Michael Kohlhaas

Aus einer alten Chronik (1810)

Trích một cuốn biên niên cũ (1810)

An den Ufern der Havel lebte, um die Mitte des sechzehnten Jahrhunderts, ein Roßhändler, namens Michael Kohlhaas, Sohn eines Schulmeisters, einer der rechtschaffensten zugleich und entsetzlichsten Menschen seiner Zeit.—Dieser außerordentliche Mann würde, bis in sein dreißigstes Jahr für das Muster eines guten Staatsbürgers haben gelten können. Er besaß in einem Dorfe, das noch von ihm den Namen führt, einen Meierhof, auf welchem er sich durch sein Gewerbe ruhig ernährte; die Kinder, die ihm sein Weib schenkte, erzog er, in der Furcht Gottes, zur Arbeitsamkeit und Treue; nicht einer war unter seinen Nachbarn, der sich nicht seiner Wohltätigkeit, oder seiner Gerechtigkeit erfreut hätte; kurz, die Welt würde sein Andenken haben segnen müssen, wenn er in einer Tugend nicht ausgeschweift hätte. Das Rechtgefühl aber machte ihn zum Räuber und Mörder.

Bên bờ sông Havel, vào giữa thế kỷ mười sáu, có một người lái ngựa tên là Michael Kohlhaas, con trai một thầy giáo làng, một trong những con người vừa ngay thẳng nhất vừa khủng khiếp nhất của thời ông.—Con người phi thường ấy, cho đến năm ba mươi tuổi, hẳn có thể được coi là mẫu mực của một công dân tốt. Trong một ngôi làng đến nay vẫn còn mang tên ông, ông có một trang trại, nhờ nghề buôn bán mà sống yên ổn; những đứa con vợ ông sinh cho, ông dạy dỗ trong lòng kính sợ Chúa, thành những người siêng làm và trung tín; trong đám láng giềng không có một ai mà không được hưởng lòng hảo tâm hay sự công bằng của ông; tóm lại, thế gian hẳn đã phải chúc phúc cho ký ức về ông, nếu ông không thái quá trong một đức tính. Nhưng chính cảm thức về lẽ phải đã biến ông thành kẻ cướp và kẻ giết người.

Er ritt einst, mit einer Koppel junger Pferde, wohlgenährt alle und glänzend, ins Ausland, und überschlug eben, wie er den Gewinst, den er auf den Märkten damit zu machen hoffte, anlegen wolle: teils, nach Art guter Wirte, auf neuen Gewinst, teils aber auch auf den Genuß der Gegenwart: als er an die Elbe kam, und bei einer stattlichen Ritterburg, auf sächsischem Gebiete, einen Schlagbaum traf, den er sonst auf diesem Wege nicht gefunden hatte. Er hielt, in einem Augenblick, da eben der Regen heftig stürmte, mit den Pferden still, und rief den Schlagwärter, der auch bald darauf, mit einem grämlichen Gesicht, aus dem Fenster sah. Der Roßhändler sagte, daß er ihm öffnen solle. Was gibts hier Neues? fragte er, da der Zöllner, nach einer geraumen Zeit, aus dem Hause trat. Landesherrliches Privilegium, antwortete dieser, indem er aufschloß: dem Junker Wenzel von Tronka verliehen.—So, sagte Kohlhaas. Wenzel heißt der Junker? und sah sich das Schloß an, das mit glänzenden Zinnen über das Feld blickte. Ist der alte Herr tot?—Am Schlagfluß gestorben, erwiderte der Zöllner, indem er den Baum in die Höhe ließ.—Hm! Schade! versetzte Kohlhaas. Ein würdiger alter Herr, der seine Freude am Verkehr der Menschen hatte, Handel und Wandel, wo er nur vermochte, forthalf, und einen Steindamm einst bauen ließ, weil mir eine Stute, draußen, wo der Weg ins Dorf geht, das Bein gebrochen. Nun! Was bin ich schuldig?—fragte er; und holte die Groschen, die der Zollwärter verlangte, mühselig unter dem im Winde flatternden Mantel hervor. "Ja, Alter", setzte er noch hinzu, da dieser: hurtig! hurtig! murmelte, und über die Witterung fluchte: "wenn der Baum im Walde stehen geblieben wäre, wärs besser gewesen, für mich und Euch"; und damit gab er ihm das Geld und wollte reiten. Er war aber noch kaum unter den Schlagbaum gekommen, als eine neue Stimme schon: halt dort, der Roßkamm! hinter ihm vom Turm erscholl, und er den Burgvogt ein Fenster zuwerfen und zu ihm herabeilen sah. Nun, was gibts Neues? fragte Kohlhaas bei sich selbst, und hielt mit den Pferden an. Der Burgvogt, indem er sich noch eine Weste über seinen weitläufigen Leib zuknüpfte, kam, und fragte, schief gegen die Witterung gestellt, nach dem Paßschein.—Kohlhaas fragte: der Paßschein? Er sagte ein wenig betreten, daß er, soviel er wisse, keinen habe; daß man ihm aber nur beschreiben möchte, was dies für ein Ding des Herrn sei: so werde er vielleicht zufälligerweise damit versehen sein. Der Schloßvogt, indem er ihn von der Seite ansah, versetzte, daß ohne einen landesherrlichen Erlaubnisschein, kein Roßkamm mit Pferden über die Grenze gelassen würde. Der Roßkamm versicherte, daß er siebzehn Mal in seinem Leben, ohne einen solchen Schein, über die Grenze gezogen sei; daß er alle landesherrlichen Verfügungen, die sein Gewerbe angingen, genau kennte; daß dies wohl nur ein Irrtum sein würde, wegen dessen er sich zu bedenken bitte, und daß man ihn, da seine Tagereise lang sei, nicht länger unnützer Weise hier aufhalten möge. Doch der Vogt erwiderte, daß er das achtzehnte Mal nicht durchschlüpfen würde, daß die Verordnung deshalb erst neuerlich erschienen wäre, und daß er entweder den Paßschein noch hier lösen, oder zurückkehren müsse, wo er hergekommen sei. Der Roßhändler, den diese ungesetzlichen Erpressungen zu erbittern anfingen, stieg, nach einer kurzen Besinnung, vom Pferde, gab es einem Knecht, und sagte, daß er den Junker von Tronka selbst darüber sprechen würde. Er ging auch auf die Burg; der Vogt folgte ihm, indem er von filzigen Geldraffern und nützlichen Aderlässen derselben murmelte; und beide traten, mit ihren Blicken einander messend, in den Saal. Es traf sich, daß der Junker eben, mit einigen muntern Freunden, beim Becher saß, und, um eines Schwanks willen, ein unendliches Gelächter unter ihnen erscholl, als Kohlhaas, um seine Beschwerde anzubringen, sich ihm näherte. Der Junker fragte, was er wolle; die Ritter, als sie den fremden Mann erblickten, wurden still; doch kaum hatte dieser sein Gesuch, die Pferde betreffend, angefangen, als der ganze Troß schon: Pferde? Wo sind sie? ausrief, und an die Fenster eilte, um sie zu betrachten. Sie flogen, da sie die glänzende Koppel sahen, auf den Vorschlag des Junkers, in den Hof hinab; der Regen hatte aufgehört; Schloßvogt und Verwalter und Knechte versammelten sich um sie, und alle musterten die Tiere. Der eine lobte den Schweißfuchs mit der Blesse, dem andern gefiel der Kastanienbraune, der dritte streichelte den Schecken mit schwarzgelben Flecken; und alle meinten, daß die Pferde wie Hirsche wären, und im Lande keine bessern gezogen würden. Kohlhaas erwiderte munter, daß die Pferde nicht besser wären, als die Ritter, die sie reiten sollten; und forderte sie auf, zu kaufen. Der Junker, den der mächtige Schweißhengst sehr reizte, befragte ihn auch um den Preis; der Verwalter lag ihm an, ein Paar Rappen zu kaufen, die er, wegen Pferdemangels, in der Wirtschaft gebrauchen zu können glaubte; doch als der Roßkamm sich erklärt hatte, fanden die Ritter ihn zu teuer, und der Junker sagte, daß er nach der Tafelrunde reiten und sich den König Arthur aufsuchen müsse, wenn er die Pferde so anschlage. Kohlhaas, der den Schloßvogt und den Verwalter, indem sie sprechende Blicke auf die Rappen warfen, mit einander flüstern sah, ließ es, aus einer dunkeln Vorahndung, an nichts fehlen, die Pferde an sie los zu werden. Er sagte zum Junker: "Herr, die Rappen habe ich vor sechs Monaten für 25 Goldgülden gekauft; gebt mir 30, so sollt Ihr sie haben." Zwei Ritter, die neben dem Junker standen, äußerten nicht undeutlich, daß die Pferde wohl so viel wert wären; doch der Junker meinte, daß er für den Schweißfuchs wohl, aber nicht eben für die Rappen, Geld ausgeben möchte, und machte Anstalten, aufzubrechen; worauf Kohlhaas sagte, er würde vielleicht das nächste Mal, wenn er wieder mit seinen Gaulen durchzöge, einen Handel mit ihm machen; sich dem Junker empfahl, und die Zügel seines Pferdes ergriff, um abzureisen. In diesem Augenblick trat der Schloßvogt aus dem Haufen vor, und sagte, er höre, daß er ohne einen Paßschein nicht reisen dürfe. Kohlhaas wandte sich und fragte den Junker, ob es denn mit diesem Umstand, der sein ganzes Gewerbe zerstöre, in der Tat seine Richtigkeit habe? Der Junker antwortete, mit einem verlegnen Gesicht, indem er abging: ja, Kohlhaas, den Paß mußt du lösen. Sprich mit dem Schloßvogt, und zieh deiner Wege. Kohlhaas versicherte ihn, daß es gar nicht seine Absicht sei, die Verordnungen, die wegen Ausführung der Pferde bestehen möchten, zu umgehen; versprach, bei seinem Durchzug durch Dresden, den Paß in der Geheimschreiberei zu lösen, und bat, ihn nur diesmal, da er von dieser Forderung durchaus nichts gewußt, ziehen zu lassen. Nun! sprach der Junker, da eben das Wetter wieder zu stürmen anfing, und seine dürren Glieder durchsauste: laßt den Schlucker laufen. Kommt! sagte er zu den Rittern, kehrte sich um, und wollte nach dem Schlosse gehen. Der Schloßvogt sagte, zum Junker gewandt, daß er wenigstens ein Pfand, zur Sicherheit, daß er den Schein lösen würde, zurücklassen müsse. Der Junker blieb wieder unter dem Schloßtor stehen. Kohlhaas fragte, welchen Wert er denn, an Geld oder an Sachen, zum Pfande, wegen der Rappen, zurücklassen solle? Der Verwalter meinte, in den Bart murmelnd, er könne ja die Rappen selbst zurücklassen. Allerdings, sagte der Schloßvogt, das ist das Zweckmäßigste; ist der Paß gelöst, so kann er sie zu jeder Zeit wieder abholen. Kohlhaas, über eine so unverschämte Forderung betreten, sagte dem Junker, der sich die Wamsschöße frierend vor den Leib hielt, daß er die Rappen ja verkaufen wolle; doch dieser, da in demselben Augenblick ein Windstoß eine ganze Last von Regen und Hagel durchs Tor jagte, rief, um der Sache ein Ende zu machen: wenn er die Pferde nicht loslassen will, so schmeißt ihn wieder über den Schlagbaum zurück; und ging ab. Der Roßkamm, der wohl sah, daß er hier der Gewalttätigkeit weichen mußte, entschloß sich, die Forderung, weil doch nichts anders übrig blieb, zu erfüllen; spannte die Rappen aus, und führte sie in einen Stall, den ihm der Schloßvogt anwies. Er ließ einen Knecht bei ihnen zurück, versah ihn mit Geld, ermahnte ihn, die Pferde, bis zu seiner Zurückkunft, wohl in acht zu nehmen, und setzte seine Reise, mit dem Rest der Koppel, halb und halb ungewiß, ob nicht doch wohl, wegen aufkeimender Pferdezucht, ein solches Gebot, im Sächsischen, erschienen sein könne nach Leipzig, wo er auf die Messe wollte, fort.

Có lần ông cưỡi ngựa, dẫn theo một đàn ngựa non, con nào cũng béo tốt và bóng loáng, sang nước ngoài, và đang tính xem số lãi ông hy vọng kiếm được từ chúng ở các phiên chợ sẽ dùng vào việc gì: một phần, theo cách của những người chủ nhà khôn ngoan, để sinh thêm lãi mới, nhưng một phần cũng để hưởng thụ cái hiện tại: thì ông tới sông Elbe, và bên một tòa lâu đài hiệp sĩ đồ sộ, trên lãnh thổ xứ Sachsen, gặp một thanh chắn đường mà trước đây đi lối này ông chưa từng thấy. Đúng lúc mưa đang quật dữ dội, ông dừng ngựa lại, gọi người gác chắn, và chẳng bao lâu sau người này cũng ló ra cửa sổ, vẻ mặt cau có. Người lái ngựa bảo hắn mở chắn. Ở đây có chuyện gì mới thế? ông hỏi, khi người giữ trạm thuế, sau một lúc khá lâu, bước ra khỏi nhà. Đặc quyền do lãnh chúa ban, hắn đáp, vừa mở khóa: ban cho Junker Wenzel von Tronka.—Thế à, Kohlhaas nói. Junker ấy tên là Wenzel? và ông ngắm tòa lâu đài, nơi những lỗ châu mai lấp lánh nhìn ra cánh đồng. Ông cụ chết rồi sao?—Chết vì đột quỵ, người giữ trạm thuế đáp, vừa kéo thanh chắn lên.—Hừm! Tiếc thật! Kohlhaas nói. Một ông cụ đáng kính, thích giao thiệp với người ta, hễ làm được là giúp việc buôn bán đi lại, có lần còn cho đắp một con đường đá vì một con ngựa cái của tôi đã gãy chân ngoài kia, chỗ đường rẽ vào làng. Thôi! Tôi nợ bao nhiêu?—ông hỏi; và vất vả lôi từ dưới tấm áo choàng đang bay phần phật trong gió ra mấy đồng groschen mà người gác chắn đòi. “Phải, ông già ạ”, ông còn nói thêm, khi hắn lầm bầm: nhanh lên! nhanh lên! và chửi rủa thời tiết: “giá cái thanh chắn này cứ để nguyên trong rừng thì tốt hơn, cho tôi lẫn cho ông”; nói đoạn ông đưa tiền cho hắn và toan cưỡi đi. Nhưng ông chưa kịp qua khỏi thanh chắn thì từ trên tháp, sau lưng ông đã vang lên một giọng khác: đứng lại đó, tên lái ngựa! và ông thấy viên quản lâu đài đóng sập một cửa sổ rồi vội vã chạy xuống chỗ ông. Nào, lại có chuyện gì mới đây? Kohlhaas tự hỏi, và dừng đàn ngựa. Viên quản lâu đài, vừa cài lại một cái áo gilê trên thân hình đồ sộ, bước tới, người nghiêng nghiêng chống cơn mưa gió, và hỏi giấy thông hành.—Kohlhaas hỏi lại: giấy thông hành ư? Ông hơi lúng túng nói rằng theo chỗ ông biết thì ông không có; nhưng nếu người ta chịu tả cho ông nghe thứ ấy là cái gì, thì may ra tình cờ ông lại có cũng nên. Viên quản lâu đài, liếc xéo ông, đáp rằng không có giấy phép của lãnh chúa thì không tên lái ngựa nào được dẫn ngựa qua biên giới. Người lái ngựa quả quyết rằng trong đời ông đã mười bảy lần qua biên giới mà không có thứ giấy ấy; rằng ông biết rõ mọi sắc lệnh của lãnh chúa liên quan đến nghề của mình; rằng việc này hẳn chỉ là một sự nhầm lẫn, ông xin ông ta suy xét lại, và vì đường đi trong ngày của ông còn dài, xin đừng giữ ông lại đây vô ích nữa. Nhưng viên quản lâu đài đáp rằng lần thứ mười tám thì ông ta sẽ không lẻn qua được, rằng sắc lệnh này mới ban hành gần đây, và rằng ông phải mua giấy thông hành ngay tại đây, hoặc quay về nơi mình đã đến. Người lái ngựa, bắt đầu phẫn uất vì những vụ vòi tiền trái luật này, sau một lúc suy nghĩ ngắn thì xuống ngựa, giao ngựa cho một người làm, và nói rằng chính ông sẽ đích thân bàn chuyện đó với Junker Tronka. Ông đi vào lâu đài thật; viên quản theo sau, lầm bầm về những kẻ bủn xỉn hám tiền và những lần rút máu bổ ích cho bọn chúng; và cả hai bước vào sảnh, mắt nhìn nhau đo đếm. Chuyện xảy ra là Junker đang ngồi với mấy người bạn vui tính bên chén rượu, và vì một câu đùa nào đó mà tiếng cười vô tận đang nổ ra giữa họ, thì Kohlhaas tiến lại gần để trình bày lời than phiền. Junker hỏi ông muốn gì; các hiệp sĩ, thấy một người lạ, liền lặng đi; nhưng ông chưa kịp mở lời về việc đàn ngựa thì cả bọn đã đồng thanh kêu: ngựa? Ở đâu? và chạy ùa ra cửa sổ để ngắm. Thấy đàn ngựa bóng loáng, theo đề nghị của Junker họ ào xuống sân; mưa đã tạnh; quản lâu đài, viên quản lý và đám người làm xúm quanh đàn ngựa, ai nấy xem xét từng con. Người này khen con ngựa hồng đốm trán, người kia ưng con màu hạt dẻ, người thứ ba vuốt ve con ngựa vá đốm vàng đen; và tất cả đều bảo ngựa này như nai, và trong xứ không ai nuôi được con nào hơn. Kohlhaas vui vẻ đáp rằng ngựa không hơn gì những hiệp sĩ sẽ cưỡi chúng; và mời họ mua. Junker, bị con ngựa đực hồng lực lưỡng làm xiêu lòng, cũng hỏi giá; viên quản lý thì nài ông ta mua một đôi ngựa ô, vì thiếu ngựa trong việc đồng áng nên hắn tưởng dùng được; nhưng khi người lái ngựa nói rõ giá, các hiệp sĩ thấy đắt quá, và Junker nói rằng nếu định giá ngựa như vậy thì ông ta phải đi tới Bàn Tròn mà tìm vua Arthur. Kohlhaas, thấy viên quản lâu đài và viên quản lý thì thầm với nhau trong khi liếc những cái nhìn đầy ý nghĩa vào hai con ngựa ô, vì một linh cảm mơ hồ nào đó mà không bỏ sót điều gì để gỡ hai con ấy ra khỏi tay mình. Ông nói với Junker: “Thưa ngài, hai con ngựa ô này tôi mua cách đây sáu tháng với giá 25 đồng gulden vàng; ngài trả tôi 30 thì ngài lấy.” Hai hiệp sĩ đứng cạnh Junker nói không mập mờ rằng ngựa chắc đáng giá chừng ấy; nhưng Junker bảo rằng con ngựa đực hồng thì ông ta sẵn lòng chi tiền, còn hai con ngựa ô thì không hẳn; và làm ra vẻ muốn đi; thế là Kohlhaas nói có lẽ lần tới, khi lại dắt đám ngựa của mình đi qua, ông sẽ giao dịch với ngài; ông chào Junker, và nắm lấy dây cương con ngựa của mình để lên đường. Đúng lúc ấy quản lâu đài từ trong đám đông bước ra, nói rằng nghe đâu ông không được đi nếu không có giấy thông hành. Kohlhaas quay lại và hỏi Junker xem trong thực tế có đúng như vậy không, cái điều kiện phá hỏng cả nghề của ông? Junker đáp, với vẻ mặt bối rối, vừa quay đi: ừ, Kohlhaas, giấy thông hành thì ngươi phải mua. Nói với quản lâu đài đi, rồi cứ đi đường của ngươi. Kohlhaas bảo đảm với ông ta rằng ông hoàn toàn không có ý lách những sắc lệnh có thể đang tồn tại về việc đưa ngựa ra ngoài; hứa khi đi qua Dresden sẽ mua giấy ở Phòng thư ký mật, và xin chỉ lần này cho ông đi, vì ông hoàn toàn không biết có đòi hỏi ấy. Thôi! Junker nói, đúng lúc thời tiết lại nổi cơn bão và gió rít xuyên qua tứ chi gầy guộc của ông ta: thả thằng nghèo kiết ấy đi. Đi nào! ông ta bảo các hiệp sĩ, quay người, định đi vào lâu đài. Viên quản lâu đài, quay về phía Junker, nói rằng ít nhất ông ta phải để lại một vật cầm, bảo đảm rằng sẽ mua giấy. Junker lại đứng lại dưới cổng lâu đài. Kohlhaas hỏi, vậy ông phải để lại vật cầm giá trị bao nhiêu, bằng tiền hay bằng đồ, vì hai con ngựa ô? Viên quản lý lầm bầm trong râu rằng ông ta cứ để lại chính hai con ngựa ô là được. Dĩ nhiên rồi, viên quản lâu đài nói, thế là hợp lý nhất; khi giấy thông hành đã mua xong, ông ta có thể lấy chúng về bất cứ lúc nào. Kohlhaas, sững sờ trước một đòi hỏi trơ trẽn như vậy, nói với Junker, lúc ấy đang run rét kéo vạt áo chẽn che bụng, rằng ông sẵn lòng bán hai con ngựa ô; nhưng ông ta, vì đúng lúc ấy một cơn gió giật quất cả một đợt mưa đá qua cổng, liền kêu để chấm dứt chuyện: nếu nó không chịu buông ngựa ra thì quẳng nó trở lại qua thanh chắn đi; và bỏ đi. Người lái ngựa, thấy rõ ở đây mình buộc phải nhường bạo lực, quyết định đáp ứng đòi hỏi vì không còn cách nào khác; ông tháo cương hai con ngựa ô, dắt vào một chuồng do viên quản lâu đài chỉ cho. Ông để một người làm ở lại với chúng, đưa tiền cho anh ta, dặn phải trông nom ngựa cho cẩn thận cho tới khi ông trở lại, rồi tiếp tục chuyến đi tới Leipzig, nơi ông định dự phiên hội chợ, cùng số ngựa còn lại, nửa ngờ nửa tin rằng biết đâu ở xứ Sachsen, vì nghề nuôi ngựa đang nảy nở, thật sự đã ban ra một lệnh như thế.

In Dresden, wo er, in einer der Vorstädte der Stadt, ein Haus mit einigen Ställen besaß, weil er von hier aus seinen Handel auf den kleineren Märkten des Landes zu bestreiten pflegte, begab er sich, gleich nach seiner Ankunft, auf die Geheimschreiberei, wo er von den Räten, deren er einige kannte, erfuhr, was ihm allerdings sein erster Glaube schon gesagt hatte, daß die Geschichte von dem Paßschein ein Märchen sei. Kohlhaas, dem die mißvergnügten Räte, auf sein Ansuchen, einen schriftlichen Schein über den Ungrund derselben gaben, lächelte über den Witz des dürren Junkers, obschon er noch nicht recht einsah, was er damit bezwecken mochte; und die Koppel der Pferde, die er bei sich führte, einige Wochen darauf, zu seiner Zufriedenheit, verkauft, kehrte er, ohne irgend weiter ein bitteres Gefühl, als das der allgemeinen Not der Welt, zur Tronkenburg zurück. Der Schloßvogt, dem er den Schein zeigte, ließ sich nicht weiter darüber aus, und sagte, auf die Frage des Roßkamms, ob er die Pferde jetzt wieder bekommen könne: er möchte nur hinunter gehen und sie holen. Kohlhaas hatte aber schon, da er über den Hof ging, den unangenehmen Auftritt, zu erfahren, daß sein Knecht, ungebührlichen Betragens halber, wie es hieß, wenige Tage nach dessen Zurücklassung in der Tronkenburg, zerprügelt und weggejagt worden sei. Er fragte den Jungen, der ihm diese Nachricht gab, was denn derselbe getan? und wer während dessen die Pferde besorgt hätte? worauf dieser aber erwiderte, er wisse es nicht, und darauf dem Roßkamm, dem das Herz schon von Ahnungen schwoll, den Stall, in welchem sie standen, öffnete. Wie groß war aber sein Erstaunen, als er, statt seiner zwei glatten und wohlgenährten Rappen, ein Paar dürre, abgehärmte Mähren erblickte; Knochen, denen man, wie Riegeln, hätte Sachen aufhängen können; Mähnen und Haare, ohne Wartung und Pflege, zusammengeknetet: das wahre Bild des Elends im Tierreiche! Kohlhaas, den die Pferde, mit einer schwachen Bewegung, anwieherten, war auf das äußerste entrüstet, und fragte, was seinen Gaulen widerfahren wäre? Der Junge, der bei ihm stand, antwortete, daß ihnen weiter kein Unglück zugestoßen wäre, daß sie auch das gehörige Futter bekommen hätten, daß sie aber, da gerade Ernte gewesen sei, wegen Mangels an Zugvieh, ein wenig auf den Feldern gebraucht worden wären. Kohlhaas fluchte über diese schändliche und abgekartete Gewalttätigkeit, verbiß jedoch, im Gefühl seiner Ohnmacht, seinen Ingrimm, und machte schon, da doch nichts anders übrig blieb, Anstalten, das Raubnest mit den Pferden nur wieder zu verlassen, als der Schloßvogt, von dem Wortwechsel herbeigerufen, erschien, und fragte, was es hier gäbe? Was es gibt? antwortete Kohlhaas. Wer hat dem Junker von Tronka und dessen Leuten die Erlaubnis gegeben, sich meiner bei ihm zurückgelassenen Rappen zur Feldarbeit zu bedienen? Er setzte hinzu, ob das wohl menschlich wäre? versuchte, die erschöpften Gaule durch einen Gertenstreich zu erregen, und zeigte ihm, daß sie sich nicht rührten. Der Schloßvogt, nachdem er ihn eine Weile trotzig angesehen hatte, versetzte: seht den Grobian! Ob der Flegel nicht Gott danken sollte, daß die Mähren überhaupt noch leben? Er fragte, wer sie, da der Knecht weggelaufen, hätte pflegen sollen? Ob es nicht billig gewesen wäre, daß die Pferde das Futter, das man ihnen gereicht habe, auf den Feldern abverdient hätten? Er schloß, daß er hier keine Flausen machen möchte, oder daß er die Hunde rufen, und sich durch sie Ruhe im Hofe zu verschaffen wissen würde.—Dem Roßhändler schlug das Herz gegen den Wams. Es drängte ihn, den nichtswürdigen Dickwanst in den Kot zu werfen, und den Fuß auf sein kupfernes Antlitz zu setzen. Doch sein Rechtgefühl, das einer Goldwaage glich, wankte noch; er war, vor der Schranke seiner eigenen Brust, noch nicht gewiß, ob eine Schuld seinen Gegner drücke; und während er, die Schimpfreden niederschluckend, zu den Pferden trat, und ihnen, in stiller Erwägung der Umstände, die Mähnen zurecht legte, fragte er mit gesenkter Stimme: um welchen Versehens halber der Knecht denn aus der Burg entfernt worden sei? Der Schloßvogt erwiderte: weil der Schlingel trotzig im Hofe gewesen ist! Weil er sich gegen einen notwendigen Stallwechsel gesträubt, und verlangt hat, daß die Pferde zweier Jungherren, die auf die Tronkenburg kamen, um seiner Mähren willen, auf der freien Straße übernachten sollten!—Kohlhaas hätte den Wert der Pferde darum gegeben, wenn er den Knecht zur Hand gehabt, und dessen Aussage mit der Aussage dieses dickmäuligen Burgvogts hätte vergleichen können. Er stand noch, und streifte den Rappen die Zoddeln aus, und sann, was in seiner Lage zu tun sei, als sich die Szene plötzlich änderte, und der Junker Wenzel von Tronka, mit einem Schwarm von Rittern, Knechten und Hunden, von der Hasenhetze kommend, in den Schloßplatz sprengte. Der Schloßvogt, als er fragte, was vorgefallen sei, nahm sogleich das Wort, und während die Hunde, beim Anblick des Fremden, von der einen Seite, ein Mordgeheul gegen ihn anstimmten, und die Ritter ihnen, von der andern, zu schweigen geboten, zeigte er ihm, unter der gehässigsten Entstellung der Sache, an, was dieser Roßkamm, weil seine Rappen ein wenig gebraucht worden wären, für eine Rebellion verführe. Er sagte, mit Hohngelächter, daß er sich weigere, die Pferde als die seinigen anzuerkennen. Kohlhaas rief: "das sind nicht meine Pferde, gestrenger Herr! Das sind die Pferde nicht, die dreißig Goldgülden wert waren! Ich will meine wohlgenährten und gesunden Pferde wieder haben!"—Der Junker, indem ihm eine flüchtige Blässe ins Gesicht trat, stieg vom Pferde, und sagte: wenn der H… A… die Pferde nicht wiedernehmen will, so mag er es bleiben lassen. Komm, Günther! rief er—Hans! Kommt! indem er sich den Staub mit der Hand von den Beinkleidern schüttelte; und: schafft Wein! rief er noch, da er mit den Rittern unter der Tür war; und ging ins Haus. Kohlhaas sagte, daß er eher den Abdecker rufen, und die Pferde auf den Schindanger schmeißen lassen, als sie so, wie sie wären, in seinen Stall zu Kohlhaasenbrück führen wolle. Er ließ die Gaule, ohne sich um sie zu bekümmern, auf dem Platz stehen, schwang sich, indem er versicherte, daß er sich Recht zu verschaffen wissen würde, auf seinen Braunen, und ritt davon.

Ở Dresden, nơi ông có một ngôi nhà cùng vài cái chuồng ngựa trong một khu ngoại ô, vì từ đây ông thường xoay xở việc buôn bán ở các phiên chợ nhỏ hơn trong xứ, ngay sau khi đến, ông tới Phòng thư ký mật, ở đó ông biết được từ các viên cố vấn, trong số đó ông quen vài người, điều mà niềm tin ban đầu của ông vốn đã mách bảo, rằng chuyện giấy thông hành chỉ là một câu chuyện bịa. Kohlhaas, được các viên cố vấn, vẻ bất bình, cấp theo lời nài của ông một giấy viết xác nhận chuyện ấy là vô căn cứ, mỉm cười trước cái trò khôn lỏi của tên Junker gầy khô, dù ông còn chưa thật hiểu hắn nhắm đạt được gì qua đó; và sau khi bán đàn ngựa mang theo, ít tuần sau, thật vừa lòng, ông trở lại Tronkenburg mà không còn chút cay đắng nào ngoài nỗi cay đắng chung về cảnh khốn khó của thế gian. Viên quản lâu đài, được ông đưa giấy cho xem, không nói thêm gì về chuyện ấy, và đáp câu hỏi của người lái ngựa xem bây giờ ông có thể nhận lại ngựa chưa rằng: ông cứ xuống mà dắt chúng đi. Nhưng ngay khi băng qua sân, Kohlhaas đã phải chịu một chuyện khó chịu, là biết được rằng người làm của ông, vì cư xử vô phép, như người ta bảo, chỉ ít ngày sau khi bị để lại ở Tronkenburg, đã bị đánh nhừ tử và đuổi đi. Ông hỏi thằng bé đem tin ấy xem người làm kia đã làm gì? và ai trông nom ngựa trong lúc ấy? nhưng nó đáp không biết, rồi mở cho người lái ngựa, lòng đã nặng trĩu điềm gở, cái chuồng nhốt chúng. Ông sửng sốt biết chừng nào khi, thay vì hai con ngựa ô mượt mà béo tốt của mình, ông nhìn thấy một đôi ngựa còm gầy trơ xương, khổ sở; những khúc xương mà người ta có thể treo đồ lên như treo vào then cài; bờm và lông không ai chăm nom, vón thành từng cục: hình ảnh đích thực của nỗi khốn cùng trong cõi loài vật! Hai con ngựa hí lên chào ông với một cử động yếu ớt, Kohlhaas phẫn nộ tột cùng, và hỏi bầy ngựa của ông đã gặp phải chuyện gì? Thằng bé đứng cạnh đáp rằng chúng không gặp tai họa nào khác, rằng chúng cũng được cho ăn đủ, nhưng vì đang đúng vụ gặt, thiếu súc vật kéo, nên chúng bị dùng chút ít ngoài đồng. Kohlhaas chửi rủa sự bạo lực đê tiện và đã được toa rập sẵn này, nhưng, trong cảm giác bất lực, ông nuốt cơn giận, và, vì không còn cách nào khác, đã sửa soạn dắt ngựa rời cái hang cướp ấy, thì viên quản lâu đài, bị tiếng cãi vã gọi đến, xuất hiện và hỏi ở đây có chuyện gì? Có chuyện gì ư? Kohlhaas đáp. Ai đã cho phép Junker Tronka và người của ông ta dùng hai con ngựa ô tôi để lại chỗ ông ta vào việc đồng áng? Ông nói thêm rằng thế có còn là nhân đạo không? thử khua một roi vào đám ngựa kiệt sức để làm chúng nhúc nhích, và chỉ cho hắn thấy chúng không nhúc nhích. Viên quản lâu đài, sau khi nhìn ông một lúc đầy ngang ngạnh, đáp: nhìn cái thằng thô lỗ kìa! Cái đồ láo xược ấy chẳng nên tạ ơn Chúa là hai con còm ấy còn sống hay sao? Hắn hỏi, khi người làm đã bỏ chạy, thì ai phải chăm chúng? Chẳng lẽ không công bằng khi ngựa phải kiếm lại ngoài đồng thức ăn đã cho chúng? Hắn kết luận rằng ông đừng bày trò vớ vẩn ở đây, nếu không hắn sẽ gọi chó, và biết cách dùng chúng để lập lại sự yên tĩnh trong sân.—Tim người lái ngựa đập thình thịch trong áo chẽn. Ông chỉ muốn quẳng cái gã bụng phệ đê tiện ấy xuống bùn và đặt chân lên cái mặt đỏ như đồng của nó. Nhưng cảm thức về lẽ phải của ông, vốn như một chiếc cân đo vàng, vẫn còn lung lay; trước tòa án trong chính lồng ngực mình, ông còn chưa chắc liệu có một tội lỗi nào đè nặng lên đối thủ của mình hay không; và trong khi nuốt xuống những lời nhục mạ, bước tới bên hai con ngựa và, trong lúc lặng lẽ cân nhắc hoàn cảnh, vuốt lại bờm cho chúng, ông hỏi bằng giọng hạ thấp: vì lỗi lầm nào mà người làm đã bị đuổi khỏi lâu đài? Viên quản lâu đài đáp: vì thằng ranh ấy đã ngang ngạnh ở ngoài sân! Vì nó đã chống lại một lần đổi chuồng cần thiết, và đòi rằng ngựa của hai vị công tử đến Tronkenburg, vì mấy con còm của nó, phải qua đêm ngoài đường!—Kohlhaas sẵn lòng trả bằng giá cả hai con ngựa nếu có người làm trong tay, để đem lời khai của nó đối chiếu với lời khai của tên quản lâu đài mồm to này. Ông còn đứng đó, gỡ những cục lông rối trên hai con ngựa ô, và nghĩ xem trong hoàn cảnh mình phải làm gì, thì cảnh tượng bỗng đổi, và Junker Wenzel von Tronka, cùng một đám hiệp sĩ, người làm và chó, từ cuộc săn thỏ trở về, phi vào quảng trường lâu đài. Viên quản lâu đài, khi ông ta hỏi có chuyện gì, liền giành lời, và trong khi lũ chó, thấy người lạ, từ một bên rống lên những tiếng sát khí đòi xé ông, còn các hiệp sĩ từ phía kia quát chúng im, hắn trình với ông ta, bằng cách xuyên tạc ác ý nhất sự việc, thứ nổi loạn mà tên lái ngựa này đang gây ra chỉ vì hai con ngựa ô của nó bị dùng chút ít. Hắn nói, với tiếng cười nhạo, rằng nó từ chối nhận hai con ngựa là của nó. Kohlhaas kêu: “đây không phải ngựa của tôi, thưa ngài nghiêm nghị! Đây không phải những con ngựa đáng ba mươi đồng gulden vàng! Tôi muốn lấy lại những con ngựa béo tốt khỏe mạnh của tôi!”—Junker, mặt thoáng một vệt tái nhợt, xuống ngựa, nói: nếu H… A… không muốn nhận lại ngựa thì cứ việc bỏ đó. Đi nào, Günther! ông ta gọi—Hans! Đi nào! vừa lấy tay phủi bụi khỏi ống quần; và: mang rượu ra! ông ta còn gọi khi cùng các hiệp sĩ đã tới ngưỡng cửa; rồi vào nhà. Kohlhaas nói rằng ông thà gọi người lột da xác thú và cho ném chúng xuống bãi vứt xác thú còn hơn dắt chúng như thế này vào chuồng của ông ở Kohlhaasenbrück. Ông mặc lũ ngựa đứng đó giữa quảng trường, không bận tâm đến chúng nữa, nhảy lên con ngựa nâu của mình, vừa quả quyết rằng ông sẽ biết cách tự đòi lấy công lý, rồi phóng đi.

Spornstreichs auf dem Wege nach Dresden war er schon, als er, bei dem Gedanken an den Knecht, und an die Klage, die man auf der Burg gegen ihn führte, schrittweis zu reiten anfing, sein Pferd, ehe er noch tausend Schritt gemacht hatte, wieder wandte, und zur vorgängigen Vernehmung des Knechts, wie es ihm klug und gerecht schien, nach Kohlhaasenbrück einbog. Denn ein richtiges, mit der gebrechlichen Einrichtung der Welt schon bekanntes Gefühl machte ihn, trotz der erlittenen Beleidigungen, geneigt, falls nur wirklich dem Knecht, wie der Schloßvogt behauptete, eine Art von Schuld beizumessen sei, den Verlust der Pferde, als eine gerechte Folge davon, zu verschmerzen. Dagegen sagte ihm ein ebenso vertreffliches Gefühl, und dies Gefühl faßte tiefere und tiefere Wurzeln, in dem Maße, als er weiter ritt, und überall, wo er einkehrte, von den Ungerechtigkeiten hörte, die täglich auf der Tronkenburg gegen die Reisenden verübt wurden: daß wenn der ganze Vorfall, wie es allen Anschein habe, bloß abgekartet sein sollte, er mit seinen Kräften der Welt in der Pflicht verfallen sei, sich Genugtuung für die erlittene Kränkung, und Sicherheit für zukünftige seinen Mitbürgern zu verschaffen.

Ông đang phi nước đại trên đường về Dresden, thì nhân nghĩ đến người làm và lời buộc tội mà người ta nêu ra chống lại anh ta trên lâu đài, ông bắt đầu cho ngựa đi từng bước chậm, chưa đi được nghìn bước đã quay ngựa lại, và, để trước hết nghe người làm khai, như ông thấy là khôn ngoan và công bằng, rẽ về Kohlhaasenbrück. Bởi một cảm thức đúng đắn, vốn đã quen với cơ cấu mong manh của thế gian, khiến ông, bất chấp những xúc phạm đã chịu, sẵn lòng, miễn là người làm quả có thể bị quy một thứ lỗi nào đó như viên quản lâu đài khẳng định, cam chịu việc mất ngựa như một hậu quả chính đáng của lỗi ấy. Trái lại, một cảm thức cũng đáng quý không kém bảo ông, và cảm thức này bén rễ càng lúc càng sâu theo mức ông đi xa hơn, và ở bất cứ nơi nào ông dừng chân cũng nghe kể những bất công hằng ngày bị gây ra ở Tronkenburg cho khách đi đường: rằng nếu toàn bộ sự việc, như mọi vẻ cho thấy, chỉ là một mưu đã sắp đặt từ trước, thì ông có bổn phận với thế gian, trong chừng mực sức mình, phải tìm sự đền bù cho nỗi xúc phạm đã chịu, và cho đồng bào mình sự bảo đảm trước những xúc phạm về sau.

Sobald er, bei seiner Ankunft in Kohlhaasenbrück, Lisbeth, sein treues Weib, umarmt, und seine Kinder, die um seine Kniee frohlockten, geküßt hatte, fragte er gleich nach Herse, dem Großknecht: und ob man nichts von ihm gehört habe? Lisbeth sagte: ja liebster Michael, dieser Herse! Denke dir, daß dieser unselige Mensch, vor etwa vierzehn Tagen, auf das jämmerlichste zerschlagen, hier eintrifft; nein, so zerschlagen, daß er auch nicht frei atmen kann. Wir bringen ihn zu Bett, wo er heftig Blut speit, und vernehmen, auf unsre wiederholten Fragen, eine Geschichte, die keiner versteht. Wie er von dir mit Pferden, denen man den Durchgang nicht verstattet, auf der Tronkenburg zurückgelassen worden sei, wie man ihn, durch die schändlichsten Mißhandlungen, gezwungen habe, die Burg zu verlassen, und wie es ihm unmöglich gewesen wäre, die Pferde mitzunehmen. So? sagte Kohlhaas, indem er den Mantel ablegte. Ist er denn schon wieder hergestellt?—Bis auf das Blutspeien, antwortete sie, halb und halb. Ich wollte sogleich einen Knecht nach der Tronkenburg schicken, um die Pflege der Rosse, bis zu deiner Ankunft daselbst, besorgen zu lassen. Denn da sich der Herse immer wahrhaftig gezeigt hat, und so getreu uns, in der Tat wie kein anderer, so kam es mir nicht zu, in seine Aussage, von so viel Merkmalen unterstützt, einen Zweifel zu setzen, und etwa zu glauben, daß er der Pferde auf eine andere Art verlustig gegangen wäre. Doch er beschwört mich, niemandem zuzumuten, sich in diesem Raubneste zu zeigen, und die Tiere aufzugeben, wenn ich keinen Menschen dafür aufopfern wolle.—Liegt er denn noch im Bette? fragte Kohlhaas, indem er sich von der Halsbinde befreite.—Er geht, erwiderte sie, seit einigen Tagen schon wieder im Hofe umher. Kurz, du wirst sehen, fuhr sie fort, daß alles seine Richtigkeit hat, und daß diese Begebenheit einer von den Freveln ist, die man sich seit kurzem auf der Tronkenburg gegen die Fremden erlaubt.—Das muß ich doch erst untersuchen, erwiderte Kohlhaas. Ruf ihn mir, Lisbeth, wenn er auf ist, doch her! Mit diesen Worten setzte er sich in den Lehnstuhl; und die Hausfrau, die sich über seine Gelassenheit sehr freute, ging, und holte den Knecht.

Vừa về tới Kohlhaasenbrück, ôm Lisbeth, người vợ trung tín, và hôn các con đang reo mừng quanh đầu gối, ông liền hỏi về Herse, người làm đầu: và có tin gì về anh ta không? Lisbeth nói: có, Michael yêu quý, cái anh Herse này! Anh thử nghĩ, người bất hạnh ấy, cách đây chừng mười bốn ngày, đến đây trong tình trạng bị đánh thảm hại nhất; không, bị đánh đến mức thở cũng không nổi cho thông. Chúng em đưa anh ấy lên giường, ở đó anh ấy ói máu dữ dội, và qua những câu hỏi lặp đi lặp lại của chúng em, nghe một câu chuyện mà không ai hiểu nổi. Rằng anh đã để anh ấy lại Tronkenburg cùng những con ngựa không được phép đi qua, rằng người ta bằng những cuộc ngược đãi đê tiện nhất đã ép anh ấy rời lâu đài, và rằng anh ấy không thể mang ngựa theo. Thế à? Kohlhaas nói, vừa cởi áo choàng. Thế anh ta đã lại sức chưa?—Trừ chuyện ói máu, bà đáp, thì cũng được một nửa. Em đã muốn lập tức sai một người làm tới Tronkenburg để lo việc chăm ngựa cho tới khi anh đến đó. Vì Herse vốn luôn tỏ ra thật thà, và trung thành với nhà ta chẳng ai bằng, nên em thấy mình không có quyền nghi ngờ lời khai của anh ấy, vốn được bao nhiêu chi tiết chứng thực, mà cho rằng ngựa mất theo cách nào khác. Nhưng anh ấy van em đừng bắt ai phải ló mặt trong cái ổ cướp ấy, và hãy bỏ mặc hai con ngựa, nếu em không muốn hy sinh một mạng người vì chúng.—Thế anh ta còn nằm trên giường à? Kohlhaas hỏi, vừa gỡ cái khăn quàng cổ.—Anh ấy, bà đáp, mấy hôm nay đã lại đi đi lại lại ngoài sân. Tóm lại, anh sẽ thấy, bà nói tiếp, rằng mọi điều đều đúng sự thật, và sự việc này là một trong những tội ác mà gần đây người ta dám phạm ở Tronkenburg đối với người lạ.—Chuyện này anh còn phải tự xét cho kỹ đã, Kohlhaas đáp. Lisbeth, nếu anh ta đã dậy được, thì gọi anh ta lại đây cho anh! Nói rồi ông ngồi xuống ghế bành; còn bà chủ nhà, rất mừng vì sự điềm tĩnh của ông, đi gọi người làm.

Was hast du in der Tronkenburg gemacht? fragte Kohlhaas, da Lisbeth mit ihm in das Zimmer trat. Ich bin nicht eben wohl mit dir zufrieden.—Der Knecht, auf dessen blassem Gesicht sich, bei diesen Worten, eine Röte fleckig zeigte, schwieg eine Weile; und: da habt Ihr recht, Herr! antwortete er; denn einen Schwefelfaden, den ich durch Gottes Fügung bei mir trug, um das Raubnest, aus dem ich verjagt worden war, in Brand zu stecken, warf ich, als ich ein Kind darin jammern hörte, in das Elbwasser, und dachte: mag es Gottes Blitz einäschern; ich wills nicht!—Kohlhaas sagte betroffen: wodurch aber hast du dir die Verjagung aus der Tronkenburg zugezogen? Drauf Herse: durch einen schlechten Streich, Herr; und trocknete sich den Schweiß von der Stirn: Geschehenes ist aber nicht zu ändern. Ich wollte die Pferde nicht auf der Feldarbeit zu Grunde richten lassen, und sagte, daß sie noch jung wären und nicht gezogen hätten. —Kohlhaas erwiderte, indem er seine Verwirrung zu verbergen suchte, daß er hierin nicht ganz die Wahrheit gesagt, indem die Pferde schon zu Anfange des verflossenen Frühjahrs ein wenig im Geschirr gewesen wären. Du hättest dich auf der Burg, fuhr er fort, wo du doch eine Art von Gast warest, schon ein oder etliche Mal, wenn gerade, wegen schleunigst Einführung der Ernte Not war, gefällig zeigen können. —Das habe ich auch getan, Herr, sprach Herse. Ich dachte, da sie mir grämliche Gesichter machten, es wird doch die Rappen just nicht kosten. Am dritten Vormittag spannt ich sie vor, und drei Fuhren Getreide führt ich ein. Kohlhaas, dem das Herz emporquoll, schlug die Augen zu Boden, und versetzte: davon hat man mir nichts gesagt, Herse!—Herse versicherte ihn, daß es so sei. Meine Ungefälligkeit, sprach er, bestand darin, daß ich die Pferde, als sie zu Mittag kaum ausgefressen hatten, nicht wieder ins Joch spannen wollte; und daß ich dem Schloßvogt und dem Verwalter, als sie mir vorschlugen frei Futter dafür anzunehmen, und das Geld, das Ihr mir für Futterkosten zurückgelassen hattet, in den Sack zu stecken, antwortete—ich würde ihnen sonst was tun; mich umkehrte und wegging.—Um dieser Ungefälligkeit aber, sagte Kohlhaas, bist du von der Tronkenburg nicht weggejagt worden.—Behüte Gott, rief der Knecht, um eine gottvergessene Missetat! Denn auf den Abend wurden die Pferde zweier Ritter, welche auf die Tronkenburg kamen, in den Stall geführt, und meine an die Stalltür angebunden. Und da ich dem Schloßvogt, der sie daselbst einquartierte, die Rappen aus der Hand nahm, und fragte, wo die Tiere jetzo bleiben sollten, so zeigte er mir einen Schweinekoben an, der von Latten und Brettern an der Schloßmauer auferbaut war.—Du meinst, unterbrach ihn Kohlhaas, es war ein so schlechtes Behältnis für Pferde, daß es einem Schweinekoben ähnlicher war, als einem Stall. —Es war ein Schweinekoben, Herr, antwortete Herse; wirklich und wahrhaftig ein Schweinekoben, in welchem die Schweine aus- und einliefen, und ich nicht aufrecht stehen konnte.—Vielleicht war sonst kein Unterkommen für die Rappen aufzufinden, versetzte Kohlhaas; die Pferde der Ritter gingen, auf eine gewisse Art, vor.—Der Platz, erwiderte der Knecht, indem er die Stimme fallen ließ, war eng. Es hauseten jetzt in allem sieben Ritter auf der Burg. Wenn Ihr es gewesen wäret, Ihr hättet die Pferde ein wenig zusammenrücken lassen. Ich sagte, ich wolle mir im Dorf einen Stall zu mieten suchen; doch der Schloßvogt versetzte, daß er die Pferde unter seinen Augen behalten müsse, und daß ich mich nicht unterstehen solle, sie vom Hofe wegzuführen.—Hm! sagte Kohlhaas. Was gabst du darauf an?—Weil der Verwalter sprach, die beiden Gäste würden bloß übernachten, und am andern Morgen weiter reiten, so führte ich die Pferde in den Schweinekoben hinein. Aber der folgende Tag verfloß, ohne daß es geschah; und als der dritte anbrach, hieß es, die Herren würden noch einige Wochen auf der Burg verweilen.—Am Ende wars nicht so schlimm, Herse, im Schweinekoben, sagte Kohlhaas, als es dir, da du zuerst die Nase hineinstecktest, vorkam.—'s ist wahr, erwiderte jener. Da ich den Ort ein bissel ausfegte, gings an. Ich gab der Magd einen Groschen, daß sie die Schweine woanders einstecke. Und den Tag über bewerkstelligte ich auch, daß die Pferde aufrecht stehen konnten, indem ich die Bretter oben, wenn der Morgen dämmerte, von den Latten abnahm, und abends wieder auflegte. Sie guckten nun, wie Gänse, aus dem Dach vor, und sahen sich nach Kohlhaasenbrück, oder sonst, wo es besser ist, um.—Nun denn, fragte Kohlhaas, warum also, in aller Welt, jagte man dich fort?—Herr, ich sags Euch, versetzte der Knecht, weil man meiner los sein wollte. Weil sie die Pferde, so lange ich dabei war, nicht zu Grunde richten konnten. überall schnitten sie mir, im Hofe und in der Gesindestube, widerwärtige Gesichter; und weil ich dachte, zieht ihr die Mäuler, daß sie verrenken, so brachen sie die Gelegenheit vom Zaune, und warfen mich vom Hofe herunter.—Aber die Veranlassung! rief Kohlhaas. Sie werden doch irgend eine Veranlassung gehabt haben!—O allerdings, antwortete Herse, und die allergerechteste. Ich nahm, am Abend des zweiten Tages, den ich im Schweinekoben zugebracht, die Pferde, die sich darin doch zugesudelt hatten, und wollte sie zur Schwemme reiten. Und da ich eben unter dem Schloßtore bin, und mich wenden will, hör ich den Vogt und den Verwalter, mit Knechten, Hunden und Prügeln, aus der Gesindestube hinter mir herstürzen, und: halt, den Spitzbuben! rufen: halt, den Galgenstrick! als ob sie besessen wären. Der Torwächter tritt mir in den Weg; und da ich ihn und den rasenden Haufen, der auf mich anläuft, frage: was auch gibts? was es gibt? antwortete der Schloßvogt; und greift meinen beiden Rappen in den Zügel. Wo will Er hin mit den Pferden? fragt er, und packt mich an die Brust. Ich sage, wo ich hin will? Himmeldonner! Zur Schwemme will ich reiten. Denkt Er, daß ich—? Zur Schwemme? ruft der Schloßvogt. Ich will dich, Gauner, auf der Heerstraße, nach Kohlhaasenbrück schwimmen lehren! und schmeißt mich, mit einem hämischen Mordzug, er und der Verwalter, der mir das Bein gefaßt hat, vom Pferd herunter, daß ich mich, lang wie ich bin, in den Kot messe. Mord! Hagel! ruf ich, Sielzeug und Decken liegen, und ein Bündel Wäsche von mir, im Stall; doch er und die Knechte, indessen der Verwalter die Pferde wegführt, mit Füßen und Peitschen und Prügeln über mich her, daß ich halbtot hinter dem Schloßtor niedersinke. Und da ich sage: die Raubhunde! Wo führen sie mir die Pferde hin? und mich erhebe: heraus aus dem Schloßhof! schreit der Vogt, und: hetz, Kaiser! hetz, Jäger! erschallt es, und: hetz, Spitz! und eine Koppel von mehr denn zwölf Hunden fällt über mich her. Drauf brech ich, war es eine Latte, ich weiß nicht was, vom Zaune, und drei Hunde tot streck ich neben mir nieder; doch da ich, von jämmerlichen Zerfleischungen gequält, weichen muß: Flüt! gellt eine Pfeife; die Hunde in den Hof, die Torflügel zusammen, der Riegel vor: und auf der Straße ohnmächtig sink ich nieder.—Kohlhaas sagte, bleich im Gesicht, mit erzwungener Schelmerei: hast du auch nicht entweichen wollen, Herse? Und da dieser, mit dunkler Röte, vor sich niedersah: gesteh mirs, sagte er; es gefiel dir im Schweinekoben nicht; du dachtest, im Stall zu Kohlhaasenbrück ists doch besser. —Himmelschlag! rief Herse: Sielzeug und Decken ließ ich ja, und einen Bündel Wäsche, im Schweinekoben zurück. Würd ich drei Reichsgülden nicht zu mir gesteckt haben, die ich, im rotseidnen Halstuch, hinter der Krippe versteckt hatte? Blitz, Höll und Teufel! Wenn Ihr so sprecht, so möcht ich nur gleich den Schwefelfaden, den ich wegwarf, wieder anzünden! Nun, nun! sagte der Roßhändler; es war eben nicht böse gemeint! Was du gesagt hast, schau, Wort für Wort, ich glaub es dir; und das Abendmahl, wenn es zur Sprache kommt, will ich selbst nun darauf nehmen. Es tut mir leid, daß es dir in meinen Diensten nicht besser ergangen ist; geh, Herse, geh zu Bett, laß dir eine Flasche Wein geben, und tröste dich: dir soll Gerechtigkeit widerfahren! Und damit stand er auf, fertigte ein Verzeichnis der Sachen an, die der Großknecht im Schweinekoben zurückgelassen; spezifizierte den Wert derselben, fragte ihn auch, wie hoch er die Kurkosten anschlage; und ließ ihn, nachdem er ihm noch einmal die Hand gereicht, abtreten.

