Cục Mỡ (Boule de Suif)

Pendant plusieurs jours de suite des lambeaux d'armée en déroute avaient traversé la ville. Ce n'était point de la troupe, mais des hordes débandées. Les hommes avaient la barbe longue et sale, des uniformes en guenilles, et ils avançaient d'une allure molle, sans drapeau, sans régiment. Tous semblaient accablés, éreintés, incapables d'une pensée ou d'une résolution, marchant seulement par habitude, et tombant de fatigue sitôt qu'ils s'arrêtaient. On voyait surtout des mobilisés, gens pacifiques, rentiers tranquilles, pliant sous le poids du fusil; des petits moblots alertes, faciles à l'épouvante et prompts à l'enthousiasme, prêts à l'attaque comme à la fuite; puis, au milieu d'eux, quelques culottes rouges, débris d'une division moulue dans une grande bataille; des artilleurs sombres alignés avec des fantassins divers; et, parfois, le casque brillant d'un dragon au pied pesant qui suivait avec peine la marche plus légère des lignards.

Suốt mấy ngày liền, những mảnh vụn của một đạo quân tan rã đã kéo qua thành phố. Đó không phải là quân đội, mà là những bầy người rã đám. Đàn ông râu dài và bẩn, quân phục rách bươm, lê bước uể oải, không cờ, không trung đoàn. Ai cũng như bị đè bẹp, kiệt sức, không còn nghĩ được điều gì hay quyết định được điều gì, chỉ đi theo thói quen, và hễ dừng lại là ngã quỵ vì mệt. Người ta thấy nhiều nhất là lính động viên, những con người hiền lành, những ông sống nhờ lợi tức yên ổn, oằn lưng dưới cây súng; rồi những chú lính mobile nhỏ con, nhanh nhẹn, dễ hoảng mà cũng chóng hăng, sẵn sàng xông lên cũng như sẵn sàng bỏ chạy; rồi giữa họ có vài chiếc quần đỏ, tàn dư của một sư đoàn bị nghiền nát trong một trận lớn; những pháo thủ rầu rĩ đứng lẫn với bộ binh đủ loại; và thỉnh thoảng, chiếc mũ sắt sáng loáng của một lính kỵ binh nặng chân, khó nhọc theo kịp bước đi nhẹ hơn của đám bộ binh tuyến.

Des légions de francs-tireurs aux appellations héroïques: «les Vengeurs de la Défaite—les Citoyens de la Tombe—les Partageurs de la Mort«—passaient à leur tour, avec des airs de bandits.

Những toán du kích mang những cái tên hào hùng — “Những người Báo thù Bại trận”, “Những Công dân của Huyệt Mộ”, “Những người Chia sẻ Cái chết” — cũng đến lượt kéo qua, vẻ mặt như bọn cướp.

Leurs chefs, anciens commerçants en draps ou en graines, ex-marchands de suif ou de savon, guerriers de circonstance, nommés officiers pour leurs écus ou la longueur de leurs moustaches, couverts d'armes, de flanelle et de galons, parlaient d'une voix retentissante, discutaient plans de campagne, et prétendaient soutenir seuls la France agonisante sur leurs épaules de fanfarons; mais ils redoutaient parfois leurs propres soldats, gens de sac et de corde, souvent braves à outrance, pillards et débauchés.

Các thủ lĩnh của họ, nguyên là lái buôn vải hay buôn hạt giống, từng bán mỡ bò hay xà phòng, những chiến binh nhất thời, được phong sĩ quan vì đồng tiền hay vì bộ ria dài, mình đeo đầy vũ khí, đầy áo flanen và lon lá, nói giọng vang rền, bàn chuyện kế hoạch chiến dịch, và tự cho rằng một mình họ đang gánh nước Pháp hấp hối trên đôi vai khoác lác. Nhưng đôi khi chính họ lại sợ lính của mình, những kẻ đầu trộm đuôi cướp, thường dũng cảm đến liều lĩnh, hay cướp bóc và trác táng.

Les Prussiens allaient entrer dans Rouen, disait-on.

Người ta bảo quân Phổ sắp vào Rouen.

La Garde nationale qui, depuis deux mois, faisait des reconnaissances très prudentes dans les bois voisins, fusillant parfois ses propres sentinelles, et se préparant au combat quand un petit lapin remuait sous des broussailles, était rentrée dans ses foyers. Ses armes, ses uniformes, tout son attirail meurtrier, dont elle épouvantait naguère les bornes des routes nationales à trois lieues à la ronde, avaient subitement disparu.

Vệ binh quốc gia, hai tháng nay vẫn đi trinh sát rất thận trọng trong các khu rừng lân cận, đôi khi còn bắn nhầm cả lính gác của mình, và sẵn sàng giao chiến mỗi khi một chú thỏ con động đậy dưới bụi cây, giờ đã về nhà. Súng ống, quân phục, toàn bộ đồ nghề giết người từng làm các cột cây số trên quốc lộ khiếp vía trong vòng ba dặm quanh vùng, bỗng biến mất sạch.

Les derniers soldats français venaient enfin de traverser la Seine pour gagner Pont-Audemer par Saint-Sever et Bourg-Achard; et, marchant après tous, le général, désespéré, ne pouvant rien tenter avec ces loques disparates, éperdu lui-même dans la grande débâcle d'un peuple habitué à vaincre et désastreusement battu malgré sa bravoure légendaire, s'en allait à pied, entre deux officiers d'ordonnance.

Những người lính Pháp cuối cùng vừa qua sông Seine để đến Pont-Audemer theo đường Saint-Sever và Bourg-Achard; và đi sau cùng là viên tướng, tuyệt vọng, chẳng thể làm gì với những mớ giẻ rách lộn xộn này, chính ông cũng bàng hoàng giữa cuộc tan vỡ lớn của một dân tộc quen chiến thắng mà nay thua thảm hại dù có lòng dũng cảm lừng danh, ông đi bộ giữa hai sĩ quan tùy tùng.

Puis un calme profond, une attente épouvantée et silencieuse avaient plané sur la cité. Beaucoup de bourgeois bedonnants, émasculés par le commerce, attendaient anxieusement les vainqueurs, tremblant qu'on ne considérât comme une arme leurs broches à rôtir ou leurs grands couteaux de cuisine.

Rồi một sự yên lặng sâu thẳm, một nỗi chờ đợi im lìm và kinh hoàng, phủ xuống thành phố. Nhiều ông tư sản bụng phệ, bị nghề buôn bán thiến mất khí phách, hồi hộp chờ kẻ chiến thắng, run run sợ người ta coi cái xiên nướng thịt hay con dao bếp lớn của mình là vũ khí.

La vie semblait arrêtée; les boutiques étaient closes, la rue muette. Quelquefois un habitant, intimidé par ce silence, filait rapidement le long des murs.

Cuộc sống như ngừng lại; cửa hiệu đóng kín, đường phố câm lặng. Thỉnh thoảng một người dân, bị sự im lặng ấy làm cho khiếp, lủi nhanh dọc theo tường.

L'angoisse de l'attente faisait désirer la venue de l'ennemi.

Nỗi lo âu của sự chờ đợi khiến người ta mong kẻ thù đến.

Dans l'après-midi du jour qui suivit le départ des troupes françaises, quelques uhlans, sortis on ne sait d'où, traversèrent la ville avec célérité. Puis, un peu plus tard, une masse noire descendit de la côte Sainte-Catherine, tandis que deux autres flots envahisseurs apparaissaient par les routes de Darnetal et de Boisguillaume. Les avant-gardes des trois corps, juste au même moment, se joignirent sur la place de l'Hôtel-de-Ville; et par toutes les rues voisines, l'armée allemande arrivait, déroulant ses bataillons qui faisaient sonner les pavés sous leur pas dur et rythmé.

Chiều ngày sau hôm quân Pháp rút, vài tên kỵ binh uhlan, từ đâu không biết, phóng nhanh qua thành phố. Chốc sau, một khối đen từ dốc Sainte-Catherine đổ xuống, trong khi hai dòng xâm lược khác hiện ra trên các con đường Darnetal và Boisguillaume. Đội tiền vệ của ba cánh quân, đúng cùng một lúc, gặp nhau trên quảng trường Tòa thị chính; và qua mọi phố lân cận, quân Đức tiến vào, trải các tiểu đoàn ra, bước chân cứng và nhịp nhàng vang lên trên mặt đá lát.

Des commandements criés d'une voix inconnue et gutturale montaient le long des maisons qui semblaient mortes et désertes, tandis que, derrière les volets fermés, des yeux guettaient ces hommes victorieux, maîtres de la cité, des fortunes et des vies, de par le «droit de guerre». Les habitants, dans leurs chambres assombries, avaient l'affolement que donnent les cataclysmes, les grands bouleversements meurtriers de la terre, contre lesquels toute sagesse et toute force sont inutiles. Car la même sensation reparaît chaque fois que l'ordre établi des choses est renversé, que la sécurité n'existe plus, que tout ce que protégeaient les lois des hommes ou celles de la nature, se trouve à la merci d'une brutalité inconsciente et féroce. Le tremblement de terre écrasant sous les maisons croulantes un peuple entier; le fleuve débordé qui roule les paysans noyés avec les cadavres des boeufs et les poutres arrachées aux toits, ou l'armée glorieuse massacrant ceux qui se défendent, emmenant les autres prisonniers, pillant au nom du Sabre et remerciant un Dieu au son du canon, sont autant de fléaux effrayants qui déconcertent toute croyance à la justice éternelle, toute la confiance qu'on nous enseigne en la protection du Ciel et en la raison de l'homme.

Những tiếng ra lệnh quát bằng giọng lạ và âm cuống họng vang lên dọc các dãy nhà trông như chết và bỏ hoang, trong khi sau các cánh cửa chớp đóng kín, những cặp mắt rình xem những kẻ thắng trận ấy, chủ nhân của thành phố, của tài sản và mạng sống, nhờ “quyền chiến tranh”. Dân chúng, trong các căn phòng tối sầm, hoảng loạn như người ta hoảng khi gặp đại họa, những cơn biến động chết chóc của mặt đất, mà trước chúng mọi khôn ngoan và mọi sức mạnh đều vô ích. Vì cảm giác ấy tái hiện mỗi khi trật tự đã định của mọi việc bị lật đổ, khi sự an toàn không còn, khi tất cả những gì luật người hay luật tự nhiên từng che chở đều phó mặc cho một sự tàn bạo vô ý thức và hung dữ. Trận động đất vùi cả một dân tộc dưới những ngôi nhà sập; dòng sông tràn bờ cuốn những nông dân chết đuối cùng xác bò và xà nhà xé khỏi mái nhà; hay đạo quân vinh quang tàn sát những kẻ chống cự, bắt những người còn lại làm tù binh, cướp bóc nhân danh Thanh Gươm và tạ ơn Thượng đế bằng tiếng đại bác, đều là những tai họa kinh hoàng làm lung lay mọi niềm tin vào công lý vĩnh cửu, mọi sự tin cậy mà người ta dạy ta đặt vào sự che chở của Trời và lý trí con người.

Mais à chaque porte des petits détachements frappaient, puis disparaissaient dans les maisons. C'était l'occupation après l'invasion. Le devoir commençait pour les vaincus de se montrer gracieux envers les vainqueurs.

Nhưng ở mỗi cửa nhà, những toán nhỏ gõ cửa rồi biến vào trong. Đó là sự chiếm đóng sau sự xâm lược. Bổn phận của kẻ thua bắt đầu: tỏ ra niềm nở với kẻ thắng.

Au bout de quelque temps, une fois la première terreur disparue, un calme nouveau s'établit. Dans beaucoup de familles, l'officier prussien mangeait à table. Il était parfois bien élevé, et, par politesse, plaignait la France, disait sa répugnance en prenant part à cette guerre. On lui était reconnaissant de ce sentiment; puis on pouvait, un jour ou l'autre, avoir besoin de sa protection. En le ménageant on obtiendrait peut-être quelques hommes de moins à nourrir. Et pourquoi blesser quelqu'un dont on dépendait tout à fait? Agir ainsi serait moins de la bravoure que de la témérité.—Et la témérité n'est plus un défaut des bourgeois de Rouen, comme au temps des défenses héroïques où s'illustra leur cité.—On se disait enfin, raison suprême tirée de l'urbanité française, qu'il demeurait bien permis d'être poli dans son intérieur pourvu qu'on ne se montrât pas familier, en public, avec le soldat étranger. Au dehors on ne se connaissait plus, mais dans la maison on causait volontiers, et l'Allemand demeurait plus longtemps, chaque soir, à se chauffer au foyer commun.

Một thời gian sau, khi nỗi kinh hoàng đầu tiên qua đi, một sự yên ổn mới được lập lại. Ở nhiều gia đình, viên sĩ quan Phổ ngồi ăn cùng bàn. Có khi hắn được giáo dục tử tế, và vì lịch sự, hắn thương hại nước Pháp, nói mình không thích dự vào cuộc chiến này. Người ta biết ơn hắn vì tình cảm ấy; vả lại, sớm muộn gì cũng có thể cần đến sự che chở của hắn. Nếu chiều hắn, biết đâu sẽ phải nuôi bớt vài người. Mà sao lại làm mích lòng một kẻ mình hoàn toàn lệ thuộc? Làm thế thì không phải là gan dạ, mà là liều lĩnh. — Và liều lĩnh thì không còn là tật của giới tư sản Rouen, như hồi những cuộc phòng thủ anh hùng làm thành phố họ nổi danh. — Cuối cùng người ta tự nhủ, một lý lẽ tối thượng rút từ phép lịch thiệp Pháp, rằng trong nhà mình vẫn được phép lễ độ, miễn là nơi công cộng đừng tỏ ra thân mật với người lính ngoại quốc. Ra ngoài thì coi như không quen biết, nhưng trong nhà thì sẵn lòng chuyện trò, và mỗi tối người Đức ngồi lại lâu hơn để sưởi bên lò lửa chung.

La ville même reprenait peu à peu de son aspect ordinaire. Les Français ne sortaient guère encore, mais les soldats prussiens grouillaient dans les rues. Du reste, les officiers de hussards bleus, qui traînaient avec arrogance leurs grands outils de mort sur le pavé, ne semblaient pas avoir pour les simples citoyens énormément plus de mépris que les officiers de chasseurs, qui, l'année d'avant, buvaient aux mêmes cafés.

Thành phố dần lấy lại dáng vẻ thường ngày. Người Pháp còn ít ra khỏi nhà, nhưng lính Phổ nhung nhúc trên phố. Vả lại, các sĩ quan khinh kỵ áo xanh, vênh váo kéo lê những khí cụ giết người to tướng trên mặt đường, dường như cũng không khinh dân thường hơn bao nhiêu so với các sĩ quan kỵ binh nhẹ năm trước vẫn uống rượu trong cùng những quán cà phê ấy.

Il y avait cependant quelque chose dans l'air, quelque chose de subtil et d'inconnu, une atmosphère étrangère intolérable, comme une odeur répandue, l'odeur de l'invasion. Elle emplissait les demeures et les places publiques, changeait le goût des aliments, donnait l'impression d'être en voyage, très loin, chez des tribus barbares et dangereuses.

Tuy vậy trong không khí có một cái gì đó, một cái gì tinh vi và xa lạ, một bầu không khí ngoại lai không chịu nổi, như một mùi lan khắp nơi, mùi của xâm lược. Nó tràn ngập nhà cửa và các quảng trường, làm đổi vị thức ăn, gây cảm giác đang đi xa, rất xa, giữa những bộ tộc man rợ và nguy hiểm.

Les vainqueurs exigeaient de l'argent, beaucoup d'argent. Les habitants payaient toujours; ils étaient riches d'ailleurs. Mais plus un négociant normand devient opulent et plus il souffre de tout sacrifice, de toute parcelle de sa fortune qu'il voit passer aux mains d'un autre.

Quân thắng trận đòi tiền, rất nhiều tiền. Dân vẫn trả; mà họ cũng giàu. Nhưng một thương gia xứ Normandie càng giàu thì càng khổ vì mọi sự hy sinh, vì bất cứ mảnh nhỏ nào của gia sản mà ông ta thấy lọt sang tay người khác.

Cependant, à deux ou trois lieues sous la ville, en suivant le cours de la rivière, vers Croisset, Dieppedalle ou Biessart, les mariniers et les pêcheurs ramenaient souvent du fond de l'eau quelque cadavre d'Allemand gonflé dans son uniforme, tué d'un coup de couteau ou de savate, la tête écrasée par une pierre, ou jeté à l'eau d'une poussée du haut d'un pont. Les vases du fleuve ensevelissaient ces vengeances obscures, sauvages et légitimes, héroïsmes inconnus, attaques muettes, plus périlleuses que les batailles au grand jour et sans le retentissement de la gloire.

Tuy nhiên, cách thành phố hai ba dặm về phía hạ lưu, men theo dòng sông, về phía Croisset, Dieppedalle hay Biessart, người chèo thuyền và người đánh cá thường vớt từ đáy nước lên xác một tên Đức trương phềnh trong bộ quân phục, bị giết bằng nhát dao hay cú đá giày, đầu bị đá đập nát, hoặc bị xô từ trên cầu xuống nước. Bùn sông vùi lấp những mối thù âm thầm, hoang dại mà chính đáng ấy, những hành động anh hùng vô danh, những cuộc tấn công thầm lặng, hiểm nguy hơn các trận đánh giữa ban ngày và không có tiếng vang của vinh quang.

Car la haine de l'Étranger arme toujours quelques Intrépides prêts à mourir pour une Idée.

Vì lòng căm thù Ngoại bang luôn vũ trang cho vài Kẻ Gan dạ sẵn sàng chết vì một Ý tưởng.

Enfin, comme les envahisseurs, bien qu'assujétissant la ville à leur inflexible discipline, n'avaient accompli aucune des horreurs que la renommée leur faisait commettre tout le long de leur marche triomphale, on s'enhardit, et le besoin du négoce travailla de nouveau le coeur des commerçants du pays. Quelques-uns avaient de gros intérêts engagés au Havre que l'armée française occupait, et ils voulurent tenter de gagner ce port en allant par terre à Dieppe où ils s'embarqueraient.

Cuối cùng, vì quân xâm lược, tuy bắt thành phố chịu kỷ luật sắt, đã không làm điều ghê gớm nào mà tiếng đồn gán cho chúng suốt dọc đường thắng trận, người ta bạo dạn lên, và nhu cầu buôn bán lại cựa quậy trong lòng giới thương nhân địa phương. Vài người có quyền lợi lớn ở Le Havre, nơi quân Pháp đang đóng, và họ muốn tìm đến cảng ấy bằng đường bộ qua Dieppe để xuống tàu ở đó.

On employa l'influence des officiers allemands dont on avait fait la connaissance, et une autorisation de départ fut obtenue du général en chef.

Họ nhờ đến thế lực của những sĩ quan Đức đã quen biết, và xin được giấy phép khởi hành từ vị tổng chỉ huy.

Donc, une grande diligence à quatre chevaux ayant été retenue pour ce voyage, et dix personnes s'étant fait inscrire chez le voiturier, on résolut de partir un mardi matin, avant le jour, pour éviter tout rassemblement.

Thế là, một chiếc xe ngựa chở khách lớn bốn ngựa được thuê cho chuyến đi, mười người đã ghi tên ở chủ xe, và người ta định khởi hành vào sáng thứ Ba, trước khi trời sáng, để tránh tụ tập.

Depuis quelque temps déjà la gelée avait durci la terre, et le lundi, vers trois heures, de gros nuages noirs venant du Nord apportèrent la neige qui tomba sans interruption pendant toute la soirée et toute la nuit.

Từ ít lâu nay giá rét đã làm đất cứng lại, và thứ Hai, vào khoảng ba giờ, những đám mây đen dày từ phương Bắc kéo đến mang theo tuyết, rơi không ngớt suốt buổi tối và suốt đêm.

A quatre heures et demie du matin, les voyageurs se réunirent dans la cour de l'Hôtel de Normandie, où l'on devait monter en voiture.

Bốn giờ rưỡi sáng, hành khách tụ họp trong sân Khách sạn Normandie, nơi họ sẽ lên xe.

Ils étaient encore pleins de sommeil, et grelottaient de froid sous leurs couvertures. On se voyait mal dans l'obscurité; et l'entassement des lourds vêtements d'hiver faisait ressembler tous ces corps à des curés obèses avec leurs longues soutanes. Mais deux hommes se reconnurent, un troisième les aborda, ils causèrent:—«J'emmène ma femme,»—dit l'un.—«J'en fais autant.»—«Et moi aussi.»—Le premier ajouta:—«Nous ne reviendrons pas à Rouen, et si les Prussiens approchent du Havre nous gagnerons l'Angleterre.»—Tous avaient les mêmes projets, étant de complexion semblable.

Họ còn ngái ngủ, run lập cập dưới chăn khoác. Trong bóng tối nhìn nhau không rõ; và đống áo mùa đông nặng nề khiến những thân hình ấy giống như các ông cha xứ béo phị trong áo chùng dài. Nhưng hai người nhận ra nhau, người thứ ba đến bắt chuyện, họ nói với nhau: — Tôi đem theo vợ, — một người nói. — Tôi cũng vậy. — Tôi cũng thế. — Người thứ nhất nói thêm: — Chúng ta sẽ không quay về Rouen nữa, và nếu quân Phổ tiến gần Le Havre thì chúng ta sang Anh. — Ai cũng có cùng dự định, vì cùng một tạng người.

Cependant on n'attelait pas la voiture. Une petite lanterne, que portait un valet d'écurie, sortait de temps à autre d'une porte obscure pour disparaître immédiatement dans une autre. Des pieds de chevaux frappaient la terre, amortis par le fumier des litières, et une voix d'homme parlant aux bêtes et jurant s'entendait au fond du bâtiment. Un léger murmure de grelots annonça qu'on maniait les harnais; ce murmure devint bientôt un frémissement clair et continu, rythmé par le mouvement de l'animal, s'arrêtant parfois, puis reprenant dans une brusque secousse qu'accompagnait le bruit mat d'un sabot ferré battant le sol.

Vậy mà vẫn chưa thấy thắng ngựa. Một ngọn đèn lồng nhỏ, do một người giữ ngựa xách, thỉnh thoảng ló ra từ một cánh cửa tối rồi biến ngay vào cánh cửa khác. Móng ngựa giậm xuống đất, tiếng bị lớp phân rơm lót chuồng làm nghẹn, và giọng một người đàn ông vừa nói với súc vật vừa chửi thề vẳng lên từ cuối dãy nhà. Một tiếng lục lạc khẽ cho biết người ta đang sửa dây cương; tiếng ấy chẳng bao lâu thành một rung động trong trẻo liên tục, theo nhịp chuyển động của con vật, đôi khi ngừng, rồi lại nổi lên trong một cú giật đột ngột, kèm tiếng đục của cái móng bịt sắt đập xuống nền.

La porte subitement se ferma. Tout bruit cessa. Les bourgeois gelés s'étaient tus; ils demeuraient immobiles et roidis.

Cánh cửa bỗng đóng lại. Mọi tiếng động ngưng bặt. Đám tư sản đã đông cứng im bặt; họ đứng yên, cứng đờ.

