Middlemarch

Contents

Mục lục

PRELUDE

LỜI DẪN

Who that cares much to know the history of man, and how the mysterious mixture behaves under the varying experiments of Time, has not dwelt, at least briefly, on the life of Saint Theresa, has not smiled with some gentleness at the thought of the little girl walking forth one morning hand-in-hand with her still smaller brother, to go and seek martyrdom in the country of the Moors? Out they toddled from rugged Avila, wide-eyed and helpless-looking as two fawns, but with human hearts, already beating to a national idea; until domestic reality met them in the shape of uncles, and turned them back from their great resolve. That child-pilgrimage was a fit beginning. Theresa’s passionate, ideal nature demanded an epic life: what were many-volumed romances of chivalry and the social conquests of a brilliant girl to her? Her flame quickly burned up that light fuel; and, fed from within, soared after some illimitable satisfaction, some object which would never justify weariness, which would reconcile self-despair with the rapturous consciousness of life beyond self. She found her epos in the reform of a religious order.

Ai có lòng quan tâm đến lịch sử loài người, và muốn biết hỗn hợp bí ẩn ấy vận hành ra sao dưới những thí nghiệm muôn hình của Thời gian, thì hẳn đã ít nhiều suy ngẫm về đời sống của Thánh Theresa; hẳn đã mỉm cười đôi chút dịu dàng khi nghĩ đến cảnh cô bé nọ, một buổi sáng, nắm tay đứa em trai còn nhỏ hơn, cùng nhau lên đường đi tìm cái chết vì đạo ở xứ người Moor? Hai đứa trẻ líu ríu rời khỏi Avila gồ ghề, mắt tròn xoe và trông bơ vơ như hai con nai con, nhưng trong ngực đã có hai trái tim người, đã rung lên vì một lý tưởng dân tộc; cho đến khi thực tại gia đình đón họ dưới hình dạng những người cậu, và quay họ trở lại khỏi quyết tâm lớn lao của mình. Cuộc hành hương thơ ấu ấy là một khởi đầu xứng đáng. Bản tính đam mê và lý tưởng của Theresa đòi hỏi một đời sống sử thi: đối với cô, những bộ tiểu thuyết hiệp sĩ nhiều tập và những cuộc chinh phục xã giao của một cô gái tài hoa thì có nghĩa gì? Ngọn lửa trong cô nhanh chóng thiêu rụi thứ nhiên liệu nhẹ ấy; và, được nuôi từ bên trong, nó vút đi tìm một sự thỏa mãn vô biên nào đó, một đối tượng sẽ không bao giờ khiến người ta mỏi mệt, sẽ hòa giải được nỗi tuyệt vọng với chính mình bằng ý thức ngây ngất về một cuộc sống vượt ra ngoài bản thân. Cô tìm thấy sử thi của mình trong việc cải cách một dòng tu.

That Spanish woman who lived three hundred years ago, was certainly not the last of her kind. Many Theresas have been born who found for themselves no epic life wherein there was a constant unfolding of far-resonant action; perhaps only a life of mistakes, the offspring of a certain spiritual grandeur ill-matched with the meanness of opportunity; perhaps a tragic failure which found no sacred poet and sank unwept into oblivion. With dim lights and tangled circumstance they tried to shape their thought and deed in noble agreement; but after all, to common eyes their struggles seemed mere inconsistency and formlessness; for these later-born Theresas were helped by no coherent social faith and order which could perform the function of knowledge for the ardently willing soul. Their ardor alternated between a vague ideal and the common yearning of womanhood; so that the one was disapproved as extravagance, and the other condemned as a lapse.

Người phụ nữ Tây Ban Nha ấy sống cách đây ba trăm năm chắc chắn không phải là người cuối cùng cùng loại. Đã có rất nhiều Theresa được sinh ra mà không tìm thấy cho mình một đời sống sử thi, nơi các hành động vang vọng xa rộng nối tiếp nhau; có lẽ chỉ là một đời sống đầy lầm lỡ, sinh ra từ một thứ cao khiết tinh thần không xứng với sự nghèo nàn của cơ hội; có lẽ là một thất bại bi thảm không gặp nhà thơ thiêng liêng nào và chìm vào quên lãng không ai khóc thương. Trong ánh sáng mờ nhạt và hoàn cảnh rối rắm, họ cố định hình tư tưởng và hành động của mình thành một sự hòa hợp cao quý; nhưng xét cho cùng, trong mắt người thường, những cố gắng ấy chỉ giống sự mâu thuẫn và vô hình thức; vì những Theresa sinh sau này không được nâng đỡ bởi một đức tin và trật tự xã hội mạch lạc, có thể đảm nhận vai trò của tri thức đối với linh hồn đầy nhiệt thành muốn hành động. Lòng nhiệt thành của họ dao động giữa một lý tưởng mơ hồ và khát vọng thường tình của người phụ nữ; đến nỗi cái trước bị xem là quá đà, còn cái sau bị kết tội là sa ngã.

Some have felt that these blundering lives are due to the inconvenient indefiniteness with which the Supreme Power has fashioned the natures of women: if there were one level of feminine incompetence as strict as the ability to count three and no more, the social lot of women might be treated with scientific certitude. Meanwhile the indefiniteness remains, and the limits of variation are really much wider than any one would imagine from the sameness of women’s coiffure and the favorite love-stories in prose and verse. Here and there a cygnet is reared uneasily among the ducklings in the brown pond, and never finds the living stream in fellowship with its own oary-footed kind. Here and there is born a Saint Theresa, foundress of nothing, whose loving heart-beats and sobs after an unattained goodness tremble off and are dispersed among hindrances, instead of centring in some long-recognizable deed.

Có người cho rằng những đời sống lầm lạc này là do Đấng Tối Cao đã tạo nên bản tính đàn bà với một sự mập mờ bất tiện: nếu có một mức độ kém cỏi nữ giới nào đó chắc chắn như khả năng đếm đến ba và không hơn, thì số phận xã hội của phụ nữ có thể được xử lý bằng sự chắc chắn của khoa học. Trong lúc chờ đợi, sự mập mờ vẫn còn đó, và giới hạn của sự biến thiên thực ra rộng hơn nhiều so với những gì người ta có thể tưởng tượng từ sự đồng dạng trong kiểu tóc của phụ nữ và những câu chuyện tình yêu ưa thích trong văn xuôi lẫn thơ ca. Đây đó, một con thiên nga non lớn lên một cách lúng túng giữa đàn vịt con trong cái ao nâu, và không bao giờ tìm được dòng nước sống để cùng đồng loại có bàn chân như mái chèo bơi lội. Đây đó, lại sinh ra một Thánh Theresa, không sáng lập nên điều gì, mà trái tim yêu thương và tiếng nấc sau một thiện tính không đạt tới của bà rung lên rồi tan biến giữa những trở ngại, thay vì quy tụ thành một hành động có thể nhận ra qua các thế hệ.

BOOK I. MISS BROOKE

QUYỂN I. CÔ BROOKE

Since I can do no good because a woman, Reach constantly at something that is near it. —The Maid’s Tragedy: BEAUMONT AND FLETCHER.

Vì là đàn bà nên tôi chẳng làm được điều gì tốt, Nên cứ mãi với tới thứ ở ngay gần mình. —The Maid’s Tragedy: BEAUMONT AND FLETCHER.

Miss Brooke had that kind of beauty which seems to be thrown into relief by poor dress. Her hand and wrist were so finely formed that she could wear sleeves not less bare of style than those in which the Blessed Virgin appeared to Italian painters; and her profile as well as her stature and bearing seemed to gain the more dignity from her plain garments, which by the side of provincial fashion gave her the impressiveness of a fine quotation from the Bible,—or from one of our elder poets,—in a paragraph of to-day’s newspaper. She was usually spoken of as being remarkably clever, but with the addition that her sister Celia had more common-sense. Nevertheless, Celia wore scarcely more trimmings; and it was only to close observers that her dress differed from her sister’s, and had a shade of coquetry in its arrangements; for Miss Brooke’s plain dressing was due to mixed conditions, in most of which her sister shared. The pride of being ladies had something to do with it: the Brooke connections, though not exactly aristocratic, were unquestionably “good:” if you inquired backward for a generation or two, you would not find any yard-measuring or parcel-tying forefathers—anything lower than an admiral or a clergyman; and there was even an ancestor discernible as a Puritan gentleman who served under Cromwell, but afterwards conformed, and managed to come out of all political troubles as the proprietor of a respectable family estate. Young women of such birth, living in a quiet country-house, and attending a village church hardly larger than a parlor, naturally regarded frippery as the ambition of a huckster’s daughter. Then there was well-bred economy, which in those days made show in dress the first item to be deducted from, when any margin was required for expenses more distinctive of rank. Such reasons would have been enough to account for plain dress, quite apart from religious feeling; but in Miss Brooke’s case, religion alone would have determined it; and Celia mildly acquiesced in all her sister’s sentiments, only infusing them with that common-sense which is able to accept momentous doctrines without any eccentric agitation. Dorothea knew many passages of Pascal’s Pensees and of Jeremy Taylor by heart; and to her the destinies of mankind, seen by the light of Christianity, made the solicitudes of feminine fashion appear an occupation for Bedlam. She could not reconcile the anxieties of a spiritual life involving eternal consequences, with a keen interest in gimp and artificial protrusions of drapery. Her mind was theoretic, and yearned by its nature after some lofty conception of the world which might frankly include the parish of Tipton and her own rule of conduct there; she was enamoured of intensity and greatness, and rash in embracing whatever seemed to her to have those aspects; likely to seek martyrdom, to make retractations, and then to incur martyrdom after all in a quarter where she had not sought it. Certainly such elements in the character of a marriageable girl tended to interfere with her lot, and hinder it from being decided according to custom, by good looks, vanity, and merely canine affection. With all this, she, the elder of the sisters, was not yet twenty, and they had both been educated, since they were about twelve years old and had lost their parents, on plans at once narrow and promiscuous, first in an English family and afterwards in a Swiss family at Lausanne, their bachelor uncle and guardian trying in this way to remedy the disadvantages of their orphaned condition.

Cô Brooke có vẻ đẹp kiểu mà dường như được tôn lên nhờ bộ y phục giản dị. Bàn tay và cổ tay cô được tạo hình tinh tế đến mức cô có thể mang tay áo trần không kém phần phong nhã so với những chiếc tay áo mà Đức Trinh Nữ được các họa sĩ Ý vẽ; và gương mặt nghiêng, cùng vóc dáng và dáng đứng của cô, nhờ những bộ đồ đơn sơ ấy mà dường như càng thêm uy nghi, bởi giữa thời trang tỉnh lẻ, chúng mang đến cho cô vẻ trang trọng của một câu trích Kinh Thánh, hay của một nhà thơ xưa của chúng ta, nằm giữa một đoạn báo hôm nay. Người ta thường nói cô thông minh một cách đáng kể, nhưng kèm theo là nhận xét rằng em gái cô, Celia, có nhiều lẽ thường hơn. Tuy vậy, Celia cũng chẳng đeo thêm bao nhiêu đồ trang trí; và chỉ những người quan sát tinh ý mới nhận ra y phục của cô khác với chị mình, có đôi chút vẻ làm dáng trong cách sắp đặt; bởi lối ăn mặc giản dị của cô Brooke do những hoàn cảnh hỗn tạp, mà phần lớn Celia cũng chia sẻ. Niềm tự hào về địa vị tiểu thư cũng góp phần vào đó: dòng họ Brooke, tuy không hẳn thuộc hàng quý tộc, nhưng chắc chắn là “đáng nể”: nếu bạn truy ngược lại một hai thế hệ, bạn sẽ không tìm thấy tổ tiên nào làm nghề đo vải hay gói hàng—không ai thấp hơn một đô đốc hay một mục sư; và thậm chí còn có một vị tổ tiên thuộc phái Thanh giáo, phục vụ dưới trướng Cromwell, nhưng về sau theo phe chính thống, và khéo léo vượt qua mọi biến động chính trị để trở thành chủ nhân của một điền sản đáng kính. Những thiếu nữ thuộc dòng dõi như thế, sống trong một ngôi nhà quê yên tĩnh và đi nhà thờ làng nhỏ hơn cả một phòng khách, tự nhiên coi đồ diêm dúa là khát vọng của con gái người bán hàng rong. Rồi còn có lối tiết kiệm của người có giáo dưỡng, mà thời ấy khiến việc phô trương y phục trở thành khoản đầu tiên bị cắt giảm khi cần có chút dư để chi cho những việc thể hiện địa vị. Những lý do ấy đã đủ để giải thích lối ăn mặc giản dị, bất kể tình cảm tôn giáo; nhưng trong trường hợp của cô Brooke, riêng tôn giáo cũng đã đủ quyết định điều đó; còn Celia thì nhẹ nhàng tán thành mọi quan điểm của chị, chỉ thêm vào đó cái lẽ thường khiến người ta có thể chấp nhận những học thuyết trọng đại mà không kích động lập dị. Dorothea thuộc lòng nhiều đoạn trong Pensées của Pascal và của Jeremy Taylor; và trong mắt cô, vận mệnh nhân loại, nhìn dưới ánh sáng của Kitô giáo, khiến những lo toan về thời trang nữ giới trở thành nghề nghiệp của nhà thương điên. Cô không thể hòa hợp những băn khoăn của đời sống tâm linh, mang hệ quả vĩnh cửu, với mối quan tâm nồng nhiệt đến dải viền và những phần thừa giả tạo của áo quần. Tâm trí cô mang tính lý thuyết, và bởi bản chất nó khao khát một quan niệm cao cả nào đó về thế giới, có thể bao gồm thẳng thắn cả giáo xứ Tipton lẫn quy tắc hành xử của chính cô ở đó; cô say mê cường độ và sự vĩ đại, và liều lĩnh lao vào bất cứ điều gì có vẻ mang những dáng vẻ ấy; cô dễ tìm đến tử đạo, rồi rút lại lời, và rốt cuộc lại phải chịu tử đạo ở một nơi mà cô chưa hề tìm đến. Quả thật, những yếu tố như vậy trong tính cách của một thiếu nữ đến tuổi lập gia đình dễ làm cản trở số phận của cô, khiến nó không được quyết định theo lệ thường, bằng nhan sắc, tính hư vinh và thứ tình cảm đơn thuần kiểu chó nhà. Dẫu vậy, cô, người chị cả trong hai chị em, vẫn chưa đầy hai mươi tuổi, và cả hai đã được nuôi dạy, từ khi khoảng mười hai tuổi và mồ côi cha mẹ, theo những kế hoạch vừa hạn hẹp vừa tạp nham, trước tiên trong một gia đình người Anh, sau đó trong một gia đình người Thụy Sĩ ở Lausanne; người cậu độc thân và cũng là người giám hộ của họ đã cố bù đắp theo cách ấy cho hoàn cảnh mồ côi của hai cô cháu.

It was hardly a year since they had come to live at Tipton Grange with their uncle, a man nearly sixty, of acquiescent temper, miscellaneous opinions, and uncertain vote. He had travelled in his younger years, and was held in this part of the county to have contracted a too rambling habit of mind. Mr. Brooke’s conclusions were as difficult to predict as the weather: it was only safe to say that he would act with benevolent intentions, and that he would spend as little money as possible in carrying them out. For the most glutinously indefinite minds enclose some hard grains of habit; and a man has been seen lax about all his own interests except the retention of his snuff-box, concerning which he was watchful, suspicious, and greedy of clutch.

Chưa đầy một năm từ khi họ về sống ở Tipton Grange cùng người cậu, một người đàn ông gần sáu mươi tuổi, tính tình dễ chiều, quan điểm lặt vặt và lá phiếu bấp bênh. Thời trẻ ông từng đi đây đi đó, và ở vùng này của hạt người ta cho rằng ông đã nhiễm một lối suy nghĩ quá lan man. Những kết luận của ông Brooke khó đoán như thời tiết: chỉ có thể nói chắc rằng ông sẽ hành động với ý định nhân hậu, và sẽ tiêu ít tiền nhất có thể để thực hiện chúng. Bởi những đầu óc mềm nhão và mơ hồ nhất vẫn giữ được vài hạt sạn cứng của thói quen; và người ta đã thấy một người đàn ông buông lỏng về mọi lợi ích riêng của mình, trừ việc giữ chiếc hộp thuốc hít, về chuyện ấy ông canh giữ kỹ lưỡng, nghi ngờ, và tham giữ chặt từng li.

In Mr. Brooke the hereditary strain of Puritan energy was clearly in abeyance; but in his niece Dorothea it glowed alike through faults and virtues, turning sometimes into impatience of her uncle’s talk or his way of “letting things be” on his estate, and making her long all the more for the time when she would be of age and have some command of money for generous schemes. She was regarded as an heiress; for not only had the sisters seven hundred a-year each from their parents, but if Dorothea married and had a son, that son would inherit Mr. Brooke’s estate, presumably worth about three thousand a-year—a rental which seemed wealth to provincial families, still discussing Mr. Peel’s late conduct on the Catholic question, innocent of future gold-fields, and of that gorgeous plutocracy which has so nobly exalted the necessities of genteel life.

Ở ông Brooke, nét khí phách Thanh giáo di truyền rõ ràng đã nằm im; nhưng ở cô cháu Dorothea, nó rực sáng qua cả lỗi lầm lẫn đức hạnh, lúc thì biến thành sự sốt ruột trước lối nói chuyện của cậu hay cái cách “cứ để mọi thứ tự nhiên” trên điền sản của ông, và khiến cô càng khao khát thời khắc khi mình đủ tuổi trưởng thành và có chút quyền định đoạt tiền bạc cho những dự định rộng lượng. Cô được xem là một người thừa kế; vì không chỉ hai chị em mỗi người đã có bảy trăm bảng mỗi năm từ cha mẹ, mà nếu Dorothea lấy chồng và sinh con trai, đứa con ấy sẽ thừa hưởng điền sản của ông Brooke, ước chừng ba nghìn bảng mỗi năm—một khoản thu nhập mà ở các gia đình tỉnh lẻ, vốn vẫn còn bàn tán về hành động gần đây của ông Peel trong vấn đề Công giáo, trông như một gia tài, không hay biết gì về các mỏ vàng tương lai, cũng như về thứ tầng lớp giàu có huy hoàng đã tôn cao một cách đáng khen những nhu cầu của đời sống quý phái.

And how should Dorothea not marry?—a girl so handsome and with such prospects? Nothing could hinder it but her love of extremes, and her insistence on regulating life according to notions which might cause a wary man to hesitate before he made her an offer, or even might lead her at last to refuse all offers. A young lady of some birth and fortune, who knelt suddenly down on a brick floor by the side of a sick laborer and prayed fervidly as if she thought herself living in the time of the Apostles—who had strange whims of fasting like a Papist, and of sitting up at night to read old theological books! Such a wife might awaken you some fine morning with a new scheme for the application of her income which would interfere with political economy and the keeping of saddle-horses: a man would naturally think twice before he risked himself in such fellowship. Women were expected to have weak opinions; but the great safeguard of society and of domestic life was, that opinions were not acted on. Sane people did what their neighbors did, so that if any lunatics were at large, one might know and avoid them.

Và làm sao Dorothea lại không lấy chồng?—một cô gái xinh đẹp như vậy, lại có những triển vọng như thế? Không có gì ngăn cản ngoài thói ưa thái quá của cô và sự khăng khăng sắp xếp đời sống theo những quan niệm có thể khiến một người đàn ông thận trọng phải ngần ngại trước khi ngỏ lời, hoặc thậm chí có thể khiến cô sau cùng từ chối mọi lời cầu hôn. Một tiểu thư có dòng dõi và gia sản, bỗng quỳ xuống nền gạch bên cạnh một người lao động ốm yếu và cầu nguyện nhiệt thành như thể cô đang sống vào thời các Tông đồ—có những cơn thèm nhịn ăn như bọn theo Giáo hoàng, và thức khuya đọc những cuốn sách thần học cổ! Một người vợ như thế có thể đánh thức bạn vào một buổi sáng đẹp trời với một kế hoạch mới về việc dùng thu nhập của mình, làm xáo trộn cả kinh tế chính trị lẫn việc nuôi ngựa cưỡi: một người đàn ông hẳn sẽ nghĩ kỹ hai lần trước khi dấn thân vào mối giao hảo như thế. Người phụ nữ được kỳ vọng có những quan điểm yếu ớt; nhưng điều bảo vệ lớn nhất cho xã hội và đời sống gia đình là ở chỗ các quan điểm không bị đem ra thực hành. Những người bình thường làm theo điều hàng xóm làm, nên nếu có kẻ điên rồ nào đi lạc, người ta có thể nhận ra và tránh xa.

The rural opinion about the new young ladies, even among the cottagers, was generally in favor of Celia, as being so amiable and innocent-looking, while Miss Brooke’s large eyes seemed, like her religion, too unusual and striking. Poor Dorothea! compared with her, the innocent-looking Celia was knowing and worldly-wise; so much subtler is a human mind than the outside tissues which make a sort of blazonry or clock-face for it.

Ý kiến của dân quê về hai cô tiểu thư mới đến, ngay cả trong giới tiểu nông, nhìn chung nghiêng về Celia, vì cô dễ mến và trông hiền lành, trong khi đôi mắt to của cô Brooke, cũng như tôn giáo của cô, dường như quá khác thường và quá nổi bật. Dorothea tội nghiệp! So với chị, cô Celia hiền lành kia lại tỏ ra hiểu biết và khôn ngoan theo lối đời; tâm trí con người tinh tế hơn nhiều so với những lớp vỏ bên ngoài vốn làm thành một thứ huy hiệu hay mặt đồng hồ bày ra cho nó.

Yet those who approached Dorothea, though prejudiced against her by this alarming hearsay, found that she had a charm unaccountably reconcilable with it. Most men thought her bewitching when she was on horseback. She loved the fresh air and the various aspects of the country, and when her eyes and cheeks glowed with mingled pleasure she looked very little like a devotee. Riding was an indulgence which she allowed herself in spite of conscientious qualms; she felt that she enjoyed it in a pagan sensuous way, and always looked forward to renouncing it.

Tuy vậy, những ai tiếp xúc với Dorothea, dù đã có định kiến vì lời đồn đáng ngại ấy, vẫn thấy ở cô một sức quyến rũ kỳ lạ không hòa hợp với điều đó. Hầu hết đàn ông đều thấy cô mê hoặc khi cô cưỡi ngựa. Cô yêu không khí trong lành và các diện mạo khác nhau của miền quê, và khi đôi mắt và đôi má cô rạng lên vì niềm vui pha trộn, cô trông chẳng giống chút nào một người sùng đạo. Cưỡi ngựa là một thú vui cô cho phép mình dù có những băn khoăn về lương tâm; cô cảm thấy mình tận hưởng nó theo lối ngoại đạo, nhục cảm, và luôn mong chờ đến lúc từ bỏ nó.

She was open, ardent, and not in the least self-admiring; indeed, it was pretty to see how her imagination adorned her sister Celia with attractions altogether superior to her own, and if any gentleman appeared to come to the Grange from some other motive than that of seeing Mr. Brooke, she concluded that he must be in love with Celia: Sir James Chettam, for example, whom she constantly considered from Celia’s point of view, inwardly debating whether it would be good for Celia to accept him. That he should be regarded as a suitor to herself would have seemed to her a ridiculous irrelevance. Dorothea, with all her eagerness to know the truths of life, retained very childlike ideas about marriage. She felt sure that she would have accepted the judicious Hooker, if she had been born in time to save him from that wretched mistake he made in matrimony; or John Milton when his blindness had come on; or any of the other great men whose odd habits it would have been glorious piety to endure; but an amiable handsome baronet, who said “Exactly” to her remarks even when she expressed uncertainty,—how could he affect her as a lover? The really delightful marriage must be that where your husband was a sort of father, and could teach you even Hebrew, if you wished it.

Cô cởi mở, nhiệt thành và hoàn toàn không tự mãn; thật vậy, thật dễ thương khi thấy trí tưởng tượng của cô tô điểm cho em gái Celia những nét hấp dẫn vượt xa chính mình, và nếu có quý ông nào đến Grange vì một lý do khác ngoài việc gặp ông Brooke, cô kết luận rằng hẳn ông ta yêu Celia: ngài Chettam chẳng hạn, người mà cô luôn nhìn từ góc độ của Celia, thầm cân nhắc xem liệu việc Celia nhận lời ông có tốt hay không. Việc ông được xem là người cầu hôn cô hẳn sẽ đối với cô là một điều vô lý lạc đề. Dorothea, dù háo hức muốn biết các chân lý của đời sống, vẫn giữ những ý niệm rất trẻ con về hôn nhân. Cô tin chắc rằng mình sẽ nhận lời người thầy Hooker thông thái, nếu cô được sinh ra kịp để cứu ông khỏi sai lầm tệ hại trong hôn nhân; hoặc John Milton khi đôi mắt ông đã mù; hay bất kỳ bậc vĩ nhân nào khác mà những thói kỳ quặc, nếu có thể chịu đựng, hẳn là một đức hạnh vinh quang; nhưng một tước sĩ điển trai, dễ mến, cứ nói “Đúng thế” trước mọi lời cô phát biểu, ngay cả khi cô bày tỏ sự không chắc chắn—làm sao ông ta có thể khiến cô xem như một người tình? Cuộc hôn nhân thật sự thú vị phải là cuộc hôn nhân trong đó người chồng vừa là một người cha, vừa có thể dạy cho bạn cả tiếng Do Thái, nếu bạn muốn.

These peculiarities of Dorothea’s character caused Mr. Brooke to be all the more blamed in neighboring families for not securing some middle-aged lady as guide and companion to his nieces. But he himself dreaded so much the sort of superior woman likely to be available for such a position, that he allowed himself to be dissuaded by Dorothea’s objections, and was in this case brave enough to defy the world—that is to say, Mrs. Cadwallader the Rector’s wife, and the small group of gentry with whom he visited in the northeast corner of Loamshire. So Miss Brooke presided in her uncle’s household, and did not at all dislike her new authority, with the homage that belonged to it.

Chính những nét tính cách đặc biệt của Dorothea khiến ông Brooke càng bị các gia đình láng giềng trách móc vì không chịu tìm một bà đứng tuổi nào đó làm người hướng dẫn và bầu bạn cho hai cháu gái. Nhưng bản thân ông lại quá sợ loại phụ nữ ưu tú có thể sẵn sàng đảm nhận vị trí ấy, đến nỗi ông để mình bị thuyết phục bởi những phản đối của Dorothea, và trong trường hợp này đủ dũng cảm để thách thức cả thế gian—tức là bà Cadwallader, vợ của cha xứ, và nhóm nhỏ giới điền chủ mà ông qua lại ở góc đông bắc của Loamshire. Thế là cô Brooke đứng ra trông nom gia đình cậu, và không hề chê quyền hành mới này, cùng với sự kính trọng vốn đi kèm với nó.

Sir James Chettam was going to dine at the Grange to-day with another gentleman whom the girls had never seen, and about whom Dorothea felt some venerating expectation. This was the Reverend Edward Casaubon, noted in the county as a man of profound learning, understood for many years to be engaged on a great work concerning religious history; also as a man of wealth enough to give lustre to his piety, and having views of his own which were to be more clearly ascertained on the publication of his book. His very name carried an impressiveness hardly to be measured without a precise chronology of scholarship.

Ngài Chettam hôm nay sẽ đến dùng bữa tối ở Grange cùng một quý ông khác mà hai cô gái chưa từng gặp, và Dorothea mang trong lòng một niềm kính phục mong đợi về người ấy. Đó là Mục sư Edward Casaubon, nổi tiếng trong hạt là người có học vấn uyên thâm, được mọi người biết là đang dốc sức cho một công trình lớn về lịch sử tôn giáo; cũng là người đủ giàu để làm sáng thêm lòng đạo đức của mình, và có những quan điểm riêng sẽ được làm rõ hơn khi cuốn sách của ông ra mắt. Chính cái tên của ông đã mang một sức nặng ấn tượng khó đo lường nếu không có một niên biểu học thuật chính xác.

Early in the day Dorothea had returned from the infant school which she had set going in the village, and was taking her usual place in the pretty sitting-room which divided the bedrooms of the sisters, bent on finishing a plan for some buildings (a kind of work which she delighted in), when Celia, who had been watching her with a hesitating desire to propose something, said—

Từ sáng sớm Dorothea đã trở về từ trường mẫu giáo mà cô vừa lập trong làng, và đang ngồi vào chỗ quen thuộc trong phòng khách xinh xắn ngăn cách phòng ngủ của hai chị em, quyết tâm hoàn tất một bản vẽ cho vài công trình (một loại việc cô rất ưa thích), thì Celia, người đã lặng lẽ quan sát chị với một mong muốn ngập ngừng đề nghị điều gì đó, lên tiếng—

“Dorothea, dear, if you don’t mind—if you are not very busy—suppose we looked at mamma’s jewels to-day, and divided them? It is exactly six months to-day since uncle gave them to you, and you have not looked at them yet.”

“Dorothea, chị yêu, nếu chị không phiền—nếu chị không quá bận—sao chúng ta không xem mấy món nữ trang của mẹ hôm nay, rồi chia nhau? Hôm nay chính xác là sáu tháng kể từ khi cậu đưa chúng cho chị, mà chị vẫn chưa xem lần nào.”

Celia’s face had the shadow of a pouting expression in it, the full presence of the pout being kept back by an habitual awe of Dorothea and principle; two associated facts which might show a mysterious electricity if you touched them incautiously. To her relief, Dorothea’s eyes were full of laughter as she looked up.

Gương mặt Celia thoáng vẻ hờn dỗi, nhưng cơn hờn dỗi trọn vẹn bị kìm lại bởi nỗi kính sợ đã thành thói quen đối với Dorothea và bởi nguyên tắc; hai điều liên kết ấy có thể cho thấy một thứ điện bí ẩn nếu bạn chạm vào chúng một cách thiếu thận trọng. May thay, đôi mắt Dorothea đầy ý cười khi cô ngẩng lên.

“What a wonderful little almanac you are, Celia! Is it six calendar or six lunar months?”

“Chị Celia, em thật là một cuốn lịch nhỏ kỳ diệu! Là sáu tháng dương lịch hay sáu tháng âm lịch đấy?”

“It is the last day of September now, and it was the first of April when uncle gave them to you. You know, he said that he had forgotten them till then. I believe you have never thought of them since you locked them up in the cabinet here.”

“Hôm nay là cuối tháng Chín, còn hôm cậu đưa chúng cho chị là mồng một tháng Tư. Chị biết đấy, cậu nói cậu đã quên mất chúng cho đến lúc đó. Em tin là từ khi chị khóa chúng trong chiếc tủ ở đây, chị chưa hề nghĩ đến chúng lần nào.”

“Well, dear, we should never wear them, you know.” Dorothea spoke in a full cordial tone, half caressing, half explanatory. She had her pencil in her hand, and was making tiny side-plans on a margin.

“Ồ, nhưng em yêu, chúng ta có bao giờ đeo đâu, em biết mà.” Dorothea nói bằng giọng ấm áp đầy đủ, vừa vỗ về vừa giải thích. Tay cô đang cầm bút chì, và cô đang vẽ những bản đồ con nhỏ xíu ở lề giấy.

Celia colored, and looked very grave. “I think, dear, we are wanting in respect to mamma’s memory, to put them by and take no notice of them. And,” she added, after hesitating a little, with a rising sob of mortification, “necklaces are quite usual now; and Madame Poincon, who was stricter in some things even than you are, used to wear ornaments. And Christians generally—surely there are women in heaven now who wore jewels.” Celia was conscious of some mental strength when she really applied herself to argument.

Celia đỏ mặt và trông rất nghiêm nghị. “Em nghĩ, chị yêu, chúng ta như thế là thiếu tôn kính đối với ký ức mẹ, khi cất đi và chẳng để tâm đến chúng. Và,” cô nói thêm sau một thoáng ngập ngừng, giọng nghẹn lại vì tủi hổ, “ngày nay dây chuyền là chuyện rất thường; và bà Poincon, người còn nghiêm khắc về nhiều điều hơn cả chị, cũng từng đeo trang sức. Và các tín hữu nói chung—chẳng phải cũng có những người phụ nữ ở thiên đàng từng đeo ngọc quý sao?” Celia ý thức được một sức mạnh trí tuệ nào đó khi cô thực sự dốc lòng tranh luận.

“You would like to wear them?” exclaimed Dorothea, an air of astonished discovery animating her whole person with a dramatic action which she had caught from that very Madame Poincon who wore the ornaments. “Of course, then, let us have them out. Why did you not tell me before? But the keys, the keys!” She pressed her hands against the sides of her head and seemed to despair of her memory.

“Em muốn đeo chúng sao?” Dorothea thốt lên, vẻ mặt như vừa khám phá điều gì đầy kinh ngạc, với một cử chỉ kịch tính mà cô học được từ chính bà Poincon đã đeo trang sức kia. “Vậy thì tất nhiên, mình lấy chúng ra. Sao em không nói với chị sớm hơn? Nhưng chìa khóa, chìa khóa đâu rồi!” Cô ép hai tay vào hai bên đầu và tỏ vẻ tuyệt vọng vì trí nhớ của mình.

“They are here,” said Celia, with whom this explanation had been long meditated and prearranged.

“Chúng ở đây,” Celia nói, người đã chuẩn bị sẵn lời giải thích này từ lâu.

“Pray open the large drawer of the cabinet and get out the jewel-box.”

“Làm ơn mở ngăn kéo lớn của tủ và lấy hộp trang sức ra.”

The casket was soon open before them, and the various jewels spread out, making a bright parterre on the table. It was no great collection, but a few of the ornaments were really of remarkable beauty, the finest that was obvious at first being a necklace of purple amethysts set in exquisite gold work, and a pearl cross with five brilliants in it. Dorothea immediately took up the necklace and fastened it round her sister’s neck, where it fitted almost as closely as a bracelet; but the circle suited the Henrietta-Maria style of Celia’s head and neck, and she could see that it did, in the pier-glass opposite.

Chiếc hộp nhanh chóng được mở ra trước mặt họ, và các món trang sức được bày ra, tạo thành một luống hoa rực rỡ trên bàn. Đó không phải là một bộ sưu tập lớn, nhưng một vài món thật sự có vẻ đẹp đáng kể, và món nổi bật nhất thoạt tiên là một chuỗi thạch anh tím đặt trong nền vàng chạm trổ tinh xảo, cùng một cây thánh giá bằng ngọc trai gắn năm viên kim cương. Dorothea lập tức cầm chuỗi thạch anh lên và đeo quanh cổ em gái, nơi nó vừa vặn gần như một chiếc vòng tay; nhưng vòng hạt hợp với kiểu đầu và cổ theo phong cách Henrietta-Maria của Celia, và cô thấy điều đó qua chiếc gương trụ đối diện.

“There, Celia! you can wear that with your Indian muslin. But this cross you must wear with your dark dresses.”

“Đấy, Celia! Em có thể đeo cái đó với chiếc áo muslin Ấn Độ. Còn cây thánh giá này em phải đeo với những chiếc váy tối màu.”

Celia was trying not to smile with pleasure. “O Dodo, you must keep the cross yourself.”

Celia đang cố nín cười vì sung sướng. “Ôi Dodo, chị phải tự giữ cây thánh giá chứ.”

“No, no, dear, no,” said Dorothea, putting up her hand with careless deprecation.

“Không, không đâu em, không,” Dorothea nói, đưa tay lên với vẻ từ chối thản nhiên.

“Yes, indeed you must; it would suit you—in your black dress, now,” said Celia, insistingly. “You might wear that.”

“Có chứ, chị phải giữ mà; hợp với chị lắm—nhất là với chiếc váy đen của chị đấy,” Celia nài nỉ. “Chị có thể đeo cái đó.”

“Not for the world, not for the world. A cross is the last thing I would wear as a trinket.” Dorothea shuddered slightly.

“Không đời nào, không đời nào. Thánh giá là thứ cuối cùng chị muốn đeo làm đồ trang sức.” Dorothea khẽ rùng mình.

“Then you will think it wicked in me to wear it,” said Celia, uneasily.

“Vậy là chị nghĩ em làm điều sai khi đeo nó sao,” Celia băn khoăn nói.

“No, dear, no,” said Dorothea, stroking her sister’s cheek. “Souls have complexions too: what will suit one will not suit another.”

“Không đâu em, không,” Dorothea nói, vuốt má em gái. “Linh hồn cũng có sắc thái riêng: thứ hợp với người này chưa chắc đã hợp với người khác.”

“But you might like to keep it for mamma’s sake.”

“Nhưng chị có thể giữ nó để tưởng nhớ mẹ mà.”

“No, I have other things of mamma’s—her sandal-wood box which I am so fond of—plenty of things. In fact, they are all yours, dear. We need discuss them no longer. There—take away your property.”

“Không, chị còn có những thứ khác của mẹ—chiếc hộp gỗ đàn hương mà chị rất thích—còn nhiều thứ lắm. Thực ra, tất cả đều là của em, em yêu. Chúng ta không cần bàn thêm nữa. Thôi, mang của cải của em đi đi.”

Celia felt a little hurt. There was a strong assumption of superiority in this Puritanic toleration, hardly less trying to the blond flesh of an unenthusiastic sister than a Puritanic persecution.

Celia hơi tủi. Có một sự giả định mạnh mẽ về sự cao hơn trong thái độ khoan dung kiểu Thanh giáo này, chẳng dễ chịu gì hơn đối với làn da trắng hồng của một người chị không nhiệt thành, so với một cuộc đàn áp kiểu Thanh giáo.

“But how can I wear ornaments if you, who are the elder sister, will never wear them?”

“Nhưng sao em đeo trang sức được khi chị, người chị cả, không bao giờ đeo chúng?”

“Nay, Celia, that is too much to ask, that I should wear trinkets to keep you in countenance. If I were to put on such a necklace as that, I should feel as if I had been pirouetting. The world would go round with me, and I should not know how to walk.”

“Thôi nào, Celia, em đòi hỏi quá nhiều rồi, chị phải đeo trang sức để giữ thể diện cho em sao. Nếu chị đeo một chuỗi như thế, chị sẽ cảm thấy như mình đang múa xoay tròn. Cả thế giới sẽ quay cuồng cùng chị, và chị chẳng biết bước đi thế nào.”