Anh đã làm gì ở Tronkenburg? Kohlhaas hỏi, khi Lisbeth cùng anh ta bước vào phòng. Tôi không hài lòng lắm về anh.—Người làm, trên gương mặt tái nhợt bỗng loang một vệt đỏ khi nghe những lời này, im lặng một lúc; rồi: ông nói phải, thưa ông chủ! anh ta đáp; vì một sợi dây lưu huỳnh mà nhờ ý Chúa tôi mang theo người, để châm lửa đốt cái ổ cướp đã đuổi tôi ra, tôi đã ném xuống nước sông Elbe khi nghe có một đứa trẻ than khóc trong đó, và nghĩ: để tia chớp của Chúa thiêu nó thành tro, tôi thì không muốn!—Kohlhaas sững sờ nói: nhưng do đâu anh bị đuổi khỏi Tronkenburg? Herse liền đáp: do một trò xấu, thưa ông chủ; và lau mồ hôi trên trán: nhưng chuyện đã xảy ra thì không đổi được. Tôi không muốn để hai con ngựa bị hủy hoại vì việc đồng áng, và nói rằng chúng còn non và chưa từng kéo.—Kohlhaas đáp, cố giấu sự bối rối, rằng về điều này anh ta nói không hoàn toàn đúng sự thật, vì hai con ngựa ngay từ đầu mùa xuân vừa qua đã có lúc phải mang ách chút ít. Ở lâu đài, ông nói tiếp, nơi anh dù sao cũng như một thứ khách, anh lẽ ra đã có thể tỏ ra chiều lòng một hai lần, khi đang cần gấp rút đem mùa gặt vào.—Việc đó tôi cũng đã làm, thưa ông chủ, Herse nói. Tôi nghĩ, thấy họ làm bộ mặt cau có với tôi, thì việc ấy chắc cũng chẳng đến nỗi hại gì hai con ngựa ô. Sáng ngày thứ ba tôi thắng chúng vào xe, và chở về ba chuyến lúa. Kohlhaas, tim dâng trào, cúi mắt xuống đất, và nói: về chuyện này người ta chẳng nói gì với tôi, Herse!—Herse quả quyết với ông rằng đúng như vậy. Cái sự không chiều lòng của tôi, anh ta nói, là ở chỗ tôi không muốn thắng hai con ngựa vào ách trở lại khi buổi trưa chúng chưa kịp ăn xong; và khi viên quản lâu đài và viên quản lý đề nghị tôi nhận thức ăn miễn phí cho chúng, còn tiền ông đã để lại cho tôi làm phí thức ăn thì cứ nhét vào túi, tôi đã đáp—không thì tôi sẽ làm gì họ đó; rồi quay lưng bỏ đi.—Nhưng vì sự không chiều lòng ấy, Kohlhaas nói, anh không bị đuổi khỏi Tronkenburg.—Lạy Chúa, không phải thế, người làm kêu, mà vì một tội ác bỏ quên cả Chúa! Vì tới tối, ngựa của hai hiệp sĩ đến Tronkenburg được dắt vào chuồng, còn ngựa của tôi bị buộc ngoài cửa chuồng. Và khi tôi giật hai con ngựa ô khỏi tay quản lâu đài, kẻ đang xếp chỗ cho chúng ở đó, và hỏi bây giờ chúng để ở đâu, thì hắn chỉ cho tôi một cái chuồng heo, dựng bằng nẹp gỗ và ván dựa vào tường lâu đài.—Ý anh, Kohlhaas ngắt lời, là một chỗ nhốt tồi tệ đến mức giống chuồng heo hơn là chuồng ngựa. —Đó là chuồng heo, thưa ông chủ, Herse đáp; thật sự và đúng nghĩa là chuồng heo, lũ heo chạy ra chạy vào, còn tôi thì không đứng thẳng nổi trong đó.—Có lẽ không còn chỗ nào khác cho hai con ngựa ô, Kohlhaas nói; ngựa của các hiệp sĩ, theo một cách nào đó, được ưu tiên.—Chỗ, người làm đáp, hạ giọng, thì chật. Lúc ấy có tất cả bảy hiệp sĩ đang ở trong lâu đài. Nếu là ông, ông đã cho ngựa dồn lại sát nhau một chút. Tôi nói tôi sẽ tìm thuê một cái chuồng trong làng; nhưng quản lâu đài đáp rằng hắn phải giữ ngựa dưới mắt hắn, và tôi đừng dám dắt chúng ra khỏi sân.—Hừm! Kohlhaas nói. Rồi anh nói sao?—Vì viên quản lý bảo hai vị khách chỉ ngủ qua đêm, sáng hôm sau sẽ đi tiếp, nên tôi dắt ngựa vào cái chuồng heo. Nhưng ngày hôm sau trôi qua mà chuyện ấy chẳng xảy ra; và khi ngày thứ ba tới, người ta nói các ngài sẽ còn ở lâu đài vài tuần nữa.—Rốt cuộc chuồng heo cũng không tệ như anh tưởng lúc mới thò mũi vào, Herse, Kohlhaas nói.—Đúng thế, người kia đáp. Khi tôi quét dọn chỗ ấy một chút thì cũng tạm được. Tôi cho cô hầu một đồng groschen để cô ấy nhốt heo chỗ khác. Và ban ngày tôi cũng lo cho hai con ngựa đứng thẳng được, bằng cách gỡ mấy tấm ván phía trên khỏi các nẹp gỗ lúc rạng sáng, và chiều tối lại đặt lên. Thế là chúng thò đầu ra khỏi mái như ngỗng, ngó quanh về phía Kohlhaasenbrück, hay bất cứ đâu khá hơn.—Thế thì, Kohlhaas hỏi, rốt cuộc vì sao, trời ơi, người ta đuổi anh?—Thưa ông chủ, tôi nói ông nghe, người làm đáp, vì họ muốn thoát khỏi tôi. Vì chừng nào tôi còn ở đó thì họ không thể hủy hoại hai con ngựa. Đâu đâu, ngoài sân và trong phòng người làm, họ cũng làm bộ mặt khó ưa với tôi; và vì tôi nghĩ, các người cứ méo mồm cho trật khớp đi, nên họ kiếm cớ gây chuyện, và quẳng tôi ra khỏi sân.—Nhưng cái cớ! Kohlhaas kêu. Hẳn họ phải có một cái cớ nào đó!—Ồ, dĩ nhiên, Herse đáp, và là cái chính đáng nhất. Tối ngày thứ hai tôi ở chuồng heo, tôi dắt hai con ngựa, vốn đã lấm lem trong đó, định cưỡi chúng ra chỗ tắm ngựa. Và đang ở dưới cổng lâu đài, vừa định quay lại, thì tôi nghe viên quản lâu đài và viên quản lý, cùng người làm, chó và gậy, từ phòng người làm lao ra sau lưng tôi, và kêu: bắt thằng đểu! bắt thằng đáng treo cổ! như bị quỷ ám. Người gác cổng chặn đường tôi; và khi tôi hỏi hắn và cả đám điên cuồng đang chạy ào tới tôi: có chuyện gì vậy? có chuyện gì ư? quản lâu đài đáp; và nắm cương hai con ngựa ô của tôi. Mày định đi đâu với hai con ngựa? hắn hỏi, và túm ngực tôi. Tôi nói, tôi định đi đâu ư? Trời sét đánh! Tôi định ra chỗ tắm ngựa. Ông tưởng tôi—? Ra chỗ tắm ngựa? quản lâu đài kêu. Ta sẽ dạy mày, đồ lưu manh, bơi trên đường cái về Kohlhaasenbrück! và với một cú giật đầy ác ý, muốn giết người, hắn và viên quản lý, kẻ đã nắm chân tôi, quẳng tôi từ trên lưng ngựa xuống, khiến tôi nằm dài ra bùn đo chiều dài của mình. Giết người! Chết tiệt! tôi kêu, yên cương và chăn cùng một bọc áo quần của tôi nằm trong chuồng; nhưng hắn và đám người làm, trong khi viên quản lý dắt ngựa đi, nhào lên người tôi với chân, roi và gậy, khiến tôi nửa chết gục xuống sau cổng lâu đài. Và khi tôi nói: đồ chó cướp! Chúng dắt ngựa của tôi đi đâu? và đứng dậy: ra khỏi sân lâu đài! quản lâu đài thét, và: xông lên, Kaiser! xông lên, Jäger! vang lên, và: xông lên, Spitz! và một đàn hơn mười hai con chó nhào lên tôi. Tôi liền bẻ từ hàng rào, không biết là một cái nẹp gỗ hay cái gì, và quật chết ba con chó nằm bên cạnh; nhưng khi tôi, bị hành hạ bởi những vết cắn xé thảm hại, phải lùi: Flüt! một tiếng còi rít lên; chó vào sân, hai cánh cổng khép lại, then cài: và tôi ngất xỉu ngã xuống đường.—Kohlhaas, mặt tái đi, nói với vẻ tinh quái gượng ép: hay anh cũng muốn trốn đi, Herse? Và khi người kia, mặt đỏ sẫm, cúi nhìn xuống đất: thú thật với tôi đi, ông nói; ở chuồng heo anh không thích; anh nghĩ, chuồng ở Kohlhaasenbrück vẫn tốt hơn. —Trời đánh! Herse kêu: yên cương và chăn tôi bỏ lại, cùng một bọc áo quần, trong chuồng heo. Lẽ nào tôi lại không nhét vào người ba đồng gulden đế quốc mà tôi đã giấu trong cái khăn cổ lụa đỏ sau máng ăn? Sét, địa ngục và quỷ! Nếu ông nói thế thì tôi chỉ muốn châm lại ngay cái dây lưu huỳnh mà tôi đã ném đi! Thôi, thôi! người lái ngựa nói; tôi không có ý xấu! Những gì anh nói, này, từng chữ một, tôi tin anh; và lễ Tiệc thánh, nếu chuyện đó được đem ra bàn, chính tôi sẽ lấy nó ra mà thề cho điều ấy. Tôi lấy làm tiếc rằng khi ở với tôi anh không được đối đãi tốt hơn; đi đi, Herse, đi ngủ, bảo người đem cho anh một chai rượu, và hãy an lòng: công lý sẽ đến với anh! Nói rồi ông đứng dậy, lập một bản kê những đồ người làm đầu đã bỏ lại trong chuồng heo; ghi rõ giá trị của chúng, còn hỏi anh ta tính chi phí thuốc thang là bao nhiêu; và sau khi lại đưa tay cho anh ta một lần nữa, cho anh ta lui.

Hierauf erzählte er Lisbeth, seiner Frau, den ganzen Verlauf und inneren Zusammenhang der Geschichte, erklärte ihr, wie er entschlossen sei, die öffentliche Gerechtigkeit für sich aufzufordern, und hatte die Freude, zu sehen, daß sie ihn, in diesem Vorsatz, aus voller Seele bestärkte. Denn sie sagte, daß noch mancher andre Reisende, vielleicht minder duldsam, als er, über jene Burg ziehen würde; daß es ein Werk Gottes wäre, Unordnungen, gleich diesen, Einhalt zu tun; und daß sie die Kosten, die ihm die Führung des Prozesses verursachen würde, schon beitreiben wolle. Kohlhaas nannte sie ein wackeres Weib, erfreute sich diesen und den folgenden Tag in ihrer und seiner Kinder Mitte, und brach sobald es seine Geschäfte irgend zuließen, nach Dresden auf, um seine Klage vor Gericht zu bringen.

Sau đó ông kể cho Lisbeth, vợ ông, toàn bộ diễn tiến và mối liên hệ bên trong của câu chuyện, giải thích rằng ông đã quyết định viện đến công lý công khai về phần mình, và vui mừng thấy bà hết lòng khích lệ ông trong ý định ấy. Bởi bà nói rằng còn nhiều lữ khách khác, có thể kém nhẫn nại hơn ông, sẽ đi qua tòa lâu đài ấy; rằng chặn đứng những rối loạn như thế này là một công việc của Chúa; và rằng những phí tổn mà việc theo đuổi vụ kiện sẽ khiến ông phải chịu, bà sẽ lo gom đủ. Kohlhaas gọi bà là một người vợ đáng quý, vui vầy suốt hôm ấy và hôm sau giữa bà và các con, rồi, ngay khi công việc làm ăn cho phép, lên đường tới Dresden để đưa lời kiện ra trước tòa.

Hier verfaßte er, mit Hülfe eines Rechtsgelehrten, den er kannte, eine Beschwerde, in welcher er, nach einer umständlichen Schilderung des Frevels, den der Junker Wenzel von Tronka, an ihm sowohl, als an seinem Knecht Herse, verübt hatte, auf gesetzmäßige Bestrafung desselben, Wiederherstellung der Pferde in den vorigen Stand, und auf Ersatz des Schadens antrug, den er sowohl, als sein Knecht, dadurch erlitten hatten. Die Rechtssache war in der Tat klar. Der Umstand, daß die Pferde gesetzwidriger Weise festgehalten worden waren, warf ein entscheidendes Licht auf alles übrige; und selbst wenn man hätte annehmen wollen, daß die Pferde durch einen bloßen Zufall erkrankt wären, so würde die Forderung des Roßkamms, sie ihm gesund wieder zuzustellen, noch gerecht gewesen sein. Es fehlte Kohlhaas auch, während er sich in der Residenz umsah, keineswegs an Freunden, die seine Sache lebhaft zu unterstützen versprachen; der ausgebreitete Handel, den er mit Pferden trieb, hatte ihm die Bekanntschaft, und die Redlichkeit, mit welcher er dabei zu Werke ging, ihm das Wohlwollen der bedeutendsten Männer des Landes verschafft. Er speisete bei seinem Advokaten, der selbst ein ansehnlicher Mann war, mehrere Mal heiter zu Tisch; legte eine Summe Geldes, zur Bestreitung der Prozeßkosten, bei ihm nieder; und kehrte, nach Verlauf einiger Wochen, völlig von demselben über den Ausgang seiner Rechtssache beruhigt, zu Lisbeth, seinem Weibe, nach Kohlhaasenbrück zurück. Gleichwohl vergingen Monate, und das Jahr war daran, abzuschließen, bevor er, von Sachsen aus, auch nur eine Erklärung über die Klage, die er daselbst anhängig gemacht hatte, geschweige denn die Resolution selbst, erhielt. Er fragte, nachdem er mehrere Male von neuem bei dem Tribunal eingekommen war, seinen Rechtsgehülfen, in einem vertrauten Briefe, was eine so übergroße Verzögerung verursache; und erfuhr, daß die Klage, auf eine höhere Insinuation, bei dem Dresdner Gerichtshofe, gänzlich niedergeschlagen worden sei.—Auf die befremdete Rückschrift des Roßkamms, worin dies seinen Grund habe, meldete ihm jener: daß der Junker Wenzel von Tronka mit zwei Jungherren, Hinz und Kunz von Tronka, verwandt sei, deren einer, bei der Person des Herrn, Mundschenk, der andre gar Kämmerer sei.—Er riet ihm noch, er möchte, ohne weitere Bemühungen bei der Rechtsinstanz, seiner, auf der Tronkenburg befindlichen, Pferde wieder habhaft zu werden suchen; gab ihm zu verstehen, daß der Junker, der sich jetzt in der Hauptstadt aufhalte, seine Leute angewiesen zu haben scheine, sie ihm auszuliefern; und schloß mit dem Gesuch, ihn wenigstens, falls er sich hiermit nicht beruhigen wolle, mit ferneren Aufträgen in dieser Sache zu verschonen.

Tại đó, nhờ một nhà luật học ông quen, ông soạn một đơn kiện, trong đó, sau khi mô tả tỉ mỉ tội ác mà Junker Wenzel von Tronka đã gây ra cho ông cũng như cho người làm Herse của ông, ông xin trừng phạt hắn theo đúng pháp luật, phục hồi hai con ngựa như trước, và bồi thường thiệt hại mà cả ông lẫn người làm đã phải chịu. Vụ việc quả thật rõ ràng. Việc hai con ngựa bị giữ trái pháp luật rọi một ánh sáng quyết định lên mọi điều còn lại; và ngay cả nếu có thể giả định rằng hai con ngựa chỉ vì một sự tình cờ mà đau ốm, thì đòi hỏi của người lái ngựa phải giao trả chúng khỏe mạnh vẫn là chính đáng. Trong khi dạo quanh kinh đô, Kohlhaas cũng chẳng thiếu bạn bè hứa sốt sắng ủng hộ việc của ông; việc buôn bán ngựa rộng khắp ông làm đã đem lại cho ông những mối quen biết, và tính ngay thẳng ông giữ trong việc ấy đem lại cho ông thiện cảm của những người có địa vị nhất xứ. Ông nhiều lần vui vẻ ngồi ăn tại bàn nhà luật sư của mình, bản thân người này cũng là một người đáng kể; gửi nơi ông ta một khoản tiền để lo các phí tổn kiện tụng; và sau vài tuần, hoàn toàn được ông ta làm yên lòng về kết cục vụ kiện, ông trở về Kohlhaasenbrück với Lisbeth, vợ ông. Thế nhưng nhiều tháng trôi qua, và năm đã gần khép lại, mà ông chưa nhận được từ xứ Sachsen dù chỉ một lời giải thích về lời kiện ông đã đệ ở đó, nói gì đến bản phán quyết. Sau khi nhiều lần lại nộp đơn lên tòa án, ông hỏi người phụ việc pháp lý của mình, trong một bức thư thân tình, điều gì gây ra sự chậm trễ quá mức như vậy; và biết được rằng lời kiện, theo một lời ngầm bảo từ cấp cao hơn, đã bị tòa án Dresden dẹp hẳn.—Trước lời hồi âm sửng sốt của người lái ngựa hỏi nguyên do ở đâu, ông ta báo: rằng Junker Wenzel von Tronka có họ với hai vị công tử, Hinz và Kunz von Tronka, một người là quan chưởng tửu hầu cận bên chính vị lãnh chúa, người kia thậm chí là thị thần.—Ông ta còn khuyên ông đừng nhọc công thêm với cơ quan xét xử nữa, mà tìm cách lấy lại hai con ngựa của mình đang ở Tronkenburg; cho ông hiểu rằng Junker, hiện đang ở tại thủ đô, dường như đã dặn người của hắn giao chúng cho ông; và kết bằng lời xin rằng, nếu ông không chịu yên lòng với việc này, thì ít nhất xin đừng giao thêm cho ông ta việc ủy thác nào nữa trong vụ này.

Kohlhaas befand sich um diese Zeit gerade in Brandenburg, wo der Stadthauptmann, Heinrich von Geusau, unter dessen Regierungsbezirk Kohlhaasenbrück gehörte, eben beschäftigt war, aus einem beträchtlichen Fonds, der der Stadt zugefallen war, mehrere wohltätige Anstalten, für Kranke und Arme, einzurichten. Besonders war er bemüht, einen mineralischen Quell, der auf einem Dorf in der Gegend sprang, und von dessen Heilkräften man sich mehr, als die Zukunft nachher bewährte, versprach, für den Gebrauch der Preßhaften einzurichten; und da Kohlhaas ihm, wegen manchen Verkehrs, in dem er, zur Zeit seines Aufenthalts am Hofe, mit demselben gestanden hatte, bekannt war, so erlaubte er Hersen, dem Großknecht, dem ein Schmerz beim Atemholen über der Brust, seit jenem schlimmen Tage auf der Tronkenburg, zurückgeblieben war, die Wirkung der kleinen, mit Dach und Einfassung versehenen, Heilquelle zu versuchen. Es traf sich, daß der Stadthauptmann eben, am Rande des Kessels, in welchen Kohlhaas den Herse gelegt hatte, gegenwärtig war, um einige Anordnungen zu treffen, als jener, durch einen Boten, den ihm seine Frau nachschickte, den niederschlagenden Brief seines Rechtsgehülfen aus Dresden empfing. Der Stadthauptmann, der, während er mit dem Arzte sprach, bemerkte, daß Kohlhaas eine Träne auf den Brief, den er bekommen und eröffnet hatte, fallen ließ, näherte sich ihm, auf eine freundliche und herzliche Weise, und fragte ihn, was für ein Unfall ihn betroffen; und da der Roßhändler ihm, ohne ihm zu antworten, den Brief überreichte: so klopfte ihm dieser würdige Mann, dem die abscheuliche Ungerechtigkeit, die man auf der Tronkenburg an ihm verübt hatte, und an deren Folgen Herse eben, vielleicht auf die Lebenszeit, krank danieder lag, bekannt war, auf die Schulter, und sagte ihm: er solle nicht mutlos sein; er werde ihm zu seiner Genugtuung verhelfen! Am Abend, da sich der Roßkamm, seinem Befehl gemäß, zu ihm aufs Schloß begeben hatte, sagte er ihm, daß er nur eine Supplik, mit einer kurzen Darstellung des Vorfalls, an den Kurfürsten von Brandenburg aufsetzen, den Brief des Advokaten beilegen, und wegen der Gewalttätigkeit, die man sich, auf sächsischem Gebiet, gegen ihn erlaubt, den landesherrlichen Schutz aufrufen möchte. Er versprach ihm, die Bittschrift, unter einem anderen Paket, das schon bereit liege, in die Hände des Kurfürsten zu bringen, der seinethalb unfehlbar, wenn es die Verhältnisse zuließen, bei dem Kurfürsten von Sachsen einkommen würde; und mehr als eines solchen Schrittes bedürfe es nicht, um ihm bei dem Tribunal in Dresden, den Künsten des Junkers und seines Anhanges zum Trotz, Gerechtigkeit zu verschaffen. Kohlhaas lebhaft erfreut, dankte dem Stadthauptmann, für diesen neuen Beweis seiner Gewogenheit, aufs herzlichste; sagte, es tue ihm nur leid, daß er nicht, ohne irgend Schritte in Dresden zu tun, seine Sache gleich in Berlin anhängig gemacht habe; und nachdem er, in der Schreiberei des Stadtgerichts, die Beschwerde, ganz den Forderungen gemäß, verfaßt, und dem Stadthauptmann übergeben hatte, kehrte er, beruhigter über den Ausgang seiner Geschichte, als je, nach Kohlhaasenbrück zurück. Er hatte aber schon, in wenig Wochen, den Kummer, durch einen Gerichtsherrn, der in Geschäften des Stadthauptmanns nach Potsdam ging, zu erfahren, daß der Kurfürst die Supplik seinem Kanzler, dem Grafen Kallheim, übergeben habe, und daß dieser nicht unmittelbar, wie es zweckmäßig schien, bei dem Hofe zu Dresden, um Untersuchung und Bestrafung der Gewalttat, sondern um vorläufige, nähere Information bei dem Junker von Tronka eingekommen sei. Der Gerichtsherr, der, vor Kohlhaasens Wohnung, im Wagen haltend, den Auftrag zu haben schien, dem Roßhändler diese Eröffnung zu machen, konnte ihm auf die betroffene Frage: warum man also verfahren? keine befriedigende Auskunft geben. Er fügte nur noch hinzu: der Stadthauptmann ließe ihm sagen, er möchte sich in Geduld fassen; schien bedrängt, seine Reise fortzusetzen; und erst am Schluß der kurzen Unterredung erriet Kohlhaas, aus einigen hingeworfenen Worten, daß der Graf Kallheim mit dem Hause derer von Tronka verschwägert sei. —Kohlhaas, der keine Freude mehr, weder an seiner Pferdezucht, noch an Haus und Hof, kaum an Weib und Kind hatte, durchharrte, in trüber Ahndung der Zukunft, den nächsten Mond; und ganz seiner Erwartung gemäß kam, nach Verlauf dieser Zeit, Herse, dem das Bad einige Linderung verschafft hatte, von Brandenburg zurück, mit einem, ein größeres Reskript begleitenden, Schreiben des Stadthauptmanns, des Inhalts: es tue ihm leid, daß er nichts in seiner Sache tun könne; er schicke ihm eine, an ihn ergangene, Resolution der Staatskanzlei, und rate ihm, die Pferde, die er in der Tronkenburg zurückgelassen, wieder abführen, und die Sache übrigens ruhen zu lassen.—Die Resolution lautete: "er sei, nach dem Bericht des Tribunals in Dresden, ein unnützer Querulant; der Junker, bei dem er die Pferde zurückgelassen, halte ihm dieselben, auf keine Weise, zurück; er möchte nach der Burg schicken, und sie holen, oder dem Junker wenigstens wissen lassen, wohin er sie ihm senden solle; die Staatskanzlei aber, auf jeden Fall, mit solchen Plackereien und Stänkereien verschonen." Kohlhaas, dem es nicht um die Pferde zu tun war—er hätte gleichen Schmerz empfunden, wenn es ein Paar Hunde gegolten hätte—Kohlhaas schäumte vor Wut, als er diesen Brief empfing. Er sah, so oft sich ein Geräusch im Hofe hören ließ, mit der widerwärtigsten Erwartung, die seine Brust jemals bewegt hatte, nach dem Torwege, ob die Leute des Jungherren erscheinen, und ihm, vielleicht gar mit einer Entschuldigung, die Pferde, abgehungert und abgehärmt, wieder zustellen würden; der einzige Fall, in welchem seine von der Welt wohlerzogene Seele, auf nichts das ihrem Gefühl völlig entsprach gefaßt war. Er hörte aber in kurzer Zeit schon, durch einen Bekannten, der die Straße gereiset war, daß die Gaule auf der Tronkenburg, nach wie vor, den übrigen Pferden des Landjunkers gleich, auf dem Felde gebraucht würden; und mitten durch den Schmerz, die Welt in einer so ungeheuren Unordnung zu erblicken, zuckte die innerliche Zufriedenheit empor, seine eigne Brust nunmehr in Ordnung zu sehen. Er lud einen Amtmann, seinen Nachbar, zu sich, der längst mit dem Plan umgegangen war, seine Besitzungen durch den Ankauf der, ihre Grenze berührenden, Grundstücke zu vergrößern, und fragte ihn, nachdem sich derselbe bei ihm niedergelassen, was er für seine Besitzungen, im Brandenburgischen und im Sächsischen, Haus und Hof, in Pausch und Bogen, es sei nagelfest oder nicht, geben wolle? Lisbeth, sein Weib, erblaßte bei diesen Worten. Sie wandte sich, und hob ihr Jüngstes auf, das hinter ihr auf dem Boden spielte, Blicke, in welchen sich der Tod malte, bei den roten Wangen des Knaben vorbei, der mit ihren Halsbändern spielte, auf den Roßkamm, und ein Papier werfend, das er in der Hand hielt. Der Amtmann fragte, indem er ihn befremdet ansah, was ihn plötzlich auf so sonderbare Gedanken bringe; worauf jener, mit so viel Heiterkeit, als er erzwingen konnte, erwiderte: der Gedanke, seinen Meierhof, an den Ufern der Havel, zu verkaufen, sei nicht allzuneu; sie hätten beide schon oft über diesen Gegenstand verhandelt; sein Haus in der Vorstadt in Dresden sei, in Vergleich damit, ein bloßer Anhang, der nicht in Erwägung komme; und kurz, wenn er ihm seinen Willen tun, und beide Grundstücke übernehmen wolle, so sei er bereit, den Kontrakt darüber mit ihm abzuschließen. Er setzte, mit einem etwas erzwungenen Scherz hinzu, Kohlhaasenbrück sei ja nicht die Welt; es könne Zwecke geben, in Vergleich mit welchen, seinem Hauswesen, als ein ordentlicher Vater, vorzustehen, untergeordnet und nichtswürdig sei; und kurz, seine Seele, müsse er ihm sagen, sei auf große Dinge gestellt, von welchen er vielleicht bald hören werde. Der Amtmann, durch diese Worte beruhigt, sagte, auf eine lustige Art, zur Frau, die das Kind einmal über das andere küßte: er werde doch nicht gleich Bezahlung verlangen? legte Hut und Stock, die er zwischen den Knieen gehalten hatte, auf den Tisch, und nahm das Blatt, das der Roßkamm in der Hand hielt, um es zu durchlesen. Kohlhaas, indem er demselben näher rückte, erklärte ihm, daß es ein von ihm aufgesetzter eventueller in vier Wochen verfallener Kaufkontrakt sei; zeigte ihm, daß darin nichts fehle, als die Unterschriften, und die Einrückung der Summen, sowohl was den Kaufpreis selbst, als auch den Reukauf, d. h. die Leistung betreffe, zu der er sich, falls er binnen vier Wochen zurückträte, verstehen wolle; und forderte ihn noch einmal munter auf, ein Gebot zu tun, indem er ihm versicherte, daß er billig sein, und keine großen Umstände machen würde. Die Frau ging in der Stube auf und ab; ihre Brust flog, daß das Tuch, an welchem der Knabe gezupft hatte, ihr völlig von der Schulter herabzufallen drohte. Der Amtmann sagte, daß er ja den Wert der Besitzung in Dresden keineswegs beurteilen könne; worauf ihm Kohlhaas, Briefe, die bei ihrem Ankauf gewechselt worden waren, hinschiebend, antwortete: daß er sie zu 100 Goldgülden anschlage; obschon daraus hervorging, daß sie ihm fast um die Hälfte mehr gekostet hatte. Der Amtmann, der den Kaufkontrakt noch einmal überlas, und darin auch von seiner Seite, auf eine sonderbare Art, die Freiheit stipuliert fand, zurückzutreten, sagte, schon halb entschlossen: daß er ja die Gestütpferde, die in seinen Ställen wären, nicht brauchen könne; doch da Kohlhaas erwiderte, daß er die Pferde auch gar nicht loszuschlagen willens sei, und daß er auch einige Waffen, die in der Rüstkammer hingen, für sich behalten wolle, so—zögerte jener noch und zögerte, und wiederholte endlich ein Gebot, das er ihm vor kurzem schon einmal, halb im Scherz, halb im Ernst, nichtswürdig gegen den Wert der Besitzung, auf einem Spaziergange gemacht hatte. Kohlhaas schob ihm Tinte und Feder hin, um zu schreiben; und da der Amtmann, der seinen Sinnen nicht traute, ihn noch einmal gefragt hatte, ob es sein Ernst sei? und der Roßkamm ihm ein wenig empfindlich geantwortet hatte: ob er glaube, daß er bloß seinen Scherz mit ihm treibe? so nahm jener zwar, mit einem bedenklichen Gesicht, die Feder, und schrieb; dagegen durchstrich er den Punkt, in welchem von der Leistung, falls dem Verkäufer der Handel gereuen sollte, die Rede war; verpflichtete sich zu einem Darlehn von 100 Goldgülden, auf die Hypothek des Dresdenschen Grundstücks, das er auf keine Weise käuflich an sich bringen wollte; und ließ ihm, binnen zwei Monaten völlige Freiheit, von dem Handel wieder zurückzutreten. Der Roßkamm, von diesem Verfahren gerührt, schüttelte ihm mit vieler Herzlichkeit die Hand; und nachdem sie noch, welches eine Hauptbedingung war, übereingekommen waren, daß des Kaufpreises vierter Teil unfehlbar gleich bar, und der Rest, in drei Monaten, in der Hamburger Bank, gezahlt werden sollte, rief jener nach Wein, um sich eines so glücklich abgemachten Geschäfts zu erfreuen. Er sagte einer Magd, die mit den Flaschen hereintrat, Sternbald, der Knecht, solle ihm den Fuchs satteln; er müsse, gab er an, nach der Hauptstadt reiten, wo er Verrichtungen habe; und gab zu verstehen, daß er in kurzem, wenn er zurückkehre, sich offenherziger über das, was er jetzt noch für sich behalten müsse, auslassen würde. Hierauf, indem er die Gläser einschenkte, fragte er nach dem Polen und Türken, die gerade damals mit einander im Streit lagen; verwickelte den Amtmann in mancherlei politische Konjekturen darüber; trank ihm schlüßlich hierauf noch einmal das Gedeihen ihres Geschäfts zu, und entließ ihn.—Als der Amtmann das Zimmer verlassen hatte, fiel Lisbeth auf Knieen vor ihm nieder. Wenn du mich irgend, rief sie, mich und die Kinder, die ich dir geboren habe, in deinem Herzen trägst; wenn wir nicht im voraus schon, um welcher Ursach willen, weiß ich nicht, verstoßen sind: so sage mir, was diese entsetzlichen Anstalten zu bedeuten haben! Kohlhaas sagte: liebstes Weib, nichts, das dich noch, so wie die Sachen stehn, beunruhigen dürfte. Ich habe eine Resolution erhalten, in welcher man mir sagt, daß meine Klage gegen den Junker Wenzel von Tronka eine nichtsnutzige Stänkerei sei. Und weil hier ein Mißverständnis obwalten muß: so habe ich mich entschlossen, meine Klage noch einmal, persönlich bei dem Landesherrn selbst, einzureichen.—Warum willst du dein Haus verkaufen? rief sie, indem sie mit einer verstörten Gebärde, aufstand. Der Roßkamm, indem er sie sanft an seine Brust drückte, erwiderte: weil ich in einem Lande, liebste Lisbeth, in welchem man mich, in meinen Rechten, nicht schützen will, nicht bleiben mag. Lieber ein Hund sein, wenn ich von Füßen getreten werden soll, als ein Mensch! Ich bin gewiß, daß meine Frau hierin so denkt, als ich.—Woher weißt du, fragte jene wild, daß man dich in deinen Rechten nicht schützen wird? Wenn du dem Herrn bescheiden, wie es dir zukommt, mit deiner Bittschrift nahst: woher weißt du, daß sie beiseite geworfen, oder mit Verweigerung, dich zu hören, beantwortet werden wird?—Wohlan, antwortete Kohlhaas, wenn meine Furcht hierin ungegründet ist, so ist auch mein Haus noch nicht verkauft. Der Herr selbst, weiß ich, ist gerecht; und wenn es mir nur gelingt, durch die, die ihn umringen, bis an seine Person zu kommen, so zweifle ich nicht, ich verschaffe mir Recht, und kehre fröhlich, noch ehe die Woche verstreicht, zu dir und meinen alten Geschäften zurück. Möcht ich alsdann noch, setzt' er hinzu, indem er sie küßte, bis an das Ende meines Lebens bei dir verharren!—Doch ratsam ist es, fuhr er fort, daß ich mich auf jeden Fall gefaßt mache; und daher wünschte ich, daß du dich, auf einige Zeit, wenn es sein kann, entferntest, und mit den Kindern zu deiner Muhme nach Schwerin gingst, die du überdies längst hast besuchen wollen.—Wie? rief die Hausfrau. Ich soll nach Schwerin gehen? über die Grenze mit den Kindern, zu meiner Muhme nach Schwerin? Und das Entsetzen erstickte ihr die Sprache.—Allerdings, antwortete Kohlhaas, und das, wenn es sein kann, gleich, damit ich in den Schritten, die ich für meine Sache tun will, durch keine Rücksichten gestört werde.—"O! ich verstehe dich!" rief sie. "Du brauchst jetzt nichts mehr, als Waffen und Pferde; alles andere kann nehmen, wer will!" Und damit wandte sie sich, warf sich auf einen Sessel nieder, und weinte. Kohlhaas sagte betroffen: liebste Lisbeth, was machst du? Gott hat mich mit Weib und Kindern und Gütern gesegnet; soll ich heute zum erstenmal wünschen, daß es anders wäre?—Er setzte sich zu ihr, die ihm, bei diesen Worten, errötend um den Hals gefallen war, freundlich nieder. —Sag mir an, sprach er, indem er ihr die Locken von der Stirne strich: was soll ich tun? Soll ich meine Sache aufgeben? Soll ich nach der Tronkenburg gehen, und den Ritter bitten, daß er mir die Pferde wieder gebe, mich aufschwingen, und sie dir herreiten?—Lisbeth wagte nicht: ja! ja! ja! zu sagen—sie schüttelte weinend mit dem Kopf, sie drückte ihn heftig an sich, und überdeckte mit heißen Küssen seine Brust. "Nun also!" rief Kohlhaas. "Wenn du fühlst, daß mir, falls ich mein Gewerbe forttreiben soll, Recht werden muß: so gönne mir auch die Freiheit, die mir nötig ist, es mir zu verschaffen!" Und damit stand er auf, und sagte dem Knecht, der ihm meldete, daß der Fuchs gesattelt stünde: morgen müßten auch die Braunen eingeschirrt werden, um seine Frau nach Schwerin zu führen. Lisbeth sagte: sie habe einen Einfall! Sie erhob sich, wischte sich die Tränen aus den Augen, und fragte ihn, der sich an einem Pult niedergesetzt hatte: ob er ihr die Bittschrift geben, und sie, statt seiner, nach Berlin gehen lassen wolle, um sie dem Landesherrn zu überreichen. Kohlhaas, von dieser Wendung, um mehr als einer Ursach willen, gerührt, zog sie auf seinen Schoß nieder, und sprach: liebste Frau, das ist nicht wohl möglich! Der Landesherr ist vielfach umringt, mancherlei Verdrießlichkeiten ist der ausgesetzt, der ihm naht. Lisbeth versetzte, daß es in tausend Fällen einer Frau leichter sei, als einem Mann, ihm zu nahen. Gib mir die Bittschrift, wiederholte sie; und wenn du weiter nichts willst, als sie in seinen Händen wissen, so verbürge ich mich dafür: er soll sie bekommen! Kohlhaas, der von ihrem Mut sowohl, als ihrer Klugheit, mancherlei Proben hatte, fragte, wie sie es denn anzustellen denke; worauf sie, indem sie verschämt vor sich niedersah, erwiderte: daß der Kastellan des kurfürstlichen Schlosses, in früheren Zeiten, da er zu Schwerin in Diensten gestanden, um sie geworben habe; daß derselbe zwar jetzt verheiratet sei, und mehrere Kinder habe; daß sie aber immer noch nicht ganz vergessen wäre;—und kurz, daß er es ihr nur überlassen möchte, aus diesem und manchem andern Umstand, der zu beschreiben zu weitläufig wäre, Vorteil zu ziehen. Kohlhaas küßte sie mit vieler Freude, sagte, daß er ihren Vorschlag annähme, belehrte sie, daß es weiter nichts bedürfe, als einer Wohnung bei der Frau desselben, um den Landesherrn, im Schlosse selbst, anzutreten, gab ihr die Bittschrift, ließ die Braunen anspannen, und schickte sie mit Sternbald, seinem treuen Knecht, wohleingepackt ab.

Vào thời gian này Kohlhaas đang ở Brandenburg, nơi quan thành thủ Heinrich von Geusau, người cai quản khu hành chính mà Kohlhaasenbrück thuộc vào, đang bận lập, từ một quỹ đáng kể thành phố được thừa hưởng, nhiều cơ sở từ thiện cho người bệnh và người nghèo. Ông ta đặc biệt ra sức sắp đặt để người tàn tật bệnh hoạn dùng được một mạch suối khoáng chảy ở một ngôi làng trong vùng, mà người ta kỳ vọng ở sức chữa bệnh của nó nhiều hơn những gì về sau được chứng thực; và vì Kohlhaas quen biết ông ta qua nhiều việc giao thiệp hai người từng có trong thời ông ở triều đình, nên ông ta cho phép Herse, người làm đầu, người từ cái ngày tai ương ở Tronkenburg vẫn còn một chứng đau trên ngực mỗi khi thở, thử tác dụng của mạch suối chữa bệnh nhỏ, có mái che và thành bao ấy. Tình cờ, quan thành thủ đang có mặt bên mép bồn suối nơi Kohlhaas đã cho Herse nằm, để đưa ra vài chỉ thị, thì Kohlhaas, qua một người đưa tin vợ ông gửi theo, nhận được bức thư làm nản lòng của người giúp việc pháp lý từ Dresden. Quan thành thủ, trong khi nói chuyện với thầy thuốc, nhận thấy Kohlhaas để một giọt nước mắt rơi xuống bức thư vừa nhận và mở ra, bèn đến gần ông, thân thiện và chân tình, và hỏi ông gặp tai họa gì; và vì người lái ngựa không đáp mà đưa lá thư cho ông ta, nên con người đáng kính này, vốn biết sự bất công ghê tởm người ta đã gây ra cho ông ở Tronkenburg, và biết rằng chính vì hậu quả của nó mà Herse đang nằm bệnh, có lẽ suốt đời, đã vỗ vai ông và nói: ông đừng nản chí; ông ta sẽ giúp ông đòi được sự đền bù! Tối đến, khi người lái ngựa theo lệnh ông ta lên lâu đài, ông ta bảo rằng ông chỉ cần soạn một thỉnh nguyện thư, kèm bản trình bày ngắn về sự việc, gửi lên Tuyển hầu xứ Brandenburg, đính kèm thư của người luật sư, và, về hành vi bạo lực mà người ta đã dám làm đối với ông trên lãnh thổ xứ Sachsen, kêu gọi sự che chở của lãnh chúa. Ông ta hứa sẽ đưa thỉnh nguyện thư, kèm trong một gói khác đã sẵn sàng, vào tay Tuyển hầu, người vì ông chắc chắn sẽ, nếu tình thế cho phép, viết thư lên Tuyển hầu xứ Sachsen; và không cần hơn một bước như thế để giúp ông có được công lý ở tòa án Dresden, bất chấp mưu mẹo của Junker và phe cánh hắn. Kohlhaas, hết sức vui mừng, cảm ơn quan thành thủ thật chân thành vì bằng chứng mới của thiện chí này; nói rằng ông chỉ tiếc đã không đưa vụ việc ra ngay ở Berlin mà không cần làm bước nào ở Dresden; và sau khi ở phòng thư ký của tòa án thành phố soạn đơn than phiền hoàn toàn đúng theo yêu cầu và trao cho quan thành thủ, ông trở về Kohlhaasenbrück, yên tâm về kết cục câu chuyện của mình hơn bao giờ hết. Nhưng chỉ vài tuần sau, ông đã phải chịu nỗi phiền muộn, qua một viên quan tòa đi Potsdam vì việc của quan thành thủ, mà biết được rằng Tuyển hầu đã giao thỉnh nguyện thư cho Đại pháp quan của mình, bá tước Kallheim, và rằng người này không trực tiếp, như có vẻ hợp lý, gửi lên triều đình Dresden để yêu cầu điều tra và trừng phạt hành vi bạo lực, mà chỉ xin chính Junker Tronka cung cấp thông tin sơ bộ, chi tiết hơn. Viên quan tòa, dừng xe trước nhà Kohlhaas, dường như được giao nhiệm vụ thông báo điều này cho người lái ngựa, nhưng trước câu hỏi bàng hoàng: vì sao lại làm như vậy? ông ta không đưa được lời giải đáp thỏa đáng nào. Ông ta chỉ nói thêm: quan thành thủ nhắn rằng ông hãy kiên nhẫn; có vẻ gấp gáp muốn tiếp tục chuyến đi; và mãi tới cuối cuộc nói chuyện ngắn ấy, Kohlhaas mới đoán ra, từ vài lời buột ra, rằng bá tước Kallheim có quan hệ thông gia với nhà Tronka. —Kohlhaas, không còn thấy vui với nghề nuôi ngựa, với nhà cửa đất đai, hầu như cả với vợ con, dằn lòng qua tháng kế tiếp trong một linh cảm u ám về tương lai; và đúng như ông chờ đợi, sau thời gian đó, Herse, người được nước suối làm dịu bớt cơn đau, từ Brandenburg trở về, mang theo một bức thư của quan thành thủ kèm một công văn dài hơn, nội dung: ông ta lấy làm tiếc không làm được gì trong vụ việc của ông; ông ta gửi cho ông một quyết định của Phủ Đại pháp quan đã gửi tới ông ta, và khuyên ông dắt về hai con ngựa ông đã để lại ở Tronkenburg, còn vụ việc thì cứ để mặc.—Bản phúc đáp viết: “theo báo cáo của tòa án Dresden, ông là một kẻ hay kiện vô tích sự; Junker nơi ông để ngựa hoàn toàn không giữ chúng lại; ông hãy sai người tới lâu đài mà lấy, hoặc ít nhất cho Junker biết phải gửi chúng đi đâu; còn Phủ Đại pháp quan thì trong mọi trường hợp xin chớ quấy rầy bằng những trò sách nhiễu, kiếm chuyện như thế này.” Kohlhaas, người mà việc này không phải vì hai con ngựa—ông cũng sẽ đau đớn như thế nếu chuyện là về một đôi chó—Kohlhaas sôi lên vì giận khi nhận bức thư này. Hễ có tiếng động nào vang lên ngoài sân, ông lại nhìn ra lối cổng với nỗi mong đợi cay đắng nhất từng khuấy động lồng ngực ông, xem người của vị công tử có tới, và, có lẽ kèm cả một lời xin lỗi, giao trả hai con ngựa, đói lả và hốc hác, hay không; đó là trường hợp duy nhất mà tâm hồn ông, vốn được thế gian dạy dỗ chu đáo, không chuẩn bị sẵn để đón nhận điều gì hoàn toàn hợp với cảm giác của nó. Nhưng chẳng bao lâu ông nghe, qua một người quen vừa đi trên đường ấy, rằng ở Tronkenburg hai con ngựa vẫn như trước, cũng như những con ngựa khác của vị Junker miền quê, bị đem ra làm việc ngoài đồng; và giữa nỗi đau thấy thế giới ở trong một cảnh hỗn loạn khổng lồ như vậy, bỗng trỗi lên niềm thỏa lòng nội tâm khi thấy lồng ngực của chính mình giờ đây đã có trật tự, ngay ngắn. Ông mời đến nhà một quan quản hạt, láng giềng, người đã từ lâu ấp ủ kế hoạch mở rộng điền sản bằng cách mua những mảnh đất tiếp giáp ranh giới của mình, và, sau khi ông ta ngồi xuống, hỏi xem ông ta sẽ trả bao nhiêu cho các tài sản của ông, ở Brandenburg và ở Sachsen, nhà cửa và đất đai, tính trọn gói, cả bất động sản lẫn động sản? Lisbeth, vợ ông, tái mặt khi nghe những lời này. Bà quay đi, nhấc đứa út đang chơi dưới sàn phía sau lưng lên, và ném, ngang qua đôi má đỏ của thằng bé đang nghịch dây đeo cổ của bà, về phía người lái ngựa và tờ giấy ông cầm trong tay, những ánh nhìn in hằn cái chết. Quan quản hạt hỏi, nhìn ông sửng sốt, điều gì bỗng đưa ông tới những ý nghĩ kỳ lạ như vậy; ông đáp, với tất cả vẻ vui vẻ ông gượng được: ý định bán trang trại của mình bên bờ sông Havel không hẳn quá mới; hai người đã nhiều lần bàn về đề tài này; ngôi nhà ở ngoại ô Dresden của ông, so với nó, chỉ là phần phụ không đáng cân nhắc; và tóm lại, nếu ông ta chiều ý ông và nhận cả hai cơ ngơi, thì ông sẵn sàng ký với ông ta hợp đồng về việc ấy. Ông thêm, bằng một câu đùa hơi gượng, rằng Kohlhaasenbrück đâu phải là cả thế giới; có thể có những mục đích mà so với chúng, việc làm một người cha đàng hoàng đứng đầu gia đình trở nên thứ yếu và chẳng đáng kể; và tóm lại, tâm hồn ông, ông phải nói thật với ông ta, đã hướng về những việc lớn, mà có lẽ chẳng bao lâu ông ta sẽ nghe tin. Quan quản hạt, được những lời này làm yên lòng, nói đùa, vui vẻ, với bà nhà, người đang hôn đứa bé hết lần này đến lần khác: ông ấy chắc chưa đòi trả tiền ngay đâu nhỉ? rồi đặt mũ và gậy, nãy giờ kẹp giữa hai đầu gối, lên bàn, và cầm tờ giấy người lái ngựa đang cầm để đọc. Kohlhaas, nhích lại gần ông ta, giải thích rằng đó là một hợp đồng mua bán có điều kiện, hết hiệu lực sau bốn tuần, do ông soạn; chỉ cho ông ta thấy rằng trong đó không thiếu gì ngoài các chữ ký và việc điền các khoản tiền, cả về giá mua, lẫn về tiền hối ước, tức khoản đền mà ông bằng lòng chịu nếu trong vòng bốn tuần ông rút lui; và lại hăng hái mời ông ta ra giá, quả quyết rằng mình sẽ công bằng và không làm khó. Người vợ đi đi lại lại trong phòng; ngực bà phập phồng đến nỗi cái khăn mà thằng bé đã giật như muốn tuột hẳn khỏi vai. Quan quản hạt nói rằng ông ta hoàn toàn không thể đánh giá giá trị của sản nghiệp ở Dresden; Kohlhaas liền đáp, vừa đẩy về phía ông ta những bức thư đã trao đổi khi mua nó: rằng ông định giá nó 100 đồng gulden vàng; mặc dù từ đó lộ ra rằng nó đã tốn ông gần gấp rưỡi. Quan quản hạt, đọc lại hợp đồng một lần nữa, và thấy trong đó, về phía mình, cũng được quy định kỳ lạ quyền tự do rút lui, nói, đã nửa quyết định: rằng ông ta đâu cần đến những con ngựa giống đang ở trong chuồng của ông; nhưng khi Kohlhaas đáp rằng ông cũng hoàn toàn không có ý bán ngựa, và ông còn muốn giữ lại vài món vũ khí treo trong kho binh khí, thì—ông ta còn do dự mãi, rồi cuối cùng nhắc lại một mức giá mà không lâu trước đó, trong lúc đi dạo, nửa đùa nửa thật, ông ta từng đưa ra, chẳng đáng gì so với giá trị của cơ ngơi. Kohlhaas đẩy mực và bút tới để ông ta viết; và khi quan quản hạt, không tin các giác quan của mình, lại hỏi ông một lần nữa liệu ông có nghiêm túc không? và người lái ngựa hơi phật ý đáp: ông ta có tưởng rằng ông chỉ đùa với ông ta không? thì ông ta, tuy mặt đầy ngại ngần, cầm bút và viết; nhưng gạch bỏ điều khoản nói về khoản phải trả nếu người bán hối tiếc về giao dịch; cam kết cho vay 100 đồng gulden vàng, với thế chấp là đất ở Dresden mà ông ta nhất quyết không mua; và để ông trong vòng hai tháng hoàn toàn tự do rút khỏi giao dịch. Người lái ngựa, cảm động trước cách cư xử này, bắt tay ông ta thật thân tình; và sau khi hai bên còn thỏa thuận, vốn là một điều kiện then chốt, rằng một phần tư giá mua nhất định phải trả ngay bằng tiền mặt, còn phần còn lại, trong ba tháng, trả tại ngân hàng Hamburg, người kia gọi rượu, để mừng một giao dịch được dàn xếp may mắn đến thế. Ông bảo một cô hầu vừa bưng chai vào rằng Sternbald, người làm, phải thắng yên con ngựa hồng cho ông; ông phải, ông nói, lên thủ đô, nơi ông có việc; và cho hiểu rằng chẳng bao lâu, khi trở về, ông sẽ cởi mở hơn về điều mà lúc này ông còn phải giữ cho riêng mình. Sau đó, vừa rót đầy các ly, ông hỏi về người Ba Lan và người Thổ, lúc ấy đang gây chiến với nhau; kéo quan quản hạt vào đủ loại suy đoán chính trị về chuyện đó; cuối cùng lại nâng ly một lần nữa chúc cho giao dịch của họ hưng thịnh, và tiễn ông ta ra về.—Khi quan quản hạt đã rời phòng, Lisbeth quỳ sụp xuống trước mặt ông. Nếu anh còn mang em trong lòng chút nào, bà kêu, mang em và các con em đã sinh cho anh; nếu chúng em chưa bị ruồng bỏ từ trước, vì lý do gì em không biết: thì hãy nói cho em biết những sự chuẩn bị khủng khiếp này nghĩa là gì! Kohlhaas nói: em yêu quý nhất, chẳng có gì mà, với tình hình hiện nay, còn đáng khiến em lo. Anh đã nhận một bản phúc đáp, trong đó người ta bảo anh rằng lời kiện của anh chống Junker Wenzel von Tronka là một sự sách nhiễu vô ích. Và vì ở đây hẳn có chuyện hiểu lầm, nên anh đã quyết định đích thân đệ lời kiện lên chính vị lãnh chúa một lần nữa.—Tại sao anh lại muốn bán nhà? bà kêu, đứng dậy với cử chỉ rối loạn. Người lái ngựa, ôm bà dịu dàng vào ngực, đáp: vì ở một xứ, Lisbeth yêu quý, nơi người ta không chịu bảo vệ anh trong quyền của mình, thì anh không muốn ở lại. Thà làm chó còn hơn làm người, nếu làm người là để bị chân người khác giẫm đạp! Anh chắc rằng vợ anh về điều này cũng nghĩ như anh.—Sao anh biết, bà hỏi dữ dội, rằng người ta sẽ không bảo vệ anh trong quyền của anh? Nếu anh đến gần vị lãnh chúa với thỉnh nguyện thư một cách khiêm tốn, như bổn phận của anh: sao anh biết nó sẽ bị vứt sang một bên, hay bị đáp lại bằng sự từ chối nghe anh?—Thế thì, Kohlhaas đáp, nếu nỗi sợ của anh trong việc này là vô căn cứ, thì nhà anh cũng chưa bị bán. Chính vị lãnh chúa, anh biết, là người công bằng; và nếu anh chỉ cần tìm được cách, xuyên qua những kẻ vây quanh ngài, tới được trước mặt ngài, thì anh không nghi ngờ gì, anh sẽ giành được công lý, và trở về với em và công việc cũ vui vẻ, trước khi tuần lễ trôi hết. Rồi khi ấy ước gì anh còn được, ông nói thêm, vừa hôn bà, ở lại bên em cho tới cuối đời!—Nhưng khôn ngoan hơn cả, ông nói tiếp, là anh sẵn sàng cho mọi trường hợp; vì thế anh mong rằng em, trong một thời gian, nếu có thể, rời đi, và cùng các con tới nhà bà dì của em ở Schwerin, người mà em vốn đã muốn thăm từ lâu.—Sao? bà chủ nhà kêu. Em phải đi Schwerin? ra khỏi biên giới cùng các con, tới bà dì ở Schwerin? Và nỗi kinh hoàng làm bà nghẹn lời.—Đúng thế, Kohlhaas đáp, và nếu có thể thì ngay lập tức, để trong những bước anh định làm vì vụ việc của mình, anh không bị vướng bận bởi bất cứ băn khoăn nào.—“Ồ! em hiểu anh rồi!” bà kêu. “Giờ anh không cần gì nữa ngoài vũ khí và ngựa; mọi thứ khác, ai muốn thì cứ lấy!” Nói rồi bà quay đi, gieo mình xuống một cái ghế và khóc. Kohlhaas sững sờ nói: Lisbeth yêu quý, em làm gì thế? Chúa đã ban phúc cho anh có vợ, con và của cải; lẽ nào hôm nay anh lại lần đầu mong mọi điều khác đi?—Ông ngồi xuống bên bà, người, nghe những lời ấy, đã đỏ mặt ôm lấy cổ ông. —Nói cho anh biết, ông nói, vừa vuốt những lọn tóc khỏi trán bà: anh phải làm gì? Anh phải bỏ vụ việc của mình sao? Anh phải đến Tronkenburg, xin vị hiệp sĩ trả lại ngựa cho anh, rồi lên yên, cưỡi chúng về cho em sao?—Lisbeth không dám nói: phải! phải! phải!—bà vừa khóc vừa lắc đầu, ép chặt ông vào mình, và phủ lên ngực ông những nụ hôn nóng bỏng. “Vậy thì!” Kohlhaas kêu. “Nếu em cảm thấy rằng anh muốn tiếp tục nghề của mình thì phải được công lý: vậy cũng hãy cho anh cái tự do cần để giành lấy nó!” Và nói vậy ông đứng dậy, bảo người làm vừa báo rằng ngựa hồng đã được yên: ngày mai cũng phải thắng hai con ngựa nâu vào xe để đưa vợ ông tới Schwerin. Lisbeth nói: bà nghĩ ra một cách! Bà đứng lên, lau nước mắt, và hỏi ông, người đã ngồi xuống bên một cái bàn viết: liệu ông có đưa cho bà thỉnh nguyện thư, và để bà thay ông đi Berlin trao nó cho vị lãnh chúa không. Kohlhaas, cảm động trước bước ngoặt ấy vì hơn một lẽ, kéo bà xuống đùi mình, và nói: em yêu quý, việc ấy khó mà được! Vị lãnh chúa bị vây quanh nhiều lớp người, và ai đến gần ngài đều phải chịu nhiều điều phiền toái. Lisbeth đáp rằng trong cả nghìn trường hợp đàn bà đến gần ngài dễ hơn đàn ông. Đưa thỉnh nguyện thư cho em, bà nhắc lại; và nếu anh chẳng muốn gì hơn là biết nó nằm trong tay ngài, thì em xin bảo đảm điều đó: ngài sẽ nhận được! Kohlhaas, người từng thấy nhiều bằng chứng về cả lòng can đảm lẫn sự khôn ngoan của bà, hỏi bà định làm thế nào; bà, vừa e thẹn nhìn xuống, đáp: rằng viên quản thành của lâu đài Tuyển hầu, thuở trước, khi còn phục vụ ở Schwerin, đã từng đến cầu hôn bà; rằng tuy bây giờ ông ta đã có vợ và nhiều con, bà vẫn chưa bị quên hẳn;—và tóm lại, rằng ông chỉ việc để bà tự rút lấy lợi thế từ chuyện ấy và nhiều hoàn cảnh khác mà kể ra thì quá dài dòng. Kohlhaas hôn bà thật vui sướng, nói rằng ông nhận đề nghị của bà, bảo bà rằng chẳng cần gì hơn một chỗ trọ nhà vợ ông ta để tới gần vị lãnh chúa ngay trong lâu đài, đưa bà thỉnh nguyện thư, cho thắng hai con ngựa nâu, và tiễn bà đi, ủ kỹ lưỡng, cùng Sternbald, người làm trung thành của ông.