Un rideau de flocons blancs ininterrompu miroitait sans cesse en descendant vers la terre; il effaçait les formes, poudrait les choses d'une mousse de glace; et l'on n'entendait plus, dans le grand silence de la ville calme et ensevelie sous l'hiver, que ce froissement vague, innommable et flottant, de la neige qui tombe, plutôt sensation que bruit, entremêlement d'atomes légers qui semblaient emplir l'espace, couvrir le monde.

Một bức rèm bông trắng không dứt cứ lấp lánh rơi xuống đất; nó xóa nhòa hình thể, phủ lên mọi vật một lớp bọt băng; và giữa sự im lặng lớn của thành phố yên ả bị mùa đông vùi lấp, người ta chỉ còn nghe tiếng sột soạt mơ hồ, không gọi được tên, lơ lửng của tuyết rơi, cảm giác nhiều hơn là âm thanh, một sự đan xen của những nguyên tử nhẹ dường như lấp đầy không gian, phủ khắp thế gian.

L'homme reparut, avec sa lanterne, tirant au bout d'une corde un cheval triste qui ne venait pas volontiers. Il le plaça contre le timon, attacha les traits, tourna longtemps autour pour assurer les harnais, car il ne pouvait se servir que d'une main, l'autre portant sa lumière. Comme il allait chercher la seconde bête, il remarqua tous ces voyageurs immobiles, déjà blancs de neige, et leur dit:—«Pourquoi ne montez-vous pas dans la voiture, vous serez à l'abri, au moins.»

Người đàn ông lại xuất hiện cùng ngọn đèn, kéo đầu một sợi dây một con ngựa buồn bã, không chịu đi. Anh ta đặt nó vào cạnh càng xe, buộc dây kéo, đi vòng quanh rất lâu để chỉnh cho chắc bộ yên cương, vì anh chỉ dùng được một tay, tay kia xách đèn. Lúc đi dắt con thứ hai, anh để ý thấy tất cả hành khách đứng bất động, đã trắng xóa tuyết, bèn bảo: — Sao các vị không lên xe? Ít ra cũng được che.

Ils n'y avaient pas songé, sans doute, et ils se précipitèrent. Les trois hommes installèrent leurs femmes dans le fond, montèrent ensuite; puis les autres formes indécises et voilées prirent à leur tour les dernières places sans échanger une parole.

Có lẽ họ chưa nghĩ ra, và họ ùa lên. Ba người đàn ông đặt vợ vào phía trong cùng, rồi mới lên; sau đó những hình bóng mờ mịt, trùm kín khác cũng lần lượt chiếm các chỗ còn lại mà không trao đổi một lời.

Le plancher était couvert de paille où les pieds s'enfoncèrent. Les dames du fond, ayant apporté des petites chaufferettes en cuivre avec un charbon chimique, allumèrent ces appareils, et, pendant quelque temps, à voix basse, elles en énumérèrent les avantages, se répétant des choses qu'elles savaient déjà depuis longtemps.

Sàn xe đầy rơm, chân lún xuống. Các bà ngồi trong cùng, có mang theo những lò sưởi chân nhỏ bằng đồng đốt than hóa học, bèn đốt các món đồ ấy lên, và một lúc lâu, họ khe khẽ kể nhau nghe những cái hay của nó, lặp lại những điều mà họ đã biết từ lâu.

Enfin, la diligence étant attelée, avec six chevaux au lieu de quatre à cause du tirage plus pénible, une voix du dehors demanda:—«Tout le monde est-il monté?»—Une voix du dedans répondit:—«Oui.»—On partit.

Cuối cùng xe đã thắng xong, sáu ngựa thay vì bốn vì đường kéo nặng hơn, một giọng bên ngoài hỏi: — Mọi người đã lên cả chưa? — Một giọng bên trong đáp: — Rồi. — Xe chuyển bánh.

La voiture avançait lentement, lentement, à tout petits pas. Les roues s'enfonçaient dans la neige; le coffre entier geignait avec des craquements sourds; les bêtes glissaient, soufflaient, fumaient; et le fouet gigantesque du cocher claquait sans repos, voltigeait de tous les côtés, se nouant et se déroulant comme un serpent mince, et cinglant brusquement quelque croupe rebondie qui se tendait alors sous un effort plus violent.

Xe đi chậm, chậm, từng bước ngắn. Bánh xe lún trong tuyết; cả thùng xe rên lên những tiếng kẽo kẹt nặng nề; ngựa trượt chân, phì phò, bốc khói; và chiếc roi khổng lồ của người đánh xe quất không ngơi, vung đi mọi phía, thắt lại rồi mở ra như con rắn mảnh, bất thình lình quất xuống một cái mông căng tròn nào đó, mông ấy liền căng ra trong một nỗ lực mạnh hơn.

Mais le jour imperceptiblement grandissait. Ces flocons légers qu'un voyageur, Rouennais pur sang, avait comparés à une pluie de coton, ne tombaient plus. Une lueur sale filtrait à travers de gros nuages obscurs et lourds qui rendaient plus éclatante la blancheur de la campagne où apparaissaient tantôt une ligne de grands arbres vêtus de givre, tantôt une chaumière avec un capuchon de neige.

Nhưng ngày dần sáng lên lúc nào không hay. Những bông tuyết nhẹ mà một hành khách, người Rouen chính cống, từng ví như mưa bông, không còn rơi nữa. Một ánh sáng bẩn lọt qua những đám mây dày, nặng và tối, làm cho màu trắng của đồng quê chói hơn, nơi lúc là một hàng cây cao phủ sương giá, lúc là một túp nhà tranh đội mũ tuyết.

Dans la voiture, on se regardait curieusement, à la triste clarté de cette aurore.

Trong xe, người ta tò mò nhìn nhau trong ánh bình minh buồn bã ấy.

Tout au fond, aux meilleures places, sommeillaient, en face l'un de l'autre, M. et Mme Loiseau, des marchands de vins en gros de la rue Grand-Pont.

Trong cùng, ở những chỗ tốt nhất, ngồi ngủ gà ngủ gật, đối diện nhau, ông bà Loiseau, những người buôn rượu sỉ ở phố Grand-Pont.

Ancien commis d'un patron ruiné dans les affaires, Loiseau avait acheté le fonds et fait fortune. Il vendait à très bon marché de très mauvais vin aux petits débitants des campagnes et passait parmi ses connaissances et ses amis pour un fripon madré, un vrai Normand plein de ruses et de jovialité.

Nguyên là nhân viên của một ông chủ phá sản, Loiseau mua lại cửa hàng và làm giàu. Ông bán rất rẻ thứ rượu rất dở cho các chủ quán nhỏ ở nông thôn, và trong giới quen biết bạn bè, ông bị coi là một tay gian xảo láu cá, một người Normandie chính hiệu, đầy mưu mẹo và vui tính.

Sa réputation de filou était si bien établie, qu'un soir, à la préfecture, M. Tournel, auteur de fables et de chansons, esprit mordant et fin, une gloire locale, ayant proposé aux dames qu'il voyait un peu somnolentes de faire une partie de «Loiseau vole», le mot lui-même vola à travers les salons du préfet, puis, gagnant ceux de la ville, avait fait rire pendant un mois toutes les mâchoires de la province.

Tiếng tăm lừa đảo của ông đã vững đến nỗi một buổi tối ở dinh tỉnh trưởng, ông Tournel, tác giả truyện ngụ ngôn và bài hát, một trí óc sắc sảo hay châm biếm, niềm vinh dự của địa phương, thấy các bà hơi ngủ gà bèn đề nghị chơi trò “Loiseau vole” (nghe như “chim bay” mà cũng như “Loiseau ăn cắp”), thì chính chữ vole ấy cũng bay khắp các phòng khách của ông tỉnh trưởng, rồi lan sang các phòng khách trong thành phố, và làm cả tỉnh cười toác miệng suốt một tháng.

Loiseau était en outre célèbre par ses farces de toute nature, ses plaisanteries bonnes ou mauvaises; et personne ne pouvait parler de lui sans ajouter immédiatement:—«Il est impayable, ce Loiseau.»

Loiseau còn nổi tiếng vì đủ loại trò đùa, những câu bông lơn khi hay khi dở; và không ai nhắc đến ông mà không thêm ngay: — Ông Loiseau ấy mà, buồn cười hết chỗ nói.

De taille exiguë, il présentait un ventre en ballon surmonté d'une face rougeaude entre deux favoris grisonnants.

Người thấp bé, ông có cái bụng phình như quả khí cầu, trên là khuôn mặt đỏ gay giữa hai chòm tóc mai điểm bạc.

Sa femme, grande, forte, résolue, avec la voix haute et la décision rapide, était l'ordre et l'arithmétique de la maison de commerce, qu'il animait par son activité joyeuse.

Vợ ông, cao, to, quả quyết, giọng oang oang và quyết định nhanh, là trật tự và sổ sách của cửa hiệu, mà ông thì làm náo nhiệt bằng sự hoạt bát vui vẻ.

A côté d'eux se tenait, plus digne, appartenant à une caste supérieure, M. Carré-Lamadon, homme considérable, posé dans les cotons, propriétaire de trois filatures, officier de la Légion d'honneur et membre du Conseil général. Il était resté, tout le temps de l'Empire, chef de l'opposition bienveillante, uniquement pour se faire payer plus cher son ralliement à la cause qu'il combattait avec des armes courtoises, selon sa propre expression. Mme Carré-Lamadon, beaucoup plus jeune que son mari, demeurait la consolation des officiers de bonne famille envoyés à Rouen en garnison.

Bên cạnh họ ngồi, trang nghiêm hơn, thuộc một đẳng cấp cao hơn, là ông Carré-Lamadon, một nhân vật đáng kể, có vị thế trong ngành bông vải, chủ ba xưởng kéo sợi, huân chương Bắc đẩu bội tinh và ủy viên Hội đồng tỉnh. Suốt thời Đế chế ông vẫn là thủ lĩnh của phe đối lập thiện chí, chỉ để được trả giá cao hơn cho việc theo về cái chính nghĩa mà ông đã chống bằng những vũ khí lịch thiệp, theo chính cách nói của ông. Bà Carré-Lamadon, trẻ hơn chồng nhiều, là niềm an ủi của các sĩ quan con nhà tử tế được gửi đến Rouen đóng quân.

Elle faisait vis-à-vis à son époux, toute petite, toute mignonne, toute jolie, pelotonnée dans ses fourrures, et regardait d'un oeil navré l'intérieur lamentable de la voiture.

Bà ngồi đối diện chồng, bé nhỏ, xinh xắn, dễ thương, co ro trong lớp lông thú, và đưa cái nhìn chán nản quan sát nội thất thảm hại của chiếc xe.

Ses voisins, le comte et la comtesse Hubert de Bréville, portaient un des noms les plus anciens et les plus nobles de Normandie. Le comte, vieux gentilhomme de grande tournure, s'efforçait d'accentuer, par les artifices de sa toilette, sa ressemblance naturelle avec le roy Henri IV qui, suivant une légende glorieuse pour la famille, avait rendu grosse une dame de Bréville dont le mari, pour ce fait, était devenu comte et gouverneur de province.

Những người ngồi cạnh, bá tước và bà bá tước Hubert de Bréville, mang một trong những cái tên cổ nhất và cao quý nhất xứ Normandie. Ông bá tước, một nhà quý tộc già dáng đẹp, cố làm nổi bật bằng những mẹo ăn mặc nét giống tự nhiên với vua Henri IV, người, theo một truyền thuyết vẻ vang cho gia đình, đã làm một bà de Bréville có mang, và vì thế chồng bà trở thành bá tước và thống đốc một tỉnh.

Collègue de M. Carré-Lamadon au Conseil général, le comte Hubert représentait le parti orléaniste dans le département. L'histoire de son mariage avec la fille d'un petit armateur de Nantes était toujours demeurée mystérieuse. Mais comme la comtesse avait grand air, recevait mieux que personne, passait même pour avoir été aimée par un des fils de Louis-Philippe, toute la noblesse lui faisait fête, et son salon demeurait le premier du pays, le seul où se conservât la vieille galanterie, et dont l'entrée fût difficile.

Là đồng nghiệp của ông Carré-Lamadon ở Hội đồng tỉnh, ông bá tước Hubert đại diện cho đảng Orléans trong tỉnh. Chuyện hôn nhân của ông với con gái một chủ tàu nhỏ ở Nantes luôn là điều bí ẩn. Nhưng vì bà bá tước có phong thái cao sang, tiếp khách giỏi hơn ai hết, thậm chí còn được đồn là đã từng được một người con của Louis-Philippe yêu, nên toàn thể giới quý tộc đều đón tiếp nồng hậu, nâng niu bà, và phòng khách của bà vẫn là hàng đầu trong vùng, nơi duy nhất còn giữ được lối ga lăng xưa, và khó vào nhất.

La fortune des Bréville, toute en biens-fonds, atteignait, disait-on, cinq cent mille livres de revenu.

Gia sản nhà Bréville, toàn bất động sản, nghe nói đạt năm trăm nghìn livre lợi tức.

Ces six personnes formaient le fond de la voiture, le côté de la société rentée, sereine et forte, des honnêtes gens autorisés qui ont de la Religion et des Principes.

Sáu người ấy chiếm phía trong cùng của xe, phía của tầng lớp có lợi tức, điềm tĩnh và vững vàng, của những người đứng đắn có thẩm quyền, những người có Tôn giáo và có Nguyên tắc.

Par un hasard étrange, toutes les femmes se trouvaient sur le même banc; et la comtesse avait encore pour voisines deux bonnes soeurs qui égrenaient de longs chapelets en marmottant des Pater et des Ave. L'une était vieille avec une face défoncée par la petite vérole comme si elle eût reçu à bout portant une bordée de mitraille en pleine figure. L'autre, très chétive, avait une tête jolie et maladive sur une poitrine de phtisique rongée par cette foi dévorante qui fait les martyrs et les illuminés.

Do một sự tình cờ lạ lùng, tất cả phụ nữ ngồi cùng một ghế; và bà bá tước còn có hai bà sơ ngồi cạnh, lần những chuỗi tràng hạt dài và lầm rầm kinh Pater, kinh Ave. Một bà đã già, mặt rỗ nát vì đậu mùa như thể bị bắn một loạt đạn ghém vào giữa mặt ở cự ly gần. Bà kia rất yếu ớt, khuôn mặt xinh xắn và ốm yếu trên một lồng ngực lao phổi, bị gặm mòn bởi thứ đức tin ngấu nghiến làm nên các vị tử đạo và những kẻ cuồng tín.

En face des deux religieuses, un homme et une femme attiraient les regards de tous.

Đối diện hai bà sơ, một người đàn ông và một người đàn bà thu hút mọi ánh nhìn.

L'homme, bien connu, était Cornudet le démoc, la terreur des gens respectables. Depuis vingt ans, il trempait sa grande barbe rousse dans les bocks de tous les cafés démocratiques. Il avait mangé avec les frères et amis une assez belle fortune qu'il tenait de son père, ancien confiseur, et il attendait impatiemment la République pour obtenir enfin la place méritée par tant de consommations révolutionnaires. Au Quatre Septembre, par suite d'une farce peut-être, il s'était cru nommé préfet, mais quand il voulut entrer en fonctions, les garçons de bureau, demeurés seuls maîtres de la place, refusèrent de le reconnaître, ce qui le contraignit à la retraite. Fort bon garçon, du reste, inoffensif et serviable, il s'était occupé avec une ardeur incomparable d'organiser la défense. Il avait fait creuser des trous dans les plaines, coucher tous les jeunes arbres des forêts voisines, semé des pièges sur toutes les routes, et, à l'approche de l'ennemi, satisfait de ses préparatifs, il s'était vivement replié vers la ville.

Người đàn ông, ai cũng biết, là Cornudet tên dân chủ, nỗi khiếp sợ của những người đáng kính. Hai mươi năm nay, ông nhúng bộ râu đỏ rậm vào cốc bia của mọi quán cà phê dân chủ. Ông đã cùng anh em đồng chí ăn hết một gia tài khá lớn thừa hưởng từ người cha, một thợ làm kẹo đã nghỉ, và ông sốt ruột chờ Cộng hòa để rốt cuộc được chiếc ghế xứng với bao nhiêu chầu rượu cách mạng. Hôm Bốn tháng Chín, có lẽ do một trò đùa, ông tưởng mình được bổ nhiệm tỉnh trưởng, nhưng khi muốn nhậm chức thì những người phục vụ văn phòng, lúc ấy còn là chủ duy nhất của chỗ đó, không chịu nhận ông, buộc ông phải lui. Vả lại, ông là người rất tốt, vô hại và hay giúp đỡ, nên đã hăng hái vô song lo việc tổ chức phòng thủ. Ông cho đào hố ngoài đồng, đốn rạp mọi cây non trong các khu rừng lân cận, giăng bẫy khắp mọi nẻo đường, và khi địch tới gần, hài lòng với công tác chuẩn bị, ông vội rút về thành phố.

Il pensait maintenant se rendre encore plus utile au Havre, où de nouveaux retranchements allaient être nécessaires.

Giờ đây ông nghĩ mình sẽ còn có ích hơn ở Le Havre, nơi những công sự mới sắp cần đến.

La femme, une de celles appelées galantes, était célèbre par son embonpoint précoce qui lui avait valu le surnom de Boule de Suif. Petite, ronde de partout, grasse à lard, avec des doigts bouffis, étranglés aux phalanges, pareils à des chapelets de courtes saucisses; avec une peau luisante et tendue, une gorge énorme qui saillait sous sa robe, elle restait cependant appétissante et courue, tant sa fraîcheur faisait plaisir à voir. Sa figure était une pomme rouge, un bouton de pivoine prêt à fleurir; et là-dedans s'ouvraient, en haut, deux yeux noirs magnifiques, ombragés de grands cils épais qui mettaient une ombre dedans; en bas, une bouche charmante, étroite, humide pour le baiser, meublée de quenottes luisantes et microscopiques.

Người đàn bà thuộc hạng gọi là gái làng chơi, nổi tiếng vì vóc người phát phì sớm, nên được gọi là Cục Mỡ (Boule de Suif). Nhỏ người, tròn trịa khắp nơi, béo núc, ngón tay phồng lên, thắt lại ở các đốt, như những xâu xúc xích ngắn; da bóng và căng, ngực đồ sộ nhô ra dưới áo, vậy mà cô vẫn hấp dẫn và được tìm kiếm, vì vẻ tươi tắn của cô nhìn thật dễ chịu. Mặt cô là một quả táo đỏ, một nụ mẫu đơn sắp nở; và trong đó, phía trên, mở ra hai con mắt đen tuyệt đẹp, bóng râm bởi hàng mi dày dài phủ xuống một vùng tối; phía dưới là cái miệng đáng yêu, nhỏ hẹp, ướt át chờ nụ hôn, có hàm răng nhỏ xíu bóng loáng.

Elle était de plus, disait-on, pleine de qualités inappréciables.

Nghe nói cô còn có vô số đức tính quý.

Aussitôt qu'elle fut reconnue, des chuchotements coururent parmi les femmes honnêtes, et les mots de «prostituée», de «honte publique» furent chuchotés si haut qu'elle leva la tête. Alors elle promena sur ses voisins un regard tellement provocant et hardi qu'un grand silence aussitôt régna, et tout le monde baissa les yeux à l'exception de Loiseau, qui la guettait d'un air émoustillé.

Vừa nhận ra cô, những tiếng thì thầm đã chạy giữa các bà đứng đắn, và những từ “gái điếm”, “nỗi nhục công cộng” được thì thầm to đến nỗi cô ngẩng đầu lên. Cô bèn quét lên những người ngồi cạnh một cái nhìn khiêu khích và táo bạo đến mức im lặng lập tức bao trùm, mọi người cúi mắt trừ Loiseau, đang rình cô với vẻ rạo rực.

Mais bientôt la conversation reprit entre les trois dames, que la présence de cette fille avait rendues subitement amies, presque intimes. Elles devaient faire, leur semblait-il, comme un faisceau de leurs dignités d'épouses en face de cette vendue sans vergogne; car l'amour légal le prend toujours de haut avec son libre confrère.

Nhưng chẳng bao lâu câu chuyện lại tiếp tục giữa ba bà, sự hiện diện của cô gái này khiến họ bỗng thành bạn, gần như thân thiết. Họ thấy mình phải làm thành một khối các phẩm giá của người vợ trước con ả bán mình không biết xấu hổ này; vì tình yêu hợp pháp luôn lên mặt với anh bạn đồng nghiệp tự do của nó.

Les trois hommes aussi, rapprochés par un instinct de conservateurs à l'aspect de Cornudet, parlaient argent d'un certain ton dédaigneux pour les pauvres. Le comte Hubert disait les dégâts que lui avaient fait subir les Prussiens, les pertes qui résulteraient du bétail volé et des récoltes perdues, avec une assurance de grand seigneur dix fois millionnaire que ces ravages gêneraient à peine une année. M. Carré-Lamadon, fort éprouvé dans l'industrie cotonnière, avait eu soin d'envoyer six cent mille francs en Angleterre, une poire pour la soif qu'il se ménageait à toute occasion. Quant à Loiseau, il s'était arrangé pour vendre à l'Intendance française tous les vins communs qui lui restaient en cave, de sorte que l'État lui devait une somme formidable qu'il comptait bien toucher au Havre.

Ba người đàn ông cũng gần nhau hơn do bản năng của kẻ bảo thủ khi thấy Cornudet, nói chuyện tiền bạc bằng giọng khinh khỉnh đối với người nghèo. Bá tước Hubert kể những thiệt hại quân Phổ đã gây cho ông, những thất thoát do súc vật bị trộm và hoa màu bị mất, với vẻ chắc chắn của một đại quý tộc mười lần triệu phú, người chỉ bị những tàn phá ấy làm vướng víu chừng một năm. Ông Carré-Lamadon, bị thiệt hại nặng trong ngành bông, đã cẩn thận gửi sáu trăm nghìn franc sang Anh, một quả lê để dành cho lúc khát, của dự phòng mà ông luôn chuẩn bị mọi dịp. Còn Loiseau thì đã thu xếp bán cho Cục Quân nhu Pháp toàn bộ số rượu thường còn lại trong hầm, nên Nhà nước nợ ông một số tiền khổng lồ mà ông tin chắc sẽ lĩnh được ở Le Havre.

Et tous les trois se jetaient des coups d'oeil rapides et amicaux. Bien que de conditions différentes, ils se sentaient frères par l'argent, de la grande franc-maçonnerie de ceux qui possèdent, qui font sonner de l'or en mettant la main dans la poche de leur culotte.

Và cả ba trao nhau những cái liếc nhanh và thân thiện. Dù hoàn cảnh khác nhau, họ thấy mình là anh em nhờ tiền, thuộc hội tam điểm lớn của những kẻ có của, những kẻ làm vàng kêu leng keng khi thọc tay vào túi quần.

La voiture allait si lentement qu'à dix heures du matin on n'avait pas fait quatre lieues. Les hommes descendirent trois fois pour monter des côtes à pied. On commençait à s'inquiéter, car on devait déjeuner à Tôtes et l'on désespérait maintenant d'y parvenir avant la nuit. Chacun guettait pour apercevoir un cabaret sur la route, quand la diligence sombra dans un amoncellement de neige et il fallut deux heures pour la dégager.