Celia had unclasped the necklace and drawn it off. “It would be a little tight for your neck; something to lie down and hang would suit you better,” she said, with some satisfaction. The complete unfitness of the necklace from all points of view for Dorothea, made Celia happier in taking it. She was opening some ring-boxes, which disclosed a fine emerald with diamonds, and just then the sun passing beyond a cloud sent a bright gleam over the table.

Celia đã mở khóa chuỗi và tháo ra. “Hơi chật với cổ chị một chút; thứ gì rủ xuống và buông thõng sẽ hợp với chị hơn,” cô nói, giọng có phần hài lòng. Việc chuỗi dây chuyền hoàn toàn không hợp với Dorothea xét về mọi mặt khiến Celia càng vui hơn khi giữ lấy nó. Cô đang mở vài hộp nhẫn, và trong đó lộ ra một viên ngọc lục bảo đính kim cương; ngay lúc ấy mặt trời vượt qua đám mây và một tia sáng rực rỡ quét qua bàn.

“How very beautiful these gems are!” said Dorothea, under a new current of feeling, as sudden as the gleam. “It is strange how deeply colors seem to penetrate one, like scent. I suppose that is the reason why gems are used as spiritual emblems in the Revelation of St. John. They look like fragments of heaven. I think that emerald is more beautiful than any of them.”

“Những viên đá quý này đẹp làm sao!” Dorothea nói, trong một luồng cảm xúc mới, bất ngờ như tia sáng vừa rồi. “Thật lạ, màu sắc dường như thấm vào người ta sâu đến thế, như hương thơm vậy. Chị nghĩ đó là lý do đá quý được dùng làm biểu tượng linh thiêng trong Sách Khải Huyền của Thánh John. Chúng trông như những mảnh của thiên đường. Chị nghĩ viên ngọc lục bảo này đẹp hơn tất cả những viên khác.”

“And there is a bracelet to match it,” said Celia. “We did not notice this at first.”

“Và còn có một chiếc vòng tay hợp với nó,” Celia nói. “Lúc đầu chúng ta không để ý.”

“They are lovely,” said Dorothea, slipping the ring and bracelet on her finely turned finger and wrist, and holding them towards the window on a level with her eyes. All the while her thought was trying to justify her delight in the colors by merging them in her mystic religious joy.

“Đẹp quá,” Dorothea nói, rồi đeo nhẫn và vòng tay vào ngón tay và cổ tay thon thả của mình, đưa chúng ra cửa sổ ngang tầm mắt. Trong suốt lúc đó, tâm trí cô cố gắng biện minh cho niềm vui trước màu sắc bằng cách hòa tan chúng vào niềm hân hoan tôn giáo huyền bí của mình.

“You would like those, Dorothea,” said Celia, rather falteringly, beginning to think with wonder that her sister showed some weakness, and also that emeralds would suit her own complexion even better than purple amethysts. “You must keep that ring and bracelet—if nothing else. But see, these agates are very pretty and quiet.”

“Chị thích những thứ đó hơn, Dorothea,” Celia nói, hơi ấp úng, bắt đầu kinh ngạc nhận ra chị mình có chút yếu lòng, và cũng nghĩ rằng ngọc lục bảo hợp với làn da của chính mình hơn cả thạch anh tím. “Chị phải giữ chiếc nhẫn và vòng tay đó—ít nhất là thế. Nhưng này, mấy viên mã não này cũng đẹp và dịu lắm.”

“Yes! I will keep these—this ring and bracelet,” said Dorothea. Then, letting her hand fall on the table, she said in another tone—“Yet what miserable men find such things, and work at them, and sell them!” She paused again, and Celia thought that her sister was going to renounce the ornaments, as in consistency she ought to do.

“Vâng! Em sẽ giữ những thứ này—chiếc nhẫn và vòng tay này,” Dorothea nói. Rồi, để tay buông xuống bàn, cô nói bằng một giọng khác: “Thế mà những người đàn ông khốn khổ nào tìm ra những thứ này, làm việc với chúng, rồi bán chúng đi!” Cô lại im lặng, và Celia nghĩ chị mình sẽ từ bỏ đồ trang sức, như lẽ ra cô phải làm để nhất quán.

“Yes, dear, I will keep these,” said Dorothea, decidedly. “But take all the rest away, and the casket.”

“Vâng, em sẽ giữ những thứ này,” Dorothea quyết đoán nói. “Nhưng hãy mang đi tất cả những thứ còn lại, và cả chiếc hộp nữa.”

She took up her pencil without removing the jewels, and still looking at them. She thought of often having them by her, to feed her eye at these little fountains of pure color.

Cô cầm bút chì lên mà không dời đống trang sức, vẫn nhìn chúng. Cô nghĩ đến việc thường xuyên đặt chúng bên cạnh mình, để mắt có thể được nuôi dưỡng bởi những suối nguồn màu sắc thuần khiết nhỏ bé này.

“Shall you wear them in company?” said Celia, who was watching her with real curiosity as to what she would do.

“Chị có đeo chúng khi có người ngoài không?” Celia hỏi, đang quan sát chị với vẻ tò mò thật sự về việc chị sẽ làm gì.

Dorothea glanced quickly at her sister. Across all her imaginative adornment of those whom she loved, there darted now and then a keen discernment, which was not without a scorching quality. If Miss Brooke ever attained perfect meekness, it would not be for lack of inward fire.

Dorothea liếc nhanh về phía em gái. Xen giữa tất cả những tô điểm tưởng tượng mà cô dành cho người mình yêu thương, thỉnh thoảng lại lóe lên một sự nhận xét sắc bén, mang phẩm chất như thiêu đốt. Nếu cô Brooke có lúc đạt đến sự hiền hòa hoàn hảo, thì đó sẽ không phải vì thiếu lửa bên trong.

“Perhaps,” she said, rather haughtily. “I cannot tell to what level I may sink.”

“Có lẽ vậy,” chị nói, khá kiêu kỳ. “Chị không biết mình có thể sa xuống đến mức nào.”

Celia blushed, and was unhappy: she saw that she had offended her sister, and dared not say even anything pretty about the gift of the ornaments which she put back into the box and carried away. Dorothea too was unhappy, as she went on with her plan-drawing, questioning the purity of her own feeling and speech in the scene which had ended with that little explosion.

Celia đỏ mặt và buồn bã: cô thấy mình đã làm chị phật lòng, và không dám nói ra dù chỉ một lời dễ nghe về món quà trang sức; cô cất đồ trở lại vào hộp rồi mang đi. Dorothea cũng buồn, khi cô tiếp tục vẽ bản thiết kế, băn khoăn về sự trong sạch của chính cảm xúc và lời nói của mình trong cảnh vừa kết thúc bằng vụ nổ nhỏ ấy.

Celia’s consciousness told her that she had not been at all in the wrong: it was quite natural and justifiable that she should have asked that question, and she repeated to herself that Dorothea was inconsistent: either she should have taken her full share of the jewels, or, after what she had said, she should have renounced them altogether.

Ý thức của Celia cho cô biết rằng cô không hề sai: thật tự nhiên và chính đáng khi cô đặt câu hỏi ấy, và cô tự nhủ rằng Dorothea mâu thuẫn: hoặc chị phải nhận phần của mình trong đống trang sức, hoặc sau những gì đã nói, chị phải từ bỏ chúng hoàn toàn.

“I am sure—at least, I trust,” thought Celia, “that the wearing of a necklace will not interfere with my prayers. And I do not see that I should be bound by Dorothea’s opinions now we are going into society, though of course she herself ought to be bound by them. But Dorothea is not always consistent.”

“Em tin—ít nhất là em hy vọng—” Celia nghĩ, “rằng việc đeo một chuỗi dây chuyền sẽ không cản trở việc cầu nguyện của em. Và em không thấy mình phải bị ràng buộc bởi quan điểm của Dorothea nữa, khi chúng ta sắp bước vào xã hội thượng lưu, dù tất nhiên bản thân chị ấy nên bị ràng buộc bởi chúng. Nhưng Dorothea không phải lúc nào cũng nhất quán.”

Thus Celia, mutely bending over her tapestry, until she heard her sister calling her.

Celia cứ thế lặng lẽ cúi xuống tấm thảm thêu của mình, cho đến khi nghe chị gọi.

“Here, Kitty, come and look at my plan; I shall think I am a great architect, if I have not got incompatible stairs and fireplaces.”

“Lại đây, Kitty, xem bản vẽ của chị này; chị sẽ tưởng mình là một kiến trúc sư vĩ đại nếu chị không có cầu thang và lò sưởi nào lệch nhau.”

As Celia bent over the paper, Dorothea put her cheek against her sister’s arm caressingly. Celia understood the action. Dorothea saw that she had been in the wrong, and Celia pardoned her. Since they could remember, there had been a mixture of criticism and awe in the attitude of Celia’s mind towards her elder sister. The younger had always worn a yoke; but is there any yoked creature without its private opinions?

Khi Celia cúi xuống tờ giấy, Dorothea áp má vào cánh tay em gái một cách trìu mến. Celia hiểu cử chỉ ấy. Dorothea biết mình đã sai, và Celia tha thứ cho chị. Từ khi họ còn nhớ được, trong thái độ của Celia đối với người chị cả luôn có sự pha trộn giữa phê phán và kính sợ. Cô em từ lâu đã mang một chiếc ách; nhưng có sinh vật nào bị thắng ách mà lại không có quan điểm riêng của nó đâu?

“‘Dime; no ves aquel caballero que hacia nosotros viene sobre un caballo rucio rodado que trae puesto en la cabeza un yelmo de oro?’ ‘Lo que veo y columbro,’ respondio Sancho, ‘no es sino un hombre sobre un as no pardo como el mio, que trae sobre la cabeza una cosa que relumbra.’ ‘Pues ese es el yelmo de Mambrino,’ dijo Don Quijote.”—CERVANTES.

“‘Dime; no ves aquel caballero que hacia nosotros viene sobre un caballo rucio rodado que trae puesto en la cabeza un yelmo de oro?’ ‘Lo que veo y columbro,’ respondio Sancho, ‘no es sino un hombre sobre un as no pardo como el mio, que trae sobre la cabeza una cosa que relumbra.’ ‘Pues ese es el yelmo de Mambrino,’ dijo Don Quijote.”—CERVANTES.

“‘Seest thou not yon cavalier who cometh toward us on a dapple-gray steed, and weareth a golden helmet?’ ‘What I see,’ answered Sancho, ‘is nothing but a man on a gray ass like my own, who carries something shiny on his head.’ ‘Just so,’ answered Don Quixote: ‘and that resplendent object is the helmet of Mambrino.’”

“‘Ngươi có thấy kỵ sĩ kia đang cưỡi con ngựa xám đốm tiến về phía chúng ta, đội một chiếc mũ sắt bằng vàng không?’ ‘Điều tôi thấy,’ Sancho đáp, ‘chẳng qua là một người đàn ông cưỡi con lừa xám như con của tôi, trên đầu đội thứ gì đó lấp lánh.’ ‘Đúng thế,’ Don Quixote đáp, ‘và vật rực rỡ đó chính là mũ của Mambrino.’”

“Sir Humphry Davy?” said Mr. Brooke, over the soup, in his easy smiling way, taking up Sir James Chettam’s remark that he was studying Davy’s Agricultural Chemistry. “Well, now, Sir Humphry Davy; I dined with him years ago at Cartwright’s, and Wordsworth was there too—the poet Wordsworth, you know. Now there was something singular. I was at Cambridge when Wordsworth was there, and I never met him—and I dined with him twenty years afterwards at Cartwright’s. There’s an oddity in things, now. But Davy was there: he was a poet too. Or, as I may say, Wordsworth was poet one, and Davy was poet two. That was true in every sense, you know.”

“Ngài Humphry Davy?” ông Brooke nói qua món súp, bằng giọng dễ dãi và cười tươi, tiếp lời nhận xét của ngài Chettam rằng ngài đang nghiên cứu cuốn Hóa học nông nghiệp của Davy. “Vâng, Humphry Davy; tôi đã dùng bữa với ông ấy cách đây nhiều năm tại nhà Cartwright, và có cả Wordsworth nữa—nhà thơ Wordsworth, ngài biết đấy. Thế mới lạ. Hồi tôi học ở Cambridge, Wordsworth cũng đang học ở đó, và tôi chưa bao giờ gặp ông ấy—vậy mà hai mươi năm sau tôi lại cùng ông ấy dùng bữa ở nhà Cartwright. Đời có những cái kỳ quặc như thế đấy. Nhưng Davy có mặt ở đó: ông ấy cũng là một nhà thơ. Hay nói cách khác, Wordsworth là nhà thơ số một, còn Davy là nhà thơ số hai. Xét theo mọi nghĩa, điều đó đúng, ngài biết đấy.”

Dorothea felt a little more uneasy than usual. In the beginning of dinner, the party being small and the room still, these motes from the mass of a magistrate’s mind fell too noticeably. She wondered how a man like Mr. Casaubon would support such triviality. His manners, she thought, were very dignified; the set of his iron-gray hair and his deep eye-sockets made him resemble the portrait of Locke. He had the spare form and the pale complexion which became a student; as different as possible from the blooming Englishman of the red-whiskered type represented by Sir James Chettam.

Dorothea cảm thấy hơi khó chịu hơn thường lệ. Ở đầu bữa ăn, khi số khách còn ít và căn phòng còn yên ắng, những hạt bụi rơi ra từ khối tâm trí của vị quan tòa hòa giải này quá rõ ràng. Cô tự hỏi làm sao một người như ông Casaubon có thể chịu đựng sự tầm thường như thế. Theo cô, cử chỉ của ông rất đường bệ; mái tóc bạc xám và đôi hốc mắt sâu khiến ông giống bức chân dung của Locke. Ông có dáng người gầy và nước da xanh xao vốn hợp với một học giả; khác hẳn với vẻ đẹp rực rỡ của người Anh kiểu râu quai nón đỏ mà ngài Chettam đại diện.

“I am reading the Agricultural Chemistry,” said this excellent baronet, “because I am going to take one of the farms into my own hands, and see if something cannot be done in setting a good pattern of farming among my tenants. Do you approve of that, Miss Brooke?”

“Tôi đang đọc cuốn Hóa học nông nghiệp,” vị tòng nam tước đáng mến này nói, “vì tôi định đích thân trông coi một trong các trang trại, và xem có thể làm gì để thiết lập một mẫu canh tác tốt cho tá điền của mình. Cô có tán thành điều đó không, cô Brooke?”

“A great mistake, Chettam,” interposed Mr. Brooke, “going into electrifying your land and that kind of thing, and making a parlor of your cow-house. It won’t do. I went into science a great deal myself at one time; but I saw it would not do. It leads to everything; you can let nothing alone. No, no—see that your tenants don’t sell their straw, and that kind of thing; and give them draining-tiles, you know. But your fancy farming will not do—the most expensive sort of whistle you can buy: you may as well keep a pack of hounds.”

“Một sai lầm lớn đấy, ngài Chettam,” ông Brooke xen vào, “đi làm điện hóa đất đai hay những thứ kiểu thế, và biến chuồng bò thành phòng khách. Không ổn đâu. Một thời tôi cũng dấn thân vào khoa học nhiều; nhưng tôi thấy nó không ổn. Nó dẫn đến mọi thứ; ngài chẳng thể để yên cái gì cả. Không, không—cứ đảm bảo tá điền không bán rơm, và những chuyện tương tự thế; và cho họ ống thoát nước, ngài biết đấy. Nhưng cái trò canh tác kiểu thời thượng của ngài thì không ổn đâu—một thú chơi tốn kém nhất ngài có thể theo đuổi: ngài cũng có thể nuôi một bầy chó săn cho xong.”

“Surely,” said Dorothea, “it is better to spend money in finding out how men can make the most of the land which supports them all, than in keeping dogs and horses only to gallop over it. It is not a sin to make yourself poor in performing experiments for the good of all.”

“Chắc chắn,” Dorothea nói, “tốt hơn là chi tiền để tìm ra cách con người có thể tận dụng tối đa mảnh đất nuôi sống tất cả họ, thay vì nuôi chó và ngựa chỉ để phi nước đại trên đó. Không có tội lỗi gì khi làm mình nghèo đi để tiến hành các thí nghiệm vì lợi ích chung.”

She spoke with more energy than is expected of so young a lady, but Sir James had appealed to her. He was accustomed to do so, and she had often thought that she could urge him to many good actions when he was her brother-in-law.

Cô nói với nhiều nhiệt huyết hơn mức người ta mong đợi ở một tiểu thư còn trẻ đến thế, nhưng ngài Chettam đã tìm đến cô nhờ giúp đỡ. Ông vốn quen làm như vậy, và cô thường nghĩ rằng mình có thể thúc đẩy ông làm nhiều việc tốt khi ông trở thành anh rể của cô.

Mr. Casaubon turned his eyes very markedly on Dorothea while she was speaking, and seemed to observe her newly.

Ông Casaubon chăm chú nhìn Dorothea rất rõ rệt trong khi cô nói, và có vẻ như đang quan sát cô một cách mới mẻ.

“Young ladies don’t understand political economy, you know,” said Mr. Brooke, smiling towards Mr. Casaubon. “I remember when we were all reading Adam Smith. There is a book, now. I took in all the new ideas at one time—human perfectibility, now. But some say, history moves in circles; and that may be very well argued; I have argued it myself. The fact is, human reason may carry you a little too far—over the hedge, in fact. It carried me a good way at one time; but I saw it would not do. I pulled up; I pulled up in time. But not too hard. I have always been in favor of a little theory: we must have Thought; else we shall be landed back in the dark ages. But talking of books, there is Southey’s ‘Peninsular War.’ I am reading that of a morning. You know Southey?”

“Các cô gái không hiểu kinh tế chính trị đâu, ông biết đấy,” ông Brooke mỉm cười nói với ông Casaubon. “Tôi nhớ hồi tất cả chúng ta còn đọc Adam Smith. Có một cuốn sách đấy. Một thời tôi tiếp thu mọi tư tưởng mới—sự hoàn thiện của con người, này. Nhưng có người nói lịch sử vận động theo vòng tròn; điều đó có thể được lập luận rất hay; chính tôi cũng đã lập luận như thế. Thực tế là, lý trí con người có thể đưa bạn đi xa quá một chút—vượt qua hàng rào, đúng thế. Nó từng đưa tôi đi khá xa một thời; nhưng tôi thấy nó không ổn. Tôi đã dừng lại; tôi dừng kịp lúc. Nhưng không dừng quá gấp. Tôi luôn ủng hộ một chút lý thuyết: ta phải có Tư tưởng; nếu không, ta sẽ bị đẩy trở lại thời kỳ đen tối. Nhưng nói về sách, có cuốn ‘Cuộc chiến Bán đảo’ của Southey. Sáng nào tôi cũng đọc cuốn đó. Ông có biết Southey không?”

“No,” said Mr. Casaubon, not keeping pace with Mr. Brooke’s impetuous reason, and thinking of the book only. “I have little leisure for such literature just now. I have been using up my eyesight on old characters lately; the fact is, I want a reader for my evenings; but I am fastidious in voices, and I cannot endure listening to an imperfect reader. It is a misfortune, in some senses: I feed too much on the inward sources; I live too much with the dead. My mind is something like the ghost of an ancient, wandering about the world and trying mentally to construct it as it used to be, in spite of ruin and confusing changes. But I find it necessary to use the utmost caution about my eyesight.”

“Không,” ông Casaubon nói, không theo kịp lối suy nghĩ hối hả của ông Brooke, và chỉ đang nghĩ đến cuốn sách. “Dạo này tôi ít thời gian cho loại văn chương đó. Tôi đã làm mắt mình mỏi mệt vì những chữ cổ; thực ra, tôi cần một người đọc cho tôi nghe vào buổi tối; nhưng tôi kén chọn giọng nói, và không thể chịu nổi việc nghe một người đọc vụng. Đó là một điều bất hạnh theo một nghĩa nào đó: tôi nuôi mình quá nhiều bằng các nguồn bên trong; tôi sống quá nhiều với người chết. Tâm trí tôi giống như hồn ma của một người xưa, lang thang khắp thế giới và cố gắng tự dựng lại nó như nó đã từng, bất chấp đổ nát và những thay đổi làm rối loạn. Nhưng tôi thấy cần phải hết sức thận trọng với đôi mắt của mình.”

This was the first time that Mr. Casaubon had spoken at any length. He delivered himself with precision, as if he had been called upon to make a public statement; and the balanced sing-song neatness of his speech, occasionally corresponded to by a movement of his head, was the more conspicuous from its contrast with good Mr. Brooke’s scrappy slovenliness. Dorothea said to herself that Mr. Casaubon was the most interesting man she had ever seen, not excepting even Monsieur Liret, the Vaudois clergyman who had given conferences on the history of the Waldenses. To reconstruct a past world, doubtless with a view to the highest purposes of truth—what a work to be in any way present at, to assist in, though only as a lamp-holder! This elevating thought lifted her above her annoyance at being twitted with her ignorance of political economy, that never-explained science which was thrust as an extinguisher over all her lights.

Đây là lần đầu tiên ông Casaubon nói dài như vậy. Ông nói rõ ràng, chính xác như thể được kêu gọi đưa ra một tuyên bố công khai; và giọng nói đều đặn, cân đối, đôi khi được một cử động đầu đáp lại, càng nổi bật vì tương phản với sự lộn xộn vụn vặt của ông Brooke tốt bụng. Dorothea tự nhủ rằng ông Casaubon là người thú vị nhất cô từng thấy, kể cả Monsieur Liret, vị mục sư người Vaudois từng thuyết giảng về lịch sử phái Waldenses. Tái dựng một thế giới quá khứ, hẳn là vì mục đích cao cả nhất của chân lý—một công việc để được hiện diện bằng cách nào đó, để giúp đỡ, dù chỉ như người cầm đèn! Ý nghĩ nâng đỡ này nhấc cô lên khỏi nỗi khó chịu khi bị chọc ghẹo về sự thiếu hiểu biết kinh tế chính trị, một môn khoa học không bao giờ được giải thích, bị đẩy xuống như chiếc nắp dập tắt mọi ngọn đèn của cô.

“But you are fond of riding, Miss Brooke,” Sir James presently took an opportunity of saying. “I should have thought you would enter a little into the pleasures of hunting. I wish you would let me send over a chestnut horse for you to try. It has been trained for a lady. I saw you on Saturday cantering over the hill on a nag not worthy of you. My groom shall bring Corydon for you every day, if you will only mention the time.”

“Nhưng cô thích cưỡi ngựa mà, cô Brooke,” ngài Chettam nhân dịp nói. “Tôi tưởng cô sẽ tận hưởng đôi chút thú săn bắn. Tôi ước gì cô cho phép tôi gửi sang một con ngựa hạt dẻ để cô thử. Nó được huấn luyện cho phụ nữ. Hôm thứ Bảy tôi thấy cô phi nước đại nhẹ qua đồi trên một con ngựa không xứng với cô. Người quản mã của tôi sẽ dắt Corydon đến cho cô mỗi ngày, nếu cô nói giờ giấc.”

“Thank you, you are very good. I mean to give up riding. I shall not ride any more,” said Dorothea, urged to this brusque resolution by a little annoyance that Sir James would be soliciting her attention when she wanted to give it all to Mr. Casaubon.

“Cảm ơn ngài, ngài thật tốt. Tôi định từ bỏ việc cưỡi ngựa. Tôi sẽ không cưỡi nữa,” Dorothea nói, bị thúc đẩy đến quyết định cộc lốc này bởi một chút bực bội rằng ngài Chettam cứ tranh thủ sự chú ý của cô khi cô muốn dành hết cho ông Casaubon.

“No, that is too hard,” said Sir James, in a tone of reproach that showed strong interest. “Your sister is given to self-mortification, is she not?” he continued, turning to Celia, who sat at his right hand.

“Không, như thế thì quá khắt khe,” ngài Chettam nói, giọng trách móc cho thấy sự quan tâm mạnh mẽ. “Cô em gái của cô có thiên hướng tự hành xác phải không?” ông tiếp lời, quay sang Celia đang ngồi bên tay phải mình.

“I think she is,” said Celia, feeling afraid lest she should say something that would not please her sister, and blushing as prettily as possible above her necklace. “She likes giving up.”

“Em nghĩ vậy,” Celia nói, sợ rằng mình có thể nói điều gì đó không làm chị hài lòng, và đỏ mặt xinh xắn hết mức có thể phía trên chuỗi dây chuyền. “Chị ấy thích từ bỏ.”

“If that were true, Celia, my giving-up would be self-indulgence, not self-mortification. But there may be good reasons for choosing not to do what is very agreeable,” said Dorothea.

“Nếu điều đó đúng, Celia, thì việc chị từ bỏ sẽ là sự nuông chiều bản thân, chứ không phải tự hành hạ. Nhưng có thể có những lý do chính đáng để chọn không làm điều rất dễ chịu,” Dorothea nói.

Mr. Brooke was speaking at the same time, but it was evident that Mr. Casaubon was observing Dorothea, and she was aware of it.

Ông Brooke cũng đang nói cùng lúc, nhưng rõ ràng là ông Casaubon đang quan sát Dorothea, và cô cảm nhận được điều đó.

“Exactly,” said Sir James. “You give up from some high, generous motive.”

“Chính xác,” ngài Chettam nói. “Cô từ bỏ vì một động cơ cao thượng, hào hiệp.”

“No, indeed, not exactly. I did not say that of myself,” answered Dorothea, reddening. Unlike Celia, she rarely blushed, and only from high delight or anger. At this moment she felt angry with the perverse Sir James. Why did he not pay attention to Celia, and leave her to listen to Mr. Casaubon?—if that learned man would only talk, instead of allowing himself to be talked to by Mr. Brooke, who was just then informing him that the Reformation either meant something or it did not, that he himself was a Protestant to the core, but that Catholicism was a fact; and as to refusing an acre of your ground for a Romanist chapel, all men needed the bridle of religion, which, properly speaking, was the dread of a Hereafter.

“Không, thật sự không, không hẳn vậy. Tôi không nói như thế về bản thân mình,” Dorothea đáp, mặt đỏ bừng. Không giống Celia, cô hiếm khi đỏ mặt, và chỉ đỏ khi có niềm vui lớn hay cơn giận. Vào lúc này cô cảm thấy giận ngài Chettam ngang ngạnh. Sao ông không chú ý đến Celia, để cô được nghe ông Casaubon—nếu vị học giả uyên bác ấy chịu nói chuyện thay vì để mình bị ông Brooke nói chuyện, lúc đó ông Brooke đang thông báo cho ông ta rằng cuộc Cải cách hoặc có nghĩa gì đó hoặc không, rằng bản thân ông là một người Tin Lành đến tận xương tủy, nhưng Công giáo là một sự thật; và về chuyện từ chối một mẫu đất của mình để xây nhà thờ cho tín đồ Công giáo, mọi người đàn ông đều cần dây cương của tôn giáo, mà nói cho đúng là nỗi sợ đời sau.

“I made a great study of theology at one time,” said Mr. Brooke, as if to explain the insight just manifested. “I know something of all schools. I knew Wilberforce in his best days. Do you know Wilberforce?”

“Thời trẻ tôi đã nghiên cứu thần học rất kỹ,” ông Brooke nói, như thể để giải thích cái thấu thị vừa được thể hiện. “Tôi biết đôi chút về mọi trường phái. Tôi từng biết Wilberforce hồi ông ấy còn đỉnh cao. Ông có biết Wilberforce không?”

Mr. Casaubon said, “No.”

Ông Casaubon nói: “Không.”

“Well, Wilberforce was perhaps not enough of a thinker; but if I went into Parliament, as I have been asked to do, I should sit on the independent bench, as Wilberforce did, and work at philanthropy.”

“Vâng, Wilberforce có lẽ không đủ tư duy; nhưng nếu tôi vào Quốc hội, như người ta đã mời tôi làm, tôi sẽ ngồi ở ghế độc lập, như Wilberforce đã làm, và cống hiến cho việc từ thiện.”

Mr. Casaubon bowed, and observed that it was a wide field.

Ông Casaubon cúi chào và nhận xét rằng đó là một lĩnh vực rộng lớn.

“Yes,” said Mr. Brooke, with an easy smile, “but I have documents. I began a long while ago to collect documents. They want arranging, but when a question has struck me, I have written to somebody and got an answer. I have documents at my back. But now, how do you arrange your documents?”

“Vâng,” ông Brooke nói, mỉm cười dễ dãi, “nhưng tôi có tài liệu. Tôi bắt đầu sưu tầm tài liệu từ lâu rồi. Chúng cần được sắp xếp, nhưng khi một vấn đề nào đó làm tôi băn khoăn, tôi đã viết thư cho ai đó và nhận được câu trả lời. Tôi có tài liệu làm chỗ dựa. Nhưng bây giờ, ông sắp xếp tài liệu của mình thế nào?”

“In pigeon-holes partly,” said Mr. Casaubon, with rather a startled air of effort.

“Phần lớn là trong các ngăn kệ,” ông Casaubon nói, với vẻ hơi giật mình như đang cố gắng.

“Ah, pigeon-holes will not do. I have tried pigeon-holes, but everything gets mixed in pigeon-holes: I never know whether a paper is in A or Z.”

“Ồ, ngăn kệ không ổn đâu. Tôi đã thử ngăn kệ rồi, nhưng mọi thứ cứ lẫn lộn trong ngăn kệ: tôi chẳng bao giờ biết một tờ giấy ở mục A hay Z.”

“I wish you would let me sort your papers for you, uncle,” said Dorothea. “I would letter them all, and then make a list of subjects under each letter.”

“Cháu ước là cậu cho cháu sắp xếp giấy tờ của cậu, cậu ạ,” Dorothea nói. “Cháu sẽ đánh dấu chữ cái cho tất cả, rồi lập danh sách chủ đề dưới mỗi chữ cái.”

Mr. Casaubon gravely smiled approval, and said to Mr. Brooke, “You have an excellent secretary at hand, you perceive.”

Ông Casaubon nghiêm trang mỉm cười tán thành, và nói với ông Brooke: “Ông có một thư ký tài giỏi ngay bên cạnh, ông thấy đấy.”

“No, no,” said Mr. Brooke, shaking his head; “I cannot let young ladies meddle with my documents. Young ladies are too flighty.”

“Không, không,” ông Brooke lắc đầu; “tôi không thể để các cô gái trẻ can thiệp vào tài liệu của mình. Các cô gái trẻ quá nông nổi.”

Dorothea felt hurt. Mr. Casaubon would think that her uncle had some special reason for delivering this opinion, whereas the remark lay in his mind as lightly as the broken wing of an insect among all the other fragments there, and a chance current had sent it alighting on her.

Dorothea cảm thấy tổn thương. Ông Casaubon sẽ nghĩ rằng cậu cô có lý do đặc biệt nào đó để nói ra ý kiến này, trong khi lời nhận xét ấy nằm trong đầu ông nhẹ tênh như chiếc cánh côn trùng gãy giữa tất cả những mảnh vụn khác ở đó, và một dòng gió ngẫu nhiên đã khiến nó đáp xuống chỗ cô.

When the two girls were in the drawing-room alone, Celia said—

Khi hai cô gái ở riêng trong phòng khách, Celia nói—

“How very ugly Mr. Casaubon is!”

“Ông Casaubon xấu quá đi mất!”

“Celia! He is one of the most distinguished-looking men I ever saw. He is remarkably like the portrait of Locke. He has the same deep eye-sockets.”

“Celia! Ông ấy là một trong những người có dáng vẻ xuất chúng nhất mà chị từng thấy. Ông ấy rất giống bức chân dung của Locke. Ông có đôi hốc mắt sâu y như vậy.”

“Had Locke those two white moles with hairs on them?”

“Locke có hai cái nốt ruồi trắng có lông trên mặt à?”

“Oh, I dare say! when people of a certain sort looked at him,” said Dorothea, walking away a little.

“Ồ, chắc là vậy! Khi những người thuộc loại nhất định nhìn ông ấy,” Dorothea nói, đi ra xa một chút.

“Mr. Casaubon is so sallow.”

“Ông Casaubon vàng vọt quá.”

“All the better. I suppose you admire a man with the complexion of a cochon de lait.”

“Càng tốt. Em chắc hẳn thích một người đàn ông có nước da như lợn sữa, cochon de lait.”

“Dodo!” exclaimed Celia, looking after her in surprise. “I never heard you make such a comparison before.”

“Dodo!” Celia thốt lên, nhìn theo chị đầy ngạc nhiên. “Em chưa bao giờ nghe chị so sánh như thế.”

“Why should I make it before the occasion came? It is a good comparison: the match is perfect.”

“Sao chị phải so sánh trước khi có dịp chứ? Đó là một so sánh hay: rất khớp.”

Miss Brooke was clearly forgetting herself, and Celia thought so.

Cô Brooke rõ ràng đã quên mình, và Celia cũng nghĩ vậy.

“I wonder you show temper, Dorothea.”

“Em lấy làm lạ là chị lại nổi nóng, Dorothea.”

“It is so painful in you, Celia, that you will look at human beings as if they were merely animals with a toilet, and never see the great soul in a man’s face.”

“Em làm chị đau lòng, Celia, khi cứ nhìn con người như thể họ chỉ là những con vật khoác y phục, và không bao giờ thấy linh hồn vĩ đại trên gương mặt một người đàn ông.”

“Has Mr. Casaubon a great soul?” Celia was not without a touch of naive malice.

“Ông Casaubon có linh hồn vĩ đại không?” Celia hỏi, không thiếu chút ác ý ngây thơ.

“Yes, I believe he has,” said Dorothea, with the full voice of decision. “Everything I see in him corresponds to his pamphlet on Biblical Cosmology.”

“Vâng, tôi tin là ông ấy có,” Dorothea nói, giọng đầy quyết đoán. “Mọi điều tôi thấy ở ông ấy đều khớp với cuốn sách nhỏ của ông về Vũ trụ học Kinh Thánh.”

“He talks very little,” said Celia

“Ông ấy nói rất ít,” Celia nói.

“There is no one for him to talk to.”

“Vì chẳng có ai để ông ấy nói chuyện cùng.”

Celia thought privately, “Dorothea quite despises Sir James Chettam; I believe she would not accept him.” Celia felt that this was a pity. She had never been deceived as to the object of the baronet’s interest. Sometimes, indeed, she had reflected that Dodo would perhaps not make a husband happy who had not her way of looking at things; and stifled in the depths of her heart was the feeling that her sister was too religious for family comfort. Notions and scruples were like spilt needles, making one afraid of treading, or sitting down, or even eating.

Celia thầm nghĩ: “Dorothea thật sự coi thường ngài Chettam; em tin chị sẽ không nhận lời ông ấy.” Celia thấy điều đó thật đáng tiếc. Cô chưa bao giờ nhầm lẫn về đối tượng sự quan tâm của vị tòng nam tước. Thỉnh thoảng cô có nghĩ rằng Dodo có lẽ sẽ không làm cho người chồng hạnh phúc nếu người ấy không nhìn mọi thứ như chị; và trong sâu thẳm lòng mình, cô âm thầm cảm thấy rằng chị mình quá sùng đạo đối với một gia đình êm ấm. Những ý niệm và những đắn đo như chiếc kim rơi vãi, khiến người ta sợ bước, sợ ngồi, thậm chí sợ cả việc ăn.

When Miss Brooke was at the tea-table, Sir James came to sit down by her, not having felt her mode of answering him at all offensive. Why should he? He thought it probable that Miss Brooke liked him, and manners must be very marked indeed before they cease to be interpreted by preconceptions either confident or distrustful. She was thoroughly charming to him, but of course he theorized a little about his attachment. He was made of excellent human dough, and had the rare merit of knowing that his talents, even if let loose, would not set the smallest stream in the county on fire: hence he liked the prospect of a wife to whom he could say, “What shall we do?” about this or that; who could help her husband out with reasons, and would also have the property qualification for doing so. As to the excessive religiousness alleged against Miss Brooke, he had a very indefinite notion of what it consisted in, and thought that it would die out with marriage. In short, he felt himself to be in love in the right place, and was ready to endure a great deal of predominance, which, after all, a man could always put down when he liked. Sir James had no idea that he should ever like to put down the predominance of this handsome girl, in whose cleverness he delighted. Why not? A man’s mind—what there is of it—has always the advantage of being masculine,—as the smallest birch-tree is of a higher kind than the most soaring palm,—and even his ignorance is of a sounder quality. Sir James might not have originated this estimate; but a kind Providence furnishes the limpest personality with a little gum or starch in the form of tradition.

Khi cô Brooke đang ngồi bên bàn trà, ngài Chettam đến ngồi cạnh cô, vì ông không cảm thấy cách trả lời của cô là xúc phạm. Sao lại thế được? Ông nghĩ có khả năng cô Brooke thích mình, và phải có những nét rất rõ ràng thì các cử chỉ mới thôi được diễn giải theo những định kiến hoặc tin tưởng hoặc nghi ngờ. Cô hết sức duyên dáng với ông, nhưng dĩ nhiên ông có suy đoán đôi chút về mối gắn bó của mình. Ông được nặn từ thứ bột người rất tốt, và có cái ưu điểm hiếm hoi là biết rằng tài năng của mình, dù có được phóng thích, cũng sẽ không làm bốc cháy dòng suối nhỏ nhất trong hạt; vì thế ông thích viễn cảnh có một người vợ mà ông có thể hỏi “Chúng ta làm gì đây?” về việc này hay việc kia; người có thể giúp chồng bằng lý lẽ, và cũng có đủ tư cách tài sản để làm việc đó. Còn về sự sùng đạo quá mức bị gán cho cô Brooke, ông có một khái niệm rất mơ hồ về nó là gì, và nghĩ rằng nó sẽ tan biến sau hôn nhân. Tóm lại, ông cảm thấy mình đang yêu đúng chỗ, và sẵn sàng chịu đựng nhiều sự chi phối, vì rốt cuộc, một người đàn ông luôn có thể đặt điều ấy xuống khi muốn. Ngài Chettam không hề nghĩ rằng mình sẽ có lúc muốn hạ thấp sự chi phối của cô gái xinh đẹp này, người mà ông vui thích vì sự thông minh của cô. Sao lại không? Tâm trí của đàn ông—nếu có chút gì—luôn có lợi thế là mang tính nam giới,—cũng như cây bạch dương nhỏ nhất vẫn thuộc loài cao quý hơn cây cọ vươn cao nhất,—và ngay cả sự dốt nát của họ cũng có phẩm chất lành mạnh hơn. Ngài Chettam có thể không phải là người đầu tiên nghĩ ra đánh giá này; nhưng một Đấng Quan Phòng nhân từ đã ban cho cá tính mềm oặt nhất một chút keo hay hồ cứng dưới hình thức truyền thống.

