Cái chết của Ivan Ilyich

Vì sao đáng đọc

The Death of Ivan Ilyich là một truyện vừa ngắn về một người đang chết và những người xung quanh không muốn nói chuyện đó. Tolstoy đưa một vị thẩm phán từ tham vọng xã hội tới phòng bệnh, và cuốn sách đầy những điều người đọc hôm nay nhận ra ngay: bác sĩ nói bằng những câu chữ dè dặt, người thân lo xoa dịu sự khó chịu của chính mình, người bệnh hiểu nhiều hơn những gì được nói. Tác phẩm còn sống vì nó không coi cái chết là chuyện xa xôi. Vị thẩm phán là người bình thường, thậm chí có lúc dễ mến, và chính sự bình thường ấy khiến hoàn cảnh của ông giống hoàn cảnh của bất kỳ ai.

Truyện ra đời năm 1886, sau cuộc khủng hoảng tinh thần mà Tolstoy kể trong A Confession (1882) và sau bước ngoặt sang những trước tác đạo đức Kitô giáo của những năm cuối đời. Các triết gia đã mượn nó: Being and Time (1927) của Martin Heidegger dẫn truyện như minh họa cho “hiện hữu hướng về cái chết”, còn Vladimir Nabokov, người từng giảng về truyện, đọc cuộc đời phí hoài của Ivan như một cái chết trong lúc còn sống. Truyện cũng đi vào điện ảnh. Ikiru (1952) của Akira Kurosawa nằm trong số các bản chuyển thể, tiếp theo là A Simple Death (1985) của Alexander Kaidanovsky và Living (2022) của Oliver Hermanus. Bản tiếng Anh đầu tiên xuất hiện năm 1902.

Khi đọc, hãy xem ai nói thật và ai không. Hầu hết nhân vật nói bằng ngôn ngữ quy ước; ngoại lệ là Gerasim, người hầu coi bệnh của Ivan đơn giản là điều đang xảy ra, và làm phần việc chăm sóc thân thể. Hãy để ý cách Tolstoy rút ngắn thời gian khi bệnh tiến triển, và nỗi đau, sự cô độc bóc dần từng thói quen suy nghĩ của vị thẩm phán. Phần kết lặng và trả lời một câu hỏi mà cuốn sách đã dồn lên từ đầu. Với độc giả châu Á, phim Ikiru của Kurosawa là một người bạn đồng hành đáng xem.

Phần giới thiệu do LitMundi soạn với sự hỗ trợ của AI và đối chiếu với các nguồn dưới đây.