Xe đi chậm đến nỗi mười giờ sáng chưa được bốn dặm. Đàn ông xuống ba lần để đi bộ lên dốc. Người ta bắt đầu lo, vì định ăn trưa ở Tôtes và giờ đã tuyệt vọng chuyện đến đó trước đêm. Ai cũng dò xem có thấy quán nào bên đường không, thì chiếc xe lún xuống một đống tuyết và phải mất hai giờ mới kéo lên được.

L'appétit grandissait, troublait les esprits; et aucune gargote, aucun marchand de vin ne se montraient, l'approche des Prussiens et le passage des troupes françaises affamées ayant effrayé toutes les industries.

Cơn đói lớn dần, làm rối trí; mà không thấy một quán ăn, một tiệm rượu nào, vì việc quân Phổ đến gần và quân Pháp đói khát đi qua đã làm mọi nghề phải hoảng sợ bỏ cả.

Les messieurs coururent aux provisions dans les fermes au bord du chemin, mais ils n'y trouvèrent pas même de pain, car le paysan défiant cachait ses réserves dans la crainte d'être pillé par les soldats qui, n'ayant rien à se mettre sous la dent, prenaient par force ce qu'ils découvraient.

Các ông chạy đi kiếm lương thực ở các trang trại ven đường, nhưng ngay cả bánh mì cũng không tìm ra, vì anh nông dân đa nghi giấu của dự trữ vì sợ bị lính cướp, những kẻ không có gì bỏ vào miệng nên cứ thấy gì thì cướp.

Vers une heure de l'après-midi, Loiseau annonça que décidément il se sentait un rude creux dans l'estomac. Tout le monde souffrait comme lui depuis longtemps; et le violent besoin de manger, augmentant toujours, avait tué les conversations.

Khoảng một giờ chiều, Loiseau tuyên bố rằng quả thật ông thấy bụng trống rỗng ghê gớm. Mọi người đã đau khổ như ông từ lâu; và cơn thèm ăn dữ dội, cứ tăng mãi, đã giết chết các cuộc trò chuyện.

De temps en temps, quelqu'un bâillait; un autre presque aussitôt l'imitait; et chacun, à tour de rôle, suivant son caractère, son savoir-vivre et sa position sociale, ouvrait la bouche avec fracas ou modestement en portant vite sa main devant le trou béant d'où sortait une vapeur.

Thỉnh thoảng có người ngáp; người khác gần như lập tức ngáp theo; và mỗi người lần lượt, tùy tính khí, tùy phép lịch sự và địa vị xã hội, há miệng ầm ĩ hoặc khiêm tốn đưa vội tay lên che cái lỗ hoác bốc hơi ấy.

Boule de Suif, à plusieurs reprises, se pencha comme si elle cherchait quelque chose sous ses jupons. Elle hésitait une seconde, regardait ses voisins, puis se redressait tranquillement. Les figures étaient pâles et crispées. Loiseau affirma qu'il payerait mille francs un jambonneau. Sa femme fit un geste comme pour protester; puis elle se calma. Elle souffrait toujours en entendant parler d'argent gaspillé, et ne comprenait même pas les plaisanteries sur ce sujet. «Le fait est que je ne me sens pas bien, dit le comte, comment n'ai-je pas songé à apporter des provisions?»—Chacun se faisait le même reproche.

Cục Mỡ nhiều lần cúi xuống như tìm gì dưới váy. Cô do dự một giây, nhìn những người ngồi cạnh, rồi lẳng lặng thẳng người dậy. Các khuôn mặt tái và co rút. Loiseau khẳng định ông sẽ trả một nghìn franc cho một cái giò heo. Vợ ông làm cử chỉ như phản đối; rồi bà dịu xuống. Bà luôn đau khổ khi nghe nói đến tiền bị phung phí, và thậm chí chẳng hiểu những câu đùa về chuyện này. — Quả thật tôi thấy không khỏe, — ông bá tước nói, — sao tôi lại không nghĩ ra mang lương thực nhỉ? — Ai cũng tự trách mình như vậy.

Cependant, Cornudet avait une gourde pleine de rhum; il en offrit; on refusa froidement. Loiseau seul en accepta deux gouttes, et, lorsqu'il rendit la gourde, il remercia: «C'est bon tout de même, ça réchauffe, et ça trompe l'appétit.»—L'alcool le mit en belle humeur et il proposa de faire comme sur le petit navire de la chanson: de manger le plus gras des voyageurs. Cette allusion indirecte à Boule de Suif choqua les gens bien élevés. On ne répondit pas; Cornudet seul eut un sourire. Les deux bonnes soeurs avaient cessé de marmotter leur rosaire, et, les mains enfoncées dans leurs grandes manches, elles se tenaient immobiles, baissant obstinément les yeux, offrant sans doute au Ciel la souffrance qu'il leur envoyait.

Tuy vậy, Cornudet có một bi đông đầy rượu rum; ông mời; người ta lạnh nhạt từ chối. Chỉ Loiseau nhận hai giọt, và khi trả bi đông, ông cảm ơn: — Dù sao cũng ngon, nó làm ấm người và lừa được cơn đói. — Rượu làm ông vui, ông đề nghị làm như trên con thuyền nhỏ trong bài hát: ăn người béo nhất trong số hành khách. Lời ám chỉ gián tiếp đến Cục Mỡ làm những người có giáo dưỡng phật lòng. Không ai trả lời; chỉ Cornudet nhếch môi cười. Hai bà sơ đã thôi lầm rầm kinh, tay thọc vào hai ống tay áo rộng, ngồi bất động, cố chấp cúi mắt, hẳn là đang dâng lên Trời nỗi đau mà Trời đã gửi đến.

Enfin, à trois heures, comme on se trouvait au milieu d'une plaine interminable, sans un seul village en vue, Boule de Suif se baissant vivement, retira de sous la banquette un large panier couvert d'une serviette blanche.

Cuối cùng, lúc ba giờ, khi xe đang ở giữa một cánh đồng vô tận, không thấy lấy một ngôi làng, Cục Mỡ nhanh nhẹn cúi xuống, lôi từ dưới ghế ra một cái giỏ lớn phủ khăn trắng.

Elle en sortit d'abord une petite assiette de faïence, une fine timbale en argent, puis une vaste terrine dans laquelle deux poulets entiers, tout découpés, avaient confi sous leur gelée; et l'on apercevait encore dans le panier d'autres bonnes choses enveloppées, des pâtés, des fruits, des friandises, les provisions préparées pour un voyage de trois jours, afin de ne point toucher à la cuisine des auberges. Quatre goulots de bouteilles passaient entre les paquets de nourriture. Elle prit une aile de poulet et, délicatement, se mit à la manger avec un de ces petits pains qu'on appelle «Régence» en Normandie.

Trước hết cô lấy ra một cái đĩa sứ nhỏ, một cái cốc bạc xinh, rồi một cái liễn lớn đựng hai con gà nguyên con, đã chặt sẵn, nằm đông trong lớp thạch aspic; và trong giỏ còn thấy những món ngon khác gói kỹ, bánh pa-tê, trái cây, đồ ngọt, lương thực chuẩn bị cho một chuyến đi ba ngày để khỏi đụng đến bếp quán trọ. Bốn cổ chai nhô lên giữa những gói thức ăn. Cô lấy một cánh gà và thong thả ăn với một cái bánh nhỏ người Normandie gọi là bánh “Régence”.

Tous les regards étaient tendus vers elle. Puis l'odeur se répandit, élargissant les narines, faisant venir aux bouches une salive abondante avec une contraction douloureuse de la mâchoire sous les oreilles. Le mépris des dames pour cette fille devenait féroce, comme une envie de la tuer ou de la jeter en bas de la voiture, dans la neige, elle, sa timbale, son panier et ses provisions.

Mọi ánh mắt đều hướng về cô. Rồi mùi thơm tỏa ra, làm nở lỗ mũi, làm nước bọt ứa đầy miệng với cơn co thắt đau nhói của hàm dưới tai. Sự khinh bỉ của các bà dành cho cô gái này trở nên dữ dội, như muốn giết cô hoặc quăng cô xuống khỏi xe, vào tuyết, cùng cái cốc, cái giỏ và lương thực của cô.

Mais Loiseau dévorait des yeux la terrine de poulet. Il dit: «A la bonne heure, madame a eu plus de précaution que nous. Il y a des personnes qui savent toujours penser à tout.» Elle leva la tête vers lui: «Si vous en désirez, monsieur? C'est dur de jeûner depuis le matin.» Il salua: «Ma foi, franchement, je ne refuse pas, je n'en peux plus. A la guerre comme à la guerre, n'est-ce pas, madame?» Et, jetant un regard circulaire, il ajouta: «Dans des moments comme celui-ci, on est bien aise de trouver des gens qui vous obligent.»—Il avait un journal qu'il étendit pour ne point tacher son pantalon, et sur la pointe d'un couteau toujours logé dans sa poche, il enleva une cuisse toute vernie de gelée, la dépeça des dents, puis la mâcha avec une satisfaction si évidente qu'il y eut dans la voiture un grand soupir de détresse.

Nhưng Loiseau nhìn cái liễn gà như muốn nuốt chửng bằng mắt. Ông nói: — Hay quá, bà đây chu đáo hơn chúng tôi. Có những người lúc nào cũng nghĩ được mọi chuyện. — Cô ngẩng lên nhìn ông: — Nếu ông muốn dùng chút, thưa ông? Nhịn đói từ sáng khổ lắm. — Ông cúi chào: — Thật lòng mà nói, tôi không từ chối đâu, tôi chịu hết nổi rồi. Chiến tranh thì phải theo chiến tranh, phải không bà? — Và đảo mắt nhìn quanh, ông nói thêm: — Những lúc như thế này, gặp được người sẵn lòng giúp mình thì mừng quá. — Ông có một tờ báo, trải ra để khỏi dây bẩn vào quần, và bằng mũi con dao luôn có sẵn trong túi, ông xắn một cái đùi bóng loáng thạch, dùng răng xé, rồi nhai với vẻ thỏa mãn rõ ràng đến nỗi cả xe thở ra một tiếng thở dài đau khổ.

Mais Boule de Suif, d'une voix humble et douce, proposa aux bonnes soeurs de partager sa collation. Elles acceptèrent toutes les deux instantanément, et, sans lever les yeux, se mirent à manger très vite après avoir balbutié des remerciements. Cornudet ne refusa pas non plus les offres de sa voisine, et l'on forma avec les religieuses une sorte de table en développant des journaux sur les genoux.

Nhưng Cục Mỡ, bằng giọng nhún nhường dịu dàng, mời hai bà sơ chia bữa ăn nhẹ của mình. Cả hai nhận ngay tức khắc, và không ngẩng mắt, ấp úng cảm ơn rồi ăn rất nhanh. Cornudet cũng không từ chối lời mời của cô bạn ngồi cạnh, và cùng hai bà sơ người ta lập thành một thứ bàn ăn bằng cách trải báo trên đầu gối.

Les bouches s'ouvraient et se fermaient sans cesse, avalaient, mastiquaient, engloutissaient férocement. Loiseau, dans son coin, travaillait dur, et, à voix basse, il engageait sa femme à l'imiter. Elle résista longtemps, puis, après une crispation qui lui parcourut les entrailles, elle céda. Alors son mari, arrondissant sa phrase, demanda à leur «charmante compagne» si elle lui permettait d'offrir un petit morceau à Mme Loiseau. Elle dit: «Mais oui, certainement, monsieur,» avec un sourire aimable, et tendit la terrine.

Những cái miệng không ngừng há ra khép lại, nuốt, nhai, ngấu nghiến dữ tợn. Loiseau, trong góc của mình, làm việc hăng hái, và nói nhỏ giục vợ làm theo. Bà cưỡng lại rất lâu, rồi sau một cơn co thắt chạy qua ruột, bà chịu thua. Thế là chồng bà, uốn câu cho tròn, hỏi “người bạn đồng hành đáng mến” của họ xem cô có cho phép ông mời bà Loiseau một miếng nhỏ không. Cô đáp: — Vâng, dĩ nhiên, thưa ông, — với nụ cười dễ mến, và đưa cái liễn ra.

Un embarras se produisit lorsqu'on eût débouché la première bouteille de bordeaux: il n'y avait qu'une timbale. On se la passa après l'avoir essuyée. Cornudet seul, par galanterie sans doute, posa ses lèvres à la place humide encore des lèvres de sa voisine.

Một sự lúng túng xảy ra khi chai bordeaux đầu tiên được mở: chỉ có một cái cốc. Người ta chuyền nhau sau khi lau. Chỉ Cornudet, có lẽ vì ga lăng, đặt môi vào chỗ còn ướt môi cô bạn ngồi cạnh.

Alors, entourés de gens qui mangeaient, suffoqués par les émanations des nourritures, le comte et la comtesse de Bréville, ainsi que M. et Mme Carré-Lamadon souffrirent ce supplice odieux qui a gardé le nom de Tantale. Tout d'un coup la jeune femme du manufacturier poussa un soupir qui fit retourner les têtes; elle était aussi blanche que la neige du dehors; ses yeux se fermèrent, son front tomba: elle avait perdu connaissance. Son mari, affolé, implorait le secours de tout le monde. Chacun perdait l'esprit, quand la plus âgée des bonnes soeurs, soutenant la tête de la malade, glissa entre ses lèvres la timbale de Boule de Suif et lui fit avaler quelques gouttes de vin. La jolie dame remua, ouvrit les yeux, sourit et déclara d'une voix mourante qu'elle se sentait fort bien maintenant. Mais, afin que cela ne se renouvelât plus, la religieuse la contraignit à boire un plein verre de bordeaux, et elle ajouta:—«C'est la faim, pas autre chose.» Alors Boule de Suif, rougissante et embarrassée, balbutia en regardant les quatre voyageurs restés à jeun: «Mon Dieu, si j'osais offrir à ces messieurs et à ces dames ...» Elle se tut, craignant un outrage. Loiseau prit la parole: «Eh, parbleu, dans des cas pareils tout le monde est frère et doit s'aider. Allons, mesdames, pas de cérémonie, acceptez, que diable! Savons-nous si nous trouverons seulement une maison où passer la nuit? Du train dont nous allons nous ne serons pas à Tôtes avant demain midi.»—On hésitait, personne n'osant assumer la responsabilité du «oui».

Khi ấy, bị vây quanh bởi những người đang ăn, nghẹt thở vì mùi thức ăn, bá tước và bà bá tước de Bréville, cùng ông bà Carré-Lamadon, chịu cực hình ghê tởm mang tên Tantale. Bỗng người vợ trẻ của ông chủ xưởng thở dài một tiếng làm mọi người quay đầu; bà trắng như tuyết bên ngoài; mắt nhắm lại, trán gục xuống: bà đã ngất đi. Chồng bà, hoảng loạn, kêu gọi mọi người cứu giúp. Ai nấy đều mất bình tĩnh, thì bà sơ lớn tuổi nhất, đỡ đầu người bệnh, luồn cái cốc của Cục Mỡ vào giữa môi bà và cho bà nuốt vài giọt rượu. Người đàn bà xinh đẹp cựa mình, mở mắt, mỉm cười và nói bằng giọng thều thào rằng giờ bà thấy khỏe lắm. Nhưng để chuyện ấy khỏi tái diễn, bà sơ bắt bà uống trọn một ly bordeaux, và nói thêm: — Đó là cái đói, không gì khác. — Bấy giờ Cục Mỡ, đỏ mặt và bối rối, nhìn bốn hành khách còn nhịn đói mà ấp úng: — Trời ơi, nếu tôi dám mời các ông các bà đây... — Cô ngừng, sợ bị xúc phạm. Loiseau nói: — Chà, còn phải nói! Những lúc như thế này ai cũng là anh em và phải giúp nhau. Nào, thưa các bà, đừng khách sáo, nhận đi, quỷ thật! Ai biết chúng ta có kiếm được lấy một căn nhà để ngủ đêm nay không? Với tốc độ này thì mai trưa mới đến Tôtes. — Người ta do dự, không ai dám nhận trách nhiệm nói “vâng”.

Mais le comte trancha la question. Il se tourna vers la grosse fille intimidée, et, prenant son grand air de gentilhomme, il lui dit: «Nous acceptons avec reconnaissance, madame.»

Nhưng ông bá tước giải quyết vấn đề. Ông quay về phía cô gái mập đang e thẹn, và bằng phong thái quý tộc, ông nói: — Chúng tôi xin nhận với lòng biết ơn, thưa bà.

Le premier pas seul coûtait. Une fois le Rubicon passé, on s'en donna carrément. Le panier fut vidé. Il contenait encore un pâté de foie gras, un pâté de mauviettes, un morceau de langue fumée, des poires de Crassane, un pavé de Pont-l'Evêque, des petits-fours et une tasse pleine de cornichons et d'oignons au vinaigre, Boule de Suif, comme toutes les femmes, adorant les crudités.

Chỉ bước đầu là khó. Một khi đã qua sông Rubicon, người ta lao vào ăn thẳng thừng. Cái giỏ bị vét sạch. Trong đó còn một hộp pa-tê gan béo, một hộp pa-tê chim sơn ca, một miếng lưỡi hun khói, lê Crassane, một cục phô mai Pont-l'Évêque, bánh nhỏ, và một cái tách đầy dưa chuột và hành muối giấm, vì Cục Mỡ, như mọi phụ nữ, thích đồ sống.

On ne pouvait manger les provisions de cette fille sans lui parler. Donc on causa, avec réserve d'abord, puis, comme elle se tenait fort bien, on s'abandonna davantage. Mmes de Bréville et Carré-Lamadon, qui avaient un grand savoir-vivre, se firent gracieuses avec délicatesse. La comtesse surtout montra cette condescendance aimable des très nobles dames qu'aucun contact ne peut salir, et fut charmante. Mais la forte Mme Loiseau, qui avait une âme de gendarme, resta revêche, parlant peu et mangeant beaucoup.

Ăn đồ của cô gái ấy mà không nói chuyện với cô thì không được. Thế là người ta chuyện trò, lúc đầu dè dặt, rồi vì cô cư xử rất khéo, họ buông thả hơn. Bà de Bréville và bà Carré-Lamadon, rất lịch thiệp, tỏ ra niềm nở một cách tế nhị. Bà bá tước nhất là biểu lộ sự hạ cố dễ mến của các bà quý tộc cao sang mà không tiếp xúc nào có thể làm bẩn, và bà rất duyên dáng. Nhưng bà Loiseau to lớn, có tâm hồn của một viên hiến binh, vẫn cau có, ít nói và ăn nhiều.

On s'entretint de la guerre, naturellement. On raconta des faits horribles des Prussiens, des traits de bravoure des Français; et tous ces gens qui fuyaient rendirent hommage au courage des autres. Les histoires personnelles commencèrent bientôt, et Boule de Suif raconta, avec une émotion vraie, avec cette chaleur de parole qu'ont parfois les filles pour exprimer leurs emportements naturels, comment elle avait quitté Rouen: «J'ai cru d'abord que je pourrais rester, dit-elle. J'avais ma maison pleine de provisions, et j'aimais mieux nourrir quelques soldats que m'expatrier je ne sais où. Mais quand je les ai vus, ces Prussiens, ce fut plus fort que moi! Ils m'ont tourné le sang de colère; et j'ai pleuré de honte toute la journée. Oh! si j'étais un homme, allez! Je les regardais de ma fenêtre, ces gros porcs avec leur casque à pointe, et ma bonne me tenait les mains pour m'empêcher de leur jeter mon mobilier sur le dos. Puis il en est venu pour loger chez moi; alors j'ai sauté à la gorge du premier. Ils ne sont pas plus difficiles à étrangler que d'autres! Et je l'aurais terminé, celui-là, si l'on ne m'avait pas tirée par les cheveux. Il a fallu me cacher après ça. Enfin, quand j'ai trouvé une occasion, je suis partie, et me voici.»

Dĩ nhiên người ta nói chuyện chiến tranh. Người ta kể những chuyện khủng khiếp về quân Phổ, những nét dũng cảm của quân Pháp; và tất cả những kẻ đang chạy trốn ấy đều ca ngợi lòng can đảm của người khác. Rồi những câu chuyện riêng bắt đầu, và Cục Mỡ kể, với cảm xúc thật, với sự nồng nhiệt mà đôi khi các cô gái này có để diễn tả những cơn giận tự nhiên, việc cô rời Rouen thế nào: — Lúc đầu tôi tưởng mình có thể ở lại, — cô nói. — Nhà tôi đầy lương thực, và tôi thà nuôi vài người lính còn hơn bỏ xứ đi không biết đâu. Nhưng khi tôi thấy họ, bọn Phổ ấy, thì tôi không kìm được! Chúng làm máu tôi sôi lên vì giận; và tôi khóc vì nhục cả ngày. Ôi! giá tôi là đàn ông thì, các ông cứ tin! Tôi nhìn chúng từ cửa sổ, lũ lợn béo đội mũ có mũi nhọn ấy, và con hầu gái giữ tay tôi để tôi khỏi quăng đồ đạc xuống lưng chúng. Rồi có mấy tên đến ở nhà tôi; thế là tôi nhảy vào bóp cổ tên đầu tiên. Chúng cũng chẳng khó bóp hơn ai! Và tôi đã làm xong tên đó nếu người ta không túm tóc kéo tôi ra. Sau đó phải trốn. Cuối cùng, khi có dịp, tôi đi, và tôi ở đây.

On la félicita beaucoup. Elle grandissait dans l'estime de ses compagnons qui ne s'étaient pas montrés si crânes; et Cornudet, en l'écoutant, gardait un sourire approbateur et bienveillant d'apôtre; de même un prêtre entend un dévot louer Dieu, car les démocrates à longue barbe ont le monopole du patriotisme comme les hommes en soutane ont celui de la religion. Il parla à son tour d'un ton doctrinaire, avec l'emphase apprise dans les proclamations qu'on collait chaque jour aux murs, et il finit par un morceau d'éloquence où il étrillait magistralement cette «crapule de Badinguet».

Người ta khen ngợi cô rất nhiều. Cô lớn lên trong sự quý trọng của các bạn đồng hành, những người đã không tỏ ra gan dạ đến thế; và Cornudet, nghe cô nói, giữ nụ cười tán thưởng và nhân hậu của một tông đồ; như một linh mục nghe một tín đồ ca ngợi Chúa, vì những nhà dân chủ râu dài giữ độc quyền lòng yêu nước cũng như những người mặc áo thầy tu giữ độc quyền tôn giáo. Đến lượt mình ông nói, bằng giọng giáo điều, với lối hùng biện học từ các bản tuyên cáo dán mỗi ngày lên tường, và ông kết bằng một đoạn hùng hồn xối xả mắng tên “lưu manh Badinguet”.

Mais Boule de Suif aussitôt se fâcha, car elle était bonapartiste. Elle devenait plus rouge qu'une guigne, et, bégayant d'indignation: «J'aurais bien voulu vous voir à sa place, vous autres. Ça aurait été du propre, ah oui! C'est vous qui l'avez trahi, cet homme! On n'aurait plus qu'à quitter la France si l'on était gouverné par des polissons comme vous!» Cornudet, impassible, gardait un sourire dédaigneux et supérieur, mais on sentait que les gros mots allaient arriver quand le comte s'interposa et calma, non sans peine, la fille exaspérée, en proclamant avec autorité que toutes les opinions sincères étaient respectables. Cependant la comtesse et la manufacturière, qui avaient dans l'âme la haine irraisonnée des gens comme il faut pour la République, et cette instinctive tendresse que nourrissent toutes les femmes pour les gouvernements à panache et despotiques, se sentaient, malgré elles, attirées vers cette prostituée pleine de dignité, dont les sentiments ressemblaient si fort aux leurs.