“Let me hope that you will rescind that resolution about the horse, Miss Brooke,” said the persevering admirer. “I assure you, riding is the most healthy of exercises.”

“Xin cho tôi hy vọng rằng cô sẽ rút lại quyết định về con ngựa, cô Brooke,” người theo đuổi bền bỉ nói. “Tôi xin đảm bảo, cưỡi ngựa là môn thể dục lành mạnh nhất.”

“I am aware of it,” said Dorothea, coldly. “I think it would do Celia good—if she would take to it.”

“Tôi biết điều đó,” Dorothea lạnh lùng nói. “Tôi nghĩ nó sẽ có ích cho Celia—nếu cô ấy chịu tập.”

“But you are such a perfect horsewoman.”

“Nhưng cô là một người cưỡi ngựa hoàn hảo đến thế cơ mà.”

“Excuse me; I have had very little practice, and I should be easily thrown.”

“Xin lỗi, tôi luyện tập rất ít, và tôi dễ bị ngã lắm.”

“Then that is a reason for more practice. Every lady ought to be a perfect horsewoman, that she may accompany her husband.”

“Vậy thì càng phải luyện tập thêm. Mọi tiểu thư đều nên là người cưỡi ngựa hoàn hảo, để có thể đi cùng chồng.”

“You see how widely we differ, Sir James. I have made up my mind that I ought not to be a perfect horsewoman, and so I should never correspond to your pattern of a lady.” Dorothea looked straight before her, and spoke with cold brusquerie, very much with the air of a handsome boy, in amusing contrast with the solicitous amiability of her admirer.

“Ngài thấy chúng ta khác nhau nhiều đến thế nào, ngài Chettam. Tôi đã quyết định rằng mình không nên là người cưỡi ngựa hoàn hảo, và vì thế tôi sẽ không bao giờ phù hợp với khuôn mẫu tiểu thư của ngài.” Dorothea nhìn thẳng về phía trước, và nói với giọng thẳng thừng lạnh lùng, rất giống vẻ của một chàng trai đẹp, tương phản thú vị với sự ân cần niềm nở của người theo đuổi.

“I should like to know your reasons for this cruel resolution. It is not possible that you should think horsemanship wrong.”

“Tôi muốn biết lý do của quyết định tàn nhẫn này. Không thể nào cô lại nghĩ việc cưỡi ngựa là sai trái.”

“It is quite possible that I should think it wrong for me.”

“Hoàn toàn có thể là tôi nghĩ nó sai trái đối với riêng tôi.”

“Oh, why?” said Sir James, in a tender tone of remonstrance.

“Ồ, tại sao?” ngài Chettam hỏi, giọng dịu dàng trách móc.

Mr. Casaubon had come up to the table, teacup in hand, and was listening.

Ông Casaubon đã đến bên bàn, tay cầm tách trà, và đang lắng nghe.

“We must not inquire too curiously into motives,” he interposed, in his measured way. “Miss Brooke knows that they are apt to become feeble in the utterance: the aroma is mixed with the grosser air. We must keep the germinating grain away from the light.”

“Chúng ta không nên dò hỏi động cơ quá tỉ mỉ,” ông xen vào, theo cách điềm đạm của mình. “Cô Brooke biết rằng chúng dễ trở nên yếu ớt khi được nói ra: hương thơm bị lẫn với không khí thô hơn. Chúng ta phải giữ hạt mầm đang nảy nở tránh xa ánh sáng.”

Dorothea colored with pleasure, and looked up gratefully to the speaker. Here was a man who could understand the higher inward life, and with whom there could be some spiritual communion; nay, who could illuminate principle with the widest knowledge: a man whose learning almost amounted to a proof of whatever he believed!

Dorothea đỏ mặt vì sung sướng, và ngước nhìn người nói đầy biết ơn. Đây là người có thể hiểu đời sống nội tâm cao hơn, và có thể có sự giao cảm tinh thần với nhau; hơn thế nữa, là người có thể soi sáng nguyên tắc bằng tri thức rộng nhất: một người có học vấn gần như chứng minh được mọi điều ông tin!

Dorothea’s inferences may seem large; but really life could never have gone on at any period but for this liberal allowance of conclusions, which has facilitated marriage under the difficulties of civilization. Has any one ever pinched into its pilulous smallness the cobweb of pre-matrimonial acquaintanceship?

Những suy diễn của Dorothea có thể có vẻ quá đà; nhưng thật ra cuộc đời chưa bao giờ có thể tiếp diễn ở bất kỳ thời kỳ nào nếu không có sự dung thứ rộng rãi cho những kết luận như thế, thứ đã tạo điều kiện cho hôn nhân vượt qua những khó khăn của văn minh. Đã có ai từng bóp cái mạng nhện của những quen biết trước hôn nhân cho đến khi nó nhỏ bé như viên thuốc chưa?

“Certainly,” said good Sir James. “Miss Brooke shall not be urged to tell reasons she would rather be silent upon. I am sure her reasons would do her honor.”

“Dĩ nhiên,” ngài Chettam tốt bụng nói. “Cô Brooke sẽ không bị ép phải nói ra những lý do mà cô muốn giữ im lặng. Tôi chắc lý do của cô ấy cũng đáng trọng.”

He was not in the least jealous of the interest with which Dorothea had looked up at Mr. Casaubon: it never occurred to him that a girl to whom he was meditating an offer of marriage could care for a dried bookworm towards fifty, except, indeed, in a religious sort of way, as for a clergyman of some distinction.

Ông không hề ghen tị với sự chú ý mà Dorothea đã dành cho ông Casaubon khi ngước nhìn: ông không bao giờ nghĩ rằng một cô gái mà ông đang tính đến chuyện cầu hôn lại có thể để tâm đến một con mọt sách khô đét ngoài năm mươi tuổi, trừ phi, quả thật, theo một kiểu sùng kính tôn giáo, như đối với một mục sư có chút danh tiếng.

However, since Miss Brooke had become engaged in a conversation with Mr. Casaubon about the Vaudois clergy, Sir James betook himself to Celia, and talked to her about her sister; spoke of a house in town, and asked whether Miss Brooke disliked London. Away from her sister, Celia talked quite easily, and Sir James said to himself that the second Miss Brooke was certainly very agreeable as well as pretty, though not, as some people pretended, more clever and sensible than the elder sister. He felt that he had chosen the one who was in all respects the superior; and a man naturally likes to look forward to having the best. He would be the very Mawworm of bachelors who pretended not to expect it.

Tuy nhiên, vì cô Brooke đã bắt đầu một cuộc trò chuyện với ông Casaubon về các mục sư Vaudois, ngài Chettam quay sang Celia và nói chuyện với cô về chị mình; ông nhắc đến một ngôi nhà ở thành phố, và hỏi cô Brooke có ghét London không. Tách khỏi chị, Celia nói chuyện khá thoải mái, và ngài Chettam tự nhủ rằng cô Brooke thứ hai chắc chắn vừa dễ mến vừa xinh đẹp, dù không như một số người vẫn giả vờ, thông minh và khôn ngoan hơn chị cả. Ông cảm thấy mình đã chọn người ưu việt hơn về mọi mặt; và một người đàn ông tự nhiên thích mong đợi điều tốt nhất. Ông sẽ là một Mawworm thực thụ trong số những người độc thân nếu giả vờ không mong đợi điều đó.

“Say, goddess, what ensued, when Raphael, The affable archangel . . . Eve The story heard attentive, and was filled With admiration, and deep muse, to hear Of things so high and strange.” —Paradise Lost, B. vii.

“Hỡi nữ thần, điều gì đã xảy ra khi Raphael, Vị thiên sứ hòa nhã . . . Eva Nghe câu chuyện chăm chú, và tràn đầy Kinh ngạc, và suy tư sâu xa, khi nghe Về những điều cao vời và kỳ lạ đến thế.” —Paradise Lost, B. vii.

If it had really occurred to Mr. Casaubon to think of Miss Brooke as a suitable wife for him, the reasons that might induce her to accept him were already planted in her mind, and by the evening of the next day the reasons had budded and bloomed. For they had had a long conversation in the morning, while Celia, who did not like the company of Mr. Casaubon’s moles and sallowness, had escaped to the vicarage to play with the curate’s ill-shod but merry children.

Nếu thật sự ông Casaubon đã nghĩ đến việc coi cô Brooke là người vợ thích hợp, thì những lý do có thể khiến cô nhận lời ông đã nằm sẵn trong tâm trí cô; và đến tối hôm sau, những lý do ấy đã nảy nở và đơm hoa. Bởi buổi sáng họ đã có một cuộc trò chuyện dài, trong khi Celia, không ưa sự có mặt của những nốt ruồi và vẻ vàng vọt của ông Casaubon, đã chuồn sang nhà cha xứ để chơi với những đứa trẻ vui tươi nhưng đi giày rách của người phụ tá.

Dorothea by this time had looked deep into the ungauged reservoir of Mr. Casaubon’s mind, seeing reflected there in vague labyrinthine extension every quality she herself brought; had opened much of her own experience to him, and had understood from him the scope of his great work, also of attractively labyrinthine extent. For he had been as instructive as Milton’s “affable archangel;” and with something of the archangelic manner he told her how he had undertaken to show (what indeed had been attempted before, but not with that thoroughness, justice of comparison, and effectiveness of arrangement at which Mr. Casaubon aimed) that all the mythical systems or erratic mythical fragments in the world were corruptions of a tradition originally revealed. Having once mastered the true position and taken a firm footing there, the vast field of mythical constructions became intelligible, nay, luminous with the reflected light of correspondences. But to gather in this great harvest of truth was no light or speedy work. His notes already made a formidable range of volumes, but the crowning task would be to condense these voluminous still-accumulating results and bring them, like the earlier vintage of Hippocratic books, to fit a little shelf. In explaining this to Dorothea, Mr. Casaubon expressed himself nearly as he would have done to a fellow-student, for he had not two styles of talking at command: it is true that when he used a Greek or Latin phrase he always gave the English with scrupulous care, but he would probably have done this in any case. A learned provincial clergyman is accustomed to think of his acquaintances as of “lords, knyghtes, and other noble and worthi men, that conne Latyn but lytille.”

Lúc này Dorothea đã nhìn sâu vào cái hồ chứa không đo đếm được trong tâm trí ông Casaubon, thấy phản chiếu ở đó, trong một sự mở rộng mơ hồ như mê cung, mọi phẩm chất mà chính cô mang đến; cô đã mở ra nhiều kinh nghiệm của mình cho ông, và qua ông, cô hiểu được phạm vi công trình vĩ đại của ông, cũng có quy mô mê cung hấp dẫn. Vì ông đã rất mực hướng dẫn, như “vị thiên sứ hòa nhã” của Milton; và với đôi chút phong thái của thiên sứ, ông kể cho cô nghe ông đã đảm nhận việc chỉ ra (điều này trước đây đã có người thử, nhưng không với sự kỹ lưỡng, sự công bằng trong đối chiếu, và sự sắp xếp hiệu quả mà ông Casaubon hướng tới) rằng mọi hệ thống thần thoại hay những mảnh vỡ thần thoại lạc lối trên thế giới đều là sự sa đọa của một truyền thống nguyên thủy đã được mặc khải. Một khi đã nắm vững vị trí đích thực và đặt chân vững chắc ở đó, cánh đồng rộng lớn của các cấu trúc thần thoại trở nên dễ hiểu, thậm chí rực sáng bởi ánh phản chiếu của các sự tương ứng. Nhưng thu hoạch mùa màng chân lý lớn lao này không phải là công việc nhẹ nhàng hay mau chóng. Các ghi chú của ông đã thành một dãy sách đáng nể, nhưng nhiệm vụ sau cùng sẽ là cô đọng những kết quả đồ sộ và vẫn đang tích lũy này, đưa chúng, như vụ rượu đầu mùa của các trước tác Hippocrates, vừa vặn trên một cái kệ nhỏ. Khi giải thích điều này cho Dorothea, ông Casaubon diễn đạt gần như cách ông sẽ nói với một bạn đồng học, vì ông không có sẵn hai kiểu nói chuyện: đúng là khi dùng một câu tiếng Hy Lạp hay Latin, ông luôn dịch sang tiếng Anh với sự cẩn trọng nghiêm ngặt, nhưng có lẽ ông cũng làm như vậy trong bất cứ trường hợp nào. Một mục sư học thức ở tỉnh lẻ thường quen nghĩ về các người quen như những “lords, knyghtes, and other noble and worthi men, that conne Latyn but lytille.”

Dorothea was altogether captivated by the wide embrace of this conception. Here was something beyond the shallows of ladies’ school literature: here was a living Bossuet, whose work would reconcile complete knowledge with devoted piety; here was a modern Augustine who united the glories of doctor and saint.

Dorothea hoàn toàn bị chinh phục bởi tầm bao quát của quan niệm này. Đây là điều vượt ra ngoài những cạn cợt của văn chương trường nữ sinh: đây là một Bossuet sống động, người có công trình có thể điều hòa tri thức trọn vẹn với lòng sùng kính tận tụy; đây là một Augustine hiện đại kết hợp vinh quang của tiến sĩ và thánh nhân.

The sanctity seemed no less clearly marked than the learning, for when Dorothea was impelled to open her mind on certain themes which she could speak of to no one whom she had before seen at Tipton, especially on the secondary importance of ecclesiastical forms and articles of belief compared with that spiritual religion, that submergence of self in communion with Divine perfection which seemed to her to be expressed in the best Christian books of widely distant ages, she found in Mr. Casaubon a listener who understood her at once, who could assure her of his own agreement with that view when duly tempered with wise conformity, and could mention historical examples before unknown to her.

Phẩm chất thánh thiện dường như được đánh dấu không kém học vấn, vì khi Dorothea bị thôi thúc phải mở lòng về những đề tài mà cô chưa từng nói với ai ở Tipton, đặc biệt là về tầm quan trọng thứ yếu của các hình thức giáo hội và các điều tín lý so với tôn giáo tinh thần ấy, sự tan biến của bản ngã trong sự hiệp thông với sự hoàn hảo thiêng liêng, điều mà theo cô được diễn đạt trong những cuốn sách Kitô giáo hay nhất của các thời đại xa cách nhau, cô đã tìm thấy ở ông Casaubon một người lắng nghe, hiểu cô ngay tức khắc, có thể khẳng định rằng ông đồng tình với quan điểm ấy khi được điều chỉnh bằng sự tuân thủ khôn ngoan, và có thể nêu những ví dụ lịch sử mà cô chưa biết.

“He thinks with me,” said Dorothea to herself, “or rather, he thinks a whole world of which my thought is but a poor twopenny mirror. And his feelings too, his whole experience—what a lake compared with my little pool!”

“Ông ấy nghĩ giống tôi,” Dorothea tự nhủ, “hay đúng hơn, ông ấy nghĩ cả một thế giới mà ý nghĩ của tôi chỉ là một tấm gương hai xu tồi tàn. Và cảm xúc của ông nữa, toàn bộ kinh nghiệm của ông—so với cái ao nhỏ của tôi, đó là một cái hồ biết bao!”

Miss Brooke argued from words and dispositions not less unhesitatingly than other young ladies of her age. Signs are small measurable things, but interpretations are illimitable, and in girls of sweet, ardent nature, every sign is apt to conjure up wonder, hope, belief, vast as a sky, and colored by a diffused thimbleful of matter in the shape of knowledge. They are not always too grossly deceived; for Sinbad himself may have fallen by good-luck on a true description, and wrong reasoning sometimes lands poor mortals in right conclusions: starting a long way off the true point, and proceeding by loops and zigzags, we now and then arrive just where we ought to be. Because Miss Brooke was hasty in her trust, it is not therefore clear that Mr. Casaubon was unworthy of it.

Cô Brooke suy luận từ lời nói và khuynh hướng không kém phần quả quyết so với các tiểu thư cùng tuổi. Dấu hiệu là những thứ nhỏ bé có thể đo lường được, nhưng cách diễn giải thì vô hạn, và ở những cô gái có bản tính ngọt ngào và nhiệt thành, mọi dấu hiệu đều dễ gợi lên sự kinh ngạc, hy vọng, niềm tin, rộng lớn như bầu trời, và được nhuốm màu bởi một nắm nhỏ chất liệu tri thức rải rác. Họ không phải lúc nào cũng bị lừa quá thô; vì ngay cả Sinbad cũng có thể đã tình cờ đưa ra một mô tả đúng, và lập luận sai đôi khi đưa những người phàm yếu đến những kết luận đúng: xuất phát từ điểm rất xa so với đích thực, và tiến bằng những vòng lặp và ngoằn ngoèo, thỉnh thoảng chúng ta cũng đến đúng nơi phải đến. Vì cô Brooke vội vàng tin tưởng, không có nghĩa là ông Casaubon không xứng đáng với niềm tin ấy.

He stayed a little longer than he had intended, on a slight pressure of invitation from Mr. Brooke, who offered no bait except his own documents on machine-breaking and rick-burning. Mr. Casaubon was called into the library to look at these in a heap, while his host picked up first one and then the other to read aloud from in a skipping and uncertain way, passing from one unfinished passage to another with a “Yes, now, but here!” and finally pushing them all aside to open the journal of his youthful Continental travels.

Ông ở lại lâu hơn dự định một chút, theo lời mời nhẹ nhàng của ông Brooke, người không đưa ra mồi nhử nào ngoài những tài liệu về việc phá máy dệt và đốt rơm của riêng mình. Ông Casaubon được mời vào thư phòng để xem các tài liệu này chất thành đống, trong khi chủ nhà lần lượt cầm lên từng tập để đọc to một cách chập chờn và thiếu chắc chắn, nhảy từ đoạn chưa hoàn thành này sang đoạn chưa hoàn thành khác với những câu “Vâng, được rồi, nhưng đây này!”, và cuối cùng đẩy tất cả sang một bên để mở cuốn nhật ký những chuyến du hành thời trẻ của ông ở lục địa.

“Look here—here is all about Greece. Rhamnus, the ruins of Rhamnus—you are a great Grecian, now. I don’t know whether you have given much study to the topography. I spent no end of time in making out these things—Helicon, now. Here, now!—‘We started the next morning for Parnassus, the double-peaked Parnassus.’ All this volume is about Greece, you know,” Mr. Brooke wound up, rubbing his thumb transversely along the edges of the leaves as he held the book forward.

“Xem này—đây là tất cả về Hy Lạp. Rhamnus, những tàn tích của Rhamnus—giờ thì ông là một học giả Hy Lạp rồi. Tôi không biết ông có nghiên cứu nhiều về địa hình không. Tôi đã mất bao nhiêu thời gian để xác định mấy thứ này—núi Helicon, này. Đây này!—‘Sáng hôm sau chúng tôi lên đường đến Parnassus, ngọn Parnassus hai đỉnh.’ Cả tập này nói về Hy Lạp, ông biết đấy,” ông Brooke kết thúc, vừa nói vừa lướt ngón cái ngang qua mép trang sách khi đưa cuốn sách về phía trước.

Mr. Casaubon made a dignified though somewhat sad audience; bowed in the right place, and avoided looking at anything documentary as far as possible, without showing disregard or impatience; mindful that this desultoriness was associated with the institutions of the country, and that the man who took him on this severe mental scamper was not only an amiable host, but a landholder and custos rotulorum. Was his endurance aided also by the reflection that Mr. Brooke was the uncle of Dorothea?

Ông Casaubon là một thính giả đường bệ, dù hơi buồn; ông cúi chào đúng chỗ, và tránh nhìn vào bất cứ thứ gì có dạng tài liệu càng nhiều càng tốt, nhưng không tỏ ra coi thường hay sốt ruột; ông nhớ rằng sự lan man này gắn liền với các thiết chế của đất nước, và người đưa ông vào cuộc dạo chơi tinh thần vất vả này không chỉ là một chủ nhà dễ mến, mà còn là một điền chủ và thẩm phán giữ hồ sơ hạt (custos rotulorum). Liệu sự chịu đựng của ông có được nâng đỡ thêm bởi ý nghĩ rằng ông Brooke là cậu của Dorothea không?

Certainly he seemed more and more bent on making her talk to him, on drawing her out, as Celia remarked to herself; and in looking at her his face was often lit up by a smile like pale wintry sunshine. Before he left the next morning, while taking a pleasant walk with Miss Brooke along the gravelled terrace, he had mentioned to her that he felt the disadvantage of loneliness, the need of that cheerful companionship with which the presence of youth can lighten or vary the serious toils of maturity. And he delivered this statement with as much careful precision as if he had been a diplomatic envoy whose words would be attended with results. Indeed, Mr. Casaubon was not used to expect that he should have to repeat or revise his communications of a practical or personal kind. The inclinations which he had deliberately stated on the 2d of October he would think it enough to refer to by the mention of that date; judging by the standard of his own memory, which was a volume where a vide supra could serve instead of repetitions, and not the ordinary long-used blotting-book which only tells of forgotten writing. But in this case Mr. Casaubon’s confidence was not likely to be falsified, for Dorothea heard and retained what he said with the eager interest of a fresh young nature to which every variety in experience is an epoch.

Quả thật, ông dường như ngày càng quyết tâm làm cho cô nói chuyện với ông, dẫn dắt cô để cô bộc lộ, như Celia nhận xét thầm; và khi nhìn cô, gương mặt ông thường được chiếu sáng bởi một nụ cười như ánh nắng nhợt nhạt mùa đông. Trước khi ông rời đi vào sáng hôm sau, trong lúc cùng cô Brooke đi dạo thú vị dọc theo hiên sỏi, ông đã nói với cô rằng ông cảm thấy bất lợi của sự cô độc, nhu cầu có một bầu bạn vui vẻ mà sự hiện diện của tuổi trẻ có thể làm nhẹ bớt hoặc làm đa dạng những nhọc nhằn nghiêm trang của tuổi trưởng thành. Và ông nói điều này với sự chính xác cẩn trọng như thể ông là một sứ giả ngoại giao mà lời nói sẽ kéo theo hậu quả. Thật vậy, ông Casaubon không quen rằng mình phải lặp lại hay sửa đổi những điều đã truyền đạt về mặt thực tế hay cá nhân. Những khuynh hướng mà ông đã nêu rõ ràng vào ngày mùng hai tháng Mười, ông sẽ cho là đủ khi nhắc đến ngày đó; đo bằng chuẩn trí nhớ của chính mình, nơi mà chữ vide supra có thể thay cho sự lặp lại, chứ không phải cuốn sổ thấm mực thông thường chỉ cho biết những nét chữ đã bị quên. Nhưng trong trường hợp này, sự tự tin của ông Casaubon không có khả năng bị phản bác, vì Dorothea nghe và ghi nhớ những gì ông nói với sự quan tâm háo hức của một bản tính trẻ trung, nơi mọi sự đa dạng trong kinh nghiệm đều là một kỷ nguyên.

It was three o’clock in the beautiful breezy autumn day when Mr. Casaubon drove off to his Rectory at Lowick, only five miles from Tipton; and Dorothea, who had on her bonnet and shawl, hurried along the shrubbery and across the park that she might wander through the bordering wood with no other visible companionship than that of Monk, the Great St. Bernard dog, who always took care of the young ladies in their walks. There had risen before her the girl’s vision of a possible future for herself to which she looked forward with trembling hope, and she wanted to wander on in that visionary future without interruption. She walked briskly in the brisk air, the color rose in her cheeks, and her straw bonnet (which our contemporaries might look at with conjectural curiosity as at an obsolete form of basket) fell a little backward. She would perhaps be hardly characterized enough if it were omitted that she wore her brown hair flatly braided and coiled behind so as to expose the outline of her head in a daring manner at a time when public feeling required the meagreness of nature to be dissimulated by tall barricades of frizzed curls and bows, never surpassed by any great race except the Feejeean. This was a trait of Miss Brooke’s asceticism. But there was nothing of an ascetic’s expression in her bright full eyes, as she looked before her, not consciously seeing, but absorbing into the intensity of her mood, the solemn glory of the afternoon with its long swathes of light between the far-off rows of limes, whose shadows touched each other.

Ba giờ chiều một ngày mùa thu đẹp đẽ, gió thổi nhẹ, ông Casaubon lái xe về Nhà cha xứ ở Lowick, chỉ cách Tipton năm dặm; còn Dorothea, đã đội mũ và khoác khăn choàng, vội vã đi qua đường bụi cây và băng qua công viên để có thể lang thang trong khu rừng bên cạnh mà không có bạn đồng hành nào khác ngoài Monk, con chó Great St. Bernard vẫn luôn trông nom các tiểu thư khi đi dạo. Trước mắt cô đã hiện lên hình ảnh một tương lai có thể có cho chính mình, điều mà cô mong đợi với hy vọng run rẩy, và cô muốn lang thang tiếp trong tương lai mơ tưởng ấy mà không bị gián đoạn. Cô bước nhanh trong không khí trong lành, má hồng lên, và chiếc mũ rơm của cô (mà người đương thời có thể nhìn với sự tò mò phỏng đoán như nhìn một kiểu giỏ đã lỗi thời) ngả ra phía sau một chút. Có lẽ sẽ chưa đủ mô tả cô nếu không nói rằng cô để tóc nâu phẳng, tết lại và búi phía sau, để lộ đường nét đầu một cách táo bạo vào thời điểm mà dư luận đòi hỏi người ta phải che giấu sự gầy guộc của tự nhiên bằng những rào chắn cao bằng tóc xoăn và nơ, một kiểu mà không dân tộc vĩ đại nào vượt qua được ngoại trừ người Fiji. Đó là một nét trong sự khổ hạnh của cô Brooke. Nhưng trong đôi mắt to sáng rực khi cô nhìn về phía trước không có chút biểu cảm nào của người khổ hạnh; cô không chủ ý nhìn thấy mà hấp thụ vào cường độ tâm trạng mình vẻ huy hoàng trang nghiêm của buổi chiều, với những dải ánh sáng dài giữa các hàng bồ đề xa xa, nơi các bóng đổ chạm vào nhau.

All people, young or old (that is, all people in those ante-reform times), would have thought her an interesting object if they had referred the glow in her eyes and cheeks to the newly awakened ordinary images of young love: the illusions of Chloe about Strephon have been sufficiently consecrated in poetry, as the pathetic loveliness of all spontaneous trust ought to be. Miss Pippin adoring young Pumpkin, and dreaming along endless vistas of unwearying companionship, was a little drama which never tired our fathers and mothers, and had been put into all costumes. Let but Pumpkin have a figure which would sustain the disadvantages of the shortwaisted swallow-tail, and everybody felt it not only natural but necessary to the perfection of womanhood, that a sweet girl should be at once convinced of his virtue, his exceptional ability, and above all, his perfect sincerity. But perhaps no persons then living—certainly none in the neighborhood of Tipton—would have had a sympathetic understanding for the dreams of a girl whose notions about marriage took their color entirely from an exalted enthusiasm about the ends of life, an enthusiasm which was lit chiefly by its own fire, and included neither the niceties of the trousseau, the pattern of plate, nor even the honors and sweet joys of the blooming matron.

Mọi người, già hay trẻ (tức là mọi người trong thời kỳ trước cải cách đó), hẳn sẽ thấy cô là một đối tượng thú vị nếu họ quy ánh sáng trong mắt và má cô cho những hình ảnh tình yêu thời niên thiếu vừa mới thức dậy: những ảo tưởng của Chloe về Strephon đã được thơ ca tôn vinh đầy đủ, cũng như vẻ đáng thương của mọi niềm tin tự phát đáng lẽ phải có. Cô Pippin say mê cậu Pumpkin, và mơ về những viễn cảnh bạn đồng hành không mỏi mệt, là một vở kịch nhỏ chưa bao giờ làm cha mẹ chúng ta chán, và đã được diễn trong đủ loại trang phục. Chỉ cần Pumpkin có dáng vóc chịu được những bất lợi của chiếc áo đuôi tôm eo ngắn, thì ai cũng cảm thấy không chỉ tự nhiên mà còn cần thiết cho sự hoàn thiện của người phụ nữ rằng một cô gái dễ thương phải lập tức tin chắc vào đức hạnh, tài năng phi thường và, trên hết, sự chân thành tuyệt đối của chàng. Nhưng có lẽ không ai còn sống lúc ấy—chắc chắn không ai trong vùng Tipton—có thể cảm thông với những giấc mơ của một cô gái mà quan niệm về hôn nhân hoàn toàn nhuốm màu từ một nhiệt huyết cao vời về mục đích của đời sống, một nhiệt huyết được thắp sáng chủ yếu bằng chính ngọn lửa của nó, và không bao gồm những chi tiết của hồi môn, mẫu bát đĩa bạc, hay thậm chí những danh dự và niềm vui ngọt ngào của người vợ đứng tuổi đang độ nở rộ.

It had now entered Dorothea’s mind that Mr. Casaubon might wish to make her his wife, and the idea that he would do so touched her with a sort of reverential gratitude. How good of him—nay, it would be almost as if a winged messenger had suddenly stood beside her path and held out his hand towards her! For a long while she had been oppressed by the indefiniteness which hung in her mind, like a thick summer haze, over all her desire to make her life greatly effective. What could she do, what ought she to do?—she, hardly more than a budding woman, but yet with an active conscience and a great mental need, not to be satisfied by a girlish instruction comparable to the nibblings and judgments of a discursive mouse. With some endowment of stupidity and conceit, she might have thought that a Christian young lady of fortune should find her ideal of life in village charities, patronage of the humbler clergy, the perusal of “Female Scripture Characters,” unfolding the private experience of Sara under the Old Dispensation, and Dorcas under the New, and the care of her soul over her embroidery in her own boudoir—with a background of prospective marriage to a man who, if less strict than herself, as being involved in affairs religiously inexplicable, might be prayed for and seasonably exhorted. From such contentment poor Dorothea was shut out. The intensity of her religious disposition, the coercion it exercised over her life, was but one aspect of a nature altogether ardent, theoretic, and intellectually consequent: and with such a nature struggling in the bands of a narrow teaching, hemmed in by a social life which seemed nothing but a labyrinth of petty courses, a walled-in maze of small paths that led no whither, the outcome was sure to strike others as at once exaggeration and inconsistency. The thing which seemed to her best, she wanted to justify by the completest knowledge; and not to live in a pretended admission of rules which were never acted on. Into this soul-hunger as yet all her youthful passion was poured; the union which attracted her was one that would deliver her from her girlish subjection to her own ignorance, and give her the freedom of voluntary submission to a guide who would take her along the grandest path.

Giờ đây Dorothea đã nghĩ đến việc ông Casaubon có thể muốn cưới cô làm vợ, và ý nghĩ rằng ông sẽ làm vậy khiến cô xúc động với một thứ lòng biết ơn đầy tôn kính. Ông thật tử tế—thật vậy, gần như một sứ giả có cánh đột nhiên đứng bên lối đi của cô và chìa tay về phía cô! Suốt một thời gian dài cô đã bị đè nặng bởi sự mơ hồ treo lơ lửng trong tâm trí, như một màn sương mùa hè dày đặc, bao phủ mọi khát vọng làm cho đời mình trở nên có ích lớn lao. Cô có thể làm gì, cô nên làm gì?—cô, gần như chỉ là một người phụ nữ đang chớm nở, nhưng có một lương tâm đầy hoạt động và một nhu cầu trí tuệ lớn, không thể được thỏa mãn bằng việc học thời con gái, vốn chỉ như những cú gặm nhấm và phán đoán của một con chuột đồng lang thang. Với một chút ngu dốt và tự phụ, cô có thể nghĩ rằng một tiểu thư giàu có theo đạo Kitô nên tìm thấy lý tưởng sống của mình trong các việc từ thiện làng xã, sự bảo trợ cho các cha xứ nghèo hơn, việc đọc “Các nhân vật nữ trong Kinh Thánh”, khai mở kinh nghiệm riêng tư của Sara dưới Giao ước cũ và Dorcas dưới Giao ước mới, và việc chăm sóc linh hồn mình trong khi thêu thùa trong phòng riêng—với hậu cảnh là một cuộc hôn nhân tương lai với một người đàn ông mà, dù kém nghiêm ngặt hơn cô vì dính líu đến những việc đời tôn giáo không giải thích nổi, vẫn có thể được cầu nguyện và được khích lệ đúng lúc. Từ sự mãn nguyện như thế, Dorothea tội nghiệp bị loại trừ. Cường độ của khuynh hướng tôn giáo, sự cưỡng ép nó tác động lên đời sống cô, chỉ là một khía cạnh của một bản tính hoàn toàn nhiệt thành, lý thuyết và nhất quán về trí tuệ: và với một bản tính như thế đang vật lộn trong dây trói của sự giáo dục hẹp hòi, bị vây bọc trong một đời sống xã hội dường như chẳng là gì khác ngoài một mê cung những việc vặt, một mê hồn trận có tường bao quanh những lối đi nhỏ không dẫn đến đâu, kết cục chắc chắn sẽ khiến người khác thấy vừa phóng đại vừa mâu thuẫn. Điều gì có vẻ tốt nhất đối với cô, cô muốn biện minh bằng tri thức đầy đủ nhất; và không muốn sống trong sự thừa nhận giả tạo những quy tắc không bao giờ được tuân theo. Vào cơn đói khát tâm hồn này, toàn bộ đam mê tuổi trẻ của cô đã được đổ vào; mối liên kết thu hút cô là một mối liên kết sẽ giải thoát cô khỏi sự phục tùng thời con gái đối với chính sự dốt nát của mình, và trao cho cô sự tự do của sự quy phục tự nguyện trước một người dẫn đường sẽ đưa cô đi trên con đường cao cả nhất.

“I should learn everything then,” she said to herself, still walking quickly along the bridle road through the wood. “It would be my duty to study that I might help him the better in his great works. There would be nothing trivial about our lives. Every-day things with us would mean the greatest things. It would be like marrying Pascal. I should learn to see the truth by the same light as great men have seen it by. And then I should know what to do, when I got older: I should see how it was possible to lead a grand life here—now—in England. I don’t feel sure about doing good in any way now: everything seems like going on a mission to a people whose language I don’t know;—unless it were building good cottages—there can be no doubt about that. Oh, I hope I should be able to get the people well housed in Lowick! I will draw plenty of plans while I have time.”

“Khi đó tôi sẽ học được mọi thứ,” cô nghĩ, vẫn bước nhanh trên đường cưỡi ngựa xuyên khu rừng. “Lúc ấy bổn phận của tôi là học để có thể giúp ông ấy tốt hơn trong những công trình vĩ đại. Cuộc sống của chúng tôi sẽ không có gì tầm thường. Những việc thường ngày của chúng tôi sẽ có ý nghĩa lớn lao nhất. Điều đó giống như lấy Pascal vậy. Tôi sẽ học cách nhìn thấy chân lý bằng cùng ánh sáng mà các vĩ nhân đã nhìn thấy nó. Và khi tôi già hơn, tôi sẽ biết mình phải làm gì: tôi sẽ thấy việc sống một cuộc đời vĩ đại ở đây—ngay bây giờ—ở nước Anh là có thể. Bây giờ tôi không chắc chắn về việc làm điều tốt đẹp theo cách nào: mọi thứ dường như giống như đi truyền giáo cho một dân tộc mà tôi không biết ngôn ngữ;—trừ phi là xây những căn nhà tốt cho người nghèo—điều đó thì không nghi ngờ gì. Ôi, tôi mong mình có thể giúp người dân ở Lowick có nhà ở tử tế! Tôi sẽ vẽ thật nhiều bản thiết kế khi còn thời gian.”

Dorothea checked herself suddenly with self-rebuke for the presumptuous way in which she was reckoning on uncertain events, but she was spared any inward effort to change the direction of her thoughts by the appearance of a cantering horseman round a turning of the road. The well-groomed chestnut horse and two beautiful setters could leave no doubt that the rider was Sir James Chettam. He discerned Dorothea, jumped off his horse at once, and, having delivered it to his groom, advanced towards her with something white on his arm, at which the two setters were barking in an excited manner.

Dorothea chợt tự trách mình vì đã tính toán liều lĩnh về những sự kiện chưa chắc chắn, nhưng cô được cứu khỏi việc phải cố gắng nội tâm để đổi hướng suy nghĩ nhờ bóng một người cưỡi ngựa phi nước đại nhẹ xuất hiện ở khúc quanh con đường. Con ngựa hạt dẻ chải chuốt kỹ càng và hai con chó setter xinh đẹp không để còn nghi ngờ gì rằng người cưỡi là ngài Chettam. Ông trông thấy Dorothea, lập tức nhảy xuống ngựa, giao ngựa cho người quản mã, rồi tiến về phía cô với một vật trắng trên tay, khiến hai con setter sủa lên đầy phấn khích.

“How delightful to meet you, Miss Brooke,” he said, raising his hat and showing his sleekly waving blond hair. “It has hastened the pleasure I was looking forward to.”

“Thật vui khi gặp cô, cô Brooke,” ông nói, giơ mũ lên và để lộ mái tóc vàng gợn sóng bóng mượt. “Điều này đã đến sớm hơn niềm vui mà tôi đang mong đợi.”

Miss Brooke was annoyed at the interruption. This amiable baronet, really a suitable husband for Celia, exaggerated the necessity of making himself agreeable to the elder sister. Even a prospective brother-in-law may be an oppression if he will always be presupposing too good an understanding with you, and agreeing with you even when you contradict him. The thought that he had made the mistake of paying his addresses to herself could not take shape: all her mental activity was used up in persuasions of another kind. But he was positively obtrusive at this moment, and his dimpled hands were quite disagreeable. Her roused temper made her color deeply, as she returned his greeting with some haughtiness.

