Rashōmon

Vì sao đáng đọc

La Sinh Môn là truyện ngắn đặt dưới một cổng thành đổ nát ở Kyoto tàn phá, nơi những thi thể vô chủ đôi khi bị vứt bỏ. Một gia nhân vừa bị đuổi việc phải quyết định: chết đói cho lương thiện, hay thành kẻ trộm. Câu hỏi nghe đã cũ, và Akutagawa làm nó cụ thể: mưa, cơn đói, một một bà lão, chiếc thang và một ngọn lửa nhỏ. Truyện nói về việc một niềm tin có thể đổi nhanh đến mức nào khi điều kiện nuôi dưỡng nó biến mất, và nó vẫn sống vì sự đổi thay ấy xảy ra trong vài phút của một cảnh chứ không trong một bài diễn thuyết. Nó cũng là truyện rất ngắn, dựng chặt, đáng đọc lại.

Akutagawa đăng truyện năm 1915 trên tạp chí Teikoku Bungaku, dựa trên các truyện trong tuyển tập Konjaku Monogatarishū thế kỷ 12. Theo Wikipedia tiếng Anh, bạn bè ông phần lớn chê truyện, và danh tiếng đến một năm sau: sau Cái mũi (1916), Natsume Sōseki viết thư khen ông. Giải Akutagawa được người bạn Kikuchi Kan lập năm 1935 để tôn vinh các cây bút mới. Nhan đề này nổi tiếng ở nước ngoài hơn nhờ phim Rashomon (1950) của Akira Kurosawa; nhưng phim chủ yếu dựa trên một truyện khác của Akutagawa là Trong bụi rậm, và chỉ lấy tên cùng cảnh khung ở cổng từ truyện này. Đọc nguyên tác sẽ thấy truyện chứa rất ít phần của phim, và chứa nhiều điều của riêng nó.

Khi đọc, hãy để ý cách dùng thời tiết và bối cảnh: mưa, hoàng hôn, đàn quạ, cổng thành mục nát và việc leo lên gác đều là một phần của lập luận. Hãy để ý suy nghĩ của gia nhân, đi từng bước nhỏ trong khi truyện chạy nhanh, và để ý ai nói câu cuối. Tiếng Nhật của Akutagawa nhanh gọn và hơi mỉa mai, và truyện viết bằng giọng hiện đại về một thế giới trung đại. Người Việt có thể biết nhan đề này là La Sinh Môn; truyện đáng đem so với bộ phim mượn tên nó. Lưu ý nội dung: có miêu tả thi thể, và giọng truyện ảm đạm.

Phần giới thiệu do LitMundi soạn với sự hỗ trợ của AI và đối chiếu với các nguồn dưới đây.