Diese Reise war aber von allen erfolglosen Schritten, die er in seiner Sache getan hatte, der allerunglücklichste. Denn schon nach wenigen Tagen zog Sternbald in den Hof wieder ein, Schritt vor Schritt den Wagen führend, in welchem die Frau, mit einer gefährlichen Quetschung an der Brust, ausgestreckt darnieder lag. Kohlhaas, der bleich an das Fuhrwerk trat, konnte nichts Zusammenhängendes über das, was dieses Unglück verursacht hatte, erfahren. Der Kastellan war, wie der Knecht sagte, nicht zu Hause gewesen; man war also genötigt worden, in einem Wirtshause, das in der Nähe des Schlosses lag, abzusteigen; dies Wirtshaus hatte Lisbeth am andern Morgen verlassen, und dem Knecht befohlen, bei den Pferden zurückzubleiben; und eher nicht, als am Abend, sei sie, in diesem Zustand, zurückgekommen. Es schien, sie hatte sich zu dreist an die Person des Landesherrn vorgedrängt, und, ohne Verschulden desselben, von dem bloßen rohen Eifer einer Wache, die ihn umringte, einen Stoß, mit dem Schaft einer Lanze, vor die Brust erhalten. Wenigstens berichteten die Leute so, die sie, in bewußtlosem Zustand, gegen Abend in den Gasthof brachten; denn sie selbst konnte, von aus dem Mund vorquellendem Blute gehindert, wenig sprechen. Die Bittschrift war ihr nachher durch einen Ritter abgenommen worden. Sternbald sagte, daß es sein Wille gewesen sei, sich gleich auf ein Pferd zu setzen, und ihm von diesem unglücklichen Vorfall Nachricht zu geben; doch sie habe, trotz der Vorstellungen des herbeigerufenen Wundarztes, darauf bestanden, ohne alle vorgängige Benachrichtigungen, zu ihrem Manne nach Kohlhaasenbrück abgeführt zu werden. Kohlhaas brachte sie, die von der Reise völlig zu Grunde gerichtet worden war, in ein Bett, wo sie, unter schmerzhaften Bemühungen, Atem zu holen, noch einige Tage lebte. Man versuchte vergebens, ihr das Bewußtsein wieder zu geben, um über das, was vorgefallen war, einige Aufschlüsse zu erhalten; sie lag, mit starrem, schon gebrochenen Auge, da, und antwortete nicht. Nur kurz vor ihrem Tode kehrte ihr noch einmal die Besinnung wieder. Denn da ein Geistlicher lutherischer Religion (zu welchem eben damals aufkeimenden Glauben sie sich, nach dem Beispiel ihres Mannes, bekannt hatte) neben ihrem Bette stand, und ihr mit lauter und empfindlich-feierlicher Stimme, ein Kapitel aus der Bibel vorlas: so sah sie ihn plötzlich, mit einem finstern Ausdruck, an, nahm ihm, als ob ihr daraus nichts vorzulesen wäre, die Bibel aus der Hand, blätterte und blätterte, und schien etwas darin zu suchen; und zeigte dem Kohlhaas, der an ihrem Bette saß, mit dem Zeigefinger, den Vers: "Vergib deinen Feinden; tue wohl auch denen, die dich hassen. "—Sie drückte ihm dabei mit einem überaus seelenvollen Blick die Hand, und starb.—Kohlhaas dachte: "so möge mir Gott nie vergeben, wie ich dem Junker vergebe!" küßte sie, indem ihm häufig die Tränen flossen, drückte ihr die Augen zu, und verließ das Gemach. Er nahm die hundert Goldgülden, die ihm der Amtmann schon, für die Ställe in Dresden, zugefertigt hatte, und bestellte ein Leichenbegräbnis, das weniger für sie, als für eine Fürstin, angeordnet schien: ein eichener Sarg, stark mit Metall beschlagen, Kissen von Seide, mit goldnen und silbernen Troddeln, und ein Grab von acht Ellen Tiefe, mit Feldsteinen gefüttert und Kalk. Er stand selbst, sein jüngstes auf dem Arm, bei der Gruft, und sah der Arbeit zu. Als der Begräbnistag kam, ward die Leiche, weiß wie Schnee, in einen Saal aufgestellt, den er mit schwarzem Tuch hatte beschlagen lassen. Der Geistliche hatte eben eine rührende Rede an ihrer Bahre vollendet, als ihm die landesherrliche Resolution auf die Bittschrift zugestellt ward, welche die Abgeschiedene übergeben hatte, des Inhalts: er solle die Pferde von der Tronkenburg abholen, und bei Strafe, in das Gefängnis geworfen zu werden, nicht weiter in dieser Sache einkommen. Kohlhaas steckte den Brief ein, und ließ den Sarg auf den Wagen bringen. Sobald der Hügel geworfen, das Kreuz darauf gepflanzt, und die Gäste, die die Leiche bestattet hatten, entlassen waren, warf er sich noch einmal vor ihrem, nun verödeten Bette nieder, und übernahm sodann das Geschäft der Rache. Er setzte sich nieder und verfaßte einen Rechtsschluß, in welchem er den Junker Wenzel von Tronka, kraft der ihm angebotenen Macht, verdammte, die Rappen, die er ihm abgenommen, und auf den Feldern zu Grunde gerichtet, binnen drei Tagen nach Sicht, nach Kohlhaasenbrück zu führen, und in Person in seinen Ställen dick zu füttern. Diesen Schluß sandte er durch einen reitenden Boten an ihn ab, und instruierte denselben, flugs nach Übergabe des Papiers, wieder bei ihm in Kohlhaasenbrück zu sein. Da die drei Tage, ohne Überlieferung der Pferde, verflossen, so rief er Hersen; eröffnete ihm, was er dem Jungherrn, die Dickfütterung derselben anbetreffend, aufgegeben; fragte ihn zweierlei, ob er mit ihm nach der Tronkenburg reiten und den Jungherrn holen; auch, ob er über den Hergeholten, wenn er bei Erfüllung des Rechtsschlusses in den Ställen von Kohlhaasenbrück, faul sei, die Peitsche führen wolle? und da Herse, so wie er ihn nur verstanden hatte: "Herr, heute noch!" aufjauchzte, und, indem er die Mütze in die Höhe warf, versicherte: einen Riemen, mit zehn Knoten, um ihm das Striegeln zu lehren, lasse er sich flechten! so verkaufte Kohlhaas das Haus, schickte die Kinder, in einen Wagen gepackt, über die Grenze; rief, bei Anbruch der Nacht, auch die übrigen Knechte zusammen, sieben an der Zahl, treu ihm jedweder, wie Gold; bewaffnete und beritt sie, und brach nach der Tronkenburg auf.

Chuyến đi này, trong mọi bước đi vô hiệu ông đã làm cho vụ việc của mình, là bước đi bất hạnh nhất. Bởi mới sau vài ngày, Sternbald đã lại vào sân, từng bước một dắt cỗ xe, trên đó người vợ nằm duỗi dài, ngực bị giập nặng, nguy hiểm. Kohlhaas, mặt tái nhợt, bước đến bên cỗ xe, và không thể biết được điều gì mạch lạc về nguyên do đã gây nên tai họa này. Theo lời người hầu, quan giữ lâu đài không có nhà; vì thế họ buộc phải xuống nghỉ ở một quán trọ gần lâu đài; quán trọ ấy, sáng hôm sau Lisbeth đã rời đi, dặn người hầu ở lại với đám ngựa; và mãi đến chiều tối bà mới trở về, trong tình trạng này. Dường như bà đã chen quá liều lĩnh đến gần thân mình vị lãnh chúa, và, không do lỗi của ngài, chỉ vì sự hăng hái thô bạo của một toán vệ binh vây quanh ngài, đã bị giáng một cú cán giáo vào ngực. Ít nhất những người đưa bà, trong tình trạng bất tỉnh, về quán trọ vào lúc xế chiều đã thuật lại như vậy; còn bản thân bà, bị máu trào ra miệng làm nghẹn, hầu như không nói được. Bản thỉnh nguyện sau đó đã bị một hiệp sĩ lấy đi. Sternbald nói rằng anh vốn định lên ngựa ngay để báo cho ông biết về biến cố bất hạnh này; nhưng bà, mặc lời can ngăn của viên thầy thuốc ngoại khoa được gọi đến, đã khăng khăng đòi được đưa về với chồng ở Kohlhaasenbrück, không báo tin trước cho ông. Kohlhaas đặt bà, người đã bị chuyến đi hủy hoại hoàn toàn, lên giường, ở đó bà còn sống thêm vài ngày, trong những cố gắng đau đớn để lấy hơi. Người ta thử mãi mà vô ích để làm bà tỉnh lại, hầu có được đôi điều sáng tỏ về những gì đã xảy ra; bà nằm đó, mắt trợn cứng, đã vỡ, và không đáp. Chỉ ngay trước khi chết bà còn một lần nữa tỉnh trí trở lại. Bởi khi một vị mục sư theo đạo Luther (bà đã theo gương chồng mà tuyên xưng đức tin vừa chớm nở lúc bấy giờ) đứng bên giường bà, và bằng giọng lớn, trang nghiêm đầy xúc cảm, đọc cho bà một chương Kinh Thánh, thì bà bỗng nhìn ông ta với vẻ mặt sầm tối, giật cuốn Kinh Thánh khỏi tay ông, như thể trong đó chẳng có gì để đọc cho bà, lật đi lật lại, dường như đang tìm điều gì; rồi lấy ngón trỏ chỉ cho Kohlhaas, người ngồi bên giường, câu: “Hãy tha thứ cho kẻ thù của ngươi; hãy làm điều lành cả cho những kẻ ghét ngươi.”—Bà siết tay ông bằng một ánh nhìn vô cùng thấm đẫm tâm hồn, rồi chết.—Kohlhaas nghĩ: “Vậy thì xin Chúa đừng bao giờ tha thứ cho tôi, như tôi tha thứ cho tên Junker!” ông hôn bà, nước mắt chảy ròng ròng, vuốt mắt cho bà, và rời khỏi căn phòng. Ông lấy một trăm đồng gulden vàng mà quan quản hạt đã gửi cho ông để trả tiền chuồng ngựa ở Dresden, và đặt làm một đám tang có vẻ được sắp đặt không phải cho bà mà cho một nữ thân vương: một chiếc quan tài gỗ sồi, bịt kim loại dày, gối lụa với tua vàng và tua bạc, và một ngôi mộ sâu tám ell, lót đá tảng và vôi. Chính ông đứng bên huyệt, bế đứa con út trên tay, nhìn người ta làm. Đến ngày an táng, thi thể, trắng như tuyết, được đặt trong một đại sảnh mà ông đã cho căng vải đen. Vị mục sư vừa kết thúc một bài diễn từ cảm động bên linh sàng thì bản quyết định của lãnh chúa về bản thỉnh nguyện mà người đã khuất đã trao được đưa tới cho ông, nội dung rằng: ông phải đến Tronkenburg dắt ngựa về, và, nếu không muốn bị ném vào ngục, không được tiếp tục đệ đơn về việc này. Kohlhaas nhét lá thư vào túi, và cho đưa quan tài lên xe. Ngay khi nấm đất đã đắp xong, cây thập giá đã dựng lên, và những vị khách đã đưa thi hài đi chôn cất đã ra về, ông còn một lần nữa gieo mình xuống trước chiếc giường nay hoang vắng của bà, rồi đảm nhận việc báo thù. Ông ngồi xuống soạn một bản phán quyết, trong đó, nhân quyền lực được trao cho mình, ông kết án Junker Wenzel von Tronka, trong vòng ba ngày kể từ khi trông thấy văn bản, phải dắt hai con ngựa ô hắn đã lấy của ông và làm cho kiệt quệ trên đồng ruộng về Kohlhaasenbrück, và đích thân vỗ béo chúng trong chuồng của ông. Phán quyết này ông gửi cho hắn bằng một người đưa tin cưỡi ngựa, và dặn người ấy, ngay sau khi trao giấy, phải quay về Kohlhaasenbrück gấp. Khi ba ngày trôi qua mà ngựa không được giao, ông gọi Herse; cho anh biết điều ông đã truyền cho tên Junker về việc vỗ béo chúng; hỏi anh hai điều: có chịu cùng ông cưỡi đến Tronkenburg bắt tên Junker về không; và có chịu, nếu kẻ bị bắt về ấy lười biếng trong việc thi hành phán quyết ở các chuồng Kohlhaasenbrück, thì vung roi quất hắn không? và khi Herse, vừa hiểu ông xong, đã reo lên: “Thưa ông chủ, ngay hôm nay!” và tung mũ lên không, quả quyết rằng anh sẽ cho tết một sợi dây da có mười nút để dạy hắn biết chải ngựa! thì Kohlhaas bán nhà, nhét các con vào một cỗ xe cho chúng đi qua biên giới; khi đêm xuống, gọi nốt những người hầu còn lại, bảy người, ai nấy trung thành với ông như vàng; trang bị vũ khí và ngựa cho họ, rồi lên đường đến Tronkenburg.

Er fiel auch, mit diesem kleinen Haufen, schon, beim Einbruch der dritten Nacht, den Zollwärter und Torwächter, die im Gespräch unter dem Tor standen, niederreitend, in die Burg, und während, unter plötzlicher Aufprasselung aller Baracken im Schloßraum, die sie mit Feuer bewarfen, Herse, über die Windeltreppe, in den Turm der Vogtei eilte, und den Schloßvogt und Verwalter, die, halb entkleidet, beim Spiel saßen, mit Hieben und Stichen überfiel, stürzte Kohlhaas zum Junker Wenzel ins Schloß. Der Engel des Gerichts fährt also vom Himmel herab; und der Junker, der eben, unter vielem Gelächter, dem Troß junger Freunde, der bei ihm war, den Rechtsschluß, den ihm der Roßkamm übermacht hatte, vorlas, hatte nicht sobald dessen Stimme im Schloßhof vernommen: als er den Herren schon, plötzlich leichenbleich: Brüder, rettet euch! zurief, und verschwand. Kohlhaas, der, beim Eintritt in den Saal, einen Junker Hans von Tronka, der ihm entgegen kam, bei der Brust faßte, und in den Winkel des Saals schleuderte, daß er sein Hirn an den Steinen versprützte, fragte, während die Knechte die anderen Ritter, die zu den Waffen gegriffen hatten, überwältigten, und zerstreuten: wo der Junker Wenzel von Tronka sei? Und da er, bei der Unwissenheit der betäubten Männer, die Türen zweier Gemächer, die in die Seitenflügel des Schlosses führten, mit einem Fußtritt sprengte, und in allen Richtungen, in denen er das weitläufige Gebäude durchkreuzte, niemanden fand, so stieg er fluchend in den Schloßhof hinab, um die Ausgänge besetzen zu lassen. Inzwischen war, vom Feuer der Baracken ergriffen, nun schon das Schloß, mit allen Seitengebäuden, starken Rauch gen Himmel qualmend, angegangen, und während Sternbald, mit drei geschäftigen Knechten, alles, was nicht niet- und nagelfest war, zusammenschleppten, und zwischen den Pferden, als gute Beute, umstürzten, flogen, unter dem Jubel Hersens, aus den offenen Fenstern der Vogtei, die Leichen des Schloßvogts und Verwalters, mit Weib und Kindern, herab. Kohlhaas, dem sich, als er die Treppe vom Schloß niederstieg, die alte, von der Gicht geplagte Haushälterin, die dem Junker die Wirtschaft führte, zu Füßen warf, fragte sie, indem er auf der Stufe stehen blieb: wo der Junker Wenzel von Tronka sei? und da sie ihm, mit schwacher, zitternder Stimme, zur Antwort gab: sie glaube, er habe sich in die Kapelle geflüchtet; so rief er zwei Knechte mit Fackeln, ließ in Ermangelung der Schlüssel, den Eingang mit Brechstangen und Beilen eröffnen, kehrte Altäre und Bänke um, und fand gleichwohl, zu seinem grimmigen Schmerz, den Junker nicht. Es traf sich, daß ein junger, zum Gesinde der Tronkenburg gehöriger Knecht, in dem Augenblick, da Kohlhaas aus der Kapelle zurückkam, herbeieilte, um aus einem weitläufigen, steinernen Stall, den die Flamme bedrohte, die Streithengste des Junkers herauszuziehen. Kohlhaas, der, in eben diesem Augenblick, in einem kleinen, mit Stroh bedeckten Schuppen, seine beiden Rappen erblickte, fragte den Knecht: warum er die Rappen nicht rette? und da dieser, indem er den Schlüssel in die Stalltür steckte, antwortete: der Schuppen stehe ja schon in Flammen; so warf Kohlhaas den Schlüssel, nachdem er ihm mit Heftigkeit aus der Stalltüre gerissen, über die Mauer, trieb den Knecht, mit hageldichten, flachen Hieben der Klinge, in den brennenden Schuppen hinein, und zwang ihn, unter entsetzlichem Gelächter der Umstehenden, die Rappen zu retten. Gleichwohl, als der Knecht schreckenblaß, wenige Momente nachdem der Schuppen hinter ihm zusammenstürzte, mit den Pferden, die er an der Hand hielt, daraus hervortrat, fand er den Kohlhaas nicht mehr; und da er sich zu den Knechten auf den Schloßplatz begab, und den Roßhändler, der ihm mehreremal den Rücken zukehrte, fragte: was er mit den Tieren nun anfangen solle?—hob dieser plötzlich, mit einer fürchterlichen Gebärde, den Fuß, daß der Tritt, wenn er ihn getan hätte, sein Tod gewesen wäre: bestieg, ohne ihm zu antworten, seinen Braunen, setzte sich unter das Tor der Burg, und erharrte, inzwischen die Knechte ihr Wesen forttrieben, schweigend den Tag.

Ông quả đã, cùng toán nhỏ này, vào lúc đêm thứ ba sập xuống, xông vào lâu đài, giẫm đổ người giữ trạm thuế và người gác cổng đang đứng trò chuyện dưới cổng, và trong khi, giữa tiếng nổ lách tách bất thình lình của tất cả các dãy lán trong khuôn viên lâu đài, mà họ ném lửa vào, Herse chạy theo cầu thang xoắn lên tháp của dinh quản, đánh chém đâm xối xả vào viên quản lâu đài và viên quản lý đang ngồi chơi bài, quần áo cởi nửa chừng, thì Kohlhaas lao vào trong lâu đài tìm Junker Wenzel. Thiên thần phán xét cứ thế giáng từ trời xuống; và tên Junker, lúc ấy đang giữa tràng cười lớn đọc cho đám bạn trẻ vây quanh bản quyết định mà gã lái ngựa đã gửi cho hắn, vừa nghe tiếng ông trong sân lâu đài đã bỗng tái mét như xác chết, kêu lên với các ngài: Anh em, hãy cứu lấy mình! rồi biến mất. Kohlhaas, khi bước vào sảnh, tóm ngực một Junker Hans von Tronka chạy ra đón, ném vào góc sảnh khiến óc hắn văng tung tóe lên đá, và trong lúc đám thuộc hạ chế ngự rồi đánh tan những hiệp sĩ khác đã chộp lấy vũ khí, ông hỏi: Junker Wenzel von Tronka ở đâu? Và vì, trước sự không biết gì của những kẻ choáng váng ấy, ông đạp tung cửa hai căn phòng dẫn vào các cánh bên của lâu đài, và trong mọi hướng ông băng qua tòa nhà rộng lớn ấy cũng chẳng thấy ai, ông vừa chửi rủa vừa xuống sân lâu đài, để cho chiếm các lối ra. Trong lúc đó, bị lửa các dãy lán bén tới, lâu đài cùng mọi dãy nhà phụ giờ đã bốc cháy, khói dày cuộn lên trời, và trong khi Sternbald cùng ba tên thuộc hạ hăm hở khuân hết mọi thứ không đóng đinh đóng chốt, chất đống giữa đám ngựa làm chiến lợi phẩm hậu hĩnh, thì từ các cửa sổ mở của dinh quản, xác viên quản lâu đài và viên quản lý, cùng vợ con, bay xuống giữa tiếng reo hò của Herse. Khi Kohlhaas đi xuống cầu thang lâu đài, bà quản gia già bị bệnh gút hành hạ, người lo việc nhà cho Junker, quỳ sụp dưới chân ông; ông dừng lại trên bậc thềm, hỏi bà: Junker Wenzel von Tronka ở đâu? và khi bà, bằng giọng yếu ớt run rẩy, đáp rằng: bà tưởng hắn đã trốn vào nhà nguyện; thì ông gọi hai thuộc hạ cầm đuốc, vì không có chìa khóa, cho dùng xà beng và rìu mở lối vào, lật tung bàn thờ và ghế dài, vậy mà, trước nỗi đau đớn phẫn nộ của ông, vẫn không tìm thấy tên Junker. Tình cờ, đúng lúc Kohlhaas từ nhà nguyện trở ra, một gã đầy tớ trẻ thuộc đám gia nhân Tronkenburg chạy tới để kéo những con chiến mã của Junker ra khỏi một chuồng đá rộng đang bị ngọn lửa đe dọa. Kohlhaas, đúng lúc ấy trông thấy hai con ngựa ô của mình trong một cái lán nhỏ lợp rơm, hỏi gã đầy tớ: sao gã không cứu hai con ngựa ô? và khi gã, đang tra chìa khóa vào cửa chuồng, đáp: cái lán đã bốc cháy rồi còn gì; thì Kohlhaas, sau khi giật phắt chìa khóa khỏi cửa chuồng một cách dữ dội, ném nó qua tường, dùng những nhát bản gươm bẹt dày như mưa đá xua gã vào trong cái lán đang cháy, và buộc gã, giữa tràng cười ghê rợn của những người đứng quanh, phải cứu hai con ngựa ô. Tuy nhiên, khi gã đầy tớ, tái xanh vì kinh hãi, chỉ ít khoảnh khắc sau khi cái lán đổ sập sau lưng gã, bước ra cùng những con ngựa gã dắt trong tay, thì không còn thấy Kohlhaas đâu; và khi gã đến chỗ đám thuộc hạ trên sân lâu đài, hỏi gã lái ngựa, người mấy lần quay lưng lại với gã: giờ gã phải làm gì với những con vật này?—thì ông bỗng, với một cử chỉ khủng khiếp, nhấc chân lên, một cú đạp mà nếu đã giáng xuống thì chính là cái chết của gã; không đáp lời, ông lên con ngựa nâu của mình, ngồi dưới cổng lâu đài, và trong lúc đám thuộc hạ tiếp tục làm việc của chúng, lặng lẽ chờ ngày.

Als der Morgen anbrach, war das ganze Schloß, bis auf die Mauern, niedergebrannt, und niemand befand sich mehr darin, als Kohlhaas und seine sieben Knechte. Er stieg vom Pferde, und untersuchte noch einmal, beim hellen Schein der Sonne, den ganzen, in allen seinen Winkeln jetzt von ihr erleuchteten Platz, und da er sich, so schwer es ihm auch ward, überzeugen mußte, daß die Unternehmung auf die Burg fehlgeschlagen war, so schickte er, die Brust voll Schmerz und Jammer, Hersen mit einigen Knechten aus, um über die Richtung, die der Junker auf seiner Flucht genommen, Nachricht einzuziehen. Besonders beunruhigte ihn ein reiches Fräuleinstift, namens Erlabrunn, das an den Ufern der Mulde lag, und dessen Äbtissin, Antonia von Tronka, als eine fromme, wohltätige und heilige Frau, in der Gegend bekannt war; denn es schien dem unglücklichen Kohlhaas nur zu wahrscheinlich, daß der Junker sich, entblößt von aller Notdurft, wie er war, in dieses Stift geflüchtet hatte, indem die Äbtissin seine leibliche Tante und die Erzieherin seiner ersten Kindheit war. Kohlhaas, nachdem er sich von diesem Umstand unterrichtet hatte, bestieg den Turm der Vogtei, in dessen Innerem sich noch ein Zimmer, zur Bewohnung brauchbar, darbot, und verfaßte ein sogenanntes "Kohlhaasisches Mandat", worin er das Land aufforderte, dem Junker Wenzel von Tronka, mit dem er in einem gerechten Krieg liege, keinen Vorschub zu tun, vielmehr jeden Bewohner, seine Verwandten und Freunde nicht ausgenommen, verpflichtete, denselben bei Strafe Leibes und des Lebens, und unvermeidlicher Einäscherung alles dessen, was ein Besitztum heißen mag, an ihn auszuliefern. Diese Erklärung streute er, durch Reisende und Fremde, in der Gegend aus; ja, er gab Waldmann, dem Knecht, eine Abschrift davon, mit dem bestimmten Auftrage, sie in die Hände der Dame Antonia nach Erlabrunn zu bringen. Hierauf besprach er einige Tronkenburgische Knechte, die mit dem Junker unzufrieden waren, und von der Aussicht auf Beute gereizt, in seine Dienste zu treten wünschten; bewaffnete sie, nach Art des Fußvolks, mit Armbrüsten und Dolchen, und lehrte sie, hinter den berittenen Knechten aufsitzen; und nachdem er alles, was der Troß zusammengeschleppt hatte, zu Geld gemacht und das Geld unter denselben verteilt hatte, ruhete er einige Stunden, unter dem Burgtor, von seinen jämmerlichen Geschäften aus.

Khi bình minh ló dạng, cả lâu đài đã cháy rụi, chỉ còn trơ tường, và trong đó không còn ai, ngoài Kohlhaas và bảy tên thuộc hạ của ông. Ông xuống ngựa, và một lần nữa, dưới ánh mặt trời sáng rõ, xem xét toàn bộ khoảng sân giờ đây được nó chiếu tỏ đến từng góc, và vì, dù khó khăn đến đâu, ông cũng buộc phải tin rằng cuộc tấn công vào lâu đài đã thất bại, nên ông, lồng ngực đầy đau đớn và thống khổ, sai Herse cùng vài thuộc hạ đi dò tin về hướng tên Junker đã chạy trốn. Điều khiến ông đặc biệt lo ngại là một tu viện quý nữ giàu có, tên Erlabrunn, nằm bên bờ sông Mulde, mà nữ viện trưởng, Antonia von Tronka, được cả vùng biết đến như một người đàn bà đạo đức, hay làm phước và thánh thiện; bởi với Kohlhaas bất hạnh, dường như chỉ quá đỗi có lý rằng tên Junker, trần trụi mọi thứ cần dùng như hắn đang là, đã trốn vào tu viện này, vì bà viện trưởng là dì ruột của hắn và là người đã dạy dỗ hắn thuở ấu thơ. Kohlhaas, sau khi đã biết rõ tình hình ấy, trèo lên tháp của dinh quản, trong lòng tháp còn một gian phòng dùng được để ở, và soạn cái gọi là “Sắc lệnh Kohlhaas”, trong đó ông kêu gọi xứ sở chớ tiếp tay cho Junker Wenzel von Tronka, kẻ mà ông đang có một cuộc chiến chính đáng, trái lại bắt buộc mọi cư dân, kể cả thân thích và bạn bè của hắn cũng không trừ, phải giao hắn cho ông, dưới hình phạt thân thể và tính mạng, và việc thiêu rụi không sao tránh khỏi mọi thứ có thể gọi là tài sản. Bản tuyên bố này ông phát tán trong vùng qua khách bộ hành và người lạ; thậm chí còn đưa cho Waldmann, tên thuộc hạ, một bản sao, với lệnh rõ ràng phải mang đến tận tay bà Antonia ở Erlabrunn. Sau đó ông thương lượng với vài tên thuộc hạ của Tronkenburg vốn bất mãn với tên Junker, và bị viễn cảnh chiến lợi phẩm lôi cuốn, muốn vào làm cho ông; ông trang bị cho chúng nỏ và dao găm theo lối bộ binh, dạy chúng ngồi sau lưng những thuộc hạ có ngựa; và sau khi đã đổi mọi thứ đám người này khuân được thành tiền, rồi chia tiền cho chúng, ông nghỉ ngơi vài giờ dưới cổng lâu đài, sau những công việc thảm hại của mình.

Gegen Mittag kam Herse und bestätigte ihm, was ihm sein Herz, immer auf die trübsten Ahnungen gestellt, schon gesagt hatte: nämlich, daß der Junker in dem Stift zu Erlabrunn, bei der alten Dame Antonia von Tronka, seiner Tante, befindlich sei. Es schien, er hatte sich, durch eine Tür, die, an der hinteren Wand des Schlosses, in die Luft hinausging, über eine schmale, steinerne Treppe gerettet, die, unter einem kleinen Dach, zu einigen Kähnen in die Elbe hinablief. Wenigstens berichtete Herse, daß er, in einem Elbdorf, zum Befremden der Leute, die wegen des Brandes in der Tronkenburg versammelt gewesen, um Mitternacht, in einem Nachen, ohne Steuer und Ruder, angekommen, und mit einem Dorffuhrwerk nach Erlabrunn weiter gereiset sei.—Kohlhaas seufzte bei dieser Nachricht tief auf; er fragte, ob die Pferde gefressen hätten? und da man ihm antwortete: ja: so ließ er den Haufen aufsitzen, und stand schon in drei Stunden vor Erlabrunn. Eben, unter dem Gemurmel eines entfernten Gewitters am Horizont, mit Fackeln, die er sich vor dem Ort angesteckt, zog er mit seiner Schar in den Klosterhof ein, und Waldmann, der Knecht, der ihm entgegen trat, meldete ihm, daß das Mandat richtig abgegeben sei, als er die Äbtissin und den Stiftsvogt, in einem verstörten Wortwechsel, unter das Portal des Klosters treten sah; und während jener, der Stiftsvogt, ein kleiner, alter, schneeweißer Mann, grimmige Blicke auf Kohlhaas schießend, sich den Harnisch anlegen ließ, und den Knechten, die ihn umringten, mit dreister Stimme zurief, die Sturmglocke zu ziehn: trat jene, die Stiftsfrau, das silberne Bildnis des Gekreuzigten in der Hand, bleich, wie Linnenzeug, von der Rampe herab, und warf sich mit allen ihren Jungfrauen, vor Kohlhaasens Pferd nieder. Kohlhaas, während Herse und Sternbald den Stiftsvogt, der kein Schwert in der Hand hatte, überwältigten, und als Gefangenen zwischen die Pferde führten, fragte sie: wo der Junker Wenzel von Tronka sei? und da sie, einen großen Ring mit Schlüsseln von ihrem Gurt loslösend: in Wittenberg, Kohlhaas, würdiger Mann! antwortete, und, mit bebender Stimme, hinzusetzte: fürchte Gott und tue kein Unrecht!—so wandte Kohlhaas, in die Hölle unbefriedigter Rache zurückgeschleudert, das Pferd, und war im Begriff: steckt an! zu rufen, als ein ungeheurer Wetterschlag, dicht neben ihm, zur Erde niederfiel. Kohlhaas, indem er sein Pferd zu ihr zurückwandte, fragte sie: ob sie sein Mandat erhalten? und da die Dame mit schwacher, kaum hörbarer Stimme, antwortete: eben jetzt! —"Wann?"—Zwei Stunden, so wahr mir Gott helfe, nach des Junkers, meines Vetters, bereits vollzogener Abreise!—und Waldmann, der Knecht, zu dem Kohlhaas sich, unter finsteren Blicken, umkehrte, stotternd diesen Umstand bestätigte, indem er sagte, daß die Gewässer der Mulde, vom Regen geschwellt, ihn verhindert hätten, früher, als eben jetzt, einzutreffen: so sammelte sich Kohlhaas; ein plötzlich furchtbarer Regenguß, der die Fackeln verlöschend, auf das Pflaster des Platzes niederrauschte, löste den Schmerz in seiner unglücklichen Brust; er wandte, indem er kurz den Hut vor der Dame rückte, sein Pferd, drückte ihm, mit den Worten: folgt mir meine Brüder; der Junker ist in Wittenberg! die Sporen ein, und verließ das Stift.

Gần trưa Herse đến, xác nhận với ông điều mà trái tim ông, vốn luôn hướng về những linh cảm u ám nhất, đã mách bảo: rằng tên Junker đang ở trong tu viện Erlabrunn, bên bà dì già Antonia von Tronka của hắn. Dường như hắn đã thoát thân qua một cánh cửa ở bức tường sau lâu đài, mở thẳng ra khoảng không, theo một cầu thang đá hẹp, dưới một mái nhỏ, đi xuống mấy chiếc thuyền con ở sông Elbe. Ít nhất Herse báo rằng, ở một làng ven sông Elbe, giữa nỗi kinh ngạc của dân làng đang tụ lại vì vụ cháy ở Tronkenburg, hắn đã tới lúc nửa đêm trên một chiếc thuyền con không bánh lái không mái chèo, rồi theo một chiếc xe làng đi tiếp đến Erlabrunn.—Kohlhaas thở dài một tiếng nặng nề trước tin này; ông hỏi ngựa đã ăn chưa? và khi được đáp: rồi; thì ông cho cả toán lên ngựa, và chỉ ba giờ sau đã đứng trước Erlabrunn. Vừa lúc ấy, giữa tiếng ì ầm của một cơn giông xa nơi chân trời, với những ngọn đuốc đã châm từ trước khi vào làng, ông cùng toán của mình tiến vào sân tu viện, và Waldmann, tên thuộc hạ, bước ra đón, vừa báo với ông rằng sắc lệnh đã được trao đúng, thì ông thấy bà viện trưởng và viên quản tu viện, trong một cuộc cãi cọ rối loạn, bước ra dưới cổng chính của tu viện; và trong khi người kia, viên quản tu viện, một ông lão nhỏ bé tóc bạc trắng như tuyết, bắn những ánh nhìn hằn học vào Kohlhaas, cho người khoác áo giáp lên mình, và bằng giọng táo tợn hô đám thuộc hạ vây quanh mình kéo chuông báo động, thì bà kia, bà chủ tu viện, tay cầm chiếc tượng bạc Chúa bị đóng đinh, mặt trắng bệch như vải lanh, từ bậc thềm bước xuống, và cùng mọi trinh nữ của bà quỳ phục trước ngựa Kohlhaas. Kohlhaas, trong lúc Herse và Sternbald chế ngự viên quản tu viện, người không cầm gươm trong tay, và dẫn ông ta đi như một tù nhân vào giữa đám ngựa, hỏi bà: Junker Wenzel von Tronka ở đâu? và khi bà, tháo từ thắt lưng một chùm chìa khóa lớn, đáp: ở Wittenberg, Kohlhaas, người đáng kính! và, bằng giọng run run, nói thêm: hãy kính sợ Chúa và đừng làm điều bất công!—thì Kohlhaas, bị ném ngược về địa ngục của mối thù chưa được thỏa, quay ngựa, và đang sắp hô: châm lửa lên! thì một tiếng sét khủng khiếp giáng xuống đất ngay bên cạnh ông. Kohlhaas, quay ngựa trở lại phía bà, hỏi: bà đã nhận sắc lệnh của ông chưa? và khi bà đáp bằng giọng yếu ớt, khó nghe: vừa mới đây thôi! —“Khi nào?”—Hai giờ trước, xin Chúa giúp tôi nói thật, sau khi Junker, em họ tôi, đã lên đường rồi!—và Waldmann, tên thuộc hạ, người mà Kohlhaas quay sang với ánh nhìn tối sầm, lắp bắp xác nhận điều ấy, nói rằng nước sông Mulde, bị mưa làm dâng, đã cản anh đến sớm hơn lúc này: thì Kohlhaas trấn tĩnh lại; một trận mưa rào bỗng dữ dội, dập tắt các ngọn đuốc, trút ào xuống nền sân, đã làm tan nỗi đau trong lồng ngực bất hạnh của ông; ông khẽ nhấc mũ chào bà, quay ngựa, thúc cựa vào nó, nói: anh em, theo tôi! Junker ở Wittenberg! và rời khỏi tu viện.

Er kehrte, da die Nacht einbrach, in einem Wirtshause auf der Landstraße ein, wo er, wegen großer Ermüdung der Pferde, einen Tag ausruhen mußte, und da er wohl einsah, daß er mit einem Haufen von zehn Mann (denn so stark war er jetzt), einem Platz wie Wittenberg war, nicht trotzen konnte, so verfaßte er ein zweites Mandat, worin er, nach einer kurzen Erzählung dessen, was ihm im Lande begegnet, "jeden guten Christen", wie er sich ausdrückte, "unter Angelobung eines Handgelds und anderer kriegerischen Vorteile", aufforderte "seine Sache gegen den Junker von Tronka, als dem allgemeinen Feind aller Christen, zu ergreifen". In einem anderen Mandat, das bald darauf erschien, nannte er sich: "einen Reichs- und Weltfreien, Gott allein unterworfenen Herrn"; eine Schwärmerei krankhafter und mißgeschaffener Art, die ihm gleichwohl, bei dem Klang seines Geldes und der Aussicht auf Beute, unter dem Gesindel, das der Friede mit Polen außer Brot gesetzt hatte, Zulauf in Menge verschaffte: dergestalt, daß er in der Tat dreißig und etliche Köpfe zählte, als er sich, zur Einäscherung von Wittenberg, auf die rechte Seite der Elbe zurückbegab. Er lagerte sich, mit Pferden und Knechten, unter dem Dache einer alten verfallenen Ziegelscheune, in der Einsamkeit eines finsteren Waldes, der damals diesen Platz umschloß, und hatte nicht sobald durch Sternbald, den er, mit dem Mandat, verkleidet in die Stadt schickte, erfahren, daß das Mandat daselbst schon bekannt sei, als er auch mit seinen Haufen schon, am heiligen Abend vor Pfingsten, aufbrach, und den Platz, während die Bewohner im tiefsten Schlaf lagen, an mehreren Ecken zugleich, in Brand steckte. Dabei klebte er, während die Knechte in der Vorstadt plünderten, ein Blatt an den Türpfeiler einer Kirche an, des Inhalts: "er, Kohlhaas, habe die Stadt in Brand gesteckt, und werde sie, wenn man ihm den Junker nicht ausliefere, dergestalt einäschern, daß er", wie er sich ausdrückte, "hinter keiner Wand werde zu sehen brauchen, um ihn zu finden."—Das Entsetzen der Einwohner, über diesen unerhörten Frevel, war unbeschreiblich; und die Flamme, die bei einer zum Glück ziemlich ruhigen Sommernacht, zwar nicht mehr als neunzehn Häuser, worunter gleichwohl eine Kirche war, in den Grund gelegt hatte, war nicht sobald, gegen Anbruch des Tages, einigermaßen gedämpft worden, als der alte Landvogt, Otto von Gorgas, bereits ein Fähnlein von funfzig Mann aussandte, um den entsetzlichen Wüterich aufzuheben. Der Hauptmann aber, der es führte, namens Gerstenberg, benahm sich so schlecht dabei, daß die ganze Expedition Kohlhaasen, statt ihn zu stürzen, vielmehr zu einem höchst gefährlichen kriegerischen Ruhm verhalf; denn da dieser Kriegsmann sich in mehrere Abteilungen auflösete, um ihn, wie er meinte, zu umzingeln und zu erdrücken, ward er von Kohlhaas, der seinen Haufen zusammenhielt, auf vereinzelten Punkten, angegriffen und geschlagen, dergestalt, daß schon, am Abend des nächstfolgenden Tages, kein Mann mehr von dem ganzen Haufen, auf den die Hoffnung des Landes gerichtet war, gegen ihm im Felde stand. Kohlhaas, der durch diese Gefechte einige Leute eingebüßt hatte, steckte die Stadt, am Morgen des nächsten Tages, von neuem in Brand, und seine mörderischen Anstalten waren so gut, daß wiederum eine Menge Häuser, und fast alle Scheunen der Vorstadt, in die Asche gelegt wurden. Dabei plackte er das bewußte Mandat wieder, und zwar an die Ecken des Rathauses selbst, an, und fügte eine Nachricht über das Schicksal des, von dem Landvogt abgeschickten und von ihm zu Grunde gerichteten, Hauptmanns von Gerstenberg bei. Der Landvogt, von diesem Trotz aufs äußerste entrüstet, setzte sich selbst, mit mehreren Rittern, an die Spitze eines Haufens von hundert und funfzig Mann. Er gab dem Junker Wenzel von Tronka, auf seine schriftliche Bitte, eine Wache, die ihn vor der Gewalttätigkeit des Volks, das ihn platterdings aus der Stadt entfernt wissen wollte, schützte; und nachdem er, auf allen Dörfern in der Gegend, Wachen ausgestellt, auch die Ringmauer der Stadt, um sie vor einem Überfall zu decken, mit Posten besetzt hatte, zog er, am Tage des heiligen Gervasius, selbst aus, um den Drachen, der das Land verwüstete, zu fangen. Diesen Haufen war der Roßkamm klug genug, zu vermeiden; und nachdem er den Landvogt, durch geschickte Märsche, fünf Meilen von der Stadt hinweggelockt, und vermitteltet mehrerer Anstalten, die er traf, zu dem Wahn verleitet hatte, daß er sich, von der Übermacht gedrängt, ins Brandenburgische werfen würde: wandte er sich plötzlich, beim Einbruch der dritten Nacht, kehrte, in einem Gewaltritt, nach Wittenberg zurück, und steckte die Stadt zum drittenmal in Brand. Herse, der sich verkleidet in die Stadt schlich, führte dieses entsetzliche Kunststück aus; und die Feuersbrunst war, wegen eines scharf wehenden Nordwindes, so verderblich und um sich fressend, daß, in weniger als drei Stunden, zwei und vierzig Häuser, zwei Kirchen, mehrere Klöster und Schulen, und das Gebäude der kurfürstlichen Landvogtei selbst, in Schutt und Asche lagen. Der Landvogt, der seinen Gegner, beim Anbruch des Tages, im Brandenburgischen glaubte, fand, als er von dem, was vorgefallen, benachrichtigt, in bestürzten Märschen zurückkehrte, die Stadt in allgemeinem Aufruhr; das Volk hatte sich zu Tausenden vor dem, mit Balken und Pfählen versammelten, Hause des Junkers gelagert, und forderte, mit rasendem Geschrei, seine Abführung aus der Stadt. Zwei Bürgermeister, namens Jenkens und Otto, die in Amtskleidern an der Spitze des ganzen Magistrats gegenwärtig waren, bewiesen vergebens, daß man platterdings die Rückkehr eines Eilboten abwarten müsse, den man wegen Erlaubnis den Junker nach Dresden bringen zu dürfen, wohin er selbst aus mancherlei Gründen abzugehen wünsche, an den Präsidenten der Staatskanzlei geschickt habe; der unvernünftige, mit Spießen und Stangen bewaffnete Haufen gab auf diese Worte nichts, und eben war man, unter Mißhandlung einiger zu kräftigen Maßregeln auffordernden Räte, im Begriff das Haus worin der Junker war zu stürmen, und der Erde gleich zu machen, als der Landvogt, Otto von Gorgas, an der Spitze seines Reuterhaufens, in der Stadt erschien. Diesem würdigen Herrn, der schon durch seine bloße Gegenwart dem Volk Ehrfurcht und Gehorsam einzuflößen gewohnt war, war es, gleichsam zum Ersatz für die fehlgeschlagene Unternehmung, von welcher er zurückkam, gelungen, dicht vor den Toren der Stadt drei zersprengte Knechte von der Bande des Mordbrenners aufzufangen; und da er, inzwischen die Kerle vor dem Angesicht des Volks mit Ketten belastet wurden, den Magistrat in einer klugen Anrede versicherte, den Kohlhaas selbst denke er in kurzem, indem er ihm auf die Spur sei, gefesselt einzubringen: so glückte es ihm, durch die Kraft aller dieser beschwichtigenden Umstände, die Angst des versammelten Volks zu entwaffnen, und über die Anwesenheit des Junkers, bis zur Zurückkunft des Eilboten aus Dresden, einigermaßen zu beruhigen. Er stieg, in Begleitung einiger Ritter, vom Pferde, und verfügte sich, nach Wegräumung der Palisaden und Pfähle, in das Haus, wo er den Junker, der aus einer Ohnmacht in die andere fiel, unter den Händen zweier Ärzte fand, die ihn mit Essenzen und Irritanzen wieder ins Leben zurück zu bringen suchten; und da Herr Otto von Gorgas wohl fühlte, daß dies der Augenblick nicht war, wegen der Aufführung, die er sich zu Schulden kommen lasse, Worte mit ihm zu wechseln: so sagte er ihm bloß, mit einem Blick stiller Verachtung, daß er sich ankleiden, und ihm, zu seiner eigenen Sicherheit, in die Gemächer der Ritterhaft folgen möchte. Als man dem Junker ein Wams angelegt, und einen Helm aufgesetzt hatte, und er, die Brust, wegen Mangels an Luft, noch halb offen, am Arm des Landvogts und seines Schwagers, des Grafen von Gerschau, auf der Straße erschien, stiegen gotteslästerliche und entsetzliche Verwünschungen gegen ihn zum Himmel auf. Das Volk, von den Landsknechten nur mühsam zurückgehalten, nannte ihn einen Blutigel, einen elenden Landplager und Menschenquäler, den Fluch der Stadt Wittenberg, und das Verderben von Sachsen; und nach einem jämmerlichen Zuge durch die in Trümmern liegende Stadt, während welchem er mehreremal, ohne ihn zu vermissen, den Helm verlor, den ihm ein Ritter von hinten wieder aufsetzte, erreichte man endlich das Gefängnis, wo er in einem Turm, unter dem Schutz einer starken Wache, verschwand. Mittlerweile setzte die Rückkehr des Eilboten, mit der kurfürstlichen Resolution, die Stadt in neue Besorgnis. Denn die Landesregierung, bei welcher die Bürgerschaft von Dresden, in einer dringenden Supplik, unmittelbar eingekommen war, wollte, vor Überwältigung des Mordbrenners, von dem Aufenthalt des Junkers in der Residenz nichts wissen; vielmehr verpflichtete sie den Landvogt, denselben da, wo er sei, weil er irgendwo sein müsse, mit der Macht, die ihm zu Gebote stehe, zu beschirmen: wogegen sie der guten Stadt Wittenberg, zu ihrer Beruhigung, meldete, daß bereits ein Heerhaufen von fünfhundert Mann, unter Anführung des Prinzen Friedrich von Meißen im Anzuge sei, um sie vor den ferneren Belästigungen desselben zu beschützen. Der Landvogt, der wohl einsah, daß eine Resolution dieser Art, das Volk keinesweges beruhigen konnte: denn nicht nur, daß mehrere kleine Vorteile, die der Roßhändler, an verschiedenen Punkten, vor der Stadt erfochten, über die Stärke, zu der er herangewachsen, äußerst unangenehme Gerüchte verbreiteten; der Krieg, den er, in der Finsternis der Nacht, durch verkleidetes Gesindel, mit Pech, Stroh und Schwefel führte, hätte, unerhört und beispiellos, wie er war, selbst einen größeren Schutz, als mit welchem der Prinz von Meißen heranrückte, unwirksam machen können: der Landvogt, nach einer kurzen Überlegung, entschloß sich, die Resolution, die er empfangen, ganz und gar zu unterdrücken. Er plackte bloß einen Brief, in welchem ihm der Prinz von Meißen seine Ankunft meldete, an die Ecken der Stadt an; ein verdeckter Wagen, der, beim Anbruch des Tages, aus dem Hofe des Herrenzwingers kam, fuhr, von vier schwer bewaffneten Reutern begleitet, auf die Straße nach Leipzig hinaus, wobei die Reuter, auf eine unbestimmte Art verlauten ließen, daß es nach der Pleißenburg gehe; und da das Volk über den heillosen Junker, an dessen Dasein Feuer und Schwert gebunden, dergestalt beschwichtigt war, brach er selbst, mit einem Haufen von dreihundert Mann, auf, um sich mit dem Prinzen Friedrich von Meißen zu vereinigen. Inzwischen war Kohlhaas in der Tat, durch die sonderbare Stellung, die er in der Welt einnahm, auf hundert und neun Köpfe herangewachsen; und da er auch in Jassen einen Vorrat an Waffen aufgetrieben, und seine Schar, auf das vollständigste, damit ausgerüstet hatte: so faßte er, von dem doppelten Ungewitter, das auf ihn heranzog, benachrichtigt, den Entschluß, demselben, mit der Schnelligkeit des Sturmwinds, ehe es über ihn zusammenschlüge, zu begegnen. Demnach griff er schon, Tags darauf, den Prinzen von Meißen, in einem nächtlichen Überfall, bei Mühlberg an; bei welchem Gefechte er zwar, zu seinem großen Leidwesen, den Herse einbüßte, der gleich durch die ersten Schüsse an seiner Seite zusammenstürzte: durch diesen Verlust erbittert aber, in einem drei Stunden langen Kampfe, den Prinzen, unfähig sich in dem Flecken zu sammeln, so zurichtete, daß er beim Anbruch des Tages, mehrerer schweren Wunden, und einer gänzlichen Unordnung seines Haufens wegen, genötigt war, den Rückweg nach Dresden einzuschlagen. Durch diesen Vorteil tollkühn gemacht, wandte er sich, ehe derselbe noch davon unterrichtet sein konnte, zu dem Landvogt zurück, fiel ihn bei dem Dorfe Damerow, am hellen Mittag, auf freiem Felde an, und schlug sich, unter mörderischem Verlust zwar, aber mit gleichen Vorteilen, bis in die sinkende Nacht mit ihm herum. Ja, er würde den Landvogt, der sich in den Kirchhof zu Damerow geworfen hatte, am andern Morgen unfehlbar mit dem Rest seines Haufens wieder angegriffen haben, wenn derselbe nicht durch Kundschafter von der Niederlage, die der Prinz bei Mühlberg erlitten, benachrichtigt worden wäre, und somit für ratsamer gehalten hätte, gleichfalls, bis auf einen besseren Zeitpunkt, nach Wittenberg zurückzukehren. Fünf Tage, nach Zersprengung dieser beiden Haufen, stand er vor Leipzig, und steckte die Stadt an drei Seiten in Brand.—Er nannte sich in dem Mandat, das er, bei dieser Gelegenheit, ausstreute, "einen Statthalter Michaels, des Erzengels, der gekommen sei, an allen, die in dieser Streitsache des Junkers Partei ergreifen würden, mit Feuer und Schwert, die Arglist, in welcher die ganze Welt versunken sei, zu bestrafen". Dabei rief er, von dem Lützner Schloß aus, das er überrumpelt, und worin er sich festgesetzt hatte, das Volk auf, sich zur Errichtung einer besseren Ordnung der Dinge, an ihn anzuschließen; und das Mandat war, mit einer Art von Verrückung, unterzeichnet: "Gegeben auf dem Sitz unserer provisorischen Weltregierung, dem Erzschlosse zu Lützen." Das Glück der Einwohner von Leipzig wollte, daß das Feuer, wegen eines anhaltenden Regens der vom Himmel fiel, nicht um sich griff, dergestalt, daß bei der Schnelligkeit der bestehenden Löschanstalten, nur einige Kramläden, die um die Pleißenburg lagen, in Flammen aufloderten. Gleichwohl war die Bestürzung in der Stadt, über das Dasein des rasenden Mordbrenners, und den Wahn, in welchem derselbe stand, daß der Junker in Leipzig sei, unaussprechlich; und da ein Haufen von hundert und achtzig Reisigen, den man gegen ihn ausschickte, zersprengt in die Stadt zurückkam: so blieb dem Magistrat, der den Reichtum der Stadt nicht aussetzen wollte, nichts anderes übrig, als die Tore gänzlich zu sperren, und die Bürgerschaft Tag und Nacht, außerhalb der Mauern, wachen zu lassen. Vergebens ließ der Magistrat, auf den Dörfern der umliegenden Gegend, Deklarationen anheften, mit der bestimmten Versicherung, daß der Junker nicht in der Pleißenburg sei; der Roßkamm, in ähnlichen Blättern, bestand darauf, daß er in der Pleißenburg sei, und erklärte, daß, wenn derselbe nicht darin befindlich wäre, er mindestens verfahren würde, als ob er darin wäre, bis man ihm den Ort, mit Namen genannt, werde angezeigt haben, worin er befindlich sei. Der Kurfürst, durch einen Eilboten, von der Not, in welcher sich die Stadt Leipzig befand, benachrichtigt, erklärte, daß er bereits einen Heerhaufen von zweitausend Mann zusammenzöge, und sich selbst an dessen Spitze setzen würde, um den Kohlhaas zu fangen. Er erteilte dem Herrn Otto von Gorgas einen schweren Verweis, wegen der zweideutigen und unüberlegten List, die er angewendet, um des Mordbrenners aus der Gegend von Wittenberg loszuwerden; und niemand beschreibt die Verwirrung, die ganz Sachsen und insbesondere die Residenz ergriff, als man daselbst erfuhr, daß, auf den Dörfern bei Leipzig, man wußte nicht von wem, eine Deklaration an den Kohlhaas angeschlagen worden sei, des Inhalts: "Wenzel, der Junker, befinde sich bei seinen Vettern Hinz und Kunz, in Dresden."