Cô Brooke khó chịu vì sự gián đoạn. Vị tòng nam tước dễ mến này, thực ra là một người chồng thích hợp cho Celia, lại cường điệu sự cần thiết phải làm mình dễ chịu với chị cả. Ngay cả một người anh rể tương lai cũng có thể là một gánh nặng nếu ông ta luôn giả định có sự thấu hiểu quá tốt giữa mình và bạn, và đồng ý với bạn ngay cả khi bạn phản đối ông. Ý nghĩ rằng ông đã phạm sai lầm khi cầu hôn cô không thể hình thành được: toàn bộ hoạt động tinh thần của cô đã dùng hết cho những thuyết phục thuộc loại khác. Nhưng lúc này ông thật sự chướng tai gai mắt, và đôi bàn tay có lúm đồng tiền của ông thật khó ưa. Cơn bực bội khiến má cô đỏ bừng khi cô đáp lại lời chào của ông bằng một thái độ khá kiêu hãnh.

Sir James interpreted the heightened color in the way most gratifying to himself, and thought he never saw Miss Brooke looking so handsome.

Ngài Chettam diễn giải sự ửng đỏ ấy theo cách làm ông hài lòng nhất, và nghĩ rằng ông chưa bao giờ thấy cô Brooke trông đẹp đến thế.

“I have brought a little petitioner,” he said, “or rather, I have brought him to see if he will be approved before his petition is offered.” He showed the white object under his arm, which was a tiny Maltese puppy, one of nature’s most naive toys.

“Tôi đã mang theo một kẻ đi xin nhỏ,” ông nói, “hay đúng hơn, tôi mang nó đến để xem liệu nó có được chấp thuận trước khi lời thỉnh cầu được đưa ra không.” Ông để lộ vật trắng dưới cánh tay mình, là một con chó con giống Malta nhỏ xíu, một trong những món đồ chơi ngây thơ nhất của tạo hóa.

“It is painful to me to see these creatures that are bred merely as pets,” said Dorothea, whose opinion was forming itself that very moment (as opinions will) under the heat of irritation.

“Với tôi, thật đau lòng khi nhìn những con vật chỉ được nuôi làm thú cưng,” Dorothea nói, ý kiến của cô đang hình thành ngay lúc ấy (như ý kiến vẫn thế) dưới sức nóng của bực tức.

“Oh, why?” said Sir James, as they walked forward.

“Ồ, tại sao?” ngài Chettam hỏi, khi họ bước tiếp.

“I believe all the petting that is given them does not make them happy. They are too helpless: their lives are too frail. A weasel or a mouse that gets its own living is more interesting. I like to think that the animals about us have souls something like our own, and either carry on their own little affairs or can be companions to us, like Monk here. Those creatures are parasitic.”

“Tôi tin rằng tất cả sự nuông chiều mà người ta dành cho chúng không làm chúng hạnh phúc. Chúng quá vô phương tự vệ: đời sống của chúng quá mong manh. Một con chồn hay con chuột tự kiếm sống thì thú vị hơn. Tôi muốn nghĩ rằng những con vật quanh ta có linh hồn gần giống linh hồn chúng ta, và hoặc tự lo liệu những việc nhỏ của mình, hoặc có thể làm bạn đồng hành với chúng ta, như Monk đây. Những sinh vật kiểu đó là loài ký sinh.”

“I am so glad I know that you do not like them,” said good Sir James. “I should never keep them for myself, but ladies usually are fond of these Maltese dogs. Here, John, take this dog, will you?”

“Tôi rất mừng khi biết cô không thích chúng,” ngài Chettam tốt bụng nói. “Tôi thì chưa bao giờ giữ chúng cho riêng mình, nhưng các cô thường thích những con chó Malta này. Này, John, lấy con chó này đi nhé?”

The objectionable puppy, whose nose and eyes were equally black and expressive, was thus got rid of, since Miss Brooke decided that it had better not have been born. But she felt it necessary to explain.

Con chó con Malta đáng ghét, mũi và mắt đều đen và đầy biểu cảm, bị đưa đi như thế, vì cô Brooke quyết định rằng tốt hơn là nó đừng được sinh ra. Nhưng cô thấy cần phải giải thích.

“You must not judge of Celia’s feeling from mine. I think she likes these small pets. She had a tiny terrier once, which she was very fond of. It made me unhappy, because I was afraid of treading on it. I am rather short-sighted.”

“Ngài không nên đánh giá cảm xúc của Celia qua cảm xúc của tôi. Tôi nghĩ cô ấy thích những thú cưng nhỏ này. Có lần cô ấy có một con chó sục nhỏ mà cô ấy rất yêu quý. Nó làm tôi buồn, vì tôi sợ giẫm phải nó. Tôi hơi cận thị.”

“You have your own opinion about everything, Miss Brooke, and it is always a good opinion.”

“Cô luôn có ý kiến riêng về mọi thứ, cô Brooke, và đó luôn là một ý kiến hay.”

What answer was possible to such stupid complimenting?

Còn có câu đáp nào khả dĩ cho lời khen ngu ngốc như vậy?

“Do you know, I envy you that,” Sir James said, as they continued walking at the rather brisk pace set by Dorothea.

“Cô có biết không, tôi ganh tị với cô điều đó,” ngài Chettam nói, khi họ tiếp tục bước đi với nhịp độ khá nhanh do Dorothea đặt ra.

“I don’t quite understand what you mean.”

“Tôi không hiểu rõ ý ngài lắm.”

“Your power of forming an opinion. I can form an opinion of persons. I know when I like people. But about other matters, do you know, I have often a difficulty in deciding. One hears very sensible things said on opposite sides.”

“Khả năng hình thành một quan điểm của cô. Tôi có thể hình thành quan điểm về con người. Tôi biết khi nào mình thích người ta. Nhưng về những vấn đề khác, cô biết không, tôi thường khó quyết định. Người ta nói những điều rất hợp lý ở hai phía đối lập.”

“Or that seem sensible. Perhaps we don’t always discriminate between sense and nonsense.”

“Hoặc những điều có vẻ hợp lý. Có lẽ chúng ta không phải lúc nào cũng phân biệt được lẽ phải với vô nghĩa.”

Dorothea felt that she was rather rude.

Dorothea thấy mình hơi thô lỗ.

“Exactly,” said Sir James. “But you seem to have the power of discrimination.”

“Chính xác,” ngài Chettam nói. “Nhưng cô dường như có khả năng phân biệt.”

“On the contrary, I am often unable to decide. But that is from ignorance. The right conclusion is there all the same, though I am unable to see it.”

“Ngược lại, tôi thường không thể quyết định. Nhưng đó là vì thiếu hiểu biết. Kết luận đúng vẫn ở đó, dù tôi không thể nhìn thấy nó.”

“I think there are few who would see it more readily. Do you know, Lovegood was telling me yesterday that you had the best notion in the world of a plan for cottages—quite wonderful for a young lady, he thought. You had a real genus, to use his expression. He said you wanted Mr. Brooke to build a new set of cottages, but he seemed to think it hardly probable that your uncle would consent. Do you know, that is one of the things I wish to do—I mean, on my own estate. I should be so glad to carry out that plan of yours, if you would let me see it. Of course, it is sinking money; that is why people object to it. Laborers can never pay rent to make it answer. But, after all, it is worth doing.”

“Tôi nghĩ ít ai nhìn ra nó nhanh hơn cô. Cô có biết không, hôm qua Lovegood kể với tôi rằng cô có ý tưởng tốt nhất thế giới về một kế hoạch xây nhà cho người dân quê—với một tiểu thư trẻ tuổi thì thật tuyệt vời, ông ấy nghĩ vậy. Cô có một cái “genus” thực sự—ông ấy nói thế thay cho “genius”. Ông ấy bảo cô muốn ông Brooke xây một dãy nhà mới cho nông dân, nhưng dường như ông ấy nghĩ khó có khả năng cậu cô đồng ý. Cô biết không, đó là một trong những điều tôi muốn làm—ý tôi là, trên điền sản của chính tôi. Tôi rất vui được thực hiện kế hoạch đó của cô, nếu cô cho tôi xem. Tất nhiên, đó là đổ tiền xuống sông; đó là lý do người ta phản đối. Người lao động không bao giờ có thể trả đủ tiền thuê để điều đó có lợi. Nhưng rốt cuộc, nó vẫn đáng làm.”

“Worth doing! yes, indeed,” said Dorothea, energetically, forgetting her previous small vexations. “I think we deserve to be beaten out of our beautiful houses with a scourge of small cords—all of us who let tenants live in such sties as we see round us. Life in cottages might be happier than ours, if they were real houses fit for human beings from whom we expect duties and affections.”

“Đáng làm! Vâng, thật vậy,” Dorothea nói, đầy nhiệt huyết, quên đi những bực bội nhỏ trước đó. “Tôi nghĩ tất cả chúng ta đáng bị đuổi ra khỏi những ngôi nhà đẹp đẽ của mình bằng roi dây nhỏ—tất cả những ai để người tá điền sống trong những cái chuồng lợn mà chúng ta thấy quanh mình. Đời sống trong những ngôi nhà tranh có thể hạnh phúc hơn cuộc sống của chúng ta, nếu đó là những ngôi nhà thật sự, xứng đáng với con người—những người mà chúng ta trông đợi bổn phận và tình cảm từ họ.”

“Will you show me your plan?”

“Cô cho tôi xem bản kế hoạch được không?”

“Yes, certainly. I dare say it is very faulty. But I have been examining all the plans for cottages in Loudon’s book, and picked out what seem the best things. Oh what a happiness it would be to set the pattern about here! I think instead of Lazarus at the gate, we should put the pigsty cottages outside the park-gate.”

“Vâng, tất nhiên. Tôi nghĩ nó còn nhiều chỗ sai. Nhưng tôi đã xem xét tất cả các mẫu nhà dân trong cuốn sách của Loudon, và chọn ra những gì có vẻ là tốt nhất. Ôi, thật hạnh phúc biết bao nếu mình được làm mẫu mực quanh đây! Tôi nghĩ thay vì để Lazarus nằm ở cổng, chúng ta nên đặt những túp nhà chuồng lợn bên ngoài cổng công viên.”

Dorothea was in the best temper now. Sir James, as brother in-law, building model cottages on his estate, and then, perhaps, others being built at Lowick, and more and more elsewhere in imitation—it would be as if the spirit of Oberlin had passed over the parishes to make the life of poverty beautiful!

Lúc này Dorothea có tâm trạng tốt nhất. Ngài Chettam, người sẽ là anh rể của cô, xây những ngôi nhà mẫu trên điền sản của mình, rồi có lẽ những căn khác được xây ở Lowick, và ngày càng nhiều nơi khác bắt chước—sẽ như thể tinh thần của Oberlin đã đi qua các giáo xứ để làm cho cuộc sống nghèo khổ trở nên đẹp đẽ!

Sir James saw all the plans, and took one away to consult upon with Lovegood. He also took away a complacent sense that he was making great progress in Miss Brooke’s good opinion. The Maltese puppy was not offered to Celia; an omission which Dorothea afterwards thought of with surprise; but she blamed herself for it. She had been engrossing Sir James. After all, it was a relief that there was no puppy to tread upon.

Ngài Chettam xem tất cả các bản kế hoạch, và mang một bản đi để bàn bạc với Lovegood. Ông cũng mang theo cảm giác tự mãn rằng mình đang tiến bộ lớn trong sự tín nhiệm của cô Brooke. Con chó con Malta không được tặng cho Celia; một sự thiếu sót mà sau này Dorothea nhớ lại với vẻ ngạc nhiên; nhưng cô tự trách mình về điều đó. Cô đã chiếm hết sự chú ý của ngài Chettam. Rốt cuộc, thật nhẹ lòng khi không có con chó con nào để giẫm lên.

Celia was present while the plans were being examined, and observed Sir James’s illusion. “He thinks that Dodo cares about him, and she only cares about her plans. Yet I am not certain that she would refuse him if she thought he would let her manage everything and carry out all her notions. And how very uncomfortable Sir James would be! I cannot bear notions.”

Celia có mặt khi các bản kế hoạch đang được xem xét, và nhận ra ảo tưởng của ngài Chettam. “Ngài Chettam nghĩ Dodo quan tâm đến ngài ấy, còn chị ấy chỉ quan tâm đến kế hoạch của mình thôi. Thế mà em không chắc chị ấy sẽ từ chối ngài ấy, nếu chị nghĩ ngài ấy sẽ để chị quản lý mọi việc và thực hiện mọi ý tưởng của chị. Và ngài Chettam sẽ khó chịu biết bao! Em không chịu nổi những ý tưởng.”

It was Celia’s private luxury to indulge in this dislike. She dared not confess it to her sister in any direct statement, for that would be laying herself open to a demonstration that she was somehow or other at war with all goodness. But on safe opportunities, she had an indirect mode of making her negative wisdom tell upon Dorothea, and calling her down from her rhapsodic mood by reminding her that people were staring, not listening. Celia was not impulsive: what she had to say could wait, and came from her always with the same quiet staccato evenness. When people talked with energy and emphasis she watched their faces and features merely. She never could understand how well-bred persons consented to sing and open their mouths in the ridiculous manner requisite for that vocal exercise.

Đó là thú vui riêng của Celia khi được nuông chiều sự chê bai này. Cô không dám thú nhận điều đó với chị trong một lời tuyên bố trực tiếp, vì như thế sẽ khiến cô bị chứng minh là bằng cách nào đó đang chiến đấu với mọi điều thiện lành. Nhưng vào những dịp an toàn, cô có một cách gián tiếp để làm cho sự khôn ngoan tiêu cực của mình có hiệu lực với Dorothea, và kéo chị ra khỏi tâm trạng cuồng nhiệt bằng cách nhắc chị rằng người ta đang nhìn, chứ không phải đang lắng nghe. Celia không bốc đồng: điều cô muốn nói có thể chờ đợi, và luôn phát ra với cùng một sự đều đặn nhẹ nhàng, ngắn gọn. Khi người ta nói bằng sức mạnh và nhấn mạnh, cô chỉ quan sát khuôn mặt và các đường nét của họ. Cô không bao giờ hiểu nổi vì sao những người có giáo dưỡng lại đồng ý hát và mở miệng theo cách lố bịch cần thiết cho bài tập thanh nhạc ấy.

It was not many days before Mr. Casaubon paid a morning visit, on which he was invited again for the following week to dine and stay the night. Thus Dorothea had three more conversations with him, and was convinced that her first impressions had been just. He was all she had at first imagined him to be: almost everything he had said seemed like a specimen from a mine, or the inscription on the door of a museum which might open on the treasures of past ages; and this trust in his mental wealth was all the deeper and more effective on her inclination because it was now obvious that his visits were made for her sake. This accomplished man condescended to think of a young girl, and take the pains to talk to her, not with absurd compliment, but with an appeal to her understanding, and sometimes with instructive correction. What delightful companionship! Mr. Casaubon seemed even unconscious that trivialities existed, and never handed round that small-talk of heavy men which is as acceptable as stale bride-cake brought forth with an odor of cupboard. He talked of what he was interested in, or else he was silent and bowed with sad civility. To Dorothea this was adorable genuineness, and religious abstinence from that artificiality which uses up the soul in the efforts of pretence. For she looked as reverently at Mr. Casaubon’s religious elevation above herself as she did at his intellect and learning. He assented to her expressions of devout feeling, and usually with an appropriate quotation; he allowed himself to say that he had gone through some spiritual conflicts in his youth; in short, Dorothea saw that here she might reckon on understanding, sympathy, and guidance. On one—only one—of her favorite themes she was disappointed. Mr. Casaubon apparently did not care about building cottages, and diverted the talk to the extremely narrow accommodation which was to be had in the dwellings of the ancient Egyptians, as if to check a too high standard. After he was gone, Dorothea dwelt with some agitation on this indifference of his; and her mind was much exercised with arguments drawn from the varying conditions of climate which modify human needs, and from the admitted wickedness of pagan despots. Should she not urge these arguments on Mr. Casaubon when he came again? But further reflection told her that she was presumptuous in demanding his attention to such a subject; he would not disapprove of her occupying herself with it in leisure moments, as other women expected to occupy themselves with their dress and embroidery—would not forbid it when—Dorothea felt rather ashamed as she detected herself in these speculations. But her uncle had been invited to go to Lowick to stay a couple of days: was it reasonable to suppose that Mr. Casaubon delighted in Mr. Brooke’s society for its own sake, either with or without documents?

Chưa được mấy ngày thì ông Casaubon đến thăm vào buổi sáng, và được mời lại vào tuần sau để dùng bữa tối và ở lại qua đêm. Thế là Dorothea có thêm ba cuộc trò chuyện với ông, và tin chắc rằng ấn tượng đầu tiên của mình là đúng. Ông đúng là người như cô từng tưởng tượng: hầu như mọi điều ông nói đều giống một mẫu vật từ mỏ quặng, hay dòng chữ trên cửa một bảo tàng có thể mở ra kho báu của các thời đại đã qua; và niềm tin vào tài sản tinh thần của ông càng sâu sắc và có sức tác động hơn đối với khuynh hướng của cô, vì giờ đây đã rõ ràng rằng những chuyến viếng thăm của ông là vì cô. Vị học giả uyên bác này hạ mình nghĩ đến một cô gái trẻ và bỏ công nói chuyện với cô, không bằng những lời tâng bốc ngớ ngẩn, mà bằng sự kêu gọi đến trí tuệ của cô, và đôi khi bằng những sự sửa chữa đầy tính hướng dẫn. Thật là một bầu bạn thú vị! Ông Casaubon dường như còn không biết rằng có những chuyện vặt vãnh, và không bao giờ đưa ra thứ chuyện phiếm nặng nề của những người đàn ông nặng ký, thứ được chấp nhận như bánh cưới để lâu bốc mùi tủ. Ông nói về những điều ông quan tâm, hoặc nếu không thì im lặng và cúi chào với sự lịch thiệp buồn bã. Đối với Dorothea, đó là sự chân thật đáng yêu, và sự kiêng khem tôn giáo khỏi thứ giả tạo vốn làm mòn linh hồn trong nỗ lực giả vờ. Vì cô nhìn sự cao vời về tôn giáo của ông Casaubon với lòng kính trọng cũng như cô nhìn trí tuệ và học vấn của ông. Ông đồng ý với những biểu lộ tình cảm đạo đức của cô, thường kèm theo một câu trích dẫn thích hợp; ông cho phép mình nói rằng ông đã trải qua một số xung đột tinh thần thời trẻ; tóm lại, Dorothea thấy rằng ở đây cô có thể trông cậy vào sự thấu hiểu, sự đồng cảm và sự dẫn dắt. Chỉ có một điều—chỉ một điều thôi—khiến cô thất vọng về một trong những đề tài yêu thích của mình. Ông Casaubon dường như không quan tâm đến việc xây nhà cho người dân quê, và chuyển cuộc nói chuyện sang chỗ ở cực kỳ chật chội có thể có trong các nhà dân Ai Cập cổ đại, như thể để kìm hãm một tiêu chuẩn quá cao. Sau khi ông đi, Dorothea suy nghĩ với chút bối rối về sự thờ ơ ấy của ông; và tâm trí cô bị quấy rối nhiều bởi những lập luận rút ra từ các điều kiện khí hậu khác nhau vốn làm thay đổi nhu cầu con người, và từ sự tàn ác đã được thừa nhận của những bạo chúa ngoại đạo. Chẳng lẽ cô không nên đưa những lập luận này ra với ông Casaubon khi ông đến lần sau sao? Nhưng suy nghĩ thêm cho cô biết rằng cô quá tự phụ khi đòi hỏi sự chú ý của ông vào một vấn đề như thế; ông sẽ không phản đối việc cô bận tâm đến nó vào những lúc rảnh rỗi, như các phụ nữ khác mong bận tâm đến áo quần và thêu thùa—sẽ không cấm đoán khi—Dorothea cảm thấy hơi xấu hổ khi bắt gặp mình trong những suy đoán này. Nhưng cậu cô đã được mời đến Lowick ở lại vài ngày: liệu có hợp lý khi cho rằng ông Casaubon vui thích có ông Brooke đi cùng vì chính bản thân ông ta không, có hay không có tài liệu?

Meanwhile that little disappointment made her delight the more in Sir James Chettam’s readiness to set on foot the desired improvements. He came much oftener than Mr. Casaubon, and Dorothea ceased to find him disagreeable since he showed himself so entirely in earnest; for he had already entered with much practical ability into Lovegood’s estimates, and was charmingly docile. She proposed to build a couple of cottages, and transfer two families from their old cabins, which could then be pulled down, so that new ones could be built on the old sites. Sir James said “Exactly,” and she bore the word remarkably well.

Trong khi đó, sự thất vọng nhỏ bé ấy khiến cô càng thích thú hơn khi ngài Chettam sẵn sàng khởi xướng những cải tiến mong muốn. Ông đến thường xuyên hơn ông Casaubon, và Dorothea không còn thấy ông khó chịu nữa kể từ khi ông tỏ ra hoàn toàn nghiêm túc; vì ông đã tham gia vào các bản dự toán của Lovegood với năng lực thực tiễn đáng kể, và rất dễ bảo. Cô đề nghị xây hai ngôi nhà và chuyển hai gia đình từ những túp lều cũ, để có thể phá đi và xây những căn mới trên nền cũ. Ngài Chettam nói “Chính xác”, và cô chịu được từ ấy khá tốt.

Certainly these men who had so few spontaneous ideas might be very useful members of society under good feminine direction, if they were fortunate in choosing their sisters-in-law! It is difficult to say whether there was or was not a little wilfulness in her continuing blind to the possibility that another sort of choice was in question in relation to her. But her life was just now full of hope and action: she was not only thinking of her plans, but getting down learned books from the library and reading many things hastily (that she might be a little less ignorant in talking to Mr. Casaubon), all the while being visited with conscientious questionings whether she were not exalting these poor doings above measure and contemplating them with that self-satisfaction which was the last doom of ignorance and folly.

Quả thật, những người đàn ông có rất ít ý tưởng tự phát này có thể là những thành viên hữu ích của xã hội dưới sự dẫn dắt khéo léo của phụ nữ, nếu họ may mắn chọn được những cô em dâu thích hợp! Thật khó nói liệu có hay không có chút bướng bỉnh trong việc cô tiếp tục nhắm mắt trước khả năng rằng một lựa chọn khác đang được đặt ra liên quan đến mình. Nhưng cuộc đời cô lúc này đang tràn đầy hy vọng và hành động: cô không chỉ nghĩ đến các kế hoạch của mình, mà còn lấy những cuốn sách uyên bác từ thư viện xuống và đọc vội nhiều thứ (để có thể bớt ngu dốt hơn một chút khi nói chuyện với ông Casaubon), trong khi luôn bị ám ảnh bởi những băn khoăn lương tâm, rằng liệu cô có đang đẩy những việc nhỏ bé đáng thương này lên quá mức, và chiêm ngưỡng chúng với sự tự mãn vốn là số phận cuối cùng của sự dốt nát và điên rồ hay không.

1st Gent. Our deeds are fetters that we forge ourselves. 2d Gent. Ay, truly: but I think it is the world That brings the iron.

Quý ông thứ nhất. Những việc làm của ta là xiềng xích do chính ta rèn lấy. Quý ông thứ hai. Ừ, đúng vậy: nhưng tôi nghĩ chính thế gian Là kẻ mang sắt đến.

“Sir James seems determined to do everything you wish,” said Celia, as they were driving home from an inspection of the new building-site.

“Ngài Chettam có vẻ quyết tâm làm mọi điều chị muốn,” Celia nói, khi họ đang đánh xe về nhà sau khi xem xét khu đất xây dựng mới.

“He is a good creature, and more sensible than any one would imagine,” said Dorothea, inconsiderately.

“Ngài ấy là người tốt, và khôn ngoan hơn người ta tưởng nhiều,” Dorothea buột miệng nói.

“You mean that he appears silly.”

“Ý chị là ông ta có vẻ ngớ ngẩn.”

“No, no,” said Dorothea, recollecting herself, and laying her hand on her sister’s a moment, “but he does not talk equally well on all subjects.”

“Không, không,” Dorothea nói, nhớ lại và đặt tay lên tay em gái một thoáng, “nhưng ngài ấy không nói chuyện hay đều nhau về mọi chủ đề.”

“I should think none but disagreeable people do,” said Celia, in her usual purring way. “They must be very dreadful to live with. Only think! at breakfast, and always.”

“Em nghĩ chỉ những người khó chịu mới như thế,” Celia nói, giọng gừ gừ quen thuộc của cô. “Họ hẳn là kinh khủng khi sống cùng. Chị nghĩ xem! Vào bữa sáng, và lúc nào cũng vậy.”

Dorothea laughed. “O Kitty, you are a wonderful creature!” She pinched Celia’s chin, being in the mood now to think her very winning and lovely—fit hereafter to be an eternal cherub, and if it were not doctrinally wrong to say so, hardly more in need of salvation than a squirrel. “Of course people need not be always talking well. Only one tells the quality of their minds when they try to talk well.”

Dorothea bật cười. “Ôi Kitty, em là một sinh vật tuyệt diệu!” Cô véo cằm Celia, lúc này đang trong tâm trạng nghĩ cô đáng yêu và xinh xắn vô cùng—có thể sau này sẽ trở thành một thiên thần vĩnh cửu, và nếu nói như thế không sai về mặt giáo lý, thì cũng chẳng cần cứu rỗi hơn một con sóc là bao. “Dĩ nhiên người ta không cần lúc nào cũng nói năng hay. Chỉ khi cố gắng nói hay, người ta mới để lộ phẩm chất của tâm trí mình.”

“You mean that Sir James tries and fails.”

“Ý chị là ngài Chettam cố gắng và thất bại.”

“I was speaking generally. Why do you catechise me about Sir James? It is not the object of his life to please me.”

“Chị nói chung chung thôi. Sao em cứ tra hỏi chị về ngài Chettam thế? Đâu phải mục đích đời ông ấy là làm chị vui lòng.”

“Now, Dodo, can you really believe that?”

“Thế thì, Dodo, chị thật sự có thể tin điều đó sao?”

“Certainly. He thinks of me as a future sister—that is all.” Dorothea had never hinted this before, waiting, from a certain shyness on such subjects which was mutual between the sisters, until it should be introduced by some decisive event. Celia blushed, but said at once—

“Chắc chắn. Ông ấy coi chị như một người em gái tương lai—chỉ thế thôi.” Dorothea chưa bao giờ ám chỉ điều này trước đây, chờ đợi, do một sự rụt rè nào đó trong những chuyện như vậy vốn là điều chung giữa hai chị em, cho đến khi nó được đưa ra bởi một sự kiện quyết định nào đó. Celia đỏ mặt, nhưng nói ngay—

“Pray do not make that mistake any longer, Dodo. When Tantripp was brushing my hair the other day, she said that Sir James’s man knew from Mrs. Cadwallader’s maid that Sir James was to marry the eldest Miss Brooke.”

“Xin chị đừng phạm sai lầm đó nữa, Dodo. Hôm kia, khi Tantripp chải tóc cho em, cô ta nói rằng người hầu của ngài Chettam nghe từ hầu gái của bà Cadwallader rằng ngài Chettam sắp cưới cô Brooke chị cả.”

“How can you let Tantripp talk such gossip to you, Celia?” said Dorothea, indignantly, not the less angry because details asleep in her memory were now awakened to confirm the unwelcome revelation. “You must have asked her questions. It is degrading.”

“Sao em có thể để Tantripp nói chuyện nhảm nhí như vậy với em, Celia?” Dorothea nói, phẫn nộ, không kém giận vì những chi tiết đã ngủ yên trong ký ức giờ được đánh thức để xác nhận tiết lộ không mong muốn ấy. “Chắc hẳn em đã hỏi cô ấy. Thật là hạ thấp.”

“I see no harm at all in Tantripp’s talking to me. It is better to hear what people say. You see what mistakes you make by taking up notions. I am quite sure that Sir James means to make you an offer; and he believes that you will accept him, especially since you have been so pleased with him about the plans. And uncle too—I know he expects it. Every one can see that Sir James is very much in love with you.”

“Em không thấy có hại gì khi Tantripp nói chuyện với em cả. Nghe điều người ta nói thì tốt hơn. Chị thấy đấy, chị đã phạm bao nhiêu sai lầm vì cứ nghĩ theo ý riêng. Em hoàn toàn chắc rằng ngài Chettam định cầu hôn chị; và ông tin chị sẽ nhận lời, nhất là vì chị đã rất hài lòng với ông về các kế hoạch. Và cậu nữa—em biết cậu mong đợi điều đó. Ai cũng thấy ngài Chettam rất yêu chị.”

The revulsion was so strong and painful in Dorothea’s mind that the tears welled up and flowed abundantly. All her dear plans were embittered, and she thought with disgust of Sir James’s conceiving that she recognized him as her lover. There was vexation too on account of Celia.

Sự phản ứng trong lòng Dorothea mạnh và đau đến nỗi nước mắt trào ra và tuôn chảy dồi dào. Mọi kế hoạch thân yêu của cô đều trở nên cay đắng, và cô nghĩ với sự ghê tởm về việc ngài Chettam tưởng rằng cô nhận ông là người yêu của mình. Cũng có nỗi bực bội vì Celia.

“How could he expect it?” she burst forth in her most impetuous manner. “I have never agreed with him about anything but the cottages: I was barely polite to him before.”

“Sao ông ấy có thể mong đợi như thế?” cô bật ra với kiểu bốc đồng nhất của mình. “Chị chưa bao giờ đồng ý với ông ấy về điều gì ngoài những ngôi nhà: trước đây chị còn hầu như chẳng lịch sự với ông ấy.”

“But you have been so pleased with him since then; he has begun to feel quite sure that you are fond of him.”

“Nhưng từ đó chị đã rất hài lòng với ông ấy; ông ấy đã bắt đầu cảm thấy khá chắc chắn rằng chị có tình cảm với ông ấy.”

“Fond of him, Celia! How can you choose such odious expressions?” said Dorothea, passionately.

“Có tình cảm với ông ấy, Celia! Sao em lại chọn những từ ngữ đáng ghét như thế?” Dorothea nói, giọng dữ dội.

“Dear me, Dorothea, I suppose it would be right for you to be fond of a man whom you accepted for a husband.”

“Trời ơi, Dorothea, em nghĩ thì đúng thôi, chị có tình cảm với một người đàn ông mà chị nhận làm chồng.”

“It is offensive to me to say that Sir James could think I was fond of him. Besides, it is not the right word for the feeling I must have towards the man I would accept as a husband.”

“Thật xúc phạm khi nói rằng ngài Chettam có thể nghĩ chị có tình cảm với ông ấy. Hơn nữa, đó không phải là từ đúng cho cảm xúc mà chị phải có với người đàn ông mà chị sẽ nhận làm chồng.”

“Well, I am sorry for Sir James. I thought it right to tell you, because you went on as you always do, never looking just where you are, and treading in the wrong place. You always see what nobody else sees; it is impossible to satisfy you; yet you never see what is quite plain. That’s your way, Dodo.” Something certainly gave Celia unusual courage; and she was not sparing the sister of whom she was occasionally in awe. Who can tell what just criticisms Murr the Cat may be passing on us beings of wider speculation?

“Thôi được, em thương ngài Chettam. Em nghĩ phải nói cho chị biết, vì chị cứ tiếp tục như chị vẫn làm, không bao giờ nhìn đúng chỗ mình đang đứng, và đặt chân nhầm chỗ. Chị luôn thấy những điều không ai khác thấy; không thể làm chị vừa lòng; thế mà chị không bao giờ thấy điều rất rõ ràng. Đó là cách của chị đấy, Dodo.” Có điều gì đó chắc chắn đã trao cho Celia lòng can đảm khác thường; và cô không nương tay với người chị mà đôi khi cô vẫn sợ. Ai biết được những lời phê phán chính đáng nào mà con mèo Murr có thể đang đưa ra về chúng ta, những sinh vật có khả năng suy đoán rộng lớn hơn?

“It is very painful,” said Dorothea, feeling scourged. “I can have no more to do with the cottages. I must be uncivil to him. I must tell him I will have nothing to do with them. It is very painful.” Her eyes filled again with tears.

“Thật đau lòng,” Dorothea nói, cảm thấy như bị quất roi. “Tôi không thể làm gì thêm với những ngôi nhà nữa. Tôi phải cư xử thô lỗ với ông ấy. Tôi phải nói với ông ấy rằng tôi sẽ không dính líu gì đến chúng. Thật đau lòng.” Mắt cô lại đầy nước mắt.

“Wait a little. Think about it. You know he is going away for a day or two to see his sister. There will be nobody besides Lovegood.” Celia could not help relenting. “Poor Dodo,” she went on, in an amiable staccato. “It is very hard: it is your favorite fad to draw plans.”

“Đợi một chút. Hãy nghĩ kỹ đã. Chị biết ông ấy sẽ đi xa một hai ngày để thăm em gái ông. Sẽ không có ai ngoài Lovegood.” Celia không cầm lòng được, đành mềm lòng. “Tội nghiệp Dodo,” cô tiếp, giọng ngắt quãng dễ thương. “Thật khó khăn: vẽ bản thiết kế là sở thích yêu thích của chị.”

“Fad to draw plans! Do you think I only care about my fellow-creatures’ houses in that childish way? I may well make mistakes. How can one ever do anything nobly Christian, living among people with such petty thoughts?”

“Sở thích vẽ bản thiết kế à! Em nghĩ chị chỉ quan tâm đến nhà ở của đồng loại theo cái kiểu trẻ con đó sao? Chị có thể phạm nhiều sai lầm. Làm sao người ta có thể làm bất cứ điều gì cao cả theo đạo Kitô, khi sống giữa những người có suy nghĩ nhỏ nhen như thế?”

No more was said; Dorothea was too much jarred to recover her temper and behave so as to show that she admitted any error in herself. She was disposed rather to accuse the intolerable narrowness and the purblind conscience of the society around her: and Celia was no longer the eternal cherub, but a thorn in her spirit, a pink-and-white nullifidian, worse than any discouraging presence in the “Pilgrim’s Progress.” The fad of drawing plans! What was life worth—what great faith was possible when the whole effect of one’s actions could be withered up into such parched rubbish as that? When she got out of the carriage, her cheeks were pale and her eyelids red. She was an image of sorrow, and her uncle who met her in the hall would have been alarmed, if Celia had not been close to her looking so pretty and composed, that he at once concluded Dorothea’s tears to have their origin in her excessive religiousness. He had returned, during their absence, from a journey to the county town, about a petition for the pardon of some criminal.

Không ai nói thêm gì; Dorothea quá bực bội để lấy lại bình tĩnh và cư xử sao cho thấy cô thừa nhận có lỗi ở mình. Cô có khuynh hướng đổ lỗi cho sự hẹp hòi không thể chịu nổi và lương tâm lờ mờ của xã hội xung quanh: và Celia không còn là thiên thần vĩnh cửu nữa, mà là cái gai trong tinh thần cô, một kẻ vô tín má hồng da trắng, tệ hơn bất kỳ sự hiện diện chán nản nào trong “Cuộc hành hương của kẻ hành hương”. Sở thích vẽ bản thiết kế! Đời sống có giá trị gì—đức tin vĩ đại nào có thể có khi toàn bộ hiệu quả của những hành động của ta có thể bị teo lại thành thứ rác khô cằn như thế kia? Khi cô bước xuống xe ngựa, má cô nhợt nhạt và mí mắt đỏ. Cô là hình ảnh của đau khổ, và ông cậu đang đón cô ở hành lang sẽ hoảng hốt nếu Celia không đứng sát bên, trông thật xinh đẹp và điềm tĩnh, khiến ông lập tức kết luận rằng nước mắt Dorothea bắt nguồn từ sự sùng đạo quá mức của cô. Trong lúc họ đi vắng, ông vừa từ thị trấn quận lỵ trở về, về một đơn xin ân xá cho một tội phạm nào đó.

“Well, my dears,” he said, kindly, as they went up to kiss him, “I hope nothing disagreeable has happened while I have been away.”

“Thôi, các con yêu,” ông nói, nhẹ nhàng, khi họ đến gần để hôn ông, “cậu hy vọng không có chuyện gì khó chịu xảy ra trong lúc cậu đi vắng.”

“No, uncle,” said Celia, “we have been to Freshitt to look at the cottages. We thought you would have been at home to lunch.”

“Thưa cậu không ạ,” Celia nói, “chúng con đã đến Freshitt để xem những ngôi nhà tranh. Chúng con tưởng cậu sẽ ở nhà ăn trưa.”

“I came by Lowick to lunch—you didn’t know I came by Lowick. And I have brought a couple of pamphlets for you, Dorothea—in the library, you know; they lie on the table in the library.”

“Cậu đi qua Lowick để ăn trưa—con không biết cậu đi qua Lowick đâu. Và cậu có mang theo mấy cuốn sách nhỏ cho con, Dorothea—trong thư phòng ấy mà, con biết không; chúng nằm trên bàn trong thư phòng.”

It seemed as if an electric stream went through Dorothea, thrilling her from despair into expectation. They were pamphlets about the early Church. The oppression of Celia, Tantripp, and Sir James was shaken off, and she walked straight to the library. Celia went up-stairs. Mr. Brooke was detained by a message, but when he re-entered the library, he found Dorothea seated and already deep in one of the pamphlets which had some marginal manuscript of Mr. Casaubon’s,—taking it in as eagerly as she might have taken in the scent of a fresh bouquet after a dry, hot, dreary walk.

Có vẻ như một dòng điện chạy qua Dorothea, làm cô rung lên từ tuyệt vọng sang mong chờ. Đó là những cuốn sách nhỏ về Giáo hội sơ khai. Nỗi áp bức từ Celia, Tantripp và ngài Chettam bị hất khỏi cô, và cô bước thẳng đến thư phòng. Celia đi lên gác. Ông Brooke bị một tin nhắn giữ lại, nhưng khi ông bước trở lại thư phòng, ông thấy Dorothea đã ngồi xuống và đang chìm sâu trong một trong những cuốn sách nhỏ, có vài chú thích viết tay của ông Casaubon ở lề,—đọc say mê như thể đang hít hương của một bó hoa tươi sau một buổi đi bộ khô cằn, nóng nực, buồn tẻ.

She was getting away from Tipton and Freshitt, and her own sad liability to tread in the wrong places on her way to the New Jerusalem.

Cô đang thoát khỏi Tipton và Freshitt, và khỏi cái nguy cơ buồn bã của mình là hay giẫm phải chỗ sai trên đường đến Giê-ru-sa-lem Mới.