Nhưng Cục Mỡ lập tức nổi giận, vì cô theo phái Bonaparte. Cô đỏ hơn quả anh đào, và lắp bắp vì phẫn nộ: — Tôi chỉ muốn thấy các ông ở vào địa vị của ông ấy. Thế thì hay lắm đấy, vâng! Chính các ông đã phản bội con người ấy! Nếu bị những thằng ranh như các ông cai trị thì chỉ còn nước bỏ nước Pháp mà đi! — Cornudet, thản nhiên, vẫn giữ nụ cười khinh khỉnh và trịch thượng, nhưng người ta cảm thấy những lời thô tục sắp đến thì ông bá tước chen vào và, không dễ dàng, làm dịu cô gái đang tức giận, bằng cách tuyên bố đầy uy quyền rằng mọi ý kiến chân thành đều đáng tôn trọng. Tuy vậy bà bá tước và bà chủ xưởng, những người mang trong lòng nỗi căm vô lý của giới đứng đắn đối với nền Cộng hòa, và sự âu yếm bản năng mà mọi phụ nữ dành cho những chính quyền phô trương lộng lẫy và chuyên chế, không muốn mà vẫn thấy mình bị lôi cuốn về phía cô gái điếm đầy phẩm giá này, người có những tình cảm giống tình cảm của họ đến thế.

Le panier était vide. A dix on l'avait tari sans peine, en regrettant qu'il ne fût pas plus grand. La conversation continua quelque temps, un peu refroidie néanmoins depuis qu'on avait fini de manger.

Cái giỏ đã trống. Mười người đã vét cạn nó không khó, và tiếc rằng nó không lớn hơn. Câu chuyện còn tiếp một lúc, tuy nguội đi từ khi ăn xong.

La nuit tombait, l'obscurité peu à peu devint profonde, et le froid, plus sensible pendant les digestions, faisait frissonner Boule de Suif, malgré sa graisse. Alors Mme de Bréville lui proposa sa chaufferette dont le charbon, depuis le matin, avait été plusieurs fois renouvelé, et l'autre accepta tout de suite, car elle se sentait les pieds gelés. Mmes Carré-Lamadon et Loiseau donnèrent les leurs aux religieuses.

Đêm xuống, bóng tối dần trở nên dày, và cái lạnh, dễ cảm thấy hơn lúc tiêu hóa, khiến Cục Mỡ rùng mình, dù cô đầy mỡ. Bà de Bréville bèn mời cô cái lò sưởi chân, than trong đó từ sáng đã thay nhiều lần, và cô nhận ngay, vì chân cô lạnh cóng. Bà Carré-Lamadon và bà Loiseau đưa lò của mình cho hai bà sơ.

Le cocher avait allumé ses lanternes. Elles éclairaient d'une lueur vive un nuage de buée au-dessus de la croupe en sueur des timoniers, et, des deux côtés de la route, la neige qui semblait se dérouler sous le reflet mobile des lumières.

Người đánh xe đã đốt đèn. Đèn rọi ánh sáng chói lên một đám hơi nước trên mông ướt mồ hôi của đôi ngựa gần càng, và, hai bên đường, lên lớp tuyết như đang cuộn ra dưới ánh phản chiếu di động của ngọn đèn.

On ne distinguait plus rien dans la voiture; mais tout à coup un mouvement se fit entre Boule de Suif et Cornudet; et Loiseau, dont l'oeil fouillait l'ombre, crut voir l'homme à la grande barbe s'écarter vivement comme s'il eût reçu quelque bon coup lancé sans bruit.

Trong xe không còn nhìn rõ gì nữa; nhưng bỗng có một cử động giữa Cục Mỡ và Cornudet; và Loiseau, mắt dò trong bóng tối, tưởng thấy người đàn ông râu lớn vội né ra như thể vừa ăn một cú đánh khéo giáng không tiếng động.

Des petits points de feu parurent en avant sur la route. C'était Tôtes. On avait marché onze heures, ce qui, avec les deux heures de repos laissées en quatre fois aux chevaux pour manger l'avoine et souffler, faisait quatorze. On entra dans le bourg et devant l'Hôtel du Commerce on s'arrêta.

Những đốm lửa nhỏ hiện ra phía trước trên đường. Đó là Tôtes. Họ đã đi mười một giờ, cộng với hai giờ nghỉ chia làm bốn lần cho ngựa ăn yến mạch và thở, là mười bốn. Xe vào thị trấn và dừng trước Khách sạn Du Commerce.

La portière s'ouvrit! Un bruit bien connu fit tressaillir tous les voyageurs; c'étaient les heurts d'un fourreau de sabre sur le sol. Aussitôt la voix d'un Allemand cria quelque chose.

Cửa xe mở! Một tiếng quen thuộc làm tất cả hành khách giật mình; đó là tiếng vỏ gươm gõ xuống đất. Ngay sau đó giọng một người Đức hét lên điều gì đó.

Bien que la diligence fût immobile, personne ne descendait, comme si l'on se fût attendu à être massacré à la sortie. Alors le conducteur apparut, tenant à la main une de ses lanternes qui éclaira subitement jusqu'au fond de la voiture les deux rangs de têtes effarées, dont les bouches étaient ouvertes et les yeux écarquillés de surprise et d'épouvante.

Dù xe đã đứng yên, không ai xuống, như thể họ đợi bị giết ngay lúc bước ra. Bấy giờ người đánh xe hiện ra, tay cầm một cái đèn, đèn bỗng rọi sáng đến tận đáy xe hai hàng đầu hoảng hốt, miệng há hốc và mắt tròn xoe vì ngạc nhiên và kinh hoàng.

A côté du cocher se tenait, en pleine lumière, un officier allemand, un grand jeune homme excessivement mince et blond, serré dans son uniforme comme une fille en son corset, et portant sur le côté sa casquette plate et cirée qui le faisait ressembler au chasseur d'un hôtel anglais. Sa moustache démesurée, à longs poils droits, s'amincissant indéfiniment de chaque côté et terminée par un seul fil blond, si mince qu'on n'en apercevait pas la fin, semblait peser sur les coins de sa bouche, et, tirant la joue, imprimait aux lèvres un pli tombant.

Cạnh người đánh xe, dưới ánh sáng đầy đủ, đứng một sĩ quan Đức, một chàng trai cao, mỏng dính và tóc vàng, bó trong quân phục như cô gái trong áo nịt ngực, đội cái mũ lưỡi trai dẹt bóng nghiêng một bên làm hắn giống cậu bé trực của một khách sạn Anh. Bộ ria khổng lồ, lông dài thẳng, mỏng dần mãi hai bên và kết thúc bằng một sợi vàng duy nhất, mỏng đến nỗi không thấy chỗ cuối, dường như đè xuống hai khóe miệng, và kéo má, in lên môi một nếp trễ xuống.

Il invita en français d'Alsacien les voyageurs à sortir, disant d'un ton raide:«—Foulez-vous tescentre, messieurs et tames?»

Hắn mời hành khách xuống bằng thứ tiếng Pháp của người Alsace, nói giọng cứng: — Cắc ông cắc pà có xuống không nào?

Les deux bonnes soeurs obéirent les premières avec une docilité de saintes filles habituées à toutes les soumissions. Le comte et la comtesse parurent ensuite, suivis du manufacturier et de sa femme, puis de Loiseau poussant devant lui sa grande moitié. Celui-ci, en mettant pied à terre, dit à l'officier: «Bonjour monsieur», par un sentiment de prudence bien plus que par politesse. L'autre insolent comme les gens tout-puissants, le regarda sans répondre.

Hai bà sơ vâng lời trước tiên, với sự ngoan ngoãn của những bà sơ quen mọi sự phục tùng. Kế đến ông bá tước và bà bá tước, rồi ông chủ xưởng và vợ, rồi Loiseau đẩy người vợ to lớn đi trước. Ông này, khi đặt chân xuống đất, nói với viên sĩ quan: — Chào ông, — vì thận trọng nhiều hơn là vì lịch sự. Kẻ kia, xấc xược như những người toàn quyền, nhìn ông mà không đáp.

Boule de Suif et Cornudet, bien que près de la portière, descendirent les derniers, graves et hautains devant l'ennemi. La grosse fille tâchait de se dominer et d'être calme: le démoc tourmentait d'une main tragique et un peu tremblante sa longue barbe roussâtre. Ils voulaient garder de la dignité, comprenant qu'en ces rencontres-là chacun représente un peu son pays; et pareillement révoltés par la souplesse de leurs compagnons, elle, tâchait de se montrer plus fière que ses voisines, les femmes honnêtes, tandis que lui, sentant bien qu'il devait l'exemple, continuait en toute son attitude sa mission de résistance commencée au défoncement des routes.

Cục Mỡ và Cornudet, tuy ngồi gần cửa, xuống sau cùng, nghiêm nghị và kiêu hãnh trước kẻ thù. Cô gái mập cố tự chủ và giữ bình tĩnh: tên dân chủ vặn bộ râu hung dài bằng bàn tay bi tráng và hơi run. Họ muốn giữ phẩm giá, hiểu rằng trong những cuộc chạm mặt như thế mỗi người phần nào đại diện cho đất nước; và cùng bị xúc phạm vì sự mềm mỏng của các bạn đồng hành, cô cố tỏ ra kiêu hãnh hơn những người đàn bà đứng đắn ngồi cạnh, còn ông, biết mình phải làm gương, tiếp tục trong mọi thái độ sứ mệnh kháng cự đã bắt đầu từ việc đào xới đường sá.

On entra dans la vaste cuisine de l'auberge, et l'Allemand, s'étant fait présenter l'autorisation de départ signée par le général en chef et où étaient mentionnés les noms, le signalement et la profession de chaque voyageur, examina longuement tout ce monde, comparant les personnes aux renseignements écrits.

Họ vào gian bếp rộng của quán trọ, và người Đức, sau khi bắt trình giấy phép khởi hành do tổng chỉ huy ký, trong đó ghi tên, đặc điểm nhận dạng và nghề nghiệp từng hành khách, xem xét lâu cả đám người ấy, so sánh người với thông tin ghi trên giấy.

Puis il dit brusquement:—«C'est pien», et il disparut.

Rồi hắn nói cộc lốc: — Tược tồi, và biến mất.

Alors on respira. On avait faim encore; le souper fut commandé. Une demi-heure était nécessaire pour l'apprêter; et, pendant que deux servantes avaient l'air de s'en occuper, on alla visiter les chambres. Elles se trouvaient toutes dans un long couloir que terminait une porte vitrée marquée d'un numéro parlant.

Bấy giờ người ta mới thở. Vẫn còn đói; bữa tối được gọi. Cần nửa giờ để chuẩn bị; và trong khi hai cô hầu có vẻ lo việc ấy, người ta đi xem các phòng. Phòng đều ở trong một hành lang dài, cuối hành lang là một cánh cửa kính ghi một con số đầy ngụ ý.

Enfin on allait se mettre à table, quand le patron de l'auberge parut lui-même. C'était un ancien marchand de chevaux, un gros homme asthmatique, qui avait toujours des sifflements, des enrouements, des chants de glaires dans le larynx. Son père lui avait transmis le nom de Follenvie.

Cuối cùng người ta sắp ngồi vào bàn thì chính ông chủ quán xuất hiện. Đó là một người buôn ngựa cũ, một ông to béo hen suyễn, lúc nào cũng khò khè, khản giọng, đờm hát trong họng. Cha ông truyền lại cho ông cái tên Follenvie.

Il demanda:

Ông hỏi:

—Mademoiselle Élisabeth Rousset?

— Cô Élisabeth Rousset?

Boule de Suif tressaillit, se retourna:

Cục Mỡ giật mình, quay lại:

—C'est moi.

— Là tôi.

—Mademoiselle, l'officier prussien veut vous parler immédiatement.

— Thưa cô, viên sĩ quan Phổ muốn gặp cô ngay.

—A moi?

— Gặp tôi?

—Oui, si vous êtes bien mademoiselle Élisabeth Rousset.

— Vâng, nếu cô đúng là cô Élisabeth Rousset.

Elle se troubla, réfléchit une seconde, puis déclara carrément:

Cô bối rối, nghĩ một giây, rồi tuyên bố thẳng thừng:

—C'est possible, mais je n'irai pas.

— Có thể, nhưng tôi sẽ không đi.

Un mouvement se fit autour d'elle; chacun discutait, cherchait la cause de cet ordre. Le comte s'approcha:

Một sự xao động nổi lên quanh cô; ai nấy bàn tán, tìm nguyên nhân của mệnh lệnh ấy. Ông bá tước lại gần:

—Vous avez tort, madame, car votre refus peut amener des difficultés considérables, non seulement pour vous, mais même pour tous vos compagnons. Il ne faut jamais résister aux gens qui sont les plus forts. Cette démarche assurément ne peut présenter aucun danger; c'est sans doute pour quelque formalité oubliée.

— Thưa bà, bà nhầm rồi, vì việc bà từ chối có thể gây ra những khó khăn lớn, không chỉ cho bà mà cho cả những người đồng hành. Không bao giờ nên chống lại những kẻ mạnh hơn mình. Việc này chắc chắn không có gì nguy hiểm; hẳn chỉ vì một thủ tục nào đó bị quên.

Tout le monde se joignit à lui, on la pria, on la pressa, on la sermonna, et l'on finit par la convaincre; car tous redoutaient les complications qui pourraient résulter d'un coup de tête. Elle dit enfin:

Mọi người hùa theo ông, người ta nài, người ta thúc, người ta giảng giải, và rốt cuộc thuyết phục được cô; vì ai cũng sợ những rắc rối có thể sinh ra từ một hành động bồng bột. Cuối cùng cô nói:

—C'est pour vous que je le fais, bien sûr!

— Tôi làm vì các vị đấy, chắc chắn rồi!

La comtesse lui prit la main:

Bà bá tước nắm tay cô:

—Et nous vous remercions.

— Và chúng tôi cảm ơn cô.

Elle sortit. On l'attendit pour se mettre à table.

Cô đi ra. Người ta đợi cô để ngồi vào bàn.

Chacun se désolait de n'avoir pas été demandé à la place de cette fille violente et irascible, et préparait mentalement des platitudes pour le cas où on l'appellerait à son tour.

Ai cũng tiếc vì mình không được gọi thay cho cô gái nóng nảy và dễ cáu này, và trong đầu chuẩn bị sẵn những lời nịnh nhạt phòng khi đến lượt mình bị gọi.

Mais, au bout de dix minutes, elle reparut, soufflant, rouge à suffoquer, exaspérée. Elle balbutiait: «Oh! la canaille! la canaille!»

Nhưng chừng mười phút sau, cô trở lại, thở phì phò, đỏ đến nghẹt thở, giận dữ. Cô lắp bắp: — Ôi! đồ khốn! đồ khốn!

Tous s'empressaient pour savoir, mais elle ne dit rien; et comme le comte insistait, elle répondit avec une grande dignité: «Non, cela ne vous regarde pas, je ne peux pas parler.»

Mọi người xô lại hỏi, nhưng cô không nói gì; và khi ông bá tước nài, cô đáp rất đàng hoàng: — Không, không liên quan đến các vị, tôi không thể nói.

Alors on s'assit autour d'une haute soupière d'où sortait un parfum de choux. Malgré cette alerte, le souper fut gai. Le cidre était bon, le ménage Loiseau et les bonnes soeurs en prirent, par économie. Les autres demandèrent du vin; Cornudet réclama de la bière. Il avait une façon particulière de déboucher la bouteille, de faire mousser le liquide, de le considérer en penchant le verre, qu'il élevait ensuite entre la lampe et son oeil pour bien apprécier la couleur. Quand il buvait, sa grande barbe, qui avait gardé la nuance de son breuvage aimé, semblait tressaillir de tendresse; ses yeux louchaient pour ne point perdre de vue sa chope, et il avait l'air de remplir l'unique fonction pour laquelle il était né. On eût dit qu'il établissait en son esprit un rapprochement et comme une affinité entre les deux grandes passions qui occupaient toute sa vie: le Pale Ale et la Révolution; et assurément il ne pouvait déguster l'un sans songer à l'autre.

Thế là người ta ngồi quanh một cái tô súp cao bốc mùi bắp cải. Dù có sự cố ấy, bữa tối vẫn vui. Rượu táo ngon, hai vợ chồng Loiseau và các bà sơ dùng nó, cho tiết kiệm. Những người khác gọi rượu vang; Cornudet đòi bia. Ông có một cách riêng để mở chai, làm bọt nổi lên, ngắm chất lỏng bằng cách nghiêng ly, rồi nâng lên giữa ngọn đèn và con mắt để thưởng thức màu. Khi uống, bộ râu lớn, đã giữ màu của thức uống yêu thích, dường như rung lên vì âu yếm; mắt lác đi để khỏi rời cốc, và ông có vẻ đang làm chức năng duy nhất mà mình sinh ra để làm. Có thể nói trong đầu ông đang lập một sự liên hệ và một thứ ái lực giữa hai niềm đam mê lớn chiếm cả đời ông: Pale Ale và Cách mạng; và chắc chắn ông không thể nếm cái này mà không nghĩ đến cái kia.

M. et Mme Follenvie dînaient tout au bout de la table. L'homme, râlant comme une locomotive crevée, avait trop de tirage dans la poitrine pour pouvoir parler en mangeant; mais la femme ne se taisait jamais. Elle raconta toutes ses impressions à l'arrivée des Prussiens, ce qu'ils faisaient, ce qu'ils disaient, les exécrant, d'abord, parce qu'ils lui coûtaient de l'argent, et, ensuite, parce qu'elle avait deux fils à l'armée. Elle s'adressait surtout à la comtesse, flattée de causer avec une dame de qualité.

Ông bà Follenvie ăn tối ở tận cuối bàn. Người đàn ông, thở khò khè như đầu máy hỏng, hơi thở nặng nhọc đến nỗi không thể vừa ăn vừa nói; còn người đàn bà thì chẳng lúc nào ngớt. Bà kể hết ấn tượng của mình khi quân Phổ đến, chúng làm gì, chúng nói gì, bà ghét chúng, trước hết vì chúng tốn tiền của bà, sau là vì bà có hai con trai trong quân đội. Bà nói chủ yếu với bà bá tước, hãnh diện được chuyện trò với một phu nhân quyền quý.

Puis elle baissait la voix pour dire des choses délicates, et son mari, de temps en temps, l'interrompait:

Rồi bà hạ giọng nói những điều tế nhị, và chồng bà thỉnh thoảng ngắt lời:

—Tu ferais mieux de te taire, madame Follenvie. Mais elle n'en tenait aucun compte, et continuait:

— Bà nên im đi, bà Follenvie. Nhưng bà chẳng đếm xỉa, và tiếp tục:

—Oui, madame, ces gens-là ça ne fait que manger des pommes de terre et du cochon, et puis du cochon et des pommes de terre. Et il ne faut pas croire qu'ils sont propres.—Oh non!—Ils ordurent partout, sauf le respect que je vous dois. Et si vous les voyiez faire l'exercice pendant des heures et des jours; ils sont là tous dans un champ:—et marche en avant, et marche en arrière, et tourne par-ci, et tourne par-là.—S'ils cultivaient la terre au moins, ou s'ils travaillaient aux routes dans leur pays!—Mais non, madame, ces militaires, ça n'est profitable à personne! Faut-il que le pauvre peuple les nourrisse pour n'apprendre rien qu'à massacrer!—Je ne suis qu'une vieille femme sans éducation, c'est vrai, mais en les voyant qui s'esquintent le tempérament à piétiner du matin au soir, je me dis:—Quand il y a des gens qui font tant de découvertes pour être utiles, faut il que d'autres se donnent tant de mal pour être nuisibles! Vraiment, n'est-ce pas une abomination de tuer des gens qu'ils soient Prussiens, ou bien Anglais, ou bien Polonais, ou bien Français?—Si l'on se revenge sur quelqu'un qui vous a fait tort, c'est mal, puisqu'on vous condamne; mais quand on extermine nos garçons comme du gibier, avec des fusils, c'est donc bien, puisqu'on donne des décorations à celui qui en détruit le plus?—Non, voyez-vous, je ne comprendrai jamais ça!

— Vâng, thưa bà, mấy người ấy chỉ biết ăn khoai tây với thịt heo, rồi thịt heo với khoai tây. Và đừng tưởng họ sạch sẽ. — Ôi không! — Họ ỉa bậy khắp nơi, xin lỗi bà. Và nếu bà thấy họ tập luyện hàng giờ hàng ngày; họ ở đó cả bọn trong một cánh đồng: — và tiến lên, và lùi lại, và quay bên này, và quay bên kia. — Giá họ ít ra cày ruộng, hay làm đường ở xứ họ! — Nhưng không, thưa bà, mấy ông lính ấy chẳng làm lợi cho ai! Dân nghèo phải nuôi họ chỉ để họ học mỗi chuyện giết người! — Tôi chỉ là một bà già không học hành, đúng thế, nhưng thấy họ làm hao mòn sức khỏe vì giậm chân từ sáng đến tối, tôi tự nhủ: — Trong khi có những người nghĩ ra bao nhiêu phát minh để làm ích, thì lại có những người tốn bao công sức để làm hại! Thật là ghê tởm, phải không, giết người ta dù là Phổ, hay Anh, hay Ba Lan, hay Pháp? — Nếu mình trả thù một người đã làm hại mình thì là xấu, vì người ta kết án mình; nhưng khi người ta tiêu diệt con trai mình như thú săn, bằng súng, thì lại tốt, vì người ta ban huân chương cho kẻ giết nhiều nhất? — Không, ông bà thấy đấy, tôi sẽ không bao giờ hiểu nổi chuyện này!

Cornudet éleva la voix:

Cornudet cao giọng:

—La guerre est une barbarie quand on attaque un voisin paisible; c'est un devoir sacré quand on défend la patrie.

— Chiến tranh là sự man rợ khi người ta tấn công một người láng giềng hiền hòa; là bổn phận thiêng liêng khi người ta bảo vệ tổ quốc.

La vieille femme baissa la tête:

Bà già cúi đầu:

—Oui, quand on se défend, c'est autre chose; mais si l'on ne devrait pas plutôt tuer tous les rois qui font ça pour leur plaisir?

— Vâng, khi tự vệ thì là chuyện khác; nhưng chẳng phải nên giết hết các ông vua làm chuyện ấy cho thỏa thích sao?

L'oeil de Cornudet s'enflamma:

Mắt Cornudet bừng lửa:

—Bravo, citoyenne! dit-il.

— Hoan hô, bà công dân! — ông nói.

M. Carré-Lamadon réfléchissait profondément. Bien qu'il fût fanatique des illustres capitaines, le bon sens de cette paysanne le faisait songer à l'opulence qu'apporteraient dans un pays tant de bras inoccupés et par conséquent ruineux, tant de forces qu'on entretient improductives, si on les employait aux grands travaux industriels qu'il faudra des siècles pour achever.