Khi đêm xuống, ông ghé vào một quán trọ bên đường cái, nơi ông buộc phải nghỉ một ngày vì ngựa quá mệt, và vì ông thừa thấy rằng với một toán mười người (bởi giờ đây ông có từng ấy), ông không thể thách thức một nơi như Wittenberg, nên ông soạn sắc lệnh thứ hai, trong đó, sau một đoạn kể ngắn về những gì đã xảy đến với ông trong xứ, ông kêu gọi “mọi tín đồ Cơ Đốc tốt”, như ông diễn đạt, “với lời hứa tiền thưởng nhập ngũ và những lợi lộc chiến tranh khác”, “hãy theo đuổi việc của ông chống lại Junker von Tronka, kẻ thù chung của mọi người Cơ Đốc”. Trong một sắc lệnh khác, xuất hiện ngay sau đó, ông tự xưng là: “một vị chủ tự do của đế quốc và của thế giới, chỉ quy phục một mình Thiên Chúa”; một cơn cuồng tín thuộc loại bệnh hoạn và dị dạng, nhưng nhờ tiếng bạc của ông và viễn cảnh chiến lợi phẩm, nó vẫn kéo về cho ông, từ đám dân ô hợp mà hòa ước với Ba Lan đã làm mất miếng ăn, một lượng người lũ lượt kéo đến: đến nỗi quả thật ông đã đếm được ba mươi mấy đầu người khi quay lại bờ phải sông Elbe để thiêu rụi Wittenberg. Ông đóng trại, cùng ngựa và thuộc hạ, dưới mái một xưởng gạch cũ đổ nát, trong chốn hoang vắng của một khu rừng tối vây quanh nơi ấy hồi đó, và vừa nghe Sternbald, người ông cải trang gửi vào thành cùng sắc lệnh, báo rằng sắc lệnh đã được biết đến ở đó, thì ông cũng đã cùng toán người nhổ trại, vào đêm vọng trước lễ Ngũ Tuần, và, trong lúc cư dân đang ngủ say nhất, châm lửa đốt nơi ấy cùng lúc ở nhiều góc. Cùng lúc ấy, trong khi đám thuộc hạ cướp bóc ở ngoại thành, ông dán lên trụ cửa một nhà thờ một tờ giấy, nội dung: “ông, Kohlhaas, đã châm lửa đốt thành, và nếu không giao Junker cho ông, sẽ thiêu rụi nó đến mức,” như ông diễn đạt, “ông sẽ chẳng cần phải nhìn ra sau bức tường nào mới tìm thấy hắn.”—Nỗi kinh hoàng của cư dân trước tội ác chưa từng nghe này là không sao tả xiết; và ngọn lửa, trong một đêm hè may mắn khá lặng gió, chỉ phá hủy không quá mười chín ngôi nhà, trong đó tuy vậy có một nhà thờ, vừa được dập đi phần nào lúc gần sáng thì quan cai quản địa phương già, Otto von Gorgas, đã phái ngay một đội năm mươi người đi bắt tên hung đồ ghê gớm. Nhưng viên đại đội trưởng chỉ huy đội ấy, tên Gerstenberg, xử sự tồi tệ đến nỗi cả cuộc viễn chinh, thay vì lật đổ Kohlhaas, lại giúp ông đạt tới một danh tiếng chiến trận hết sức nguy hiểm; bởi vì khi vị quân nhân này chia nhỏ lực lượng thành nhiều toán để, như ông ta tưởng, bao vây và nghiền nát ông, ông ta bị Kohlhaas, người giữ toán mình tập trung, tấn công và đánh bại ở những điểm riêng rẽ, đến mức ngay chiều ngày hôm sau, không còn một người nào trong toàn bộ đám người mà hy vọng của xứ sở đặt vào đó còn đứng chống lại ông trên chiến trường. Kohlhaas, vì các cuộc giao tranh này mà mất vài người, sáng ngày hôm sau lại châm lửa đốt thành, và những bố trí giết chóc của ông tốt đến nỗi lại một số lớn nhà, và gần hết các kho thóc ngoại thành, bị thiêu thành tro. Kèm theo đó ông lại dán sắc lệnh nói trên, và lần này ngay ở các góc của tòa thị chính, kèm một tin về số phận viên đại đội trưởng von Gerstenberg, kẻ do quan cai quản phái đi và đã bị ông tiêu diệt. Quan cai quản, phẫn nộ tột cùng trước sự ngạo mạn ấy, tự mình, cùng nhiều hiệp sĩ, đứng đầu một toán một trăm năm mươi người. Theo lời thỉnh cầu bằng văn bản của Junker Wenzel von Tronka, ông ta cấp cho hắn một đội canh để bảo vệ hắn khỏi bạo lực của dân chúng, những kẻ nhất quyết muốn thấy hắn bị đưa ra khỏi thành; và sau khi đặt lính canh ở mọi làng trong vùng, và cũng bố trí các đồn dọc tường thành bao quanh để che chở thành khỏi một cuộc tập kích, ông ta đích thân xuất quân, vào ngày thánh Gervasius, để bắt con rồng đang tàn phá xứ sở. Đạo quân này, gã lái ngựa đủ khôn để tránh; và sau khi, bằng những cuộc hành quân khéo léo, đã dụ quan cai quản đi xa thành năm dặm, và bằng nhiều bố trí khác đã khiến ông ta lầm tưởng rằng ông, bị sức mạnh vượt trội dồn ép, sẽ lao sang đất Brandenburg, thì ông bỗng quay lại, vào lúc đêm thứ ba sập xuống, trở về Wittenberg bằng một chuyến phi gấp, và lần thứ ba châm lửa đốt thành. Herse, kẻ cải trang lẻn vào thành, đã thực hiện mưu đồ ghê rợn này; và đám cháy, nhờ một cơn gió bắc thổi mạnh, tàn phá và lan ra dữ dội đến nỗi, trong chưa đầy ba giờ, bốn mươi hai ngôi nhà, hai nhà thờ, nhiều tu viện và trường học, và cả tòa nhà dinh quan cai quản của Tuyển hầu, đã thành đống đổ nát và tro tàn. Quan cai quản, người lúc rạng sáng tin rằng đối thủ mình đang ở đất Brandenburg, khi được báo về những gì đã xảy ra và hành quân hoảng hốt quay về, thấy thành đang trong cơn nổi loạn chung; dân chúng đã tụ lại hàng nghìn người trước ngôi nhà của Junker, nơi được chắn bằng xà gỗ và cọc, và gào lên điên cuồng đòi đưa hắn ra khỏi thành. Hai thị trưởng, tên Jenkens và Otto, có mặt trong lễ phục chức vụ, đứng đầu toàn thể hội đồng thành phố, chứng minh vô ích rằng nhất thiết phải chờ người đưa tin hỏa tốc trở về, người mà họ đã gửi tới chủ tịch Phủ Đại pháp quan để xin phép đưa Junker đến Dresden, nơi chính hắn vì nhiều lẽ cũng mong muốn đi; đám đông mất trí, vũ trang giáo và gậy, chẳng đoái hoài gì những lời ấy, và người ta, trong khi ngược đãi vài viên cố vấn đòi những biện pháp mạnh tay hơn, đang sắp xông vào ngôi nhà nơi Junker ở và san bằng nó xuống đất, thì quan cai quản Otto von Gorgas, đứng đầu đội kỵ binh của mình, xuất hiện trong thành. Vị quý ngài đáng kính này, người vốn quen chỉ bằng sự hiện diện cũng khơi lên nơi dân chúng lòng kính sợ và phục tùng, đã, như thể để bù cho cuộc viễn chinh thất bại mà ông ta vừa trở về, bắt được ngay trước cổng thành ba tên thuộc hạ lạc đàn trong băng của kẻ đốt nhà giết người; và khi ông ta, trong lúc đám tên ấy bị xiềng xích trước mắt dân chúng, bảo đảm với hội đồng thành phố trong một lời phát biểu khôn khéo rằng chính Kohlhaas ông ta cũng chẳng bao lâu nữa sẽ giải về trong xiềng xích, vì đã theo sát dấu vết hắn, thì nhờ sức mạnh của mọi tình tiết xoa dịu ấy, ông ta thành công trong việc tước vũ khí nỗi sợ của đám đông tụ họp, và phần nào làm họ yên lòng về sự hiện diện của Junker, cho đến khi người đưa tin từ Dresden trở về. Ông ta, cùng vài hiệp sĩ, xuống ngựa, và sau khi cho dọn các hàng rào cọc, đi vào ngôi nhà, ở đó thấy Junker, hết ngất này đến ngất khác, nằm trong tay hai thầy thuốc đang tìm cách hồi sinh hắn bằng tinh dầu và thuốc kích thích; và vì ngài Otto von Gorgas thấy rõ rằng đây không phải lúc trao đổi lời lẽ với hắn về hành vi mà hắn đã để mình mắc tội, nên ông chỉ bảo hắn, bằng một cái nhìn khinh bỉ lặng lẽ, rằng hắn hãy mặc quần áo vào, và, vì sự an toàn của chính hắn, theo ông đến các phòng giam hiệp sĩ. Khi người ta đã khoác cho Junker một chiếc áo chẽn, đội một chiếc mũ trụ, và hắn, ngực vì thiếu không khí còn mở nửa chừng, trên cánh tay quan cai quản và người anh em rể của hắn, bá tước von Gerschau, xuất hiện trên đường phố, thì những lời nguyền rủa phạm thánh và khủng khiếp nhắm vào hắn dâng lên trời. Dân chúng, bị lính đánh thuê chật vật cản lại, gọi hắn là con đỉa hút máu, tên tai họa khốn nạn của xứ sở và kẻ hành hạ con người, lời nguyền của thành Wittenberg, và mầm diệt vong của xứ Sachsen; và sau một cuộc diễu hành thảm hại qua thành phố đổ nát, trong đó hắn nhiều lần đánh rơi mũ trụ mà không hay biết, và một hiệp sĩ từ phía sau lại đội lại cho hắn, rốt cuộc họ tới được nhà giam, nơi hắn biến mất trong một tòa tháp, dưới sự che chở của một toán gác đông. Trong lúc đó, sự trở về của người đưa tin hỏa tốc, với quyết định của Tuyển hầu, lại gieo vào thành một nỗi lo mới. Bởi chính quyền xứ, nơi dân thành Dresden đã trực tiếp gửi một đơn thỉnh nguyện khẩn thiết, muốn rằng, chừng nào chưa chế ngự được tên đốt nhà giết người, thì chẳng được nói đến chuyện Junker lưu lại kinh đô; trái lại buộc quan cai quản phải che chở hắn ngay tại nơi hắn đang ở, vì hắn phải ở đâu đó, bằng quyền lực nằm trong tay ông ta: song cũng, để trấn an, báo cho thành Wittenberg tốt lành biết rằng một đạo quân năm trăm người, dưới sự chỉ huy của thân vương Friedrich von Meißen, đã đang tiến đến để bảo vệ thành khỏi những quấy nhiễu tiếp theo của hắn. Quan cai quản, người thấy rõ rằng một quyết định thuộc loại này chẳng hề làm dân yên lòng được: vì chẳng những vài thắng lợi nhỏ mà gã lái ngựa giành được ở nhiều điểm ngoài thành đã gieo những tin đồn cực kỳ khó chịu về sức mạnh mà hắn đã lớn lên tới; cuộc chiến mà hắn tiến hành trong bóng tối ban đêm, bằng đám dân ô hợp cải trang, với hắc ín, rơm và lưu huỳnh, chưa từng nghe và chưa từng có tiền lệ như nó, còn có thể làm vô hiệu cả một sự bảo vệ lớn hơn so với đạo quân mà thân vương Meißen đang đem đến: quan cai quản, sau một lát suy nghĩ, quyết định đàn áp hoàn toàn quyết định ông đã nhận. Ông ta chỉ dán lên các góc thành một lá thư, trong đó thân vương Meißen báo tin mình đến; một cỗ xe có mui, lúc rạng sáng, ra từ sân Herrenzwinger, có bốn kỵ binh vũ trang nặng hộ tống, chạy ra con đường đi Leipzig, trong lúc các kỵ binh để lộ một cách mập mờ rằng nó đi đến Pleißenburg; và khi dân chúng đã được xoa dịu như thế về tên Junker vô phương cứu chữa, kẻ mà lửa và gươm gắn liền với sự tồn tại, thì ông ta tự mình xuất quân, với một toán ba trăm người, để hợp nhất với thân vương Friedrich von Meißen. Trong khi đó Kohlhaas, nhờ vị thế kỳ lạ mà ông chiếm giữ giữa thế gian, quả thật đã lớn lên tới một trăm lẻ chín đầu người; và vì ông cũng đã gom được ở Jassen một kho vũ khí, và trang bị cho toán mình đầy đủ nhất bằng chúng, nên ông, được báo về cơn giông kép đang kéo tới phía mình, quyết định đón đầu nó bằng tốc độ của gió bão, trước khi nó sập xuống trên đầu. Bởi vậy, ngay hôm sau, ông tấn công thân vương Meißen trong một cuộc tập kích ban đêm ở Mühlberg; trong trận giao tranh ấy, ông tuy, trước nỗi đau lớn, mất Herse, kẻ ngã gục ngay bởi những phát đạn đầu tiên bên cạnh ông: nhưng, bị mất mát này làm cho căm giận, trong một trận chiến kéo dài ba giờ, ông đánh thân vương, vốn không thể tập hợp binh lực trong thị trấn, ra nông nỗi đến mức lúc rạng sáng, vì nhiều vết thương nặng và vì toán của ông ta hoàn toàn rối loạn, ông ta buộc phải quay đường về Dresden. Được lợi thế này làm cho liều lĩnh, ông quay lại phía quan cai quản, trước khi ông ta kịp biết tin này, tấn công ông ta ở làng Damerow, giữa ban trưa sáng rõ, trên đồng trống, và quần thảo với ông ta, tuy với tổn thất chết chóc nhưng với lợi thế ngang nhau, cho đến khi đêm xuống. Thậm chí, ông hẳn chắc chắn sẽ lại tấn công quan cai quản, người đã lao vào nghĩa địa nhà thờ Damerow, vào sáng hôm sau, cùng số quân còn lại, nếu ông ta không được thám báo cho biết về thất bại mà thân vương đã chịu ở Mühlberg, và vì thế thấy khôn ngoan hơn khi cũng quay về Wittenberg chờ thời điểm tốt hơn. Năm ngày sau khi hai đạo quân ấy bị đánh tan, ông đã đứng trước Leipzig, và châm lửa đốt thành ở ba phía.—Trong sắc lệnh mà ông phát tán vào dịp này, ông tự xưng là “người thay quyền của Michael, tổng lãnh thiên thần, đã đến để, bằng lửa và gươm, trừng phạt tất cả những ai đứng về phía Junker trong cuộc tranh chấp này, vì sự xảo quyệt mà cả thế gian đã chìm đắm trong đó”. Nhân đó, từ lâu đài Lützen, nơi ông đã chiếm bằng tập kích bất ngờ và đóng chặt trong đó, ông kêu gọi dân chúng theo ông để thiết lập một trật tự tốt đẹp hơn cho vạn vật; và sắc lệnh được ký, bằng một thứ điên loạn nào đó: “Ban hành tại nơi đặt chính quyền thế giới lâm thời của chúng ta, lâu đài chính ở Lützen.” May mắn cho cư dân Leipzig là lửa, vì một trận mưa dai dẳng từ trời đổ xuống, đã không lan rộng, đến nỗi, nhờ sự mau lẹ của các phương tiện chữa cháy sẵn có, chỉ vài cửa hàng tạp hóa nằm quanh Pleißenburg bốc cháy. Dù vậy, nỗi hoảng loạn trong thành, trước sự hiện diện của tên đốt nhà giết người điên cuồng, và trước ảo tưởng của hắn rằng Junker đang ở Leipzig, là không sao nói hết; và vì một toán một trăm tám mươi kỵ binh phái ra chống hắn đã tan tác quay về thành, nên hội đồng thành phố, vốn không muốn đặt của cải thành phố vào hiểm nguy, chẳng còn cách nào khác ngoài đóng chặt hoàn toàn các cổng, và để dân thành canh gác ngày đêm bên ngoài tường. Hội đồng thành phố dán vô ích, ở các làng trong vùng xung quanh, những bản tuyên bố, kèm lời bảo đảm dứt khoát rằng Junker không ở Pleißenburg; gã lái ngựa, trong những tờ giấy tương tự, khăng khăng rằng hắn ở Pleißenburg, và tuyên bố rằng nếu hắn không ở trong đó, thì ít nhất ông cũng sẽ hành xử như thể hắn ở trong đó, cho đến khi người ta chỉ cho ông nơi hắn đang ở, gọi đích danh. Tuyển hầu, được một người đưa tin hỏa tốc báo về cảnh khốn cùng của thành Leipzig, tuyên bố rằng ông đã tập hợp một đạo quân hai nghìn người, và sẽ đích thân đứng đầu nó để bắt Kohlhaas. Ông giáng cho ngài Otto von Gorgas một lời khiển trách nặng nề vì thủ đoạn mập mờ và thiếu suy xét mà ông ta đã dùng để thoát khỏi tên đốt nhà giết người ở vùng Wittenberg; và không ai tả nổi nỗi rối loạn chiếm lấy cả Sachsen và nhất là kinh đô, khi ở đó người ta hay tin rằng, tại các làng gần Leipzig, không ai biết do ai, đã dán một bản tuyên bố gửi Kohlhaas, nội dung: “Wenzel, tên Junker, đang ở với các anh em họ Hinz và Kunz của hắn, tại Dresden.”

Unter diesen Umständen übernahm der Doktor Martin Luther das Geschäft, den Kohlhaas, durch die Kraft beschwichtigender Worte, von dem Ansehn, das ihm seine Stellung in der Welt gab, unterstützt, in den Damm der menschlichen Ordnung zurückzudrücken, und auf ein tüchtiges Element in der Brust des Mordbrenners bauend, erließ er ein Plakat folgenden Inhalts an ihn, das in allen Städten und Flecken des Kurfürstentums angeschlagen ward:

Trong hoàn cảnh ấy, tiến sĩ Martin Luther nhận lấy việc đẩy Kohlhaas trở lại vào trong con đê của trật tự loài người, bằng sức mạnh của những lời xoa dịu, được uy tín mà địa vị trong thế gian ban cho nâng đỡ; và, tin cậy vào một yếu tố lành mạnh trong lồng ngực tên đốt nhà giết người, ông ban ra một bản yết thị gửi đến Kohlhaas, nội dung như sau, được dán ở mọi thành phố và thị trấn của lãnh địa Tuyển hầu:

"Kohlhaas, der du dich gesandt zu sein vorgibst, das Schwert der Gerechtigkeit zu handhaben, was unterfängst du dich, Vermessener, im Wahnsinn stockblinder Leidenschaft, du, den Ungerechtigkeit selbst, vom Wirbel bis zur Sohle erfüllt? Weil der Landesherr dir, dem du untertan bist, dein Recht verweigert hat, dein Recht in dem Streit um ein nichtiges Gut, erhebst du dich, Heilloser, mit Feuer und Schwert, und brichst, wie der Wolf der Wüste, in die friedliche Gemeinheit, die er beschirmt. Du, der die Menschen mit dieser Angabe, voll Unwahrhaftigkeit und Arglist, verführt: meinst du, Sünder, vor Gott dereinst, an dem Tage, der in die Falten aller Herzen scheinen wird, damit auszukommen? Wie kannst du sagen, daß dir dein Recht verweigert worden ist, du, dessen grimmige Brust, vom Kitzel schnöder Selbstrache gereizt, nach den ersten, leichtfertigen Versuchen, die dir gescheitert, die Bemühung gänzlich aufgegeben hat, es dir zu verschaffen? Ist eine Bank voll Gerichtsdienern und Schergen, die einen Brief, der gebracht wird, unterschlagen, oder ein Erkenntnis, das sie abliefern sollen, zurückhalten, deine Obrigkeit? Und muß ich dir sagen, Gottvergessener, daß deine Obrigkeit von deiner Sache nichts weiß—was sag ich? daß der Landesherr, gegen den du dich auflehnst, auch deinen Namen nicht kennt, dergestalt, daß wenn dereinst du vor Gottes Thron trittst, in der Meinung, ihn anzuklagen, er, heiteren Antlitzes, wird sprechen können: diesem Mann, Herr, tat ich kein Unrecht, denn sein Dasein ist meiner Seele fremd? Das Schwert, wisse, das du führst, ist das Schwert des Raubes und der Mordlust, ein Rebell bist du und kein Krieger des gerechten Gottes, und dein Ziel auf Erden ist Rad und Galgen, und jenseits die Verdammnis, die über die Missetat und die Gottlosigkeit verhängt ist.

“Kohlhaas, ngươi kẻ tự xưng được sai đến để cầm thanh gươm công lý, ngươi dám làm gì vậy, hỡi kẻ ngạo mạn, trong cơn điên của dục vọng mù quáng, ngươi, kẻ mà chính sự bất công đã tràn đầy từ đỉnh đầu đến gót chân? Chỉ vì lãnh chúa, người mà ngươi là thần dân, đã từ chối quyền của ngươi, quyền của ngươi trong cuộc tranh chấp về một món của cải chẳng đáng gì, mà ngươi, hỡi kẻ vô phương cứu rỗi, nổi dậy với lửa và gươm, và xông vào, như con sói nơi hoang mạc, giữa cộng đồng bình yên mà vị ấy che chở. Ngươi, kẻ đã dùng lời khẳng định ấy, đầy dối trá và xảo quyệt, mà dụ dỗ loài người: hỡi kẻ tội lỗi, ngươi nghĩ rằng mai này trước Thiên Chúa, vào ngày sẽ rọi sáng vào mọi nếp gấp của mọi trái tim, ngươi sẽ thoát được bằng cách ấy ư? Sao ngươi có thể nói rằng quyền của ngươi đã bị từ chối, ngươi, kẻ có lồng ngực hung tợn, bị cơn ngứa ngáy của sự tự báo thù hèn hạ kích thích, sau những lần thử đầu tiên, nhẹ dạ, đã thất bại, liền hoàn toàn bỏ mặc công sức tìm đòi quyền ấy? Một đám hầu tòa và sai nha ngồi chật một băng ghế, giấu nhẹm một lá thư được đem đến, hay giữ lại một bản án mà họ phải giao, có phải là chính quyền của ngươi không? Và ta phải nói cho ngươi hay, hỡi kẻ quên Chúa, rằng chính quyền của ngươi chẳng biết gì về việc của ngươi—ta nói gì vậy? rằng lãnh chúa mà ngươi chống lại cũng chẳng biết đến tên ngươi, đến nỗi mai này khi ngươi bước đến trước ngai Thiên Chúa, với ý định kiện vị ấy, vị ấy có thể, nét mặt thanh thản, nói rằng: lạy Chúa, với người này con không làm điều bất công, bởi sự tồn tại của hắn xa lạ với linh hồn con? Hãy biết rằng thanh gươm ngươi cầm là gươm của cướp bóc và của lòng khát giết, ngươi là kẻ phản loạn chứ không phải chiến sĩ của Thiên Chúa công chính, và đích đến của ngươi trên cõi đất là bánh xe và giá treo cổ, và bên kia là sự đọa đày đã giáng xuống tội ác và sự vô đạo.

Wittenberg, usw.

Wittenberg, v.v.

Martin Luther."

Martin Luther.”

Kohlhaas wälzte eben, auf dem Schlosse zu Lützen, einen neuen Plan, Leipzig einzuäschern, in seiner zerrissenen Brust herum:—denn auf die, in den Dörfern angeschlagene Nachricht, daß der Junker Wenzel in Dresden sei, gab er nichts, weil sie von niemand, geschweige denn vom Magistrat, wie er verlangt hatte, unterschrieben war:—als Sternbald und Waldmann das Plakat, das, zur Nachtzeit, an den Torweg des Schlosses, angeschlagen worden war, zu ihrer großen Bestürzung, bemerkten. Vergebens hofften sie, durch mehrere Tage, daß Kohlhaas, den sie nicht gern deshalb antreten wollten, es erblicken würde; finster und in sich gekehrt, in der Abendstunde erschien er zwar, aber bloß, um seine kurzen Befehle zu geben, und sah nichts: dergestalt, daß sie an einem Morgen, da er ein paar Knechte, die in der Gegend, wider seinen Willen, geplündert hatten, aufknöpfen lassen wollte, den Entschluß faßten, ihn darauf aufmerksam zu machen. Eben kam er, während das Volk von beiden Seiten schüchtern auswich, in dem Aufzuge, der ihm, seit seinem letzten Mandat, gewöhnlich war, von dem Richtplatz zurück, ein großes Cherubsschwert, auf einem rotledernen Kissen, mit Quasten von Gold verziert, ward ihm vorangetragen, und zwölf Knechte, mit brennenden Fackeln folgten ihm, da traten die beiden Männer, ihre Schwerter unter dem Arm, so, daß es ihn befremden mußte, um den Pfeiler, an welchen das Plakat angeheftet war, herum. Kohlhaas, als er, mit auf dem Rücken zusammengelegten Händen, in Gedanken vertieft, unter das Portal kam, schlug die Augen auf und stutzte; und da die Knechte, bei seinem Anblick, ehrerbietig auswichen: so trat er, indem er sie zerstreut ansah, mit einigen raschen Schritten, an den Pfeiler heran. Aber wer beschreibt, was in seiner Seele vorging, als er das Blatt, dessen Inhalt ihn der Ungerechtigkeit zieh, daran erblickte: unterzeichnet von dem teuersten und verehrungswürdigsten Namen, den er kannte, von dem Namen Martin Luthers! Eine dunkle Röte stieg in sein Antlitz empor; er durchlas es, indem er den Helm abnahm, zweimal von Anfang bis zu Ende; wandte sich, mit ungewissen Blicken, mitten unter die Knechte zurück, als ob er etwas sagen wollte, und sagte nichts; löste das Blatt von der Wand los, durchlas es noch einmal; und rief: Waldmann! laß mir mein Pferd satteln! sodann: Sternbald! folge mir ins Schloß! und verschwand. Mehr als dieser wenigen Worte bedurfte es nicht, um ihn, in der ganzen Verderblichkeit, in der er dastand, plötzlich zu entwaffnen. Er warf sich in die Verkleidung eines thüringischen Landpächters; sagte Sternbald, daß ein Geschäft, von bedeutender Wichtigkeit, ihn nach Wittenberg zu reisen nötige; übergab ihm, in Gegenwart einiger der vorzüglichsten Knechte, die Anführung des in Lützen zurückbleibenden Haufens; und zog, unter der Versicherung, daß er in drei Tagen, binnen welcher Zeit kein Angriff zu fürchten sei, wieder zurück sein werde, nach Wittenberg ab.

Kohlhaas đang ở lâu đài Lützen, xoay đi xoay lại trong lồng ngực rạn nứt một kế hoạch mới thiêu rụi Leipzig:—bởi ông chẳng đoái hoài gì đến tin dán ở các làng rằng Junker Wenzel đang ở Dresden, vì nó không do ai ký, huống hồ do hội đồng thành phố, như ông đã đòi:—thì Sternbald và Waldmann, trước nỗi hoảng hốt lớn của mình, nhận ra tờ yết thị đã được dán lên lối cổng lâu đài từ ban đêm. Họ hy vọng vô ích, suốt mấy ngày, rằng Kohlhaas, người mà họ không muốn vì chuyện này mà tới gặp, sẽ tự nhìn thấy nó; mặt sầm tối, thu mình, vào giờ chiều tối ông có xuất hiện, nhưng chỉ để ban những mệnh lệnh ngắn gọn, và chẳng thấy gì: đến nỗi vào một buổi sáng, khi ông định cho treo cổ vài tên thuộc hạ đã cướp bóc trong vùng trái ý ông, họ quyết định làm ông chú ý đến nó. Ông vừa từ pháp trường trở về, giữa lúc dân chúng rụt rè tránh sang hai bên, trong đoàn tùy tùng đã thành thường lệ với ông kể từ sắc lệnh cuối cùng của mình; một thanh gươm Cherub lớn, đặt trên chiếc gối da đỏ, trang trí tua vàng, được khiêng đi trước ông, và mười hai thuộc hạ cầm đuốc cháy theo sau, thì hai người, gươm kẹp dưới nách, bước vòng quanh cái cột nơi tờ yết thị được dán, theo cách khiến ông không thể không lấy làm lạ. Kohlhaas, khi tiến vào dưới cổng chính, hai tay chắp sau lưng, chìm trong suy nghĩ, ngước mắt lên và sững lại; và khi đám thuộc hạ, thấy ông, kính cẩn tránh ra, thì ông, nhìn họ lơ đãng, bước vài bước nhanh đến bên cột. Nhưng ai tả nổi những gì diễn ra trong tâm hồn ông khi ông trông thấy ở đó tờ giấy, mà nội dung buộc cho ông tội bất công: ký bằng cái tên thân yêu nhất và đáng tôn kính nhất mà ông biết, cái tên Martin Luther! Một vệt đỏ sẫm dâng lên mặt ông; ông bỏ mũ trụ ra, đọc nó hai lần từ đầu đến cuối; quay lại, với ánh nhìn bất định, vào giữa đám thuộc hạ, như thể muốn nói điều gì, và chẳng nói gì; gỡ tờ giấy khỏi tường, đọc thêm một lần nữa; và gọi: Waldmann! thắng yên ngựa cho tôi! rồi: Sternbald! theo tôi vào lâu đài! và biến mất. Chỉ chừng ấy lời, không cần nhiều hơn, đã đủ để bỗng chốc tước vũ khí một con người đang đứng đó với toàn bộ sức hủy diệt của mình. Ông khoác lên mình bộ cải trang của một nông gia thuê đất xứ Thüringen; bảo Sternbald rằng một việc hết sức hệ trọng buộc ông phải đi Wittenberg; trước mặt vài thuộc hạ ưu tú nhất, giao cho anh quyền chỉ huy toán còn ở lại Lützen; và lên đường đi Wittenberg, cam đoan rằng trong ba ngày, khoảng thời gian không phải lo một cuộc tấn công nào, ông sẽ quay lại.

Er kehrte, unter einem fremden Namen, in ein Wirtshaus ein, wo er, sobald die Nacht angebrochen war, in seinem Mantel, und mit einem Paar Pistolen versehen, die er in der Tronkenburg erbeutet hatte, zu Luthern ins Zimmer trat. Luther, der unter Schriften und Büchern an seinem Pulte saß, und den fremden, besonderen Mann die Tür öffnen und hinter sich verriegeln sah, fragte ihn: wer er sei? und was er wolle? und der Mann, der seinen Hut ehrerbietig in der Hand hielt, hatte nicht sobald, mit dem schüchternen Vorgefühl des Schreckens, den er verursachen würde, erwidert: daß er Michael Kohlhaas, der Roßhändler sei; als Luther schon: weiche fern hinweg! ausrief, und indem er, vom Pult erstehend, nach einer Klingel eilte, hinzusetzte: dein Odem ist Pest und deine Nähe Verderben! Kohlhaas, indem er, ohne sich vom Platz zu regen, sein Pistol zog, sagte: Hochwürdiger Herr, dies Pistol, wenn Ihr die Klingel rührt, streckt mich leblos zu Euren Füßen nieder! Setzt Euch und hört mich an; unter den Engeln, deren Psalmen Ihr aufschreibt, seid Ihr nicht sicherer, als bei mir. Luther, indem er sich niedersetzte, fragte: was willst du? Kohlhaas erwiderte: Eure Meinung von mir, daß ich ein ungerechter Mann sei, widerlegen! Ihr habt mir in Eurem Plakat gesagt, daß meine Obrigkeit von meiner Sache nichts weiß: wohlan, verschafft mir freies Geleit, so gehe ich nach Dresden, und lege sie ihr vor.—"Heilloser und entsetzlicher Mann!" rief Luther, durch diese Worte verwirrt zugleich und beruhigt: "wer gab dir das Recht, den Junker von Tronka, in Verfolg eigenmächtiger Rechtsschlüsse, zu überfallen, und da du ihn auf seiner Burg nicht fandst mit Feuer und Schwert die ganze Gemeinschaft heimzusuchen, die ihn beschirmt?" Kohlhaas erwiderte: hochwürdiger Herr, niemand, fortan! Eine Nachricht, die ich aus Dresden erhielt, hat mich getäuscht, mich verführt! Der Krieg, den ich mit der Gemeinheit der Menschen führe, ist eine Missetat, sobald ich aus ihr nicht, wie Ihr mir die Versicherung gegeben habt, verstoßen war! Verstoßen! rief Luther, indem er ihn ansah. Welch eine Raserei der Gedanken ergriff dich? Wer hätte dich aus der Gemeinschaft des Staats, in welchem du lebtest, verstoßen? Ja, wo ist, so lange Staaten bestehen, ein Fall, daß jemand, wer es auch sei, daraus verstoßen worden wäre?—Verstoßen, antwortete Kohlhaas, indem er die Hand zusammendrückte, nenne ich den, dem der Schutz der Gesetze versagt ist! Denn dieses Schutzes, zum Gedeihen meines friedlichen Gewerbes, bedarf ich; ja, er ist es, dessenhalb ich mich, mit dem Kreis dessen, was ich erworben, in diese Gemeinschaft flüchte; und wer mir ihn versagt, der stößt mich zu den Wilden der Einöde hinaus; er gibt mir, wie wollt Ihr das leugnen, die Keule, die mich selbst schützt, in die Hand.—Wer hat dir den Schutz der Gesetze versagt? rief Luther. Schrieb ich dir nicht, daß die Klage, die du eingereicht, dem Landesherrn, dem du sie eingereicht, fremd ist? Wenn Staatsdiener hinter seinem Rücken Prozesse unterschlagen, oder sonst seines geheiligten Namens, in seiner Unwissenheit, spotten; wer anders als Gott darf ihn wegen der Wahl solcher Diener zur Rechenschaft ziehen, und bist du, gottverdammter und entsetzlicher Mensch, befugt, ihn deshalb zu richten?—Wohlan, versetzte Kohlhaas, wenn mich der Landesherr nicht verstößt, so kehre ich auch wieder in die Gemeinschaft, die er beschirmt, zurück. Verschafft mir, ich wiederhol es, freies Geleit nach Dresden: so lasse ich den Haufen, den ich im Schloß zu Lützen versammelt, auseinander gehen, und bringe die Klage, mit der ich abgewiesen worden bin, noch einmal bei dem Tribunal des Landes vor.—Luther, mit einem verdrießlichen Gesicht, warf die Papiere, die auf seinem Tisch lagen, übereinander, und schwieg. Die trotzige Stellung, die dieser seltsame Mensch im Staat einnahm, verdroß ihn; und den Rechtsschluß, den er, von Kohlhaasenbrück aus, an den Junker erlassen, erwägend, fragte er: was er denn von dem Tribunal zu Dresden verlange? Kohlhaas antwortete: Bestrafung des Junkers, den Gesetzen gemäß; Wiederherstellung der Pferde in den vorigen Stand; und Ersatz des Schadens, den ich sowohl, als mein bei Mühlberg gefallener Knecht Herse, durch die Gewalttat, die man an uns verübte, erlitten.—Luther rief: Ersatz des Schadens! Summen zu Tausenden, bei Juden und Christen, auf Wechseln und Pfändern, hast du, zur Bestreitung deiner wilden Selbstrache, aufgenommen. Wirst du den Wert auch, auf der Rechnung, wenn es zur Nachfrage kommt, ansetzen?—Gott behüte! erwiderte Kohlhaas. Haus und Hof, und den Wohlstand, den ich besessen, fordere ich nicht zurück; so wenig als die Kosten des Begräbnisses meiner Frau! Hersens alte Mutter wird eine Berechnung der Heilkosten, und eine Spezifikation dessen, was ihr Sohn in der Tronkenburg eingebüßt, beibringen; und den Schaden, den ich wegen Nichtverkaufs der Rappen erlitten, mag die Regierung durch einen Sachverständigen abschätzen lassen.—Luther sagte: rasender, unbegreiflicher und entsetzlicher Mensch! und sah ihn an. Nachdem dein Schwert sich, an dem Junker, Rache, die grimmigste, genommen, die sich erdenken läßt: was treibt dich, auf ein Erkenntnis gegen ihn zu bestehen, dessen Schärfe, wenn es zuletzt fällt, ihn mit einem Gewicht von so geringer Erheblichkeit nur trifft?—Kohlhaas erwiderte, indem ihm eine Träne über die Wangen rollte: hochwürdiger Herr! es hat mich meine Frau gekostet; Kohlhaas will der Welt zeigen, daß sie in keinem ungerechten Handel umgekommen ist. Fügt Euch in diesen Stücken meinem Willen, und laßt den Gerichtshof sprechen; in allem anderen, was sonst noch streitig sein mag, füge ich mich Euch.—Luther sagte: schau her, was du forderst, wenn anders die Umstände so sind, wie die öffentliche Stimme hören läßt, ist gerecht; und hättest du den Streit, bevor du eigenmächtig zur Selbstrache geschritten, zu des Landesherrn Entscheidung zu bringen gewußt, so wäre dir deine Forderung, zweifle ich nicht, Punkt vor Punkt bewilligt worden. Doch hättest du nicht, alles wohl erwogen, besser getan, du hättest, um deines Erlösers willen, dem Junker vergeben, die Rappen, dürre und abgehärmt, wie sie waren, bei der Hand genommen, dich aufgesetzt, und zur Dickfütterung in deinen Stall nach Kohlhaasenbrück heimgeritten?—Kohlhaas antwortete: kann sein! indem er ans Fenster trat: kann sein, auch nicht! Hätte ich gewußt, daß ich sie mit Blut aus dem Herzen meiner lieben Frau würde auf die Beine bringen müssen: kann sein, ich hätte getan, wie Ihr gesagt, hochwürdiger Herr, und einen Scheffel Hafer nicht gescheut! Doch, weil sie mir einmal so teuer zu stehen gekommen sind, so habe es denn, meine ich, seinen Lauf: laßt das Erkenntnis, wie es mir zukömmt, sprechen, und den Junker mir die Rappen auffüttern.—Luther sagte, indem er, unter mancherlei Gedanken, wieder zu seinen Papieren griff: er wolle mit dem Kurfürsten seinethalben in Unterhandlung treten. Inzwischen möchte er sich, auf dem Schlosse zu Lützen, still halten; wenn der Herr ihm freies Geleit bewillige, so werde man es ihm auf dem Wege öffentlicher Anplackung bekannt machen.—Zwar, fuhr er fort, da Kohlhaas sich herabbog, um seine Hand zu küssen: ob der Kurfürst Gnade für Recht ergehen lassen wird, weiß ich nicht; denn einen Heerhaufen, vernehm ich, zog er zusammen, und steht im Begriff, dich im Schlosse zu Lützen aufzuheben: inzwischen, wie ich dir schon gesagt habe, an meinem Bemühen soll es nicht liegen. Und damit stand er auf, und machte Anstalt, ihn zu entlassen. Kohlhaas meinte, daß seine Fürsprache ihn über diesen Punkt völlig beruhige; worauf Luther ihn mit der Hand grüßte, jener aber plötzlich ein Knie vor ihm senkte und sprach: er habe noch eine Bitte auf seinem Herzen. Zu Pfingsten nämlich, wo er an den Tisch des Herrn zu gehen pflege, habe er die Kirche, dieser seiner kriegerischen Unternehmungen wegen, versäumt; ob er die Gewogenheit haben wolle, ohne weitere Vorbereitung, seine Beichte zu empfangen, und ihm, zur Auswechselung dagegen, die Wohltat des heiligen Sakraments zu erteilen? Luther, nach einer kurzen Besinnung, indem er ihn scharf ansah, sagte: ja, Kohlhaas, das will ich tun! Der Herr aber, dessen Leib du begehrst, vergab seinem Feind. —Willst du, setzte er, da jener ihn betreten ansah, hinzu, dem Junker, der dich beleidigt hat, gleichfalls vergeben: nach der Tronkenburg gehen, dich auf deine Rappen setzen, und sie zur Dickfütterung nach Kohlhaasenbrück heimreisen?—"Hochwürdiger Herr", sagte Kohlhaas errötend, indem er seine Hand ergriff,—nun?—"der Herr auch vergab allen seinen Feinden nicht. Laßt mich den Kurfürsten, meinen beiden Herren, dem Schloßvogt und Verwalter, den Herren Hinz und Kunz, und wer mich sonst in dieser Sache gekränkt haben mag, vergeben: den Junker aber, wenn es sein kann, nötigen, daß er mir die Rappen wieder dick füttere."—Bei diesen Worten kehrte ihm Luther, mit einem mißvergnüglichen Blick, den Rücken zu, und zog die Klingel. Kohlhaas, während, dadurch herbeigerufen, ein Famulus sich mit Licht in dem Vorsaal meldete, stand betreten, indem er sich die Augen trocknete, vom Boden auf; und da der Famulus vergebens, weil der Riegel vorgeschoben war, an der Türe wirkte, Luther aber sich wieder zu seinen Papieren niedergesetzt hatte: so machte Kohlhaas dem Mann die Türe auf. Luther, mit einem kurzen, auf den fremden Mann gerichteten Seitenblick, sagte dem Famulus: leuchte! worauf dieser, über den Besuch, den er erblickte, ein wenig befremdet, den Hausschlüssel von der Wand nahm, und sich, auf die Entfernung desselben wartend, unter die halboffene Tür des Zimmers zurückbegab. —Kohlhaas sprach, indem er seinen Hut bewegt zwischen beide Hände nahm: und so kann ich, hochwürdigster Herr, der Wohltat versöhnt zu werden, die ich mir von Euch erbat, nicht teilhaftig werden? Luther antwortete kurz: deinem Heiland, nein; dem Landesherrn,—das bleibt einem Versuch, wie ich dir versprach, vorbehalten! Und damit winkte er dem Famulus, das Geschäft, das er ihm aufgetragen, ohne weiteren Aufschub, abzumachen. Kohlhaas legte, mit dem Ausdruck schmerzlicher Empfindung, seine beiden Hände auf die Brust; folgte dem Mann, der ihm die Treppe hinunter leuchtete, und verschwand.

Ông ghé vào một quán trọ dưới một cái tên giả, ở đó, ngay khi đêm xuống, trong chiếc áo choàng, và mang một đôi súng lục đã cướp được ở Tronkenburg, ông bước vào phòng Luther. Luther, đang ngồi bên bàn viết giữa các bản thảo và sách vở, thấy người đàn ông xa lạ, kỳ lạ ấy mở cửa rồi cài then sau lưng, liền hỏi: ông là ai? và muốn gì? và người đàn ông, tay cầm mũ cung kính, với linh cảm rụt rè về nỗi khiếp hãi mà mình sẽ gây ra, vừa đáp: rằng mình là Michael Kohlhaas, gã lái ngựa; thì Luther đã kêu lên: hãy tránh xa ta ra! và, đứng dậy khỏi bàn lao tới một cái chuông, nói thêm: hơi thở của ông là dịch hạch và sự gần gũi của ông là diệt vong! Kohlhaas, không nhúc nhích khỏi chỗ, rút khẩu súng lục ra, nói: Thưa ngài đáng kính, khẩu súng này, nếu ngài động đến cái chuông, sẽ hạ tôi nằm chết cứng dưới chân ngài! Xin ngài ngồi xuống và nghe tôi nói; ngay giữa các thiên thần mà ngài chép lại thánh vịnh, ngài cũng không an toàn hơn khi ở bên tôi. Luther, ngồi xuống, hỏi: ông muốn gì? Kohlhaas đáp: Bác bỏ ý kiến của ngài về tôi, rằng tôi là một kẻ bất công! Ngài đã nói với tôi trong yết thị rằng chính quyền của tôi chẳng biết gì về việc của tôi: vậy thì, xin ngài kiếm cho tôi giấy bảo đảm đi lại tự do, tôi sẽ đến Dresden, và trình việc ấy lên cho họ.—“Hỡi kẻ vô phương cứu rỗi và khủng khiếp!” Luther kêu lên, bị những lời này làm cho vừa bối rối vừa dịu lại: “ai đã cho ông quyền, theo những phán quyết tự tiện, xông vào Junker von Tronka, và khi không thấy hắn trong thành, lại lấy lửa và gươm mà giáng họa cả cộng đồng che chở hắn?” Kohlhaas đáp: thưa ngài đáng kính, từ nay không ai cả! Một tin tôi nhận được từ Dresden đã lừa tôi, đã dụ dỗ tôi! Cuộc chiến tôi tiến hành với cộng đồng loài người là một tội ác, một khi tôi chưa bị đuổi ra khỏi nó, như ngài đã bảo đảm với tôi! Bị đuổi ra! Luther kêu lên, nhìn ông. Cơn cuồng loạn ý nghĩ nào đã chiếm lấy ông? Ai đã đuổi ông ra khỏi cộng đồng quốc gia nơi ông sống? Mà, chừng nào còn có quốc gia, đâu có chuyện ai đó, dù là ai, bị đuổi ra khỏi nó?—Bị đuổi ra, Kohlhaas đáp, siết chặt bàn tay, tôi gọi là kẻ bị từ chối sự bảo vệ của luật pháp! Bởi sự bảo vệ ấy, cho nghề buôn thanh bình của tôi được hưng thịnh, tôi cần; phải, chính vì nó mà tôi, cùng toàn bộ những gì mình đã gây dựng, trú vào cộng đồng này; và kẻ nào từ chối nó với tôi, kẻ ấy xô tôi ra giữa những kẻ man dã nơi hoang địa; hắn trao vào tay tôi, ngài chối làm sao được, cây chùy che chở cho chính tôi.—Ai đã từ chối ông sự bảo vệ của luật pháp? Luther kêu lên. Chẳng phải ta đã viết cho ông rằng đơn kiện ông đã nộp là điều xa lạ với vị lãnh chúa mà ông đã nộp nó lên, sao? Nếu các viên chức nhà nước sau lưng vị ấy giấu nhẹm các vụ kiện, hoặc bằng cách nào khác giễu cợt cái tên thiêng liêng của vị ấy trong lúc vị ấy không hay biết; thì ngoài Chúa ai được phép bắt vị ấy tính sổ về việc chọn những viên chức như vậy, và ông, kẻ bị Chúa nguyền rủa, kẻ đáng khiếp sợ, có quyền gì mà xét xử vị ấy vì điều ấy?—Vậy thì, Kohlhaas đáp, nếu lãnh chúa không đuổi tôi ra, tôi cũng sẽ quay lại cộng đồng mà ngài che chở. Xin kiếm cho tôi, tôi nhắc lại, giấy bảo đảm đi lại tự do đến Dresden: tôi sẽ cho đám người tôi đã tập hợp ở lâu đài Lützen giải tán, và đem đơn kiện mà tôi đã bị bác, một lần nữa trình lên tòa án của xứ.—Luther, nét mặt bực bội, ném các giấy tờ nằm trên bàn chồng lên nhau, và im lặng. Vị thế ngang ngạnh mà con người kỳ lạ này chiếm trong quốc gia làm ngài bực mình; và, cân nhắc phán quyết mà Kohlhaas đã từ Kohlhaasenbrück ban ra cho Junker, ngài hỏi: vậy ông đòi gì ở tòa án Dresden? Kohlhaas đáp: Trừng phạt Junker, theo đúng luật pháp; phục hồi những con ngựa về tình trạng cũ; và đền bù thiệt hại mà tôi, cũng như tên thuộc hạ Herse của tôi, người đã gục ở Mühlberg, đã chịu vì hành vi bạo lực người ta giáng lên chúng tôi.—Luther kêu: Đền bù thiệt hại! Những khoản hàng nghìn, từ người Do Thái và người Cơ Đốc, bằng hối phiếu và đồ cầm cố, ông đã vay để chi cho cuộc tự báo thù hoang dại của mình. Ông có tính cả giá trị ấy vào bản kê, khi có người hỏi đến không?—Xin Chúa giữ gìn! Kohlhaas đáp. Nhà cửa trang trại, và sự sung túc tôi từng có, tôi không đòi lại; cũng không đòi phí tang lễ của vợ tôi! Mẹ già của Herse sẽ đệ trình bản tính chi phí chữa trị, và bản kê những gì con bà đã mất ở Tronkenburg; còn thiệt hại tôi chịu vì không bán được hai con ngựa ô, chính quyền cứ nhờ một chuyên gia ước định.—Luther nói: kẻ điên cuồng, khó hiểu và khủng khiếp! và nhìn ông. Sau khi gươm ông đã trả thù Junker, cuộc trả thù tàn khốc nhất có thể nghĩ ra: điều gì thúc ông cứ đòi một phán quyết chống hắn, mà sự nghiêm khắc của nó, khi cuối cùng được tuyên, chỉ giáng lên hắn với một sức nặng nhỏ nhoi đến thế?—Kohlhaas đáp, một giọt nước mắt lăn xuống má: thưa ngài đáng kính! nó đã tiêu tốn của tôi người vợ; Kohlhaas muốn chỉ cho thế gian thấy rằng bà không chết trong một vụ việc bất công. Xin ngài thuận theo ý tôi trong những điểm này, và để tòa án phán xử; trong mọi điều khác còn có thể tranh cãi, tôi xin thuận theo ngài.—Luther nói: hãy xem, điều ông đòi, nếu quả thật hoàn cảnh đúng như tiếng nói công chúng cho nghe, là chính đáng; và nếu ông biết đưa cuộc tranh chấp đến phán quyết của lãnh chúa, trước khi tự tiện bước sang việc tự báo thù, thì yêu cầu của ông, ta không ngờ vực, đã được chấp thuận từng điểm một. Nhưng cân nhắc mọi điều, ông há chẳng nên làm tốt hơn, vì Đấng Cứu Chuộc của ông, tha thứ cho Junker, nắm tay dắt hai con ngựa ô, gầy trơ xương và hốc hác như chúng đang là, leo lên lưng, và cưỡi về chuồng ông ở Kohlhaasenbrück để vỗ béo sao?—Kohlhaas đáp: có thể! vừa bước ra cửa sổ: có thể, cũng có thể không! Nếu tôi biết rằng tôi sẽ phải bằng máu từ trái tim người vợ yêu dấu mà đưa chúng đứng dậy trên bốn chân: có thể tôi đã làm như ngài nói, thưa ngài đáng kính, và chẳng tiếc một giạ yến mạch! Nhưng vì chúng đã đến với tôi bằng cái giá đắt thế, nên tôi nghĩ cứ để mọi việc theo lẽ của nó: xin hãy để phán quyết, như tôi xứng được, tuyên, và để Junker vỗ béo lại hai con ngựa ô cho tôi.—Luther nói, trong muôn vàn ý nghĩ lại với tay tới giấy tờ của mình: ngài sẽ vì Kohlhaas mà thương lượng với Tuyển hầu. Trong lúc đó, Kohlhaas hãy ở yên trong lâu đài Lützen; nếu Tuyển hầu ban cho ông giấy bảo đảm đi lại tự do, thì sẽ báo cho ông biết bằng đường yết thị công khai.—Tuy nhiên, Luther nói tiếp, khi Kohlhaas cúi xuống để hôn tay ngài: Tuyển hầu có để ân huệ thay cho công lý hay không, ta không biết; vì ta nghe nói, ngài đã tập hợp một đạo quân, và sắp bắt ông ở lâu đài Lützen: nhưng như ta đã nói với ông, nỗ lực của ta sẽ không thiếu. Nói vậy, Luther đứng dậy, định tiễn ông ra. Kohlhaas nói rằng lời can thiệp của ngài đã làm ông hoàn toàn yên lòng về điểm này; Luther liền chào ông bằng tay, nhưng người kia bỗng quỳ một gối trước ngài và nói rằng trong lòng ông còn một lời cầu xin. Số là vào lễ Ngũ Tuần, khi ông thường đến bàn của Chúa, ông đã bỏ lỡ nhà thờ vì những cuộc chinh chiến này; xin ngài có lòng ưu ái nhận lời xưng tội của ông, không cần chuẩn bị thêm, và đổi lại, ban cho ông ân huệ của bí tích thánh? Luther, sau một lát suy nghĩ, nhìn ông chăm chú, nói: được, Kohlhaas, ta sẽ làm vậy! Nhưng Chúa, mà thân thể Người ông khao khát, đã tha thứ kẻ thù của Người.—Ông có chịu, Luther nói thêm, khi người kia bối rối nhìn ngài, cũng tha thứ cho Junker, kẻ đã xúc phạm ông: đi đến Tronkenburg, leo lên hai con ngựa ô của ông, và cưỡi chúng về Kohlhaasenbrück để vỗ béo không?—“Thưa ngài đáng kính”, Kohlhaas nói, đỏ mặt, nắm lấy tay ngài,—sao?—“Chúa cũng đâu đã tha thứ mọi kẻ thù của Người. Xin ngài cho tôi tha thứ các vị Tuyển hầu, hai vị chủ của tôi, quản lâu đài và viên quản lý, các ngài Hinz và Kunz, và bất kỳ ai khác có thể đã làm tôi tổn thương trong việc này: còn Junker, nếu có thể được, thì buộc hắn phải vỗ béo lại cho tôi hai con ngựa ô.”—Nghe những lời này, Luther, với một cái nhìn bất mãn, quay lưng lại với ông và giật chuông. Kohlhaas, trong lúc một người giúp việc, được tiếng chuông gọi đến, báo mình với ngọn đèn ở tiền sảnh, bối rối lau mắt, đứng dậy khỏi sàn; và vì người giúp việc loay hoay vô ích ở cửa, do then đã cài, còn Luther đã ngồi lại với giấy tờ, nên Kohlhaas mở cửa cho người ấy. Luther, liếc nhanh về phía người lạ bằng khóe mắt, bảo người giúp việc: soi đèn! nghe vậy người này, hơi ngạc nhiên về vị khách vừa thấy, lấy chìa khóa nhà từ tường xuống, và, chờ vị khách ra đi, lui về dưới cánh cửa khép hờ của căn phòng.—Kohlhaas nói, xoay chiếc mũ xúc động giữa hai bàn tay: vậy là tôi, thưa ngài đáng kính nhất, không được hưởng ân huệ được hòa giải mà tôi đã xin ngài sao? Luther đáp cụt: với Đấng Cứu Thế của ông, không; với lãnh chúa,—thì để dành cho một lần thử, như ta đã hứa với ông! Và nói vậy, ngài ra hiệu cho người giúp việc làm xong việc được giao, không hoãn thêm. Kohlhaas, với vẻ cảm xúc đau đớn, đặt hai tay lên ngực; theo người đàn ông soi đèn cho ông xuống cầu thang, và biến mất.