Mr. Brooke sat down in his arm-chair, stretched his legs towards the wood-fire, which had fallen into a wondrous mass of glowing dice between the dogs, and rubbed his hands gently, looking very mildly towards Dorothea, but with a neutral leisurely air, as if he had nothing particular to say. Dorothea closed her pamphlet, as soon as she was aware of her uncle’s presence, and rose as if to go. Usually she would have been interested about her uncle’s merciful errand on behalf of the criminal, but her late agitation had made her absent-minded.

Ông Brooke ngồi xuống chiếc ghế bành, duỗi chân về phía đống lửa củi đã tàn thành một khối đỏ rực kỳ diệu giữa hai chiếc giá đỡ củi, và xoa tay nhẹ nhàng, nhìn Dorothea rất hiền hòa, nhưng với vẻ nhàn nhã trung tính, như thể không có gì đặc biệt để nói. Dorothea khép cuốn sách nhỏ khi vừa nhận ra sự hiện diện của cậu, và đứng dậy như định đi. Thường thì cô sẽ quan tâm đến công việc nhân từ của cậu thay mặt tội phạm kia, nhưng sự bối rối vừa qua khiến cô đãng trí.

“I came back by Lowick, you know,” said Mr. Brooke, not as if with any intention to arrest her departure, but apparently from his usual tendency to say what he had said before. This fundamental principle of human speech was markedly exhibited in Mr. Brooke. “I lunched there and saw Casaubon’s library, and that kind of thing. There’s a sharp air, driving. Won’t you sit down, my dear? You look cold.”

“Cậu về qua Lowick đấy, con biết không,” ông Brooke nói, không như có ý định giữ cô lại, mà dường như theo thói quen thường ngày nói lại điều đã nói trước đó. Nguyên lý nền tảng này của lời nói con người được thể hiện rất rõ ở ông Brooke. “Cậu đã ăn trưa ở đó và xem thư viện của ông Casaubon, và những thứ kiểu thế. Trời hơi lạnh, đi xe ngựa. Con không ngồi xuống sao, con yêu? Con trông lạnh quá.”

Dorothea felt quite inclined to accept the invitation. Some times, when her uncle’s easy way of taking things did not happen to be exasperating, it was rather soothing. She threw off her mantle and bonnet, and sat down opposite to him, enjoying the glow, but lifting up her beautiful hands for a screen. They were not thin hands, or small hands; but powerful, feminine, maternal hands. She seemed to be holding them up in propitiation for her passionate desire to know and to think, which in the unfriendly mediums of Tipton and Freshitt had issued in crying and red eyelids.

Dorothea khá muốn nhận lời mời. Đôi khi, khi cách đối nhân xử thế dễ dãi của cậu không tình cờ làm cô bực bội, thì nó lại khá êm dịu. Cô cởi áo khoác và mũ, rồi ngồi xuống đối diện ông, tận hưởng hơi ấm, nhưng giơ đôi tay xinh đẹp lên để che. Đó không phải là đôi tay gầy, hay nhỏ; mà là đôi tay mạnh mẽ, đầy nữ tính và đầy tình mẫu tử. Cô như đang giơ chúng lên để xoa dịu lòng khao khát say mê được biết và được nghĩ của mình, thứ đã trong những môi trường không thân thiện của Tipton và Freshitt trở thành khóc lóc và mắt đỏ hoe.

She bethought herself now of the condemned criminal. “What news have you brought about the sheep-stealer, uncle?”

Lúc này cô nhớ đến tên tội phạm bị kết án. “Cậu mang tin gì về tên ăn trộm cừu, cậu?”

“What, poor Bunch?—well, it seems we can’t get him off—he is to be hanged.”

“Gì cơ, thằng Bunch tội nghiệp ấy à?—ờ, hình như ta không cứu được nó đâu—nó sắp bị treo cổ.”

Dorothea’s brow took an expression of reprobation and pity.

Vẻ mặt Dorothea hiện lên sự phản đối và thương xót.

“Hanged, you know,” said Mr. Brooke, with a quiet nod. “Poor Romilly! he would have helped us. I knew Romilly. Casaubon didn’t know Romilly. He is a little buried in books, you know, Casaubon is.”

“Treo cổ, con biết đấy,” ông Brooke nói, khẽ gật đầu. “Romilly tội nghiệp! Ông ấy đã có thể giúp chúng ta. Cậu biết Romilly. Casaubon thì không biết Romilly. Ông ấy hơi chôn mình trong sách vở, con biết đấy, Casaubon là vậy.”

“When a man has great studies and is writing a great work, he must of course give up seeing much of the world. How can he go about making acquaintances?”

“Khi một người có những nghiên cứu lớn và đang viết một công trình vĩ đại, dĩ nhiên ông ấy phải từ bỏ việc gặp gỡ nhiều người. Làm sao ông ấy có thể đi kết giao được?”

“That’s true. But a man mopes, you know. I have always been a bachelor too, but I have that sort of disposition that I never moped; it was my way to go about everywhere and take in everything. I never moped: but I can see that Casaubon does, you know. He wants a companion—a companion, you know.”

“Đúng thế. Nhưng người ta cũng dễ buồn bã, con biết đấy. Cậu cũng là kẻ độc thân suốt đời, nhưng cậu có tính khí không bao giờ buồn bã; cậu thường đi khắp nơi và tiếp thu mọi thứ. Cậu chưa bao giờ buồn bã: nhưng cậu thấy Casaubon thì có, con biết đấy. Ông ấy cần một người bạn đồng hành—một người bạn đồng hành, con biết đấy.”

“It would be a great honor to any one to be his companion,” said Dorothea, energetically.

“Được làm bạn đồng hành của ông ấy sẽ là một vinh dự lớn cho bất cứ ai,” Dorothea nói, hăng hái.

“You like him, eh?” said Mr. Brooke, without showing any surprise, or other emotion. “Well, now, I’ve known Casaubon ten years, ever since he came to Lowick. But I never got anything out of him—any ideas, you know. However, he is a tiptop man and may be a bishop—that kind of thing, you know, if Peel stays in. And he has a very high opinion of you, my dear.”

“Con quý ông ấy à?” ông Brooke nói, không tỏ vẻ ngạc nhiên hay xúc động gì. “Vậy thì, cậu quen Casaubon đã mười năm, kể từ khi ông ấy đến Lowick. Nhưng cậu chưa bao giờ moi được gì từ ông ấy—ý tưởng gì cả, con biết đấy. Tuy vậy, ông ấy là người rất xuất sắc và có thể làm giám mục—kiểu như thế, con biết đấy, nếu Peel còn tại chức. Và ông ấy đánh giá con rất cao, con yêu.”

Dorothea could not speak.

Dorothea không nói nên lời.

“The fact is, he has a very high opinion indeed of you. And he speaks uncommonly well—does Casaubon. He has deferred to me, you not being of age. In short, I have promised to speak to you, though I told him I thought there was not much chance. I was bound to tell him that. I said, my niece is very young, and that kind of thing. But I didn’t think it necessary to go into everything. However, the long and the short of it is, that he has asked my permission to make you an offer of marriage—of marriage, you know,” said Mr. Brooke, with his explanatory nod. “I thought it better to tell you, my dear.”

“Sự thật là ông ấy đánh giá con rất cao. Và ông ấy nói chuyện cực kỳ hay—Casaubon ấy. Ông ấy đã hỏi ý kiến cậu, vì con chưa đủ tuổi. Tóm lại, cậu đã hứa sẽ nói với con, dù cậu có bảo ông ấy rằng cậu nghĩ khả năng thành công không lớn. Cậu buộc phải nói với ông ấy điều đó. Cậu nói, cháu gái tôi còn rất trẻ, và kiểu như thế. Nhưng cậu không thấy cần đi sâu vào mọi chi tiết. Dù sao, nói ngắn gọn thì ông ấy đã xin phép cậu để cầu hôn con—cầu hôn, con biết đấy,” ông Brooke nói, kèm cái gật đầu giải thích. “Cậu nghĩ nên nói với con trước, con yêu.”

No one could have detected any anxiety in Mr. Brooke’s manner, but he did really wish to know something of his niece’s mind, that, if there were any need for advice, he might give it in time. What feeling he, as a magistrate who had taken in so many ideas, could make room for, was unmixedly kind. Since Dorothea did not speak immediately, he repeated, “I thought it better to tell you, my dear.”

Không ai có thể nhận ra chút lo lắng nào trong thái độ của ông Brooke, nhưng ông thực sự muốn biết điều gì đó về tâm ý của cháu gái, để nếu cần lời khuyên thì có thể đưa ra kịp lúc. Thứ tình cảm mà ông, một quan tòa hòa giải đã tiếp thu nhiều tư tưởng, có thể dành chỗ cho, thuần túy là lòng tử tế. Vì Dorothea không trả lời ngay, ông lặp lại: “Cậu nghĩ nên nói với con trước, con yêu.”

“Thank you, uncle,” said Dorothea, in a clear unwavering tone. “I am very grateful to Mr. Casaubon. If he makes me an offer, I shall accept him. I admire and honor him more than any man I ever saw.”

“Cảm ơn cậu,” Dorothea nói, giọng rõ ràng và không chút dao động. “Con rất biết ơn ông Casaubon. Nếu ông ấy cầu hôn con, con sẽ nhận lời. Con ngưỡng mộ và kính trọng ông ấy hơn bất kỳ người đàn ông nào con từng gặp.”

Mr. Brooke paused a little, and then said in a lingering low tone, “Ah? … Well! He is a good match in some respects. But now, Chettam is a good match. And our land lies together. I shall never interfere against your wishes, my dear. People should have their own way in marriage, and that sort of thing—up to a certain point, you know. I have always said that, up to a certain point. I wish you to marry well; and I have good reason to believe that Chettam wishes to marry you. I mention it, you know.”

Ông Brooke ngừng lại một chút, rồi nói bằng giọng trầm kéo dài, “Ồ?… Thôi được! Về một số mặt, ông ấy là một mối tốt. Nhưng ngài Chettam cũng là một mối tốt. Và đất của ta nằm liền nhau. Cậu sẽ không bao giờ can thiệp ngược lại ý muốn của con, con yêu. Người ta nên được tự chọn đường trong hôn nhân, và kiểu như thế—đến một mức độ nhất định, con biết đấy. Cậu luôn nói thế, đến một mức độ nhất định. Cậu muốn con lấy được chồng tốt; và cậu có lý do chính đáng để tin rằng ngài Chettam muốn cưới con. Cậu chỉ nhắc đến thôi, con biết đấy.”

“It is impossible that I should ever marry Sir James Chettam,” said Dorothea. “If he thinks of marrying me, he has made a great mistake.”

“Con không thể nào lấy ngài Chettam được,” Dorothea nói. “Nếu ông ấy nghĩ đến chuyện cưới con, thì ông ấy đã phạm một sai lầm lớn.”

“That is it, you see. One never knows. I should have thought Chettam was just the sort of man a woman would like, now.”

“Đấy, thấy chưa. Không bao giờ biết được. Cậu tưởng ngài Chettam chính là kiểu người phụ nữ thích đấy chứ.”

“Pray do not mention him in that light again, uncle,” said Dorothea, feeling some of her late irritation revive.

“Xin cậu đừng nhắc đến ông ấy theo kiểu đó nữa, cậu,” Dorothea nói, cảm thấy một phần bực bội lúc nãy lại trỗi dậy.

Mr. Brooke wondered, and felt that women were an inexhaustible subject of study, since even he at his age was not in a perfect state of scientific prediction about them. Here was a fellow like Chettam with no chance at all.

Ông Brooke tự hỏi, và cảm thấy rằng phụ nữ là một đề tài nghiên cứu vô tận, vì ngay cả ông ở tuổi này cũng chưa thể dự đoán họ một cách hoàn toàn khoa học. Thế mà một gã như Chettam lại chẳng có cơ hội nào.

“Well, but Casaubon, now. There is no hurry—I mean for you. It’s true, every year will tell upon him. He is over five-and-forty, you know. I should say a good seven-and-twenty years older than you. To be sure,—if you like learning and standing, and that sort of thing, we can’t have everything. And his income is good—he has a handsome property independent of the Church—his income is good. Still he is not young, and I must not conceal from you, my dear, that I think his health is not over-strong. I know nothing else against him.”

“Nhưng còn Casaubon, này. Không có gì phải vội—ý cậu là đối với con. Đúng là năm tháng sẽ làm ông ấy già đi. Ông ấy đã hơn bốn mươi lăm tuổi, con biết đấy. Cậu cho rằng ông ấy hơn con khoảng hai mươi bảy tuổi. Đương nhiên, nếu con thích học thức và địa vị, và những thứ kiểu thế, thì không thể có được mọi thứ. Và thu nhập của ông ấy tốt—ông ấy có một gia sản đáng kể, độc lập với phần thu nhập từ giáo hội—thu nhập của ông ấy tốt. Tuy vậy ông ấy không còn trẻ, và cậu không thể giấu con, con yêu, rằng cậu nghĩ sức khỏe ông ấy không được khỏe lắm. Cậu không biết điều gì khác để chê ông ấy cả.”

“I should not wish to have a husband very near my own age,” said Dorothea, with grave decision. “I should wish to have a husband who was above me in judgment and in all knowledge.”

“Con không muốn có một người chồng gần tuổi con,” Dorothea nói, quyết định đầy nghiêm túc. “Con muốn có một người chồng hơn con về sự phán đoán và mọi hiểu biết.”

Mr. Brooke repeated his subdued, “Ah?—I thought you had more of your own opinion than most girls. I thought you liked your own opinion—liked it, you know.”

Ông Brooke lặp lại giọng nhỏ nhẹ của mình: “Ồ?—cậu tưởng con có nhiều chính kiến hơn hầu hết các cô gái. Cậu tưởng con thích chính kiến của mình—thích nó, con biết đấy.”

“I cannot imagine myself living without some opinions, but I should wish to have good reasons for them, and a wise man could help me to see which opinions had the best foundation, and would help me to live according to them.”

“Con không thể tưởng tượng mình sống mà không có vài quan điểm, nhưng con muốn có lý lẽ tốt cho chúng, và một người khôn ngoan có thể giúp con thấy quan điểm nào có nền tảng vững chắc nhất, và giúp con sống theo chúng.”

“Very true. You couldn’t put the thing better—couldn’t put it better, beforehand, you know. But there are oddities in things,” continued Mr. Brooke, whose conscience was really roused to do the best he could for his niece on this occasion. “Life isn’t cast in a mould—not cut out by rule and line, and that sort of thing. I never married myself, and it will be the better for you and yours. The fact is, I never loved any one well enough to put myself into a noose for them. It is a noose, you know. Temper, now. There is temper. And a husband likes to be master.”

“Rất đúng. Con không thể nói hay hơn được—không thể nói hay hơn, trước đó, con biết đấy. Nhưng mọi việc đều có những điều kỳ quặc,” ông Brooke tiếp, lương tâm ông thực sự bị kích động để làm hết sức mình cho cháu gái trong dịp này. “Cuộc đời không được đúc theo khuôn—không được cắt theo thước kẻ, và kiểu như thế. Bản thân cậu chưa bao giờ lấy vợ, và điều đó sẽ tốt hơn cho con và những người của con. Sự thật là, cậu chưa bao giờ yêu ai đủ để tự trói mình vào một cái thòng lọng vì họ. Đó là một cái thòng lọng, con biết đấy. Tính khí, chẳng hạn. Có tính khí đấy. Và người chồng thích làm chủ.”

“I know that I must expect trials, uncle. Marriage is a state of higher duties. I never thought of it as mere personal ease,” said poor Dorothea.

“Con biết rằng con phải chờ đợi những thử thách, cậu ạ. Hôn nhân là một tình trạng với những bổn phận cao hơn. Con chưa bao giờ nghĩ nó chỉ là sự thoải mái cá nhân,” Dorothea tội nghiệp nói.

“Well, you are not fond of show, a great establishment, balls, dinners, that kind of thing. I can see that Casaubon’s ways might suit you better than Chettam’s. And you shall do as you like, my dear. I would not hinder Casaubon; I said so at once; for there is no knowing how anything may turn out. You have not the same tastes as every young lady; and a clergyman and scholar—who may be a bishop—that kind of thing—may suit you better than Chettam. Chettam is a good fellow, a good sound-hearted fellow, you know; but he doesn’t go much into ideas. I did, when I was his age. But Casaubon’s eyes, now. I think he has hurt them a little with too much reading.”

“Ừ, con không ưa phô trương, nhà cửa lộng lẫy, vũ hội, tiệc tùng, và những thứ kiểu thế. Cậu thấy cách sống của Casaubon có thể hợp với con hơn cách sống của Chettam. Và con sẽ làm như con muốn, con yêu. Cậu sẽ không cản trở Casaubon; cậu đã nói ngay như thế; vì không biết mọi việc sẽ diễn ra thế nào. Con không có cùng sở thích như mọi tiểu thư khác; và một mục sư và học giả—người có thể làm giám mục—kiểu như thế—có thể hợp với con hơn Chettam. Chettam là một chàng tốt, một người tốt bụng, con biết đấy; nhưng ông ấy không đi sâu vào các ý tưởng lắm. Cậu thì có, hồi bằng tuổi ông ấy. Nhưng đôi mắt của Casaubon, này. Cậu nghĩ ông ấy đã làm hại chúng đôi chút vì đọc quá nhiều.”

“I should be all the happier, uncle, the more room there was for me to help him,” said Dorothea, ardently.

“Con sẽ càng hạnh phúc hơn, cậu ạ, nếu con có nhiều chỗ để giúp đỡ ông ấy,” Dorothea nói, nhiệt thành.

“You have quite made up your mind, I see. Well, my dear, the fact is, I have a letter for you in my pocket.” Mr. Brooke handed the letter to Dorothea, but as she rose to go away, he added, “There is not too much hurry, my dear. Think about it, you know.”

“Có vẻ con đã quyết định hẳn rồi. Vậy thì, con yêu, thực tế là cậu có một lá thư cho con trong túi.” Ông Brooke đưa lá thư cho Dorothea, nhưng khi cô đứng dậy đi, ông nói thêm: “Không cần vội đâu con. Suy nghĩ kỹ đi, con biết đấy.”

When Dorothea had left him, he reflected that he had certainly spoken strongly: he had put the risks of marriage before her in a striking manner. It was his duty to do so. But as to pretending to be wise for young people,—no uncle, however much he had travelled in his youth, absorbed the new ideas, and dined with celebrities now deceased, could pretend to judge what sort of marriage would turn out well for a young girl who preferred Casaubon to Chettam. In short, woman was a problem which, since Mr. Brooke’s mind felt blank before it, could be hardly less complicated than the revolutions of an irregular solid.

Khi Dorothea rời khỏi ông, ông nghĩ rằng mình đã nói khá gay gắt: ông đã trình bày những rủi ro của hôn nhân trước mặt cô một cách nổi bật. Đó là bổn phận của ông. Nhưng giả vờ thông thái thay cho người trẻ—không một người cậu nào, dù đã đi nhiều thời trẻ, đã tiếp thu các tư tưởng mới, và đã ăn tối với những danh nhân nay đã qua đời, có thể giả vờ phán đoán thứ hôn nhân nào sẽ tốt cho một cô gái trẻ thích Casaubon hơn Chettam. Tóm lại, người phụ nữ là một vấn đề mà, vì đầu óc ông Brooke trống rỗng trước nó, chẳng kém phức tạp hơn những vòng xoay của một khối đặc bất quy tắc.

“Hard students are commonly troubled with gowts, catarrhs, rheums, cachexia, bradypepsia, bad eyes, stone, and collick, crudities, oppilations, vertigo, winds, consumptions, and all such diseases as come by over-much sitting: they are most part lean, dry, ill-colored … and all through immoderate pains and extraordinary studies. If you will not believe the truth of this, look upon great Tostatus and Thomas Aquinas’ works; and tell me whether those men took pains.”—BURTON’S Anatomy of Melancholy, P. I, s. 2.

“Những nhà học giả chăm chỉ thường bị phiền toái bởi bệnh gút, viêm phế quản, thấp khớp, suy kiệt, khó tiêu, mắt yếu, sỏi thận, đau bụng, rối loạn tiêu hóa, tắc nghẽn, chóng mặt, đầy hơi, lao phổi, và các chứng khác do ngồi quá lâu: phần lớn họ gầy, khô, sắc mặt xấu… và tất cả đều do lao tâm quá độ và những nghiên cứu phi thường. Nếu bạn không tin sự thật này, hãy nhìn vào các tác phẩm của Tostatus vĩ đại và của Thomas Aquinas; và nói cho tôi biết liệu những người ấy có chịu khó không.”—BURTON’S Anatomy of Melancholy, P. I, s. 2.

This was Mr. Casaubon’s letter.

Đây là lá thư của ông Casaubon.

MY DEAR MISS BROOKE,—I have your guardian’s permission to address you on a subject than which I have none more at heart. I am not, I trust, mistaken in the recognition of some deeper correspondence than that of date in the fact that a consciousness of need in my own life had arisen contemporaneously with the possibility of my becoming acquainted with you. For in the first hour of meeting you, I had an impression of your eminent and perhaps exclusive fitness to supply that need (connected, I may say, with such activity of the affections as even the preoccupations of a work too special to be abdicated could not uninterruptedly dissimulate); and each succeeding opportunity for observation has given the impression an added depth by convincing me more emphatically of that fitness which I had preconceived, and thus evoking more decisively those affections to which I have but now referred. Our conversations have, I think, made sufficiently clear to you the tenor of my life and purposes: a tenor unsuited, I am aware, to the commoner order of minds. But I have discerned in you an elevation of thought and a capability of devotedness, which I had hitherto not conceived to be compatible either with the early bloom of youth or with those graces of sex that may be said at once to win and to confer distinction when combined, as they notably are in you, with the mental qualities above indicated. It was, I confess, beyond my hope to meet with this rare combination of elements both solid and attractive, adapted to supply aid in graver labors and to cast a charm over vacant hours; and but for the event of my introduction to you (which, let me again say, I trust not to be superficially coincident with foreshadowing needs, but providentially related thereto as stages towards the completion of a life’s plan), I should presumably have gone on to the last without any attempt to lighten my solitariness by a matrimonial union. Such, my dear Miss Brooke, is the accurate statement of my feelings; and I rely on your kind indulgence in venturing now to ask you how far your own are of a nature to confirm my happy presentiment. To be accepted by you as your husband and the earthly guardian of your welfare, I should regard as the highest of providential gifts. In return I can at least offer you an affection hitherto unwasted, and the faithful consecration of a life which, however short in the sequel, has no backward pages whereon, if you choose to turn them, you will find records such as might justly cause you either bitterness or shame. I await the expression of your sentiments with an anxiety which it would be the part of wisdom (were it possible) to divert by a more arduous labor than usual. But in this order of experience I am still young, and in looking forward to an unfavorable possibility I cannot but feel that resignation to solitude will be more difficult after the temporary illumination of hope.

CÔ BROOKE THÂN MẾN,—Tôi có được sự cho phép của người giám hộ của cô để ngỏ lời với cô về một vấn đề mà tôi không có gì tha thiết hơn. Tôi tin rằng mình không nhầm khi nhận ra một sự tương ứng sâu xa hơn sự trùng hợp về thời điểm: rằng ý thức về một nhu cầu trong đời tôi đã nảy sinh cùng lúc với khả năng tôi được quen biết cô. Bởi ngay giờ phút đầu tiên gặp cô, tôi đã có ấn tượng về sự thích hợp nổi bật, và có lẽ là độc nhất của cô để đáp ứng nhu cầu ấy (điều này, tôi có thể nói, gắn liền với một sự hoạt động của tình cảm mà ngay cả những bận tâm của một công trình quá chuyên biệt không thể bỏ rơi, cũng không thể che giấu liên tục); và mỗi cơ hội quan sát tiếp theo đã làm ấn tượng ấy sâu thêm, khi thuyết phục tôi mạnh mẽ hơn về sự thích hợp mà tôi đã hình dung trước, và do đó gợi lên một cách dứt khoát hơn những tình cảm mà tôi vừa nói đến. Tôi nghĩ những cuộc trò chuyện của chúng ta đã đủ làm rõ cho cô về cách sống và mục đích của tôi: một lối sống, tôi biết, không hợp với những đầu óc bình thường. Nhưng tôi đã nhận ra ở cô một sự cao thượng trong suy nghĩ và một khả năng tận hiến, mà trước đây tôi không tưởng tượng là có thể hòa hợp với nét tươi tắn của tuổi trẻ, hay với những duyên dáng giới tính vốn có thể vừa chinh phục vừa tôn vinh khi kết hợp với những phẩm chất tinh thần đã nêu, như cô đã thể hiện rõ ràng. Thú thật, tôi không dám hy vọng gặp được sự kết hợp hiếm có của những yếu tố vừa vững chắc vừa hấp dẫn này, thích hợp để hỗ trợ trong những công việc nghiêm trọng hơn và làm dịu những giờ phút trống vắng; và nếu không nhờ việc được giới thiệu với cô (điều mà, xin nhắc lại, tôi tin không phải là sự trùng hợp hời hợt với những nhu cầu báo trước, mà là sự liên hệ có tính quan phòng, như những chặng hướng tới việc hoàn thành kế hoạch của một đời người), thì có lẽ tôi đã tiếp tục đến cuối đời mà không hề cố làm nhẹ sự cô độc của mình bằng một kết hợp hôn nhân. Thưa cô Brooke thân mến, đó là một trình bày chính xác về tình cảm của tôi; và tôi tin vào lòng khoan dung tử tế của cô khi mạo muội hỏi cô xem tình cảm của cô có phù hợp để xác nhận niềm tiên cảm hạnh phúc của tôi không. Được cô chấp nhận làm chồng và người giám hộ trần thế cho hạnh phúc của cô, tôi sẽ coi đó là món quà quan phòng cao quý nhất. Đổi lại, tôi ít nhất có thể dâng cho cô một tình cảm chưa từng bị hao phí, và sự hiến dâng trung thành của một đời người, dù về sau có thể ngắn ngủi, nhưng không có những trang đã qua nào mà nếu cô lật lại, cô sẽ tìm thấy những ghi chép có thể khiến cô đau xót hoặc hổ thẹn một cách chính đáng. Tôi đợi lời bày tỏ tình cảm của cô với một nỗi lo âu mà lẽ ra, nếu có thể, sự khôn ngoan nên làm dịu đi bằng một công việc vất vả hơn bình thường. Nhưng trong loại kinh nghiệm này, tôi vẫn còn trẻ, và khi nghĩ đến một khả năng bất lợi, tôi không khỏi cảm thấy rằng sự cam chịu cô độc sẽ khó khăn hơn sau khoảnh khắc soi sáng tạm thời của hy vọng.

In any case, I shall remain, Yours with sincere devotion, EDWARD CASAUBON.

Dù thế nào, tôi vẫn xin ở lại, Luôn tận tâm với cô, EDWARD CASAUBON.

Dorothea trembled while she read this letter; then she fell on her knees, buried her face, and sobbed. She could not pray: under the rush of solemn emotion in which thoughts became vague and images floated uncertainly, she could but cast herself, with a childlike sense of reclining, in the lap of a divine consciousness which sustained her own. She remained in that attitude till it was time to dress for dinner.

Dorothea run lên khi đọc lá thư này; rồi cô quỳ xuống, vùi mặt và khóc nức nở. Cô không thể cầu nguyện: dưới cơn dâng trào của cảm xúc trang nghiêm, khi các ý nghĩ trở nên mơ hồ và hình ảnh trôi nổi bất định, cô chỉ có thể gieo mình, với cảm giác ngả vào lòng như trẻ thơ, vào vòng tay của một ý thức thiêng liêng đang nâng đỡ chính mình. Cô giữ tư thế ấy cho đến khi đã đến lúc thay đồ ăn tối.

How could it occur to her to examine the letter, to look at it critically as a profession of love? Her whole soul was possessed by the fact that a fuller life was opening before her: she was a neophyte about to enter on a higher grade of initiation. She was going to have room for the energies which stirred uneasily under the dimness and pressure of her own ignorance and the petty peremptoriness of the world’s habits.

Làm sao cô có thể nghĩ đến việc xem xét lá thư, nhìn nó một cách phê phán như một lời tỏ tình? Toàn bộ tâm hồn cô đã bị chiếm trọn bởi sự thật rằng một đời sống đầy đủ hơn đang mở ra trước mắt: cô là một người mới nhập môn sắp bước lên bậc cao hơn của sự khai tâm. Cô sắp có chỗ cho những nghị lực đang bồn chồn khuấy động dưới sự mờ mịt và áp lực của chính sự dốt nát của mình và sự chuyên quyền vặt vãnh của thói quen thế gian.

Now she would be able to devote herself to large yet definite duties; now she would be allowed to live continually in the light of a mind that she could reverence. This hope was not unmixed with the glow of proud delight—the joyous maiden surprise that she was chosen by the man whom her admiration had chosen. All Dorothea’s passion was transfused through a mind struggling towards an ideal life; the radiance of her transfigured girlhood fell on the first object that came within its level. The impetus with which inclination became resolution was heightened by those little events of the day which had roused her discontent with the actual conditions of her life.

Giờ đây cô sẽ có thể hiến thân cho những bổn phận lớn lao mà rõ ràng; giờ đây cô sẽ được phép sống liên tục trong ánh sáng của một tâm trí mà cô có thể kính trọng. Niềm hy vọng này không lẫn với niềm vui tự hào rực rỡ—niềm ngạc nhiên hân hoan của thiếu nữ khi được chọn bởi người đàn ông mà lòng ngưỡng mộ của cô đã chọn trước. Toàn bộ đam mê của Dorothea thấm vào một tâm trí đang vươn tới một đời sống lý tưởng; ánh sáng của tuổi thiếu nữ được biến hóa của cô rọi xuống đối tượng đầu tiên đi vào tầm nhìn. Đà đưa khuynh hướng thành quyết tâm được thúc đẩy bởi những sự kiện nhỏ nhặt trong ngày, vốn đã khơi dậy sự bất mãn của cô với những điều kiện thực tế của đời mình.

After dinner, when Celia was playing an “air, with variations,” a small kind of tinkling which symbolized the aesthetic part of the young ladies’ education, Dorothea went up to her room to answer Mr. Casaubon’s letter. Why should she defer the answer? She wrote it over three times, not because she wished to change the wording, but because her hand was unusually uncertain, and she could not bear that Mr. Casaubon should think her handwriting bad and illegible. She piqued herself on writing a hand in which each letter was distinguishable without any large range of conjecture, and she meant to make much use of this accomplishment, to save Mr. Casaubon’s eyes. Three times she wrote.

Sau bữa tối, khi Celia đang chơi một “khúc nhạc, với biến tấu”, một thứ âm thanh leng keng nhỏ tượng trưng cho phần thẩm mỹ trong giáo dục các tiểu thư, Dorothea lên phòng để trả lời thư của ông Casaubon. Tại sao cô phải trì hoãn việc trả lời? Cô viết đi viết lại ba lần, không phải vì muốn đổi lời lẽ, mà vì tay cô run rẩy bất thường, và cô không chịu nổi việc ông Casaubon nghĩ chữ viết của cô xấu và khó đọc. Cô tự hào về việc viết một nét chữ mà mỗi chữ cái đều có thể phân biệt được mà không cần đoán nhiều, và cô định dùng tài năng này để tiết kiệm đôi mắt cho ông Casaubon. Ba lần cô đã viết.

MY DEAR MR. CASAUBON,—I am very grateful to you for loving me, and thinking me worthy to be your wife. I can look forward to no better happiness than that which would be one with yours. If I said more, it would only be the same thing written out at greater length, for I cannot now dwell on any other thought than that I may be through life

THƯA ÔNG CASAUBON THÂN MẾN,—Tôi rất biết ơn ông đã yêu mến tôi và cho rằng tôi xứng đáng làm vợ ông. Tôi không thể mong hạnh phúc nào lớn hơn là được hợp làm một với hạnh phúc của ông. Nếu tôi nói thêm, thì cũng chỉ là điều tương tự được viết ra dài hơn, vì giờ đây tôi không thể nghĩ đến điều gì khác ngoài việc tôi có thể suốt đời là

Yours devotedly, DOROTHEA BROOKE.

Người tận tụy của ông, DOROTHEA BROOKE.

Later in the evening she followed her uncle into the library to give him the letter, that he might send it in the morning. He was surprised, but his surprise only issued in a few moments’ silence, during which he pushed about various objects on his writing-table, and finally stood with his back to the fire, his glasses on his nose, looking at the address of Dorothea’s letter.

Muộn hơn trong buổi tối, cô theo cậu vào thư phòng để đưa lá thư, để cậu có thể gửi đi vào buổi sáng. Ông ngạc nhiên, nhưng sự ngạc nhiên chỉ thể hiện bằng vài phút im lặng, trong đó ông lục lọi các đồ vật trên bàn viết, cuối cùng đứng quay lưng về phía lò sưởi, đeo kính, nhìn địa chỉ trên lá thư của Dorothea.

“Have you thought enough about this, my dear?” he said at last.

“Con đã nghĩ kỹ chưa, con yêu?” cuối cùng ông hỏi.

“There was no need to think long, uncle. I know of nothing to make me vacillate. If I changed my mind, it must be because of something important and entirely new to me.”

“Con không cần nghĩ lâu, cậu ạ. Con không biết điều gì khiến con phải dao động. Nếu con thay đổi ý định, thì phải vì một điều gì đó quan trọng và hoàn toàn mới đối với con.”

“Ah!—then you have accepted him? Then Chettam has no chance? Has Chettam offended you—offended you, you know? What is it you don’t like in Chettam?”

“A!—vậy là con đã nhận lời ông ấy? Vậy là ngài Chettam hết cơ hội? Ngài Chettam đã làm con phật ý sao—làm con phật ý, con biết đấy? Con không thích điều gì ở ngài Chettam?”

“There is nothing that I like in him,” said Dorothea, rather impetuously.

“Con chẳng thích điều gì ở ông ấy cả,” Dorothea nói, khá vội vàng.

Mr. Brooke threw his head and shoulders backward as if some one had thrown a light missile at him. Dorothea immediately felt some self-rebuke, and said—

Ông Brooke ngả đầu và vai ra sau như thể có ai vừa ném một vật nhẹ vào ông. Dorothea lập tức cảm thấy tự trách, và nói—

“I mean in the light of a husband. He is very kind, I think—really very good about the cottages. A well-meaning man.”

“Ý con là với tư cách một người chồng. Ông ấy rất tử tế, con nghĩ vậy—thật sự rất tốt về chuyện những ngôi nhà. Một người có thiện ý.”

“But you must have a scholar, and that sort of thing? Well, it lies a little in our family. I had it myself—that love of knowledge, and going into everything—a little too much—it took me too far; though that sort of thing doesn’t often run in the female-line; or it runs underground like the rivers in Greece, you know—it comes out in the sons. Clever sons, clever mothers. I went a good deal into that, at one time. However, my dear, I have always said that people should do as they like in these things, up to a certain point. I couldn’t, as your guardian, have consented to a bad match. But Casaubon stands well: his position is good. I am afraid Chettam will be hurt, though, and Mrs. Cadwallader will blame me.”

“Nhưng con phải có một học giả, và kiểu như thế chứ? Ừ, điều đó cũng hơi giống gia đình ta. Chính cậu cũng có—cái tình yêu tri thức ấy, và đi sâu vào mọi thứ—hơi quá một chút—nó đưa cậu đi xa quá; mặc dù thứ đó ít khi truyền qua dòng nữ; hay nó chảy ngầm như những dòng sông ở Hy Lạp, con biết đấy—nó trồi lên ở các con trai. Con trai thông minh, mẹ thông minh. Một thời cậu cũng đã đi sâu vào việc đó. Tuy nhiên, con yêu, cậu luôn nói rằng người ta nên làm điều mình muốn trong những việc này, đến một mức độ nhất định. Là người giám hộ của con, cậu không thể đồng ý cho một cuộc hôn nhân xấu. Nhưng Casaubon có uy tín: địa vị của ông ấy tốt. Tuy vậy cậu e rằng Chettam sẽ bị tổn thương, và bà Cadwallader sẽ đổ lỗi cho cậu.”

That evening, of course, Celia knew nothing of what had happened. She attributed Dorothea’s abstracted manner, and the evidence of further crying since they had got home, to the temper she had been in about Sir James Chettam and the buildings, and was careful not to give further offence: having once said what she wanted to say, Celia had no disposition to recur to disagreeable subjects. It had been her nature when a child never to quarrel with any one—only to observe with wonder that they quarrelled with her, and looked like turkey-cocks; whereupon she was ready to play at cat’s cradle with them whenever they recovered themselves. And as to Dorothea, it had always been her way to find something wrong in her sister’s words, though Celia inwardly protested that she always said just how things were, and nothing else: she never did and never could put words together out of her own head. But the best of Dodo was, that she did not keep angry for long together. Now, though they had hardly spoken to each other all the evening, yet when Celia put by her work, intending to go to bed, a proceeding in which she was always much the earlier, Dorothea, who was seated on a low stool, unable to occupy herself except in meditation, said, with the musical intonation which in moments of deep but quiet feeling made her speech like a fine bit of recitative—

Buổi tối hôm đó, dĩ nhiên Celia không biết gì về những gì đã xảy ra. Cô quy dáng vẻ lơ đãng của Dorothea, và việc chị lại khóc sau khi họ về đến nhà, cho tâm trạng bực bội mà chị đã có về ngài Chettam và những công trình xây dựng, và cẩn thận không làm chị phật ý thêm nữa: đã nói điều mình muốn nói, Celia không có ý muốn quay lại những đề tài khó chịu. Từ khi còn nhỏ, bản tính của cô là không bao giờ cãi nhau với ai—chỉ quan sát với sự kinh ngạc rằng họ cãi nhau với cô, và trông như những con gà tây đực xù lông; rồi cô sẵn sàng chơi trò đan dây với họ bất cứ khi nào họ lấy lại bình tĩnh. Còn về Dorothea, chị luôn có thói quen tìm ra điều gì sai trong lời nói của em gái, dù Celia thầm phản đối rằng cô luôn nói đúng như mọi việc là thế, và không nói gì khác: cô chưa bao giờ và không bao giờ có thể ghép chữ lại từ trong đầu mình. Nhưng điều tốt nhất ở Dodo là chị không giận lâu. Lúc này, mặc dù cả buổi tối họ hầu như không nói chuyện với nhau, khi Celia cất công việc đan thêu, định đi ngủ—việc cô luôn làm sớm hơn nhiều—Dorothea, đang ngồi trên chiếc ghế đẩu thấp, không thể làm gì khác ngoài suy ngẫm, nói với giọng ngân nga đặc trưng mà trong những lúc cảm xúc sâu nhưng lặng lẽ khiến lời nói của chị giống một đoạn recitative đẹp—

“Celia, dear, come and kiss me,” holding her arms open as she spoke.