Ông Carré-Lamadon suy nghĩ sâu. Tuy ông là người hâm mộ các vị đại tướng lừng danh, lẽ phải của bà nông dân này làm ông nghĩ đến sự giàu có mà bao nhiêu cánh tay nhàn rỗi, và do đó gây tốn kém, bao nhiêu sức lực bị nuôi mà không sản xuất, sẽ mang lại cho một đất nước nếu được dùng vào những công trình công nghiệp lớn mà phải hàng thế kỷ mới hoàn thành.

Mais Loiseau, quittant sa place, alla causer tout bas avec l'aubergiste. Le gros homme riait, toussait, crachait; son énorme ventre sautillait de joie aux plaisanteries de son voisin, et il lui acheta six feuillettes de bordeaux pour le printemps, quand les Prussiens seraient partis.

Nhưng Loiseau rời chỗ, đến nói thì thầm với ông chủ quán. Ông to béo cười, ho, khạc nhổ; cái bụng khổng lồ nhảy lên vì vui trước những câu đùa của người bên cạnh, và ông mua của Loiseau sáu thùng bordeaux cho mùa xuân, khi quân Phổ đã đi.

Le souper à peine achevé, comme on était brisé de fatigue, on se coucha.

Bữa tối vừa xong, vì mệt rã rời, mọi người đi ngủ.

Cependant Loiseau, qui avait observé les choses, fit mettre au lit son épouse, puis colla tantôt son oreille et tantôt son oeil au trou de la serrure, pour tâcher de découvrir ce qu'il appelait: «les mystères du corridor ». Au bout d'une heure environ, il entendit un frôlement, regarda bien vite, et aperçut Boule de Suif qui paraissait plus replète encore sous un peignoir de cachemire bleu, brodé de dentelles blanches. Elle tenait un bougeoir à la main et se dirigeait vers le gros numéro tout au fond du couloir. Mais une porte, à côté, s'entr'ouvrit, et, quand elle revint au bout de quelques minutes, Cornudet, en bretelles, la suivait. Ils parlaient bas, puis ils s'arrêtèrent. Boule de Suif semblait défendre l'entrée de sa chambre avec énergie. Loiseau, malheureusement, n'entendait pas les paroles, mais, à la fin, comme ils élevaient la voix, il put en saisir quelques-unes. Cornudet insistait avec vivacité. Il disait:

Tuy nhiên Loiseau, đã quan sát mọi việc, cho vợ lên giường, rồi lúc áp tai lúc áp mắt vào lỗ khóa để tìm biết cái ông gọi là: “những bí ẩn của hành lang”. Khoảng một giờ sau, ông nghe một tiếng sột soạt, vội nhìn, và thấy Cục Mỡ, trông còn đầy đặn hơn trong chiếc áo choàng cashmere xanh viền ren trắng. Cô cầm một cái chân nến trong tay và đi về phía cái số to tận cuối hành lang. Nhưng một cánh cửa bên cạnh he hé mở, và khi cô quay lại sau vài phút, Cornudet, mặc quần đeo dây, theo sau cô. Họ nói khẽ, rồi dừng lại. Cục Mỡ dường như đang quyết liệt giữ cửa phòng mình. Loiseau, tiếc thay, không nghe được lời nào, nhưng rốt cuộc, khi họ cao giọng, ông nghe được vài câu. Cornudet nài rất sôi nổi. Ông nói:

—Voyons, vous êtes bête, qu'est-ce que ça vous fait?

— Nào, cô ngốc quá, có sao đâu?

Elle avait l'air indigné et répondit:

Cô có vẻ phẫn nộ và đáp:

—Non, mon cher, il y a des moments où ces choses-là ne se font pas; et puis, ici, ce serait une honte.

— Không, anh ạ, có những lúc những chuyện ấy không làm được; mà lại, ở đây, thì nhục lắm.

Il ne comprenait point, sans doute, et demanda pourquoi. Alors elle s'emporta, élevant encore le ton:

Ông chắc không hiểu và hỏi tại sao. Bấy giờ cô nổi nóng, cao giọng thêm:

—Pourquoi? Vous ne comprenez pas pourquoi? Quand il y a des Prussiens dans la maison, dans la chambre à côté, peut-être?

— Tại sao? Anh không hiểu tại sao à? Khi có quân Phổ trong nhà, có khi ở ngay phòng bên?

Il se tut. Cette pudeur patriotique de catin qui ne se laissait point caresser près de l'ennemi, dut réveiller en son coeur sa dignité défaillante, car, après l'avoir seulement embrassée, il regagna sa porte à pas de loup.

Ông im. Cái e thẹn yêu nước của con điếm, nhất quyết không cho ai vuốt ve gần kẻ thù ấy, hẳn đã đánh thức trong lòng ông phẩm giá đang suy yếu, vì sau khi chỉ hôn cô, ông rón rén về cửa mình.

Loiseau, très allumé, quitta la serrure, battit un entrechat dans sa chambre, mit son madras, souleva le drap sous lequel gisait la dure carcasse de sa compagne qu'il réveilla d'un baiser en murmurant: «M'aimes-tu, chérie?»

Loiseau, bốc lửa, rời lỗ khóa, nhảy tưng lên một cú như vũ công trong phòng, đội cái khăn madras, vén tấm chăn dưới đó nằm cái thân xác cứng của bà vợ, đánh thức bà bằng một nụ hôn và thì thầm: — Em có yêu anh không, cưng?

Alors toute la maison devint silencieuse. Mais bientôt s'éleva quelque part, dans une direction indéterminée qui pouvait être la cave aussi bien que le grenier, un ronflement puissant, monotone, régulier, un bruit sourd et prolongé, avec des tremblements de chaudière sous pression. M. Follenvie dormait.

Rồi cả quán trọ trở nên im lặng. Nhưng chẳng mấy chốc một nơi nào đó, theo hướng không xác định, có thể là hầm mà cũng có thể là gác, vang lên một tiếng ngáy mạnh, đều đều, đơn điệu, một tiếng trầm kéo dài, với những rung động của nồi hơi chịu áp suất. Ông Follenvie đang ngủ.

Comme on avait décidé qu'on partirait à huit heures le lendemain, tout le monde se trouva dans la cuisine; mais la voiture, dont la bâche avait un toit de neige, se dressait solitaire au milieu de la cour, sans chevaux et sans conducteur. On chercha en vain celui-ci dans les écuries, dans les fourrages, dans les remises. Alors tous les hommes se résolurent à battre le pays et ils sortirent. Ils se trouvèrent sur la place, avec l'église au fond, et, des deux côtés, des maisons basses où l'on apercevait des soldats prussiens. Le premier qu'ils virent épluchait des pommes de terre. Le second, plus loin, lavait la boutique du coiffeur. Un autre, barbu jusqu'aux yeux, embrassait un mioche qui pleurait et le berçait sur ses genoux pour tâcher de l'apaiser; et les grosses paysannes dont les hommes étaient à «l'armée de la guerre», indiquaient par signes à leurs vainqueurs obéissants le travail qu'il fallait entreprendre: fendre du bois, tremper la soupe, moudre le café; un d'eux même lavait le linge de son hôtesse, une aïeule tout impotente.

Vì đã quyết định khởi hành lúc tám giờ sáng hôm sau, mọi người có mặt trong bếp; nhưng chiếc xe, mui phủ đầy tuyết, đứng lẻ loi giữa sân, không ngựa, không người đánh xe. Họ tìm người ấy vô ích trong chuồng ngựa, trong kho cỏ, trong nhà để xe. Bấy giờ tất cả đàn ông quyết định đi dò khắp vùng và họ ra ngoài. Họ ra quảng trường, nhà thờ ở phía cuối, và hai bên là những ngôi nhà thấp trong đó thấy lính Phổ. Tên đầu tiên họ thấy đang gọt khoai tây. Tên thứ hai, xa hơn, đang rửa tiệm cắt tóc. Một tên khác, râu rậm đến tận mắt, đang hôn một đứa nhóc khóc và ru nó trên đầu gối để dỗ; và những bà nông dân to lớn có chồng đang ở “đội quân chiến tranh”, ra hiệu cho những kẻ thắng ngoan ngoãn của mình biết việc phải làm: bổ củi, ngâm bánh vào súp, xay cà phê; thậm chí một tên đang giặt đồ cho bà chủ nhà, một bà cụ liệt hoàn toàn.

Le comte, étonné, interrogea le bedeau qui sortait du presbytère. Le vieux rat d'église lui répondit: «Oh! ceux-là ne sont pas méchants; c'est pas des Prussiens à ce qu'on dit. Ils sont de plus loin; je ne sais pas bien d'où; et ils ont tous laissé une femme et des enfants au pays; ça ne les amuse pas, la guerre, allez! Je suis sûr qu'on pleure bien aussi là-bas après les hommes; et ça fournira une fameuse misère chez eux comme chez nous. Ici, encore, on n'est pas trop malheureux pour le moment, parce qu'ils ne font pas de mal et qu'ils travaillent comme s'ils étaient dans leurs maisons. Voyez-vous, monsieur, entre pauvres gens, faut bien qu'on s'aide ... C'est les grands qui font la guerre.»

Ông bá tước, ngạc nhiên, hỏi người trông nom nhà thờ vừa ra khỏi nhà xứ. Ông già chuột nhà thờ đáp: — Ôi! mấy người này không xấu đâu; nghe nói họ không phải là quân Phổ. Họ từ xa hơn; tôi không rõ ở đâu; và ai cũng bỏ vợ con ở quê; họ chẳng vui gì với chiến tranh đâu, ông ạ! Tôi chắc ở bên ấy người ta cũng khóc những người đàn ông, và nó sẽ gây một cảnh khốn cùng ghê gớm bên họ cũng như bên ta. Ở đây, hiện thời, cũng chưa đến nỗi khổ, vì họ không làm hại ai và làm việc như thể ở nhà họ vậy. Ông thấy đấy, thưa ông, giữa người nghèo với nhau, phải giúp nhau chứ... Chính bọn người lớn mới gây chiến.

Cornudet, indigné de l'entente cordiale établie entre les vainqueurs et les vaincus, se retira, préférant s'enfermer dans l'auberge. Loiseau eut un mot pour rire: «Ils repeuplent.» M. Carré-Lamadon eut un mot grave: «Ils réparent.» Mais on ne trouvait pas le cocher. A la fin on le découvrit dans le café du village, attablé fraternellement avec l'ordonnance de l'officier. Le comte l'interpella:

Cornudet, phẫn nộ vì sự đồng thuận thân mật giữa kẻ thắng và kẻ thua, đi ra, thích nhốt mình trong quán trọ. Loiseau có một câu để đùa: — Họ đang làm cho dân đông thêm. — Ông Carré-Lamadon có một câu nghiêm trang: — Họ đang sửa chữa. — Nhưng không tìm thấy người đánh xe. Cuối cùng người ta phát hiện anh ở quán cà phê của làng, ngồi cùng bàn thân mật với người hầu cận của viên sĩ quan. Ông bá tước gọi anh ta lại hỏi:

—Ne vous avait-on pas donné l'ordre d'atteler pour huit heures?

— Người ta chẳng ra lệnh cho anh thắng ngựa lúc tám giờ sao?

—Ah! bien oui, mais on m'en a donné un autre depuis.

— À, có chứ, nhưng sau đó người ta đã cho tôi một lệnh khác.

—Lequel?

— Lệnh gì?

—De ne pas atteler du tout.

— Là không được thắng ngựa gì hết.

—Qui vous a donné cet ordre?

— Ai ra lệnh cho anh thế?

—Ma foi! le commandant prussien.

— Trời ạ! Thì viên chỉ huy Phổ chứ ai.

—Pourquoi?

— Vì sao?

—Je n'en sais rien. Allez lui demander. On me défend d'atteler, moi je n'attelle pas.—Voilà.

— Tôi không biết. Cứ đi mà hỏi ông ta. Người ta cấm tôi thắng ngựa thì tôi không thắng. Có thế thôi.

—C'est lui-même qui vous a dit cela?

— Chính ông ta nói với anh như vậy sao?

—Non, monsieur, c'est l'aubergiste qui m'a donné l'ordre de sa part.

— Không, thưa ông, chủ quán trọ là người truyền lệnh ấy cho tôi, nhân danh ông ta.

—Quand ça?

— Hồi nào?

—Hier soir, comme j'allais me coucher. Les trois hommes rentrèrent fort inquiets.

— Tối qua, lúc tôi sắp đi ngủ. Ba người đàn ông trở vào, lòng lo ngay ngáy.

On demanda M. Follenvie, mais la servante répondit que Monsieur, à cause de son asthme, ne se levait jamais avant dix heures. Il avait même formellement défendu de le réveiller plus tôt, excepté en cas d'incendie.

Họ cho gọi ông Follenvie, nhưng cô hầu đáp rằng ông chủ, vì bệnh suyễn, không bao giờ dậy trước mười giờ. Ông còn dặn dứt khoát là đừng đánh thức sớm hơn, trừ khi có hỏa hoạn.

On voulut voir l'officier, mais cela était impossible absolument, bien qu'il logeât dans l'auberge, M. Follenvie seul était autorisé à lui parler pour les affaires civiles. Alors on attendit. Les femmes remontèrent dans leurs chambres, et des futilités les occupèrent.

Họ muốn gặp viên sĩ quan, nhưng tuyệt đối không được, dù y trọ ngay trong quán; chỉ có ông Follenvie được phép nói chuyện với y về những việc dân sự. Vậy là họ chờ. Các bà lên lại phòng, loay hoay với những chuyện vặt vãnh.

Cornudet s'installa sous la haute cheminée de la cuisine où flambait un grand feu. Il se fit apporter là une des petites tables du café, une canette, et il tira sa pipe qui jouissait parmi les démocrates d'une considération presque égale à la sienne, comme si elle avait servi la patrie en servant à Cornudet. C'était une superbe pipe en écume admirablement culottée, aussi noire que les dents de son maître, mais parfumée, recourbée, luisante, familière à sa main, et complétant sa physionomie. Et il demeura immobile, les yeux tantôt fixés sur la flamme du foyer, tantôt sur la mousse qui couronnait sa chope; et chaque fois qu'il avait bu, il passait d'un air satisfait ses longs doigts maigres dans ses longs cheveux gras pendant qu'il humait sa moustache frangée d'écume.

Cornudet kê mình dưới ống khói cao của gian bếp, nơi một đống lửa lớn đang cháy rực. Ông cho bưng ra đó một chiếc bàn nhỏ của quán cà phê, một vại bia, rồi rút tẩu ra. Chiếc tẩu ấy trong giới dân chủ được trọng vọng gần ngang chính ông, cứ như thể nó đã phụng sự Tổ quốc khi phụng sự Cornudet. Đó là một chiếc tẩu bọt biển tuyệt đẹp, ám khói một cách đáng nể, đen như hàm răng của chủ nó, nhưng thơm, cong, bóng loáng, quen tay, và hoàn tất diện mạo của ông. Ông ngồi bất động, mắt lúc nhìn ngọn lửa trong lò, lúc nhìn lớp bọt phủ trên vại bia; và mỗi lần uống xong, ông lại hài lòng luồn những ngón tay dài gầy vào mái tóc dài bết dầu, trong khi hít hà hàng ria còn viền bọt.

Loiseau, sous prétexte de se dégourdir les jambes, alla placer du vin aux débitants du pays. Le comte et le manufacturier se mirent à causer politique. Ils prévoyaient l'avenir de la France. L'un croyait aux d'Orléans, l'autre à un sauveur inconnu, un héros qui se révèlerait quand tout serait désespéré: un du Guesclin, une Jeanne d'Arc peut-être? ou un autre Napoléon Ier? Ah! si le prince impérial n'était pas si jeune! Cornudet, les écoutant, souriait en homme qui sait le mot des destinées. Sa pipe embaumait la cuisine.

Loiseau lấy cớ duỗi chân cho đỡ tê, đi chào hàng rượu cho các chủ quán trong vùng. Ông bá tước và ông chủ xưởng quay ra bàn chính trị. Họ đoán định tương lai nước Pháp. Người này tin vào nhà Orléans, người kia tin vào một đấng cứu tinh vô danh, một anh hùng sẽ lộ diện khi mọi sự đã tuyệt vọng: một du Guesclin chăng, một Jeanne d'Arc chăng? hay một Napoléon Đệ nhất khác? Ôi! giá hoàng thái tử đừng quá trẻ! Cornudet nghe họ, mỉm cười như người nắm được lời giải của vận mệnh. Chiếc tẩu của ông xông thơm cả gian bếp.

Comme dix heures sonnaient, M. Follenvie parut. On l'interrogea bien vite; mais il ne put que répéter deux ou trois fois, sans une variante, ces paroles: L'officier m'a dit comme ça: «Monsieur Follenvie, vous défendrez qu'on attelle demain la voiture de ces voyageurs. Je ne veux pas qu'ils partent sans mon ordre. Vous entendez. Ça suffit.»

Mười giờ điểm thì ông Follenvie xuất hiện. Người ta hỏi dồn; nhưng ông chỉ nhắc lại được hai ba lần, không sai một chữ, những lời này: viên sĩ quan nói với tôi như vầy: — Ông Follenvie, ông sẽ cấm thắng xe cho đám khách đó ngày mai. Tôi không muốn họ đi khi chưa có lệnh của tôi. Ông nghe rõ chưa. Thế là đủ.

Alors on voulut voir l'officier. Le comte lui envoya sa carte où M. Carré-Lamadon ajouta son nom et tous ses titres. Le Prussien fit répondre qu'il admettrait ces deux hommes à lui parler quand il aurait déjeuné, c'est-à-dire vers une heure.

Thế là họ muốn gặp viên sĩ quan. Ông bá tước gửi danh thiếp, ông Carré-Lamadon thêm tên mình cùng đủ mọi chức danh vào đó. Người Phổ cho trả lời rằng y sẽ tiếp hai ông ấy khi đã dùng bữa trưa xong, tức là khoảng một giờ.

Les dames reparurent et l'on mangea quelque peu, malgré l'inquiétude. Boule de Suif semblait malade et prodigieusement troublée.

Các bà xuống lại và mọi người ăn qua loa, dù lòng bất an. Cục Mỡ có vẻ ốm và rối loạn khác thường.

On achevait le café quand l'ordonnance vint chercher ces messieurs.

Họ đang uống nốt cà phê thì người lính hầu tới tìm các ông.

Loiseau se joignit aux deux premiers; mais comme on essayait d'entraîner Cornudet pour donner plus de solennité à leur démarche, il déclara fièrement qu'il entendait n'avoir jamais aucun rapport avec les Allemands; et il se remit dans sa cheminée, demandant une autre canette. Les trois hommes montèrent et furent introduits dans la plus belle chambre de l'auberge où l'officier les reçut, étendu dans un fauteuil, les pieds sur la cheminée, fumant une longue pipe de porcelaine, et enveloppé par une robe de chambre flamboyante, dérobée sans doute dans la demeure abandonnée de quelques bourgeois de mauvais goût. Il ne se leva pas, ne les salua pas, ne les regarda pas. Il présentait un magnifique échantillon de la goujaterie naturelle au militaire victorieux.

Loiseau nhập bọn với hai người kia; nhưng khi họ định lôi Cornudet theo cho cuộc đến thăm thêm phần trang trọng, ông ta ngạo nghễ tuyên bố rằng ông không có và sẽ không bao giờ có quan hệ nào với người Đức; rồi ông ngồi lại chỗ ống khói, gọi thêm một vại bia. Ba người đàn ông lên lầu và được đưa vào căn phòng đẹp nhất quán trọ, nơi viên sĩ quan tiếp họ, nằm dài trong chiếc ghế bành, gác chân lên bệ lò sưởi, hút một chiếc tẩu sứ dài, khoác tấm áo ngủ rực rỡ, hẳn là lấy trộm trong nhà bỏ hoang của mấy tay tư sản thiếu thẩm mỹ nào đó. Y không đứng dậy, không chào, không thèm nhìn họ. Y là một mẫu mực tuyệt hảo của thói thô lỗ vốn có ở người lính chiến thắng.

Au bout de quelques instants il dit enfin:

Một lát sau, cuối cùng y nói:

—Qu'est-ce que fous foulez?

— Cắc ông muốn cái gì?

Le comte prit la parole:

Ông bá tước lên tiếng:

—Nous désirons partir, Monsieur.

— Thưa ngài, chúng tôi muốn lên đường.

—Non.

— Không.

—Oserai-je vous demander la cause de ce refus?

— Dám hỏi nguyên do của sự từ chối này chăng?

—Parce que che ne feux pas.

— Fì tôi không muốn.

—Je vous ferai respectueusement observer, Monsieur, que votre général en chef nous a délivré une permission de départ pour gagner Dieppe; et je ne pense pas que nous ayons rien fait pour mériter vos rigueurs.

— Xin phép được trân trọng lưu ý ngài rằng vị tổng tư lệnh của ngài đã cấp cho chúng tôi giấy phép đi Dieppe; và tôi không nghĩ chúng tôi đã làm gì đáng phải chịu sự nghiêm khắc của ngài.

—Che ne feux pas ... foilà tout ... Fous poufez tescentre.

— Tôi không muốn ... có thế thôi ... Cắc ông có thể xuống đi.

S'étant inclinés tous les trois, ils se retirèrent.

Cả ba cúi chào rồi lui ra.

L'après-midi fut lamentable. On ne comprenait rien à ce caprice d'Allemand; et les idées les plus singulières troublaient les têtes. Tout le monde se tenait dans la cuisine et l'on discutait sans fin, imaginant des choses invraisemblables. On voulait peut-être les garder comme otages—mais dans quel but?—ou les emmener prisonniers? ou, plutôt, leur demander une rançon considérable? A cette pensée, une panique les affola. Les plus riches étaient les plus épouvantés, se voyant déjà contraints, pour racheter leur vie, de verser des sacs pleins d'or entre les mains de ce soldat insolent. Ils se creusaient la cervelle pour découvrir des mensonges acceptables, dissimuler leurs richesses, se faire passer pour pauvres, très pauvres. Loiseau enleva sa chaîne de montre et la cacha dans sa poche. La nuit qui tombait augmenta les appréhensions. La lampe fut allumée, et comme on avait encore deux heures avant le dîner, Mme Loiseau proposa une partie de trente-et-un. Ce serait une distraction. On accepta. Cornudet lui-même, ayant éteint sa pipe par politesse, y prit part.

Buổi chiều thật thảm hại. Chẳng ai hiểu nổi cái thói thất thường của gã Đức ấy; và những ý nghĩ kỳ quặc nhất làm đầu óc người ta rối bời. Mọi người ngồi cả trong bếp và bàn cãi không dứt, tưởng tượng ra đủ chuyện khó tin. Có lẽ y muốn giữ họ làm con tin, nhưng để làm gì? hay bắt họ đi làm tù binh? hay đúng hơn, đòi họ một món tiền chuộc khổng lồ? Nghĩ đến đó, cơn hoảng loạn làm họ cuống lên. Những người giàu nhất là những người khiếp nhất, đã thấy mình buộc phải đổ từng túi vàng vào tay gã lính xấc xược ấy để chuộc mạng. Họ vắt óc tìm những lời nói dối nghe được, để giấu của cải, để giả làm người nghèo, rất nghèo. Loiseau tháo dây đồng hồ và giấu vào túi. Đêm xuống càng thêm nỗi lo sợ. Đèn được thắp lên, và vì còn hai tiếng nữa mới đến bữa tối, bà Loiseau đề nghị chơi một ván ba mươi mốt. Cũng là một cách giải khuây. Mọi người nhận lời. Đến Cornudet cũng dập tẩu, vì lịch sự, mà tham gia.