Am anderen Morgen erließ Luther ein Sendschreiben an den Kurfürsten von Sachsen, worin er, nach einem bitteren Seitenblick auf die seine Person umgebenden Herren Hinz und Kunz, Kämmerer und Mundschenk von Tronka, welche die Klage, wie allgemein bekannt war, untergeschlagen hatten, dem Herrn, mit der Freimütigkeit, die ihm eigen war, eröffnete, daß bei so ärgerlichen Umständen, nichts anderes zu tun übrig sei, als den Vorschlag des Roßhändlers anzunehmen, und ihm des Vorgefallenen wegen, zur Erneuerung seines Prozesses, Amnestie zu erteilen. Die öffentliche Meinung, bemerkte er, sei auf eine höchst gefährliche Weise, auf dieses Mannes Seite, dergestalt, daß selbst in dem dreimal von ihm eingeäscherten Wittenberg, eine Stimme zu seinem Vorteil spreche; und da er sein Anerbieten, falls er damit abgewiesen werden sollte, unfehlbar, unter gehässigen Bemerkungen, zur Wissenschaft des Volks bringen würde, so könne dasselbe leicht in dem Grade verführt werden, daß mit der Staatsgewalt gar nichts mehr gegen ihn auszurichten sei. Er schloß, daß man, in diesem außerordentlichen Fall, über die Bedenklichkeit, mit einem Staatsbürger, der die Waffen ergriffen, in Unterhandlung zu treten, hinweggehen müsse; daß derselbe in der Tat durch das Verfahren, das man gegen ihn beobachtet, auf gewisse Weise außer der Staatsverbindung gesetzt worden sei; und kurz, daß man ihn, um aus dem Handel zu kommen, mehr als eine fremde, in das Land gefallene Macht, wozu er sich auch, da er ein Ausländer sei, gewissermaßen qualifiziere, als einen Rebellen, der sich gegen den Thron auflehne, betrachten müsse.—Der Kurfürst erhielt diesen Brief eben, als der Prinz Christiern von Meißen, Generalissimus des Reichs, Oheim des bei Mühlberg geschlagenen und an seinen Wunden noch daniederliegenden Prinzen Friedrich von Meißen; der Großkanzler des Tribunals, Graf Wrede; Graf Kallheim, Präsident der Staatskanzlei; und die beiden Herren Hinz und Kunz von Tronka, dieser Kämmerer, jener Mundschenk, die Jugendfreunde und Vertrauten des Herrn, in dem Schlosse gegenwärtig waren. Der Kämmerer, Herr Kunz, der, in der Qualität eines Geheimenrats, des Herrn geheime Korrespondenz, mit der Befugnis, sich seines Namens und Wappens zu bedienen, besorgte, nahm zuerst das Wort, und nachdem er noch einmal weitläufig auseinander gelegt hatte, daß er die Klage, die der Roßhändler gegen den Junker, seinen Vetter, bei dem Tribunal eingereicht, nimmermehr durch eine eigenmächtige Verfügung niedergeschlagen haben würde, wenn er sie nicht, durch falsche Angaben verführt, für eine völlig grundlose und nichtsnutzige Plackerei gehalten hätte, kam er auf die gegenwärtige Lage der Dinge. Er bemerkte, daß, weder nach göttlichen noch menschlichen Gesetzen, der Roßkamm, um dieses Mißgriffs willen, befugt gewesen wäre, eine so ungeheure Selbstrache, als er sich erlaubt, auszuüben; schilderte den Glanz, der durch eine Verhandlung mit demselben, als einer rechtlichen Kriegsgewalt, auf sein gottverdammtes Haupt falle; und die Schmach, die dadurch auf die geheiligte Person des Kurfürsten zurückspringe, schien ihm so unerträglich, daß er, im Feuer der Beredsamkeit, lieber das Äußerste erleben, den Rechtsschluß des rasenden Rebellen erfüllt, und den Junker, seinen Vetter, zur Dickfütterung der Rappen nach Kohlhaasenbrück abgeführt sehen, als den Vorschlag, den der Doktor Luther gemacht, angenommen wissen wollte. Der Großkanzler des Tribunals, Graf Wrede, äußerte, halb zu ihm gewandt, sein Bedauern, daß eine so zarte Sorgfalt, als er, bei der Auflösung dieser allerdings mißlichen Sache, für den Ruhm des Herrn zeige, ihn nicht, bei der ersten Veranlassung derselben, erfüllt hätte. Er stellte dem Kurfürsten sein Bedenken vor, die Staatsgewalt, zur Durchsetzung einer offenbar unrechtlichen Maßregel, in Anspruch zu nehmen; bemerkte, mit einem bedeutenden Blick auf den Zulauf, den der Roßhändler fortdauernd im Lande fand, daß der Faden der Freveltaten sich auf diese Weise ins Unendliche fortzuspinnen drohe, und erklärte, daß nur ein schlichtes Rechttun, indem man unmittelbar und rücksichtslos den Fehltritt, den man sich zu Schulden kommen lassen, wieder gut machte, ihn abreißen und die Regierung glücklich aus diesem häßlichen Handel herausziehen könne. Der Prinz Christiern von Meißen, auf die Frage des Herrn, was er davon halte? äußerte, mit Verehrung gegen den Großkanzler gewandt: die Denkungsart, die er an den Tag lege, erfülle ihn zwar mit dem größesten Respekt; indem er aber dem Kohlhaas zu seinem Recht verhelfen wolle, bedenke er nicht daß er Wittenberg und Leipzig, und das ganze durch ihn mißhandelte Land, in seinem gerechten Anspruch auf Schadenersatz, oder wenigstens Bestrafung, beeinträchtige. Die Ordnung des Staats sei, in Beziehung auf diesen Mann, so verrückt, daß man sie schwerlich durch einen Grundsatz, aus der Wissenschaft des Rechts entlehnt, werde einrenken können. Daher stimme er, nach der Meinung des Kämmerers, dafür, das Mittel, das für solche Fälle eingesetzt sei, ins Spiel zu ziehen: einen Kriegshaufen, von hinreichender Größe zusammenzuraffen, und den Roßhändler, der in Lützen aufgepflanzt sei, damit aufzuheben oder zu erdrücken. Der Kämmerer, indem er für ihn und den Kurfürsten Stühle von der Wand nahm, und auf eine verbindliche Weise ins Zimmer setzte, sagte: er freue sich, daß ein Mann von seiner Rechtschaffenheit und Einsicht mit ihm in dem Mittel, diese Sache zweideutiger Art beizulegen, übereinstimme. Der Prinz, indem er den Stuhl, ohne sich zu setzen, in der Hand hielt, und ihn ansah, versicherte ihn: daß er gar nicht Ursache hätte sich deshalb zu freuen, indem die damit verbundene Maßregel notwendig die wäre, einen Verhaftungsbefehl vorher gegen ihn zu erlassen, und wegen Mißbrauchs des landesherrlichen Namens den Prozeß zu machen. Denn wenn Notwendigkeit erfordere, den Schleier vor dem Thron der Gerechtigkeit niederzulassen, über eine Reihe von Freveltaten, die unabsehbar wie sie sich forterzeugt, vor den Schranken desselben zu erscheinen, nicht mehr Raum fänden, so gelte das nicht von der ersten, die sie veranlaßt; und allererst seine Anklage auf Leben und Tod könne den Staat zur Zermalmung des Roßhändlers bevollmächtigen, dessen Sache, wie bekannt, sehr gerecht sei, und dem man das Schwert, das er führe, selbst in die Hand gegeben. Der Kurfürst, den der Junker bei diesen Worten betroffen ansah, wandte sich, indem er über das ganze Gesicht rot ward, und trat ans Fenster. Der Graf Kallheim, nach einer verlegenen Pause von allen Seiten, sagte, daß man auf diese Weise aus dem Zauberkreise, in dem man befangen, nicht herauskäme. Mit demselben Rechte könne seinem Neffen, dem Prinzen Friedrich, der Prozeß gemacht werden; denn auch er hätte, auf dem Streifzug sonderbarer Art, den er gegen den Kohlhaas unternommen, seine Instruktion auf mancherlei Weise überschritten: dergestalt, daß wenn man nach der weitläufigen Schar derjenigen frage, die die Verlegenheit, in welcher man sich befinde, veranlaßt, er gleichfalls unter die Zahl derselben würde benannt, und von dem Landesherrn wegen dessen was bei Mühlberg vorgefallen, zur Rechenschaft gezogen werden müssen. Der Mundschenk, Herr Hinz von Tronka, während der Kurfürst mit ungewissen Blicken an seinen Tisch trat, nahm das Wort und sagte: er begriffe nicht, wie der Staatsbeschluß, der zu fassen sei, Männern von solcher Weisheit, als hier versammelt wären, entgehen könne. Der Roßhändler habe, seines Wissens, gegen bloß freies Geleit nach Dresden, und erneuerte Untersuchung seiner Sache, versprochen, den Haufen, mit dem er in das Land gefallen, auseinander gehen zu lassen. Daraus aber folge nicht, daß man ihm, wegen dieser frevelhaften Selbstrache, Amnestie erteilen müsse: zwei Rechtsbegriffe, die der Doktor Luther sowohl, als auch der Staatsrat zu verwechseln scheine. Wenn, fuhr er fort, indem er den Finger an die Nase legte, bei dem Tribunal zu Dresden, gleichviel wie, das Erkenntnis der Rappen wegen gefallen ist; so hindert nichts, den Kohlhaas auf den Grund seiner Mordbrennereien und Räubereien einzustecken: eine staatskluge Wendung, die die Vorteile der Ansichten beider Staatsmänner vereinigt, und des Beifalls der Welt und Nachwelt gewiß ist.—Der Kurfürst, da der Prinz sowohl als der Großkanzler dem Mundschenk, Herrn Hinz, auf diese Rede mit einem bloßen Blick antworteten, und die Verhandlung mithin geschlossen schien, sagte: daß er die verschiedenen Meinungen, die sie ihm vorgetragen, bis zur nächsten Sitzung des Staatsrats bei sich selbst überlegen würde.—Es schien, die Präliminar-Maßregel, deren der Prinz gedacht, hatte seinem für Freundschaft sehr empfänglichen Herzen die Lust benommen, den Heereszug gegen den Kohlhaas, zu welchem schon alles vorbereitet war, auszuführen Wenigstens behielt er den Großkanzler, Grafen Wrede, dessen Meinung ihm die zweckmäßigste schien, bei sich zurück; und da dieser ihm Briefe vorzeigte, aus welchen hervorging, daß der Roßhändler in der Tat schon zu einer Stärke von vierhundert Mann herangewachsen sei; ja, bei der allgemeinen Unzufriedenheit, die wegen der Unziemlichkeiten des Kämmerers im Lande herrschte, in kurzem auf eine doppelte und dreifache Stärke rechnen könne: so entschloß sich der Kurfürst, ohne weiteren Anstand, den Rat, den ihm der Doktor Luther erteilt, anzunehmen. Dem gemäß übergab er dem Grafen Wrede die ganze Leitung der Kohlhaasischen Sache; und schon nach wenigen Tagen erschien ein Plakat, das wir, dem Hauptinhalt nach, folgendermaßen mitteilen:

Sáng hôm sau, Luther gửi một bức thư cho Tuyển hầu xứ Sachsen; sau một cái liếc cay đắng về phía hai ông Hinz và Kunz, quan thị thần và quan chưởng tửu nhà Tronka, những kẻ vây quanh bên mình ngài và, như ai nấy đều biết, đã ém nhẹm đơn kiện, trong thư ấy, với sự thẳng thắn vốn là bản tính của mình, ông tâu với vị chúa công rằng trong những hoàn cảnh gây tai tiếng như thế thì chẳng còn cách nào khác ngoài việc nhận lời đề nghị của người lái ngựa, và, vì những việc đã xảy ra, ban lệnh ân xá cho người ấy để vụ kiện được mở lại. Dư luận, ông nhận xét, đang ngả về phía người này theo một cách hết sức nguy hiểm, đến nỗi ngay trong thành Wittenberg, nơi người ấy đã ba lần đốt thành tro, cũng có một tiếng nói bênh vực người ấy; và vì nếu bị khước từ, người ấy chắc chắn sẽ đem lời đề nghị của mình ra cho dân chúng biết, kèm theo những lời bình luận đầy ác ý, nên dân chúng rất dễ bị dẫn dụ đến mức quyền lực nhà nước chẳng còn làm gì được người ấy nữa. Ông kết luận rằng trong trường hợp bất thường này, cần phải vượt qua nỗi ngần ngại khi thương lượng với một thần dân đã cầm vũ khí; rằng người ấy, do cách cư xử mà người ta đã dùng với mình, quả thật đã bị đặt ra ngoài mối ràng buộc với nhà nước ở một mức nào đó; và nói tóm lại, để thoát khỏi vụ này, nên coi người ấy như một thế lực ngoại bang xâm nhập vào xứ, mà người ấy, vốn là người nước ngoài, cũng phần nào đủ tư cách để làm, hơn là coi như một kẻ phản loạn nổi lên chống ngai vàng.—Tuyển hầu nhận bức thư ấy đúng lúc thân vương Christiern xứ Meißen, tổng tư lệnh của đế quốc, chú của thân vương Friedrich xứ Meißen, người bị đánh bại ở Mühlberg và vẫn còn nằm liệt vì vết thương; Đại pháp quan của tòa án, bá tước Wrede; bá tước Kallheim, chủ tịch Phủ Đại pháp quan; và hai ông Hinz và Kunz von Tronka, người thì thị thần, người thì quan chưởng tửu, bạn thuở thiếu thời và là tâm phúc của vị chúa công, đang có mặt trong lâu đài. Quan thị thần, ông Kunz, người với tư cách cố vấn cơ mật coi sóc thư tín riêng của chúa công, và được quyền dùng danh hiệu lẫn huy hiệu của ngài, lên tiếng trước, và sau khi một lần nữa trình bày dài dòng rằng ông ta chẳng bao giờ tự ý quyết định mà ém đơn kiện người lái ngựa đã nộp lên tòa án chống lại Junker, em họ ông ta, nếu không vì bị những lời khai gian làm cho lầm lạc, tưởng đó là một sự quấy rầy hoàn toàn vô căn cứ và vô giá trị, ông ta chuyển sang tình hình hiện tại. Ông ta nói rằng theo cả luật trời lẫn luật người, gã lái ngựa cũng không có quyền, chỉ vì sự lầm lẫn ấy, mà thực hiện một cuộc tự báo thù khổng lồ như hắn đã tự cho phép; ông ta mô tả vẻ vinh quang sẽ đổ lên cái đầu bị Chúa nguyền rủa của hắn nếu có một cuộc thương nghị với hắn như với một lực lượng chiến tranh hợp pháp, và nỗi nhục từ đó dội ngược lên thân thể thiêng liêng của Tuyển hầu, đối với ông ta nặng nề không chịu nổi, đến mức trong cơn hùng biện hăng nóng, ông ta thà trải qua điều tồi tệ nhất, thà thấy phán quyết của gã phản loạn điên cuồng được thực hiện và Junker, em họ ông ta, bị giải về Kohlhaasenbrück để vỗ béo lũ ngựa ô, còn hơn thấy lời đề nghị của tiến sĩ Luther được chấp thuận. Đại pháp quan của tòa án, bá tước Wrede, quay nửa người về phía ông ta, bày tỏ nỗi tiếc rằng lòng chăm lo tinh tế đến thế cho danh dự của chúa công, như ông ta đang tỏ ra khi giải quyết vụ việc vốn quả thật đáng ngại này, đã không thúc giục ông ta ngay từ lúc nó mới nảy sinh. Ông trình bày với Tuyển hầu mối e ngại của mình về việc huy động quyền lực nhà nước để thực thi một biện pháp rõ ràng là bất công; nhận xét, kèm một cái nhìn đầy ý nghĩa về đám người vẫn không ngừng theo gã lái ngựa khắp xứ, rằng sợi chỉ của những hành vi tội ác theo cách ấy có nguy cơ cứ thế kéo dài đến vô tận, và tuyên bố rằng chỉ có việc làm điều phải một cách giản dị, tức là ngay lập tức và không kiêng nể mà sửa lại lỗi lầm mình đã mắc, mới cắt đứt được sợi chỉ ấy và kéo chính quyền ra khỏi vụ việc xấu xa này một cách êm đẹp. Thân vương Christiern xứ Meißen, khi chúa công hỏi ý ông thế nào, quay về phía Đại pháp quan với vẻ kính trọng mà đáp: lối suy nghĩ ông ấy bày tỏ quả thật khiến ông tràn đầy sự tôn kính; nhưng muốn giúp Kohlhaas đòi lại quyền của hắn, ông ấy đã không nghĩ rằng mình làm tổn hại đến yêu sách chính đáng đòi bồi thường, hoặc ít nhất là đòi trừng phạt, của Wittenberg, của Leipzig và của cả xứ sở bị hắn hành hạ. Trật tự nhà nước, đối với người này, đã bị đảo lộn đến mức khó mà dùng một nguyên tắc vay mượn từ khoa học pháp luật để sắp xếp lại được. Vì thế, theo ý của quan thị thần, ông bỏ phiếu cho việc đem ra dùng phương tiện đã được lập ra cho những trường hợp như vậy: gom một đạo quân đủ lớn, và dùng nó bắt gọn hoặc nghiền nát gã lái ngựa đang cắm trại ở Lützen. Quan thị thần, trong lúc lấy từ tường xuống hai chiếc ghế cho thân vương và cho Tuyển hầu và lịch sự đặt vào giữa phòng, nói rằng mình mừng khi một người chính trực và sáng suốt như thân vương cũng đồng ý với mình về phương cách dàn xếp vụ việc mập mờ này. Thân vương, cầm chiếc ghế trong tay mà không ngồi, nhìn thẳng vào ông ta và quả quyết rằng ông ta hoàn toàn chẳng có lý do gì để mừng, bởi biện pháp đi kèm tất yếu sẽ là ban hành trước tiên một lệnh bắt giữ ông ta, và truy tố ông ta về tội lạm dụng danh nghĩa của vị lãnh chúa. Vì nếu tình thế buộc phải buông tấm màn xuống trước ngai tòa công lý, che lên một chuỗi tội ác mà vì cứ sinh sôi vô hạn nên không còn chỗ để ra trước vành móng ngựa của ngai tòa ấy, thì điều đó không áp dụng cho tội đầu tiên đã gây ra chúng; và chỉ có việc buộc tội ông ta, một vụ án sinh tử, mới trao cho nhà nước toàn quyền nghiền nát gã lái ngựa, kẻ mà việc kiện, như ai cũng biết, rất chính đáng, và chính người ta đã tự tay trao vào tay hắn thanh gươm hắn đang cầm. Tuyển hầu, người mà quan thị thần bàng hoàng nhìn sững khi nghe những lời này, đỏ bừng khắp mặt, quay đi và bước ra bên cửa sổ. Bá tước Kallheim, sau một quãng ngập ngừng bối rối từ mọi phía, nói rằng bằng cách ấy thì không thoát ra khỏi vòng phù phép mà mọi người đang kẹt trong đó. Cũng với lẽ ấy, có thể truy tố cả cháu của thân vương, thân vương Friedrich; vì trong cuộc đột kích kỳ quặc nhắm vào Kohlhaas, cậu ấy cũng đã vượt quá chỉ thị của mình theo nhiều cách: thành thử nếu hỏi đến cả đám đông những kẻ đã gây ra tình cảnh khó xử hiện nay, thì cậu ấy cũng sẽ bị kể tên trong số đó, và bị lãnh chúa buộc phải giải trình về những gì đã xảy ra ở Mühlberg. Quan chưởng tửu, ông Hinz von Tronka, trong lúc Tuyển hầu với ánh mắt bất định bước đến bên bàn mình, cất lời nói: ông không hiểu sao quyết định quốc sự cần ban ra lại có thể lọt khỏi tầm mắt những người sáng suốt như các vị đang họp ở đây. Theo chỗ ông biết, gã lái ngựa đã hứa chỉ cần được thông hành tự do đến Dresden và vụ việc được điều tra lại, sẽ cho đám người hắn dẫn vào xứ giải tán. Nhưng điều ấy không kéo theo việc phải ban lệnh ân xá cho hắn vì cuộc tự báo thù tội lỗi này: hai khái niệm pháp lý mà tiến sĩ Luther cũng như Quốc vụ viện dường như đã lẫn lộn với nhau. Nếu, ông ta nói tiếp, đặt ngón tay lên mũi, tòa án ở Dresden, bằng cách nào cũng được, đã tuyên án về lũ ngựa ô; thì chẳng có gì ngăn cản việc tống Kohlhaas vào ngục vì những tội đốt phá giết người và cướp bóc của hắn: một bước ngoặt khôn khéo về quốc sự, hợp nhất ưu điểm của quan điểm cả hai vị đại thần, và chắc chắn được thế giới đương thời lẫn hậu thế tán thưởng.—Tuyển hầu, thấy thân vương cũng như Đại pháp quan chỉ đáp lại bài nói ấy của quan chưởng tửu Hinz bằng một cái nhìn, và cuộc thảo luận như thế là xong, bèn nói rằng ngài sẽ tự cân nhắc những ý kiến khác nhau họ đã trình, cho đến phiên họp tới của Quốc vụ viện.—Có vẻ như biện pháp sơ bộ mà thân vương nhắc tới đã làm trái tim ngài, vốn rất dễ rung động vì tình bạn, mất hứng thực hiện cuộc hành quân chống Kohlhaas, mà mọi thứ đã sẵn sàng. Ít nhất, ngài giữ Đại pháp quan, bá tước Wrede, người mà ý kiến ngài thấy hợp lý nhất, ở lại với mình; và khi ông này đưa cho ngài xem những lá thư cho thấy gã lái ngựa quả thực đã lớn mạnh tới bốn trăm người, thậm chí, trong cơn bất mãn chung đang thống trị xứ sở vì những hành vi bất xứng của quan thị thần, chẳng bao lâu có thể trông cậy gấp đôi gấp ba số ấy: Tuyển hầu liền quyết định, không trì hoãn thêm, nghe theo lời khuyên của tiến sĩ Luther. Theo đó, ngài giao cho bá tước Wrede toàn bộ việc điều khiển vụ Kohlhaas; và chỉ vài ngày sau, một tờ cáo thị xuất hiện, mà chúng tôi xin chuyển lại theo nội dung chính như sau:

"Wir etc, etc. Kurfürst von Sachsen, erteilen, in besonders gnädiger Rücksicht auf die an Uns ergangene Fürsprache des Doktors Martin Luther, dem Michael Kohlhaas, Roßhändler aus dem Brandenburgischen, unter der Bedingung, binnen drei Tagen nach Sicht die Waffen, die er ergriffen, niederzulegen, behufs einer erneuerten Untersuchung seiner Sache, freies Geleit nach Dresden; dergestalt zwar, daß, wenn derselbe, wie nicht zu erwarten, bei dem Tribunal zu Dresden mit seiner Klage, der Rappen wegen, abgewiesen werden sollte, gegen ihn, seines eigenmächtigen Unternehmens wegen, sich selbst Recht zu verschaffen, mit der ganzen Strenge des Gesetzes verfahren werden solle; im entgegengesetzten Fall aber, ihm mit seinem ganzen Haufen, Gnade für Recht bewilligt, und völlige Amnestie, seiner in Sachsen ausgeübten Gewalttätigkeiten wegen, zugestanden sein solle."

“Chúng Ta, v.v., v.v., Tuyển hầu xứ Sachsen, vì đặc biệt ưu ái lời can thiệp mà tiến sĩ Martin Luther đã dâng lên Chúng Ta, ban cho Michael Kohlhaas, lái ngựa xứ Brandenburg, với điều kiện trong vòng ba ngày kể từ khi thấy tờ này phải buông vũ khí đã cầm lên, giấy thông hành tự do đến Dresden, để vụ việc của y được điều tra lại; song với điều khoản rằng nếu y, điều không thể trông đợi, bị tòa án Dresden bác đơn kiện về lũ ngựa ô, thì đối với y, vì việc tự ý đòi lấy công lý cho mình, sẽ xử theo toàn bộ sự nghiêm khắc của luật pháp; còn trong trường hợp ngược lại, thì y cùng toàn thể đám người của y sẽ được ban ân huệ thay cho pháp luật, và được chuẩn cho ân xá hoàn toàn về những hành vi bạo lực đã gây ra trên đất Sachsen.”

Kohlhaas hatte nicht sobald, durch den Doktor Luther, ein Exemplar dieses in allen Plätzen des Landes angeschlagenen Plakats erhalten, als er, so bedingungsweise auch die darin geführte Sprache war, seinen ganzen Haufen schon, mit Geschenken, Danksagungen und zweckmäßigen Ermahnungen auseinander gehen ließ. Er legte alles, was er an Geld, Waffen und Gerätschaften erbeutet haben mochte, bei den Gerichten zu Lützen, als kurfürstliches Eigentum, nieder; und nachdem er den Waldmann mit Briefen, wegen Wiederkaufs seiner Meierei, wenn es möglich sei, an den Amtmann nach Kohlhaasenbrück, und den Sternbald zur Abholung seiner Kinder, die er wieder bei sich zu haben wünschte, nach Schwerin geschickt hatte, verließ er das Schloß zu Lützen, und ging, unerkannt, mit dem Rest seines kleinen Vermögens, das er in Papieren bei sich trug, nach Dresden.

Kohlhaas vừa nhận được, qua tiến sĩ Luther, một bản của tờ cáo thị này đã dán ở khắp các nơi trong xứ, thì dù lời lẽ trong đó mang đầy điều kiện đến đâu, ông cũng đã cho toàn thể đám người của mình giải tán, kèm quà tặng, lời cảm tạ và những lời khuyên bảo thích đáng. Ông gửi tất cả những gì ông đoạt được về tiền bạc, vũ khí và đồ dùng vào các tòa án ở Lützen, như tài sản của Tuyển hầu; và sau khi sai Waldmann mang thư đến quan quản hạt ở Kohlhaasenbrück, hỏi xem nếu có thể thì mua lại trang trại của mình, còn Sternbald thì sai đi Schwerin đón các con, những đứa ông mong có lại bên mình, ông rời lâu đài ở Lützen, và, không ai nhận ra, mang theo số tài sản nhỏ còn lại dưới dạng giấy tờ, đi Dresden.

Der Tag brach eben an, und die ganze Stadt schlief noch, als er an die Tür der kleinen, in der Pirnaischen Vorstadt gelegenen Besitzung, die ihm durch die Rechtschaffenheit des Amtmanns übrig geblieben war, anklopfte, und Thomas, dem alten, die Wirtschaft führenden Hausmann, der ihm mit Erstaunen und Bestürzung aufmachte, sagte: er möchte dem Prinzen von Meißen auf dem Gubernium melden, daß er, Kohlhaas der Roßhändler, da wäre. Der Prinz von Meißen, der auf diese Meldung für zweckmäßig hielt, augenblicklich sich selbst von dem Verhältnis, in welchem man mit diesem Mann stand, zu unterrichten, fand, als er mit einem Gefolge von Rittern und Troßknechten bald darauf erschien, in den Straßen, die zu Kohlhaasens Wohnung führten, schon eine unermeßliche Menschenmenge versammelt. Die Nachricht, daß der Würgengel da sei, der die Volksbedrücker mit Feuer und Schwert verfolgte, hatte ganz Dresden, Stadt und Vorstadt, auf die Beine gebracht; man mußte die Haustür vor dem Andrang des neugierigen Haufens verriegeln, und die Jungen kletterten an den Fenstern heran, um den Mordbrenner, der darin frühstückte, in Augenschein zu nehmen. Sobald der Prinz, mit Hülfe der ihm Platz machenden Wache, ins Haus gedrungen, und in Kohlhaasens Zimmer getreten war, fragte er diesen, welcher halb entkleidet an einem Tische stand: ob er Kohlhaas, der Roßhändler, wäre? worauf Kohlhaas, indem er eine Brieftasche mit mehreren über sein Verhältnis lautenden Papieren aus seinem Gurt nahm, und ihm ehrerbietig überreichte, antwortete: ja! und hinzusetzte: er finde sich nach Auflösung seines Kriegshaufens, der ihm erteilten landesherrlichen Freiheit gemäß, in Dresden ein, um seine Klage, der Rappen wegen, gegen den Junker Wenzel von Tronka vor Gericht zu bringen. Der Prinz, nach einem flüchtigen Blick, womit er ihn von Kopf zu Fuß überschaute, durchlief die in der Brieftasche befindlichen Papiere; ließ sich von ihm erklären, was es mit einem von dem Gericht zu Lützen ausgestellten Schein, den er darin fand, über die zu Gunsten des kurfürstlichen Schatzes gemachte Deposition für eine Bewandtnis habe; und nachdem er die Art des Mannes noch, durch Fragen mancherlei Gattung, nach seinen Kindern, seinem Vermögen und der Lebensart die er künftig zu führen denke, geprüft, und überall so, daß man wohl seinetwegen ruhig sein konnte, befunden hatte, gab er ihm die Briefschaften wieder, und sagte: daß seinem Prozeß nichts im Wege stünde, und daß er sich nur unmittelbar, um ihn einzuleiten, an den Großkanzler des Tribunals, Grafen Wrede, selbst wenden möchte. Inzwischen, sagte der Prinz, nach einer Pause, indem er ans Fenster trat, und mit großen Augen das Volk, das vor dem Hause versammelt war, überschaute: du wirst auf die ersten Tage eine Wache annehmen müssen, die dich, in deinem Hause sowohl, als wenn du ausgehst, schütze!—Kohlhaas sah betroffen vor sich nieder, und schwieg. Der Prinz sagte: "gleichviel!" indem er das Fenster wieder verließ. "Was daraus entsteht, du hast es dir selbst beizumessen"; und damit wandte er sich wieder nach der Tür, in der Absicht, das Haus zu verlassen. Kohlhaas, der sich besonnen hatte, sprach: Gnädigster Herr! tut, was Ihr wollt! Gebt mir Euer Wort, die Wache, sobald ich es wünsche, wieder aufzuheben: so habe ich gegen diese Maßregel nichts einzuwenden! Der Prinz erwiderte: das bedürfe der Rede nicht; und nachdem er drei Landsknechten, die man ihm zu diesem Zweck vorstellte, bedeutet hatte: daß der Mann, in dessen Hause sie zurückblieben, frei wäre, und daß sie ihm bloß zu seinem Schutz, wenn er ausginge, folgen sollten, grüßte er den Roßhändler mit einer herablassenden Bewegung der Hand, und entfernte sich.

Trời vừa hửng sáng, cả thành phố còn đang ngủ, thì Kohlhaas gõ cửa căn nhà nhỏ ở khu ngoại ô Pirnaer, phần cơ ngơi còn lại của ông nhờ sự ngay thẳng của quan quản hạt, và bảo Thomas, ông quản gia già trông coi việc nhà, người mở cửa ra trong kinh ngạc và hoảng hốt: hãy báo với thân vương xứ Meißen tại phủ thống đốc rằng ông, Kohlhaas người lái ngựa, đã đến. Thân vương xứ Meißen, nghe báo thì thấy nên tự mình lập tức tìm hiểu mối quan hệ mà người ta đang đứng với người này, chẳng bao lâu sau xuất hiện cùng một đoàn tùy tùng hiệp sĩ và lính hầu, thì đã thấy trên những con phố dẫn đến nhà Kohlhaas một đám đông không kể xiết tụ lại. Tin thiên thần hủy diệt, kẻ đem lửa và gươm truy đuổi những kẻ áp bức dân, đã đến, khiến cả Dresden, thành phố lẫn ngoại ô, đổ ra đường; phải cài then cửa nhà trước làn sóng của đám đông tò mò, và lũ nhóc trèo lên các cửa sổ để tận mắt nhìn gã đốt nhà giết người đang ăn sáng bên trong. Ngay khi thân vương, nhờ đội lính gác dẹp lối, tiến được vào nhà và bước vào phòng Kohlhaas, ngài hỏi ông, lúc ấy đang đứng bên bàn, nửa người còn chưa mặc xong: có đúng ông là Kohlhaas, người lái ngựa không? Kohlhaas liền rút từ thắt lưng ra một chiếc ví đựng nhiều giấy tờ nói về hoàn cảnh của mình, cung kính trao cho thân vương, đáp: phải! và nói thêm: sau khi giải tán đạo quân của mình, theo sự tự do mà lãnh chúa đã ban cho, ông đến Dresden để đem đơn kiện về lũ ngựa ô chống Junker Wenzel von Tronka ra trước tòa. Thân vương, sau một cái liếc nhanh đưa Kohlhaas từ đầu đến chân, lướt qua các giấy tờ trong ví; bảo ông giải thích tờ biên nhận do tòa án Lützen cấp mà ngài tìm thấy trong đó, về khoản ký gửi nộp cho ngân khố của Tuyển hầu, là thế nào; và sau khi còn dò xét con người ấy bằng những câu hỏi đủ loại, về các con, về tài sản và về lối sống ông định theo từ nay, và thấy ở mọi điểm ông đều là người mà người ta hoàn toàn có thể yên tâm, thân vương trả lại giấy tờ cho ông, nói rằng không có gì cản trở vụ kiện của ông, và để khởi sự nó, ông chỉ cần trực tiếp đến gặp Đại pháp quan của tòa án, bá tước Wrede. Trong khi chờ đợi, thân vương nói sau một quãng im lặng, bước tới cửa sổ và mở to mắt nhìn đám đông tụ trước nhà: những ngày đầu ngươi sẽ phải nhận một toán lính gác, để bảo vệ ngươi, cả trong nhà lẫn khi ngươi ra ngoài!—Kohlhaas sững sờ nhìn xuống trước mặt, và im lặng. Thân vương nói: “Mặc kệ!” rồi rời khỏi cửa sổ. “Hậu quả thế nào, ngươi tự chịu lấy”; và nói rồi ngài quay lại phía cửa, định rời khỏi nhà. Kohlhaas, đã kịp trấn tĩnh lại, thưa: Thưa điện hạ! Điện hạ muốn làm gì thì làm! Xin điện hạ hứa với tôi rằng hễ tôi muốn thì sẽ cho rút toán lính gác đi: như thế tôi chẳng có gì phản đối biện pháp này! Thân vương đáp: điều ấy khỏi cần nói; và sau khi dặn ba tên lính đánh thuê được đưa đến trình diện vì việc ấy rằng người đàn ông mà họ ở lại trong nhà là người tự do, và họ chỉ phải đi theo để hộ vệ ông khi ông ra ngoài, thân vương chào người lái ngựa bằng một cái vẫy tay hạ cố rồi cáo lui.

Gegen Mittag begab sich Kohlhaas, von seinen drei Landsknechten begleitet, unter dem Gefolge einer unabsehbaren Menge, die ihm aber auf keine Weise, weil sie durch die Polizei gewarnt war, etwas zu Leide tat, zu dem Großkanzler des Tribunals, Grafen Wrede. Der Großkanzler, der ihn mit Milde und Freundlichkeit in seinem Vorgemach empfing, unterhielt sich während zwei ganzer Stunden mit ihm, und nachdem er sich den ganzen Verlauf der Sache, von Anfang bis zu Ende, hatte erzählen lassen, wies er ihn, zur unmittelbaren Abfassung und Einreichung der Klage, an einen, bei dem Gericht angestellten, berühmten Advokaten der Stadt. Kohlhaas, ohne weiteren Verzug, verfügte sich in dessen Wohnung; und nachdem die Klage, ganz der ersten niedergeschlagenen gemäß, auf Bestrafung des Junkers nach den Gesetzen, Wiederherstellung der Pferde in den vorigen Stand, und Ersatz seines Schadens sowohl, als auch dessen, den sein bei Mühlberg gefallener Knecht Herse erlitten hatte, zu Gunsten der alten Mutter desselben, aufgesetzt war, begab er sich wieder, unter Begleitung des ihn immer noch angaffenden Volks, nach Hause zurück, wohl entschlossen, es anders nicht, als nur wenn notwendige Geschäfte ihn riefen, zu verlassen.

Gần trưa, Kohlhaas, có ba tên lính đánh thuê đi kèm, theo sau là một đám đông không kể xiết, nhưng vì đã được cảnh sát cảnh cáo nên chẳng làm hại ông chút nào, đến gặp Đại pháp quan của tòa án, bá tước Wrede. Đại pháp quan tiếp ông ở phòng ngoài với vẻ hòa nhã và thân thiện, trò chuyện với ông trọn hai giờ, và sau khi bảo ông kể toàn bộ diễn tiến vụ việc từ đầu đến cuối, bèn chỉ ông tới một viên luật sư nổi tiếng của thành phố, làm việc tại tòa án, để soạn và nộp đơn kiện ngay. Kohlhaas, không chậm trễ thêm, đến nhà vị ấy; và sau khi đơn kiện được viết xong, hoàn toàn giống đơn thứ nhất đã bị ém, đòi trừng phạt Junker theo luật pháp, khôi phục lũ ngựa về tình trạng trước kia, và bồi thường thiệt hại của ông, cũng như thiệt hại của Herse, người làm của ông đã ngã xuống ở Mühlberg, để giao cho bà mẹ già của anh ta, ông lại về nhà, giữa đám đông vẫn còn đứng há hốc mồm nhìn ông, quyết tâm không rời khỏi nhà trừ khi có việc cần thiết gọi đến.

Inzwischen war auch der Junker seiner Haft in Wittenberg entlassen, und nach Herstellung von einer gefährlichen Rose, die seinen Fuß entzündet hatte, von dem Landesgericht unter peremtorischen Bedingungen aufgefordert worden, sich zur Verantwortung auf die von dem Roßhändler Kohlhaas gegen ihn eingereichte Klage, wegen widerrechtlich abgenommener und zu Grunde gerichteter Rappen, in Dresden zu stellen. Die Gebrüder Kämmerer und Mundschenk von Tronka, Lehnsvettern des Junkers, in deren Hause er abtrat, empfingen ihn mit der größesten Erbitterung und Verachtung; sie nannten ihn einen Elenden und Nichtswürdigen, der Schande und Schmach über die ganze Familie bringe, kündigten ihm an, daß er seinen Prozeß nunmehr unfehlbar verlieren würde, und forderten ihn auf, nur gleich zur Herbeischaffung der Rappen, zu deren Dickfütterung er, zum Hohngelächter der Welt, verdammt werden werde, Anstalt zu machen. Der Junker sagte, mit schwacher, zitternder Stimme: er sei der bejammernswürdigste Mensch von der Welt. Er verschwor sich, daß er von dem ganzen verwünschten Handel, der ihn ins Unglück stürze, nur wenig gewußt, und daß der Schloßvogt und der Verwalter an allem schuld wären, indem sie die Pferde, ohne sein entferntestes Wissen und Wollen, bei der Ernte gebraucht, und durch unmäßige Anstrengungen, zum Teil auf ihren eigenen Feldern, zu Grunde gerichtet hätten. Er setzte sich, indem er dies sagte, und bat ihn nicht durch Kränkungen und Beleidigungen in das Übel, von dem er nur soeben erst erstanden sei, mutwillig zurückzustürzen. Am andern Tage schrieben die Herren Hinz und Kunz, die in der Gegend der eingeäscherten Tronkenburg Güter besaßen, auf Ansuchen des Junkers, ihres Vetters, weil doch nichts anders übrig blieb, an ihre dort befindlichen Verwalter und Pächter, um Nachricht über die an jenem unglücklichen Tage abhanden gekommenen und seitdem gänzlich verschollenen Rappen einzuziehn. Aber alles, was sie bei der gänzlichen Verwüstung des Platzes, und der Niedermetzelung fast aller Einwohner, erfahren konnten, war, daß ein Knecht sie, von den flachen Hieben des Mordbrenners getrieben, aus dem brennenden Schuppen, in welchem sie standen, gerettet, nachher aber auf die Frage, wo er sie hinführen, und was er damit anfangen solle, von dem grimmigen Wüterich einen Fußtritt zur Antwort erhalten habe. Die alte, von der Gicht geplagte Haushälterin des Junkers, die sich nach Meißen geflüchtet hatte, versicherte demselben, auf eine schriftliche Anfrage, daß der Knecht sich, am Morgen jener entsetzlichen Nacht, mit den Pferden nach der brandenburgischen Grenze gewandt habe; doch alle Nachfragen, die man daselbst anstellte, waren vergeblich, und es schien dieser Nachricht ein Irrtum zum Grunde zu liegen, indem der Junker keinen Knecht hatte, der im Brandenburgischen, oder auch nur auf der Straße dorthin, zu Hause war. Männer aus Dresden, die wenige Tage nach dem Brande der Tronkenburg in Wilsdruf gewesen waren, sagten aus, daß um die benannte Zeit ein Knecht mit zwei an der Halfter gehenden Pferden dort angekommen, und die Tiere, weil sie sehr elend gewesen wären, und nicht weiter fort gekonnt hätten, im Kuhstall eines Schäfers, der sie wieder hätte aufbringen wollen, stehen gelassen hätte. Es schien mancherlei Gründe wegen sehr wahrscheinlich, daß dies die in Untersuchung stehenden Rappen waren; aber der Schäfer aus Wilsdruf hatte sie, wie Leute, die dorther kamen, versicherten, schon wieder, man wußte nicht an wen, verhandelt; und ein drittes Gerücht, dessen Urheber unentdeckt blieb, sagte gar aus, daß die Pferde bereits in Gott verschieden, und in der Knochengrube zu Wilsdruf begraben wären. Die Herren Hinz und Kunz, denen diese Wendung der Dinge, wie man leicht begreift, die erwünschteste war, indem sie dadurch, bei des Junkers ihres Vetters Ermangelung eigener Ställe, der Notwendigkeit, die Rappen in den ihrigen aufzufüttern, überhoben waren, wünschten gleichwohl, völliger Sicherheit wegen, diesen Umstand zu bewahrheiten. Herr Wenzel von Tronka erließ demnach, als Erb-, Lehns- und Gerichtsherr, ein Schreiben an die Gerichte zu Wilsdruf, worin er dieselben, nach einer weitläufigen Beschreibung der Rappen, die, wie er sagte, ihm anvertraut und durch einen Unfall abhanden gekommen wären, dienstfreundlichst ersuchte, den dermaligen Aufenthalt derselben zu erforschen, und den Eigner, wer er auch sei, aufzufordern und anzuhalten, sie, gegen reichliche Wiedererstattung aller Kosten, in den Ställen des Kämmerers, Herrn Kunz, zu Dresden abzuliefern. Dem gemäß erschien auch wirklich, wenige Tage darauf, der Mann an den sie der Schäfer aus Wilsdruf verhandelt hatte, und führte sie, dürr und wankend, an die Runge seines Karrens gebunden, auf den Markt der Stadt; das Unglück aber Herrn Wenzels, und noch mehr des ehrlichen Kohlhaas wollte, daß es der Abdecker aus Döbbeln war.

Trong khi đó, Junker cũng đã được thả khỏi cảnh giam ở Wittenberg, và sau khi khỏi một cơn viêm quầng nguy hiểm đã làm chân hắn sưng tấy, bị tòa án địa phương, với những điều kiện không cho cò kè, triệu ra Dresden để trả lời đơn kiện do người lái ngựa Kohlhaas nộp chống hắn, về lũ ngựa ô bị tước đoạt trái phép và bị làm cho hư hại. Hai anh em thị thần và quan chưởng tửu nhà Tronka, anh em họ bên thái ấp của Junker, nơi hắn ở trọ, đón hắn với nỗi cay đắng và khinh bỉ cùng cực; họ gọi hắn là đồ khốn nạn vô giá trị, mang nhục nhã và ô danh đến cho cả gia tộc, báo cho hắn biết rằng giờ đây hắn chắc chắn sẽ thua kiện, và giục hắn cứ lo ngay việc kiếm cho ra lũ ngựa ô, mà để vỗ béo chúng, hắn sẽ bị kết án, làm trò cười cho thiên hạ. Junker nói, bằng giọng yếu ớt run rẩy: hắn là người đáng thương nhất trên đời. Hắn thề rằng toàn bộ vụ việc đáng nguyền rủa đã đẩy hắn vào cảnh bất hạnh này hắn chỉ biết rất ít, và rằng quản lâu đài cùng viên quản lý mới là kẻ có lỗi trong tất cả, vì họ đã dùng ngựa vào việc gặt hái mà hắn không hề biết hay muốn chút nào, và bằng sự vắt kiệt quá mức, một phần trên chính ruộng của họ, đã làm chúng hư hại. Nói thế, hắn ngồi xuống, và xin họ đừng cố ý dùng những lời xúc phạm lăng mạ mà đẩy hắn trở lại căn bệnh vừa mới thoát khỏi. Hôm sau, hai ông Hinz và Kunz, vốn có điền sản ở vùng Tronkenburg đã bị thiêu thành tro, theo lời nhờ của Junker, người em họ, và vì dù sao cũng chẳng còn cách nào khác, viết thư cho các viên quản lý và tá điền của mình ở đó để hỏi tin về lũ ngựa ô đã thất lạc vào cái ngày bất hạnh ấy và từ đó mất tăm hoàn toàn. Nhưng tất cả những gì họ có thể biết được, giữa cảnh nơi ấy bị tàn phá hoàn toàn và gần như toàn bộ cư dân bị tàn sát, chỉ là một người làm, bị những nhát gươm bằng mặt dẹt của gã đốt nhà giết người xua đi, đã cứu chúng ra khỏi cái chuồng đang cháy nơi chúng đứng, nhưng sau đó khi hỏi phải dắt chúng đi đâu và làm gì với chúng thì chỉ nhận được một cú đá làm câu trả lời của tên hung thần giận dữ. Bà quản gia già của Junker, người bị bệnh thống phong hành hạ và đã chạy trốn sang Meißen, đáp lại câu hỏi bằng thư của hắn rằng sáng hôm sau đêm kinh hoàng ấy, người làm đã dắt ngựa đi về phía biên giới Brandenburg; nhưng mọi sự hỏi han người ta tiến hành ở đó đều vô ích, và tin này dường như dựa trên một sự nhầm lẫn, vì Junker không có người làm nào quê ở Brandenburg, hay thậm chí chỉ ở trên đường tới đó. Những người từ Dresden, vài ngày sau vụ cháy Tronkenburg đã ở Wilsdruf, khai rằng vào khoảng thời gian ấy, một người làm dắt hai con ngựa trên dây cương đã đến đó, và vì hai con vật quá tiều tụy, không đi tiếp được nữa, nên hắn bỏ chúng lại trong chuồng bò của một người chăn cừu, người này muốn nuôi cho chúng khỏe lại. Do nhiều lẽ, rất có thể đó chính là lũ ngựa ô đang bị điều tra; nhưng người chăn cừu ở Wilsdruf, theo những người từ đó đến quả quyết, đã lại bán chúng đi rồi, không ai biết cho ai; và một tin đồn thứ ba, mà không tìm ra kẻ phát tán, thậm chí còn nói rằng lũ ngựa đã chết rồi và đã được chôn trong hố xương ở Wilsdruf. Với hai ông Hinz và Kunz, diễn biến này, như dễ hiểu, là điều đáng mong muốn nhất, vì nhờ nó, do Junker, người em họ, không có chuồng riêng, họ khỏi phải vỗ béo lũ ngựa ô trong chuồng nhà mình; tuy vậy, để cho hoàn toàn chắc chắn, họ vẫn muốn kiểm chứng điều này. Vì thế ông Wenzel von Tronka, với tư cách chủ đất thừa kế, chủ thái ấp và chủ pháp đình, gửi một công văn cho các tòa án Wilsdruf, trong đó, sau một bản mô tả dài dòng về lũ ngựa ô, mà theo hắn nói là được giao cho hắn trông giữ và thất lạc do một tai nạn, hắn lễ phép đề nghị họ tìm hiểu nơi chúng hiện đang ở, và triệu tập, yêu cầu chủ của chúng, dù là ai, đem giao chúng, được hoàn lại hậu hĩnh mọi phí tổn, vào chuồng của quan thị thần, ông Kunz, ở Dresden. Theo đó, vài ngày sau quả thật xuất hiện người mà người chăn cừu Wilsdruf đã bán chúng cho, và dắt chúng, gầy trơ xương và lảo đảo, buộc vào thanh chắn xe của hắn, vào chợ thành phố; nhưng điều bất hạnh của ông Wenzel, và còn hơn nữa của Kohlhaas lương thiện, là người ấy chính là người lột da xác thú ở Döbbeln.

Sobald Herr Wenzel, in Gegenwart des Kämmerers, seines Vetters, durch ein unbestimmtes Gerücht vernommen hatte, daß ein Mann mit zwei schwarzen aus dem Brande der Tronkenburg entkommenen Pferden in der Stadt angelangt sei, begaben sich beide, in Begleitung einiger aus dem Hause zusammengerafften Knechte, auf den Schloßplatz, wo er stand, um sie demselben, falls es die dem Kohlhaas zugehörigen wären, gegen Erstattung der Kosten abzunehmen, und nach Hause zu führen. Aber wie betreten waren die Ritter, als sie bereits einen, von Augenblick zu Augenblick sich vergrößernden Haufen von Menschen, den das Schauspiel herbeigezogen, um den zweirädrigen Karren, an dem die Tiere befestigt waren, erblickten; unter unendlichem Gelächter einander zurufend, daß die Pferde schon, um derenthalben der Staat wanke, an den Schinder gekommen wären! Der Junker, der um den Karren herumgegangen war, und die jämmerlichen Tiere, die alle Augenblicke sterben zu wollen schienen, betrachtet hatte, sagte verlegen: das wären die Pferde nicht, die er dem Kohlhaas abgenommen; doch Herr Kunz, der Kämmerer, einen Blick sprachlosen Grimms voll auf ihn werfend, der, wenn er von Eisen gewesen wäre, ihn zerschmettert hätte, trat, indem er seinen Mantel, Orden und Kette entblößend, zurückschlug, zu dem Abdecker heran, und fragte ihn: ob das die Rappen wären, die der Schäfer von Wilsdruf an sich gebracht, und der Junker Wenzel von Tronka, dem sie gehörten, bei den Gerichten daselbst requiriert hätte? Der Abdecker, der, einen Eimer Wasser in der Hand, beschäftigt war, einen dicken, wohlbeleibten Gaul, der seinen Karren zog, zu tränken, sagte: "die schwarzen?"—Er streifte dem Gaul, nachdem er den Eimer niedergesetzt, das Gebiß aus dem Maul, und sagte: "die Rappen, die an die Runge gebunden wären, hätte ihm der Schweinehirte von Hainichen verkauft. Wo der sie her hätte, und ob sie von dem Wilsdrufer Schäfer kämen, das wisse er nicht. Ihm hätte", sprach er, während er den Eimer wieder aufnahm, und zwischen Deichsel und Knie anstemmte: "ihm hätte der Gerichtsbote aus Wilsdruf gesagt, daß er sie nach Dresden in das Haus derer von Tronka bringen solle; aber der Junker, an den er gewiesen sei, heiße Kunz." Bei diesen Worten wandte er sich mit dem Rest des Wassers, den der Gaul im Eimer übrig gelassen hatte, und schüttete ihn auf das Pflaster der Straße aus. Der Kämmerer, der, von den Blicken der hohnlachenden Menge umstellt, den Kerl, der mit empfindungslosem Eifer seine Geschäfte betrieb, nicht bewegen konnte, daß er ihn ansah, sagte: daß er der Kämmerer, Kunz von Tronka, wäre; die Rappen aber, die er an sich bringen solle, müßten dem Junker, seinem Vetter, gehören; von einem Knecht, der bei Gelegenheit des Brandes aus der Tronkenburg entwichen, an den Schäfer zu Wilsdruf gekommen, und ursprünglich zwei dem Roßhändler Kohlhaas zugehörige Pferde sein! Er fragte den Kerl, der mit gespreizten Beinen dastand, und sich die Hosen in die Höhe zog: ob er davon nichts wisse? Und ob sie der Schweinehirte von Hainichen nicht vielleicht, auf welchen Umstand alles ankomme, von dem Wilsdrufer Schäfer, oder von einem Dritten, der sie seinerseits von demselben gekauft, erstanden hätte?—Der Abdecker, der sich an den Wagen gestellt und sein Wasser abgeschlagen hatte, sagte: "er wäre mit den Rappen nach Dresden bestellt, um in dem Hause derer von Tronka sein Geld dafür zu empfangen. Was er da vorbrächte, verstände er nicht; und ob sie, vor dem Schweinehirten aus Hainichen, Peter oder Paul besessen hätte, oder der Schäfer aus Wilsdruf, gelte ihm, da sie nicht gestohlen wären, gleich." Und damit ging er, die Peitsche quer über seinen breiten Rücken, nach einer Kneipe, die auf dem Platze lag, in der Absicht, hungrig wie er war, ein Frühstück einzunehmen. Der Kämmerer, der auf der Welt Gottes nicht wußte, was er mit Pferden, die der Schweinehirte von Hainichen an den Schinder in Döbbeln verkauft, machen solle, falls es nicht diejenigen wären, auf welchen der Teufel durch Sachsen ritt, forderte den Junker auf, ein Wort zu sprechen; doch da dieser mit bleichen, bebenden Lippen erwiderte: das Ratsamste wäre, daß man die Rappen kaufe, sie möchten dem Kohlhaas gehören oder nicht: so trat der Kämmerer, Vater und Mutter, die ihn geboren, verfluchend, indem er sich den Mantel zurückschlug, gänzlich unwissend, was er zu tun oder zu lassen habe, aus dem Haufen des Volks zurück. Er rief den Freiherrn von Wenk, einen Bekannten, der über die Straße ritt, zu sich heran, und trotzig, den Platz nicht zu verlassen, eben weil das Gesindel höhnisch auf ihn einblickte, und, mit vor dem Mund zusammengedrückten Schnupftüchern, nur auf seine Entfernung zu warten schien, um loszuplatzen, bat er ihn, bei dem Großkanzler, Grafen Wrede, abzusteigen, und durch dessen Vermittelung den Kohlhaas zur Besichtigung der Rappen herbeizuschaffen. Es traf sich, daß Kohlhaas eben, durch einen Gerichtsboten herbeigerufen, in dem Gemach des Großkanzlers, gewisser, die Deposition in Lützen betreffenden Erläuterungen wegen, die man von ihm bedurfte, gegenwärtig war, als der Freiherr, in der eben erwähnten Absicht, zu ihm ins Zimmer trat; und während der Großkanzler sich mit einem verdrießlichen Gesicht vom Sessel erhob, und den Roßhändler, dessen Person jenem unbekannt war, mit den Papieren, die er in der Hand hielt, zur Seite stehen ließ, stellte der Freiherr ihm die Verlegenheit, in welcher sich die Herren von Tronka befanden, vor. Der Abdecker von Döbbeln sei, auf mangelhafte Requisition der Wilsdrufer Gerichte, mit Pferden erschienen, deren Zustand so heillos beschaffen wäre, daß der Junker Wenzel anstehen müsse, sie für die dem Kohlhaas gehörigen anzuerkennen; dergestalt, daß, falls man sie gleichwohl dem Abdecker abnehmen solle, um in den Ställen der Ritter, zu ihrer Wiederherstellung, einen Versuch zu machen, vorher eine Okular-Inspektion des Kohlhaas, um den besagten Umstand außer Zweifel zu setzen, notwendig sei. "Habt demnach die Güte, schloß er, den Roßhändler durch eine Wache aus seinem Hause abholen und auf den Markt, wo die Pferde stehen, hinführen zu lassen." Der Großkanzler, indem er sich eine Brille von der Nase nahm, sagte: daß er in einem doppelten Irrtum stünde; einmal, wenn er glaube, daß der in Rede stehende Umstand anders nicht, als durch eine Okular-Inspektion des Kohlhaas auszumitteln sei; und dann, wenn er sich einbilde, er, der Kanzler, sei befugt, den Kohlhaas durch eine Wache, wohin es dem Junker beliebe, abführen zu lassen. Dabei stellte er ihm den Roßhändler, der hinter ihm stand, vor, und bat ihn, indem er sich niederließ und seine Brille wieder aufsetzte, sich in dieser Sache an ihn selbst zu wenden.—Kohlhaas, der mit keiner Miene, was in seiner Seele vorging, zu erkennen gab, sagte: daß er bereit wäre, ihm zur Besichtigung der Rappen, die der Abdecker in die Stadt gebracht, auf den Markt zu folgen. Er trat, während der Freiherr sich betroffen zu ihm umkehrte, wieder an den Tisch des Großkanzlers heran, und nachdem er demselben noch, aus den Papieren seiner Brieftasche, mehrere, die Deposition in Lützen betreffende Nachrichten gegeben hatte, beurlaubte er sich von ihm; der Freiherr, der, über das ganze Gesicht rot, ans Fenster getreten war, empfahl sich ihm gleichfalls; und beide gingen, begleitet von den drei durch den Prinzen von Meißen eingesetzten Landsknechten, unter dem Troß einer Menge von Menschen, nach dem Schloßplatz hin. Der Kämmerer, Herr Kunz, der inzwischen den Vorstellungen mehrerer Freunde, die sich um ihn eingefunden hatten, zum Trotz, seinen Platz, dem Abdecker von Döbbeln gegenüber, unter dem Volke behauptet hatte, trat, sobald der Freiherr mit dem Roßhändler erschien, an den letzteren heran, und fragte ihn, indem er sein Schwert, mit Stolz und Ansehen, unter dem Arm hielt: ob die Pferde, die hinter dem Wagen stünden, die seinigen wären? Der Roßhändler, nachdem er, mit einer bescheidenen Wendung gegen den die Frage an ihn richtenden Herrn, den er nicht kannte, den Hut gerückt hatte, trat, ohne ihm zu antworten, im Gefolge sämtlicher Ritter, an den Schinderkarren heran; und die Tiere, die, auf wankenden Beinen, die Häupter zur Erde gebeugt, dastanden, und von dem Heu, das ihnen der Abdecker vorgelegt hatte, nicht fraßen, flüchtig, aus einer Ferne von zwölf Schritt, in welcher er stehen blieb, betrachtet: gnädigster Herr! wandte er sich wieder zu dem Kämmerer zurück, der Abdecker hat ganz recht; die Pferde, die an seinen Karren gebunden sind, gehören mir! Und damit, indem er sich in dem ganzen Kreise der Herren umsah, rückte er den Hut noch einmal, und begab sich, von seiner Wache begleitet, wieder von dem Platz hinweg. Bei diesen Worten trat der Kämmerer, mit einem raschen, seinen Helmbusch erschütternden Schritt zu dem Abdecker heran, und warf ihm einen Beutel mit Geld zu; und während dieser sich, den Beutel in der Hand, mit einem bleiernen Kamm die Haare über die Stirn zurückkämmte, und das Geld betrachtete, befahl er einem Knecht, die Pferde abzulösen und nach Hause zu führen! Der Knecht, der auf den Ruf des Herrn, einen Kreis von Freunden und Verwandten, die er unter dem Volke besaß, verlassen hatte, trat auch, in der Tat, ein wenig rot im Gesicht, über eine große Mistpfütze, die sich zu ihren Füßen gebildet hatte, zu den Pferden heran; doch kaum hatte er ihre Halftern erfaßt, um sie loszubinden, als ihn Meister Himboldt, sein Vetter, schon beim Arm ergriff, und mit den Worten: du rührst die Schindmähren nicht an! von dem Karren hinwegschleuderte. Er setzte, indem er sich mit ungewissen Schritten über die Mistpfütze wieder zu dem Kämmerer, der über diesen Vorfall sprachlos dastand, zurück wandte, hinzu: daß er sich einen Schinderknecht anschaffen müsse, um ihm einen solchen Dienst zu leisten! Der Kämmerer, der, vor Wut schäumend, den Meister auf einen Augenblick betrachtet hatte, kehrte sich um, und rief über die Häupter der Ritter, die ihn umringten, hinweg, nach der Wache; und sobald, auf die Bestellung des Freiherrn von Wenk, ein Offizier mit einigen kurfürstlichen Trabanten, aus dem Schloß erschienen war, forderte er denselben unter einer kurzen Darstellung der schändlichen Aufhetzerei, die sich die Bürger der Stadt erlaubten, auf, den Rädelsführer, Meister Himboldt, in Verhaft zu nehmen. Er verklagte den Meister, indem er ihn bei der Brust faßte: daß er seinen, die Rappen auf seinen Befehl losbindenden Knecht von dem Karren hinwegeschleudert und mißhandelt hätte. Der Meister, indem er den Kämmerer mit einer geschickten Wendung, die ihn befreiete, zurückwies, sagte: gnädigster Herr! einem Burschen von zwanzig Jahren bedeuten, was er zu tun hat, heißt nicht, ihn verhetzen! Befragt ihn, ob er sich gegen Herkommen und Schicklichkeit mit den Pferden, die an die Karre gebunden sind, befassen will; will er es, nach dem, was ich gesagt, tun: sei's! Meinethalb mag er sie jetzt abludern und häuten! Bei diesen Worten wandte sich der Kämmerer zu dem Knecht herum, und fragte ihn: ob er irgend Anstand nähme, seinen Befehl zu erfüllen, und die Pferde, die dem Kohlhaas gehörten, loszubinden, und nach Hause zu führen? und da dieser schüchtern, indem er sich unter die Bürger mischte, erwiderte: die Pferde müßten erst ehrlich gemacht werden, bevor man ihm das zumute; so folgte ihm der Kämmerer von hinten, riß ihm den Hut ab, der mit seinem Hauszeichen geschmückt war, zog, nachdem er den Hut mit Füßen getreten, von Leder, und jagte den Knecht mit wütenden Hieben der Klinge augenblicklich vom Platz weg und aus seinen Diensten. Meister Himboldt rief: schmeißt den Mordwüterich doch gleich zu Boden! und während die Bürger, von diesem Auftritt empört, zusammentraten, und die Wache hinwegdrängten, warf er den Kämmerer von hinten nieder, riß ihm Mantel, Kragen und Helm ab, wand ihm das Schwert aus der Hand, und schleuderte es, in einem grimmigen Wurf, weit über den Platz hinweg. Vergebens rief der Junker Wenzel, indem er sich aus dem Tumult rettete, den Rittern zu, seinem Vetter beizuspringen; ehe sie noch einen Schritt dazu getan hatten, waren sie schon von dem Andrang des Volks zerstreut, dergestalt, daß der Kämmerer, der sich den Kopf beim Fallen verletzt hatte, der ganzen Wut der Menge preis gegeben war. Nichts, als die Erscheinung eines Trupps berittener Landsknechte, die zufällig über den Platz zogen, und die der Offizier der kurfürstlichen Trabanten zu seiner Unterstützung herbeirief, konnte den Kämmerer retten. Der Offizier, nachdem er den Haufen verjagt, ergriff den wütenden Meister, und während derselbe durch einige Reuter nach dem Gefängnis gebracht ward, hoben zwei Freunde den unglücklichen mit Blut bedeckten Kämmerer vom Boden auf, und führten ihn nach Hause. Einen so heillosen Ausgang nahm der wohlgemeinte und redliche Versuch, dem Roßhändler wegen des Unrechts, das man ihm zugefügt, Genugtuung zu verschaffen. Der Abdecker von Döbbeln, dessen Geschäft abgemacht war, und der sich nicht länger aufhalten wollte, band, da sich das Volk zu zerstreuen anfing, die Pferde an einen Laternenpfahl, wo sie, den ganzen Tag über, ohne daß sich jemand um sie bekümmerte, ein Spott der Straßenjungen und Tagediebe, stehen blieben; dergestalt, daß in Ermangelung aller Pflege und Wartung die Polizei sich ihrer annehmen mußte, und gegen Einbruch der Nacht den Abdecker von Dresden herbeirief, um sie, bis auf weitere Verfügung, auf der Schinderei vor der Stadt zu besorgen.