“Celia, em yêu, lại đây hôn chị nào,” vừa nói vừa dang rộng tay.

Celia knelt down to get the right level and gave her little butterfly kiss, while Dorothea encircled her with gentle arms and pressed her lips gravely on each cheek in turn.

Celia quỳ xuống để ngang tầm, và đặt một nụ hôn nhẹ như cánh bướm lên má chị, còn Dorothea ôm lấy cô bằng đôi tay dịu dàng và đặt đôi môi trang trọng lên từng bên má.

“Don’t sit up, Dodo, you are so pale to-night: go to bed soon,” said Celia, in a comfortable way, without any touch of pathos.

“Đừng thức khuya, Dodo, tối nay trông chị xanh xao quá: đi ngủ sớm đi,” Celia nói, thoải mái, không chút xúc động.

“No, dear, I am very, very happy,” said Dorothea, fervently.

“Không, em yêu, chị rất, rất hạnh phúc,” Dorothea nói, nồng nhiệt.

“So much the better,” thought Celia. “But how strangely Dodo goes from one extreme to the other.”

“Thế thì tốt quá,” Celia nghĩ. “Nhưng sao Dodo lại chuyển từ thái cực này sang thái cực khác kỳ lạ thế.”

The next day, at luncheon, the butler, handing something to Mr. Brooke, said, “Jonas is come back, sir, and has brought this letter.”

Hôm sau, vào bữa trưa, người quản gia đưa thứ gì đó cho ông Brooke và nói, “Jonas đã về rồi, thưa ông, và mang theo bức thư này.”

Mr. Brooke read the letter, and then, nodding toward Dorothea, said, “Casaubon, my dear: he will be here to dinner; he didn’t wait to write more—didn’t wait, you know.”

Ông Brooke đọc thư, rồi gật đầu về phía Dorothea, nói: “Casaubon đấy, con yêu: ông ấy sẽ đến dùng bữa tối; ông ấy không chờ viết thêm—không chờ, con biết đấy.”

It could not seem remarkable to Celia that a dinner guest should be announced to her sister beforehand, but, her eyes following the same direction as her uncle’s, she was struck with the peculiar effect of the announcement on Dorothea. It seemed as if something like the reflection of a white sunlit wing had passed across her features, ending in one of her rare blushes. For the first time it entered into Celia’s mind that there might be something more between Mr. Casaubon and her sister than his delight in bookish talk and her delight in listening. Hitherto she had classed the admiration for this “ugly” and learned acquaintance with the admiration for Monsieur Liret at Lausanne, also ugly and learned. Dorothea had never been tired of listening to old Monsieur Liret when Celia’s feet were as cold as possible, and when it had really become dreadful to see the skin of his bald head moving about. Why then should her enthusiasm not extend to Mr. Casaubon simply in the same way as to Monsieur Liret? And it seemed probable that all learned men had a sort of schoolmaster’s view of young people.

Không có gì đáng chú ý đối với Celia khi một khách dùng bữa tối được báo trước cho chị mình, nhưng khi mắt cô hướng theo cùng hướng với cậu, cô kinh ngạc trước ảnh hưởng đặc biệt của thông báo đó lên Dorothea. Dường như có điều gì như phản chiếu của một cánh trắng đón nắng lướt qua gương mặt chị, kết thúc bằng một trong những cái đỏ mặt hiếm hoi của chị. Lần đầu tiên, Celia nảy ra ý nghĩ rằng có thể có điều gì đó nhiều hơn giữa ông Casaubon và chị mình ngoài niềm vui của ông trong việc nói chuyện sách vở và niềm vui của chị khi lắng nghe. Trước đây cô đã xếp sự ngưỡng mộ dành cho vị học giả “xấu xí” này vào cùng loại với sự ngưỡng mộ dành cho Monsieur Liret ở Lausanne, cũng xấu xí và uyên bác. Dorothea chưa bao giờ chán việc lắng nghe ông già Monsieur Liret, dù chân Celia lạnh cóng nhất, và dù việc nhìn lớp da trên đầu hói của ông cứ chuyển động đã thật sự trở nên kinh khủng. Vậy thì tại sao sự nhiệt tình của chị không thể dành cho ông Casaubon cũng giống như dành cho Monsieur Liret? Và dường như mọi học giả đều có một kiểu nhìn người trẻ tuổi như thầy giáo.

But now Celia was really startled at the suspicion which had darted into her mind. She was seldom taken by surprise in this way, her marvellous quickness in observing a certain order of signs generally preparing her to expect such outward events as she had an interest in. Not that she now imagined Mr. Casaubon to be already an accepted lover: she had only begun to feel disgust at the possibility that anything in Dorothea’s mind could tend towards such an issue. Here was something really to vex her about Dodo: it was all very well not to accept Sir James Chettam, but the idea of marrying Mr. Casaubon! Celia felt a sort of shame mingled with a sense of the ludicrous. But perhaps Dodo, if she were really bordering on such an extravagance, might be turned away from it: experience had often shown that her impressibility might be calculated on. The day was damp, and they were not going to walk out, so they both went up to their sitting-room; and there Celia observed that Dorothea, instead of settling down with her usual diligent interest to some occupation, simply leaned her elbow on an open book and looked out of the window at the great cedar silvered with the damp. She herself had taken up the making of a toy for the curate’s children, and was not going to enter on any subject too precipitately.

Nhưng lúc này Celia thực sự giật mình trước nghi ngờ vừa lóe lên trong đầu. Cô hiếm khi bị bất ngờ như vậy, sự nhanh nhạy của cô trong việc quan sát một loại dấu hiệu nhất định thường chuẩn bị cô để mong đợi những sự kiện bên ngoài mà cô quan tâm. Không phải lúc này cô tưởng tượng ông Casaubon đã là người tình được chấp nhận: cô chỉ mới bắt đầu cảm thấy ghê tởm trước khả năng rằng có điều gì trong tâm trí Dorothea có thể hướng đến kết cục như vậy. Đây là điều thật sự làm cô phiền lòng về Dodo: không nhận ngài Chettam thì còn có thể chấp nhận được, nhưng ý nghĩ lấy ông Casaubon! Celia cảm thấy một thứ xấu hổ pha với cảm giác lố bịch. Nhưng có lẽ Dodo, nếu thật sự đang đi gần đến sự quá đáng như vậy, có thể bị lôi kéo khỏi nó: kinh nghiệm thường cho thấy tính dễ xúc động của chị có thể được tính toán trước. Trời ẩm ướt, và họ không định đi dạo, nên cả hai cùng lên phòng khách; và ở đó Celia nhận thấy Dorothea, thay vì ngồi xuống với sự chăm chú thường lệ vào một công việc nào đó, chỉ chống khuỷu tay lên một cuốn sách mở và nhìn ra cửa sổ, nơi cây tuyết tùng lớn đang ánh bạc vì hơi ẩm. Bản thân cô đã bắt đầu làm một món đồ chơi cho bọn trẻ của cha phó, và không định bắt đầu bất kỳ chủ đề nào một cách vội vàng.

Dorothea was in fact thinking that it was desirable for Celia to know of the momentous change in Mr. Casaubon’s position since he had last been in the house: it did not seem fair to leave her in ignorance of what would necessarily affect her attitude towards him; but it was impossible not to shrink from telling her. Dorothea accused herself of some meanness in this timidity: it was always odious to her to have any small fears or contrivances about her actions, but at this moment she was seeking the highest aid possible that she might not dread the corrosiveness of Celia’s pretty carnally minded prose. Her reverie was broken, and the difficulty of decision banished, by Celia’s small and rather guttural voice speaking in its usual tone, of a remark aside or a “by the bye.”

Thực ra Dorothea đang nghĩ rằng cần thiết để Celia biết về sự thay đổi trọng đại trong địa vị của ông Casaubon kể từ lần cuối ông đến nhà: không công bằng nếu để em trong sự không biết về điều chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến thái độ của em đối với ông; nhưng không thể không e dè khi nói ra. Dorothea tự trách mình về một sự hèn nhát nhỏ nhen trong sự rụt rè này: luôn là điều đáng ghét đối với cô khi có bất kỳ nỗi sợ hay mưu tính nhỏ nào về hành động của mình, nhưng vào lúc này cô đang tìm kiếm sự trợ giúp cao nhất có thể để không sợ sự ăn mòn của những lời lẽ xinh đẹp nhưng trần tục của Celia. Dòng suy tưởng của cô bị phá vỡ, và khó khăn trong quyết định bị xua đi, bởi giọng nói nhỏ và hơi khàn của Celia, nói bằng giọng thường ngày, về một nhận xét bên lề, hay một câu “nhân tiện”.

“Is any one else coming to dine besides Mr. Casaubon?”

“Ngoài ông Casaubon ra còn có ai đến dùng bữa không?”

“Not that I know of.”

“Chị không biết có ai khác.”

“I hope there is some one else. Then I shall not hear him eat his soup so.”

“Em hy vọng có ai đó nữa. Như vậy em sẽ không phải nghe ông ấy húp súp kiểu đó.”

“What is there remarkable about his soup-eating?”

“Có gì đáng chú ý về cách ông ấy húp súp?”

“Really, Dodo, can’t you hear how he scrapes his spoon? And he always blinks before he speaks. I don’t know whether Locke blinked, but I’m sure I am sorry for those who sat opposite to him if he did.”

“Thật đấy, Dodo, chị không nghe thấy ông ấy cạo thìa thế nào sao? Và ông ấy luôn chớp mắt trước khi nói. Em không biết Locke có chớp mắt không, nhưng em chắc chắn là em thương cho những ai ngồi đối diện ông ấy nếu ông ấy có.”

“Celia,” said Dorothea, with emphatic gravity, “pray don’t make any more observations of that kind.”

“Celia,” Dorothea nói, nghiêm trang nhấn mạnh, “làm ơn đừng nhận xét kiểu đó nữa.”

“Why not? They are quite true,” returned Celia, who had her reasons for persevering, though she was beginning to be a little afraid.

“Sao lại không? Điều đó hoàn toàn đúng mà,” Celia đáp; cô có lý do để kiên trì, dù bắt đầu hơi sợ.

“Many things are true which only the commonest minds observe.”

“Nhiều điều đúng mà chỉ những đầu óc tầm thường nhất mới để ý.”

“Then I think the commonest minds must be rather useful. I think it is a pity Mr. Casaubon’s mother had not a commoner mind: she might have taught him better.” Celia was inwardly frightened, and ready to run away, now she had hurled this light javelin.

“Vậy thì em nghĩ những đầu óc tầm thường nhất hẳn khá hữu ích. Em thấy tiếc là mẹ ông Casaubon không có đầu óc tầm thường hơn một chút: lẽ ra bà ấy có thể dạy ông ấy tốt hơn.” Celia thấy sợ, và sẵn sàng bỏ chạy, sau khi đã phóng ra mũi lao nhẹ này.

Dorothea’s feelings had gathered to an avalanche, and there could be no further preparation.

Cảm xúc của Dorothea đã dồn lại thành một trận tuyết lở, và không thể có thêm sự chuẩn bị nào nữa.

“It is right to tell you, Celia, that I am engaged to marry Mr. Casaubon.”

“Chị phải nói với em rằng chị đã đính hôn với ông Casaubon.”

Perhaps Celia had never turned so pale before. The paper man she was making would have had his leg injured, but for her habitual care of whatever she held in her hands. She laid the fragile figure down at once, and sat perfectly still for a few moments. When she spoke there was a tear gathering.

Có lẽ Celia chưa bao giờ tái mặt như thế. Con người bằng giấy mà cô đang làm sẽ bị gãy chân, nếu không nhờ thói quen cẩn thận của cô với bất cứ thứ gì cô cầm trong tay. Cô đặt hình nhân mong manh xuống ngay, và ngồi hoàn toàn bất động vài phút. Khi cô nói, có một giọt nước mắt đang đọng lại.

“Oh, Dodo, I hope you will be happy.” Her sisterly tenderness could not but surmount other feelings at this moment, and her fears were the fears of affection.

“Ôi, Dodo, em mong chị sẽ hạnh phúc.” Tình cảm chị em của cô lúc này không thể không vượt qua những cảm xúc khác, và nỗi sợ của cô là nỗi sợ của tình yêu thương.

Dorothea was still hurt and agitated.

Dorothea vẫn còn tổn thương và xúc động.

“It is quite decided, then?” said Celia, in an awed under tone. “And uncle knows?”

“Vậy là đã quyết định rồi chứ?” Celia nói, giọng thì thầm đầy kính sợ. “Và cậu biết chưa?”

“I have accepted Mr. Casaubon’s offer. My uncle brought me the letter that contained it; he knew about it beforehand.”

“Chị đã nhận lời cầu hôn của ông Casaubon. Cậu chị đưa cho chị lá thư đựng lời cầu hôn đó; cậu đã biết trước rồi.”

“I beg your pardon, if I have said anything to hurt you, Dodo,” said Celia, with a slight sob. She never could have thought that she should feel as she did. There was something funereal in the whole affair, and Mr. Casaubon seemed to be the officiating clergyman, about whom it would be indecent to make remarks.

“Em xin lỗi nếu em đã nói điều gì làm chị tổn thương, Dodo,” Celia nói, với một tiếng nấc nhẹ. Cô chưa bao giờ nghĩ mình lại cảm thấy như thế. Có điều gì đó như tang lễ trong toàn bộ chuyện này, và ông Casaubon dường như là vị mục sư chủ lễ mà nói bất cứ điều gì về ông ấy đều là thất lễ.

“Never mind, Kitty, do not grieve. We should never admire the same people. I often offend in something of the same way; I am apt to speak too strongly of those who don’t please me.”

“Thôi được rồi, Kitty, đừng buồn. Chúng ta không bao giờ ngưỡng mộ cùng những người như nhau. Chị cũng thường xúc phạm theo kiểu tương tự; chị hay nói quá mạnh về những người không làm chị vừa ý.”

In spite of this magnanimity Dorothea was still smarting: perhaps as much from Celia’s subdued astonishment as from her small criticisms. Of course all the world round Tipton would be out of sympathy with this marriage. Dorothea knew of no one who thought as she did about life and its best objects.

Dù có sự độ lượng này, Dorothea vẫn còn đau: có lẽ vì sự kinh ngạc nén lại của Celia cũng nhiều như vì những lời phê bình nhỏ của cô. Đương nhiên cả vùng Tipton sẽ không đồng cảm với cuộc hôn nhân này. Dorothea không biết ai nghĩ như cô về cuộc đời và những mục tiêu cao đẹp nhất của nó.

Nevertheless before the evening was at an end she was very happy. In an hour’s tête-à-tête with Mr. Casaubon she talked to him with more freedom than she had ever felt before, even pouring out her joy at the thought of devoting herself to him, and of learning how she might best share and further all his great ends. Mr. Casaubon was touched with an unknown delight (what man would not have been?) at this childlike unrestrained ardor: he was not surprised (what lover would have been?) that he should be the object of it.

Tuy vậy, trước khi buổi tối kết thúc cô đã rất hạnh phúc. Trong một giờ trò chuyện riêng với ông Casaubon, cô nói với ông một cách tự do hơn bao giờ hết, thậm chí tuôn trào niềm vui khi nghĩ đến việc hiến thân cho ông, và học cách làm sao chia sẻ và thúc đẩy mọi mục tiêu lớn lao của ông. Ông Casaubon xúc động với một niềm vui chưa từng biết (người đàn ông nào lại không như thế?) trước sự nhiệt thành hồn nhiên không kìm nén này: ông không ngạc nhiên (người tình nào lại không?) khi mình là đối tượng của nó.

“My dear young lady—Miss Brooke—Dorothea!” he said, pressing her hand between his hands, “this is a happiness greater than I had ever imagined to be in reserve for me. That I should ever meet with a mind and person so rich in the mingled graces which could render marriage desirable, was far indeed from my conception. You have all—nay, more than all—those qualities which I have ever regarded as the characteristic excellences of womanhood. The great charm of your sex is its capability of an ardent self-sacrificing affection, and herein we see its fitness to round and complete the existence of our own. Hitherto I have known few pleasures save of the severer kind: my satisfactions have been those of the solitary student. I have been little disposed to gather flowers that would wither in my hand, but now I shall pluck them with eagerness, to place them in your bosom.”

“Cô bé thân mến—cô Brooke—Dorothea!” ông nói, nắm tay cô giữa hai bàn tay ông, “đây là niềm hạnh phúc lớn hơn tôi từng hình dung là dành cho mình. Rằng tôi có thể gặp một tâm hồn và dáng vóc phong phú đến thế, với những duyên dáng hòa quyện làm cho hôn nhân trở nên đáng mong ước, quả thật là điều xa vời ngoài sự hình dung của tôi. Cô có tất cả—không, hơn cả tất cả—những phẩm chất mà tôi luôn coi là đặc trưng của người phụ nữ. Vẻ quyến rũ lớn lao của giới cô là khả năng của một tình yêu nồng nhiệt, hiến dâng, và qua đó chúng ta thấy sự thích hợp của nó để hoàn tất và trọn vẹn sự tồn tại của chính chúng ta. Cho đến nay, tôi ít biết đến những niềm vui nào ngoài loại nghiêm khắc: những thỏa mãn của tôi là những thỏa mãn của một học giả đơn độc. Tôi ít khi muốn hái những bông hoa sẽ héo trong tay mình, nhưng giờ đây tôi sẽ hái chúng với sự háo hức, để đặt chúng vào ngực cô.”

No speech could have been more thoroughly honest in its intention: the frigid rhetoric at the end was as sincere as the bark of a dog, or the cawing of an amorous rook. Would it not be rash to conclude that there was no passion behind those sonnets to Delia which strike us as the thin music of a mandolin?

Không bài phát biểu nào có thể chân thành hơn về ý định: lối tu từ lạnh lẽo ở cuối cũng thành thật như tiếng sủa của một con chó, hay tiếng quạ kêu của một con quạ đang tán tỉnh. Há chẳng phải thật liều lĩnh nếu kết luận rằng không có đam mê nào đằng sau những bài sonnet gửi Delia, vốn khiến chúng ta cảm thấy như tiếng đàn mandolin mỏng manh sao?

Dorothea’s faith supplied all that Mr. Casaubon’s words seemed to leave unsaid: what believer sees a disturbing omission or infelicity? The text, whether of prophet or of poet, expands for whatever we can put into it, and even his bad grammar is sublime.

Niềm tin của Dorothea bổ sung tất cả những gì lời nói của ông Casaubon dường như bỏ ngỏ: một tín đồ nào có thể thấy một thiếu sót hay sự vụng về đáng lo ngại? Văn bản, dù của nhà tiên tri hay nhà thơ, đều mở rộng theo những gì ta có thể đặt vào nó, và ngay cả ngữ pháp kém của ông cũng trở nên cao cả.

“I am very ignorant—you will quite wonder at my ignorance,” said Dorothea. “I have so many thoughts that may be quite mistaken; and now I shall be able to tell them all to you, and ask you about them. But,” she added, with rapid imagination of Mr. Casaubon’s probable feeling, “I will not trouble you too much; only when you are inclined to listen to me. You must often be weary with the pursuit of subjects in your own track. I shall gain enough if you will take me with you there.”

“Tôi rất dốt—ông sẽ hoàn toàn ngạc nhiên trước sự dốt của tôi,” Dorothea nói. “Tôi có quá nhiều suy nghĩ có thể hoàn toàn sai; và giờ đây tôi sẽ có thể kể hết cho ông nghe, và hỏi ông về chúng. Nhưng,” cô nói thêm, với trí tưởng tượng nhanh chóng về cảm nghĩ có thể có của ông Casaubon, “tôi sẽ không làm phiền ông quá nhiều; chỉ khi nào ông muốn nghe tôi. Hẳn ông thường mệt mỏi với việc theo đuổi những đề tài trong lĩnh vực của chính ông. Tôi sẽ đủ hài lòng nếu ông cho tôi đi cùng ông ở đó.”

“How should I be able now to persevere in any path without your companionship?” said Mr. Casaubon, kissing her candid brow, and feeling that heaven had vouchsafed him a blessing in every way suited to his peculiar wants. He was being unconsciously wrought upon by the charms of a nature which was entirely without hidden calculations either for immediate effects or for remoter ends. It was this which made Dorothea so childlike, and, according to some judges, so stupid, with all her reputed cleverness; as, for example, in the present case of throwing herself, metaphorically speaking, at Mr. Casaubon’s feet, and kissing his unfashionable shoe-ties as if he were a Protestant Pope. She was not in the least teaching Mr. Casaubon to ask if he were good enough for her, but merely asking herself anxiously how she could be good enough for Mr. Casaubon. Before he left the next day it had been decided that the marriage should take place within six weeks. Why not? Mr. Casaubon’s house was ready. It was not a parsonage, but a considerable mansion, with much land attached to it. The parsonage was inhabited by the curate, who did all the duty except preaching the morning sermon.

“Làm sao giờ đây tôi có thể kiên trì trên bất kỳ con đường nào nếu không có sự đồng hành của cô?” ông Casaubon nói, hôn lên vầng trán trong sáng của cô, và cảm thấy trời đã ban cho mình một phước lành hoàn toàn phù hợp với nhu cầu đặc biệt của mình. Ông đang bị cuốn hút một cách vô thức bởi sức quyến rũ của một bản tính hoàn toàn không có những tính toán ẩn giấu, cho những hiệu quả trước mắt hay những mục đích xa hơn. Chính điều này khiến Dorothea trở nên trẻ thơ đến thế, và theo một số người xét đoán, ngu ngốc đến thế, dù có tiếng là thông minh: chẳng hạn như trong trường hợp hiện tại, khi cô như gieo mình, nói theo nghĩa ẩn dụ, xuống dưới chân ông Casaubon, và hôn lên đôi giày buộc dây lỗi mốt của ông như thể ông là một Giáo hoàng Tin Lành. Cô không hề dạy ông Casaubon tự hỏi liệu ông có đủ tốt cho cô hay không, mà chỉ tự hỏi lòng mình một cách lo lắng làm sao để cô có thể đủ tốt cho ông Casaubon. Trước khi ông rời đi vào hôm sau, người ta đã quyết định rằng đám cưới sẽ diễn ra trong vòng sáu tuần. Tại sao không? Nhà của ông Casaubon đã sẵn sàng. Đó không phải là nhà cha xứ, mà là một dinh thự đáng kể với nhiều đất đai đi kèm. Nhà cha xứ được cha phó ở, người làm mọi việc trừ việc giảng thuyết buổi sáng.

My lady’s tongue is like the meadow blades, That cut you stroking them with idle hand. Nice cutting is her function: she divides With spiritual edge the millet-seed, And makes intangible savings.

Lưỡi của quý bà như lá cỏ đồng, Cắt bạn khi bạn vuốt ve chúng bằng bàn tay rảnh rỗi. Cắt khéo léo là chức năng của nó: nó chia Hạt kê bằng lưỡi tinh thần sắc bén, Và làm nên những khoản tiết kiệm vô hình.

As Mr. Casaubon’s carriage was passing out of the gateway, it arrested the entrance of a pony phaeton driven by a lady with a servant seated behind. It was doubtful whether the recognition had been mutual, for Mr. Casaubon was looking absently before him; but the lady was quick-eyed, and threw a nod and a “How do you do?” in the nick of time. In spite of her shabby bonnet and very old Indian shawl, it was plain that the lodge-keeper regarded her as an important personage, from the low curtsy which was dropped on the entrance of the small phaeton.

Khi xe ngựa của ông Casaubon đang đi ra khỏi cổng, nó chặn lối vào của một chiếc xe ngựa nhẹ bốn bánh do ngựa con kéo và một quý bà cầm cương, có người hầu ngồi phía sau. Không rõ việc nhận ra nhau có hai chiều không, vì ông Casaubon đang nhìn lơ đãng về phía trước; nhưng quý bà có đôi mắt tinh anh, và kịp thời gật đầu chào và nói “Chào ông?”. Dù chiếc mũ cũ kỹ và khăn choàng Ấn Độ đã sờn, người gác cổng rõ ràng coi bà như một nhân vật quan trọng, qua cái cúi người thấp khi chiếc xe nhỏ đi vào.

“Well, Mrs. Fitchett, how are your fowls laying now?” said the high-colored, dark-eyed lady, with the clearest chiselled utterance.

“Ồ, bà Fitchett, mấy con gà mái của bà đẻ thế nào rồi?” quý bà có khuôn mặt hồng hào, đôi mắt đen, nói bằng giọng rõ nét và dứt khoát nhất.

“Pretty well for laying, madam, but they’ve ta’en to eating their eggs: I’ve no peace o’ mind with ’em at all.”

“Đẻ cũng khá, thưa bà, nhưng chúng bắt đầu ăn trứng của mình: tôi chẳng yên tâm chút nào với chúng.”

“Oh, the cannibals! Better sell them cheap at once. What will you sell them a couple? One can’t eat fowls of a bad character at a high price.”

“Ôi, lũ ăn thịt đồng loại! Tốt hơn hết là bán rẻ đi ngay. Bà bán cho tôi hai con giá bao nhiêu? Người ta không thể ăn những con gà có tính xấu với giá cao.”

“Well, madam, half-a-crown: I couldn’t let ’em go, not under.”

“Thưa bà, hai shilling rưỡi: tôi không thể để chúng đi thấp hơn.”

“Half-a-crown, these times! Come now—for the Rector’s chicken-broth on a Sunday. He has consumed all ours that I can spare. You are half paid with the sermon, Mrs. Fitchett, remember that. Take a pair of tumbler-pigeons for them—little beauties. You must come and see them. You have no tumblers among your pigeons.”

“Hai shilling rưỡi, thời buổi này ư! Thôi nào—để nấu canh gà cho mục sư vào Chủ nhật. Ông ấy đã ăn hết phần của chúng ta mà tôi có thể để dành. Bà đã được trả nửa bằng bài giảng rồi đấy, bà Fitchett ạ, nhớ lấy. Lấy một đôi bồ câu nhào lộn để đổi—mấy con xinh đẹp. Bà phải đến xem chúng. Bà chẳng có con bồ câu nhào nào trong đàn cả.”

“Well, madam, Master Fitchett shall go and see ’em after work. He’s very hot on new sorts; to oblige you.”

“Dạ, thưa bà, cậu Fitchett sẽ đi xem sau giờ làm. Cậu ấy rất thích những giống mới; vì bà thôi.”

“Oblige me! It will be the best bargain he ever made. A pair of church pigeons for a couple of wicked Spanish fowls that eat their own eggs! Don’t you and Fitchett boast too much, that is all!”

“Vì tôi ư! Đó sẽ là món hời nhất cậu ấy từng làm. Một đôi bồ câu nhà thờ đổi lấy hai con gà Tây Ban Nha xấu tính ăn trứng của chính mình! Chỉ có điều này thôi: đừng khoe khoang quá, cả bà lẫn ông Fitchett!”

The phaeton was driven onwards with the last words, leaving Mrs. Fitchett laughing and shaking her head slowly, with an interjectional “Surely, surely!”—from which it might be inferred that she would have found the country-side somewhat duller if the Rector’s lady had been less free-spoken and less of a skinflint. Indeed, both the farmers and laborers in the parishes of Freshitt and Tipton would have felt a sad lack of conversation but for the stories about what Mrs. Cadwallader said and did: a lady of immeasurably high birth, descended, as it were, from unknown earls, dim as the crowd of heroic shades—who pleaded poverty, pared down prices, and cut jokes in the most companionable manner, though with a turn of tongue that let you know who she was. Such a lady gave a neighborliness to both rank and religion, and mitigated the bitterness of uncommuted tithe. A much more exemplary character with an infusion of sour dignity would not have furthered their comprehension of the Thirty-nine Articles, and would have been less socially uniting.

Chiếc xe ngựa nhẹ bốn bánh chạy tiếp cùng những lời cuối, để lại bà Fitchett cười và lắc đầu chậm rãi, kèm một tiếng thốt “Chắc chắn là vậy, chắc chắn!”—từ đó có thể suy ra rằng bà sẽ thấy vùng quê buồn tẻ hơn một chút nếu vợ mục sư ít nói thẳng và ít keo kiệt hơn. Thật vậy, cả nông dân lẫn người lao động ở các giáo xứ Freshitt và Tipton hẳn sẽ cảm thấy thiếu hụt trò chuyện nếu không có những câu chuyện về điều bà Cadwallader nói và làm: một quý bà có dòng dõi vô cùng cao quý, như thể xuất thân từ những bá tước không rõ tên tuổi, mờ nhạt như đám đông bóng ma anh hùng—người than nghèo, cắt giảm giá cả, và nói đùa một cách thân tình nhất, dù với một giọng điệu cho bạn biết bà là ai. Một quý bà như thế đem lại tình láng giềng cho cả địa vị lẫn tôn giáo, và làm dịu bớt sự cay đắng của thuế thập phân chưa được quy đổi. Một nhân vật mẫu mực hơn nhiều, với chút phẩm giá chua chát, sẽ không giúp họ hiểu được Ba Mươi Chín Điều Tín Lý, và sẽ ít gắn kết xã hội hơn.

Mr. Brooke, seeing Mrs. Cadwallader’s merits from a different point of view, winced a little when her name was announced in the library, where he was sitting alone.

Ông Brooke, nhìn công lao của bà Cadwallader từ một góc độ khác, khẽ nhăn mặt khi tên bà được thông báo trong thư phòng, nơi ông đang ngồi một mình.

“I see you have had our Lowick Cicero here,” she said, seating herself comfortably, throwing back her wraps, and showing a thin but well-built figure. “I suspect you and he are brewing some bad polities, else you would not be seeing so much of the lively man. I shall inform against you: remember you are both suspicious characters since you took Peel’s side about the Catholic Bill. I shall tell everybody that you are going to put up for Middlemarch on the Whig side when old Pinkerton resigns, and that Casaubon is going to help you in an underhand manner: going to bribe the voters with pamphlets, and throw open the public-houses to distribute them. Come, confess!”

“Tôi thấy ông vừa tiếp ‘Cicero của Lowick’ ở đây,” bà nói, ngồi xuống thoải mái, kéo áo choàng ra sau, và để lộ dáng người gầy nhưng cân đối. “Tôi nghi ngờ ông và ông ấy đang ấp ủ vài mưu đồ chính trị xấu xa, nếu không ông đã không gặp gỡ người đàn ông sôi nổi ấy nhiều đến thế. Tôi sẽ báo cáo ông: nhớ là hai ông đều là những kẻ đáng ngờ kể từ khi ông đứng về phía Peel trong Dự luật Công giáo. Tôi sẽ nói với mọi người rằng ông sẽ ra ứng cử ở Middlemarch phe Whig khi ông Pinkerton già từ chức, và Casaubon sẽ giúp ông một cách lén lút: sẽ mua chuộc cử tri bằng các cuốn sách nhỏ, và mở cửa quán rượu để phân phát chúng. Nào, thú nhận đi!”

“Nothing of the sort,” said Mr. Brooke, smiling and rubbing his eye-glasses, but really blushing a little at the impeachment. “Casaubon and I don’t talk politics much. He doesn’t care much about the philanthropic side of things; punishments, and that kind of thing. He only cares about Church questions. That is not my line of action, you know.”

“Không có chuyện đó đâu,” ông Brooke nói, mỉm cười và xoa kính mắt, nhưng thật ra hơi đỏ mặt trước lời buộc tội. “Casaubon và tôi không nói chuyện chính trị nhiều. Ông ấy không quan tâm lắm đến mặt từ thiện của mọi việc; hình phạt, và những thứ kiểu thế. Ông ấy chỉ quan tâm đến các vấn đề của Giáo hội. Đó không phải là đường lối hành động của tôi, bà biết đấy.”

“Ra-a-ther too much, my friend. I have heard of your doings. Who was it that sold his bit of land to the Papists at Middlemarch? I believe you bought it on purpose. You are a perfect Guy Faux. See if you are not burnt in effigy this 5th of November coming. Humphrey would not come to quarrel with you about it, so I am come.”

“Quá-á-á nhiều đấy, bạn tôi ạ. Tôi đã nghe về việc anh làm. Ai là người đã bán mảnh đất của mình cho bọn theo Giáo hoàng ở Middlemarch? Tôi tin anh cố tình mua nó. Anh giống hệt Guy Fawkes. Xem anh có bị đốt hình nộm vào ngày 5 tháng Mười Một tới không nhé. Humphrey sẽ không đến cãi với anh về chuyện đó, nên tôi tới đây.”

“Very good. I was prepared to be persecuted for not persecuting—not persecuting, you know.”

“Được thôi. Tôi đã chuẩn bị để bị bắt bớ vì không bắt bớ—không bắt bớ, bà biết đấy.”

“There you go! That is a piece of clap-trap you have got ready for the hustings. Now, do not let them lure you to the hustings, my dear Mr. Brooke. A man always makes a fool of himself, speechifying: there’s no excuse but being on the right side, so that you can ask a blessing on your humming and hawing. You will lose yourself, I forewarn you. You will make a Saturday pie of all parties’ opinions, and be pelted by everybody.”

“Đấy, lại thế nữa! Đó là một thứ lời lẽ rỗng tuếch anh đã chuẩn bị cho buổi vận động bầu cử. Giờ thì đừng để họ dụ anh đến buổi vận động, ông Brooke thân mến. Một người luôn tự làm mình thành trò hề khi diễn thuyết: không có lý do gì ngoài việc đứng về phía đúng, để có thể cầu phước cho những tiếng ư hử lúng túng của mình. Anh sẽ tự đánh mất mình, tôi báo trước. Anh sẽ làm món hổ lốn từ các ý kiến của mọi phe, và bị tất cả ném đá.”

“That is what I expect, you know,” said Mr. Brooke, not wishing to betray how little he enjoyed this prophetic sketch—“what I expect as an independent man. As to the Whigs, a man who goes with the thinkers is not likely to be hooked on by any party. He may go with them up to a certain point—up to a certain point, you know. But that is what you ladies never understand.”

“Đó là điều tôi mong đợi, bà biết đấy,” ông Brooke nói, không muốn để lộ mình ít thích bức phác họa tiên tri này đến mức nào—“điều tôi mong đợi như một người độc lập. Còn về phe Whig, một người theo những người có tư tưởng sẽ khó bị bất kỳ đảng nào trói buộc. Anh ta có thể đi cùng họ đến một mức độ nhất định—đến một mức độ nhất định, bà biết đấy. Nhưng đó là điều phụ nữ các bà chẳng bao giờ hiểu.”

“Where your certain point is? No. I should like to be told how a man can have any certain point when he belongs to no party—leading a roving life, and never letting his friends know his address. ‘Nobody knows where Brooke will be—there’s no counting on Brooke’—that is what people say of you, to be quite frank. Now, do turn respectable. How will you like going to Sessions with everybody looking shy on you, and you with a bad conscience and an empty pocket?”

“Mức độ nhất định của anh là đâu? Không. Tôi muốn được nghe làm sao một người có thể có bất kỳ mức độ nhất định nào khi anh ta không thuộc đảng phái nào—sống một cuộc đời lang bạt, và không bao giờ cho bạn bè biết địa chỉ của mình. ‘Không ai biết Brooke sẽ ở đâu—không thể trông cậy vào Brooke’—đó là điều người ta nói về anh, nói thẳng ra. Giờ thì, làm ơn trở nên đứng đắn đi. Anh sẽ thích thế nào khi đi dự phiên tòa với mọi người nhìn anh ngượng ngùng, còn anh thì lương tâm cắn rứt và túi rỗng không?”

“I don’t pretend to argue with a lady on politics,” said Mr. Brooke, with an air of smiling indifference, but feeling rather unpleasantly conscious that this attack of Mrs. Cadwallader’s had opened the defensive campaign to which certain rash steps had exposed him. “Your sex are not thinkers, you know—varium et mutabile semper—that kind of thing. You don’t know Virgil. I knew”—Mr. Brooke reflected in time that he had not had the personal acquaintance of the Augustan poet—“I was going to say, poor Stoddart, you know. That was what he said. You ladies are always against an independent attitude—a man’s caring for nothing but truth, and that sort of thing. And there is no part of the county where opinion is narrower than it is here—I don’t mean to throw stones, you know, but somebody is wanted to take the independent line; and if I don’t take it, who will?”

“Tôi không định tranh luận với một quý bà về chính trị,” ông Brooke nói, với vẻ thờ ơ mỉm cười, nhưng cảm thấy khó chịu rõ rệt rằng cuộc công kích này của bà Cadwallader đã mở ra chiến dịch phòng thủ mà những bước đi liều lĩnh nào đó đã đẩy ông vào. “Giới các bà không phải là những người có tư tưởng, bà biết đấy—varium et mutabile semper—kiểu như vậy. Bà không biết Virgil. Tôi biết—” ông Brooke kịp nhận ra rằng mình chưa từng quen biết trực tiếp nhà thơ thời Augustus—“tôi định nói, ông Stoddart tội nghiệp, bà biết đấy. Ông ấy đã nói vậy. Các bà luôn chống lại thái độ độc lập—một người chỉ quan tâm đến sự thật, và kiểu như thế. Và không có nơi nào trong hạt mà quan điểm hẹp hơn ở đây—tôi không có ý ném đá, bà biết đấy, nhưng cần có người giữ lập trường độc lập; và nếu tôi không làm, thì ai sẽ làm?”

“Who? Why, any upstart who has got neither blood nor position. People of standing should consume their independent nonsense at home, not hawk it about. And you! who are going to marry your niece, as good as your daughter, to one of our best men. Sir James would be cruelly annoyed: it will be too hard on him if you turn round now and make yourself a Whig sign-board.”