Le comte battit les cartes—donna—Boule de Suif avait trente-et-un d'emblée; et bientôt l'intérêt de la partie apaisa la crainte qui hantait les esprits. Mais Cornudet s'aperçut que le ménage Loiseau s'entendait pour tricher.

Ông bá tước xào bài, chia bài; Cục Mỡ được ba mươi mốt ngay từ đầu; và chẳng mấy chốc, sự say mê ván bài làm dịu nỗi sợ ám ảnh các đầu óc. Nhưng Cornudet nhận ra vợ chồng Loiseau thông đồng gian lận.

Comme on allait se mettre à table, M. Follenvie reparut; et, de sa voix graillonnante, il prononça: «L'officier prussien fait demander à Mlle Elisabeth Rousset si elle n'a pas encore changé d'avis.»

Khi mọi người sắp vào bàn ăn, ông Follenvie lại xuất hiện; và bằng giọng khàn khàn, ông nói: — Viên sĩ quan Phổ cho hỏi cô Élisabeth Rousset xem cô đã đổi ý chưa.

Boule de Suif resta debout, toute pâle; puis, devenant subitement cramoisie, elle eut un tel étouffement de colère qu'elle ne pouvait plus parler. Enfin elle éclata: «Vous lui direz à cette crapule, à ce saligaud, à cette Charogne de Prussien, que jamais je ne voudrai; vous entendez bien, jamais, jamais, jamais.»

Cục Mỡ đứng sững, mặt tái nhợt; rồi bỗng đỏ bừng, cơn giận làm cô nghẹn đến không nói nổi. Cuối cùng cô bùng lên: — Ông nói với cái đồ cặn bã ấy, cái đồ khốn nạn ấy, cái thằng Phổ thối thây ấy, rằng không đời nào tôi chịu; ông nghe rõ chứ, không đời nào, không đời nào, không đời nào.

Le gros aubergiste sortit. Alors Boule de Suif fut entourée, interrogée, sollicitée par tout le monde de dévoiler le mystère de sa visite. Elle résista d'abord; mais l'exaspération domina bientôt: «Ce qu'il veut?... ce qu'il veut? Il veut coucher avec moi!» cria-t-elle. Personne ne se choqua du mot, tant l'indignation fut vive. Cornudet brisa sa chope en la reposant violemment sur la table. C'était une clameur de réprobation contre ce soudard ignoble, un souffle de colère, une union de tous pour la résistance, comme si l'on eût demandé à chacun une partie du sacrifice exigé d'elle. Le comte déclara avec dégoût que ces gens-là se conduisaient à la façon des anciens barbares. Les femmes surtout témoignèrent à Boule de Suif une commisération énergique et caressante. Les bonnes soeurs, qui ne se montraient qu'aux repas, avaient baissé la tête et ne disaient rien.

Ông chủ quán béo đi ra. Bấy giờ mọi người vây quanh Cục Mỡ, hỏi han, nài nỉ cô tiết lộ bí mật của cuộc viếng thăm. Lúc đầu cô cưỡng lại; nhưng cơn phẫn uất chẳng mấy chốc thắng thế: — Hắn muốn gì ư?... hắn muốn gì ư? Hắn muốn ngủ với tôi! — cô hét lên. Không ai thấy chướng vì lời ấy, cơn phẫn nộ dữ dội đến thế. Cornudet đặt mạnh vại bia xuống bàn làm vỡ nó. Đó là một tiếng ồ lên phản đối tên lính tráng thô bạo hèn hạ, một luồng giận dữ, một sự đồng lòng chống cự, như thể người ta đòi mỗi người gánh một phần hy sinh đang đòi ở cô. Ông bá tước tuyên bố bằng giọng ghê tởm rằng bọn người ấy cư xử như những kẻ man rợ thời cổ. Nhất là các bà, họ biểu lộ với Cục Mỡ một lòng xót thương nồng nhiệt và âu yếm. Hai bà sơ, chỉ lộ mặt vào các bữa ăn, đã cúi đầu và không nói gì.

On dîna néanmoins lorsque la première fureur fut apaisée; mais on parla peu: on songeait.

Dẫu vậy, khi cơn thịnh nộ đầu tiên đã dịu, họ cũng dùng bữa tối; nhưng ít ai nói: người ta mải nghĩ.

Les dames se retirèrent de bonne heure; et les hommes, tout en fumant, organisèrent un écarté auquel fut convié M. Follenvie qu'on avait l'intention d'interroger habilement sur les moyens à employer pour vaincre la résistance de l'officier. Mais il ne songeait qu'à ses cartes, sans rien écouter, sans rien répondre; et il répétait sans cesse: «Au jeu, messieurs, au jeu.» Son attention était si tendue qu'il en oubliait de cracher, ce qui lui mettait parfois des points d'orgue dans la poitrine. Ses poumons sifflants donnaient toute la gamme de l'asthme, depuis les notes graves et profondes jusqu'aux enrouements aigus des jeunes coqs essayant de chanter.

Các bà đi nghỉ sớm; còn các ông, vừa hút thuốc vừa mở một ván écarté, rủ cả ông Follenvie vào, với ý định khéo léo dò hỏi ông xem dùng cách nào để thắng sự cự tuyệt của viên sĩ quan. Nhưng ông chỉ nghĩ đến bài của mình, chẳng nghe gì, chẳng đáp gì; và cứ lặp đi lặp lại: — Chơi đi, các ông, chơi đi. Ông tập trung cao độ đến nỗi quên cả khạc, khiến đôi lúc trong ngực ông có những quãng ngân dài. Hai lá phổi khò khè của ông tuôn ra đủ thang âm của chứng suyễn, từ những nốt trầm sâu đến những tiếng rè the thé của gà trống non tập gáy.

Il refusa même de monter, quand sa femme, qui tombait de sommeil, vint le chercher. Alors elle partit toute seule, car elle était «du matin», toujours levée avec le soleil, tandis que son homme était «du soir», toujours prêt à passer la nuit avec des amis. Il lui cria: «Tu placeras mon lait de poule devant le feu,» et se remit à sa partie. Quand on vit bien qu'on n'en pouvait rien tirer, on déclara qu'il était temps de s'en aller, et chacun gagna son lit.

Ông còn từ chối lên lầu khi vợ ông, buồn ngủ rũ rượi, xuống gọi. Thế là bà đi một mình, vì bà là người “của buổi sáng”, bao giờ cũng dậy cùng mặt trời, còn chồng bà là người “của buổi tối”, lúc nào cũng sẵn sàng thức trắng đêm với bạn bè. Ông gọi với theo: — Bà để cốc sữa trứng của tôi trước lò lửa nhé, — rồi quay lại ván bài. Khi thấy chẳng moi được gì ở ông, họ tuyên bố đã đến giờ đi ngủ, và ai nấy về giường.

On se leva encore d'assez bonne heure le lendemain avez un espoir indéterminé, un désir plus grand de s'en aller, une terreur du jour à passer dans cette horrible petite auberge.

Hôm sau họ lại dậy khá sớm, với một niềm hy vọng mơ hồ, một nỗi khao khát ra đi lớn hơn, một nỗi sợ phải sống nốt ngày hôm đó trong cái quán trọ nhỏ ghê rợn này.

Hélas! les chevaux restaient à l'écurie, le cocher demeurait invisible. On alla, par désoeuvrement, tourner autour de la voiture.

Than ôi! ngựa vẫn nằm trong chuồng, bác đánh xe vẫn biệt tăm. Vì rảnh rỗi, người ta đi lòng vòng quanh cỗ xe.

Le déjeuner fut bien triste; et il s'était produit comme un refroidissement vis-à-vis de Boule de Suif, car la nuit, qui porte conseil, avait un peu modifié les jugements. On en voulait presque à cette fille, maintenant, de n'avoir pas été trouver secrètement le Prussien, afin de ménager, au réveil, une bonne surprise à ses compagnons. Quoi de plus simple? Qui l'eût su, d'ailleurs? Elle aurait pu sauver les apparences en faisant dire à l'officier qu'elle prenait en pitié leur détresse. Pour elle, ça avait si peu d'importance!

Bữa trưa buồn thảm; và có một sự lạnh nhạt đối với Cục Mỡ, bởi đêm vốn là lúc người ta nghĩ ra điều khôn hơn, đã phần nào đổi thay các phán xét. Giờ đây người ta gần như oán cô gái này đã không bí mật tìm đến gã Phổ, để sáng ra dành cho các bạn đồng hành một niềm bất ngờ dễ chịu. Có gì giản dị hơn? Mà ai biết được, nói cho cùng? Cô có thể giữ thể diện bằng cách nhắn viên sĩ quan rằng cô thương tình cảnh khốn đốn của họ. Với cô, chuyện ấy có đáng gì đâu!

Mais personne n'avouait encore ces pensées.

Nhưng chưa ai thú nhận những ý nghĩ ấy.

Dans l'après-midi, comme on s'ennuyait à périr, le comte proposa de faire une promenade aux alentours du village. Chacun s'enveloppa avec soin et la petite société partit, à l'exception de Cornudet, qui préférait rester près du feu, et des bonnes soeurs, qui passaient leurs journées dans l'église ou chez le curé.

Buổi chiều, chán đến chết đi được, ông bá tước đề nghị đi dạo quanh làng. Mỗi người quấn kín cẩn thận và cả nhóm lên đường, trừ Cornudet, người thích ngồi bên lửa hơn, và hai bà sơ, những người dành cả ngày ở nhà thờ hay nhà cha xứ.

Le froid, plus intense de jour en jour, piquait cruellement le nez et les oreilles; les pieds devenaient si douloureux que chaque pas était une souffrance; et lorsque la campagne se découvrit, elle leur apparut si effroyablement lugubre sous cette blancheur illimitée que tout le monde aussitôt retourna, l'âme glacée et le coeur serré.

Cái lạnh ngày một gắt, cắn tàn nhẫn vào mũi và tai; chân đau đến nỗi mỗi bước đi là một cực hình; và khi cánh đồng mở ra, nó hiện lên trước mắt họ thê lương khủng khiếp dưới màu trắng vô bờ ấy, đến nỗi cả bọn lập tức quay về, lòng giá buốt và thắt lại.

Les quatre femmes marchaient devant, les trois hommes suivaient, un peu derrière.

Bốn bà đi trước, ba ông theo sau, hơi lùi lại.

Loiseau, qui comprenait la situation, demanda tout à coup si cette« garce-là» allait les faire rester longtemps encore dans un pareil endroit. Le comte, toujours courtois, dit qu'on ne pouvait exiger d'une femme un sacrifice aussi pénible, et qu'il devait venir d'elle-même. M. Carré-Lamadon remarqua que si les Français faisaient, comme il en était question, un retour offensif par Dieppe, la rencontre ne pourrait avoir lieu qu'à Tôtes. Cette réflexion rendit les deux autres soucieux.—« Si l'on se sauvait à pied, »—dit Loiseau. Le comte haussa les épaules:— «Y songez-vous, dans cette neige? avec nos femmes? Et puis nous serions tout de suite poursuivis, rattrapés en dix minutes, et ramenés prisonniers à la merci des soldats.»—C'était vrai; on se tut.

Loiseau, người hiểu tình thế, bỗng hỏi liệu “con đĩ đó” còn định bắt họ ở lại nơi này bao lâu nữa. Ông bá tước, vẫn nhã nhặn, nói rằng không thể đòi một người đàn bà một sự hy sinh nặng nề như thế, và nó phải đến từ chính cô ta. Ông Carré-Lamadon nhận xét rằng nếu quân Pháp, như người ta đang bàn, phản công qua ngả Dieppe thì cuộc giáp mặt chỉ có thể xảy ra ở Tôtes. Lời nhận xét này làm hai người kia lo lắng. — Nếu mình trốn đi bộ, — Loiseau nói. Ông bá tước nhún vai: — Ông nghĩ gì vậy, giữa tuyết thế này? với các bà nhà ta? Rồi ta sẽ bị đuổi theo ngay, bị bắt kịp trong mười phút, và bị giải về làm tù binh, mặc cho bọn lính xử trí. — Đúng vậy; cả bọn im.

Les dames parlaient toilette; mais une certaine contrainte semblait les désunir.

Các bà nói chuyện quần áo; nhưng một sự gượng gạo nào đó như chia rẽ họ.

Tout a coup, au bout de la rue, l'officier parut. Sur la neige qui fermait l'horizon, il profilait sa grande taille de guêpe en uniforme, et marchait, les genoux écartés, de ce mouvement particulier aux militaires qui s'efforcent de ne point maculer leurs bottes soigneusement cirées.

Bỗng nhiên, ở cuối phố, viên sĩ quan hiện ra. Trên nền tuyết khép kín chân trời, y nổi hình dáng cao, eo thon như ong bắp cày trong bộ quân phục, đi dạng đầu gối, theo cái điệu bộ đặc trưng của những quân nhân cố không làm vấy đôi ủng được đánh bóng cẩn thận.

Il s'inclina en passant près des dames, et regarda dédaigneusement les hommes qui eurent, du reste, la dignité de ne point se découvrir, bien que Loiseau ébauchât un geste pour retirer sa coiffure.

Y cúi chào khi đi ngang các bà, và nhìn khinh khỉnh mấy ông, những người vẫn giữ được phẩm giá mà không bỏ mũ, dù Loiseau đã thoáng làm một cử chỉ định cởi mũ.

Boule de Suif était devenue rouge jusqu'aux oreilles; et les trois femmes mariées ressentaient une grande humiliation d'être ainsi rencontrées par ce soldat, dans la compagnie de cette fille qu'il avait si cavalièrement traitée.

Cục Mỡ đỏ đến tận mang tai; và ba người đàn bà có chồng thấy nhục nhã lắm vì bị gã lính ấy bắt gặp đi chung với cô gái mà y đã đối xử cợt nhả đến vậy.

Alors on parla de lui, de sa tournure, de son visage. Mme Carré-Lamadon, qui avait connu beaucoup d'officiers et qui les jugeait en connaisseur, trouvait celui-là pas mal du tout; elle regrettait même qu'il ne fût pas Français, parce qu'il ferait un fort joli hussard dont toutes les femmes assurément raffoleraient.

Rồi người ta nói về y, về dáng đi, về gương mặt y. Bà Carré-Lamadon, người đã quen biết nhiều sĩ quan và xét họ như người sành sỏi, thấy y chẳng tồi chút nào; bà còn tiếc rằng y không phải người Pháp, vì y sẽ là một viên kỵ binh hussard rất bảnh, hẳn mọi phụ nữ đều mê mẩn.

Une fois rentrés, on ne sut plus que faire. Des paroles aigres furent même échangées à propos de choses insignifiantes. Le dîner, silencieux, dura peu, et chacun monta se coucher, espérant dormir pour tuer le temps.

Về đến nơi, chẳng còn biết làm gì. Thậm chí còn có những lời cay đắng được trao đổi vì những chuyện không đáng kể. Bữa tối im lặng và ngắn ngủi, rồi ai nấy lên giường, mong ngủ để giết thời gian.

On descendit le lendemain avec des visages fatigués et des coeurs exaspérés. Les femmes parlaient à peine à Boule de Suif.

Hôm sau họ xuống với những gương mặt mệt mỏi và những trái tim bực bội. Các bà gần như không nói chuyện với Cục Mỡ.

Une cloche tinta. C'était pour un baptême. La grosse fille avait un enfant élevé chez des paysans d'Yvetot. Elle ne le voyait pas une fois l'an, et n'y songeait jamais; mais la pensée de celui qu'on allait baptiser lui jeta au coeur une tendresse subite et violente pour le sien, et elle voulut absolument assister à la cérémonie.

Một tiếng chuông ngân. Đó là một lễ rửa tội. Cô gái mập có một đứa con gửi nuôi ở nhà nông dân vùng Yvetot. Một năm cô không gặp nó lần nào, và chẳng bao giờ nghĩ đến; nhưng ý nghĩ về đứa trẻ sắp được rửa tội bỗng ném vào lòng cô một nỗi thương nhớ đột ngột và mãnh liệt đối với con mình, và cô nhất định muốn dự lễ.

Aussitôt qu'elle fut partie, tout le monde se regarda, puis on rapprocha les chaises, car on sentait bien qu'à la fin il fallait décider quelque chose. Loiseau eut une inspiration: il était d'avis de proposer à l'officier de garder Boule de Suif toute seule, et de laisser partir les autres. M. Follenvie se chargea encore de la commission, mais il redescendit presque aussitôt. L'Allemand, qui connaissait la nature humaine, l'avait mis à la porte. Il prétendait retenir tout le monde tant que son désir ne serait pas satisfait.

Cô vừa đi khỏi, mọi người nhìn nhau, rồi kéo ghế lại gần, vì ai cũng thấy rốt cuộc phải quyết định một điều gì. Loiseau nảy ra một ý: ông nghĩ nên đề nghị viên sĩ quan giữ riêng Cục Mỡ, và để những người khác đi. Ông Follenvie lại nhận việc truyền đạt, nhưng gần như lập tức đi xuống lại. Gã Đức, kẻ hiểu bản chất con người, đã tống ông ra cửa. Y tuyên bố giữ tất cả mọi người chừng nào ham muốn của y chưa được thỏa mãn.

Alors le tempérament populacier de Mme Loiseau éclata:—« Nous n'allons pourtant pas mourir de vieillesse ici. Puisque c'est son métier, à cette gueuse, de faire ça avec tous les hommes, je trouve qu'elle n'a pas le droit de refuser l'un plutôt que l'autre. Je vous demande un peu, ça a pris tout ce qu'elle a trouvé dans Rouen, même des cochers! oui, madame, le cocher de la préfecture! Je le sais bien, moi, il achète son vin à la maison. Et aujourd'hui qu'il s'agit de nous tirer d'embarras, elle fait la mijaurée, cette morveuse!... Moi, je trouve qu'il se conduit très bien, cet officier. Il est peut-être privé depuis longtemps; et nous étions là trois qu'il aurait sans doute préférées. Mais non, il se contente de celle à tout le monde. Il respecte les femmes mariées. Songez donc, il est le maître. Il n'avait qu'à dire: «Je veux», et il pouvait nous prendre de force avec ses soldats.»

Bấy giờ cái bản tính bình dân của bà Loiseau bùng lên: — Ta đâu có phải ở đây chết già. Đã là nghề của con đĩ ấy, làm cái chuyện ấy với mọi đàn ông, thì tôi thấy nó không có quyền từ chối người này hơn người nọ. Tôi hỏi các vị, nó ngủ với hết những ai nó gặp ở Rouen, kể cả mấy anh đánh xe! vâng, thưa bà, anh đánh xe của tòa tỉnh! Tôi biết rõ lắm, anh ta mua rượu ở nhà tôi. Vậy mà hôm nay, khi cần gỡ chúng ta ra khỏi cơn khó khăn, nó lại õng ẹo, cái đồ nhãi ranh ấy!... Tôi thì tôi thấy ông sĩ quan ấy cư xử rất tử tế. Có lẽ ông ta đã nhịn lâu rồi; và ở đây có đến ba người chắc ông ta thích hơn. Thế mà không, ông ta vừa lòng với con ai cũng ngủ được. Ông ta kính trọng các bà có chồng. Nghĩ mà xem, ông ta là chủ. Ông ta chỉ cần nói: “Tôi muốn”, và ông ta có thể chiếm cả bọn ta bằng sức mạnh nhờ lính của ông ta.

Les deux femmes eurent un petit frisson. Les yeux de la jolie Mme Carré-Lamadon brillaient, et elle était un peu pâle, comme si elle se sentait déjà prise de force par l'officier.

Hai bà kia rùng mình nhẹ. Đôi mắt bà Carré-Lamadon xinh đẹp sáng lên, và bà hơi tái, như thể bà đã cảm thấy mình bị viên sĩ quan chiếm đoạt bằng sức mạnh.

Les hommes, qui discutaient à l'écart, se rapprochèrent. Loiseau, furibond, voulait livrer «cette misérable» pieds et poings liés, à l'ennemi. Mais le comte, issu de trois générations d'ambassadeurs, et doué d'un physique de diplomate, était partisan de l'habileté: «Il faudrait la décider »,—dit-il.

Các ông, đang bàn riêng ở xa, tiến lại gần. Loiseau, giận sôi, muốn trói gô “con khốn nạn ấy” cả chân lẫn tay mà giao cho địch. Nhưng ông bá tước, xuất thân từ ba đời đại sứ, và có tướng mạo của nhà ngoại giao, ủng hộ sự khéo léo: — Phải thuyết phục cô ta, — ông nói.

Alors on conspira.

Thế là họ âm mưu.

Les femmes se serrèrent, le ton de la voix fut baissé, et la discussion devint générale, chacun donnant son avis. C'était fort convenable du reste. Ces dames surtout trouvaient des délicatesses de tournures, des subtilités d'expression charmantes, pour dire les choses les plus scabreuses. Un étranger n'aurait rien compris, tant les précautions du langage étaient observées. Mais la légère tranche de pudeur dont est bardée toute femme du monde ne recouvrant que la surface, elles s'épanouissaient dans cette aventure polissonne, s'amusaient follement au fond, se sentant dans leur élément, tripotant de l'amour avec la sensualité d'un cuisinier gourmand qui prépare le souper d'un autre.

Các bà xích lại gần nhau, giọng hạ thấp, và cuộc bàn luận trở nên chung, ai cũng đưa ý kiến. Mà lại hết sức đứng đắn. Nhất là các bà, họ tìm ra những lối nói tế nhị, những cách diễn đạt tinh vi đáng yêu để nói những điều khó nói nhất. Một người lạ sẽ chẳng hiểu gì, ngôn từ được giữ gìn kỹ đến thế. Nhưng lớp mỏng e thẹn bọc ngoài mọi bà quý phái chỉ che phủ bề mặt, họ như nở hoa trong cuộc phiêu lưu lẳng lơ này, trong thâm tâm vui thích điên cuồng, thấy mình đúng chỗ, nhào nặn chuyện ái tình với khoái cảm của một người đầu bếp háu ăn đang sửa soạn bữa tối cho kẻ khác.

La gaieté revenait d'elle-même, tant l'histoire leur semblait drôle à la fin. Le comte trouva des plaisanteries un peu risquées, mais si bien dites qu'elles faisaient sourire. A son tour Loiseau lâcha quelques grivoiseries plus raides dont on ne se blessa point; et la pensée brutalement exprimée par sa femme dominait tous les esprits: «Puisque c'est son métier à cette fille, pourquoi refuserait-elle celui-là plus qu'un autre?» La gentille Mme Carré-Lamadon semblait même penser qu'à sa place elle refuserait celui-là moins qu'un autre.