Ngay khi ông Wenzel, trước mặt quan thị thần, người anh em họ, nghe qua một tin đồn mơ hồ rằng có một người đàn ông dắt hai con ngựa đen thoát khỏi đám cháy Tronkenburg vừa tới thành phố, cả hai liền, có mấy người làm gom vội trong nhà đi kèm, ra quảng trường lâu đài nơi gã ấy đang đứng, để, nếu đó là lũ ngựa của Kohlhaas, thì hoàn phí tổn mà đem chúng khỏi tay gã và dắt về nhà. Nhưng các hiệp sĩ sững sờ làm sao khi thấy quanh chiếc xe hai bánh có buộc lũ vật, đã có một đám người từng giây từng phút lớn thêm, bị màn trình diễn kéo đến; họ vừa cười ầm ĩ vừa kêu với nhau rằng lũ ngựa mà vì chúng cả quốc gia lung lay đã rơi vào tay người lột da xác thú rồi! Junker, đã đi vòng quanh chiếc xe và nhìn những con vật thảm hại, chỉ chực chết bất cứ lúc nào, bối rối nói: đây không phải lũ ngựa hắn đã tước của Kohlhaas; nhưng ông Kunz, quan thị thần, ném cho hắn một cái nhìn đầy cơn giận câm lặng, mà nếu bằng sắt hẳn đã nghiền nát hắn, vén áo choàng ra để lộ huân chương và dây chuyền, tiến đến người lột da xác thú, và hỏi: đó có phải lũ ngựa ô mà người chăn cừu Wilsdruf đã thu về, và Junker Wenzel von Tronka, chủ của chúng, đã yêu cầu tòa án ở đó trưng thu không? Người lột da xác thú, tay cầm một xô nước, đang bận cho uống con ngựa béo mập đang kéo xe mình, nói: “Mấy con ngựa ô?”—Hạ xô xuống, gã tháo hàm thiếc khỏi miệng con ngựa, và nói: “Mấy con ngựa ô buộc vào thanh chắn xe, thằng chăn lợn ở Hainichen đã bán cho gã. Nó lấy ở đâu ra, có phải từ người chăn cừu Wilsdruf không, gã không biết. Gã”, gã nói, trong lúc nhấc xô lên lần nữa và tì nó vào giữa càng xe với đầu gối: “gã được viên thừa phát lại ở Wilsdruf bảo là phải đem chúng đến Dresden, vào nhà họ Tronka; nhưng Junker mà gã được chỉ đến thì tên là Kunz.” Nói đến đó, gã quay đi với chỗ nước con ngựa còn chừa lại trong xô, và hắt nó ra mặt đường. Quan thị thần, bị bủa vây bởi ánh mắt của đám đông cười nhạo, chẳng làm sao khiến gã kia, vẫn lo việc mình với sự hăng hái vô cảm, nhìn mình, bèn nói rằng ông là quan thị thần Kunz von Tronka; còn lũ ngựa ô gã phải thu về thì hẳn thuộc về Junker, người em họ của ông; do một người làm trốn khỏi Tronkenburg nhân đám cháy rồi lọt đến tay người chăn cừu Wilsdruf, và vốn là hai con ngựa thuộc về người lái ngựa Kohlhaas! Ông hỏi gã, kẻ đang đứng dạng chân và kéo quần lên: gã không biết gì về chuyện đó sao? Và liệu thằng chăn lợn ở Hainichen có lẽ, mà mọi sự đều tùy vào điều này, đã mua chúng từ người chăn cừu Wilsdruf, hay từ một người thứ ba mua lại từ ông ta?—Người lột da xác thú, vừa đứng bên xe vừa tiểu tiện, nói: “gã được hẹn đem lũ ngựa ô đến Dresden để nhận tiền trong nhà họ Tronka. Điều ông ta nói gã không hiểu; còn trước thằng chăn lợn ở Hainichen, chúng thuộc Peter hay Paul hay người chăn cừu Wilsdruf, thì với gã, vì chúng không phải ngựa ăn trộm, cũng như nhau.” Nói rồi gã, cây roi vắt ngang tấm lưng rộng, đi vào một quán rượu nằm trên quảng trường, định ăn sáng, vì đang đói. Quan thị thần, trên cõi đời Chúa tạo này chẳng biết phải làm gì với lũ ngựa mà thằng chăn lợn Hainichen đã bán cho người lột da xác thú ở Döbbeln, nếu chúng không phải những con mà quỷ cưỡi đi khắp Sachsen, bèn giục Junker nói một lời; nhưng vì hắn với đôi môi tái nhợt run rẩy đáp: điều khôn ngoan nhất là mua lũ ngựa, dù chúng có thuộc Kohlhaas hay không, thì quan thị thần, vừa nguyền rủa cha mẹ đã sinh ra mình vừa vén áo choàng lại, hoàn toàn chẳng biết nên làm hay bỏ gì, lùi ra khỏi đám đông. Ông gọi nam tước von Wenk, một người quen đang cưỡi ngựa qua phố, lại gần, và với vẻ cố chấp không rời quảng trường, chính vì đám dân đen đang nhìn ông cười nhạo, tay chụm khăn mũi che miệng, chỉ chờ ông đi khuất là phá lên cười, ông nhờ nam tước xuống ngựa đến gặp Đại pháp quan, bá tước Wrede, và qua sự trung gian của ngài, đưa Kohlhaas đến xem xét lũ ngựa ô. Tình cờ lúc ấy Kohlhaas, do một người đưa tin của tòa gọi đến, đang có mặt trong phòng Đại pháp quan, để giải thích một số điều về khoản ký gửi ở Lützen mà người ta cần hỏi ông, thì nam tước, với ý định vừa nêu, bước vào phòng; và trong lúc Đại pháp quan mặt khó chịu đứng khỏi ghế, để người lái ngựa, mà nam tước không biết mặt, đứng sang bên với các giấy tờ trong tay, nam tước trình bày với ngài nỗi bối rối của nhà Tronka. Người lột da xác thú ở Döbbeln, do công văn thiếu sót của tòa án Wilsdruf, đã đến với những con ngựa có tình trạng thảm hại đến nỗi Junker Wenzel phải ngần ngại không dám nhận chúng là của Kohlhaas; thành thử, nếu dù vậy vẫn phải đem chúng khỏi tay người lột da xác thú, để thử chữa chạy cho chúng trong chuồng các hiệp sĩ, thì trước hết cần Kohlhaas đích thân xem xét, để đưa điều nói trên ra ngoài mọi nghi ngờ. “Vậy xin ngài, nam tước kết luận, có lòng sai lính gác đem người lái ngựa từ nhà ra, dẫn đến chợ nơi lũ ngựa đang đứng.” Đại pháp quan, bỏ kính khỏi sống mũi, nói rằng nam tước đang mắc hai lỗi: một là khi tin rằng điều đang bàn chỉ có thể làm rõ bằng cách để Kohlhaas đích thân xem xét; hai là khi tưởng rằng ông, vị Đại pháp quan, có quyền cho lính gác dẫn Kohlhaas đến nơi nào Junker thích. Nói rồi ông giới thiệu người lái ngựa đang đứng sau lưng mình với nam tước, và, khi ngồi xuống đeo kính lên lại, xin nam tước trong việc này hãy tự mình đến nói với chính người ấy.—Kohlhaas, chẳng lộ chút gì trên nét mặt về điều đang diễn ra trong lòng, nói rằng ông sẵn sàng theo nam tước đến chợ xem lũ ngựa ô mà người lột da xác thú đã đem vào thành phố. Ông bước lại bên bàn Đại pháp quan, trong lúc nam tước sững sờ quay sang nhìn, và sau khi từ giấy tờ trong ví cung cấp thêm cho Đại pháp quan vài tin tức về khoản ký gửi ở Lützen, ông xin cáo từ; nam tước, đỏ bừng cả mặt, bước ra cửa sổ, cũng chào từ biệt Đại pháp quan; và hai người đi, có ba tên lính đánh thuê do thân vương xứ Meißen đặt ra đi kèm, giữa đám đông tò mò theo sau, ra quảng trường lâu đài. Quan thị thần, ông Kunz, trong lúc ấy bất chấp lời khuyên của nhiều người bạn đã tụ quanh ông, vẫn giữ chỗ giữa đám dân, đối diện người lột da xác thú ở Döbbeln, ngay khi nam tước dẫn người lái ngựa tới, tiến lại gần người này, tay kẹp thanh gươm dưới nách với vẻ kiêu hãnh và uy quyền, mà hỏi: những con ngựa đứng sau xe kia có phải của ông không? Người lái ngựa, sau khi nghiêng nhẹ chiếc mũ khiêm tốn với vị đang hỏi mình mà ông không biết, chẳng đáp, theo chân toàn thể các hiệp sĩ, tiến đến xe của người lột da xác thú; và nhìn lướt qua những con vật, đang đứng trên đôi chân lảo đảo, đầu cúi xuống đất, không đụng đến chỗ cỏ khô người lột da xác thú đặt trước chúng, từ khoảng cách mười hai bước ông dừng lại: thưa ngài! ông quay lại với quan thị thần mà nói, người lột da xác thú hoàn toàn đúng; những con ngựa buộc vào xe của gã là của tôi! Và nói thế, đưa mắt nhìn khắp vòng các vị, ông lại nghiêng mũ một lần nữa, rồi cùng lính gác rời khỏi quảng trường. Nghe những lời ấy, quan thị thần, với bước nhanh làm rung chùm lông trên mũ sắt, tiến đến chỗ người lột da xác thú và quẳng cho gã một túi tiền; và trong lúc gã, túi tiền trong tay, dùng chiếc lược chì vuốt tóc ra sau trán, nhìn đồng tiền, ông ra lệnh cho một người làm tháo ngựa ra và dắt về nhà! Người làm, nghe tiếng chủ gọi đã rời một vòng bạn bè và họ hàng mình có trong đám dân, quả thật, mặt hơi đỏ, bước qua một vũng phân lớn đã hình thành dưới chân chúng, đến bên lũ ngựa; nhưng vừa nắm lấy dây cương để tháo ra thì thợ cả Himboldt, anh em họ của anh ta, đã chộp cánh tay anh ta, và với câu: mày không được đụng vào lũ ngựa chết dở này! quật anh ta khỏi xe. Rồi, trong lúc ông quay lại qua vũng phân bằng những bước chân ngập ngừng, về phía quan thị thần đang đứng chết lặng trước vụ này, ông nói thêm: rằng ngài phải tự kiếm lấy một tên phụ việc ở trại lột da xác thú để nó làm cho ngài một việc như thế! Quan thị thần, sùi bọt vì giận, nhìn thợ cả một thoáng rồi quay đi, và qua đầu các hiệp sĩ vây quanh, gọi lính gác; và ngay khi, theo lời nam tước von Wenk, một sĩ quan cùng vài vệ binh của Tuyển hầu từ lâu đài tới, ông ta, kèm một lời trình bày ngắn về sự xúi giục đê tiện mà các công dân trong thành tự cho phép, yêu cầu viên ấy bắt giữ kẻ cầm đầu, thợ cả Himboldt. Ông ta nắm lấy ngực thợ cả mà tố cáo: rằng thợ cả đã quật người làm của ông ta, kẻ tháo ngựa theo lệnh ông ta, khỏi xe và hành hạ anh ta. Thợ cả, bằng một động tác khéo giải thoát mình, đẩy quan thị thần ra, nói: thưa ngài! bảo một đứa trai hai mươi tuổi nó phải làm gì không gọi là xúi giục! Hãy hỏi nó xem nó có muốn trái với tục lệ và phép tắc mà dính vào lũ ngựa buộc vào xe kia không; nếu nó muốn, sau những gì tôi đã nói, thì cứ thế! Tôi mặc, giờ nó muốn lột da xẻ thịt chúng cũng được! Nghe vậy, quan thị thần quay sang người làm, hỏi anh ta: anh ta có chút ngần ngại nào trong việc thi hành lệnh của ông, tháo lũ ngựa của Kohlhaas ra và dắt về nhà không? và khi anh ta rụt rè, lẫn vào giữa các công dân, đáp rằng: lũ ngựa phải được phục hồi danh dự trước đã, rồi mới đòi ở anh ta việc ấy; thì quan thị thần theo sau từ phía lưng, giật mũ anh ta, chiếc mũ có gắn huy hiệu nhà ông ta, và sau khi giẫm lên mũ, rút gươm ra khỏi vỏ, bằng những nhát gươm hung hãn đuổi anh ta ngay khỏi quảng trường và khỏi sự phục vụ. Thợ cả Himboldt kêu: sao không quật ngay tên sát nhân điên này xuống đất! và trong lúc các công dân, phẫn nộ vì cảnh ấy, xúm lại và đẩy lính gác ra, ông quật quan thị thần ngã từ phía sau, giật áo choàng, cổ áo và mũ sắt của ông ta, vặn thanh gươm khỏi tay, và ném nó, bằng một cú ném dữ dội, xa khỏi quảng trường. Junker Wenzel, trong lúc thoát khỏi cơn hỗn loạn, kêu các hiệp sĩ đến cứu anh em họ mình, nhưng vô ích; chưa kịp đi bước nào thì họ đã bị làn sóng dân chúng đẩy tản ra, thành thử quan thị thần, đầu bị thương vì ngã, bị phó mặc cho toàn bộ cơn thịnh nộ của đám đông. Chẳng gì ngoài sự xuất hiện của một toán lính đánh thuê cưỡi ngựa tình cờ băng qua quảng trường, và được sĩ quan vệ binh Tuyển hầu gọi đến cứu viện, mới cứu nổi quan thị thần. Viên sĩ quan, sau khi đuổi đám đông, bắt lấy người thợ cả đang cuồng nộ, và trong lúc mấy kỵ binh giải ông đến nhà giam, hai người bạn nâng người thị thần bất hạnh, máu phủ đầy người, từ dưới đất lên, và dẫn về nhà. Một kết cục tồi tệ như thế đã đến với nỗ lực thiện chí và ngay thẳng nhằm đòi bồi thường cho người lái ngựa về điều oan trái người ta đã gây ra cho ông. Người lột da xác thú ở Döbbeln, việc đã xong và không muốn nán lại thêm, khi dân chúng bắt đầu tan, buộc lũ ngựa vào một cột đèn, nơi chúng đứng suốt cả ngày, chẳng ai đoái hoài, làm trò đùa cho lũ nhóc đường phố và bọn lêu lổng; thành thử vì thiếu mọi sự chăm nom săn sóc, cảnh sát phải đứng ra lo cho chúng, và khi đêm xuống gọi người lột da xác thú ở Dresden đến, để trông giữ chúng tại trại lột da xác thú ngoài thành cho đến khi có lệnh khác.

Dieser Vorfall, so wenig der Roßhändler ihn in der Tat verschuldet hatte, erweckte gleichwohl, auch bei den Gemäßigtern und Besseren, eine, dem Ausgang seiner Streitsache höchst gefährliche Stimmung im Lande. Man fand das Verhältnis desselben zum Staat ganz unerträglich, und in Privathäusern und auf öffentlichen Plätzen, erhob sich die Meinung, daß es besser sei, ein offenbares Unrecht an ihm zu verüben, und die ganze Sache von neuem niederzuschlagen, als ihm Gerechtigkeit, durch Gewalttaten ertrotzt, in einer so nichtigen Sache, zur bloßen Befriedigung seines rasenden Starrsinns, zukommen zu lassen. Zum völligen Verderben des armen Kohlhaas mußte der Großkanzler selbst, aus übergroßer Rechtlichkeit, und einem davon herrührenden Haß gegen die Familie von Tronka, beitragen, diese Stimmung zu befestigen und zu verbreiten. Es war höchst unwahrscheinlich, daß die Pferde, die der Abdecker von Dresden jetzt besorgte, jemals wieder in den Stand, wie sie aus dem Stall zu Kohlhaasenbrück gekommen waren, hergestellt werden würden; doch gesetzt, daß es durch Kunst und anhaltende Pflege möglich gewesen wäre: die Schmach, die zufolge der bestehenden Umstände, dadurch auf die Familie des Junkers fiel, war so groß, daß bei dem staatsbürgerlichen Gewicht, den sie, als eine der ersten und edelsten, im Lande hatte, nichts billiger und zweckmäßiger schien, als eine Vergütigung der Pferde in Geld einzuleiten. Gleichwohl, auf einen Brief, in welchem der Präsident, Graf Kallheim, im Namen des Kämmerers, den seine Krankheit abhielt, dem Großkanzler, einige Tage darauf, diesen Vorschlag machte, erließ derselbe zwar ein Schreiben an den Kohlhaas, worin er ihn ermahnte, einen solchen Antrag, wenn er an ihn ergehen sollte, nicht von der Hand zu weisen; den Präsidenten selbst aber bat er, in einer kurzen, wenig verbindlichen Antwort, ihn mit Privataufträgen in dieser Sache zu verschonen, und forderte den Kämmerer auf, sich an den Roßhändler selbst zu wenden, den er ihm als einen sehr billigen und bescheidenen Mann schilderte. Der Roßhändler, dessen Wille, durch den Vorfall, der sich auf dem Markt zugetragen, in der Tat gebrochen war, wartete auch nur, dem Rat des Großkanzlers gemäß, auf eine Eröffnung von Seiten des Junkers, oder seiner Angehörigen, um ihnen mit völliger Bereitwilligkeit und Vergebung alles Geschehenen, entgegenzukommen; doch eben diese Eröffnung war den stolzen Rittern zu tun empfindlich; und schwer erbittert über die Antwort, die sie von dem Großkanzler empfangen hatten, zeigten sie dieselbe dem Kurfürsten, der, am Morgen des nächstfolgenden Tages, den Kämmerer krank, wie er an seinen Wunden daniederlag, in seinem Zimmer besucht hatte. Der Kämmerer, mit einer, durch seinen Zustand, schwachen und rührenden Stimme, fragte ihn, ob er, nachdem er sein Leben daran gesetzt, um diese Sache, seinen Wünschen gemäß, beizulegen, auch noch seine Ehre dem Tadel der Welt aussetzen, und mit einer Bitte um Vergleich und Nachgiebigkeit, vor einem Manne erscheinen solle, der alle nur erdenkliche Schmach und Schande über ihn und seine Familie gebracht habe. Der Kurfürst, nachdem er den Brief gelesen hatte, fragte den Grafen Kallheim verlegen: ob das Tribunal nicht befugt sei, ohne weitere Rücksprache mit dem Kohlhaas, auf den Umstand, daß die Pferde nicht wieder herzustellen wären, zu fußen, und dem gemäß das Urteil, gleich, als ob sie tot wären, auf bloße Vergütigung derselben in Geld abzufassen? Der Graf antwortete: "gnädigster Herr, sie sind tot: sind in staatsrechtlicher Bedeutung tot, weil sie keinen Wert haben, und werden es physisch sein, bevor man sie, aus der Abdeckerei, in die Ställe der Ritter gebracht hat"; worauf der Kurfürst, indem er den Brief einsteckte, sagte, daß er mit dem Großkanzler selbst darüber sprechen wolle, den Kämmerer, der sich halb aufrichtete und seine Hand dankbar ergriff, beruhigte, und nachdem er ihm noch empfohlen hatte, für seine Gesundheit Sorge zu tragen, mit vieler Huld sich von seinem Sessel erhob, und das Zimmer verließ.

Biến cố này, dù người lái ngựa thực ra chẳng có lỗi gì trong đó, vậy mà vẫn gây ra trong xứ, ngay cả nơi những người ôn hòa hơn và tốt hơn, một tâm trạng cực kỳ nguy hiểm cho kết cục vụ kiện của ông. Người ta thấy mối quan hệ của ông với nhà nước hoàn toàn không thể chịu nổi, và trong các tư gia lẫn nơi công cộng, dấy lên ý kiến rằng thà gây cho ông một điều bất công rành rành, và lại ém nhẹm toàn bộ vụ việc, còn hơn trao cho ông công lý do bạo lực cưỡng đoạt, trong một chuyện nhỏ nhặt như thế, chỉ để thỏa mãn tính ngoan cố điên cuồng của ông. Và để Kohlhaas tội nghiệp hoàn toàn bị hủy hoại, chính Đại pháp quan, vì lòng ngay thẳng quá mức và nỗi căm ghét nhà Tronka sinh ra từ đó, lại phải góp phần củng cố và lan rộng tâm trạng ấy. Rất khó có chuyện lũ ngựa mà người lột da xác thú ở Dresden đang trông giữ lại có thể được khôi phục về tình trạng như khi rời chuồng Kohlhaasenbrück; nhưng giả sử bằng tay nghề và sự chăm sóc bền bỉ mà làm được: thì nỗi nhục, theo hoàn cảnh hiện có, giáng lên gia tộc của Junker lớn đến mức, với trọng lượng công dân mà họ, như một trong những gia tộc đầu tiên và cao quý nhất, có trong xứ, chẳng có gì hợp lý và thích đáng hơn là xúc tiến việc bồi thường lũ ngựa bằng tiền. Tuy vậy, trước một lá thư mà vài ngày sau chủ tịch, bá tước Kallheim, thay mặt quan thị thần, người bị bệnh cản trở, gửi Đại pháp quan để đề nghị như thế, ông này tuy viết thư cho Kohlhaas khuyên rằng nếu có lời đề nghị như vậy đến với mình thì chớ gạt đi, nhưng với chính chủ tịch, trong một lời đáp ngắn, thiếu lịch thiệp, ông xin đừng làm phiền ông bằng những ủy thác riêng trong việc này, và yêu cầu quan thị thần tự tìm đến người lái ngựa, mà ông miêu tả với ông ta là một người rất phải chăng và khiêm tốn. Người lái ngựa, ý chí quả thật đã gãy vì sự việc xảy ra ở chợ, theo lời khuyên của Đại pháp quan, chỉ chờ một lời mở đầu từ phía Junker hay người thân của hắn, để đón họ với toàn bộ thiện ý và sự tha thứ mọi điều đã qua; nhưng chính lời mở đầu ấy lại là điều các hiệp sĩ kiêu ngạo cảm thấy khó làm; và cay đắng nặng nề vì câu trả lời nhận từ Đại pháp quan, họ đưa nó cho Tuyển hầu, người sáng sớm hôm sau đã đến thăm quan thị thần trong phòng, khi ông ta đang nằm liệt vì vết thương. Quan thị thần, bằng giọng yếu ớt và xúc động vì tình trạng của mình, hỏi ngài liệu mình, sau khi đã đặt cả mạng sống để dàn xếp vụ này theo ý ngài, còn phải đem cả danh dự mình ra chịu sự chê trách của thế gian, và ra trước một người đã mang đến cho ông và gia tộc ông mọi nỗi nhục nhã ô danh có thể nghĩ ra, với một lời cầu hòa và nhún nhường chăng. Tuyển hầu, đọc xong lá thư, bối rối hỏi bá tước Kallheim: liệu tòa án có quyền, không cần bàn thêm với Kohlhaas, dựa vào việc lũ ngựa không thể khôi phục, mà theo đó soạn bản án như thể chúng đã chết, chỉ bồi thường chúng bằng tiền hay không? Bá tước đáp: “thưa điện hạ, chúng đã chết: chết theo nghĩa quốc pháp, vì chúng không có giá trị, và sẽ chết cả theo nghĩa thân xác trước khi người ta đưa chúng từ trại lột da xác thú vào chuồng các hiệp sĩ”; nghe vậy Tuyển hầu, nhét lá thư vào áo, nói rằng ngài sẽ tự bàn việc này với Đại pháp quan, trấn an quan thị thần, người nửa ngồi dậy và biết ơn nắm lấy tay ngài, và sau khi còn dặn ông giữ gìn sức khỏe, với nhiều ân huệ đứng dậy khỏi ghế và rời phòng.

So standen die Sachen in Dresden, als sich über den armen Kohlhaas, noch ein anderes, bedeutenderes Gewitter, von Lützen her, zusammenzog, dessen Strahl die arglistigen Ritter geschickt genug waren, auf das unglückliche Haupt desselben herabzuleiten. Johann Nagelschmidt nämlich, einer von den durch den Roßhändler zusammengebrachten, und nach Erscheinung der kurfürstlichen Amnestie wieder abgedankten Knechten, hatte für gut befunden, wenige Wochen nachher, an der böhmischen Grenze, einen Teil dieses zu allen Schandtaten aufgelegten Gesindels von neuem zusammenzuraffen, und das Gewerbe, auf dessen Spur ihn Kohlhaas geführt hatte, auf seine eigne Hand fortzusetzen. Dieser nichtsnutzige Kerl nannte sich, teils um den Häschern von denen er verfolgt ward, Furcht einzuflößen, teils um das Landvolk, auf die gewohnte Weise, zur Teilnahme an seinen Spitzbübereien zu verleiten, einen Statthalter des Kohlhaas; sprengte mit einer seinem Herrn abgelernten Klugheit aus, daß die Amnestie an mehreren, in ihre Heimat ruhig zurückgekehrten Knechten nicht gehalten, ja der Kohlhaas selbst, mit himmelschreiender Wortbrüchigkeit, bei seiner Ankunft in Dresden eingesteckt, und einer Wache übergeben worden sei; dergestalt, daß in Plakaten, die den Kohlhaasischen ganz ähnlich waren, sein Mordbrennerhaufen als ein zur bloßen Ehre Gottes aufgestandener Kriegshaufen erschien, bestimmt, über die Befolgung der ihnen von dem Kurfürsten angelobten Amnestie zu wachen; alles, wie schon gesagt, keineswegs zur Ehre Gottes, noch aus Anhänglichkeit an den Kohlhaas, dessen Schicksal ihnen völlig gleichgültig war, sondern um unter dem Schutz solcher Vorspiegelungen desto ungestrafter und bequemer zu sengen und zu plündern. Die Ritter, sobald die ersten Nachrichten davon nach Dresden kamen, konnten ihre Freude über diesen, dem ganzen Handel eine andere Gestalt gebenden Vorfall nicht unterdrücken. Sie erinnerten mit weisen und mißvergnügten Seitenblicken an den Mißgriff, den man begangen, indem man dem Kohlhaas, ihren dringenden und wiederholten Warnungen zum Trotz, Amnestie erteilt, gleichsam als hätte man die Absicht gehabt Bösewichtern aller Art dadurch, zur Nachfolge auf seinem Wege, das Signal zu geben; und nicht zufrieden, dem Vorgeben des Nagelschmidt, zur bloßen Aufrechthaltung und Sicherheit seines unterdrückten Herrn die Waffen ergriffen zu haben, Glauben zu schenken, äußerten sie sogar die bestimmte Meinung, daß die ganze Erscheinung desselben nichts, als ein von dem Kohlhaas angezetteltes Unternehmen sei, um die Regierung in Furcht zu setzen, und den Fall des Rechtsspruchs, Punkt vor Punkt, seinem rasenden Eigensinn gemäß, durchzusetzen und zu beschleunigen. Ja, der Mundschenk, Herr Hinz, ging so weit, einigen Jagdjunkern und Hofherren, die sich nach der Tafel im Vorzimmer des Kurfürsten um ihn versammelt hatten, die Auflösung des Räuberhaufens in Lützen als eine verwünschte Spiegelfechterei darzustellen; und indem er sich über die Gerechtigkeitsliebe des Großkanzlers sehr lustig machte, erwies er aus mehreren witzig zusammengestellten Umständen, daß der Haufen, nach wie vor, noch in den Wäldern des Kurfürstentums vorhanden sei, und nur auf den Wink des Roßhändlers warte, um daraus von neuem mit Feuer und Schwert hervorzubrechen. Der Prinz Christiern von Meißen, über diese Wendung der Dinge, die seines Herrn Ruhm auf die empfindlichste Weise zu beflecken drohete, sehr mißvergnügt, begab sich sogleich zu demselben aufs Schloß; und das Interesse der Ritter, den Kohlhaas, wenn es möglich wäre, auf den Grund neuer Vergehungen zu stürzen, wohl durchschauend, bat er sich von demselben die Erlaubnis aus, unverzüglich ein Verhör über den Roßhändler anstellen zu dürfen. Der Roßhändler, nicht ohne Befremden, durch einen Häscher in das Gubernium abgeführt, erschien, den Heinrich und Leopold, seine beiden kleinen Knaben auf dem Arm; denn Sternbald, der Knecht, war Tags zuvor mit seinen fünf Kindern aus dem Mecklenburgischen, wo sie sich aufgehalten hatten, bei ihm angekommen, und Gedanken mancherlei Art, die zu entwickeln zu weitläufig sind, bestimmten ihn, die Jungen, die ihn bei seiner Entfernung unter dem Erguß kindischer Tränen darum baten, aufzuheben, und in das Verhör mitzunehmen. Der Prinz, nachdem er die Kinder, die Kohlhaas neben sich niedergesetzt hatte, wohlgefällig betrachtet und auf eine freundliche Weise nach ihrem Alter und Namen gefragt hatte, eröffnete ihm, was der Nagelschmidt, sein ehemaliger Knecht, sich in den Tälern des Erzgebirges für Freiheiten herausnehme; und indem er ihm die sogenannten Mandate desselben überreichte, forderte er ihn auf, dagegen vorzubringen, was er zu seiner Rechtfertigung vorzubringen wüßte. Der Roßhändler, so schwer er auch in der Tat über diese schändlichen und verräterischen Papiere erschrak, hatte gleichwohl, einem so rechtschaffenen Manne, als der Prinz war, gegenüber, wenig Mühe, die Grundlosigkeit der gegen ihn auf die Bahn gebrachten Beschuldigungen, befriedigend auseinander zu legen. Nicht nur, daß zufolge seiner Bemerkung er, so wie die Sachen standen, überhaupt noch zur Entscheidung seines, im besten Fortgang begriffenen Rechtsstreits, keiner Hülfe von Seiten eines Dritten bedürfte: aus einigen Briefschaften, die er bei sich trug, und die er dem Prinzen vorzeigte, ging sogar eine Unwahrscheinlichkeit ganz eigner Art hervor, daß das Herz des Nagelschmidts gestimmt sein sollte, ihm dergleichen Hülfe zu leisten, indem er den Kerl, wegen auf dem platten Lande verübter Notzucht und anderer Schelmereien, kurz vor Auflösung des Haufens in Lützen hatte hängen lassen wollen; dergestalt, daß nur die Erscheinung der kurfürstlichen Amnestie, indem sie das ganze Verhältnis aufhob, ihn gerettet hatte, und beide Tags darauf, als Todfeinde auseinander gegangen waren. Kohlhaas, auf seinen von dem Prinzen angenommenen Vorschlag, setzte sich nieder, und erließ ein Sendschreiben an den Nagelschmidt, worin er das Vorgeben desselben zur Aufrechthaltung der an ihm und seinen Haufen gebrochenen Amnestie aufgestanden zu sein, für eine schändliche und ruchlose Erfindung erklärte; ihm sagte, daß er bei seiner Ankunft in Dresden weder eingesteckt, noch einer Wache übergeben, auch seine Rechtssache ganz so, wie er es wünsche, im Fortgang sei; und ihn wegen der, nach Publikation der Amnestie im Erzgebirge ausgeübten Mordbrennereien, zur Warnung des um ihn versammelten Gesindels, der ganzen Rache der Gesetze preis gab. Dabei wurden einige Fragmente der Kriminalverhandlung, die der Roßhändler auf dem Schlosse zu Lützen, in Bezug auf die oben erwähnten Schändlichkeiten, über ihn hatte anstellen lassen, zur Belehrung des Volks über diesen nichtsnutzigen, schon damals dem Galgen bestimmten, und, wie schon erwähnt, nur durch das Patent das der Kurfürst erließ, geretteten Kerl, angehängt. Dem gemäß beruhigte der Prinz den Kohlhaas über den Verdacht, den man ihm, durch die Umstände notgedrungen, in diesem Verhör habe äußern müssen; versicherte ihn, daß so lange er in Dresden wäre, die ihm erteilte Amnestie auf keine Weise gebrochen werden solle; reichte den Knaben noch einmal, indem er sie mit Obst, das auf seinem Tische stand, beschenkte, die Hand, grüßte den Kohlhaas und entließ ihn. Der Großkanzler, der gleichwohl die Gefahr, die über den Roßhändler schwebte, erkannte, tat sein Äußerstes, um die Sache desselben, bevor sie durch neue Ereignisse verwickelt und verworren würde, zu Ende zu bringen; das aber wünschten und bezweckten die staatsklugen Ritter eben, und statt, wie zuvor, mit stillschweigendem Eingeständnis der Schuld, ihren Widerstand auf ein bloß gemildertes Rechtserkenntnis einzuschränken, fingen sie jetzt an, in Wendungen arglistiger und rabulistischer Art, diese Schuld selbst gänzlich zu leugnen. Bald gaben sie vor, daß die Rappen des Kohlhaas, in Folge eines bloß eigenmächtigen Verfahrens des Schloßvogts und Verwalters, von welchem der Junker nichts oder nur Unvollständiges gewußt, auf der Tronkenburg zurückgehalten worden seien; bald versicherten sie, daß die Tiere schon, bei ihrer Ankunft daselbst, an einem heftigen und gefährlichen Husten krank gewesen wären, und beriefen sich deshalb auf Zeugen, die sie herbeizuschaffen sich anheischig machten; und als sie mit diesen Argumenten, nach weitläufigen Untersuchungen und Auseinandersetzungen, aus dem Felde geschlagen waren, brachten sie gar ein kurfürstliches Edikt bei, worin, vor einem Zeitraum von zwölf Jahren, einer Viehseuche wegen, die Einführung der Pferde aus dem Brandenburgischen ins Sächsische, in der Tat verboten worden war: zum sonnenklaren Beleg nicht nur der Befugnis, sondern sogar der Verpflichtung des Junkers, die von dem Kohlhaas über die Grenze gebrachten Pferde anzuhalten.—Kohlhaas, der inzwischen von dem wackern Amtmann zu Kohlhaasenbrück seine Meierei, gegen eine geringe Vergütigung des dabei gehabten Schadens, käuflich wieder erlangt hatte, wünschte, wie es scheint wegen gerichtlicher Abmachung dieses Geschäfts, Dresden auf einige Tage zu verlassen, und in diese seine Heimat zu reisen; ein Entschluß, an welchem gleichwohl, wie wir nicht zweifeln, weniger das besagte Geschäft, so dringend es auch in der Tat, wegen Bestellung der Wintersaat, sein mochte, als die Absicht unter so sonderbaren und bedenklichen Umständen seine Lage zu prüfen, Anteil hatte: zu welchem vielleicht auch noch Gründe anderer Art mitwirkten, die wir jedem, der in seiner Brust Bescheid weiß, zu erraten überlassen wollen. Demnach verfügte er sich, mit Zurücklassung der Wache, die ihm zugeordnet war, zum Großkanzler, und eröffnete ihm, die Briefe des Amtmanns in der Hand: daß er willens sei, falls man seiner, wie es den Anschein habe, bei dem Gericht nicht notwendig bedürfe, die Stadt zu verlassen, und auf einen Zeitraum von acht oder zwölf Tagen, binnen welcher Zeit er wieder zurück zu sein versprach, nach dem Brandenburgischen zu reisen. Der Großkanzler, indem er mit einem mißvergnügten und bedenklichen Gesichte zur Erde sah, versetzte: er müsse gestehen, daß seine Anwesenheit grade jetzt notwendiger sei als jemals, indem das Gericht wegen arglistiger und winkelziehender Einwendungen der Gegenpart, seiner Aussagen und Erörterungen, in tausenderlei nicht vorherzusehenden Fällen, bedürfe; doch da Kohlhaas ihn auf seinen, von dem Rechtsfall wohl unterrichteten Advokaten verwies, und mit bescheidener Zudringlichkeit, indem er sich auf acht Tage einzuschränken versprach, auf seine Bitte beharrte, so sagte der Großkanzler nach einer Pause kurz, indem er ihn entließ: "er hoffe, daß er sich deshalb Pässe, bei dem Prinzen Christiern von Meißen, ausbitten würde."—Kohlhaas, der sich auf das Gesicht des Großkanzlers gar wohl verstand, setzte sich, in seinem Entschluß nur bestärkt, auf der Stelle nieder, und bat, ohne irgend einen Grund anzugeben, den Prinzen von Meißen, als Chef des Guberniums, um Pässe auf acht Tage nach Kohlhaasenbrück, und zurück. Auf dieses Schreiben erhielt er eine, von dem Schloßhauptmann, Freiherrn Siegfried von Wenk, unterzeichnete Gubernial-Resolution, des Inhalts: "sein Gesuch um Pässe nach Kohlhaasenbrück werde des Kurfürsten Durchlaucht vorgelegt werden, auf dessen höchster Bewilligung, sobald sie eingingen ihm die Pässe zugeschickt werden würden." Auf die Erkundigung Kohlhaasens bei seinem Advokaten, wie es zuginge, daß die Gubernial-Resolution von einem Freiherrn Siegfried von Wenk, und nicht von dem Prinzen Christiern von Meißen, an den er sich gewendet, unterschrieben sei, erhielt er zur Antwort: daß der Prinz vor drei Tagen auf seine Güter gereist, und die Gubernialgeschäfte während seiner Abwesenheit dem Schloßhauptmann Freiherrn Siegfried von Wenk, einem Vetter des oben erwähnten Herren gleiches Namens, übergeben worden wären.—Kohlhaas, dem das Herz unter allen diesen Umständen unruhig zu klopfen anfing, harrte durch mehrere Tage auf die Entscheidung seiner, der Person des Landesherrn mit befremdender Weitläufigkeit vorgelegten Bitte; doch es verging eine Woche, und es verging mehr, ohne daß weder diese Entscheidung einlief, noch auch das Rechtserkenntnis, so bestimmt man es ihm auch verkündigt hatte, bei dem Tribunal gefällt ward: dergestalt, daß er am zwölften Tage, fest entschlossen, die Gesinnung der Regierung gegen ihn, sie möge sein, welche man wolle, zur Sprache zu bringen, sich niedersetzte, und das Gubernium von neuem in einer dringenden Vorstellung um die erforderten Pässe bat. Aber wie betreten war er, als er am Abend des folgenden, gleichfalls ohne die erwartete Antwort verstrichenen Tages, mit einem Schritt, den er gedankenvoll, in Erwägung seiner Lage, und besonders der ihm von dem Doktor Luther ausgewirkten Amnestie, an das Fenster seines Hinterstübchens tat, in dem kleinen, auf dem Hofe befindlichen Nebengebäude, das er ihr zum Aufenthalte angewiesen hatte, die Wache nicht erblickte, die ihm bei seiner Ankunft der Prinz von Meißen eingesetzt hatte. Thomas, der alte Hausmann, den er herbeirief und fragte: was dies zu bedeuten habe? antwortete ihm seufzend: Herr! es ist nicht alles wie es sein soll; die Landsknechte, deren heute mehr sind wie gewöhnlich, haben sich bei Einbruch der Nacht um das ganze Haus verteilt; zwei stehen, mit Schild und Spieß, an der vordern Tür auf der Straße; zwei an der hintern im Garten: und noch zwei andere liegen im Vorsaal auf ein Bund Stroh, und sagen, daß sie daselbst schlafen würden. Kohlhaas, der seine Farbe verlor, wandte sich und versetzte: "es wäre gleichviel, wenn sie nur da wären; und er möchte den Landsknechten, sobald er auf den Flur käme, Licht hinsetzen, damit sie sehen könnten." Nachdem er noch, unter dem Vorwande, ein Geschirr auszugießen, den vordern Fensterladen eröffnet, und sich von der Wahrheit des Umstands, den ihm der Alte entdeckt, überzeugt hatte: denn eben ward sogar in geräuschloser Ablösung die Wache erneuert, an welche Maßregel bisher, so lange die Einrichtung bestand, noch niemand gedacht hatte: so legte er sich, wenig schlaflustig allerdings, zu Bette, und sein Entschluß war für den kommenden Tag sogleich gefaßt. Denn nichts mißgönnte er der Regierung, mit der er zu tun hatte, mehr, als den Schein der Gerechtigkeit, während sie in der Tat die Amnestie, die sie ihm angelobt hatte, an ihm brach; und falls er wirklich ein Gefangener sein sollte, wie es keinem Zweifel mehr unterworfen war, wollte er derselben auch die bestimmte und unumwundene Erklärung, daß es so sei, abnötigen. Demnach ließ er, sobald der Morgen des nächsten Tages anbrach, durch Sternbald, seinen Knecht, den Wagen anspannen und vorführen, um wie er vorgab, zu dem Verwalter nach Lockewitz zu fahren, der ihn, als ein alter Bekannter, einige Tage zuvor in Dresden gesprochen und eingeladen hatte, ihn einmal mit seinen Kindern zu besuchen. Die Landsknechte, welche mit zusammengesteckten Köpfen, die dadurch veranlaßten Bewegungen im Hause wahrnahmen, schickten einen aus ihrer Mitte heimlich in die Stadt, worauf binnen wenigen Minuten ein Gubernial-Offiziant an der Spitze mehrerer Häscher erschien, und sich, als ob er daselbst ein Geschäft hätte, in das gegenüberliegende Haus begab. Kohlhaas der mit der Ankleidung seiner Knaben beschäftigt, diese Bewegungen gleichfalls bemerkte, und den Wagen absichtlich länger, als eben nötig gewesen wäre, vor dem Hause halten ließ, trat, sobald er die Anstalten der Polizei vollendet sah, mit seinen Kindern, ohne darauf Rücksicht zu nehmen, vor das Haus hinaus; und während er dem Troß der Landsknechte, die unter der Tür standen, im Vorübergehen sagte, daß sie nicht nötig hätten, ihm zu folgen, hob er die Jungen in den Wagen und küßte und tröstete die kleinen weinenden Mädchen, die, seiner Anordnung gemäß, bei der Tochter des alten Hausmanns zurückbleiben sollten. Kaum hatte er selbst den Wagen bestiegen, als der Gubernial-Offiziant mit seinem Gefolge von Häschern, aus dem gegenüberliegenden Hause, zu ihm herantrat, und ihn fragte: wohin er wolle? Auf die Antwort Kohlhaasens: "daß er zu seinem Freund, dem Amtmann nach Lockewitz fahren wolle, der ihn vor einigen Tagen mit seinen beiden Knaben zu sich aufs Land geladen", antwortete der Gubernial-Offiziant: daß er in diesem Fall einige Augenblicke warten müsse, indem einige berittene Landsknechte, dem Befehl des Prinzen von Meißen gemäß, ihn begleiten würden. Kohlhaas fragte lächelnd von dem Wagen herab: "ob er glaube, daß seine Person in dem Hause eines Freundes, der sich erboten, ihn auf einen Tag an seiner Tafel zu bewirten, nicht sicher sei?" Der Offiziant erwiderte auf eine heitere und angenehme Art: daß die Gefahr allerdings nicht groß sei; wobei er hinzusetzte: daß ihm die Knechte auch auf keine Weise zur Last fallen sollten. Kohlhaas versetzte ernsthaft: "daß ihm der Prinz von Meißen, bei seiner Ankunft in Dresden, freigestellt, ob er sich der Wache bedienen wolle oder nicht"; und da der Offiziant sich über diesen Umstand wunderte, und sich mit vorsichtigen Wendungen auf den Gebrauch, während der ganzen Zeit seiner Anwesenheit, berief: so erzählte der Roßhändler ihm den Vorfall, der die Einsetzung der Wache in seinem Hause veranlaßt hatte. Der Offiziant versicherte ihn, daß die Befehle des Schloßhauptmanns, Freiherrn von Wenk, der in diesem Augenblick Chef der Polizei sei, ihm die unausgesetzte Beschützung seiner Person zur Pflicht mache; und bat ihn, falls er sich die Begleitung nicht gefallen lassen wolle, selbst auf das Gubernium zu gehen, um den Irrtum, der dabei obwalten müsse, zu berichtigen. Kohlhaas, mit einem sprechenden Blick, den er auf den Offizianten warf, sagte, entschlossen die Sache zu beugen oder zu brechen: "daß er dies tun wolle"; stieg mit klopfendem Herzen von dem Wagen, ließ die Kinder durch den Hausmann in den Flur tragen, und verfügte sich, während der Knecht mit dem Fuhrwerk vor dem Hause halten blieb, mit dem Offizianten und seiner Wache in das Gubernium. Es traf sich, daß der Schloßhauptmann, Freiherr Wenk eben mit der Besichtigung einer Bande, am Abend zuvor eingebrachter Nagelschmidtscher Knechte, die man in der Gegend von Leipzig aufgefangen hatte, beschäftigt war, und die Kerle über manche Dinge, die man gern von ihnen gehört hätte, von den Rittern, die bei ihm waren, befragt wurden, als der Roßhändler mit seiner Begleitung zu ihm in den Saal trat. Der Freiherr, sobald er den Roßhändler erblickte, ging, während die Ritter plötzlich still wurden, und mit dem Verhör der Knechte einhielten, auf ihn zu, und fragte ihn: was er wolle? und da der Roßkamm ihm auf ehrerbietige Weise sein Vorhaben, bei dem Verwalter in Lockewitz zu Mittag zu speisen, und den Wunsch, die Landsknechte deren er dabei nicht bedürfe zurücklassen zu dürfen, vorgetragen hatte, antwortete der Freiherr, die Farbe im Gesicht wechselnd, indem er eine andere Rede zu verschlucken schien: "er würde wohl tun, wenn er sich still in seinem Hause hielte, und den Schmaus bei dem Lockewitzer Amtmann vor der Hand noch aussetzte."—Dabei wandte er sich, das ganze Gespräch zerschneidend, dem Offizianten zu, und sagte ihm: "daß es mit dem Befehl, den er ihm, in Bezug auf den Mann gegeben, sein Bewenden hätte, und daß derselbe anders nicht, als in Begleitung sechs berittener Landsknechte die Stadt verlassen dürfe."—Kohlhaas fragte: ob er ein Gefangener wäre, und ob er glauben solle, daß die ihm feierlich, vor den Augen der ganzen Welt angelobte Amnestie gebrochen sei? worauf der Freiherr sich plötzlich glutrot im Gesichte zu ihm wandte, und, indem er dicht vor ihn trat, und ihm in das Auge sah, antwortete: ja! ja! ja!—ihm den Rücken zukehrte, ihn stehen ließ, und wieder zu den Nagelschmidtschen Knechten ging. Hierauf verließ Kohlhaas den Saal, und ob er schon einsah, daß er sich das einzige Rettungsmittel, das ihm übrig blieb, die Flucht, durch die Schritte die er getan, sehr erschwert hatte, so lobte er sein Verfahren gleichwohl, weil er sich nunmehr auch seinerseits von der Verbindlichkeit den Artikeln der Amnestie nachzukommen, befreit sah. Er ließ, da er zu Hause kam, die Pferde ausspannen, und begab sich, in Begleitung des Gubernial-Offizianten, sehr traurig und erschüttert in sein Zimmer; und während dieser Mann auf eine dem Roßhändler Ekel erregende Weise, versicherte, daß alles nur auf einem Mißverständnis beruhen müsse, das sich in Kurzem lösen würde, verriegelten die Häscher, auf seinen Wink, alle Ausgänge der Wohnung die auf den Hof führten; wobei der Offiziant ihm versicherte, daß ihm der vordere Haupteingang nach wie vor, zu seinem beliebigen Gebrauch offen stehe.