“Ai ư? Thì bất kỳ kẻ mới phất nào không có huyết thống hay địa vị. Người có thể diện nên giữ những điều phi lý độc lập của mình ở nhà, chứ đừng rao bán khắp nơi. Còn ông nữa! Ông sắp gả cháu gái, chẳng khác gì con gái ông, cho một trong những người đàn ông tốt nhất của chúng ta. Ngài Chettam sẽ bực bội đến mức tàn nhẫn: thật quá nặng cho ngài ấy nếu bây giờ ông quay ngoắt lại và tự biến mình thành tấm biển hiệu của phe Whig.”

Mr. Brooke again winced inwardly, for Dorothea’s engagement had no sooner been decided, than he had thought of Mrs. Cadwallader’s prospective taunts. It might have been easy for ignorant observers to say, “Quarrel with Mrs. Cadwallader;” but where is a country gentleman to go who quarrels with his oldest neighbors? Who could taste the fine flavor in the name of Brooke if it were delivered casually, like wine without a seal? Certainly a man can only be cosmopolitan up to a certain point.

Ông Brooke lại thầm nhăn mặt, vì vừa mới quyết định chuyện đính hôn của Dorothea, ông đã nghĩ đến những lời châm chọc sắp tới của bà Cadwallader. Với những người quan sát ngây thơ, có thể dễ dàng nói: “Hãy cãi nhau với bà Cadwallader đi”; nhưng một điền chủ ở quê biết đi đâu khi cãi nhau với những người láng giềng lâu năm nhất của mình? Ai có thể nếm được hương vị tinh tế trong cái tên Brooke nếu nó được đưa ra một cách tùy tiện, như rượu không có nút niêm phong? Chắc chắn một người chỉ có thể là công dân thế giới đến một mức độ nhất định.

“I hope Chettam and I shall always be good friends; but I am sorry to say there is no prospect of his marrying my niece,” said Mr. Brooke, much relieved to see through the window that Celia was coming in.

“Tôi hy vọng ngài Chettam và tôi sẽ luôn là bạn tốt; nhưng tôi xin lỗi phải nói rằng không có triển vọng gì ngài ấy sẽ cưới cháu gái tôi,” ông Brooke nói, nhẹ nhõm khi thấy qua cửa sổ Celia đang đi vào.

“Why not?” said Mrs. Cadwallader, with a sharp note of surprise. “It is hardly a fortnight since you and I were talking about it.”

“Sao lại không?” bà Cadwallader nói, giọng có chút ngạc nhiên sắc sảo. “Chưa đầy hai tuần trước chúng ta còn bàn chuyện đó cơ mà.”

“My niece has chosen another suitor—has chosen him, you know. I have had nothing to do with it. I should have preferred Chettam; and I should have said Chettam was the man any girl would have chosen. But there is no accounting for these things. Your sex is capricious, you know.”

“Cháu gái tôi đã chọn một người cầu hôn khác—chọn ông ấy, bà biết đấy. Tôi chẳng liên quan gì đến việc đó. Đáng lẽ tôi đã thích ngài Chettam hơn; và tôi sẽ nói ngài Chettam là người mà bất kỳ cô gái nào cũng sẽ chọn. Nhưng những chuyện này không thể giải thích được. Giới phụ nữ các bà thất thường, bà biết đấy.”

“Why, whom do you mean to say that you are going to let her marry?” Mrs. Cadwallader’s mind was rapidly surveying the possibilities of choice for Dorothea.

“Vậy thì ông định để cô ấy lấy ai?” Đầu óc bà Cadwallader nhanh chóng lướt qua các khả năng lựa chọn cho Dorothea.

But here Celia entered, blooming from a walk in the garden, and the greeting with her delivered Mr. Brooke from the necessity of answering immediately. He got up hastily, and saying, “By the way, I must speak to Wright about the horses,” shuffled quickly out of the room.

Nhưng đúng lúc đó Celia bước vào, rạng rỡ sau một buổi đi dạo trong vườn, và lời chào của cô giải thoát ông Brooke khỏi việc phải trả lời ngay. Ông vội đứng dậy, nói “À này, tôi phải bàn với Wright về mấy con ngựa,” rồi lật đật đi khỏi phòng.

“My dear child, what is this?—this about your sister’s engagement?” said Mrs. Cadwallader.

“Con yêu, chuyện gì thế này?—chuyện đính hôn của chị con đấy à?” bà Cadwallader hỏi.

“She is engaged to marry Mr. Casaubon,” said Celia, resorting, as usual, to the simplest statement of fact, and enjoying this opportunity of speaking to the Rector’s wife alone.

“Chị ấy đã đính hôn với ông Casaubon,” Celia nói, như thường lệ, dùng cách phát biểu sự thật đơn giản nhất, và thích thú vì có dịp nói chuyện riêng với vợ cha xứ.

“This is frightful. How long has it been going on?”

“Thật kinh khủng. Chuyện này diễn ra bao lâu rồi?”

“I only knew of it yesterday. They are to be married in six weeks.”

“Con chỉ mới biết hôm qua. Họ sẽ cưới nhau trong sáu tuần.”

“Well, my dear, I wish you joy of your brother-in-law.”

“Vậy thì, con yêu, ta chúc con hưởng niềm vui có một người anh rể như thế.”

“I am so sorry for Dorothea.”

“Con rất tiếc cho Dorothea.”

“Sorry! It is her doing, I suppose.”

“Tiếc! Ta đoán đó là việc do chính chị ấy gây ra thôi.”

“Yes; she says Mr. Casaubon has a great soul.”

“Vâng; chị ấy nói ông Casaubon có một tâm hồn cao cả.”

“With all my heart.”

“Thật lòng ta mong thế.”

“Oh, Mrs. Cadwallader, I don’t think it can be nice to marry a man with a great soul.”

“Ôi, thưa bà Cadwallader, con không nghĩ việc cưới một người đàn ông có tâm hồn cao cả có thể là điều tốt đẹp.”

“Well, my dear, take warning. You know the look of one now; when the next comes and wants to marry you, don’t you accept him.”

“Thế thì con nên lấy làm răn đe. Con biết vẻ mặt đó rồi; khi người tiếp theo đến và muốn cưới con, đừng nhận lời ông ta.”

“I’m sure I never should.”

“Con chắc là con sẽ không bao giờ.”

“No; one such in a family is enough. So your sister never cared about Sir James Chettam? What would you have said to him for a brother-in-law?”

“Không; một người như vậy trong một gia đình là đủ rồi. Vậy là chị con chưa bao giờ quan tâm đến ngài Chettam? Con sẽ nói gì nếu ngài ấy làm anh rể con?”

“I should have liked that very much. I am sure he would have been a good husband. Only,” Celia added, with a slight blush (she sometimes seemed to blush as she breathed), “I don’t think he would have suited Dorothea.”

“Con rất muốn như thế. Con chắc ông ấy sẽ là một người chồng tốt. Chỉ có điều,” Celia nói thêm, hơi đỏ mặt (cô dường như đôi lúc đỏ mặt cùng với hơi thở), “con không nghĩ ông ấy hợp với Dorothea.”

“Not high-flown enough?”

“Không đủ cao siêu sao?”

“Dodo is very strict. She thinks so much about everything, and is so particular about what one says. Sir James never seemed to please her.”

“Dodo rất nghiêm khắc. Chị ấy nghĩ quá nhiều về mọi thứ, và rất kén chọn những gì người ta nói. Ngài Chettam dường như chẳng bao giờ làm chị ấy vừa lòng.”

“She must have encouraged him, I am sure. That is not very creditable.”

“Tôi chắc chắn cô ấy đã khuyến khích ông ta. Điều đó không đáng khen lắm.”

“Please don’t be angry with Dodo; she does not see things. She thought so much about the cottages, and she was rude to Sir James sometimes; but he is so kind, he never noticed it.”

“Xin bà đừng giận Dodo; chị ấy không nhận ra điều gì cả. Chị ấy nghĩ nhiều về những ngôi nhà, và đôi khi thô lỗ với ngài Chettam; nhưng ngài ấy tử tế đến thế, nên chưa bao giờ để ý.”

“Well,” said Mrs. Cadwallader, putting on her shawl, and rising, as if in haste, “I must go straight to Sir James and break this to him. He will have brought his mother back by this time, and I must call. Your uncle will never tell him. We are all disappointed, my dear. Young people should think of their families in marrying. I set a bad example—married a poor clergyman, and made myself a pitiable object among the De Bracys—obliged to get my coals by stratagem, and pray to heaven for my salad oil. However, Casaubon has money enough; I must do him that justice. As to his blood, I suppose the family quarterings are three cuttle-fish sable, and a commentator rampant. By the bye, before I go, my dear, I must speak to your Mrs. Carter about pastry. I want to send my young cook to learn of her. Poor people with four children, like us, you know, can’t afford to keep a good cook. I have no doubt Mrs. Carter will oblige me. Sir James’s cook is a perfect dragon.”

“Thôi,” bà Cadwallader nói, khoác khăn choàng và đứng dậy như đang vội, “ta phải đi thẳng đến chỗ ngài Chettam và báo tin này cho ngài ấy. Giờ này hẳn ngài ấy đã đưa mẹ về rồi, và ta phải ghé thăm. Cậu cháu sẽ không bao giờ nói với ngài ấy đâu. Chúng ta đều thất vọng cả, con yêu. Người trẻ khi kết hôn nên nghĩ đến gia đình. Ta đã làm gương xấu—lấy một mục sư nghèo, và biến mình thành một đối tượng đáng thương giữa nhà De Bracy—phải dùng mưu mẹo để có củi, và cầu trời cho dầu trộn xà lách. Dù vậy, Casaubon có đủ tiền; ta phải công bằng mà nhận điều đó. Còn về dòng máu, ta đoán huy hiệu gia đình ông ta là ba con mực đen và một nhà bình chú đứng bằng hai chân sau. À này, trước khi đi, con yêu, ta phải nói với bà Carter của con về bánh nướng. Ta muốn gửi đầu bếp trẻ của ta sang học bà ấy. Những người nghèo có bốn đứa con như chúng ta, con biết đấy, không thể trả lương đầu bếp giỏi. Ta không nghi ngờ gì bà Carter sẽ giúp ta. Đầu bếp của ngài Chettam là một con rồng thực sự.”

In less than an hour, Mrs. Cadwallader had circumvented Mrs. Carter and driven to Freshitt Hall, which was not far from her own parsonage, her husband being resident in Freshitt and keeping a curate in Tipton.

Trong chưa đầy một giờ, bà Cadwallader đã vòng qua bà Carter và lái xe tới Freshitt Hall, cách nhà cha xứ của bà không xa, vì chồng bà cư trú ở Freshitt và giữ một người phụ tá ở Tipton.

Sir James Chettam had returned from the short journey which had kept him absent for a couple of days, and had changed his dress, intending to ride over to Tipton Grange. His horse was standing at the door when Mrs. Cadwallader drove up, and he immediately appeared there himself, whip in hand. Lady Chettam had not yet returned, but Mrs. Cadwallader’s errand could not be despatched in the presence of grooms, so she asked to be taken into the conservatory close by, to look at the new plants; and on coming to a contemplative stand, she said—

Ngài Chettam đã trở về sau chuyến đi ngắn khiến ông vắng mặt vài ngày, đã thay đồ, và định cưỡi ngựa đến Tipton Grange. Con ngựa của ông đang đứng trước cửa khi bà Cadwallader lái xe tới, và ông lập tức xuất hiện, tay cầm roi. Phu nhân Chettam vẫn chưa về, nhưng việc của bà Cadwallader không thể bàn trước mặt người hầu ngựa, nên bà xin được dẫn vào nhà kính gần đó để xem các cây mới; và khi đến một chỗ đứng trầm ngâm, bà nói—

“I have a great shock for you; I hope you are not so far gone in love as you pretended to be.”

“Tôi có một cú sốc lớn cho ông; tôi mong ông không đến nỗi mê mệt như ông đã giả vờ.”

It was of no use protesting against Mrs. Cadwallader’s way of putting things. But Sir James’s countenance changed a little. He felt a vague alarm.

Phản đối cách nói của bà Cadwallader chẳng ích gì. Nhưng nét mặt ngài Chettam hơi biến đổi. Ông cảm thấy một nỗi lo mơ hồ.

“I do believe Brooke is going to expose himself after all. I accused him of meaning to stand for Middlemarch on the Liberal side, and he looked silly and never denied it—talked about the independent line, and the usual nonsense.”

“Tôi tin rằng cuối cùng Brooke sẽ tự phơi mình ra. Tôi đã buộc tội ông ấy định ra ứng cử ở Middlemarch theo phe Tự do, và ông ấy trông ngớ ngẩn và không hề phủ nhận—nói về lập trường độc lập và những thứ vô nghĩa thường thấy.”

“Is that all?” said Sir James, much relieved.

“Chỉ có thế thôi sao?” ngài Chettam nói, nhẹ nhõm đi nhiều.

“Why,” rejoined Mrs. Cadwallader, with a sharper note, “you don’t mean to say that you would like him to turn public man in that way—making a sort of political Cheap Jack of himself?”

“Sao,” bà Cadwallader đáp lại, giọng sắc hơn, “ông không định nói rằng ông muốn ông ấy trở thành một nhân vật công chúng theo kiểu đó chứ—tự biến mình thành một kẻ bán hàng rong chính trị rẻ tiền?”

“He might be dissuaded, I should think. He would not like the expense.”

“Có lẽ ông ấy có thể bị thuyết phục. Ông ấy sẽ không thích chi phí đâu.”

“That is what I told him. He is vulnerable to reason there—always a few grains of common-sense in an ounce of miserliness. Miserliness is a capital quality to run in families; it’s the safe side for madness to dip on. And there must be a little crack in the Brooke family, else we should not see what we are to see.”

“Đó là điều tôi đã nói với ông ấy. Ông ấy dễ bị lý lẽ chi phối ở điểm đó—luôn có vài hạt lý trí thường thức trong một nhúm keo kiệt. Keo kiệt là một phẩm chất rất đáng để truyền trong gia đình; đó là phía an toàn để điên loạn trượt vào. Và phải có một vết rạn nhỏ trong gia tộc Brooke, nếu không ta đã không thấy điều ta sắp thấy.”

“What? Brooke standing for Middlemarch?”

“Sao? Brooke ra ứng cử ở Middlemarch à?”

“Worse than that. I really feel a little responsible. I always told you Miss Brooke would be such a fine match. I knew there was a great deal of nonsense in her—a flighty sort of Methodistical stuff. But these things wear out of girls. However, I am taken by surprise for once.”

“Còn tệ hơn thế nữa. Tôi thật sự cảm thấy có phần chịu trách nhiệm. Tôi đã luôn nói với ông rằng cô Brooke sẽ là một mối lương duyên tuyệt vời. Tôi biết cô ấy có nhiều điều vô lý—một kiểu sùng đạo kiểu Giám lý nông nổi. Nhưng những điều này rồi các cô gái cũng bỏ. Tuy vậy, lần này tôi cũng bị bất ngờ.”

“What do you mean, Mrs. Cadwallader?” said Sir James. His fear lest Miss Brooke should have run away to join the Moravian Brethren, or some preposterous sect unknown to good society, was a little allayed by the knowledge that Mrs. Cadwallader always made the worst of things. “What has happened to Miss Brooke? Pray speak out.”

“Ý bà là gì, bà Cadwallader?” ngài Chettam nói. Nỗi sợ của ông rằng cô Brooke đã bỏ trốn để gia nhập Hội Anh em Moravia, hay một giáo phái lố bịch nào đó mà giới thượng lưu không biết tới, phần nào được xoa dịu khi biết bà Cadwallader luôn làm mọi chuyện thêm tệ hơn. “Cô Brooke đã xảy ra chuyện gì? Xin bà nói thẳng ra.”

“Very well. She is engaged to be married.” Mrs. Cadwallader paused a few moments, observing the deeply hurt expression in her friend’s face, which he was trying to conceal by a nervous smile, while he whipped his boot; but she soon added, “Engaged to Casaubon.”

“Được thôi. Cô ấy đã đính hôn.” Bà Cadwallader dừng lại một lúc, quan sát vẻ đau khổ sâu sắc trên gương mặt bạn mình, mà ông cố giấu bằng một nụ cười căng thẳng trong khi quất roi vào ủng; nhưng chẳng bao lâu bà thêm vào, “Đính hôn với Casaubon.”

Sir James let his whip fall and stooped to pick it up. Perhaps his face had never before gathered so much concentrated disgust as when he turned to Mrs. Cadwallader and repeated, “Casaubon?”

Ngài Chettam buông roi và cúi xuống nhặt. Có lẽ gương mặt ông chưa bao giờ tập trung nhiều ghê tởm đến thế khi ông quay sang bà Cadwallader và lặp lại, “Casaubon?”

“Even so. You know my errand now.”

“Đúng vậy. Giờ thì ông biết việc tôi đến đây rồi.”

“Good God! It is horrible! He is no better than a mummy!” (The point of view has to be allowed for, as that of a blooming and disappointed rival.)

“Trời ơi! Thật kinh khủng! Ông ta chẳng khác gì một xác ướp!” (Cần tính đến quan điểm này, vì nó là quan điểm của một đối thủ đang độ tươi tắn và thất vọng.)

“She says, he is a great soul.—A great bladder for dried peas to rattle in!” said Mrs. Cadwallader.

“Cô ấy nói ông ta có một tâm hồn cao cả.—Một cái bọc to tướng để đậu khô lạch cạch bên trong!” bà Cadwallader nói.

“What business has an old bachelor like that to marry?” said Sir James. “He has one foot in the grave.”

“Một ông già độc thân như thế thì lấy vợ làm gì?” ngài Chettam nói. “Ông ta đã có một chân xuống mồ rồi.”

“He means to draw it out again, I suppose.”

“Tôi đoán ông ta định kéo chân ra lại.”

“Brooke ought not to allow it: he should insist on its being put off till she is of age. She would think better of it then. What is a guardian for?”

“Brooke không nên cho phép: ông ấy phải đòi hoãn cho đến khi cô ấy đủ tuổi. Khi đó cô ấy sẽ nghĩ lại. Người giám hộ để làm gì chứ?”

“As if you could ever squeeze a resolution out of Brooke!”

“Như thể ông có thể ép được một quyết định nào từ Brooke vậy!”

“Cadwallader might talk to him.”

“Cadwallader có thể nói chuyện với ông ấy.”

“Not he! Humphrey finds everybody charming. I never can get him to abuse Casaubon. He will even speak well of the bishop, though I tell him it is unnatural in a beneficed clergyman; what can one do with a husband who attends so little to the decencies? I hide it as well as I can by abusing everybody myself. Come, come, cheer up! you are well rid of Miss Brooke, a girl who would have been requiring you to see the stars by daylight. Between ourselves, little Celia is worth two of her, and likely after all to be the better match. For this marriage to Casaubon is as good as going to a nunnery.”

“Ông ấy à! Humphrey thấy ai cũng quyến rũ. Tôi không bao giờ làm ông ấy chê bai Casaubon được. Ông ấy còn khen cả giám mục, dù tôi bảo đó là điều không tự nhiên đối với một mục sư có bổng lộc; biết làm gì với một người chồng ít để ý đến lễ nghi như vậy? Tôi che giấu nó hết mức có thể bằng cách tự mình chê bai mọi người. Thôi nào, vui lên! Ông thoát được cô Brooke là may, một cô gái sẽ bắt ông phải thấy sao giữa ban ngày. Giữa chúng ta với nhau, cô Celia nhỏ bé đáng giá gấp đôi cô ấy, và cuối cùng có lẽ sẽ là mối lương duyên tốt hơn. Vì cuộc hôn nhân với Casaubon này chẳng khác nào đi tu viện.”

“Oh, on my own account—it is for Miss Brooke’s sake I think her friends should try to use their influence.”

“Ồ, về phần tôi—tôi nghĩ vì lợi ích của cô Brooke, bạn bè cô ấy nên thử dùng ảnh hưởng của mình.”

“Well, Humphrey doesn’t know yet. But when I tell him, you may depend on it he will say, ‘Why not? Casaubon is a good fellow—and young—young enough.’ These charitable people never know vinegar from wine till they have swallowed it and got the colic. However, if I were a man I should prefer Celia, especially when Dorothea was gone. The truth is, you have been courting one and have won the other. I can see that she admires you almost as much as a man expects to be admired. If it were any one but me who said so, you might think it exaggeration. Good-by!”

“Ồ, Humphrey vẫn chưa biết. Nhưng khi tôi nói, ông cứ tin là ông ấy sẽ bảo: ‘Sao lại không? Casaubon là người tốt—và trẻ—đủ trẻ.’ Những người nhân hậu này chẳng bao giờ phân biệt được giấm với rượu cho đến khi nuốt phải và bị đau bụng. Tuy nhiên, nếu tôi là đàn ông, tôi sẽ chọn Celia hơn, nhất là khi Dorothea đã đi mất. Thật ra, ông đã tán tỉnh người này và giành được người kia. Tôi có thể thấy cô ấy ngưỡng mộ ông gần như ngang với mức một người đàn ông mong đợi được ngưỡng mộ. Nếu người nói điều này không phải là tôi, ông có thể nghĩ đó là phóng đại. Tạm biệt nhé!”

Sir James handed Mrs. Cadwallader to the phaeton, and then jumped on his horse. He was not going to renounce his ride because of his friend’s unpleasant news—only to ride the faster in some other direction than that of Tipton Grange.

Ngài Chettam đỡ bà Cadwallader lên xe ngựa nhẹ bốn bánh, rồi nhảy lên ngựa. Ông không định từ bỏ chuyến cưỡi ngựa chỉ vì tin tức khó chịu của bạn mình—chỉ để phi nhanh hơn theo một hướng khác, không phải hướng về Tipton Grange.

Now, why on earth should Mrs. Cadwallader have been at all busy about Miss Brooke’s marriage; and why, when one match that she liked to think she had a hand in was frustrated, should she have straightway contrived the preliminaries of another? Was there any ingenious plot, any hide-and-seek course of action, which might be detected by a careful telescopic watch? Not at all: a telescope might have swept the parishes of Tipton and Freshitt, the whole area visited by Mrs. Cadwallader in her phaeton, without witnessing any interview that could excite suspicion, or any scene from which she did not return with the same unperturbed keenness of eye and the same high natural color. In fact, if that convenient vehicle had existed in the days of the Seven Sages, one of them would doubtless have remarked, that you can know little of women by following them about in their pony-phaetons. Even with a microscope directed on a water-drop we find ourselves making interpretations which turn out to be rather coarse; for whereas under a weak lens you may seem to see a creature exhibiting an active voracity into which other smaller creatures actively play as if they were so many animated tax-pennies, a stronger lens reveals to you certain tiniest hairlets which make vortices for these victims while the swallower waits passively at his receipt of custom. In this way, metaphorically speaking, a strong lens applied to Mrs. Cadwallader’s match-making will show a play of minute causes producing what may be called thought and speech vortices to bring her the sort of food she needed. Her life was rurally simple, quite free from secrets either foul, dangerous, or otherwise important, and not consciously affected by the great affairs of the world. All the more did the affairs of the great world interest her, when communicated in the letters of high-born relations: the way in which fascinating younger sons had gone to the dogs by marrying their mistresses; the fine old-blooded idiocy of young Lord Tapir, and the furious gouty humors of old Lord Megatherium; the exact crossing of genealogies which had brought a coronet into a new branch and widened the relations of scandal,—these were topics of which she retained details with the utmost accuracy, and reproduced them in an excellent pickle of epigrams, which she herself enjoyed the more because she believed as unquestionably in birth and no-birth as she did in game and vermin. She would never have disowned any one on the ground of poverty: a De Bracy reduced to take his dinner in a basin would have seemed to her an example of pathos worth exaggerating, and I fear his aristocratic vices would not have horrified her. But her feeling towards the vulgar rich was a sort of religious hatred: they had probably made all their money out of high retail prices, and Mrs. Cadwallader detested high prices for everything that was not paid in kind at the Rectory: such people were no part of God’s design in making the world; and their accent was an affliction to the ears. A town where such monsters abounded was hardly more than a sort of low comedy, which could not be taken account of in a well-bred scheme of the universe. Let any lady who is inclined to be hard on Mrs. Cadwallader inquire into the comprehensiveness of her own beautiful views, and be quite sure that they afford accommodation for all the lives which have the honor to coexist with hers.

Vậy thì tại sao bà Cadwallader lại bận tâm đến hôn nhân của cô Brooke đến thế; và tại sao, khi một mối lương duyên mà bà thích tưởng mình có phần dàn xếp bị phá hỏng, bà lại lập tức bày ra những bước chuẩn bị cho mối khác? Có mưu kế tinh xảo nào, một đường đi trốn tìm nào đó có thể bị phát hiện bởi một cuộc quan sát kính thiên văn cẩn thận không? Hoàn toàn không: một kính thiên văn có thể quét qua các giáo xứ Tipton và Freshitt, toàn bộ khu vực mà bà Cadwallader đi thăm bằng xe ngựa nhẹ bốn bánh, mà không chứng kiến một cuộc gặp nào có thể gây nghi ngờ, hay một cảnh nào mà bà không trở về với đôi mắt sắc sảo không xao động và sắc mặt hồng tự nhiên như thế. Thật ra, nếu chiếc xe tiện lợi ấy đã tồn tại vào thời Bảy Hiền, hẳn một trong số họ đã nhận xét rằng bạn chẳng hiểu được bao nhiêu về đàn bà bằng cách theo họ đi quanh trong những chiếc xe ngựa nhỏ. Ngay cả khi chĩa kính hiển vi vào một giọt nước, chúng ta cũng thấy mình đưa ra những diễn giải khá thô thiển; vì trong khi dưới thấu kính yếu, bạn có thể thấy một sinh vật đang hoạt động ngấu nghiến, các sinh vật nhỏ hơn bị cuốn vào như thể chúng là những đồng xu thuế biết đi; thì một thấu kính mạnh hơn sẽ cho bạn thấy những sợi lông nhỏ xíu nhất tạo ra các xoáy nước cho những con mồi ấy, trong khi kẻ nuốt chửng thụ động chờ con mồi tự tìm đến. Theo nghĩa ẩn dụ, một thấu kính mạnh áp dụng vào việc mai mối của bà Cadwallader sẽ cho thấy một chuỗi những nguyên nhân nhỏ bé tạo nên điều có thể gọi là những xoáy nước của tư tưởng và lời nói, để mang đến cho bà thứ thức ăn bà cần. Cuộc sống của bà giản dị kiểu nhà quê, hoàn toàn không có bí mật nào—hoặc xấu xa, nguy hiểm, hoặc quan trọng—và không bị ảnh hưởng một cách có ý thức bởi những đại sự của thế giới. Càng như thế, những việc của thế giới lớn càng khiến bà hứng thú, khi được truyền đạt trong thư từ của những người thân có dòng dõi cao quý: việc những người con trai thứ hấp dẫn đã đi đời bằng cách cưới tình nhân của họ; sự ngu ngốc quý tộc đáng mến của cậu Tapir trẻ, và cơn gout điên cuồng của lão Megatherium già; những giao thoa chính xác của các gia phả khiến một vương miện đi vào một nhánh mới và mở rộng mạng lưới tai tiếng,—đây là những đề tài mà bà nhớ chi tiết chính xác nhất, và tái hiện trong một thứ dưa chua tuyệt hảo bằng các câu châm biếm, mà chính bà thích thú hơn vì bà tin chắc vào dòng dõi và không dòng dõi như bà tin vào săn bắn và thú hại. Bà sẽ không bao giờ từ mặt ai vì nghèo đói: một người De Bracy phải ăn bữa tối trong cái chậu sẽ là một ví dụ bi thảm đáng cường điệu đối với bà, và tôi e rằng những thói xấu quý tộc của ông ta sẽ không làm bà kinh hoàng. Nhưng cảm nghĩ của bà đối với những kẻ giàu có tầm thường là một thứ lòng căm ghét mang tính tôn giáo: họ có lẽ đã kiếm tất cả tiền bạc nhờ giá bán lẻ cao, và bà Cadwallader ghét giá cao đối với mọi thứ không được trả bằng hiện vật ở nhà cha xứ: những người như thế không nằm trong kế hoạch của Thượng đế khi tạo ra thế giới; và giọng nói của họ là một nỗi khổ cho đôi tai. Một thị trấn đầy những quái vật như thế hầu như chỉ là một loại hài kịch tầm thường, không thể được tính đến trong một hệ thống vũ trụ của người có giáo dưỡng. Hãy để bất kỳ quý bà nào có khuynh hướng khắt khe với bà Cadwallader xem xét kỹ tính bao quát trong những quan điểm đẹp đẽ của chính mình, và chắc chắn rằng chúng có chỗ cho tất cả những cuộc đời có vinh dự cùng tồn tại với đời mình.

With such a mind, active as phosphorus, biting everything that came near into the form that suited it, how could Mrs. Cadwallader feel that the Miss Brookes and their matrimonial prospects were alien to her? especially as it had been the habit of years for her to scold Mr. Brooke with the friendliest frankness, and let him know in confidence that she thought him a poor creature. From the first arrival of the young ladies in Tipton she had prearranged Dorothea’s marriage with Sir James, and if it had taken place would have been quite sure that it was her doing: that it should not take place after she had preconceived it, caused her an irritation which every thinker will sympathize with. She was the diplomatist of Tipton and Freshitt, and for anything to happen in spite of her was an offensive irregularity. As to freaks like this of Miss Brooke’s, Mrs. Cadwallader had no patience with them, and now saw that her opinion of this girl had been infected with some of her husband’s weak charitableness: those Methodistical whims, that air of being more religious than the rector and curate together, came from a deeper and more constitutional disease than she had been willing to believe.

Với một đầu óc như thế, hoạt động mạnh như phốt pho, cắn mọi thứ đến gần thành hình dạng phù hợp với nó, làm sao bà Cadwallader có thể cảm thấy hai cô Brooke và những triển vọng hôn nhân của họ là xa lạ với mình? Đặc biệt là vì suốt nhiều năm, bà vẫn thường quở trách ông Brooke với sự thẳng thắn thân thiện nhất, và cho ông biết riêng rằng bà nghĩ ông là kẻ tầm thường. Từ khi hai cô tiểu thư mới đến Tipton, bà đã sắp đặt trước cuộc hôn nhân giữa Dorothea và ngài Chettam, và nếu nó được thực hiện, bà hẳn sẽ tin chắc rằng đó là do bà gây ra: việc nó không được thực hiện sau khi bà đã dự tính trước khiến bà bực bội một cách mà mọi người suy nghĩ đều sẽ thông cảm. Bà là nhà ngoại giao của Tipton và Freshitt, và việc điều gì đó xảy ra trái ý bà là một sự bất thường xúc phạm. Còn những điều kỳ quặc như chuyện này của cô Brooke, bà Cadwallader không có kiên nhẫn với chúng, và giờ đây bà thấy rằng đánh giá của mình về cô gái này đã bị nhiễm chút lòng nhân từ yếu đuối của chồng: những ý thích kiểu Giám lý ấy, cái vẻ sùng đạo hơn cả cha xứ lẫn phụ tá cộng lại, đến từ một căn bệnh sâu xa và có tính bẩm sinh hơn là bà sẵn lòng tin.

“However,” said Mrs. Cadwallader, first to herself and afterwards to her husband, “I throw her over: there was a chance, if she had married Sir James, of her becoming a sane, sensible woman. He would never have contradicted her, and when a woman is not contradicted, she has no motive for obstinacy in her absurdities. But now I wish her joy of her hair shirt.”

“Dù sao,” bà Cadwallader nói, trước hết với chính mình và sau đó với chồng, “tôi bỏ cô ấy đấy: nếu cô ấy lấy ngài Chettam thì có một cơ hội để cô ấy trở thành một người phụ nữ tỉnh táo, khôn ngoan. Ngài ấy sẽ không bao giờ phản đối cô ấy, và khi một người phụ nữ không bị phản đối, cô ấy sẽ không có lý do gì để cố chấp trong những điều phi lý của mình. Nhưng giờ đây tôi chỉ chúc cô ấy hạnh phúc với chiếc áo lông ngựa của cô ấy.”

It followed that Mrs. Cadwallader must decide on another match for Sir James, and having made up her mind that it was to be the younger Miss Brooke, there could not have been a more skilful move towards the success of her plan than her hint to the baronet that he had made an impression on Celia’s heart. For he was not one of those gentlemen who languish after the unattainable Sappho’s apple that laughs from the topmost bough—the charms which

Vì vậy, bà Cadwallader phải chọn một mối khác cho ngài Chettam, và sau khi đã quyết định rằng đó sẽ là cô Brooke em, không gì có thể khéo léo hơn để thúc đẩy kế hoạch của bà hơn là lời gợi ý với vị tòng nam tước rằng ông đã để lại dấu ấn trong trái tim Celia. Vì ông không phải là loại quý ông héo hắt vì quả táo của Sappho không thể với tới, quả táo cười cợt trên cành cao nhất—những duyên dáng mà

“Smile like the knot of cowslips on the cliff, Not to be come at by the willing hand.”

“Cười như chùm hoa anh thảo trên vách đá, Không thể với tới bằng bàn tay sẵn lòng.”

He had no sonnets to write, and it could not strike him agreeably that he was not an object of preference to the woman whom he had preferred. Already the knowledge that Dorothea had chosen Mr. Casaubon had bruised his attachment and relaxed its hold. Although Sir James was a sportsman, he had some other feelings towards women than towards grouse and foxes, and did not regard his future wife in the light of prey, valuable chiefly for the excitements of the chase. Neither was he so well acquainted with the habits of primitive races as to feel that an ideal combat for her, tomahawk in hand, so to speak, was necessary to the historical continuity of the marriage-tie. On the contrary, having the amiable vanity which knits us to those who are fond of us, and disinclines us to those who are indifferent, and also a good grateful nature, the mere idea that a woman had a kindness towards him spun little threads of tenderness from out his heart towards hers.

Ông không có sonnet nào để viết, và điều đó không thể làm ông vui lòng rằng ông không phải là đối tượng được ưu tiên của người phụ nữ mà ông đã ưu tiên. Ngay cả việc biết rằng Dorothea đã chọn ông Casaubon cũng đã làm tổn thương tình cảm của ông và làm lỏng sự níu giữ của nó. Dù ngài Chettam là một tay săn bắn, ông có những cảm xúc khác đối với phụ nữ ngoài việc đối với gà gô và cáo, và không xem vợ tương lai như con mồi, có giá trị chủ yếu nhờ những kích thích của cuộc săn. Ông cũng không hiểu rõ tập tục của các dân tộc nguyên thủy đến mức cảm thấy rằng một cuộc chiến lý tưởng vì nàng, như thể tay cầm rìu chiến, là cần thiết cho sự liên tục lịch sử của mối ràng buộc hôn nhân. Trái lại, với lòng hư vinh dễ mến vốn gắn chúng ta với những ai yêu quý mình và làm ta xa cách với kẻ thờ ơ, và cũng có một bản tính biết ơn tốt, chỉ riêng ý nghĩ rằng một người phụ nữ có lòng tốt với mình đã kéo những sợi tơ dịu dàng từ trái tim ông về phía nàng.

Thus it happened, that after Sir James had ridden rather fast for half an hour in a direction away from Tipton Grange, he slackened his pace, and at last turned into a road which would lead him back by a shorter cut. Various feelings wrought in him the determination after all to go to the Grange to-day as if nothing new had happened. He could not help rejoicing that he had never made the offer and been rejected; mere friendly politeness required that he should call to see Dorothea about the cottages, and now happily Mrs. Cadwallader had prepared him to offer his congratulations, if necessary, without showing too much awkwardness. He really did not like it: giving up Dorothea was very painful to him; but there was something in the resolve to make this visit forthwith and conquer all show of feeling, which was a sort of file-biting and counter-irritant. And without his distinctly recognizing the impulse, there certainly was present in him the sense that Celia would be there, and that he should pay her more attention than he had done before.

Và thế là, sau khi ngài Chettam đã phi khá nhanh trong nửa giờ theo một hướng xa Tipton Grange, ông chậm lại, và cuối cùng rẽ vào một con đường sẽ đưa ông trở về bằng lối tắt hơn. Nhiều cảm xúc khác nhau đã khiến ông quyết định sau cùng sẽ đến Grange hôm nay như thể chưa có gì mới xảy ra. Ông không thể không vui mừng rằng ông chưa bao giờ ngỏ lời và bị từ chối; phép lịch sự thân thiện đòi hỏi ông phải ghé thăm Dorothea về chuyện những ngôi nhà, và giờ đây may mắn là bà Cadwallader đã chuẩn bị cho ông, nếu cần thiết, để chúc mừng mà không tỏ ra quá lúng túng. Ông thật sự không thích điều đó: từ bỏ Dorothea là điều rất đau đớn đối với ông; nhưng có một điều gì đó trong quyết tâm đến thăm ngay lập tức và chế ngự mọi biểu hiện của cảm xúc, như một cách nghiến răng chịu đựng và một kích thích đối nghịch. Và mặc dù ông không nhận ra rõ ràng động lực ấy, chắc chắn trong ông có cảm giác rằng Celia sẽ ở đó, và rằng ông sẽ dành cho cô nhiều chú ý hơn trước đây.

We mortals, men and women, devour many a disappointment between breakfast and dinner-time; keep back the tears and look a little pale about the lips, and in answer to inquiries say, “Oh, nothing!” Pride helps us; and pride is not a bad thing when it only urges us to hide our own hurts—not to hurt others.

Chúng ta, những người phàm, đàn ông và đàn bà, nuốt chửng biết bao thất vọng giữa bữa sáng và bữa tối; kìm nước mắt và có đôi môi hơi nhợt nhạt, rồi khi được hỏi, trả lời “Ồ, không có gì!” Lòng tự trọng giúp ta; và lòng tự trọng không phải là điều xấu khi nó chỉ thúc đẩy ta giấu những tổn thương của chính mình—chứ không làm tổn thương người khác.

“Piacer e popone Vuol la sua stagione.” —Italian Proverb.

“Piacer e popone Vuol la sua stagione.” —Tục ngữ Ý.