Niềm vui tự quay lại, vì rốt cuộc câu chuyện có vẻ buồn cười quá. Ông bá tước nói vài câu đùa hơi bạo, nhưng khéo đến nỗi chỉ khiến người ta mỉm cười. Đến lượt Loiseau tung ra vài câu tục thô hơn, không ai thấy phật lòng; và ý nghĩ do vợ ông diễn đạt trần trụi vẫn chi phối mọi đầu óc: — Đã là nghề của con bé ấy, sao nó lại từ chối ông này hơn ông khác? Bà Carré-Lamadon dễ thương thậm chí có vẻ nghĩ rằng ở chỗ cô ta, bà sẽ từ chối ông này ít hơn ông khác.

On prépara longuement le blocus, comme pour une forteresse investie. Chacun convint du rôle qu'il jouerait, des arguments dont il s'appuierait, des manoeuvres qu'il devrait exécuter. On régla le plan des attaques, les ruses à employer, et les surprises de l'assaut, pour forcer cette citadelle vivante à recevoir l'ennemi dans la place.

Họ chuẩn bị cuộc phong tỏa thật lâu, như vây một pháo đài. Mỗi người thỏa thuận vai mình sẽ đóng, những lý lẽ mình sẽ dựa vào, những cách vận động mình phải thực hiện. Họ sắp xếp kế hoạch tấn công, những mưu mẹo sẽ dùng, và những bất ngờ của cuộc xung phong, để buộc tòa thành sống ấy phải đón quân địch vào trong.

Cornudet cependant restait à l'écart, complètement étranger à cette affaire.

Cornudet thì vẫn đứng riêng, hoàn toàn xa lạ với vụ này.

Une attention si profonde tendait les esprits, qu'on n'entendit point rentrer Boule de Suif. Mais le comte souffla un léger: «Chut!» qui fit relever tous les yeux. Elle était là. On se tut brusquement et un certain embarras empêcha d'abord de lui parler. La comtesse, plus assouplie que les autres aux duplicités des salons, l'interrogea: «Etait-ce amusant, ce baptême?»

Họ chăm chú đến nỗi chẳng ai nghe Cục Mỡ trở vào. Nhưng ông bá tước thì thào một tiếng “Suỵt!” khe khẽ khiến mọi con mắt ngẩng lên. Cô đã ở đó. Mọi người im bặt, và một sự bối rối lúc đầu ngăn họ nói với cô. Bà bá tước, uyển chuyển hơn người khác với những mánh lới giả dối của phòng khách, hỏi cô: — Lễ rửa tội có vui không?

La grosse fille, encore émue, raconta tout, et les figures, et les attitudes, et l'aspect même de l'église. Elle ajouta: «C'est si bon de prier quelquefois.»

Cô gái mập, vẫn còn xúc động, kể hết, cả những gương mặt, những dáng điệu, đến cả vẻ ngoài nhà thờ. Cô nói thêm: — Thỉnh thoảng cầu nguyện thật là tốt.

Cependant, jusqu'au déjeuner, ces dames se contentèrent d'être aimables avec elle, pour augmenter sa confiance et sa docilité à leurs conseils.

Tuy nhiên, cho đến bữa trưa, các bà chỉ cố tỏ ra dễ mến với cô, để tăng thêm niềm tin và sự nghe lời của cô đối với lời khuyên của họ.

Aussitôt à table, on commença les approches. Ce fut d'abord une conversation vague sur le dévouement. On cita des exemples anciens: Judith et Holopherne, puis, sans aucune raison, Lucrèce avec Sextus, Cléopâtre faisant passer par sa couche tous les généraux ennemis, et les réduisant à des servilités d'esclave. Alors se déroula une histoire fantaisiste, éclose dans l'imagination de ces millionnaires ignorants, où les citoyennes de Rome allaient endormir à Capoue Annibal entre leurs bras, et, avec lui, ses lieutenants, et les phalanges des mercenaires. On cita toutes les femmes qui ont arrêté des conquérants, fait de leur corps un champ de bataille, un moyen de dominer, une arme, qui ont vaincu par leurs caresses héroïques des êtres hideux ou détestés, et sacrifié leur chasteté à la vengeance et au dévouement.

Vừa vào bàn, người ta bắt đầu tiến sát. Trước hết là một cuộc trò chuyện mơ hồ về sự hy sinh. Người ta dẫn những tấm gương xưa: Judith và Holopherne, rồi, chẳng có lý do gì, Lucrèce với Sextus, Cléopâtre cho mọi viên tướng địch đi qua giường mình và biến họ thành nô lệ khúm núm. Rồi một câu chuyện huyễn tưởng được kể ra, nảy nở trong trí tưởng tượng của những triệu phú dốt nát này, trong đó các nữ công dân thành Rome đến Capoue ru Annibal ngủ trong vòng tay họ, và cùng với ông, các tướng lĩnh cùng những đội phalange lính đánh thuê. Người ta kể đủ những người đàn bà đã chặn bước kẻ chinh phục, biến thân xác thành chiến trường, thành phương tiện thống trị, thành vũ khí, những người đã thắng bằng những cái vuốt ve anh hùng những kẻ gớm ghiếc hay đáng ghét, và hy sinh trinh tiết cho sự trả thù và lòng tận tụy.

On parla même en termes voilés de cette Anglaise de grande famille qui s'était laissé inoculer une horrible et contagieuse maladie pour la transmettre à Bonaparte sauvé miraculeusement, par une faiblesse subite, à l'heure du rendez-vous fatal.

Người ta còn nói bóng gió về một phụ nữ Anh thuộc dòng dõi lớn đã để mình bị tiêm một căn bệnh khủng khiếp và lây lan để truyền cho Bonaparte, người đã được cứu một cách kỳ diệu, nhờ một phút yếu lòng bất chợt của chính ông, vào giờ hẹn định mệnh.

Et tout cela s'était raconté d'une façon convenable et modérée, où parfois éclatait un enthousiasme voulu propre à exciter l'émulation.

Và tất cả những điều ấy được kể theo cách đứng đắn và chừng mực, thỉnh thoảng bùng lên một nhiệt tình cố ý nhằm kích thích sự thi đua.

On aurait pu croire, à la fin, que le seul rôle de la femme, ici-bas, était un perpétuel sacrifice de sa personne, un abandon continu aux caprices des soldatesques. Les deux bonnes soeurs ne semblaient point entendre, perdues en des pensées profondes, Boule de Suif ne disait rien.

Rốt cuộc có thể nghĩ rằng vai trò duy nhất của người đàn bà ở cõi đời này là một sự hiến thân vĩnh viễn, một sự phó mặc liên tục cho những thói bất thường của bọn lính. Hai bà sơ dường như không nghe, mải đắm trong những ý nghĩ sâu xa, còn Cục Mỡ không nói gì.

Pendant tout l'après-midi, on la laissa réfléchir. Mais, au lieu de l'appeler «madame» comme on avait fait jusque-là, on lui disait simplement «mademoiselle», sans que personne sût bien pourquoi, comme si l'on avait voulu la faire descendre d'un degré dans l'estime qu'elle avait escaladée, lui faire sentir sa situation honteuse.

Suốt buổi chiều, họ để cô suy nghĩ. Nhưng thay vì gọi cô là “bà” như từ trước đến giờ, họ chỉ gọi “cô”, không ai biết rõ vì sao, như thể muốn cho cô tụt xuống một bậc trong sự kính trọng mà cô đã leo lên, để cô cảm thấy cảnh ngộ nhục nhã của mình.

Au moment où l'on servit le potage, M. Follenvie reparut, répétant sa phrase de la veille: «L'officier prussien fait demander à Mlle Elisabeth Rousset si elle n'a point encore changé d'avis.»

Lúc người ta dọn món xúp, ông Follenvie lại xuất hiện, lặp lại câu hôm qua: — Viên sĩ quan Phổ cho hỏi cô Élisabeth Rousset xem cô vẫn chưa đổi ý.

Boule de Suif répondit sèchement: «Non, monsieur.» Mais au dîner la coalition faiblit. Loiseau eut trois phrases malheureuses. Chacun se battait les flancs pour découvrir des exemples nouveaux et ne trouvait rien, quand la comtesse, sans préméditation peut-être, éprouvant un vague besoin de rendre hommage à la Religion, interrogea la plus âgée des bonnes soeurs sur les grands faits de la vie des saints. Or, beaucoup avaient commis des actes qui seraient des crimes à nos yeux; mais l'Église absout sans peine ces forfaits quand ils sont accomplis pour la gloire de Dieu, ou pour le bien du prochain. C'était un argument puissant: la comtesse en profita. Alors, soit par une de ces ententes tacites, de ces complaisances voilées, où excelle quiconque porte un habit ecclésiastique, soit simplement par l'effet d'une inintelligence heureuse, d'une secourable bêtise, la vieille religieuse apporta à la conspiration un formidable appui. On la croyait timide, elle se montra hardie, verbeuse, violente. Celle-là n'était pas troublée par les tâtonnements de la casuistique; sa doctrine semblait une barre de fer; sa foi n'hésitait jamais; sa conscience n'avait point de scrupules.

Cục Mỡ đáp cộc lốc: — Không, thưa ông. Nhưng đến bữa tối thì liên minh yếu đi. Loiseau nói hỏng ba câu. Ai nấy vắt óc tìm những ví dụ mới mà chẳng thấy gì, thì bà bá tước, có lẽ không tính trước, cảm thấy một nhu cầu mơ hồ muốn tỏ lòng kính Tôn giáo, hỏi bà sơ lớn tuổi về những sự tích lớn trong đời các thánh. Vậy mà nhiều vị đã làm những việc mà dưới mắt ta là tội ác; nhưng Giáo hội dễ dàng tha những tội ấy khi chúng được làm vì vinh quang Thiên Chúa, hay vì điều lành cho tha nhân. Đó là một lý lẽ mạnh: bà bá tước tận dụng. Rồi, hoặc bởi một trong những sự ngầm hiểu, những sự chiều chuộng kín đáo mà bất cứ ai khoác áo giáo sĩ đều giỏi, hoặc đơn giản do hiệu quả của một sự kém hiểu may mắn, một sự ngu ngốc giúp ích, bà sơ già đem lại cho âm mưu một chỗ dựa ghê gớm. Người ta tưởng bà nhút nhát, bà tỏ ra táo bạo, lắm lời, quyết liệt. Bà không bị những mò mẫm của thuật biện giải làm rối; học thuyết của bà như một thanh sắt; đức tin của bà không bao giờ do dự; lương tâm bà không hề băn khoăn.

Elle trouvait tout simple le sacrifice d'Abraham, car elle aurait immédiatement tué père et mère sur un ordre venu d'En Haut; et rien, à son avis, ne pouvait déplaire au Seigneur quand l'intention était louable. La comtesse, mettant à profit l'autorité sacrée de sa complice inattendue, lui fit faire comme une paraphrase édifiante de cet axiome de morale: «La fin justifie les moyens.»

Bà thấy sự hy sinh của Abraham là hết sức đơn giản, vì bà sẽ giết ngay cha mẹ nếu có lệnh từ Trên Cao; và theo bà, chẳng gì có thể làm Chúa phật ý khi ý định là đáng khen. Bà bá tước, tận dụng thẩm quyền thiêng liêng của người đồng lõa bất ngờ, khiến bà diễn giải thành một thứ chú giải gương mẫu cho châm ngôn luân lý này: — Mục đích biện minh cho phương tiện.

Elle l'interrogeait.

Bà gặng hỏi.

—Alors, ma soeur, vous pensez que Dieu accepte toutes les voies, et pardonne le fait quand le motif est pur?

— Vậy thưa sơ, sơ nghĩ rằng Chúa chấp nhận mọi con đường, và tha thứ việc làm khi động cơ là trong sạch?

—Qui pourrait en douter, madame? Une action blâmable en soi devient souvent méritoire par la pensée qui l'inspire.

— Ai có thể nghi ngờ điều đó, thưa bà? Một hành động tự nó đáng chê thường trở nên đáng khen nhờ ý nghĩ đã thúc đẩy nó.

Et elles continuaient ainsi, démêlant les volontés de Dieu, prévoyant ses décisions, le faisant s'intéresser à des choses qui, vraiment, ne le regardaient guère.

Và họ cứ thế tiếp tục, gỡ rối ý muốn của Chúa, đoán trước các quyết định của Người, khiến Người quan tâm đến những chuyện thật ra chẳng liên quan gì đến Người.

Tout cela était enveloppé, habile, discret. Mais chaque parole de la sainte fille en cornette faisait brèche dans la résistance indignée de la courtisane. Puis, la conversation se détournant un peu, la femme aux chapelets pendants parla des maisons de son ordre, de sa supérieure, d'elle-même, et de sa mignonne voisine, la chère soeur Saint-Nicéphore. On les avait demandées au Havre pour soigner dans les hôpitaux des centaines de soldats atteints de la petite vérole. Elle les dépeignit, ces misérables, détailla leur maladie. Et tandis qu'elles étaient arrêtées en route par les caprices de ce Prussien, un grand nombre de Français pouvaient mourir qu'elles auraient sauvés peut-être! C'était sa spécialité, à elle, de soigner les militaires; elle avait été en Crimée, en Italie, en Autriche, et, racontant ses campagnes, elle se révéla tout à coup une de ces religieuses à tambours et à trompettes qui semblent faites pour suivre les camps, ramasser des blessés dans des remous des batailles, et, mieux qu'un chef, dompter d'un mot les grands soudards indisciplinés; une vraie bonne soeur Ran-tan-plan dont la figure ravagée, crevée de trous sans nombre, paraissait une image des dévastations de la guerre.

Tất cả được gói ghém, khéo léo, kín đáo. Nhưng mỗi lời của bà sơ đội mũ trùm ấy khoét một lỗ hổng trong sự kháng cự phẫn uất của ả kỹ nữ. Rồi, khi câu chuyện hơi rẽ hướng, người đàn bà đeo chuỗi hạt lủng lẳng nói về các nhà dòng của bà, bề trên của bà, bản thân bà, và người bạn đồng hành xinh xắn, sơ Saint-Nicéphore thân mến. Người ta đã mời hai bà đến Le Havre để chăm sóc trong các bệnh viện hàng trăm người lính mắc bệnh đậu mùa. Bà tả những người khốn khổ ấy, kể chi tiết căn bệnh của họ. Và trong lúc hai bà bị chặn dọc đường vì thói bất thường của gã Phổ này, nhiều người Pháp có thể chết mà có lẽ hai bà đã cứu được! Chăm sóc quân nhân là sở trường của bà; bà đã đến Crimea, Ý, Áo, và khi kể những chiến dịch của mình, bà bỗng lộ ra là một trong những bà sơ trống kèn dường như sinh ra để theo trại lính, nhặt thương binh trong những xoáy nước của trận mạc, và, hơn cả một chỉ huy, chỉ một lời dẹp được những tên lính gộc vô kỷ luật; một bà sơ Ran-tan-plan chính hiệu, gương mặt tàn phá, thủng vô số lỗ, trông như hình ảnh của những cảnh tàn hoang chiến tranh.

Personne ne dit rien après elle, tant l'effet semblait excellent.

Sau bà chẳng ai nói gì, hiệu quả có vẻ quá tốt.

Aussitôt le repas terminé, on remonta bien vite dans les chambres pour ne descendre, le lendemain, qu'assez tard dans la matinée.

Bữa ăn vừa xong, họ lên ngay các phòng, để đến sáng hôm sau mới xuống, khá muộn.

Le déjeuner fut tranquille. On donnait à la graine semée la veille le temps de germer et de pousser ses fruits.

Bữa trưa yên ả. Người ta cho hạt giống gieo hôm trước thời gian nảy mầm và kết quả.

La comtesse proposa de faire une promenade dans l'après-midi; alors le comte, comme il était convenu, prit le bras de Boule de Suif, et demeura derrière les autres, avec elle.

Bà bá tước đề nghị đi dạo buổi chiều; thế là ông bá tước, như đã thỏa thuận, khoác tay Cục Mỡ và đi sau những người khác cùng cô.

Il lui parla de ce ton familier, paternel, un peu dédaigneux, que les hommes posés emploient avec les filles, l'appelant: «ma chère enfant», la traitant du haut de sa position sociale, de son honorabilité indiscutée. Il pénétra tout de suite au vif de la question:

Ông nói với cô bằng giọng thân mật, kiểu cha, hơi khinh khỉnh, mà những người đàn ông đứng đắn dùng với các cô gái ấy, gọi cô: “cô bé thân mến”, đối xử với cô từ trên cao của địa vị xã hội và sự đáng kính không ai chối cãi của mình. Ông đi thẳng vào cốt lõi vấn đề:

—Donc, vous préférez nous laisser ici, exposés comme vous-même à toutes les violences qui suivraient un échec des troupes prussiennes, plutôt que de consentir à une de ces complaisances que vous avez eues si souvent en votre vie?

— Vậy cô thích để chúng tôi ở lại đây, bị phơi ra như chính cô trước mọi bạo lực sẽ theo sau một thất bại của quân Phổ, hơn là bằng lòng một trong những sự chiều ý mà cô đã dành cho bao người trong đời?

Boule de Suif ne répondit rien.

Cục Mỡ không đáp gì.

Il la prit par la douceur, par le raisonnement, par les sentiments. Il sut rester «monsieur le comte», tout en se montrant galant quand il le fallut, complimenteur, aimable enfin. Il exalta le service qu'elle leur rendrait, parla de leur reconnaissance; puis soudain, la tutoyant gaiement: «Et tu sais, ma chère, il pourrait se vanter d'avoir goûté d'une jolie fille comme il n'en trouvera pas beaucoup dans son pays.»

Ông dùng sự dịu dàng, lý lẽ, tình cảm. Ông biết giữ mình là “ngài bá tước”, trong khi tỏ ra ga lăng khi cần, khen ngợi, tóm lại là dễ mến. Ông tôn vinh việc cô sẽ làm cho họ, nói về lòng biết ơn của họ; rồi bỗng, xưng hô thân mật, vui vẻ: — Và em biết không, em thân mến, hắn có thể khoe đã nếm một cô gái xinh như ít khi hắn tìm thấy ở xứ hắn.

Boule de Suif ne répondit pas et rejoignit la société. Aussitôt rentrée, elle monta chez elle et ne reparut plus. L'inquiétude était extrême. Qu'allait-elle faire? Si elle résistait, quel embarras!

Cục Mỡ không đáp và nhập lại nhóm. Về đến nơi, cô lên phòng ngay và không xuống nữa. Nỗi lo lên đến cực điểm. Cô sẽ làm gì? Nếu cô chống cự thì rắc rối thật!

L'heure du dîner sonna; on l'attendit en vain. M. Follenvie, entrant alors, annonça que Mlle Rousset se sentait indisposée, et qu'on pouvait se mettre à table. Tout le monde dressa l'oreille. Le comte s'approcha de l'aubergiste, et, tout bas: «Ça y est?—Oui.» Par convenance, il ne dit rien à ses compagnons, mais il leur fit seulement un léger signe de la tête. Aussitôt un grand soupir de soulagement sortit de toutes les poitrines, une allégresse parut sur les visages. Loiseau cria: «Saperlipopette! je paye du Champagne si l'on en trouve dans l'établissement»; et Mme Loiseau eut une angoisse lorsque le patron revint avec quatre bouteilles aux mains. Chacun était devenu subitement communicatif et bruyant; une joie égrillarde emplissait les coeurs. Le comte parut s'apercevoir que Mme Carré-Lamadon était charmante, le manufacturier fit des compliments à la comtesse. La conversation fut vive, enjouée, pleine de traits.

Đến giờ ăn tối; họ chờ cô vô ích. Ông Follenvie bước vào, báo rằng cô Rousset thấy trong người không khỏe, và có thể vào bàn. Mọi người vểnh tai. Ông bá tước lại gần chủ quán, và nói thật khẽ: — Xong rồi chứ? — Vâng. — Vì phép lịch sự, ông không nói gì với các bạn, chỉ gật nhẹ đầu với họ. Lập tức một tiếng thở dài nhẹ nhõm lớn thoát ra từ mọi lồng ngực, niềm hân hoan hiện trên các gương mặt. Loiseau kêu: — Trời đất ơi! tôi bao rượu Champagne nếu quán này có! Và bà Loiseau thót tim khi ông chủ trở lại với bốn chai trên tay. Mọi người bỗng trở nên cởi mở và ồn ào; một niềm vui suồng sã tràn ngập lòng người. Ông bá tước dường như chợt nhận ra bà Carré-Lamadon thật duyên dáng, ông chủ xưởng khen ngợi bà bá tước. Cuộc chuyện trò sôi nổi, vui vẻ, đầy những câu dí dỏm.

Tout à coup, Loiseau, la face anxieuse et levant les bras, hurla: «Silence!» Tout le monde se tut, surpris, presque effrayé déjà. Alors il tendit l'oreille en faisant «Chut!» des deux mains, leva les yeux vers le plafond, écouta de nouveau, et reprit, de sa voix naturelle: «Rassurez-vous, tout va bien.»

Bỗng Loiseau, mặt lo lắng và giơ hai tay lên, thét: — Im! Mọi người im bặt, ngạc nhiên, gần như đã sợ. Rồi ông vểnh tai, hai tay ra hiệu “Suỵt!”, ngước mắt lên trần nhà, lại lắng nghe, và tiếp tục bằng giọng bình thường: — Yên tâm, mọi việc ổn cả.

On hésitait à comprendre, mais bientôt un sourire passa.

Người ta còn ngần ngừ chưa hiểu, nhưng chẳng mấy chốc một nụ cười lan qua.

Au bout d'un quart d'heure il recommença la même farce, la renouvela souvent dans la soirée; et il faisait semblant d'interpeller quelqu'un à l'étage au-dessus, en lui donnant des conseils à double sens puisés dans son esprit de commis voyageur. Par moments il prenait un air triste pour soupirer: «Pauvre fille;» ou bien il murmurait entre ses dents d'un air rageur: «Gueux de Prussien, va!» Quelquefois, au moment où l'on n'y songeait plus, il poussait, d'une voix vibrante, plusieurs:«Assez! assez!» et ajoutait, comme se parlant à lui-même: «Pourvu que nous la revoyions; qu'il ne l'en fasse pas mourir, le misérable!»

Mười lăm phút sau ông lại diễn trò cũ, rồi lặp lại nhiều lần trong buổi tối; và ông làm bộ gọi một ai đó ở tầng trên, mớm cho những lời khuyên hai nghĩa lấy từ cái đầu của một anh chào hàng. Có lúc ông làm vẻ buồn mà thở dài: — Tội nghiệp con bé; hoặc ông lầm bầm giữa hai hàm răng, vẻ cáu kỉnh: — Thằng Phổ khốn nạn, đồ khốn! Đôi khi, vào lúc người ta không còn nghĩ đến, ông thốt lên, bằng giọng vang, mấy tiếng: — Đủ rồi! đủ rồi! — rồi thêm, như tự nói với mình: — Miễn là ta còn gặp lại nó; mong hắn đừng làm nó chết, thằng khốn!

Bien que ces plaisanteries fussent d'un goût déplorable, elles amusaient et ne blessaient personne, car l'indignation dépend des milieux comme le reste, et l'atmosphère qui s'était peu à peu créée autour d'eux était chargée de pensées grivoises.

Dù những trò đùa ấy vô duyên đến đáng tiếc, chúng làm mọi người vui mà không làm ai phật lòng, vì sự phẫn nộ tùy hoàn cảnh như mọi thứ khác, và bầu không khí dần được tạo nên quanh họ nặng những ý nghĩ tếu táo.