Mọi việc ở Dresden đang như thế, thì Kohlhaas tội nghiệp lại bị một cơn giông khác, nặng hơn, từ phía Lützen kéo đến, mà tia sét của nó các hiệp sĩ xảo quyệt đã đủ khéo để dẫn xuống cái đầu bất hạnh của ông. Số là Johann Nagelschmidt, một trong những người làm do người lái ngựa gom lại, rồi bị giải ngũ sau khi lệnh ân xá của Tuyển hầu ban ra, đã thấy nên, vài tuần sau, ở biên giới Bohemia, gom lại một phần đám người rác rưởi vốn sẵn sàng mọi điều ô nhục ấy, và tự mình tiếp tục cái nghề mà Kohlhaas đã dẫn hắn lần theo dấu vết. Tên vô lại ấy tự xưng là phó tướng của Kohlhaas, một phần để gieo sợ hãi cho bọn sai nha đang truy đuổi hắn, một phần để, theo lối quen, dụ dân quê cùng dự vào những trò lừa đảo của hắn; hắn tung tin, với mưu khôn học được từ chủ cũ, rằng lệnh ân xá không được giữ với nhiều người làm đã yên ổn trở về quê, rằng chính Kohlhaas, với sự bội ước kêu thấu trời, đã bị bắt giam khi vừa tới Dresden và giao cho lính canh; thành thử trong những cáo thị hoàn toàn giống của Kohlhaas, đám người đốt nhà giết người của hắn hiện ra như một đạo quân nổi lên chỉ vì vinh quang của Chúa, có phận sự canh chừng việc tuân thủ lệnh ân xá mà Tuyển hầu đã hứa với họ; tất cả, như đã nói, chẳng hề vì vinh quang của Chúa, cũng chẳng vì lòng quyến luyến Kohlhaas, mà số phận của ông thì họ hoàn toàn thờ ơ, mà để dưới sự che chở của những lời giả dối ấy, đốt phá và cướp bóc một cách không bị trừng phạt và thuận tiện hơn. Các hiệp sĩ, ngay khi những tin đầu tiên về chuyện này tới Dresden, không giấu nổi niềm vui về biến cố làm cả vụ việc đổi dạng này. Họ nhắc lại, bằng những cái liếc khôn ngoan và bất mãn, lỗi lầm người ta đã phạm khi ban ân xá cho Kohlhaas, bất chấp những lời cảnh báo khẩn thiết và lặp đi lặp lại của họ, như thể người ta có ý ra hiệu cho kẻ ác đủ loại theo gót ông trên con đường ấy; và chưa bằng lòng với việc tin lời Nagelschmidt cho rằng hắn cầm vũ khí chỉ để duy trì và bảo đảm an toàn cho vị chủ bị áp bức của hắn, họ còn bày tỏ ý kiến dứt khoát rằng toàn bộ sự xuất hiện của hắn chẳng gì khác ngoài một mưu đồ do Kohlhaas xúi giục, để làm chính quyền khiếp sợ, và, từng điểm một, thúc đẩy bản án rơi xuống theo đúng tính ngoan cố điên cuồng của ông. Thậm chí quan chưởng tửu, ông Hinz, đi xa đến mức, với vài Junker coi săn và quan khách triều đình đã tụ quanh ông trong phòng ngoài của Tuyển hầu sau bữa tiệc, trình bày việc giải tán đám cướp ở Lützen như một trò lừa bịp đáng nguyền rủa; và trong lúc rất vui vẻ nhạo báng lòng yêu công lý của Đại pháp quan, ông ta chứng minh, từ nhiều chi tiết được ghép lại một cách dí dỏm, rằng đám người ấy, trước sau vẫn còn hiện hữu trong các khu rừng của Tuyển hầu quốc, chỉ chờ cái vẫy tay của người lái ngựa để lại ào ra bằng lửa và gươm. Thân vương Christiern xứ Meißen, rất bất mãn trước bước ngoặt có nguy cơ làm ô uế danh dự chúa công mình theo cách nhạy cảm nhất, lập tức đến chỗ ngài ở lâu đài; và hiểu rất rõ lợi ích của các hiệp sĩ là, nếu có thể, làm Kohlhaas sụp đổ trên nền những tội mới, ông xin ngài cho phép lập tức mở một cuộc thẩm vấn người lái ngựa. Người lái ngựa, không khỏi ngỡ ngàng, bị một tên sai nha dẫn đến phủ thống đốc, và hiện ra, bồng Heinrich và Leopold, hai đứa con trai nhỏ của ông, trên tay; vì Sternbald, người làm, hôm trước đã tới chỗ ông cùng năm đứa trẻ từ Mecklenburg, nơi chúng đã tá túc, và những ý nghĩ đủ loại, dài dòng quá không thể bày ra đây, khiến ông bế hai đứa bé trai lên và đem theo vào cuộc thẩm vấn, khi chúng, trong những dòng nước mắt trẻ thơ tuôn ra, xin ông điều đó lúc ông đi. Thân vương, sau khi hài lòng nhìn những đứa trẻ Kohlhaas đặt ngồi bên mình và hỏi chúng tuổi và tên một cách thân thiện, cho ông biết những điều Nagelschmidt, người làm cũ của ông, đang tự cho phép làm trong các thung lũng Erzgebirge; và trao cho ông cái gọi là các mệnh lệnh của hắn, bảo ông nêu ra, để chống lại chúng, bất cứ điều gì ông có thể nêu để tự biện minh. Người lái ngựa, dù thực ra đã hoảng sợ nặng nề trước những giấy tờ nhục nhã và phản trắc ấy, song trước một người ngay thẳng như thân vương, vẫn chẳng khó gì mà trình bày thỏa đáng sự vô căn cứ của những lời buộc tội đem ra chống ông. Không chỉ ông nhận xét rằng, trong tình thế hiện nay, để quyết định vụ kiện đang tiến triển rất tốt của mình, ông vốn chẳng cần sự giúp đỡ nào từ người thứ ba: mà qua vài giấy tờ ông mang theo và đưa thân vương xem, còn lộ ra một điều khó tin thuộc loại riêng, rằng lòng Nagelschmidt lại có thể ngả về chỗ giúp ông như thế, bởi ông đã định treo cổ gã này ở Lützen, ngay trước khi giải tán đám người, vì tội hiếp dâm và những trò đê tiện khác gây ra ở nơi thôn dã; thành thử chỉ có lệnh ân xá của Tuyển hầu, bằng việc hủy bỏ cả mối quan hệ, đã cứu hắn, và hôm sau cả hai chia tay nhau như kẻ thù sống chết. Kohlhaas, theo đề nghị được thân vương chấp nhận, ngồi xuống viết một bức thư gửi Nagelschmidt, trong đó ông tuyên bố lời hắn nói rằng mình nổi lên để duy trì lệnh ân xá bị phá trên hắn và đám người của hắn là một bịa đặt nhục nhã và ghê tởm; bảo hắn rằng khi tới Dresden ông không bị bắt, cũng không bị giao cho lính canh, và rằng vụ kiện của ông tiến triển đúng như ông mong; và, để cảnh cáo đám rác rưởi đã tụ quanh hắn, trao hắn cho toàn bộ sự trả thù của luật pháp vì những tội đốt phá giết người gây ra ở Erzgebirge sau khi lệnh ân xá được công bố. Kèm theo thư có vài đoạn trích của hồ sơ hình sự mà người lái ngựa đã cho lập về hắn tại lâu đài Lützen, về những điều ô nhục nói trên, để dân chúng được biết về gã vô lại này, vốn lúc ấy đã định cho giá treo cổ, và như đã nhắc, chỉ nhờ sắc lệnh Tuyển hầu ban ra mà thoát. Theo đó thân vương trấn an Kohlhaas về mối ngờ vực mà hoàn cảnh buộc ngài phải bày tỏ trong cuộc thẩm vấn này; bảo đảm với ông rằng chừng nào ông còn ở Dresden, lệnh ân xá ban cho ông sẽ chẳng bằng cách nào bị phá; lại bắt tay hai đứa bé, tặng chúng trái cây để trên bàn mình, chào Kohlhaas rồi cho ông về. Đại pháp quan, dù sao vẫn nhận ra hiểm họa treo trên đầu người lái ngựa, đã làm hết sức để kết thúc vụ việc của ông trước khi nó bị các biến cố mới làm rối rắm; nhưng đó đúng là điều các hiệp sĩ giỏi quốc sự mong muốn và nhắm tới, và thay vì, như trước kia, với sự mặc nhận ngầm về lỗi lầm, giới hạn sự chống cự của mình ở một bản án chỉ giảm nhẹ, giờ đây họ bắt đầu, bằng những ngoắt ngoéo xảo trá và biện lý, phủ nhận hoàn toàn chính cái lỗi ấy. Lúc thì họ vờ rằng lũ ngựa ô của Kohlhaas bị giữ lại ở Tronkenburg chỉ do hành vi tự ý của quản lâu đài và viên quản lý, những điều Junker không biết, hoặc chỉ biết không đầy đủ; lúc thì họ quả quyết rằng lũ vật ngay khi tới đó đã đau vì một cơn ho dữ dội và nguy hiểm, và vì thế viện đến những nhân chứng mà họ hứa sẽ đem tới; và khi bằng những lý lẽ ấy, sau những cuộc điều tra và biện luận dài dòng, họ bị đánh bật khỏi chiến trường, họ lại đưa ra cả một sắc lệnh của Tuyển hầu, trong đó, cách đây mười hai năm, vì một trận dịch gia súc, việc nhập ngựa từ Brandenburg vào Sachsen quả thật đã bị cấm: làm bằng chứng rõ như ban ngày không chỉ về quyền, mà thậm chí về nghĩa vụ của Junker phải giữ lại những con ngựa Kohlhaas đã đem qua biên giới.—Kohlhaas, người trong lúc ấy đã mua lại được trang trại của mình từ quan quản hạt tốt bụng ở Kohlhaasenbrück, với một khoản bồi thường nhỏ cho thiệt hại ông ta đã chịu, muốn, hình như vì việc dàn xếp thủ tục tại tòa cho vụ này, rời Dresden vài ngày để về quê nhà; một quyết định mà, như chúng tôi không nghi ngờ, ít do việc kể trên, dù nó quả thật cấp bách vì phải lo vụ lúa mùa đông, hơn là do ý định xem xét thế đứng của mình trong những hoàn cảnh kỳ lạ và đáng ngại này: có lẽ còn thêm những lý do loại khác cùng góp phần, mà chúng tôi xin để ai thấu hiểu lòng mình tự đoán lấy. Theo đó ông, để lại toán lính gác đã được gán cho mình, tìm đến Đại pháp quan, và cầm thư của quan quản hạt trong tay, thưa với ông: rằng ông định, nếu, như có vẻ thế, tòa không cần ông, thì rời thành phố và đi Brandenburg trong khoảng tám hay mười hai ngày, và ông hứa trong thời hạn đó sẽ trở lại. Đại pháp quan, nhìn xuống đất với vẻ mặt bất bình và ái ngại, đáp: ông phải thú nhận rằng chính lúc này sự có mặt của ông cần thiết hơn bao giờ hết, vì tòa, trước những phản biện xảo trá và quanh co của phe kia, cần lời khai và giải trình của ông trong muôn ngàn trường hợp không lường trước được; nhưng vì Kohlhaas chỉ ông đến viên luật sư, người nắm rõ vụ kiện, và với sự nài nỉ khiêm tốn mà vẫn khăng khăng xin, hứa chỉ đi tám ngày, nên sau một quãng im lặng Đại pháp quan, khi cho ông lui, ngắn gọn nói: “ông mong rằng người lái ngựa sẽ vì việc ấy xin giấy thông hành nơi thân vương Christiern xứ Meißen.”—Kohlhaas, vốn rất hiểu nét mặt của Đại pháp quan, càng vững quyết định, ngồi xuống ngay tại chỗ, và không nêu lý do nào, xin thân vương xứ Meißen, với tư cách người đứng đầu phủ thống đốc, giấy thông hành tám ngày đi Kohlhaasenbrück và trở lại. Ông nhận được, đáp lại lá thư này, một nghị quyết của phủ thống đốc do quan thống lĩnh lâu đài, nam tước Siegfried von Wenk, ký, nội dung: “đơn xin thông hành đi Kohlhaasenbrück của ông sẽ được trình lên điện hạ Tuyển hầu, khi nào có sự chuẩn y tối cao của ngài gửi đến thì giấy thông hành sẽ được chuyển cho ông.” Khi Kohlhaas hỏi luật sư vì sao nghị quyết của phủ thống đốc lại do nam tước Siegfried von Wenk ký, mà không phải thân vương Christiern xứ Meißen, người ông đã gửi đơn, ông nhận được câu đáp: rằng thân vương ba ngày trước đã đi về điền sản của mình, và việc của phủ thống đốc trong thời gian vắng mặt đã giao cho quan thống lĩnh lâu đài, nam tước Siegfried von Wenk, anh em họ của vị cùng tên đã nhắc ở trên.—Kohlhaas, tim đã bắt đầu đập bồn chồn trước mọi hoàn cảnh ấy, đợi suốt mấy ngày quyết định về lời thỉnh cầu của mình, mà người ta trình tận bản thân vị lãnh chúa với sự rườm rà đáng ngạc nhiên; nhưng một tuần trôi qua, rồi hơn thế nữa, mà không thấy quyết định ấy đến, cũng không thấy tòa án tuyên bản án, dù người ta đã nói chắc với ông; thành thử đến ngày thứ mười hai, quyết tâm làm rõ thái độ của chính quyền đối với mình, dù nó thế nào đi nữa, ông ngồi xuống, và lại xin phủ thống đốc, bằng một bản tâu khẩn thiết, giấy thông hành cần thiết. Nhưng ông sững sờ làm sao, khi vào buổi tối của ngày hôm sau, cũng trôi qua mà không có hồi đáp mong đợi, bước một bước trầm ngâm, suy xét về thế đứng của mình, và nhất là về lệnh ân xá tiến sĩ Luther đã xin cho ông, tới cửa sổ căn phòng sau nhà, ông không thấy, trong tòa nhà phụ nhỏ trên sân mà ông đã chỉ định cho họ ở, toán lính gác mà thân vương xứ Meißen đã đặt cho ông khi ông tới. Thomas, ông quản gia già, người ông gọi lại và hỏi: việc này nghĩa là gì? thở dài đáp: Thưa ông chủ! mọi chuyện không như đáng ra phải thế; bọn lính đánh thuê, hôm nay nhiều hơn thường lệ, khi đêm xuống đã bố trí quanh cả ngôi nhà; hai tên đứng, mang khiên và giáo, ở cửa trước trên đường; hai tên ở cửa sau trong vườn: và hai tên khác nằm trên bó rơm ở tiền sảnh, nói rằng sẽ ngủ tại đó. Kohlhaas, mặt biến sắc, quay lại và đáp: “rằng chẳng sao, miễn là họ ở đó; và rằng khi ra tới hành lang ông nên đặt đèn cho bọn lính, để họ nhìn thấy.” Sau khi, lấy cớ đổ một cái bình, ông mở cửa chớp phía trước và tự thấy rõ sự thật mà ông già đã báo — vì ngay lúc ấy toán lính gác còn đang thay phiên lặng lẽ, một biện pháp mà từ khi có sự sắp đặt này chưa ai từng nghĩ tới — thì ông đi nằm, quả thật chẳng buồn ngủ, và quyết định của ông cho ngày hôm sau đã định ngay. Bởi điều ông không chịu nổi nhất ở chính quyền mà mình phải đối đầu là cái vẻ ngoài công lý, trong khi trên thực tế nó phá lệnh ân xá nó đã hứa với ông; và nếu ông thật là tù nhân, như không còn nghi ngờ gì, thì ông cũng muốn buộc nó phải đưa ra lời tuyên bố dứt khoát và không úp mở rằng đúng là như thế. Vì vậy, vừa sáng ngày hôm sau, ông cho Sternbald, người làm của ông, thắng xe ngựa và đem ra trước nhà, như ông bảo là để đi tới chỗ viên quản lý ở Lockewitz, một người quen cũ, người mấy hôm trước đã gặp ông ở Dresden và mời ông cùng các con đến thăm một lần. Bọn lính đánh thuê, chụm đầu với nhau, để ý những xáo động do việc ấy gây ra trong nhà, cho một tên trong bọn lén vào thành, và chỉ vài phút sau một viên chức phủ thống đốc xuất hiện, dẫn đầu nhiều sai nha, và, như có việc ở đó, bước vào căn nhà đối diện. Kohlhaas, đang bận mặc quần áo cho hai cậu bé, cũng nhận ra những động tĩnh ấy, và cố ý để chiếc xe đứng trước nhà lâu hơn mức cần thiết, ngay khi thấy cảnh sát đã dàn xong, liền cùng các con, không để ý gì đến họ, ra trước nhà; và trong lúc đi ngang qua toán lính đánh thuê đứng ở cửa, bảo họ chẳng cần phải theo ông, ông bế các cậu bé lên xe, rồi hôn và dỗ dành hai bé gái đang khóc, theo sự sắp xếp của ông phải ở lại với con gái ông quản gia già. Ông vừa lên xe thì viên chức phủ thống đốc cùng đám sai nha theo hầu, từ căn nhà đối diện, tiến đến bên ông, và hỏi: ông muốn đi đâu? Khi Kohlhaas đáp: “rằng ông muốn đến nhà bạn ông, quan quản hạt ở Lockewitz, người mấy hôm trước đã mời ông cùng hai cậu con trai về nhà ở vùng quê”, viên chức phủ thống đốc đáp: nếu vậy thì ông phải đợi vài phút, vì vài lính đánh thuê cưỡi ngựa sẽ đi cùng ông theo lệnh thân vương xứ Meißen. Kohlhaas từ trên xe mỉm cười hỏi: “viên chức kia có tin rằng thân thể ông sẽ không an toàn trong nhà một người bạn đã ngỏ lời đãi ông một ngày ở bàn tiệc chăng?” Viên chức đáp bằng giọng vui vẻ dễ chịu: rằng hiểm nguy quả không lớn; và nói thêm: bọn lính cũng sẽ chẳng làm phiền ông chút nào. Kohlhaas nghiêm nghị đáp: “rằng thân vương xứ Meißen, khi ông tới Dresden, đã để ông tự quyết có dùng lính gác hay không”; và khi viên chức ngạc nhiên về điều đó, và với những lời lẽ cẩn trọng viện đến thông lệ trong suốt thời gian ông ở đây, người lái ngựa kể cho ông ta nghe sự việc đã gây ra việc đặt lính gác trong nhà mình. Viên chức quả quyết với ông rằng lệnh của quan thống lĩnh lâu đài, nam tước von Wenk, người lúc này đứng đầu cảnh sát, buộc ông ta phải bảo vệ ông không ngừng; và, nếu ông không bằng lòng cho đi kèm, thì hãy tự đến phủ thống đốc để sửa sai lầm hẳn đã có ở đó. Kohlhaas, với một cái nhìn đầy ý nghĩa ném cho viên chức, nói, quyết tâm uốn cong hay bẻ gãy sự việc: “rằng ông muốn làm vậy”; bước xuống xe với trái tim đập thình thịch, để ông quản gia bế các con vào hành lang, và trong lúc người làm đứng lại với chiếc xe trước nhà, cùng viên chức và toán lính gác đến phủ thống đốc. Tình cờ quan thống lĩnh lâu đài, nam tước Wenk, lúc ấy đang bận xem xét một toán người làm của Nagelschmidt bị bắt hôm trước ở vùng Leipzig, và đám đó đang bị các hiệp sĩ đang ở bên ông hỏi về nhiều điều người ta muốn nghe từ chúng, thì người lái ngựa cùng đoàn tùy tùng bước vào sảnh gặp ông. Nam tước, ngay khi thấy người lái ngựa, trong lúc các hiệp sĩ bỗng lặng đi và ngừng việc thẩm vấn đám người làm, bước tới chỗ ông và hỏi: ông muốn gì? và khi người lái ngựa kính cẩn trình bày ý định ăn trưa ở chỗ viên quản lý Lockewitz, và mong được để lại toán lính đánh thuê mà ông không cần, thì nam tước, mặt đổi sắc, như đang nuốt một lời khác vào, đáp: “ông ta nên ở yên trong nhà, và tạm hoãn bữa tiệc với quan quản hạt Lockewitz.”—Nói đoạn, ông quay sang viên chức, cắt đứt toàn bộ cuộc trò chuyện, và bảo viên chức: “rằng lệnh ông ta đã ban về người này vẫn giữ nguyên, và người này chỉ được rời thành phố khi có sáu lính đánh thuê cưỡi ngựa đi kèm.”—Kohlhaas hỏi: liệu ông có phải là tù nhân không, và liệu ông có nên tin rằng lệnh ân xá đã được hứa với ông long trọng trước mắt cả thế gian nay đã bị phá không? nam tước liền, đột ngột đỏ như lửa cả mặt, quay sang ông, bước sát tới, nhìn thẳng vào mắt ông, và đáp: phải! phải! phải!—rồi quay lưng, bỏ ông đứng đó, trở lại chỗ đám người làm của Nagelschmidt. Sau đó Kohlhaas rời sảnh, và dù nhận ra rằng bằng những bước ông đã làm, ông đã khiến phương cách cứu mình duy nhất còn lại, tức bỏ trốn, trở nên khó khăn nhiều, ông vẫn khen cách làm của mình, vì giờ đây về phần mình, ông cũng thấy được giải khỏi nghĩa vụ phải tuân các điều khoản của lệnh ân xá. Về đến nhà, ông cho tháo ngựa ra, và cùng viên chức phủ thống đốc, rất buồn bã và chấn động, vào phòng; và trong lúc người này, bằng một giọng khiến người lái ngựa buồn nôn, quả quyết rằng mọi chuyện hẳn chỉ do một sự hiểu lầm sẽ chóng được giải, thì bọn sai nha, theo hiệu của viên chức, cài then mọi lối ra của căn nhà dẫn ra sân; viên chức còn quả quyết với ông rằng cửa chính phía trước vẫn như trước, mở cho ông dùng tùy ý.

Inzwischen war der Nagelschmidt in den Wäldern des Erzgebirgs, durch Häscher und Landsknechte von allen Seiten so gedrängt worden, daß er bei dem gänzlichen Mangel an Hülfsmitteln, eine Rolle der Art, wie er sie übernommen, durchzuführen, auf den Gedanken verfiel, den Kohlhaas in der Tat ins Interesse zu ziehen; und da er von der Lage seines Rechtsstreits in Dresden durch einen Reisenden, der die Straße zog, mit ziemlicher Genauigkeit unterrichtet war: so glaubte er, der offenbaren Feindschaft, die unter ihnen bestand, zum Trotz, den Roßhändler bewegen zu können, eine neue Verbindung mit ihm einzugehen. Demnach schickte er einen Knecht, mit einem, in kaum leserlichem Deutsch abgefaßten Schreiben an ihn ab, des Inhalts: "Wenn er nach dem Altenburgischen kommen, und die Anführung des Haufens, der sich daselbst, aus Resten des aufgelösten zusammengefunden, wieder übernehmen wolle, so sei er erbötig, ihm zur Flucht aus seiner Haft in Dresden mit Pferden, Leuten und Geld an die Hand zu gehen; wobei er ihm versprach, künftig gehorsamer und überhaupt ordentlicher und besser zu sein, als vorher, und sich zum Beweis seiner Treue und Anhänglichkeit anheischig machte, selbst in die Gegend von Dresden zu kommen, um seine Befreiung aus seinem Kerker zu bewirken." Nun hatte der, mit diesem Brief beauftragte Kerl das Unglück, in einem Dorf dicht vor Dresden, in Krämpfen häßlicher Art, denen er von Jugend auf unterworfen war, niederzusinken; bei welcher Gelegenheit der Brief, den er im Brustlatz trug, von Leuten, die ihm zu Hülfe kamen, gefunden, er selbst aber, sobald er sich erholt, arretiert, und durch eine Wache unter Begleitung vielen Volks, auf das Gubernium transportiert ward. Sobald der Schloßhauptmann von Wenk diesen Brief gelesen hatte, verfügte er sich unverzüglich zum Kurfürsten aufs Schloß, wo er die Herren Kunz und Hinz, welcher ersterer von seinen Wunden wieder hergestellt war, und den Präsidenten der Staatskanzelei, Grafen Kallheim, gegenwärtig fand. Die Herren waren der Meinung, daß der Kohlhaas ohne weiteres arretiert, und ihm, auf den Grund geheimer Einverständnisse mit dem Nagelschmidt, der Prozeß gemacht werden müsse; indem sie bewiesen, daß ein solcher Brief nicht, ohne daß frühere auch von Seiten des Roßhändlers vorangegangen, und ohne daß überhaupt eine frevelhafte und verbrecherische Verbindung, zu Schmiedung neuer Greuel, unter ihnen statt finden sollte, geschrieben sein könne. Der Kurfürst weigerte sich standhaft, auf den Grund bloß dieses Briefes, dem Kohlhaas das freie Geleit, das er ihm angelobt, zu brechen; er war vielmehr der Meinung, daß eine Art von Wahrscheinlichkeit aus dem Briefe des Nagelschmidt hervorgehe, daß keine frühere Verbindung zwischen ihnen statt gefunden habe; und alles, wozu er sich, um hierüber aufs Reine zu kommen, auf den Vorschlag des Präsidenten, obschon nach großer Zögerung entschloß, war, den Brief durch den von dem Nagelschmidt abgeschickten Knecht, gleichsam als ob derselbe nach wie vor frei sei, an ihn abgeben zu lassen, und zu prüfen, ob er ihn beantworten würde. Dem gemäß ward der Knecht, den man in ein Gefängnis gesteckt hatte, am andern Morgen auf das Gubernium geführt, wo der Schloßhauptmann ihm den Brief wieder zustellte, und ihn unter dem Versprechen, daß er frei sein, und die Strafe die er verwirkt, ihm erlassen sein solle, aufforderte, das Schreiben, als sei nichts vorgefallen, dem Roßhändler zu übergeben; zu welcher List schlechter Art sich dieser Kerl auch ohne weiteres gebrauchen ließ, und auf scheinbar geheimnisvolle Weise, unter dem Vorwand, daß er Krebse zu verkaufen habe, womit ihn der Gubernial-Offiziant, auf dem Markte, versorgt hatte, zu Kohlhaas ins Zimmer trat. Kohlhaas, der den Brief, während die Kinder mit den Krebsen spielten, las, würde den Gauner gewiß unter andern Umständen beim Kragen genommen, und den Landsknechten, die vor seiner Tür standen, überliefert haben; doch da bei der Stimmung der Gemüter auch selbst dieser Schritt noch einer gleichgültigen Auslegung fähig war, und er sich vollkommen überzeugt hatte, daß nichts auf der Welt ihn aus dem Handel, in dem er verwickelt war, retten konnte: so sah er dem Kerl, mit einem traurigen Blick, in sein ihm wohlbekanntes Gesicht, fragte ihn, wo er wohnte, und beschied ihn, in einigen Stunden, wieder zu sich, wo er ihm, in Bezug auf seinen Herrn, seinen Beschluß eröffnen wolle. Er hieß dem Sternbald, der zufällig in die Tür trat, dem Mann, der im Zimmer war, etliche Krebse abkaufen; und nachdem dies Geschäft abgemacht war, und beide sich ohne einander zu kennen, entfernt hatten, setzte er sich nieder und schrieb einen Brief folgenden Inhalts an den Nagelschmidt: "Zuvörderst daß er seinen Vorschlag, die Oberanführung seines Haufens im Altenburgischen betreffend, annähme; daß er dem gemäß, zur Befreiung aus der vorläufigen Haft, in welcher er mit seinen fünf Kindern gehalten werde, ihm einen Wagen mit zwei Pferden nach der Neustadt bei Dresden schicken solle; daß er auch, rascheren Fortkommens wegen, noch eines Gespannes von zwei Pferden auf der Straße nach Wittenberg bedürfe, auf welchem Umweg er allein, aus Gründen, die anzugeben zu weitläufig wären, zu ihm kommen könne; daß er die Landsknechte, die ihn bewachten, zwar durch Bestechung gewinnen zu können glaube, für den Fall aber daß Gewalt nötig sei, ein paar beherzte, gescheute und wohlbewaffnete Knechte, in der Neustadt bei Dresden gegenwärtig wissen wolle; daß er ihm zur Bestreitung der mit allen diesen Anstalten verbundenen Kosten, eine Rolle von zwanzig Goldkronen durch den Knecht zuschicke, über deren Verwendung er sich, nach abgemachter Sache, mit ihm berechnen wolle; daß er sich übrigens, weil sie unnötig sei, seine eigne Anwesenheit bei seiner Befreiung in Dresden verbitte, ja ihm vielmehr den bestimmten Befehl erteile, zur einstweiligen Anführung der Bande, die nicht ohne Oberhaupt sein könne, im Altenburgischen zurückzubleiben."—Diesen Brief, als der Knecht gegen Abend kam, überlieferte er ihm; beschenkte ihn selbst reichlich, und schärfte ihm ein, denselben wohl in acht zu nehmen. —Seine Absicht war mit seinen fünf Kindern nach Hamburg zu gehen, und sich von dort nach der Levante oder nach Ostindien, oder so weit der Himmel über andere Menschen, als die er kannte, blau war, einzuschiffen: denn die Dickfütterung der Rappen hatte seine, von Gram sehr gebeugte Seele auch unabhängig von dem Widerwillen, mit dem Nagelschmidt deshalb gemeinschaftliche Sache zu machen, aufgegeben. —Kaum hatte der Kerl diese Antwort dem Schloßhauptmann überbracht, als der Großkanzler abgesetzt, der Präsident, Graf Kallheim, an dessen Stelle, zum Chef des Tribunals ernannt, und Kohlhaas, durch einen Kabinettsbefehl des Kurfürsten arretiert, und schwer mit Ketten beladen in die Stadttürme gebracht ward. Man machte ihm auf den Grund dieses Briefes, der an alle Ecken der Stadt angeschlagen ward, den Prozeß; und da er vor den Schranken des Tribunals auf die Frage, ob er die Handschrift anerkenne, dem Rat, der sie ihm vorhielt, antwortete: "ja!" zur Antwort aber auf die Frage, ob er zu seiner Verteidigung etwas vorzubringen wisse, indem er den Blick zur Erde schlug, erwiderte, "nein!" so ward er verurteilt, mit glühenden Zangen von Schinderknechten gekniffen, gevierteilt, und sein Körper, zwischen Rad und Galgen, verbrannt zu werden.

Trong lúc ấy, Nagelschmidt, giữa những khu rừng của dãy Erzgebirge, bị lính sục bắt và lính đánh thuê dồn ép từ mọi phía đến mức, vì hoàn toàn thiếu phương tiện để đóng cho trọn một vai như vai hắn đã nhận, hắn nảy ra ý định thực sự lôi Kohlhaas vào cuộc; và vì hắn được một người khách đi đường cho biết khá chính xác tình trạng vụ kiện của ông ở Dresden, hắn tin rằng, bất chấp mối thù công khai giữa hai người, hắn có thể thuyết phục người lái ngựa kết một liên minh mới với hắn. Bởi vậy hắn sai một tên đầy tớ mang đến cho ông một bức thư viết bằng thứ tiếng Đức hầu như không đọc nổi, nội dung: “Nếu ông đến vùng Altenburg và nhận lại quyền chỉ huy đám người đã tụ họp lại ở đó từ tàn quân bị giải tán, thì hắn sẵn lòng giúp ông trốn khỏi nơi giam giữ ở Dresden bằng ngựa, người và tiền; hắn còn hứa từ nay sẽ vâng lời hơn, và nói chung là tề chỉnh hơn, tốt hơn trước kia, và để làm bằng chứng cho lòng trung thành và sự gắn bó, hắn nguyện tự mình đến vùng Dresden để lo việc giải thoát ông khỏi ngục.” Số là tên bị giao thư ấy gặp phải rủi ro: tại một ngôi làng sát Dresden, hắn ngã quỵ vì những cơn co giật ghê người mà từ nhỏ hắn đã mắc; nhân dịp ấy, những người chạy đến giúp tìm thấy bức thư hắn giấu trong yếm áo, còn bản thân hắn, vừa hoàn hồn đã bị bắt, và bị một toán lính canh áp giải, giữa đám đông dân chúng theo sau, đến phủ thống đốc. Vừa đọc xong bức thư, quan thống lĩnh lâu đài von Wenk lập tức tới lâu đài yết kiến Tuyển hầu, nơi ông thấy có mặt hai ông Kunz và Hinz — người trước đã khỏi vết thương — cùng chủ tịch Phủ Đại pháp quan, bá tước Kallheim. Các vị cho rằng phải bắt Kohlhaas ngay không chần chừ, và đem ông ra xét xử vì tội thông đồng bí mật với Nagelschmidt; họ lập luận rằng một bức thư như thế không thể được viết ra nếu trước đó không có những bức khác, cả từ phía người lái ngựa, và nếu giữa hai bên nói chung không có một mối liên kết tội lỗi, vô đạo, để rèn thêm những điều ghê tởm mới. Tuyển hầu kiên quyết từ chối, chỉ vì mỗi bức thư này, mà bội lời bảo đảm đi lại tự do ngài đã hứa với Kohlhaas; trái lại, ngài cho rằng từ bức thư của Nagelschmidt toát ra một vẻ có lý nào đó là giữa họ trước đây chưa từng có mối liên hệ; và tất cả những gì ngài, theo đề nghị của vị chủ tịch, tuy sau rất nhiều do dự, quyết định làm để làm sáng tỏ việc này, là cho tên đầy tớ do Nagelschmidt phái đi trao bức thư cho ông, như thể ông vẫn tự do như trước, và xem ông có hồi âm không. Theo đó, tên đầy tớ, vốn đã bị tống vào một nhà giam, sáng hôm sau được dẫn đến phủ thống đốc, nơi quan thống lĩnh lâu đài trả lại bức thư cho hắn và, với lời hứa rằng hắn sẽ được tự do và hình phạt hắn đã chuốc lấy sẽ được tha, bảo hắn đem trao thư cho người lái ngựa như thể chưa có chuyện gì xảy ra; tên này cũng chẳng cần nài ép đã để người ta dùng cho cái mưu hèn ấy, và theo một cách bề ngoài đầy bí hiểm, dưới cớ có tôm càng đem bán — thứ mà viên thư lại phủ thống đốc đã mua cho hắn ngoài chợ —, bước vào phòng Kohlhaas. Kohlhaas, đọc bức thư trong lúc bọn trẻ nghịch đùa với mấy con tôm, trong hoàn cảnh khác chắc chắn đã túm cổ tên lừa đảo mà giao cho đám lính đánh thuê đứng trước cửa; nhưng vì với tâm trạng dân chúng lúc ấy, ngay cả bước đi này cũng còn chịu được một cách diễn giải dửng dưng, và vì ông đã hoàn toàn tin chắc rằng không gì trên đời cứu nổi ông ra khỏi vụ việc mà ông đã vướng vào: nên ông nhìn tên kia, bằng ánh mắt buồn bã, vào gương mặt mà ông biết rõ, hỏi hắn trọ ở đâu, và hẹn hắn mấy giờ nữa quay lại, khi ấy ông sẽ cho hắn biết quyết định của mình đối với chủ hắn. Ông bảo Sternbald, tình cờ bước vào cửa, mua của người đàn ông trong phòng vài con tôm; và khi việc buôn bán ấy xong, hai người đã bỏ đi mà không biết nhau, ông ngồi xuống viết cho Nagelschmidt một bức thư có nội dung như sau: “Trước hết, rằng ông nhận đề nghị của hắn về việc nắm quyền chỉ huy tối cao đám người của hắn ở vùng Altenburg; rằng do đó, để được giải thoát khỏi nơi giam tạm, nơi ông cùng năm đứa con đang bị giữ, hắn phải gửi cho ông một cỗ xe hai ngựa đến Neustadt gần Dresden; rằng, để đi cho nhanh hơn, ông còn cần thêm một cỗ xe hai ngựa nữa trên đường đi Wittenberg, đường vòng mà chỉ nhờ nó ông mới có thể đến được chỗ hắn, vì những lẽ dài dòng quá không thể nêu ra; rằng ông tin có thể mua chuộc đám lính đánh thuê canh giữ ông, nhưng phòng khi cần dùng bạo lực, thì ông muốn có vài tên đầy tớ gan dạ, khôn ngoan và vũ trang đầy đủ có mặt ở Neustadt gần Dresden; rằng để trang trải những chi phí gắn với mọi sắp đặt ấy, ông gửi hắn, qua tên đầy tớ, một cuộn hai mươi đồng crown vàng, việc dùng số tiền ấy ông sẽ tính sổ với hắn sau khi xong việc; rằng ngoài ra, vì không cần thiết, ông không muốn hắn có mặt ở Dresden lúc giải thoát ông, mà trái lại còn ra lệnh dứt khoát cho hắn ở lại vùng Altenburg để tạm thời chỉ huy băng đảng, vốn không thể thiếu một người đứng đầu.”—Bức thư này, khi tên đầy tớ đến vào buổi chiều, ông trao cho hắn; ông còn thưởng hắn hậu hĩ, và dặn hắn phải giữ cho cẩn thận. —Ý định của ông là cùng năm đứa con đi Hamburg, và từ đó xuống tàu đi Levante hay Ấn Độ, hoặc xa đến chừng nào bầu trời còn xanh trên đầu những người khác với những người ông quen biết: bởi việc đàn ngựa ô bị vỗ béo đã khiến tâm hồn ông, vốn đã còng xuống vì sầu muộn, buông xuôi, chưa cần kể đến nỗi ghê tởm của ông trước việc vì thế mà chung sự nghiệp với Nagelschmidt. —Tên kia vừa mang hồi âm này đến cho quan thống lĩnh lâu đài thì vị Đại pháp quan bị cách chức, còn chủ tịch, bá tước Kallheim, được bổ nhiệm vào chỗ ông ta làm người đứng đầu tòa án, còn Kohlhaas, theo mật lệnh của Tuyển hầu, bị bắt, bị xích nặng nề và đưa vào các tháp thành. Người ta khởi tố ông dựa trên bức thư này, vốn được dán ở mọi ngõ ngách trong thành phố; và khi, trước vành móng ngựa của tòa án, được hỏi có nhận nét chữ này không, ông đáp vị cố vấn đang đưa nó ra trước mặt ông: “Có!”, còn khi được hỏi có gì để biện hộ không, ông cúi mắt xuống đất mà đáp “Không!”, thì ông bị kết án: bị bọn phụ việc của đao phủ dùng kìm nung đỏ kẹp, bị phanh thây, và thi thể bị thiêu giữa bánh xe và giá treo cổ.

So standen die Sachen für den armen Kohlhaas in Dresden, als der Kurfürst von Brandenburg zu seiner Rettung aus den Händen der Übermacht und Willkür auftrat, und ihn, in einer bei der kurfürstlichen Staatskanzlei daselbst eingereichten Note, als brandenburgischen Untertan reklamierte. Denn der wackere Stadthauptmann, Herr Heinrich von Geusau, hatte ihn, auf einem Spaziergange an den Ufern der Spree, von der Geschichte dieses sonderbaren und nicht verwerflichen Mannes unterrichtet, bei welcher Gelegenheit er von den Fragen des erstaunten Herrn gedrängt, nicht umhin konnte, der Schuld zu erwähnen, die durch die Unziemlichkeiten seines Erzkanzlers, des Grafen Siegfried von Kallheim, seine eigene Person drückte: worüber der Kurfürst schwer entrüstet, den Erzkanzler, nachdem er ihn zur Rede gestellt und befunden, daß die Verwandtschaft desselben mit dem Hause derer von Tronka an allem schuld sei, ohne weiteres, mit mehreren Zeichen seiner Ungnade entsetzte, und den Herrn Heinrich von Geusau zum Erzkanzler ernannte.

Sự tình của Kohlhaas tội nghiệp ở Dresden đang như thế, thì Tuyển hầu xứ Brandenburg ra mặt để cứu ông khỏi tay sức mạnh áp đảo và sự độc đoán, và trong một công hàm nộp tại Phủ Đại pháp quan của Tuyển hầu xứ Sachsen ở đó, đòi ông về với tư cách thần dân Brandenburg. Bởi quan thành thủ đáng kính, ông Heinrich von Geusau, trong một cuộc dạo bước bên bờ sông Spree, đã kể cho ngài nghe lai lịch của con người kỳ lạ và không đáng khinh ấy; nhân dịp đó, bị những câu hỏi dồn dập của vị chúa kinh ngạc, ông không thể không nhắc đến phần lỗi đè lên chính con người ngài vì những điều bất xứng của vị Đại pháp quan của ngài, bá tước Siegfried von Kallheim: trước việc ấy Tuyển hầu vô cùng phẫn nộ, sau khi chất vấn Đại pháp quan và thấy rằng mối thân thuộc của ông ta với nhà Tronka là nguyên cớ của mọi sự, liền không chần chừ cách chức ông ta, kèm nhiều dấu hiệu thất sủng, và bổ nhiệm ông Heinrich von Geusau làm Đại pháp quan.

Es traf sich aber, daß die Krone Polen grade damals, indem sie mit dem Hause Sachsen, um welchen Gegenstandes willen wissen wir nicht, im Streit lag, den Kurfürsten von Brandenburg, in wiederholten und dringenden Vorstellungen anging, sich mit ihr in gemeinschaftlicher Sache gegen das Haus Sachsen zu verbinden; dergestalt, daß der Erzkanzler, Herr Geusau, der in solchen Dingen nicht ungeschickt war, wohl hoffen durfte, den Wunsch seines Herrn, dem Kohlhaas, es koste was es wolle, Gerechtigkeit zu verschaffen, zu erfüllen, ohne die Ruhe des Ganzen auf eine mißlichere Art, als die Rücksicht auf einen einzelnen erlaubt, aufs Spiel zu setzen. Demnach forderte der Erzkanzler nicht nur wegen gänzlich willkürlichen, Gott und Menschen mißgefälligen Verfahrens, die unbedingte und ungesäumte Auslieferung des Kohlhaas, um denselben, falls ihn eine Schuld drücke, nach brandenburgischen Gesetzen, auf Klageartikel, die der Dresdner Hof deshalb durch einen Anwalt in Berlin anhängig machen könne, zu richten; sondern er begehrte sogar selbst Pässe für einen Anwalt, den der Kurfürst nach Dresden zu schicken willens sei, um dem Kohlhaas, wegen der ihm auf sächsischem Grund und Boden abgenommenen Rappen und anderer himmelschreienden Mißhandlungen und Gewalttaten halber, gegen den Junker Wenzel von Tronka, Recht zu verschaffen. Der Kämmerer, Herr Kunz, der bei der Veränderung der Staatsämter in Sachsen zum Präsidenten der Staatskanzlei ernannt worden war, und der aus mancherlei Gründen den Berliner Hof, in der Bedrängnis in der er sich befand, nicht verletzen wollte, antwortete im Namen seines über die eingegangene Note sehr niedergeschlagenen Herrn: "daß man sich über die Unfreundschaftlichkeit und Unbilligkeit wundere, mit welcher man dem Hofe zu Dresden das Recht abspreche, den Kohlhaas wegen Verbrechen, die er im Lande begangen, den Gesetzen gemäß zu richten, da doch weltbekannt sei, daß derselbe ein beträchtliches Grundstück in der Hauptstadt besitze, und sich selbst in der Qualität als sächsischen Bürger gar nicht verleugne." Doch da die Krone Polen bereits zur Ausfechtung ihrer Ansprüche einen Heerhaufen von fünftausend Mann an der Grenze von Sachsen zusammenzog, und der Erzkanzler, Herr Heinrich von Geusau, erklärte: "daß Kohlhaasenbrück, der Ort, nach welchem der Roßhändler heiße, im Brandenburgischen liege, und daß man die Vollstreckung des über ihn ausgesprochenen Todesurteils für eine Verletzung des Völkerrechts halten würde": so rief der Kurfürst, auf den Rat des Kämmerers, Herrn Kunz selbst, der sich aus diesem Handel zurückzuziehen wünschte, den Prinzen Christiern von Meißen von seinen Gütern herbei, und entschloß sich, auf wenige Worte dieses verständigen Herrn, den Kohlhaas, der Forderung gemäß, an den Berliner Hof auszuliefern. Der Prinz, der obschon mit den Unziemlichkeiten die vorgefallen waren, wenig zufrieden, die Leitung der Kohlhaasischen Sache auf den Wunsch seines bedrängten Herrn, übernehmen mußte, fragte ihn, auf welchen Grund er nunmehr den Roßhändler bei dem Kammergericht zu Berlin verklagt wissen wolle; und da man sich auf den leidigen Brief desselben an den Nagelschmidt, wegen der zweideutigen und unklaren Umstände, unter welchen er geschrieben war, nicht berufen konnte, der früheren Plünderungen und Einäscherungen aber, wegen des Plakats, worin sie ihm vergeben worden waren, nicht erwähnen durfte: so beschloß der Kurfürst, der Majestät des Kaisers zu Wien einen Bericht über den bewaffneten Einfall des Kohlhaas in Sachsen vorzulegen, sich über den Bruch des von ihm eingesetzten öffentlichen Landfriedens zu beschweren, und sie, die allerdings durch keine Amnestie gebunden war, anzuliegen, den Kohlhaas bei dem Hofgericht zu Berlin deshalb durch einen Reichsankläger zur Rechenschaft zu ziehen. Acht Tage darauf ward der Roßkamm durch den Ritter Friedrich von Malzahn, den der Kurfürst von Brandenburg mit sechs Reutern nach Dresden geschickt hatte, geschlossen wie er war, auf einen Wagen geladen, und mit seinen fünf Kindern, die man auf seine Bitte aus Findel- und Waisenhäusern wieder zusammengesucht hatte, nach Berlin transportiert. Es traf sich daß der Kurfürst von Sachsen auf die Einladung des Landdrosts, Grafen Aloysius von Kallheim, der damals an der Grenze von Sachsen beträchtliche Besitzungen hatte, in Gesellschaft des Kämmerers, Herrn Kunz, und seiner Gemahlin, der Dame Heloise, Tochter des Landdrosts und Schwester des Präsidenten, andrer glänzenden Herren und Damen, Jagdjunker und Hofherren, die dabei waren, nicht zu erwähnen, zu einem großen Hirschjagen, das man, um ihn zu erheitern, angestellt hatte, nach Dahme gereist war; dergestalt, daß unter dem Dach bewimpelter Zelte, die quer über die Straße auf einem Hügel erbaut waren, die ganze Gesellschaft vom Staub der Jagd noch bedeckt unter dem Schall einer heitern vom Stamm einer Eiche herschallenden Musik, von Pagen bedient und Edelknaben, an der Tafel saß, als der Roßhändler langsam mit seiner Reuterbedeckung die Straße von Dresden daher gezogen kam. Denn die Erkrankung eines der kleinen, zarten Kinder des Kohlhaas, hatte den Ritter von Malzahn, der ihn begleitete, genötigt, drei Tage lang in Herzberg zurückzubleiben; von welcher Maßregel er, dem Fürsten dem er diente deshalb allein verantwortlich, nicht nötig befunden hatte, der Regierung zu Dresden weitere Kenntnis zu geben. Der Kurfürst, der mit halboffener Brust, den Federhut, nach Art der Jäger, mit Tannenzweigen geschmückt, neben der Dame Heloise saß, die, in Zeiten früherer Jugend, seine erste Liebe gewesen war, sagte von der Anmut des Festes, das ihn umgaukelte, heiter gestimmt: "Lasset uns hingehen, und dem Unglücklichen, wer es auch sei, diesen Becher mit Wein reichen!" Die Dame Heloise, mit einem herzlichen Blick auf ihn, stand sogleich auf, und füllte, die ganze Tafel plündernd, ein silbernes Geschirr, das ihr ein Page reichte, mit Früchten, Kuchen und Brot an; und schon hatte, mit Erquickungen jeglicher Art, die ganze Gesellschaft wimmelnd das Zelt verlassen, als der Landdrost ihnen mit einem verlegenen Gesicht entgegen kam, und sie bat zurückzubleiben. Auf die betretene Frage des Kurfürsten was vorgefallen wäre, daß er so bestürzt sei? antwortete der Landdrost stotternd gegen den Kämmerer gewandt, daß der Kohlhaas im Wagen sei; auf welche jedermann unbegreifliche Nachricht, indem weltbekannt war, daß derselbe bereits vor sechs Tagen abgereist war, der Kämmerer, Herr Kunz, seinen Becher mit Wein nahm, und ihn, mit einer Rückwendung gegen das Zelt, in den Sand schüttete. Der Kurfürst setzte, über und über rot, den seinigen auf einen Teller, den ihm ein Edelknabe auf den Wink des Kämmerers zu diesem Zweck vorhielt; und während der Ritter Friedrich von Malzahn, unter ehrfurchtsvoller Begrüßung der Gesellschaft, die er nicht kannte, langsam durch die Zeltleinen, die über die Straße liefen, nach Dahme weiter zog, begaben sich die Herrschaften, auf die Einladung des Landdrosts, ohne weiter davon Notiz zu nehmen, ins Zelt zurück. Der Landdrost, sobald sich der Kurfürst niedergelassen hatte, schickte unter der Hand nach Dahme, um bei dem Magistrat daselbst die unmittelbare Weiterschaffung des Roßhändlers bewirken zu lassen; doch da der Ritter, wegen bereits zu weit vorgerückter Tageszeit, bestimmt in dem Ort übernachten zu wollen erklärte, so mußte man sich begnügen, ihn in einer dem Magistrat zugehörigen Meierei, die, in Gebüschen versteckt, auf der Seite lag, geräuschlos unterzubringen.

Nhưng tình cờ lúc ấy vương triều Ba Lan, đang tranh chấp với nhà Sachsen — vì đối tượng nào thì chúng tôi không biết —, nhiều lần khẩn thiết thỉnh cầu Tuyển hầu xứ Brandenburg liên kết với mình trong một sự nghiệp chung chống nhà Sachsen; đến nỗi vị Đại pháp quan, ông Geusau, vốn không vụng về trong những chuyện như vậy, có thể hy vọng thực hiện được ý muốn của chúa mình — đem lại công lý cho Kohlhaas, bất kể giá nào —, mà không đem sự yên ổn của toàn thể ra đánh cược theo cách bấp bênh hơn mức mà sự cân nhắc dành cho một cá nhân cho phép. Bởi vậy Đại pháp quan không chỉ đòi trao trả Kohlhaas vô điều kiện và không chậm trễ, vì lối hành xử hoàn toàn độc đoán, đáng ghê tởm trước Thượng đế và loài người, để nếu ông mang tội thì đem xét xử theo luật Brandenburg, dựa trên những điều khoản tố cáo mà triều Dresden có thể nhờ một luật sư đệ trình ở Berlin; mà ông còn xin cả giấy thông hành cho một luật sư mà Tuyển hầu định gửi tới Dresden, để đòi lại công lý cho Kohlhaas chống Junker Wenzel von Tronka, về số ngựa ô bị cướp trên đất Sachsen và những sự ngược đãi, bạo hành kêu thấu trời xanh khác. Thị thần Kunz, người đã được bổ nhiệm làm chủ tịch Phủ Đại pháp quan khi các chức vụ quốc gia ở Sachsen thay đổi, và vì nhiều lẽ không muốn làm mất lòng triều Berlin trong cảnh bức bách của mình, đã trả lời, nhân danh vị chúa của ông đang rất chán nản vì công hàm nhận được: “rằng người ta lấy làm lạ về sự thiếu thân thiện và bất công khi phủ nhận quyền của triều Dresden xét xử Kohlhaas theo luật pháp vì những tội ác ông đã gây ra trong xứ, trong khi thiên hạ đều biết rằng ông sở hữu một bất động sản đáng kể ở kinh đô, và chính ông cũng chẳng hề chối bỏ tư cách công dân Sachsen.” Nhưng vì vương triều Ba Lan đã tập hợp ở biên giới Sachsen một đạo quân năm nghìn người để theo đuổi các yêu sách của mình, và Đại pháp quan, ông Heinrich von Geusau, tuyên bố: “rằng Kohlhaasenbrück, nơi người lái ngựa lấy tên, nằm trong lãnh thổ Brandenburg, và rằng việc thi hành bản án tử hình đã tuyên đối với ông sẽ bị coi là một sự xâm phạm luật quốc tế”: nên Tuyển hầu, theo lời khuyên của chính thị thần Kunz, người muốn rút khỏi vụ này, cho gọi thân vương Christiern von Meißen từ các điền sản của ngài về, và sau vài lời của vị sáng suốt ấy, quyết định giao Kohlhaas cho triều Berlin theo yêu cầu. Thân vương, dẫu rất không hài lòng với những điều bất xứng đã xảy ra, vẫn phải, theo ý muốn của vị chúa đang lâm cảnh bức bách, đảm nhận việc điều hành vụ Kohlhaas; ông hỏi ngài rằng giờ đây ngài muốn thấy người lái ngựa bị kiện trước tòa án nội viện ở Berlin trên căn cứ nào; và vì không thể viện đến bức thư đáng nguyền rủa của ông gửi Nagelschmidt, do những hoàn cảnh mập mờ và không rõ ràng khi nó được viết, còn những vụ cướp phá và thiêu hủy trước kia thì, vì tờ cáo thị đã tha thứ chúng cho ông, không được phép nhắc đến: nên Tuyển hầu quyết định đệ trình lên bệ hạ hoàng đế ở Wien một bản tường trình về cuộc xâm nhập có vũ trang của Kohlhaas vào Sachsen, than phiền về việc phá vỡ nền trị an công cộng của đế quốc do bệ hạ thiết lập, và khẩn cầu bệ hạ — người dĩ nhiên không bị ràng buộc bởi một sắc lệnh ân xá nào — truy cứu Kohlhaas về việc ấy tại tòa án triều đình ở Berlin, qua một công tố viên của đế quốc. Tám ngày sau, người lái ngựa bị hiệp sĩ Friedrich von Malzahn, người mà Tuyển hầu xứ Brandenburg đã phái cùng sáu kỵ binh tới Dresden, chất lên một cỗ xe, vẫn bị xiềng như thế, và cùng năm đứa con — mà theo lời ông xin, người ta đã gom lại từ các nhà nuôi trẻ bỏ rơi và cô nhi viện —, bị chuyển tới Berlin. Tình cờ là Tuyển hầu xứ Sachsen, nhận lời mời của quan Landdrost, bá tước Aloysius von Kallheim, người lúc ấy có những điền sản đáng kể ở biên giới Sachsen, cùng thị thần Kunz và phu nhân của ông, bà Heloise, con gái quan Landdrost và em gái vị chủ tịch — chưa kể các vị quyền quý lộng lẫy, nam nữ khác, các Junker coi săn và quan triều đình có mặt —, đã đi đến Dahme dự một cuộc săn hươu lớn được bày ra để giải khuây cho ngài; đến nỗi dưới mái những chiếc lều cờ xí bay phấp phới, dựng ngang đường trên một ngọn đồi, cả đoàn, vẫn còn phủ đầy bụi cuộc săn, giữa tiếng nhạc vui tươi vang xuống từ thân một cây sồi, được đồng tử và tiểu đồng quý tộc hầu hạ, đang ngồi bên bàn tiệc, thì người lái ngựa chậm rãi cùng đội kỵ binh áp tải từ Dresden đi tới trên con đường. Bởi vì chuyện một trong những đứa con nhỏ, mỏng manh của Kohlhaas đổ bệnh đã buộc hiệp sĩ Malzahn, người đi cùng ông, phải lưu lại Herzberg ba ngày; biện pháp ấy ông chỉ chịu trách nhiệm trước vị chúa mà ông phụng sự, nên không thấy cần báo thêm cho chính quyền Dresden. Tuyển hầu, ngực áo mở nửa chừng, chiếc mũ lông chim cài cành thông theo lối thợ săn, ngồi cạnh phu nhân Heloise — người từ thuở thanh xuân đã là mối tình đầu của ngài —, lòng vui vì vẻ duyên dáng của buổi hội đang chao lượn quanh ngài, nói: “Ta hãy cùng đến trao chén rượu này cho kẻ bất hạnh, dù hắn là ai!” Phu nhân Heloise, nhìn ngài bằng ánh mắt thân tình, lập tức đứng dậy, và, vơ vét cả bàn tiệc, chất đầy trái cây, bánh ngọt và bánh mì vào một chiếc khay bạc do một đồng tử đưa cho; và cả đoàn, mang đủ thứ đồ giải khát, đã nhốn nháo rời lều thì quan Landdrost, mặt mày bối rối, đi ngược lại phía họ, và xin họ ở lại. Trước câu hỏi sững sờ của Tuyển hầu rằng có chuyện gì xảy ra mà ông hoảng hốt thế, quan Landdrost lắp bắp, quay sang phía thị thần, đáp rằng Kohlhaas đang ở trên xe; trước tin ai cũng không hiểu nổi ấy — vì thiên hạ đều biết ông đã khởi hành từ sáu ngày trước —, thị thần Kunz cầm chén rượu của mình, và quay mặt về phía lều, đổ xuống cát. Tuyển hầu, đỏ bừng từ đầu đến chân, đặt chén của mình lên một chiếc đĩa mà một tiểu đồng quý tộc, theo hiệu của thị thần, giơ ra cho mục đích ấy; và trong lúc hiệp sĩ Friedrich von Malzahn, kính cẩn chào đoàn người mà ông không biết, chậm rãi đi tiếp về Dahme qua những sợi dây lều giăng ngang đường, các vị quyền quý, theo lời mời của quan Landdrost, không để ý thêm đến việc đó, trở vào lều. Quan Landdrost, ngay khi Tuyển hầu đã an tọa, lén cho người đi Dahme, để hội đồng thị chính ở đó lo việc đưa người lái ngựa đi tiếp ngay lập tức; nhưng vì hiệp sĩ, do ngày đã trôi quá xa, quả quyết rằng nhất định muốn nghỉ đêm tại thị trấn, nên đành bằng lòng sắp xếp cho ông ở lặng lẽ trong một trang trại thuộc hội đồng thị chính, nằm khuất giữa bụi rậm bên lề.

