốn dò hắn, Biết ý hắn ra sao, và cho hắn hay Hắn sẽ gây ra những xích mích khó chịu thế nào, Nếu hắn nuôi chút hy vọng vào ý đồ ấy. Gã hầu của hắn bảo hắn đang cầu nguyện, tôi chưa gặp được; Nhưng gã nói hắn sắp xuống rồi. Vậy xin cậu đi đi, để tôi đứng đợi.

Damis Je puis être présent à tout cet entretien.

Damis Tôi có thể có mặt trong suốt cuộc trò chuyện này.

Dorine Point. Il faut qu’ils soient seuls.

Dorine Không. Họ phải ở riêng với nhau.

Damis Point. Il faut qu’ils soient seuls. Je ne lui dirai rien.

Damis Không. Họ phải ở riêng với nhau. Tôi sẽ không nói gì với hắn.

Dorine Vous vous moquez : on sait vos transports ordinaires, ; Et c’est le vrai moyen de gâter les affaires. Sortez.

Dorine Cậu đùa chắc: ai chẳng biết những cơn nổi nóng quen thuộc của cậu; Và đó chính là cách chắc chắn để làm hỏng việc. Đi đi.

Damis Sortez. Non ; je veux voir, sans me mettre en courroux.

Damis Đi đi. Không; tôi muốn xem mà không nổi giận.

Dorine Que vous êtes fâcheux ! Il vient. Retirez-vous. Damis va se cacher dans un cabinet qui est au fond du théâtre.

Dorine Cậu phiền quá! Hắn tới rồi. Cậu lánh đi. Damis đi trốn vào một cái buồng ở cuối sân khấu.

Scène 2

Cảnh 2

Tartuffe, Laurent, Dorine.

Tartuffe, Laurent, Dorine.

Tartuffe (parlant bas à son valet, qui est dans la maison, dès qu’il aperçoit Dorine) Laurent, serrez ma haire avec ma discipline, Et priez que toujours le ciel vous illumine. Si l’on vient pour me voir, je vais aux prisonniers Des aumônes que j’ai, partager les deniers.

Tartuffe (nói khẽ với gã hầu đang ở trong nhà, ngay khi thấy Dorine) Laurent, cất cái áo thô nhám cùng roi sám hối của tôi, Và cầu cho trời luôn soi sáng cho anh. Nếu có ai tới tìm, tôi đi chia cho tù nhân Số tiền bố thí tôi đang có.

Dorine (à part) Que d’affectation et de forfanterie !

Dorine (nói riêng) Giả bộ làm sao, khoác lác làm sao!

Tartuffe Que voulez-vous ?

Tartuffe Cô muốn gì?

Dorine Que voulez-vous ? Vous dire…

Dorine Cô muốn gì? Nói với ông…

Tartuffe (tirant un mouchoir de sa poche) Que voulez-vous ? Vous dire… Ah ! mon Dieu ! je vous prie, Avant que de parler, prenez-moi ce mouchoir.

Tartuffe (rút khăn tay trong túi ra) Cô muốn gì? Nói với ông… Ôi, lạy Chúa! xin cô, Trước khi nói, hãy cầm lấy cái khăn này.

Dorine Comment !

Dorine Sao cơ!

Tartuffe Comment ? Couvrez ce sein que je ne saurais voir. Par de pareils objets les âmes sont blessées, Et cela fait venir de coupables pensées.

Tartuffe Sao cơ? Che cái ngực ấy đi, tôi không chịu nổi khi nhìn thấy. Những cảnh như thế làm thương tổn linh hồn, Và gợi lên những ý nghĩ tội lỗi.