Au dessert, les femmes elles-mêmes firent des allusions spirituelles et discrètes. Les regards luisaient; on avait bu beaucoup. Le comte, qui conservait, même en ses écarts, sa grande apparence de gravité, trouva une comparaison fort goûtée sur la fin des hivernages au pôle et la joie des naufragés qui voient s'ouvrir une route vers le sud.

Đến lúc tráng miệng, chính các bà cũng buông những lời bóng gió dí dỏm và kín đáo. Mắt long lanh; người ta đã uống nhiều. Ông bá tước, kể cả trong lúc buông thả vẫn giữ vẻ trang nghiêm đạo mạo, tìm ra một phép so sánh được hoan nghênh nhiều, về cuối mùa đông ở địa cực và niềm vui của những người đắm tàu thấy mở ra một con đường về phương nam.

Loiseau, lancé, se leva, un verre de Champagne à la main: «Je bois à notre délivrance!» Tout le monde fut debout; on l'acclamait. Les deux bonnes soeurs, elles-mêmes, sollicitées par ces dames, consentirent à tremper leurs lèvres dans ce vin mousseux dont elles n'avaient jamais goûté. Elles déclarèrent que cela ressemblait à la limonade gazeuse, mais que c'était plus fin cependant.

Loiseau, hứng lên, đứng dậy, tay cầm ly Champagne: — Tôi uống mừng cuộc giải thoát của chúng ta! Mọi người đứng cả dậy; người ta hoan hô ông. Ngay cả hai bà sơ, được các bà mời mọc, cũng bằng lòng nhấp môi vào thứ rượu sủi bọt mà họ chưa bao giờ nếm. Họ tuyên bố nó giống nước chanh có ga, nhưng tinh tế hơn.

Loiseau résuma la situation.

Loiseau tóm lại tình hình.

—C'est malheureux de ne pas avoir de piano parce qu'on pourrait pincer un quadrille.

— Tiếc là không có đàn piano, vì giá có thì ta nhảy được một điệu quadrille.

Cornudet n'avait pas dit un mot, pas fait un geste; il paraissait même plongé dans des pensées très graves, et tirait parfois, d'un geste furieux, sa grande barbe qu'il semblait vouloir allonger encore. Enfin, vers minuit, comme on allait se séparer, Loiseau, qui titubait, lui tapa soudain sur le ventre et lui dit en bredouillant: «Vous n'êtes pas farce, vous, ce soir; vous ne dites rien, citoyen?» Mais Cornudet releva brusquement la tête, et, parcourant la société d'un regard luisant et terrible: «Je vous dis à tous que vous venez de faire une infamie!» Il se leva, gagna la porte, répéta encore une fois: «Une infamie!» et disparut.

Cornudet không nói một lời, không làm một cử chỉ; ông thậm chí có vẻ chìm trong những ý nghĩ rất nặng nề, thỉnh thoảng giật bộ râu lớn bằng một cử chỉ giận dữ như muốn kéo nó dài thêm. Cuối cùng, khoảng nửa đêm, khi sắp tan, Loiseau, đã lảo đảo, bất chợt vỗ vào bụng ông và nói ấp úng: — Tối nay ông không vui chút nào; ông chẳng nói gì, công dân? Nhưng Cornudet bỗng ngẩng đầu, và quét một cái nhìn long lanh đáng sợ khắp cả nhóm: — Tôi nói với tất cả các vị rằng các vị vừa làm một việc đê hèn! Ông đứng dậy, ra cửa, nhắc lại lần nữa: — Một việc đê hèn! — rồi biến mất.

Cela jeta un froid d'abord. Loiseau, interloqué, restait bête; mais il reprit son aplomb, puis, tout à coup, se tordit en répétant: «Ils sont trop verts, mon vieux, ils sont trop verts.» Comme on ne comprenait pas, il raconta les «mystères du corridor». Alors il y eut une reprise de gaieté formidable. Ces dames s'amusaient comme des folles. Le comte et M. Carré-Lamadon pleuraient à force de rire. Ils ne pouvaient croire.

Điều đó trước hết làm cả bọn lạnh người. Loiseau, chưng hửng, đứng ngây; nhưng ông lấy lại bình tĩnh, rồi bỗng quằn quại cười, lặp đi lặp lại: — Nho còn xanh quá, ông bạn ơi, nho chua lắm. Vì không ai hiểu, ông kể ra “những bí ẩn của hành lang”. Thế là một đợt cười ầm ĩ nổ lại. Các bà cười như điên. Ông bá tước và ông Carré-Lamadon cười chảy nước mắt. Họ không thể tin.

—Comment! vous êtes sûr? Il voulait....

— Sao! ông chắc chứ? Ông ta muốn....

—Je vous dis que je l'ai vu.

— Tôi bảo các vị là tôi tận mắt thấy.

—Et, elle a refusé....

— Và, cô ta từ chối....

—Parce que le Prussien était dans la chambre à côté.

— Vì gã Phổ ở phòng bên cạnh.

—Pas possible?

— Không thể nào?

—Je vous le jure.

— Tôi thề với các vị.

Le comte étouffait. L'industriel se comprimait le ventre à deux mains. Loiseau continuait:

Ông bá tước nghẹt thở. Ông chủ xưởng hai tay ôm bụng. Loiseau tiếp:

—Et, vous comprenez, ce soir, il ne la trouve pas drôle, mais pas du tout.

— Và, các vị hiểu chứ, tối nay, ông ta chẳng thấy cô ta vui, chẳng vui tí nào.

Et tous les trois repartaient, malades, essoufflés.

Và cả ba lại cười rũ, mệt lả, hụt hơi.

On se sépara là-dessus. Mais Mme Loiseau, qui était de la nature des orties, fit remarquer à son mari, au moment où ils se couchaient, que «cette chipie» de petite Carré-Lamadon avait ri jaune toute la soirée: «Tu sais, les femmes, quand ça en tient pour l'uniforme, qu'il soit Français ou bien Prussien, ça leur est, ma foi, bien égal. Si ce n'est pas une pitié, Seigneur Dieu!»

Họ chia tay trong tiếng cười ấy. Nhưng bà Loiseau, vốn có bản tính như cây tầm ma, lúc hai vợ chồng đi ngủ, nhận xét với chồng rằng “con mụ đanh đá” Carré-Lamadon nhỏ ấy đã cười gượng suốt buổi tối: — Mình biết đấy, đàn bà mà đã mê quân phục thì Pháp hay Phổ gì họ cũng chẳng cần. Có đáng thương không, trời ơi!

Et toute la nuit, dans l'obscurité du corridor coururent comme des frémissements, des bruits légers, à peine sensibles, pareils à des souffles, des effleurements de pieds nus, d'imperceptibles craquements. Et l'on ne dormit que très tard, assurément, car des filets de lumière glissèrent longtemps sous les portes. Le champagne a de ces effets-là; il trouble, dit-on, le sommeil.

Và suốt đêm, trong bóng tối hành lang, chạy qua như những làn rùng mình, những tiếng động nhẹ, gần như không cảm nhận được, giống những hơi thở, những tiếng chân trần lướt qua, những tiếng cọt kẹt khó nhận ra. Và chắc họ ngủ rất muộn, vì những vệt sáng trượt dưới các cánh cửa rất lâu. Champagne có những tác dụng như vậy; người ta bảo nó làm mất giấc.

Le lendemain, un clair soleil d'hiver rendait la neige éblouissante. La diligence, attelée enfin, attendait devant la porte, tandis qu'une armée de pigeons blancs, rengorgés dans leurs plumes épaisses, avec un oeil rosé, taché, au milieu, d'un point noir, se promenaient gravement entre les jambes des six chevaux, et cherchaient leur vie dans le crottin fumant qu'ils éparpillaient.

Hôm sau, một mặt trời mùa đông trong vắt làm tuyết chói lòa. Cỗ xe ngựa, cuối cùng đã thắng ngựa, chờ trước cửa, trong khi một đạo quân bồ câu trắng, cổ rụt vào lớp lông dày, mắt hồng điểm một chấm đen ở giữa, nghiêm trang đi dạo giữa chân sáu con ngựa, và kiếm ăn trong đống phân bốc khói chúng vừa rải ra.

Le cocher, enveloppé dans sa peau de mouton, grillait une pipe sur le siège, et tous les voyageurs radieux faisaient rapidement empaqueter des provisions pour le reste du voyage.

Bác đánh xe, bọc kín trong áo da cừu, đang hút tẩu trên ghế ngồi, và mọi hành khách rạng rỡ, vội vã cho gói đồ ăn cho phần còn lại của chuyến đi.

On n'attendait plus que Boule de Suif. Elle parut.

Chỉ còn đợi Cục Mỡ. Cô xuất hiện.

Elle semblait un peu troublée, honteuse; et elle s'avança timidement vers ses compagnons, qui, tous, d'un même mouvement, se détournèrent comme s'ils ne l'avaient pas aperçue. Le comte prit avec dignité le bras de sa femme et l'éloigna de ce contact impur.

Cô có vẻ hơi bối rối, xấu hổ; và cô rụt rè bước tới các bạn đồng hành, tất cả họ, cùng một động tác, quay đi như không thấy cô. Ông bá tước trang trọng khoác tay vợ và đưa bà tránh xa sự đụng chạm ô uế ấy.

La grosse fille s'arrêta, stupéfaite; alors, ramassant tout son courage, elle aborda la femme du manufacturier d'un «bonjour, madame» humblement murmuré. L'autre fit de la tête seule un petit salut impertinent qu'elle accompagna d'un regard de vertu outragée. Tout le monde semblait affairé, et l'on se tenait loin d'elle comme si elle eût apporté une infection dans ses jupes. Puis on se précipita vers la voiture où elle arriva seule, la dernière, et reprit en silence la place qu'elle avait occupée pendant la première partie de la route.

Cô gái mập đứng khựng lại, sững sờ; rồi gom hết can đảm, cô đến chỗ vợ ông chủ xưởng với một tiếng “chào bà” khúm núm lí nhí. Bà kia chỉ gật đầu một cái chào xấc xược, kèm một cái nhìn của người đức hạnh bị xúc phạm. Ai nấy có vẻ bận rộn, và người ta đứng xa cô như thể cô đã mang đến một thứ truyền nhiễm trong váy. Rồi mọi người lao về phía cỗ xe, nơi cô đến một mình, cuối cùng, và lặng lẽ lại ngồi vào chỗ cô đã ngồi trong chặng đầu của hành trình.

On semblait ne pas la voir, ne pas la connaître; mais Mme Loiseau, la considérant de loin avec indignation, dit à mi-voix à son mari: «Heureusement que je ne suis pas à côté d'elle.»

Người ta có vẻ không thấy cô, không quen cô; nhưng bà Loiseau, nhìn cô từ xa đầy phẫn nộ, nói nhỏ với chồng: — May mà tôi không ngồi cạnh nó.

La lourde voiture s'ébranla, et le voyage recommença. On ne parla point d'abord. Boule de Suif n'osait pas lever les yeux. Elle se sentait en même temps indignée contre tous ses voisins, et humiliée d'avoir cédé, souillée par les baisers de ce Prussien entre les bras duquel on l'avait hypocritement jetée.

Cỗ xe nặng nề chuyển bánh, và chuyến đi lại bắt đầu. Lúc đầu không ai nói. Cục Mỡ không dám ngẩng mắt. Cô cùng lúc thấy phẫn uất với tất cả những người ngồi cạnh, và nhục nhã vì đã nhượng bộ, bị ô uế bởi những nụ hôn của gã Phổ mà người ta đã đạo đức giả quẳng cô vào lòng.

Mais la comtesse, se tournant vers Mme Carré-Lamadon, rompit bientôt ce pénible silence.

Nhưng bà bá tước, quay sang bà Carré-Lamadon, chẳng bao lâu phá vỡ sự im lặng nặng nề ấy.

—Vous connaissez, je crois, Mme d'Étrelles?

— Tôi nghĩ bà có quen bà d'Étrelles chứ?

—Oui, c'est une de mes amies.

— Vâng, bà ấy là một người bạn của tôi.

—Quelle charmante femme!

— Thật là người đàn bà đáng yêu!

—Ravissante! Une vraie nature d'élite, fort instruite d'ailleurs, et artiste jusqu'au bout des doigts; elle chante à ravir et dessine dans la perfection.

— Quyến rũ! Một tâm hồn ưu tú đích thực, lại rất có học, và là nghệ sĩ đến tận đầu ngón tay; bà hát mê ly và vẽ hoàn hảo.

Le manufacturier causait avec le comte, et au milieu du fracas des vitres un mot parfois jaillissait: «Coupon—échéance—prime—à terme.»

Ông chủ xưởng chuyện trò với ông bá tước, và giữa tiếng loảng xoảng của cửa kính, thỉnh thoảng một chữ vọt ra: phiếu lãi, kỳ hạn, phí quyền chọn, giao sau.

Loiseau, qui avait chipé le vieux jeu de cartes de l'auberge, engraissé par cinq ans de frottement sur les tables mal essuyées, attaqua un bésigue avec sa femme.

Loiseau, người đã thó bộ bài cũ của quán trọ, béo ra bởi năm năm cọ xát trên những mặt bàn lau không sạch, mở một ván bésigue với vợ.

Les bonnes soeurs prirent à leur ceinture le long rosaire qui pendait, firent ensemble le signe de la croix, et tout à coup leurs lèvres se mirent à remuer vivement, se hâtant de plus en plus, précipitant leur vague murmure comme pour une course d'oremus; et de temps en temps elle baisaient une médaille, se signaient de nouveau, puis recommençaient leur marmottement rapide et continu.

Hai bà sơ lấy ở thắt lưng chuỗi tràng hạt dài thõng, cùng làm dấu thánh giá, rồi bỗng môi họ mấp máy liên hồi, ngày càng gấp, dồn dập tiếng lầm rầm mơ hồ như trong một cuộc chạy đua kinh oremus; và thỉnh thoảng họ hôn một tấm huy chương, lại làm dấu thánh, rồi tiếp tục lẩm bẩm nhanh và không dứt.

Cornudet songeait, immobile.

Cornudet suy nghĩ, bất động.

Au bout de trois heures de route, Loiseau ramassa ses cartes: «Il fait faim», dit-il.

Sau ba giờ đi đường, Loiseau thu bài lại: — Đói rồi, ông nói.

Alors sa femme atteignit un paquet ficelé d'où elle fit sortir un morceau de veau froid. Elle le découpa proprement par tranches minces et fermes, et tous deux se mirent à manger.

Vậy là vợ ông lấy một gói buộc dây, lôi ra một miếng thịt bê nguội. Bà cắt gọn gàng thành những lát mỏng chắc, và hai người bắt đầu ăn.

—Si nous en faisions autant, dit la comtesse. On y consentit et elle déballa les provisions préparées pour les deux ménages. C'était, dans un de ces vases allongés dont le couvercle porte un lièvre en faïence, pour indiquer qu'un lièvre en pâté gît au-dessous, une charcuterie succulente, où de blanches rivières de lard traversaient la chair brune du gibier, mêlée à d'autres viandes hachées fin. Un beau carré de gruyère, apporté dans un journal, gardait imprimé: «faits divers» sur sa pâte onctueuse.

— Hay là ta cũng làm thế, bà bá tước nói. Mọi người đồng ý và bà mở các thức ăn đã chuẩn bị cho hai gia đình. Đó là, trong một trong những chiếc hộp dài mà nắp có gắn con thỏ rừng bằng sành để báo rằng bên dưới có pa-tê thỏ rừng, một món thịt nguội ngon lành, nơi những dòng sông trắng mỡ lợn chạy qua thịt nâu của thú săn, trộn với các thứ thịt khác băm nhỏ. Một miếng gruyère vuông đẹp, bọc trong một tờ báo, còn giữ chữ in “tin vặt” trên mặt miếng phô mai béo ngậy.

Les deux bonnes soeurs développèrent un rond de saucisson qui sentait l'ail; et Cornudet, plongeant les deux mains en même temps dans les vastes poches de son paletot sac, tira de l'une quatre oeufs durs et de l'autre le croûton d'un pain. Il détacha la coque, la jeta sous ses pieds dans la paille et se mit à mordre à même les oeufs, faisant tomber sur sa vaste barbe des parcelles de jaune clair qui semblaient, là dedans, des étoiles.

Hai bà sơ mở ra một khoanh xúc xích nồng mùi tỏi; và Cornudet, thọc cả hai tay cùng lúc vào các túi rộng của chiếc áo choàng thùng thình, lôi từ túi này bốn quả trứng luộc, từ túi kia một cái đầu bánh mì. Ông bóc vỏ, quăng xuống chân vào đám rơm và cắn thẳng vào quả trứng, làm rơi trên bộ râu lớn những mẩu lòng đỏ nhạt trông như những vì sao ở trong đó.

Boule de Suif, dans la hâte et l'effarement de son lever, n'avait pu songer à rien; et elle regardait, exaspérée, suffoquant de rage, tous ces gens qui mangeaient placidement. Une colère tumultueuse la crispa d'abord, et elle ouvrit la bouche pour leur crier leur fait avec un flot d'injures qui lui montait aux lèvres; mais elle ne pouvait pas parler tant l'exaspération l'étranglait.

Cục Mỡ, trong sự vội vàng và hoảng loạn lúc dậy, đã không kịp nghĩ đến gì; và cô nhìn, tức tối, nghẹn thở vì giận, tất cả những người đang ăn thản nhiên ấy. Một cơn giận dữ dội trước hết làm cô co rút, và cô há miệng định thét vào mặt họ sự thật, cùng một dòng chửi rủa dâng lên môi; nhưng cô không nói nổi, cơn phẫn uất bóp nghẹt cô.

Personne ne la regardait, ne songeait à elle. Elle se sentait noyée dans le mépris de ces gredins honnêtes qui l'avaient sacrifiée d'abord, rejetée ensuite, comme une chose malpropre et inutile. Alors elle songea à son grand panier tout plein de bonnes choses qu'ils avaient goulûment dévorées, à ses deux poulets luisants de gelée, à ses pâtés, à ses poires, à ses quatre bouteilles de Bordeaux; et sa fureur tombant soudain, comme une corde trop tendue qui casse, elle se sentit prête à pleurer. Elle fit des efforts terribles, se raidit, avala ses sanglots comme les enfants, mais les pleurs montaient, luisaient au bord de ses paupières, et bientôt deux grosses larmes, se détachant des yeux, roulèrent lentement sur ses joues. D'autres les suivirent plus rapides, coulant comme des gouttes d'eau qui filtrent d'une roche, et tombant régulièrement sur la courbe rebondie de sa poitrine. Elle restait droite, le regard fixe, la face rigide et pâle, espérant qu'on ne la verrait pas.

Không ai nhìn cô, không ai nghĩ đến cô. Cô thấy mình chìm trong sự khinh bỉ của những tên lưu manh đạo đức ấy, những kẻ trước hết đã hy sinh cô, rồi quẳng cô đi như một thứ dơ bẩn vô dụng. Rồi cô nghĩ đến cái giỏ lớn đầy những thứ ngon của cô mà họ đã ngốn ngấu, đến hai con gà bóng loáng thạch, đến mấy cái pa-tê, mấy quả lê, bốn chai Bordeaux của cô; và cơn giận đột ngột rơi xuống, như sợi dây căng quá bị đứt, cô thấy mình sắp khóc. Cô cố gắng ghê gớm, gồng mình, nuốt tiếng nức như trẻ con, nhưng nước mắt dâng lên, lấp lánh nơi mi, và chẳng mấy chốc hai giọt lớn, rời khỏi mắt, lăn chậm trên má. Những giọt khác theo sau nhanh hơn, chảy như nước rỉ từ vách đá, rơi đều đặn trên đường cong đầy đặn của ngực cô. Cô ngồi thẳng, mắt nhìn chằm chằm, mặt cứng và tái, mong người ta không thấy.

Mais la comtesse s'en aperçut et prévint son mari d'un signe. Il haussa les épaules comme pour dire: «Que voulez-vous, ce n'est pas ma faute.» Mme Loiseau eut un rire muet de triomphe et murmura: «Elle pleure sa honte.»

Nhưng bà bá tước nhận ra và báo cho chồng bằng một cái ra hiệu. Ông nhún vai như muốn nói: — Biết làm sao, đâu phải lỗi tôi. Bà Loiseau cười không thành tiếng đắc thắng và thì thầm: — Nó khóc vì nhục.

Les deux bonnes soeurs s'étaient remises à prier, après avoir roulé dans un papier le reste de leur saucisson.

Hai bà sơ lại cầu nguyện, sau khi cuộn phần xúc xích còn lại vào một tờ giấy.

Alors Cornudet, qui digérait ses oeufs, étendit ses longues jambes sous la banquette d'en face, se renversa, croisa ses bras, sourit comme un homme qui vient de trouver une bonne farce, et se mit à siffloter la Marseillaise.

Bấy giờ Cornudet, đang tiêu hóa trứng, duỗi đôi chân dài dưới ghế băng đối diện, ngả người ra, khoanh tay, mỉm cười như người vừa nghĩ ra một trò đùa hay, và bắt đầu huýt sáo bài Marseillaise.

Toutes les figures se rembrunirent. Le chant populaire, assurément, ne plaisait point à ses voisins. Ils devinrent nerveux, agacés, et avaient l'air prêts à hurler comme des chiens qui entendent un orgue de barbarie. Il s'en aperçut, ne s'arrêta plus. Parfois même il fredonnait les paroles:

Mọi gương mặt sầm lại. Bài hát của dân chúng ấy rõ ràng không làm các bạn đồng hành của ông thích. Họ trở nên bồn chồn, bực bội, và có vẻ sẵn sàng tru lên như những con chó nghe đàn quay. Ông nhận ra, và không dừng nữa. Thậm chí đôi khi ông ngâm nga cả lời:

On fuyait plus vite, la neige étant plus dure; et jusqu'à Dieppe, pendant les longues heures mornes du voyage, à travers les cahots du chemin, par la nuit tombante, puis dans l'obscurité profonde de la voiture, il continua, avec une obstination féroce, son sifflement vengeur et monotone, contraignant les esprits las et exaspérés à suivre le chant d'un bout à l'autre, à se rappeler chaque parole qu'ils appliquaient sur chaque mesure.

Xe chạy nhanh hơn, tuyết đã cứng hơn; và cho đến Dieppe, suốt những giờ dài ảm đạm của chuyến đi, qua những cú xóc của con đường, trong đêm đang xuống, rồi trong bóng tối dày đặc của cỗ xe, ông vẫn tiếp tục, với sự bướng bỉnh tàn nhẫn, tiếng huýt sáo báo thù và đơn điệu của mình, buộc những đầu óc mệt mỏi và bực bội phải theo bài hát từ đầu đến cuối, phải nhớ lại từng lời mà họ gán lên từng nhịp.

Et Boule de Suif pleurait toujours; et parfois un sanglot, qu'elle n'avait pu retenir, passait, entre deux couplets, dans les ténèbres.

Và Cục Mỡ vẫn khóc; và thỉnh thoảng một tiếng nấc, mà cô không giữ nổi, vọt ra, giữa hai khổ nhạc, trong bóng tối.