Mr. Casaubon, as might be expected, spent a great deal of his time at the Grange in these weeks, and the hindrance which courtship occasioned to the progress of his great work—the Key to all Mythologies—naturally made him look forward the more eagerly to the happy termination of courtship. But he had deliberately incurred the hindrance, having made up his mind that it was now time for him to adorn his life with the graces of female companionship, to irradiate the gloom which fatigue was apt to hang over the intervals of studious labor with the play of female fancy, and to secure in this, his culminating age, the solace of female tendance for his declining years. Hence he determined to abandon himself to the stream of feeling, and perhaps was surprised to find what an exceedingly shallow rill it was. As in droughty regions baptism by immersion could only be performed symbolically, Mr. Casaubon found that sprinkling was the utmost approach to a plunge which his stream would afford him; and he concluded that the poets had much exaggerated the force of masculine passion. Nevertheless, he observed with pleasure that Miss Brooke showed an ardent submissive affection which promised to fulfil his most agreeable previsions of marriage. It had once or twice crossed his mind that possibly there was some deficiency in Dorothea to account for the moderation of his abandonment; but he was unable to discern the deficiency, or to figure to himself a woman who would have pleased him better; so that there was clearly no reason to fall back upon but the exaggerations of human tradition.

Ông Casaubon, như có thể mong đợi, đã dành phần lớn thời gian ở Grange trong những tuần này, và sự cản trở mà việc tán tỉnh gây ra cho tiến độ công trình vĩ đại của ông—“Chìa khóa mọi thần thoại”—tự nhiên khiến ông càng háo hức chờ đợi kết thúc hạnh phúc của cuộc tán tỉnh. Nhưng ông đã cố ý chấp nhận sự cản trở ấy, vì đã quyết định rằng giờ đây là lúc ông nên tô điểm đời mình bằng những duyên dáng của tình bạn phụ nữ, để soi sáng nỗi u ám mà sự mệt mỏi thường trùm lên những quãng nghỉ của lao động học thuật bằng trò chơi của trí tưởng tượng nữ giới, và để đảm bảo trong giai đoạn đỉnh cao này của đời mình, niềm an ủi của sự chăm sóc từ phụ nữ cho những năm tháng suy tàn. Do đó, ông quyết định buông mình theo dòng cảm xúc, và có lẽ đã ngạc nhiên khi thấy nó nông cạn đến thế. Như ở những vùng khô hạn, lễ rửa tội bằng cách nhúng toàn thân chỉ có thể thực hiện một cách tượng trưng, ông Casaubon thấy rằng rảy nước là sự gần gũi nhất với việc nhúng mình mà dòng chảy của ông có thể cho ông; và ông kết luận rằng các thi sĩ đã cường điệu quá mức sức mạnh của đam mê đàn ông. Tuy vậy, ông vui mừng nhận thấy cô Brooke biểu lộ một tình cảm nồng nhiệt và phục tùng, hứa hẹn sẽ thực hiện những dự đoán dễ chịu nhất của ông về hôn nhân. Thỉnh thoảng cũng có lúc ông thoáng nghĩ rằng có lẽ có điều gì thiếu sót ở Dorothea để giải thích sự tiết chế trong sự buông thả của ông; nhưng ông không thể nhận ra khiếm khuyết đó, hay hình dung ra một người phụ nữ nào khác làm ông hài lòng hơn; vì thế rõ ràng không có lý do gì để quay về với điều gì khác ngoài những cường điệu của truyền thống nhân loại.

“Could I not be preparing myself now to be more useful?” said Dorothea to him, one morning, early in the time of courtship; “could I not learn to read Latin and Greek aloud to you, as Milton’s daughters did to their father, without understanding what they read?”

“Chẳng lẽ tôi không thể tự chuẩn bị để hữu ích hơn sao?” một buổi sáng sớm trong thời gian tán tỉnh, Dorothea nói với ông. “Tôi không thể học đọc tiếng Latinh và Hy Lạp thành tiếng cho ông nghe, như các con gái của Milton từng đọc cho cha họ nghe, dù không hiểu điều họ đọc sao?”

“I fear that would be wearisome to you,” said Mr. Casaubon, smiling; “and, indeed, if I remember rightly, the young women you have mentioned regarded that exercise in unknown tongues as a ground for rebellion against the poet.”

“Tôi e rằng điều đó sẽ làm cô mệt,” ông Casaubon nói, mỉm cười; “và thật vậy, nếu tôi nhớ đúng, những cô gái cô vừa nhắc đến đã coi việc luyện đọc những thứ tiếng lạ ấy là lý do để nổi loạn chống lại thi nhân.”

“Yes; but in the first place they were very naughty girls, else they would have been proud to minister to such a father; and in the second place they might have studied privately and taught themselves to understand what they read, and then it would have been interesting. I hope you don’t expect me to be naughty and stupid?”

“Vâng; nhưng trước hết họ là những cô gái rất nghịch ngợm, nếu không họ đã tự hào được phục vụ người cha như thế; và thứ hai, họ có thể đã học riêng và tự dạy mình hiểu điều họ đọc, và khi đó nó hẳn đã thú vị. Tôi hy vọng ông không mong tôi nghịch ngợm và ngu ngốc chứ?”

“I expect you to be all that an exquisite young lady can be in every possible relation of life. Certainly it might be a great advantage if you were able to copy the Greek character, and to that end it were well to begin with a little reading.”

“Tôi mong cô là mọi thứ mà một thiếu nữ tinh tế có thể trở thành trong mọi mối quan hệ của đời sống. Chắc chắn sẽ là một lợi thế lớn nếu cô có thể chép được chữ Hy Lạp, và vì mục đích đó, nên bắt đầu bằng một ít việc đọc.”

Dorothea seized this as a precious permission. She would not have asked Mr. Casaubon at once to teach her the languages, dreading of all things to be tiresome instead of helpful; but it was not entirely out of devotion to her future husband that she wished to know Latin and Greek. Those provinces of masculine knowledge seemed to her a standing-ground from which all truth could be seen more truly. As it was, she constantly doubted her own conclusions, because she felt her own ignorance: how could she be confident that one-roomed cottages were not for the glory of God, when men who knew the classics appeared to conciliate indifference to the cottages with zeal for the glory? Perhaps even Hebrew might be necessary—at least the alphabet and a few roots—in order to arrive at the core of things, and judge soundly on the social duties of the Christian. And she had not reached that point of renunciation at which she would have been satisfied with having a wise husband: she wished, poor child, to be wise herself. Miss Brooke was certainly very naive with all her alleged cleverness. Celia, whose mind had never been thought too powerful, saw the emptiness of other people’s pretensions much more readily. To have in general but little feeling, seems to be the only security against feeling too much on any particular occasion.

Dorothea nắm lấy điều này như một sự cho phép quý giá. Cô sẽ không yêu cầu ông Casaubon dạy ngôn ngữ ngay, vì sợ hơn bất cứ điều gì việc trở nên phiền phức thay vì hữu ích; nhưng không hoàn toàn vì lòng tận tụy với người chồng tương lai mà cô muốn biết tiếng Latinh và Hy Lạp. Những miền tri thức của đàn ông đó dường như với cô là một chỗ đứng từ đó mọi chân lý có thể được nhìn thấy chân thực hơn. Như vậy, cô thường xuyên nghi ngờ các kết luận của mình, vì cảm thấy sự dốt nát của chính mình: làm sao cô có thể tin chắc rằng những căn nhà một phòng không phải là để tôn vinh Thiên Chúa, khi những người đàn ông biết kinh điển dường như hòa giải sự thờ ơ với nhà ở với lòng nhiệt thành tôn vinh? Có lẽ thậm chí tiếng Do Thái cũng cần thiết—ít nhất là bảng chữ cái và vài gốc từ—để đi đến cốt lõi của sự vật, và phán đoán đúng đắn về các bổn phận xã hội của người Kitô hữu. Và cô chưa đạt đến mức từ bỏ đến nỗi sẽ hài lòng khi có một người chồng khôn ngoan: cô muốn, đứa trẻ tội nghiệp, tự mình được khôn ngoan. Cô Brooke quả thật rất ngây thơ với tất cả sự thông minh được đồn đại của mình. Celia, người chưa bao giờ được cho là có đầu óc quá mạnh, nhận ra sự trống rỗng trong những khoe khoang của người khác nhanh hơn nhiều. Có ít cảm xúc nói chung dường như là sự bảo đảm duy nhất để không cảm xúc quá mức trong bất kỳ dịp đặc biệt nào.

However, Mr. Casaubon consented to listen and teach for an hour together, like a schoolmaster of little boys, or rather like a lover, to whom a mistress’s elementary ignorance and difficulties have a touching fitness. Few scholars would have disliked teaching the alphabet under such circumstances. But Dorothea herself was a little shocked and discouraged at her own stupidity, and the answers she got to some timid questions about the value of the Greek accents gave her a painful suspicion that here indeed there might be secrets not capable of explanation to a woman’s reason.

Tuy nhiên, ông Casaubon đồng ý lắng nghe và giảng dạy suốt một giờ liền, như một ông thầy dạy trẻ con, hay đúng hơn như một người tình, đối với người yêu, sự dốt nát và khó khăn sơ đẳng của người mình yêu lại có một sự phù hợp cảm động. Ít học giả nào lại không thích dạy bảng chữ cái trong hoàn cảnh như vậy. Nhưng chính Dorothea cũng hơi sốc và nản lòng trước sự ngu ngốc của mình, và những câu trả lời cô nhận được cho một số câu hỏi rụt rè về giá trị của các dấu trọng âm Hy Lạp khiến cô nghi ngờ một cách đau đớn rằng quả thật có thể có những bí mật ở đây mà lý trí của phụ nữ không thể giải thích được.

Mr. Brooke had no doubt on that point, and expressed himself with his usual strength upon it one day that he came into the library while the reading was going forward.

Ông Brooke không có nghi ngờ gì về điểm đó, và đã bày tỏ ý kiến của mình với sức mạnh thường lệ về điều này vào một hôm khi ông bước vào thư phòng lúc việc đọc đang diễn ra.

“Well, but now, Casaubon, such deep studies, classics, mathematics, that kind of thing, are too taxing for a woman—too taxing, you know.”

“Thôi nào, Casaubon, những nghiên cứu sâu như thế, kinh điển, toán học, và những thứ kiểu thế, quá nặng đối với phụ nữ—quá nặng, ông biết đấy.”

“Dorothea is learning to read the characters simply,” said Mr. Casaubon, evading the question. “She had the very considerate thought of saving my eyes.”

“Dorothea chỉ đang học đọc các chữ cái thôi,” ông Casaubon nói, né tránh câu hỏi. “Cô ấy có ý nghĩ rất chu đáo là muốn tiết kiệm đôi mắt cho tôi.”

“Ah, well, without understanding, you know—that may not be so bad. But there is a lightness about the feminine mind—a touch and go—music, the fine arts, that kind of thing—they should study those up to a certain point, women should; but in a light way, you know. A woman should be able to sit down and play you or sing you a good old English tune. That is what I like; though I have heard most things—been at the opera in Vienna: Gluck, Mozart, everything of that sort. But I’m a conservative in music—it’s not like ideas, you know. I stick to the good old tunes.”

“À, thôi được, không hiểu thì, biết đấy—điều đó có lẽ cũng không tệ lắm. Nhưng trí óc phụ nữ có một sự nhẹ nhàng—một cái chạm thoáng qua—âm nhạc, mỹ thuật, và những thứ kiểu thế—họ nên học những thứ đó đến một mức độ nhất định, phụ nữ nên vậy; nhưng là học nhẹ nhàng thôi, biết đấy. Một người phụ nữ nên ngồi xuống chơi cho bạn nghe hay hát một bản nhạc Anh xưa hay. Đó là điều tôi thích; mặc dù tôi đã nghe hầu hết mọi thứ—đã đi xem opera ở Vienna: Gluck, Mozart, đủ thứ như thế. Nhưng tôi là người bảo thủ về âm nhạc—không giống như các tư tưởng, biết đấy. Tôi bám vào những giai điệu xưa hay.”

“Mr. Casaubon is not fond of the piano, and I am very glad he is not,” said Dorothea, whose slight regard for domestic music and feminine fine art must be forgiven her, considering the small tinkling and smearing in which they chiefly consisted at that dark period. She smiled and looked up at her betrothed with grateful eyes. If he had always been asking her to play the “Last Rose of Summer,” she would have required much resignation. “He says there is only an old harpsichord at Lowick, and it is covered with books.”

“Ông Casaubon không thích piano, và tôi rất mừng là ông ấy không thích,” Dorothea nói; cô có chút coi thường âm nhạc gia đình và mỹ thuật của nữ giới, điều này phải được tha thứ, xét đến những tiếng leng keng nhỏ và sự bôi bẩn nhỏ mà những thứ đó chủ yếu gồm trong thời kỳ tăm tối ấy. Cô mỉm cười và ngước nhìn vị hôn phu với đôi mắt biết ơn. Nếu ông luôn yêu cầu cô chơi bản “Last Rose of Summer”, cô hẳn sẽ phải cần nhiều sự nhẫn nại. “Ông ấy nói ở Lowick chỉ có một cây đàn clavecin cũ, và nó bị phủ đầy sách.”

“Ah, there you are behind Celia, my dear. Celia, now, plays very prettily, and is always ready to play. However, since Casaubon does not like it, you are all right. But it’s a pity you should not have little recreations of that sort, Casaubon: the bow always strung—that kind of thing, you know—will not do.”

“À, cháu thua Celia rồi, con yêu. Celia thì chơi rất hay, và lúc nào cũng sẵn sàng chơi. Tuy nhiên, vì Casaubon không thích, nên cháu không sao cả. Nhưng thật đáng tiếc nếu cháu không có những giải trí nhỏ như thế, Casaubon ạ: dây cung luôn căng—kiểu như vậy, biết đấy—thì không ổn đâu.”

“I never could look on it in the light of a recreation to have my ears teased with measured noises,” said Mr. Casaubon. “A tune much iterated has the ridiculous effect of making the words in my mind perform a sort of minuet to keep time—an effect hardly tolerable, I imagine, after boyhood. As to the grander forms of music, worthy to accompany solemn celebrations, and even to serve as an educating influence according to the ancient conception, I say nothing, for with these we are not immediately concerned.”

“Tôi chưa bao giờ coi việc để tai mình bị hành hạ bởi những tiếng động có nhịp điệu là một giải trí,” ông Casaubon nói. “Một giai điệu được lặp lại nhiều có tác dụng lố bịch khiến các từ trong đầu tôi phải nhảy một điệu minuet nhỏ để giữ nhịp—một hiệu ứng hầu như không thể chịu nổi, tôi tưởng tượng, sau tuổi thiếu niên. Còn về những hình thức âm nhạc vĩ đại hơn, xứng đáng để đi cùng các nghi lễ trang nghiêm, và thậm chí phục vụ như một ảnh hưởng giáo dục theo quan niệm cổ xưa, tôi không nói gì, vì chúng ta không trực tiếp quan tâm đến những điều này.”

“No; but music of that sort I should enjoy,” said Dorothea. “When we were coming home from Lausanne my uncle took us to hear the great organ at Freiberg, and it made me sob.”

“Không; nhưng loại nhạc như thế thì tôi sẽ thích,” Dorothea nói. “Khi chúng tôi từ Lausanne về, cậu tôi đưa chúng tôi đi nghe cây đại phong cầm ở Freiberg, và nó làm tôi nức nở.”

“That kind of thing is not healthy, my dear,” said Mr. Brooke. “Casaubon, she will be in your hands now: you must teach my niece to take things more quietly, eh, Dorothea?”

“Kiểu đó không lành mạnh đâu con,” ông Brooke nói. “Casaubon, con bé sẽ thuộc quyền anh bây giờ: anh phải dạy cháu gái tôi biết đón nhận mọi việc nhẹ nhàng hơn, nhé, Dorothea?”

He ended with a smile, not wishing to hurt his niece, but really thinking that it was perhaps better for her to be early married to so sober a fellow as Casaubon, since she would not hear of Chettam.

Ông kết thúc bằng một nụ cười, không muốn làm tổn thương cháu gái, nhưng thật lòng nghĩ rằng có lẽ tốt hơn cho cô nếu sớm kết hôn với một người nghiêm trang như Casaubon, vì cô không chịu nghe về Chettam.

“It is wonderful, though,” he said to himself as he shuffled out of the room—“it is wonderful that she should have liked him. However, the match is good. I should have been travelling out of my brief to have hindered it, let Mrs. Cadwallader say what she will. He is pretty certain to be a bishop, is Casaubon. That was a very seasonable pamphlet of his on the Catholic Question:—a deanery at least. They owe him a deanery.”

“Tuy vậy, thật lạ,” ông nghĩ thầm khi lê bước ra khỏi phòng—“thật lạ là cô ấy lại thích ông ta. Nhưng dù sao, mối lương duyên này cũng tốt. Tôi sẽ vượt quá phận sự nếu cản trở nó, dù bà Cadwallader có nói gì đi nữa. Casaubon chắc chắn sẽ thành giám mục. Cuốn sách nhỏ của ông ấy về Vấn đề Công giáo đúng lúc đến thế:—ít nhất cũng là một chức trưởng giáo đường. Họ nợ ông ấy một chức trưởng giáo đường.”

And here I must vindicate a claim to philosophical reflectiveness, by remarking that Mr. Brooke on this occasion little thought of the Radical speech which, at a later period, he was led to make on the incomes of the bishops. What elegant historian would neglect a striking opportunity for pointing out that his heroes did not foresee the history of the world, or even their own actions?—For example, that Henry of Navarre, when a Protestant baby, little thought of being a Catholic monarch; or that Alfred the Great, when he measured his laborious nights with burning candles, had no idea of future gentlemen measuring their idle days with watches. Here is a mine of truth, which, however vigorously it may be worked, is likely to outlast our coal.

Ở đây tôi phải khẳng định yêu sách về sự chiêm nghiệm triết học, khi nhận xét rằng ông Brooke trong dịp này hầu như không nghĩ đến bài diễn văn cấp tiến mà sau này ông bị dẫn dắt để đọc về thu nhập của các giám mục. Nhà sử học thanh nhã nào lại bỏ qua một cơ hội nổi bật để chỉ ra rằng những anh hùng của ông đã không tiên liệu lịch sử thế giới, hay thậm chí những hành động của chính mình?—Chẳng hạn, Henri xứ Navarre, khi còn là một đứa bé theo Tin Lành, ít nghĩ đến việc sẽ trở thành quốc vương Công giáo; hay Alfred Đại đế, khi đo những đêm lao nhọc của mình bằng nến đang cháy, không hề nghĩ đến những quý ông tương lai sẽ đo những ngày nhàn rỗi của họ bằng đồng hồ. Đây là một mỏ chân lý, mà dù có khai thác mạnh mẽ đến đâu, cũng có khả năng sẽ tồn tại lâu hơn than đá của chúng ta.

But of Mr. Brooke I make a further remark perhaps less warranted by precedent—namely, that if he had foreknown his speech, it might not have made any great difference. To think with pleasure of his niece’s husband having a large ecclesiastical income was one thing—to make a Liberal speech was another thing; and it is a narrow mind which cannot look at a subject from various points of view.

Nhưng về ông Brooke, tôi còn có một nhận xét khác có lẽ ít được tiền lệ bảo đảm hơn—cụ thể là nếu ông đã biết trước bài diễn văn của mình, nó có thể cũng không tạo ra khác biệt lớn nào. Nghĩ một cách vui vẻ rằng chồng của cháu gái ông có một thu nhập giáo hội lớn là một chuyện—còn đọc một bài diễn văn tự do lại là chuyện khác; và một tâm trí hạn hẹp là tâm trí không thể nhìn một đề tài từ nhiều góc độ khác nhau.

“Oh, rescue her! I am her brother now, And you her father. Every gentle maid Should have a guardian in each gentleman.”

“Ôi, cứu lấy nàng! Giờ tôi là anh trai nàng, Và ông là cha nàng. Mỗi thiếu nữ dịu hiền Nên có một người giám hộ trong mỗi quý ông.”

It was wonderful to Sir James Chettam how well he continued to like going to the Grange after he had once encountered the difficulty of seeing Dorothea for the first time in the light of a woman who was engaged to another man. Of course the forked lightning seemed to pass through him when he first approached her, and he remained conscious throughout the interview of hiding uneasiness; but, good as he was, it must be owned that his uneasiness was less than it would have been if he had thought his rival a brilliant and desirable match. He had no sense of being eclipsed by Mr. Casaubon; he was only shocked that Dorothea was under a melancholy illusion, and his mortification lost some of its bitterness by being mingled with compassion.

Thật lạ đối với ngài Chettam là sau khi đã một lần đối diện với khó khăn khi gặp Dorothea lần đầu với tư cách một người phụ nữ đã đính hôn với người khác, ông vẫn tiếp tục thích đến Grange đến thế. Dĩ nhiên, tia sét chẻ đôi dường như xuyên qua ông khi lần đầu ông đến gần cô, và suốt buổi trò chuyện, ông vẫn ý thức được việc che giấu sự bất an; nhưng dù ông là người tốt, phải thừa nhận rằng sự bất an của ông nhẹ hơn nếu ông nghĩ đối thủ của mình là một mối lương duyên rực rỡ và đáng mong ước. Ông không có cảm giác bị Casaubon làm lu mờ; ông chỉ bị sốc vì Dorothea đang chịu một ảo tưởng u sầu, và nỗi nhục của ông bớt cay đắng đi phần nào khi pha lẫn với lòng thương xót.

Nevertheless, while Sir James said to himself that he had completely resigned her, since with the perversity of a Desdemona she had not affected a proposed match that was clearly suitable and according to nature; he could not yet be quite passive under the idea of her engagement to Mr. Casaubon. On the day when he first saw them together in the light of his present knowledge, it seemed to him that he had not taken the affair seriously enough. Brooke was really culpable; he ought to have hindered it. Who could speak to him? Something might be done perhaps even now, at least to defer the marriage. On his way home he turned into the Rectory and asked for Mr. Cadwallader. Happily, the Rector was at home, and his visitor was shown into the study, where all the fishing tackle hung. But he himself was in a little room adjoining, at work with his turning apparatus, and he called to the baronet to join him there. The two were better friends than any other landholder and clergyman in the county—a significant fact which was in agreement with the amiable expression of their faces.

Tuy nhiên, trong khi ngài Chettam tự nhủ rằng ông đã hoàn toàn từ bỏ cô, vì với sự ngang bướng của một Desdemona, cô đã không đáp lại một mối đề nghị rõ ràng là phù hợp và thuận theo tự nhiên; ông vẫn chưa thể hoàn toàn thụ động trước ý nghĩ cô đính hôn với ông Casaubon. Vào ngày ông lần đầu thấy họ bên nhau dưới ánh sáng của hiểu biết hiện tại, ông thấy mình đã không xem việc này đủ nghiêm túc. Brooke thật đáng trách; ông ấy đáng lẽ phải ngăn cản. Ai có thể nói chuyện với ông ấy? Có lẽ vẫn có thể làm điều gì đó, ít nhất là để hoãn đám cưới. Trên đường về, ông rẽ vào nhà cha xứ và hỏi thăm ông Cadwallader. May mắn là vị cha xứ đang ở nhà, và khách của ông được đưa vào phòng làm việc, nơi treo tất cả dụng cụ câu cá. Nhưng chính ông lại đang ở một căn phòng nhỏ liền kề, làm việc với bộ máy tiện của mình, và ông gọi ngài Chettam vào đó. Hai người là bạn tốt hơn bất kỳ điền chủ và mục sư nào khác trong hạt—một sự kiện đáng chú ý, hòa hợp với vẻ mặt hiền hậu của cả hai.

Mr. Cadwallader was a large man, with full lips and a sweet smile; very plain and rough in his exterior, but with that solid imperturbable ease and good-humor which is infectious, and like great grassy hills in the sunshine, quiets even an irritated egoism, and makes it rather ashamed of itself. “Well, how are you?” he said, showing a hand not quite fit to be grasped. “Sorry I missed you before. Is there anything particular? You look vexed.”

Ông Cadwallader là một người to lớn, môi dày và nụ cười hiền; bề ngoài rất mộc mạc và thô kệch, nhưng có sự thoải mái vững chãi và điềm tĩnh, cùng sự vui vẻ dễ lây, và như những ngọn đồi cỏ lớn dưới nắng, làm dịu cả cái tôi bực bội và khiến nó hơi xấu hổ với chính mình. “Thế nào, anh khỏe không?” ông nói, đưa ra bàn tay không đủ sạch để nắm. “Xin lỗi, lúc trước tôi không gặp anh được. Có chuyện gì đặc biệt không? Trông anh có vẻ bực bội.”

Sir James’s brow had a little crease in it, a little depression of the eyebrow, which he seemed purposely to exaggerate as he answered.

Nếp nhăn nhỏ trên trán ngài Chettam, một chút chau mày, mà ông dường như cố ý phóng đại khi trả lời.

“It is only this conduct of Brooke’s. I really think somebody should speak to him.”

“Chỉ là hành vi này của Brooke thôi. Tôi thật sự nghĩ nên có ai đó nói chuyện với ông ấy.”

“What? meaning to stand?” said Mr. Cadwallader, going on with the arrangement of the reels which he had just been turning. “I hardly think he means it. But where’s the harm, if he likes it? Any one who objects to Whiggery should be glad when the Whigs don’t put up the strongest fellow. They won’t overturn the Constitution with our friend Brooke’s head for a battering ram.”

“Cái gì? Định ra ứng cử à?” ông Cadwallader nói, tiếp tục sắp xếp những ống cuốn dây câu mà ông vừa tiện xong. “Tôi hầu như không nghĩ ông ấy có ý đó. Nhưng có hại gì nếu ông ấy thích? Bất cứ ai phản đối chủ nghĩa Whig đều nên mừng khi phe Whig không đưa ra ứng cử viên mạnh nhất. Họ sẽ không lật đổ Hiến pháp với cái đầu của người bạn Brooke của chúng ta làm cây đòn công thành đâu.”

“Oh, I don’t mean that,” said Sir James, who, after putting down his hat and throwing himself into a chair, had begun to nurse his leg and examine the sole of his boot with much bitterness. “I mean this marriage. I mean his letting that blooming young girl marry Casaubon.”

“Ồ, tôi không có ý đó,” ngài Chettam nói; sau khi đặt mũ xuống và ngả người vào ghế, ông bắt đầu xoa chân và xem đế ủng với vẻ cay đắng. “Ý tôi là cuộc hôn nhân này. Ý tôi là việc ông ấy để cô gái trẻ tươi tắn kia lấy Casaubon.”

“What is the matter with Casaubon? I see no harm in him—if the girl likes him.”

“Casaubon thì có chuyện gì? Tôi không thấy hại gì ở ông ấy—nếu cô gái thích ông ấy.”

“She is too young to know what she likes. Her guardian ought to interfere. He ought not to allow the thing to be done in this headlong manner. I wonder a man like you, Cadwallader—a man with daughters, can look at the affair with indifference: and with such a heart as yours! Do think seriously about it.”

“Cô ấy còn quá trẻ để biết mình thích gì. Người giám hộ phải can thiệp. Ông ấy không nên để việc này xảy ra một cách vội vã như vậy. Tôi thắc mắc một người như anh, Cadwallader—một người có con gái, lại có thể nhìn việc này thờ ơ: và với một trái tim như của anh! Hãy nghiêm túc suy nghĩ về nó.”

“I am not joking; I am as serious as possible,” said the Rector, with a provoking little inward laugh. “You are as bad as Elinor. She has been wanting me to go and lecture Brooke; and I have reminded her that her friends had a very poor opinion of the match she made when she married me.”

“Tôi không đùa đâu; tôi nghiêm túc hết mức,” vị cha xứ nói, với một tiếng cười nhỏ đầy khiêu khích trong bụng. “Anh cũng y như Elinor. Cô ấy cứ muốn tôi đến giảng cho Brooke một bài; và tôi đã nhắc cô ấy rằng bạn bè cô ấy đã có ý kiến rất tệ về cuộc hôn nhân cô ấy chọn khi lấy tôi.”

“But look at Casaubon,” said Sir James, indignantly. “He must be fifty, and I don’t believe he could ever have been much more than the shadow of a man. Look at his legs!”

“Nhưng hãy nhìn Casaubon,” ngài Chettam nói, phẫn nộ. “Ông ta phải năm mươi tuổi, và tôi không tin ông ta từng có thể là gì hơn cái bóng của một người đàn ông. Nhìn đôi chân ông ta kìa!”

“Confound you handsome young fellows! you think of having it all your own way in the world. You don’t understand women. They don’t admire you half so much as you admire yourselves. Elinor used to tell her sisters that she married me for my ugliness—it was so various and amusing that it had quite conquered her prudence.”

“Đồ quỷ mấy anh chàng trẻ đẹp! Các anh tưởng mình có thể được mọi thứ theo ý trên đời. Các anh không hiểu đàn bà. Họ chẳng ngưỡng mộ các anh bằng một nửa mức các anh ngưỡng mộ chính mình. Elinor từng kể với các em gái cô ấy rằng cô ấy lấy tôi vì cái xấu xí của tôi—nó đa dạng và vui đến mức đã chinh phục hoàn toàn sự thận trọng của cô ấy.”

“You! it was easy enough for a woman to love you. But this is no question of beauty. I don’t like Casaubon.” This was Sir James’s strongest way of implying that he thought ill of a man’s character.

“Anh! Với phụ nữ thì yêu anh cũng dễ thôi. Nhưng đây không phải vấn đề về nhan sắc. Tôi không thích Casaubon.” Đây là cách mạnh nhất để ngài Chettam ngụ ý rằng ông nghĩ xấu về tính cách một người.

“Why? what do you know against him?” said the Rector laying down his reels, and putting his thumbs into his armholes with an air of attention.

“Tại sao? Anh biết gì chống lại ông ấy?” vị cha xứ nói, đặt ống cuốn dây câu xuống và đút ngón cái vào nách áo với vẻ chăm chú.

Sir James paused. He did not usually find it easy to give his reasons: it seemed to him strange that people should not know them without being told, since he only felt what was reasonable. At last he said—

Ngài Chettam dừng lại. Ông không thường thấy dễ dàng để đưa ra lý do của mình: ông thấy lạ là người ta không biết chúng mà không cần ai nói, vì ông chỉ cảm nhận điều hợp lý. Cuối cùng ông nói—

“Now, Cadwallader, has he got any heart?”

“Này, Cadwallader, ông ta có trái tim không?”

“Well, yes. I don’t mean of the melting sort, but a sound kernel, that you may be sure of. He is very good to his poor relations: pensions several of the women, and is educating a young fellow at a good deal of expense. Casaubon acts up to his sense of justice. His mother’s sister made a bad match—a Pole, I think—lost herself—at any rate was disowned by her family. If it had not been for that, Casaubon would not have had so much money by half. I believe he went himself to find out his cousins, and see what he could do for them. Every man would not ring so well as that, if you tried his metal. You would, Chettam; but not every man.”

“Có chứ. Ý tôi không phải kiểu dễ xúc động, mà là một lõi vững chắc, mà anh có thể yên tâm. Ông ấy rất tốt với những người thân nghèo khó: trợ cấp cho vài người phụ nữ, và đang nuôi dạy một chàng trai trẻ với chi phí không nhỏ. Casaubon sống đúng với ý thức công bằng của mình. Dì của mẹ ông ấy đã lấy một cuộc hôn nhân tệ—một người Ba Lan, tôi nghĩ—và sa ngã; dù sao gia đình cũng đã từ mặt bà. Nếu không vì chuyện đó, Casaubon sẽ chỉ có được chưa đến một nửa số tiền ấy. Tôi tin ông ấy tự đi tìm những người anh em họ và xem mình có thể làm gì cho họ. Không phải người nào cũng kêu vang được như thế nếu anh thử kiểm tra chất liệu của họ. Anh thì có, Chettam; nhưng không phải ai cũng vậy.”

“I don’t know,” said Sir James, coloring. “I am not so sure of myself.” He paused a moment, and then added, “That was a right thing for Casaubon to do. But a man may wish to do what is right, and yet be a sort of parchment code. A woman may not be happy with him. And I think when a girl is so young as Miss Brooke is, her friends ought to interfere a little to hinder her from doing anything foolish. You laugh, because you fancy I have some feeling on my own account. But upon my honor, it is not that. I should feel just the same if I were Miss Brooke’s brother or uncle.”

“Tôi không biết,” ngài Chettam nói, đỏ mặt. “Tôi không chắc về chính mình như vậy.” Ông dừng một lát rồi thêm: “Casaubon làm như thế là đúng. Nhưng một người có thể muốn làm điều đúng mà vẫn là một bộ luật cứng nhắc như giấy da. Một người phụ nữ có thể không hạnh phúc với anh ta. Và tôi nghĩ khi một cô gái còn trẻ như cô Brooke, bạn bè cô ấy nên can thiệp một chút để ngăn cô làm điều dại dột. Anh cười, vì anh tưởng tôi có cảm xúc riêng. Nhưng xin thề với danh dự, không phải vậy. Tôi cũng sẽ cảm thấy y như thế nếu tôi là anh trai hay chú của cô Brooke.”

“Well, but what should you do?”

“Vậy thì ông nên làm gì?”

“I should say that the marriage must not be decided on until she was of age. And depend upon it, in that case, it would never come off. I wish you saw it as I do—I wish you would talk to Brooke about it.”

“Tôi nghĩ hôn nhân không được quyết định cho đến khi cô ấy đủ tuổi. Và anh cứ tin đi, trong trường hợp đó, nó sẽ không bao giờ thành. Tôi ước anh nhìn nó như tôi—ước anh nói chuyện với Brooke về việc này.”

Sir James rose as he was finishing his sentence, for he saw Mrs. Cadwallader entering from the study. She held by the hand her youngest girl, about five years old, who immediately ran to papa, and was made comfortable on his knee.

Ngài Chettam đứng dậy khi đang nói dở câu, vì ông thấy bà Cadwallader bước vào từ thư phòng. Bà dắt theo đứa con gái út khoảng năm tuổi, và đứa bé lập tức chạy đến chỗ cha, được bế ngồi lên đầu gối cho thoải mái.

“I hear what you are talking about,” said the wife. “But you will make no impression on Humphrey. As long as the fish rise to his bait, everybody is what he ought to be. Bless you, Casaubon has got a trout-stream, and does not care about fishing in it himself: could there be a better fellow?”

“Tôi nghe các anh đang nói chuyện gì,” người vợ nói. “Nhưng anh sẽ chẳng làm Humphrey lay chuyển được đâu. Chừng nào cá còn cắn mồi của ông ấy, thì ai cũng là điều họ phải là. Trời ơi, Casaubon có một dòng suối nuôi cá hồi, và chẳng bao giờ tự mình câu ở đó: còn ai tốt hơn thế nữa?”

“Well, there is something in that,” said the Rector, with his quiet, inward laugh. “It is a very good quality in a man to have a trout-stream.”

“Vậy thì cũng có lý,” vị cha xứ nói, cười khẽ trong bụng. “Có một dòng suối cá hồi là một phẩm chất rất tốt ở một người đàn ông.”

“But seriously,” said Sir James, whose vexation had not yet spent itself, “don’t you think the Rector might do some good by speaking?”

“Nhưng nghiêm túc đấy,” ngài Chettam nói, sự bực bội của ông chưa nguôi, “anh không nghĩ cha xứ có thể làm được điều gì tốt nếu lên tiếng sao?”

“Oh, I told you beforehand what he would say,” answered Mrs. Cadwallader, lifting up her eyebrows. “I have done what I could: I wash my hands of the marriage.”

“Ồ, tôi đã nói trước với anh ông ấy sẽ nói gì rồi,” bà Cadwallader đáp, nhướng mày. “Tôi đã làm những gì tôi có thể: tôi rửa tay trước cuộc hôn nhân này.”

“In the first place,” said the Rector, looking rather grave, “it would be nonsensical to expect that I could convince Brooke, and make him act accordingly. Brooke is a very good fellow, but pulpy; he will run into any mould, but he won’t keep shape.”

“Trước hết,” vị cha xứ nói, có vẻ khá nghiêm trang, “thật vô lý nếu mong tôi thuyết phục được Brooke và khiến ông ấy hành động theo. Brooke là một người rất tốt, nhưng mềm nhũn; ông ấy sẽ đổ vào bất cứ khuôn nào, nhưng không giữ được hình dạng.”

“He might keep shape long enough to defer the marriage,” said Sir James.

“Ông ấy có thể giữ hình dạng đủ lâu để hoãn đám cưới,” ngài Chettam nói.

“But, my dear Chettam, why should I use my influence to Casaubon’s disadvantage, unless I were much surer than I am that I should be acting for the advantage of Miss Brooke? I know no harm of Casaubon. I don’t care about his Xisuthrus and Fee-fo-fum and the rest; but then he doesn’t care about my fishing-tackle. As to the line he took on the Catholic Question, that was unexpected; but he has always been civil to me, and I don’t see why I should spoil his sport. For anything I can tell, Miss Brooke may be happier with him than she would be with any other man.”

“Nhưng Chettam thân mến, sao tôi phải dùng ảnh hưởng của mình gây bất lợi cho Casaubon, trừ khi tôi chắc chắn hơn nhiều rằng mình đang hành động vì lợi ích của cô Brooke? Tôi không biết điều gì xấu về Casaubon. Tôi không quan tâm đến Xisuthrus và Fee-fo-fum của ông ấy cùng những thứ khác; nhưng ông ấy cũng chẳng quan tâm đến đồ câu của tôi. Còn về lập trường ông ấy đưa ra trong Vấn đề Công giáo thì quả là bất ngờ; nhưng ông ấy luôn lịch thiệp với tôi, và tôi không thấy tại sao tôi lại phá thú vui của ông ấy. Theo những gì tôi biết, cô Brooke có thể hạnh phúc với ông ấy hơn bất kỳ người đàn ông nào khác.”

“Humphrey! I have no patience with you. You know you would rather dine under the hedge than with Casaubon alone. You have nothing to say to each other.”

“Humphrey! Tôi chịu anh thật. Anh biết anh thà ăn tối dưới hàng rào còn hơn ăn một mình với Casaubon. Hai người chẳng có gì để nói với nhau.”

“What has that to do with Miss Brooke’s marrying him? She does not do it for my amusement.”

“Điều đó liên quan gì đến việc cô Brooke lấy ông ấy? Cô ấy làm vậy không phải để giải trí cho tôi.”

“He has got no good red blood in his body,” said Sir James.