Nun begab es sich, daß gegen Abend, da die Herrschaften vom Wein und dem Genuß eines üppigen Nachtisches zerstreut, den ganzen Vorfall wieder vergessen hatten, der Landdrost den Gedanken auf die Bahn brachte, sich noch einmal, eines Rudels Hirsche wegen, der sich hatte blicken lassen, auf den Anstand zu stellen; welchen Vorschlag die ganze Gesellschaft mit Freuden ergriff, und paarweise nachdem sie sich mit Büchsen versorgt, über Gräben und Hecken in die nahe Forst eilte: dergestalt, daß der Kurfürst und die Dame Heloise, die sich, um dem Schauspiel beizuwohnen, an seinen Arm hing, von einem Boten, den man ihnen zugeordnet hatte, unmittelbar, zu ihrem Erstaunen, durch den Hof des Hauses geführt wurden, in welchem Kohlhaas mit den brandenburgischen Reutern befindlich war. Die Dame als sie dies hörte, sagte: "kommt, gnädigster Herr, kommt!" und versteckte die Kette, die ihm vom Halse herabhing, schäkernd in seinen seidenen Brustlatz: "laßt uns ehe der Troß nachkommt in die Meierei schleichen, und den wunderlichen Mann, der darin übernachtet, betrachten!" Der Kurfürst, indem er errötend ihre Hand ergriff, sagte: Heloise! was fällt Euch ein? Doch da sie, indem sie ihn betreten ansah, versetzte: "daß ihn ja in der Jägertracht, die ihn decke, kein Mensch erkenne!" und ihn fortzog; und in eben diesem Augenblick ein paar Jagdjunker, die ihre Neugierde schon befriedigt hatten, aus dem Hause heraustreten, versichernd, daß in der Tat, vermöge einer Veranstaltung, die der Landdrost getroffen, weder der Ritter noch der Roßhändler wisse, welche Gesellschaft in der Gegend von Dahme versammelt sei; so drückte der Kurfürst sich den Hut lächelnd in die Augen, und sagte: "Torheit, du regierst die Welt, und dein Sitz ist ein schöner weiblicher Mund!"—Es traf sich daß Kohlhaas eben mit dem Rücken gegen die Wand auf einem Bund Stroh saß, und sein, ihm in Herzberg erkranktes Kind mit Semmel und Milch fütterte, als die Herrschaften, um ihn zu besuchen, in die Meierei traten; und da die Dame ihn, um ein Gespräch einzuleiten, fragte: wer er sei? und was dem Kinde fehle? auch was er verbrochen und wohin man ihn unter solcher Bedeckung abführe? so rückte er seine lederne Mütze vor ihr, und gab ihr auf alle diese Fragen, indem er sein Geschäft fortsetzte, unreichliche aber befriedigende Antwort. Der Kurfürst, der hinter den Jagdjunkern stand, und eine kleine bleierne Kapsel, die ihm an einem seidenen Faden vom Halse herabhing, bemerkte, fragte ihn, da sich grade nichts Besseres zur Unterhaltung darbot: was diese zu bedeuten hätte und was darin befindlich wäre? Kohlhaas erwiderte: "ja, gestrenger Herr, diese Kapsel!"—und damit streifte er sie vom Nacken ab, öffnete sie und nahm einen kleinen mit Mundlack versiegelten Zettel heraus—"mit dieser Kugel hat es eine wunderliche Bewandtnis! Sieben Monden mögen es etwa sein, genau am Tage nach dem Begräbnis meiner Frau; und von Kohlhaasenbrück, wie Euch vielleicht bekannt sein wird, war ich aufgebrochen, um des Junkers von Tronka, der mir viel Unrecht zugefügt, habhaft zu werden, als um einer Verhandlung willen, die mir unbekannt ist, der Kurfürst von Sachsen und der Kurfürst von Brandenburg in Jüterbock, einem Marktflecken, durch den der Streifzug mich führte, eine Zusammenkunft hielten; und da sie sich gegen Abend ihren Wünschen gemäß vereinigt hatten, so gingen sie, in freundschaftlichem Gespräch, durch die Straßen der Stadt, um den Jahrmarkt, der eben darin fröhlich abgehalten ward, in Augenschein zu nehmen. Da trafen sie auf eine Zigeunerin, die, auf einem Schemel sitzend, dem Volk, das sie umringte, aus dem Kalender wahrsagte, und fragten sie scherzhafter Weise: ob sie ihnen nicht auch etwas, das ihnen lieb wäre, zu eröffnen hätte? Ich, der mit meinem Haufen eben in einem Wirtshause abgestiegen, und auf dem Platz, wo dieser Vorfall sich zutrug, gegenwärtig war, konnte hinter allem Volk, am Eingang einer Kirche, wo ich stand, nicht vernehmen, was die wunderliche Frau den Herren sagte; dergestalt, daß, da die Leute lachend einander zuflüsterten, sie teile nicht jedermann ihre Wissenschaft mit, und sich des Schauspiels wegen das sich bereitete, sehr bedrängten, ich, weniger neugierig, in der Tat, als um den Neugierigen Platz zu machen, auf eine Bank stieg, die hinter mir im Kircheneingange ausgehauen war. Kaum hatte ich von diesem Standpunkt aus, mit völliger Freiheit der Aussicht, die Herrschaften und das Weib, das auf dem Schemel vor ihnen saß und etwas aufzukritzeln schien, erblickt: da steht sie plötzlich auf ihre Krücken gelehnt, indem sie sich im Volk umsieht, auf; faßt mich, der nie ein Wort mit ihr wechselte, noch ihrer Wissenschaft Zeit seines Lebens begehrte, ins Auge; drängt sich durch den ganzen dichten Auflauf der Menschen zu mir heran und spricht: da! wenn es der Herr wissen will, so mag er dich danach fragen! Und damit, gestrenger Herr, reichte sie mir mit ihren dürren knöchernen Händen diesen Zettel dar. Und da ich betreten, während sich alles Volk zu mir umwendet, spreche: Mütterchen, was auch verehrst du mir da? antwortete sie, nach vielem unvernehmlichen Zeug, worunter ich jedoch zu meinem großen Befremden meinen Namen höre: ein Amulett, Kohlhaas, der Roßhändler; verwahr es wohl, es wird dir dereinst das Leben retten! und verschwindet.—Nun!" fuhr Kohlhaas gutmütig fort: "die Wahrheit zu gestehen, hats mir in Dresden, so scharf es herging, das Leben nicht gekostet; und wie es mir in Berlin gehen wird, und ob ich auch dort damit bestehen werde, soll die Zukunft lehren."—Bei diesen Worten setzte sich der Kurfürst auf eine Bank; und ob er schon auf die betretne Frage der Dame: was ihm fehle? antwortete: nichts, gar nichts! so fiel er doch schon ohnmächtig auf den Boden nieder, ehe sie noch Zeit hatte ihm beizuspringen, und in ihre Arme aufzunehmen. Der Ritter von Malzahn, der in eben diesem Augenblick, eines Geschäfts halber, ins Zimmer trat, sprach: heiliger Gott! was fehlt dem Herrn? Die Dame rief: schafft Wasser her! Die Jagdjunker hoben ihn auf und trugen ihn auf ein im Nebenzimmer befindliches Bett; und die Bestürzung erreichte ihren Gipfel, als der Kämmerer, den ein Page herbeirief, nach mehreren vergeblichen Bemühungen, ihn ins Leben zurückzubringen, erklärte: er gebe alle Zeichen von sich, als ob ihn der Schlag gerührt! Der Landdrost, während der Mundschenk einen reitenden Boten nach Luckau schickte, um einen Arzt herbeizuholen, ließ ihn, da er die Augen aufschlug, in einen Wagen bringen, und Schritt vor Schritt nach seinem in der Gegend befindlichen Jagdschloß abführen; aber diese Reise zog ihm, nach seiner Ankunft daselbst, zwei neue Ohnmachten zu: dergestalt, daß er sich erst spät am andern Morgen, bei der Ankunft des Arztes aus Luckau, unter gleichwohl entscheidenden Symptomen eines herannahenden Nervenfiebers, einigermaßen erholte. Sobald er seiner Sinne mächtig geworden war, richtete er sich halb im Bette auf, und seine erste Frage war gleich: wo der Kohlhaas sei? Der Kämmerer, der seine Frage mißverstand, sagte, indem er seine Hand ergriff: daß er sich dieses entsetzlichen Menschen wegen beruhigen möchte, indem derselbe, seiner Bestimmung gemäß, nach jenem sonderbaren und unbegreiflichen Vorfall, in der Meierei zu Dahme, unter brandenburgischer Bedeckung, zurückgeblieben wäre. Er fragte ihn, unter der Versicherung seiner lebhaftesten Teilnahme und der Beteurung, daß er seiner Frau, wegen des unverantwortlichen Leichtsinns, ihn mit diesem Mann zusammenzubringen, die bittersten Vorwürfe gemacht hätte: was ihn denn so wunderbar und ungeheuer in der Unterredung mit demselben ergriffen hätte? Der Kurfürst sagte: er müsse ihm nur gestehen, daß der Anblick eines nichtigen Zettels, den der Mann in einer bleiernen Kapsel mit sich führe, schuld an dem ganzen unangenehmen Zufall sei, der ihm zugestoßen. Er setzte noch mancherlei zur Erklärung dieses Umstands, das der Kämmerer nicht verstand, hinzu; versicherte ihn plötzlich, indem er seine Hand zwischen die seinigen drückte, daß ihm der Besitz dieses Zettels von der äußersten Wichtigkeit sei; und bat ihn, unverzüglich aufzusitzen, nach Dahme zu reiten, und ihm den Zettel, um welchen Preis es immer sei, von demselben zu erhandeln. Der Kämmerer, der Mühe hatte, seine Verlegenheit zu verbergen, versicherte ihn: daß, falls dieser Zettel einigen Wert für ihn hätte, nichts auf der Welt notwendiger wäre, als dem Kohlhaas diesen Umstand zu verschweigen; indem, sobald derselbe durch eine unvorsichtige Äußerung Kenntnis davon nähme, alle Reichtümer, die er besäße, nicht hinreichen würden, ihn aus den Händen dieses grimmigen, in seiner Rachsucht unersättlichen Kerls zu erkaufen. Er fügte, um ihn zu beruhigen, hinzu, daß man auf ein anderes Mittel denken müsse, und daß es vielleicht durch List, vermöge eines Dritten ganz Unbefangenen, indem der Bösewicht wahrscheinlich, an und für sich, nicht sehr daran hänge, möglich sein würde, sich den Besitz des Zettels, an dem ihm so viel gelegen sei, zu verschaffen. Der Kurfürst, indem er sich den Schweiß abtrocknete, fragte: ob man nicht unmittelbar zu diesem Zweck nach Dahme schicken, und den weiteren Transport des Roßhändlers, vorläufig, bis man des Blattes, auf welche Weise es sei, habhaft geworden, einstellen könne? Der Kämmerer, der seinen Sinnen nicht traute, versetzte: daß leider allen wahrscheinlichen Berechnungen zufolge, der Roßhändler Dahme bereits verlassen haben, und sich jenseits der Grenze, auf brandenburgischem Grund und Boden befinden müsse, wo das Unternehmen, die Fortschaffung desselben zu hemmen, oder wohl gar rückgängig zu machen, die unangenehmsten und weitläufigsten, ja solche Schwierigkeiten, die vielleicht gar nicht zu beseitigen wären, veranlassen würde. Er fragte ihn, da der Kurfürst sich schweigend, mit der Gebärde eines ganz Hoffnungslosen, auf das Kissen zurücklegte: was denn der Zettel enthalte? und durch welchen Zufall befremdlicher und unerklärlicher Art ihm, daß der Inhalt ihn betreffe, bekannt sei? Hierauf aber, unter zweideutigen Blicken auf den Kämmerer, dessen Willfährigkeit er in diesem Falle mißtraute, antwortete der Kurfürst nicht: starr, mit unruhig klopfendem Herzen lag er da, und sah auf die Spitze des Schnupftuches nieder, das er gedankenvoll zwischen den Händen hielt; und bat ihn plötzlich, den Jagdjunker vom Stein, einen jungen, rüstigen und gewandten Herrn, dessen er sich öfter schon zu geheimen Geschäften bedient hatte, unter dem Vorwand, daß er ein anderweitiges Geschäft mit ihm abzumachen habe, ins Zimmer zu rufen. Den Jagdjunker, nachdem er ihm die Sache auseinandergelegt, und von der Wichtigkeit des Zettels, in dessen Besitz der Kohlhaas war, unterrichtet hatte, fragte er, ob er sich ein ewiges Recht auf seine Freundschaft erwerben, und ihm den Zettel, noch ehe derselbe Berlin erreicht, verschaffen wolle? und da der Junker, sobald er das Verhältnis nur, sonderbar wie es war, einigermaßen überschaute, versicherte, daß er ihm mit allen seinen Kräften zu Diensten stehe: so trug ihm der Kurfürst auf, dem Kohlhaas nachzureiten, und ihm, da demselben mit Geld wahrscheinlich nicht beizukommen sei, in einer mit Klugheit angeordneten Unterredung, Freiheit und Leben dafür anzubieten, ja ihm, wenn er darauf bestehe, unmittelbar, obschon mit Vorsicht, zur Flucht aus den Händen der brandenburgischen Reuter, die ihn transportierten, mit Pferden, Leuten und Geld an die Hand zu gehen. Der Jagdjunker, nachdem er sich ein Blatt von der Hand des Kurfürsten zur Beglaubigung ausgebeten, brach auch sogleich mit einigen Knechten auf, und hatte, da er den Odem der Pferde nicht sparte, das Glück, den Kohlhaas auf einem Grenzdorf zu treffen, wo derselbe mit dem Ritter von Malzahn und seinen fünf Kindern ein Mittagsmahl, das im Freien vor der Tür eines Hauses angerichtet war, zu sich nahm. Der Ritter von Malzahn, dem der Junker sich als einen Fremden, der bei seiner Durchreise den seltsamen Mann, den er mit sich führe, in Augenschein zu nehmen wünsche, vorstellte, nötigte ihn sogleich auf zuvorkommende Art, indem er ihn mit dem Kohlhaas bekannt machte, an der Tafel nieder; und da der Ritter in Geschäften der Abreise ab und zuging, die Reuter aber an einem, auf des Hauses anderer Seite befindlichen Tisch, ihre Mahlzeit hielten: so traf sich die Gelegenheit bald, wo der Junker dem Roßhändler eröffnen konnte, wer er sei, und in welchen besonderen Aufträgen er zu ihm komme. Der Roßhändler, der bereits Rang und Namen dessen, der beim Anblick der in Rede stehenden Kapsel, in der Meierei zu Dahme in Ohnmacht gefallen war, kannte, und der zur Krönung des Taumels, in welchen ihn diese Entdeckung versetzt hatte, nichts bedurfte, als Einsicht in die Geheimnisse des Zettels, den er, um mancherlei Gründe willen, entschlossen war, aus bloßer Neugierde nicht zu eröffnen: der Roßhändler sagte, eingedenk der unedelmütigen und unfürstlichen Behandlung, die er in Dresden, bei seiner gänzlichen Bereitwilligkeit, alle nur möglichen Opfer zu bringen, hatte erfahren müssen: "daß er den Zettel behalten wolle." Auf die Frage des Jagdjunkers: was ihn zu dieser sonderbaren Weigerung, da man ihm doch nichts Minderes, als Freiheit und Leben dafür anbiete, veranlasse? antwortete Kohlhaas: "Edler Herr! Wenn Euer Landesherr käme, und spräche, ich will mich, mit dem ganzen Troß derer, die mir das Szepter führen helfen, vernichten—vernichten, versteht Ihr, welches allerdings der größeste Wunsch ist, den meine Seele hegt: so würde ich ihm doch den Zettel noch, der ihm mehr wert ist, als das Dasein, verweigern und sprechen: du kannst mich auf das Schafott bringen, ich aber kann dir weh tun, und ich wills!" Und damit, im Antlitz den Tod, rief er einen Reuter herbei, unter der Aufforderung, ein gutes Stück Essen, das in der Schüssel übrig geblieben war, zu sich zu nehmen; und für den ganzen Rest der Stunde, die er im Flecken zubrachte, für den Junker, der an der Tafel saß, wie nicht vorhanden, wandte er sich erst wieder, als er den Wagen bestieg, mit einem Blick, der ihn abschiedlich grüßte, zu ihm zurück.

Bấy giờ, vào lúc xế chiều, khi các vị quyền quý, được rượu và món tráng miệng thịnh soạn làm cho khuây khỏa, đã quên hẳn toàn bộ sự việc, quan Landdrost đưa ra ý nghĩ rằng nên lại đi phục kích một lần nữa, vì một bầy hươu vừa lộ diện; đề nghị ấy cả đoàn hồ hởi đón nhận, và từng cặp, sau khi sắm đủ súng, vượt hào qua giậu lao vào khu rừng gần đó: đến nỗi Tuyển hầu và phu nhân Heloise — người, để dự cảnh tượng, đã níu lấy cánh tay ngài —, bị một sứ giả được phái kèm dẫn thẳng, trước sự kinh ngạc của họ, qua sân của ngôi nhà nơi Kohlhaas cùng các kỵ binh Brandenburg đang ở. Phu nhân, nghe vậy, nói: “Lại đây, thưa ngài, lại đây!” rồi nghịch ngợm giấu sợi dây xích rủ xuống cổ ngài vào yếm áo lụa của ngài: “ta hãy lẻn vào trang trại trước khi đám đông kéo tới, ngắm người đàn ông kỳ lạ trú đêm trong đó!” Tuyển hầu, đỏ mặt nắm lấy tay nàng, nói: Heloise! Nàng nghĩ đến chuyện gì thế? Nhưng vì nàng, ngỡ ngàng nhìn ngài, đáp: “Trong bộ đồ thợ săn che phủ ngài, sẽ chẳng ai nhận ra ngài đâu!” và kéo ngài đi; và đúng lúc ấy mấy Junker coi săn, đã thỏa trí tò mò, bước ra khỏi nhà, quả quyết rằng, nhờ một sắp đặt của quan Landdrost, cả hiệp sĩ lẫn người lái ngựa đều không biết đoàn người nào đang tụ họp quanh Dahme; thì Tuyển hầu mỉm cười kéo mũ che mắt, và nói: “Hỡi sự điên rồ, ngươi trị vì thế gian, và ngai của ngươi là một cái miệng đàn bà xinh đẹp!”—Tình cờ Kohlhaas đang ngồi lưng dựa vào tường, trên một bó rơm, đút bánh mì sữa cho đứa con đổ bệnh ở Herzberg của ông, khi các vị quyền quý bước vào trang trại để thăm ông; và khi phu nhân, để mở đầu câu chuyện, hỏi ông là ai? và đứa trẻ bị làm sao? cả ông đã phạm tội gì và người ta giải ông đi đâu dưới sự áp tải như thế? thì ông nhích chiếc mũ da của mình trước mặt nàng, và trả lời mọi câu hỏi ấy, trong lúc vẫn tiếp tục việc của mình, ngắn gọn nhưng thỏa đáng. Tuyển hầu, đứng sau các Junker coi săn, nhận thấy một cái hộp chì nhỏ treo trên cổ ông bằng một sợi chỉ lụa, bèn hỏi ông, vì lúc ấy chẳng có gì hay hơn để trò chuyện: cái này nghĩa là gì và bên trong có gì? Kohlhaas đáp: “Vâng, thưa ngài nghiêm nghị, cái hộp này!”—và nói rồi ông tuột nó khỏi cổ, mở ra và lấy từ trong ấy một mảnh giấy nhỏ niêm bằng sáp dán—“viên đạn chì này có một lai lịch kỳ lạ! Chừng bảy tháng trước, đúng vào ngày sau lễ chôn vợ tôi; và tôi vừa lên đường từ Kohlhaasenbrück, như có lẽ ngài đã biết, để bắt cho được Junker Tronka, kẻ đã gây cho tôi nhiều điều bất công, thì Tuyển hầu xứ Sachsen và Tuyển hầu xứ Brandenburg, vì một cuộc bàn bạc mà tôi không biết, đang họp mặt ở Jüterbock, một thị trấn mà cuộc đột kích của tôi dẫn qua; và khi, vào lúc chiều, hai ngài đã thỏa thuận được với nhau như ý, họ đi trong cuộc trò chuyện thân hữu qua các phố của thành phố, để xem hội chợ đang họp vui vẻ ở đó. Rồi họ gặp một người đàn bà Di-gan, đang ngồi trên một chiếc ghế đẩu, xem lịch đoán số cho đám người vây quanh, và họ hỏi bà ta, theo lối đùa cợt, rằng bà ta có thể tiết lộ cho họ điều gì họ ưa không? Tôi, người vừa cùng đám của mình xuống trọ ở một quán, có mặt trên quảng trường nơi chuyện này xảy ra, đứng sau toàn thể dân chúng, ở cửa một nhà thờ, không nghe được người đàn bà kỳ lạ nói gì với các vị ấy; thành thử, khi người ta vừa cười vừa thì thầm với nhau rằng bà ta không chia sẻ sự hiểu biết của mình với bất kỳ ai, và chen lấn nhau dữ dội vì màn trình diễn đang chuẩn bị, tôi, thật ra không phải vì tò mò, mà để nhường chỗ cho những người tò mò, trèo lên một cái ghế đá đục sẵn ở sau lưng tôi nơi cửa nhà thờ. Từ chỗ đứng ấy, với tầm nhìn hoàn toàn thoáng, tôi vừa kịp thấy các vị quyền quý và người đàn bà ngồi trên ghế đẩu trước mặt họ, dường như đang nguệch ngoạc gì đó: thì bỗng bà ta chống nạng đứng dậy, nhìn quanh trong đám dân; chăm chăm nhìn tôi, người chưa bao giờ đổi một lời với bà ta, cũng chưa từng cả đời đòi hỏi sự hiểu biết của bà ta; chen qua cả đám đông người dày đặc về phía tôi và nói: này! nếu ngài ấy muốn biết, thì cứ để ngài ấy hỏi ngươi về nó! Và thế đấy, thưa ngài nghiêm nghị, bà ta chìa cho tôi mảnh giấy này bằng đôi bàn tay khô gầy xương xẩu của mình. Và khi tôi, sững sờ, trong lúc cả đám dân quay lại nhìn tôi, nói: Bà cụ ơi, bà tặng tôi cái gì vậy? thì bà ta, sau nhiều thứ nói lẩm bẩm không nghe rõ, trong đó tôi, hết sức ngạc nhiên, nghe thấy tên mình, đáp: một vật hộ mệnh, Kohlhaas, người lái ngựa; giữ cho kỹ, một ngày kia nó sẽ cứu mạng ngươi! rồi biến mất.—Thế đấy!” Kohlhaas tiếp tục, giọng hiền hậu: “thú thật, ở Dresden, dù mọi việc gay gắt đến đâu, nó cũng không khiến tôi phải mất mạng; còn ở Berlin tôi sẽ ra sao, và ở đó tôi có đứng vững nhờ nó không, tương lai sẽ cho biết.”—Nghe những lời này, Tuyển hầu ngồi xuống một chiếc ghế dài; và dù trước câu hỏi hoảng hốt của phu nhân: ngài làm sao thế? ngài đáp: không, chẳng làm sao cả! ngài vẫn đã ngã ngất xuống sàn, trước khi nàng kịp nhào tới đỡ và đón ngài vào vòng tay. Hiệp sĩ Malzahn, đúng lúc ấy vì một việc nào đó bước vào phòng, nói: lạy Chúa! ngài ấy bị làm sao? Phu nhân kêu: mang nước đến! Các Junker coi săn nâng ngài lên và khiêng đến một cái giường ở phòng bên; và nỗi bàng hoàng lên tới đỉnh điểm khi thị thần, do một đồng tử gọi đến, sau nhiều cố gắng vô ích để làm ngài hồi tỉnh, tuyên bố: ngài có đủ mọi dấu hiệu như thể bị trúng phong! Quan Landdrost, trong lúc quan chưởng tửu phái một sứ giả cưỡi ngựa đi Luckau để tìm thầy thuốc, khi ngài mở mắt, cho đưa ngài lên xe, và theo từng bước chậm rãi, đưa về lâu đài săn của ông ở vùng ấy; nhưng chuyến đi này, sau khi tới nơi, lại gây cho ngài thêm hai lần ngất nữa: đến nỗi mãi tới khuya sáng hôm sau, khi thầy thuốc từ Luckau tới, ngài mới phần nào hồi phục, tuy với những triệu chứng dứt khoát của một cơn sốt thần kinh đang đến gần. Ngay khi làm chủ được các giác quan, ngài nhổm nửa người dậy trên giường, và câu hỏi đầu tiên của ngài là: Kohlhaas ở đâu? Thị thần, hiểu lầm câu hỏi của ngài, nắm lấy tay ngài mà nói: xin ngài yên lòng về con người ghê gớm ấy, vì sau cái việc kỳ lạ và không thể hiểu nổi kia, đúng theo sự sắp xếp, hắn đã ở lại trong trang trại ở Dahme dưới sự áp tải của Brandenburg. Ông hỏi ngài — kèm lời bảo đảm về mối quan tâm sốt sắng nhất của mình và lời thề rằng ông đã trách vợ mình cay đắng nhất vì cái tính nhẹ dạ không thể tha thứ đã đem ngài đến gặp người đàn ông này —: vậy điều gì đã khiến ngài xúc động kỳ lạ và ghê gớm đến thế trong cuộc trò chuyện với hắn? Tuyển hầu nói: ngài chỉ có thể thú nhận rằng cảnh một mảnh giấy vô giá trị mà người đàn ông mang theo trong cái hộp chì là nguyên nhân của toàn bộ tai biến khó chịu đã giáng xuống ngài. Ngài còn thêm đủ điều để giải thích hoàn cảnh này, mà thị thần không hiểu; bỗng quả quyết, siết bàn tay ông giữa hai bàn tay mình, rằng việc sở hữu mảnh giấy ấy có tầm quan trọng tối hậu đối với ngài; và xin ông lập tức lên ngựa, đến Dahme, và mua lại mảnh giấy từ tay hắn cho ngài, bất kể giá nào. Thị thần, khó khăn lắm mới che giấu được nỗi lúng túng, bảo đảm với ngài rằng: nếu mảnh giấy này có chút giá trị nào đối với ngài, thì không gì trên đời cần thiết hơn là giấu Kohlhaas chuyện ấy; vì ngay khi hắn nhờ một lời bất cẩn mà biết được, thì mọi của cải ngài có cũng không đủ để mua nó khỏi tay gã hung tợn, vô độ trong thù hận ấy. Để làm ngài yên lòng, ông thêm rằng cần nghĩ đến một cách khác, và có lẽ bằng mưu, qua một người thứ ba hoàn toàn vô tư — vì tên ác ôn ấy, bản thân nó, có lẽ không mấy gắn bó với mảnh giấy —, sẽ có thể chiếm được mảnh giấy mà ngài rất cần. Tuyển hầu, vừa lau mồ hôi vừa hỏi: liệu có thể phái người đến Dahme ngay vì mục đích này, và tạm đình việc áp giải người lái ngựa đi tiếp, cho tới khi lấy được tờ giấy bằng cách nào đó chăng? Thị thần, không tin vào các giác quan của mình, đáp: rằng đáng tiếc, theo mọi tính toán có lẽ đúng, người lái ngựa đã rời Dahme và hẳn đang ở bên kia biên giới, trên đất Brandenburg, nơi việc toan cản trở việc đưa hắn đi, hay thậm chí đảo ngược nó, sẽ gây ra những khó khăn khó chịu nhất và dây dưa nhất, thậm chí những khó khăn có lẽ chẳng thể nào gỡ nổi. Ông hỏi ngài, khi Tuyển hầu im lặng ngả lại trên gối với dáng vẻ của người hoàn toàn tuyệt vọng: vậy mảnh giấy chứa điều gì? và do cơ may kỳ lạ, khó giải thích nào ngài biết rằng nội dung của nó liên quan đến ngài? Nhưng trước câu hỏi ấy, với những cái nhìn lấp lửng về phía thị thần, người mà trong trường hợp này ngài không tin sự sẵn lòng, Tuyển hầu không đáp: ngài nằm đó, đờ đẫn, tim đập bất an, nhìn xuống đầu chiếc khăn tay mà ngài nghĩ ngợi cầm giữa hai tay; và bỗng xin ông gọi Junker coi săn vom Stein, một quý ông trẻ trung, mạnh mẽ và khéo léo mà ngài đã nhiều lần dùng vào những việc kín, vào phòng, với cớ rằng ngài có một việc khác cần xong với anh ta. Ngài trình bày sự việc với vị Junker coi săn, báo cho anh biết tầm quan trọng của mảnh giấy mà Kohlhaas giữ, rồi hỏi anh có muốn tạo cho mình quyền vĩnh viễn đối với tình bạn của ngài, và lấy cho ngài mảnh giấy trước khi nó tới Berlin hay không? và khi vị Junker coi săn, vừa đại khái hiểu hết mối quan hệ, kỳ lạ như nó vốn thế, đã bảo đảm rằng anh sẵn sàng phụng sự ngài bằng mọi sức lực, thì Tuyển hầu sai anh cưỡi ngựa đuổi theo Kohlhaas, và — vì có lẽ không thể dùng tiền mà lay chuyển ông — trong một cuộc nói chuyện sắp đặt khôn khéo, đề nghị ông tự do và mạng sống để đổi lấy mảnh giấy, thậm chí, nếu ông khăng khăng, thì trực tiếp, tuy thận trọng, giúp ông trốn khỏi tay các kỵ binh Brandenburg đang áp giải, bằng ngựa, người và tiền. Vị Junker coi săn, sau khi xin một tờ giấy do tay Tuyển hầu viết để làm bằng chứng, lập tức lên đường cùng vài tên đầy tớ, và vì không tiếc hơi ngựa, đã may mắn gặp Kohlhaas ở một làng biên giới, nơi ông cùng hiệp sĩ Malzahn và năm đứa con đang dùng bữa trưa dọn ngoài trời trước cửa một ngôi nhà. Hiệp sĩ Malzahn, người mà vị Junker coi săn tự giới thiệu là một khách lạ, nhân đi ngang muốn xem tận mắt con người kỳ lạ mà ông đang dẫn theo, liền niềm nở mời anh ngồi xuống bàn, giới thiệu anh với Kohlhaas; và vì hiệp sĩ đi đi lại lại lo việc khởi hành, còn các kỵ binh thì ăn ở một cái bàn bên kia ngôi nhà, nên chẳng bao lâu có dịp để vị Junker coi săn cho người lái ngựa biết anh là ai, và anh đến gặp ông với những nhiệm vụ đặc biệt nào. Người lái ngựa, đã biết rõ chức tước và tên tuổi của kẻ đã ngất xỉu ở trang trại Dahme khi thấy cái hộp đang nói đến, và để cơn choáng váng mà phát hiện ấy gây ra lên tới tột đỉnh, ông chẳng cần gì hơn là được thấu suốt những bí mật của mảnh giấy — thứ mà ông, vì nhiều lẽ, đã quyết không mở ra chỉ vì tò mò —: người lái ngựa, nhớ lại cách đối xử thiếu cao thượng và thiếu phong thái của bậc vương hầu ông đã phải chịu ở Dresden, dù ông đã hoàn toàn sẵn lòng chịu mọi hy sinh có thể, nói: “rằng ông muốn giữ mảnh giấy.” Trước câu hỏi của vị Junker coi săn: điều gì khiến ông từ chối kỳ lạ như thế, trong khi người ta đề nghị ông không gì kém hơn tự do và mạng sống? Kohlhaas đáp: “Thưa ngài cao quý! Nếu vị chúa của ngài đến, và nói: ta muốn tự hủy diệt mình cùng toàn bộ bọn đã giúp ta nắm vương trượng — hủy diệt, ngài hiểu chứ, mà điều ấy quả thật là ước nguyện lớn nhất của tâm hồn tôi —: thì tôi vẫn sẽ từ chối ông ta mảnh giấy, thứ đối với ông ta quý hơn cả sự sống, mà nói: ông có thể đưa tôi lên đoạn đầu đài, nhưng tôi có thể làm ông đau, và tôi muốn thế!” Và nói rồi, với cái chết hiện ngay trước mặt, ông gọi một kỵ binh lại, bảo anh ta ăn một miếng ngon còn thừa trong đĩa; và suốt phần còn lại của giờ ông ở trong thị trấn, đối với vị Junker coi săn ngồi bên bàn, ông như không tồn tại, mãi tới khi lên xe ông mới quay lại phía anh, với một cái nhìn chào từ biệt.

Der Zustand des Kurfürsten, als er diese Nachricht bekam, verschlimmerte sich in dem Grade, daß der Arzt, während drei verhängnisvoller Tage, seines Lebens wegen, das zu gleicher Zeit, von so vielen Seiten angegriffen ward, in der größesten Besorgnis war. Gleichwohl stellte er sich, durch die Kraft seiner natürlichen Gesundheit, nach dem Krankenlager einiger peinlich zugebrachten Wochen wieder her; dergestalt wenigstens, daß man ihn in einen Wagen bringen, und mit Kissen und Decken wohl versehen, nach Dresden zu seinen Regierungsgeschäften wieder zurückführen konnte. Sobald er in dieser Stadt angekommen war, ließ er den Prinzen Christiern von Meißen rufen, und fragte denselben: wie es mit der Abfertigung des Gerichtsrats Eibenmayer stünde, den man, als Anwalt in der Sache des Kohlhaas, nach Wien zu schicken gesonnen gewesen wäre, um kaiserlicher Majestät daselbst die Beschwerde wegen gebrochenen, kaiserlichen Landfriedens, vorzulegen? Der Prinz antwortete ihm: daß derselbe, dem, bei seiner Abreise nach Dahme hinterlassenen Befehl gemäß, gleich nach Ankunft des Rechtsgelehrten Zäuner, den der Kurfürst von Brandenburg als Anwalt nach Dresden geschickt hätte, um die Klage desselben, gegen den Junker Wenzel von Tronka, der Rappen wegen, vor Gericht zu bringen, nach Wien abgegangen wäre. Der Kurfürst, indem er errötend an seinen Arbeitstisch trat, wunderte sich über diese Eilfertigkeit, indem er seines Wissens erklärt hätte, die definitive Abreise des Eibenmayer, wegen vorher notwendiger Rücksprache mit dem Doktor Luther, der dem Kohlhaas die Amnestie ausgewirkt, einem näheren und bestimmteren Befehl vorbehalten zu wollen. Dabei warf er einige Briefschaften und Akten, die auf dem Tisch lagen, mit dem Ausdruck zurückgehaltenen Unwillens, über einander. Der Prinz, nach einer Pause, in welcher er ihn mit großen Augen ansah, versetzte, daß es ihm leid täte, wenn er seine Zufriedenheit in dieser Sache verfehlt habe; inzwischen könne er ihm den Beschluß des Staatsrats vorzeigen, worin ihm die Abschickung des Rechtsanwalts, zu dem besagten Zeitpunkt, zur Pflicht gemacht worden wäre. Er setzte hinzu, daß im Staatsrat von einer Rücksprache mit dem Doktor Luther, auf keine Weise die Rede gewesen wäre; daß es früherhin vielleicht zweckmäßig gewesen sein möchte, diesen geistlichen Herrn, wegen der Verwendung, die er dem Kohlhaas angedeihen lassen, zu berücksichtigen, nicht aber jetzt mehr, nachdem man demselben die Amnestie vor den Augen der ganzen Welt gebrochen, ihn arretiert, und zur Verurteilung und Hinrichtung an die brandenburgischen Gerichte ausgeliefert hätte. Der Kurfürst sagte: das Versehen, den Eibenmayer abgeschickt zu haben, wäre auch in der Tat nicht groß; inzwischen wünsche er, daß derselbe vorläufig, bis auf weiteren Befehl, in seiner Eigenschaft als Ankläger zu Wien nicht aufträte, und bat den Prinzen, deshalb das Erforderliche unverzüglich durch einen Expressen, an ihn zu erlassen. Der Prinz antwortete: daß dieser Befehl leider um einen Tag zu spät käme, indem der Eibenmayer bereits nach einem Berichte, der eben heute eingelaufen, in seiner Qualität als Anwalt aufgetreten, und mit Einreichung der Klage bei der Wiener Staatskanzlei vorgegangen wäre. Er setzte auf die betroffene Frage des Kurfürsten: wie dies überall in so kurzer Zeit möglich sei? hinzu: daß bereits, seit der Abreise dieses Mannes drei Wochen verstrichen wären, und daß die Instruktion, die er erhalten, ihm eine ungesäumte Abmachung dieses Geschäfts, gleich nach seiner Ankunft in Wien zur Pflicht gemacht hätte. Eine Verzögerung, bemerkte der Prinz, würde in diesem Fall um so unschicklicher gewesen sein, da der brandenburgische Anwalt Zäuner, gegen den Junker Wenzel von Tronka mit dem trotzigsten Nachdruck verfahre, und bereits auf eine vorläufige Zurückziehung der Rappen, aus den Händen des Abdeckers, behufs ihrer künftigen Wiederherstellung, bei dem Gerichtshof angetragen, und auch aller Einwendungen der Gegenpart ungeachtet, durchgesetzt habe. Der Kurfürst, indem er die Klingel zog, sagte: "gleichviel! es hätte nichts zu bedeuten!" und nachdem er sich mit gleichgültigen Fragen: wie es sonst in Dresden stehe? und was in seiner Abwesenheit vorgefallen sei? zu dem Prinzen zurückgewandt hatte: grüßte er ihn, unfähig seinen innersten Zustand zu verbergen, mit der Hand, und entließ ihn. Er forderte ihm noch an demselben Tage schriftlich, unter dem Vorwande, daß er die Sache, ihrer politischen Wichtigkeit wegen, selbst bearbeiten wolle, die sämtlichen Kohlhaasischen Akten ab; und da ihm der Gedanke, denjenigen zu verderben, von dem er allein über die Geheimnisse des Zettels Auskunft erhalten konnte, unerträglich war: so verfaßte er einen eigenhändigen Brief an den Kaiser, worin er ihn auf herzliche und dringende Weise bat, aus wichtigen Gründen, die er ihm vielleicht in kurzer Zeit bestimmter auseinander legen würde, die Klage, die der Eibenmayer gegen den Kohlhaas eingereicht, vorläufig bis auf einen weitern Beschluß, zurücknehmen zu dürfen. Der Kaiser, in einer durch die Staatskanzlei ausgefertigten Note, antwortete ihm: "daß der Wechsel, der plötzlich in seiner Brust vorgegangen zu sein scheine, ihn aufs äußerste befremde; daß der sächsischerseits an ihn erlassene Bericht, die Sache des Kohlhaas zu einer Angelegenheit gesamten heiligen römischen Reichs gemacht hätte; daß demgemäß er, der Kaiser, als Oberhaupt desselben, sich verpflichtet gesehen hätte, als Ankläger in dieser Sache bei dem Hause Brandenburg aufzutreten; dergestalt, daß da bereits der Hof-Assessor Franz Müller, in der Eigenschaft als Anwalt nach Berlin gegangen wäre, um den Kohlhaas daselbst, wegen Verletzung des öffentlichen Landfriedens, zur Rechenschaft zu ziehen, die Beschwerde nunmehr auf keine Weise zurückgenommen werden könne, und die Sache den Gesetzen gemäß, ihren weiteren Fortgang nehmen müsse." Dieser Brief schlug den Kurfürsten völlig nieder; und da, zu seiner äußersten Betrübnis, in einiger Zeit Privatschreiben aus Berlin einliefen, in welchen die Einleitung des Prozesses bei dem Kammergericht gemeldet, und bemerkt ward, daß der Kohlhaas wahrscheinlich, aller Bemühungen des ihm zugeordneten Advokaten ungeachtet, auf dem Schafott enden werde: so beschloß dieser unglückliche Herr noch einen Versuch zu machen, und bat den Kurfürsten von Brandenburg, in einer eigenhändigen Zuschrift, um des Roßhändlers Leben. Er schützte vor, daß die Amnestie, die man diesem Manne angelobt, die Vollstreckung eines Todesurteils an demselben, füglicher Weise, nicht zulasse; versicherte ihn, daß es, trotz der scheinbaren Strenge, mit welcher man gegen ihn verfahren, nie seine Absicht gewesen wäre, ihn sterben zu lassen; und beschrieb ihm, wie trostlos er sein würde, wenn der Schutz, den man vorgegeben hätte, ihm von Berlin aus angedeihen lassen zu wollen, zuletzt, in einer unerwarteten Wendung, zu seinem größeren Nachteile ausschlage, als wenn er in Dresden geblieben, und seine Sache nach sächsischen Gesetzen entschieden worden wäre. Der Kurfürst von Brandenburg, dem in dieser Angabe mancherlei zweideutig und unklar schien, antwortete ihm: "daß der Nachdruck, mit welchem der Anwalt kaiserlicher Majestät verführe, platterdings nicht erlaube, dem Wunsch, den er ihm geäußert, gemäß, von der strengen Vorschrift der Gesetze abzuweichen. Er bemerkte, daß die ihm vorgelegte Besorgnis in der Tat zu weit ginge, indem die Beschwerde, wegen der dem Kohlhaas in der Amnestie verziehenen Verbrechen ja nicht von ihm, der demselben die Amnestie erteilt, sondern von dem Reichsoberhaupt, das daran auf keine Weise gebunden sei, bei dem Kammergericht zu Berlin anhängig gemacht worden wäre. Dabei stellte er ihm vor, wie notwendig bei den fortdauernden Gewalttätigkeiten des Nagelschmidt, die sich sogar schon, mit unerhörter Dreistigkeit, bis aufs brandenburgische Gebiet erstreckten, die Statuierung eines abschreckenden Beispiels wäre, und bat ihn, falls er dies alles nicht berücksichtigen wolle, sich an des Kaisers Majestät selbst zu wenden, indem, wenn dem Kohlhaas zu Gunsten ein Machtspruch fallen sollte, dies allein auf eine Erklärung von dieser Seite her geschehen könne." Der Kurfürst, aus Gram und Ärger über alle diese mißglückten Versuche, verfiel in eine neue Krankheit; und da der Kämmerer ihn an einem Morgen besuchte, zeigte er ihm die Briefe, die er, um dem Kohlhaas das Leben zu fristen, und somit wenigstens Zeit zu gewinnen, des Zettels, den er besäße, habhaft zu werden, an den Wiener und Berliner Hof erlassen. Der Kämmerer warf sich auf Knieen vor ihm nieder, und bat ihn, um alles was ihm heilig und teuer sei, ihm zu sagen, was dieser Zettel enthalte? Der Kurfürst sprach, er möchte das Zimmer verriegeln, und sich auf das Bett niedersetzen; und nachdem er seine Hand ergriffen, und mit einem Seufzer an sein Herz gedrückt hatte, begann er folgendergestalt: "Deine Frau hat dir, wie ich höre, schon erzählt, daß der Kurfürst von Brandenburg und ich, am dritten Tage der Zusammenkunft, die wir in Jüterbock hielten, auf eine Zigeunerin trafen; und da der Kurfürst, aufgeweckt wie er von Natur ist, beschloß, den Ruf dieser abenteuerlichen Frau, von deren Kunst, eben bei der Tafel, auf ungebührliche Weise die Rede gewesen war, durch einen Scherz im Angesicht alles Volks zu nichte zu machen: so trat er mit verschränkten Armen vor ihren Tisch, und forderte, der Weissagung wegen, die sie ihm machen sollte, ein Zeichen von ihr, das sich noch heute erproben ließe, vorschützend, daß er sonst nicht, und wäre sie auch die römische Sibylle selbst, an ihre Worte glauben könne. Die Frau, indem sie uns flüchtig von Kopf zu Fuß maß, sagte: das Zeichen würde sein, daß uns der große, gehörnte Rehbock, den der Sohn des Gärtners im Park erzog, auf dem Markt, worauf wir uns befanden, bevor wir ihn noch verlassen, entgegenkommen würde. Nun mußt du wissen, daß dieser, für die Dresdner Küche bestimmte Rehbock, in einem mit Latten hoch verzäunten Verschlage, den die Eichen des Parks beschatteten, hinter Schloß und Riegel aufbewahrt ward, dergestalt, daß, da überdies anderen kleineren Wildes und Geflügels wegen, der Park überhaupt und obenein der Garten, der zu ihm führte, in sorgfältigem Beschluß gehalten ward, schlechterdings nicht abzusehen war, wie uns das Tier, diesem sonderbaren Vorgeben gemäß, bis auf dem Platz, wo wir standen, entgegenkommen würde; gleichwohl schickte der Kurfürst aus Besorgnis vor einer dahinter steckenden Schelmerei, nach einer kurzen Abrede mit mir, entschlossen, auf unabänderliche Weise, alles was sie noch vorbringen wurde, des Spaßes wegen, zu Schanden zu machen, ins Schloß, und befahl, daß der Rehbock augenblicklich getötet, und für die Tafel, an einem der nächsten Tage, zubereitet werden solle. Hierauf wandte er sich zu der Frau, vor welcher diese Sache laut verhandelt worden war, zurück, und sagte: nun, Wohlan! was hast du mir für die Zukunft zu entdecken? Die Frau, indem sie in seine Hand sah, sprach: Heil meinem Kurfürsten und Herrn! Deine Gnaden wird lange regieren, das Haus, aus dem du stammst, lange bestehen, und deine Nachkommen groß und herrlich werden und zu Macht gelangen, vor allen Fürsten und Herren der Welt! Der Kurfürst, nach einer Pause, in welcher er die Frau gedankenvoll ansah, sagte halblaut, mit einem Schritte, den er zu mir tat, daß es ihm jetzo fast leid täte, einen Boten abgeschickt zu haben, um die Weissagung zu nichte zu machen; und während das Geld aus den Händen der Ritter, die ihm folgten, der Frau haufenweise unter vielem Jubel, in den Schoß regnete, fragte er sie, indem er selbst in die Tasche griff, und ein Goldstück dazu legte: ob der Gruß, den sie mir zu eröffnen hätte, auch von so silbernem Klang wäre, als der seinige? Die Frau, nachdem sie einen Kasten, der ihr zur Seite stand, aufgemacht, und das Geld, nach Sorte und Menge, weitläufig und umständlich darin geordnet, und den Kasten wieder verschlossen hatte, schützte ihre Hand vor die Sonne, gleichsam als ob sie ihr lästig wäre, und sah mich an; und da ich die Frage an sie wiederholte, und, auf scherzhafte Weise, während sie meine Hand prüfte, zum Kurfürsten sagte: mir, scheint es, hat sie nichts, das eben angenehm wäre, zu verkündigen: so ergriff sie ihre Krücken, hob sich langsam daran vom Schemel empor, und indem sie sich, mit geheimnisvoll vorgehaltenen Händen, dicht zu mir heran drängte, flüsterte sie mir vernehmlich ins Ohr: nein!—So! sagt ich verwirrt, und trat einen Schritt vor der Gestalt zurück, die sich, mit einem Blick, kalt und leblos, wie aus marmornen Augen, auf den Schemel, der hinter ihr stand, zurücksetzte: von welcher Seite her droht meinem Hause Gefahr? Die Frau, indem sie eine Kohle und ein Papier zur Hand nahm und ihre Kniee kreuzte, fragte: ob sie es mir aufschreiben solle? und da ich, verlegen in der Tat, bloß weil mir, unter den bestehenden Umständen, nichts anders übrig blieb, antwortete: ja! das tu! so versetzte sie: wohlan! dreierlei schreib ich dir auf: den Namen des letzten Regenten deines Hauses, die Jahreszahl, da er sein Reich verlieren, und den Namen dessen, der es, durch die Gewalt der Waffen, an sich reißen wird. Dies, vor den Augen allen Volks abgemacht, erhebt sie sich, verklebt den Zettel mit Lack, den sie in ihrem welken Munde befeuchtet, und drückt einen bleiernen, an ihrem Mittelfinger befindlichen Siegelring darauf. Und da ich den Zettel, neugierig, wie du leicht begreifst, mehr als Worte sagen können, erfassen will, spricht sie: mit nichten, Hoheit! und wendet sich und hebt ihrer Krücken eine empor: von jenem Mann dort, der, mit dem Federhut, auf der Bank steht, hinter allem Volk, am Kircheneingang, lösest du, wenn es dir beliebt, den Zettel ein! Und damit, ehe ich noch recht begriffen, was sie sagt, auf dem Platz, vor Erstaunen sprachlos, läßt sie mich stehen; und während sie den Kasten, der hinter ihr stand, zusammenschlug, und über den Rücken warf, mischt sie sich, ohne daß ich weiter bemerken konnte, was sie tut, unter den Haufen des uns umringenden Volks. Nun trat, zu meinem in der Tat herzlichen Trost, in eben diesem Augenblick der Ritter auf, den der Kurfürst ins Schloß geschickt hatte, und meldete ihm, mit lachendem Munde, daß der Rehbock getötet, und durch zwei Jäger, vor seinen Augen, in die Küche geschleppt worden sei. Der Kurfürst, indem er seinen Arm munter in den meinigen legte, in der Absicht, mich von dem Platz hinwegzuführen, sagte: nun, wohlan! so war die Prophezeiung eine alltägliche Gaunerei, und Zeit und Gold, die sie uns gekostet nicht wert! Aber wie groß war unser Erstaunen, da sich, noch während dieser Worte, ein Geschrei rings auf dem Platze erhob, und aller Augen sich einem großen, vom Schloßhof herantrabenden Schlächterhund zuwandten, der in der Küche den Rehbock als gute Beute beim Nacken erfaßt, und das Tier drei Schritte von uns, verfolgt von Knechten und Mägden, auf den Boden fallen ließ: dergestalt, daß in der Tat die Prophezeiung des Weibes, zum Unterpfand alles dessen, was sie vorgebracht, erfüllt, und der Rehbock uns bis auf den Markt, obschon allerdings tot, entgegen gekommen war. Der Blitz, der an einem Wintertag vom Himmel fällt, kann nicht vernichtender treffen, als mich dieser Anblick, und meine erste Bemühung, sobald ich der Gesellschaft in der ich mich befand, überhoben, war gleich, den Mann mit dem Federhut, den mir das Weib bezeichnet hatte, auszumitteln; doch keiner meiner Leute, unausgesetzt während drei Tage auf Kundschaft geschickt, war im Stande mir auch nur auf die entfernteste Weise Nachricht davon zu geben: und jetzt, Freund Kunz, vor wenig Wochen, in der Meierei zu Dahme, habe ich den Mann mit meinem eigenen Augen gesehn."—Und damit ließ er die Hand des Kämmerers fahren; und während er sich den Schweiß abtrocknete, sank er wieder auf das Lager zurück. Der Kämmerer, der es für vergebliche Mühe hielt, mit seiner Ansicht von diesem Vorfall die Ansicht, die der Kurfürst davon hatte, zu durchkreuzen und zu berichtigen, bat ihn, doch irgend ein Mittel zu versuchen, des Zettels habhaft zu werden, und den Kerl nachher seinem Schicksal zu überlassen; doch der Kurfürst antwortete, daß er platterdings kein Mittel dazu sähe, obschon der Gedanke, ihn entbehren zu müssen, oder wohl gar die Wissenschaft davon mit diesem Menschen untergehen zu sehen, ihn dem Jammer und der Verzweiflung nahe brächte. Auf die Frage des Freundes: ob er denn Versuche gemacht, die Person der Zigeunerin selbst auszuforschen? erwiderte der Kurfürst, daß das Gubernium, auf einen Befehl, den er unter einem falschen Vorwand an dasselbe erlassen, diesem Weibe vergebens, bis auf den heutigen Tag, in allen Plätzen des Kurfürstentums nachspüre: wobei er, aus Gründen, die er jedoch näher zu entwickeln sich weigerte, überhaupt zweifelte, daß sie in Sachsen auszumitteln sei. Nun traf es sich, daß der Kämmerer, mehrerer beträchtlichen Güter wegen, die seiner Frau aus der Hinterlassenschaft des abgesetzten und bald darauf verstorbenen Erzkanzlers, Grafen Kallheim, in der Neumark zugefallen waren, nach Berlin reisen wollte; dergestalt, daß, da er den Kurfürsten in der Tat liebte, er ihn nach einer kurzen Überlegung fragte: ob er ihm in dieser Sache freie Hand lassen wolle? und da dieser, indem er seine Hand herzlich an seine Brust drückte, antwortete: "denke, du seist ich, und schaff mir den Zettel!" so beschleunigte der Kämmerer, nachdem er seine Geschäfte abgegeben, um einige Tage seine Abreise, und fuhr, mit Zurücklassung seiner Frau, bloß von einigen Bedienten begleitet, nach Berlin ab.

Tình trạng của Tuyển hầu, khi nhận được tin này, xấu đi đến mức thầy thuốc, suốt ba ngày nguy kịch, vô cùng lo lắng cho tính mạng ngài, thứ lúc ấy bị tấn công từ quá nhiều phía. Tuy nhiên, nhờ sức khỏe bẩm sinh, sau mấy tuần nằm giường bệnh trải qua trong đau đớn, ngài đã hồi phục; ít nhất cũng đến mức người ta có thể đưa ngài lên xe, và, chu đáo với gối và chăn, chở ngài về Dresden để trở lại với việc trị quốc. Vừa đến thành phố ấy, ngài cho gọi thân vương Christiern von Meißen, và hỏi ông: việc cử hội thẩm Eibenmayer lên đường tiến hành ra sao, người mà trước đây người ta định cử đi Wien làm luật sư trong vụ Kohlhaas, để đệ trình lên bệ hạ hoàng đế ở đó lời than phiền về việc phá vỡ nền trị an công cộng của đế quốc? Thân vương đáp: rằng người ấy, theo mệnh lệnh ngài để lại khi lên đường đi Dahme, đã khởi hành đi Wien ngay sau khi luật gia Zäuner — người mà Tuyển hầu xứ Brandenburg phái đến Dresden làm luật sư để đưa đơn kiện của ông ta chống Junker Wenzel von Tronka về số ngựa ô ra tòa — đến nơi. Tuyển hầu, đỏ mặt bước đến bàn làm việc, lấy làm lạ về sự vội vã ấy, vì theo chỗ ngài biết, ngài đã tuyên bố rằng ngài muốn dành việc Eibenmayer khởi hành dứt khoát cho một mệnh lệnh cụ thể và xác định hơn, do cần phải bàn trước với tiến sĩ Luther, người đã xin được ân xá cho Kohlhaas. Vừa nói, ngài vừa với vẻ bực tức kìm nén ném lộn xộn lên nhau vài tờ thư từ và hồ sơ nằm trên bàn. Thân vương, sau một lúc ngưng, trong đó ông nhìn ngài bằng đôi mắt mở to, đáp rằng ông lấy làm tiếc nếu đã không làm ngài hài lòng trong việc này; nhưng ông có thể cho ngài xem nghị quyết của Hội đồng quốc vụ, trong đó ông được giao nhiệm vụ cử vị luật sư đi vào thời điểm đã nói. Ông thêm rằng trong Hội đồng quốc vụ tuyệt nhiên không hề có chuyện bàn trước với tiến sĩ Luther; rằng trước đây có lẽ từng thích hợp để cân nhắc đến vị giáo sĩ ấy, vì sự can thiệp ông ta đã dành cho Kohlhaas, nhưng bây giờ thì không nữa, sau khi người ta đã phá lời ân xá trước mắt cả thiên hạ, bắt giữ ông ta, và giao cho các tòa án Brandenburg để kết án và hành quyết. Tuyển hầu nói: lỗi lầm khi cử Eibenmayer đi thật ra cũng không lớn; tuy nhiên ngài muốn rằng, trước mắt, cho đến khi có lệnh mới, ông ta chưa xuất hiện với tư cách người tố cáo ở Wien, và xin thân vương lập tức, bằng một người đưa tin hỏa tốc, gửi cho ông ta những chỉ thị cần thiết. Thân vương đáp: rằng lệnh ấy đáng tiếc đến muộn một ngày, vì theo một bản tường trình vừa gửi đến hôm nay, Eibenmayer đã xuất hiện với tư cách luật sư, và đã tiến hành việc đệ đơn lên Phủ Đại pháp quan ở Wien. Trước câu hỏi sững sờ của Tuyển hầu: làm sao điều ấy có thể xảy ra trong thời gian ngắn như thế? ông thêm rằng từ lúc người ấy lên đường đã ba tuần trôi qua, và chỉ thị ông ta nhận bắt buộc ông ta phải giải quyết việc này không chậm trễ, ngay sau khi đến Wien. Thân vương nhận xét: sự trì hoãn trong trường hợp này sẽ càng bất xứng hơn, vì luật sư Brandenburg Zäuner đang tiến hành chống Junker Wenzel von Tronka với sự quyết liệt ngang ngạnh nhất, và đã đệ đơn lên tòa án xin tạm thời rút số ngựa ô khỏi tay người lột da xác thú để về sau phục hồi chúng, và đã đạt được điều ấy bất chấp mọi phản đối của bên đối phương. Tuyển hầu, vừa giật chuông vừa nói: “Mặc kệ! Chuyện ấy chẳng có ý nghĩa gì!” và sau khi quay sang thân vương với những câu hỏi dửng dưng: ở Dresden mọi việc khác ra sao? và trong lúc ngài vắng đã xảy ra những gì? thì, không che giấu nổi trạng thái sâu kín nhất của mình, ngài chào ông bằng tay và cho ông lui. Ngay trong ngày ấy ngài còn đòi ông, bằng văn bản, với cớ rằng ngài muốn tự xử lý vụ việc vì tầm quan trọng chính trị của nó, giao nộp toàn bộ hồ sơ Kohlhaas; và vì ý nghĩ hủy diệt kẻ duy nhất có thể cho ngài biết về những bí mật của mảnh giấy là không chịu nổi đối với ngài, nên ngài tự tay soạn một bức thư gửi hoàng đế, trong đó ngài tha thiết và khẩn cấp xin được, vì những lý do hệ trọng mà có lẽ chẳng bao lâu ngài sẽ trình bày rõ hơn với bệ hạ, tạm rút lại đơn kiện mà Eibenmayer đã đệ nộp chống Kohlhaas, cho đến khi có quyết định mới. Hoàng đế, trong một công hàm do Phủ Đại pháp quan soạn, trả lời ngài: “rằng sự thay đổi dường như đột ngột xảy ra trong lòng ngài làm ông cực kỳ ngạc nhiên; rằng bản tường trình do phía Sachsen gửi đến đã biến vụ Kohlhaas thành một việc của toàn thể Đế quốc La Mã Thần thánh; rằng do đó ông, hoàng đế, với tư cách người đứng đầu đế quốc, thấy mình có bổn phận đứng ra làm người tố cáo trong vụ này đối với nhà Brandenburg; đến nỗi, vì tham sự triều đình Franz Müller đã với tư cách luật sư đi Berlin để truy cứu Kohlhaas ở đó về việc vi phạm nền trị an công cộng, nên lời than phiền này nay tuyệt nhiên không thể rút lại, và vụ việc phải theo luật mà tiếp tục diễn tiến.” Bức thư này đánh gục hoàn toàn Tuyển hầu; và vì, trước nỗi buồn tột bậc của ngài, một thời gian sau thư riêng từ Berlin gửi tới, báo việc vụ án đã được khởi tố ở tòa án nội viện, và nhận xét rằng Kohlhaas, bất chấp mọi nỗ lực của vị luật sư được chỉ định cho ông, nhiều khả năng sẽ kết thúc trên đoạn đầu đài: nên vị chúa bất hạnh ấy quyết định thử thêm một lần, và trong một thư tay, xin Tuyển hầu xứ Brandenburg tha mạng cho người lái ngựa. Ngài viện lẽ rằng lời ân xá người ta đã cam kết với con người này không cho phép, nói cho phải đạo, việc thi hành bản án tử hình đối với ông; bảo đảm với vị kia rằng, bất chấp vẻ nghiêm khắc bề ngoài mà người ta đã đối xử với ông, ý định của ngài chưa từng là để ông chết; và tả cho vị kia thấy mình sẽ đau khổ đến nhường nào, nếu sự bảo hộ mà người ta tuyên bố muốn dành cho ông từ Berlin, rốt cuộc lại, bằng một bước ngoặt bất ngờ, hóa ra gây bất lợi cho ông hơn là nếu ông ở lại Dresden và vụ việc được phân xử theo luật Sachsen. Tuyển hầu xứ Brandenburg, thấy trong lời trình bày này nhiều điều mập mờ và không rõ, đáp ngài: “rằng sự quyết liệt mà luật sư của bệ hạ hoàng đế đang tiến hành tuyệt đối không cho phép, theo ý nguyện ngài đã bày tỏ, đi chệch khỏi quy định nghiêm ngặt của luật pháp. Ông nhận xét rằng nỗi lo ngại được trình bày với ông thật ra đã đi quá xa, vì lời than phiền, về những tội ác mà lời ân xá đã tha cho Kohlhaas, vốn không phải do ông, người đã ban ân xá ấy, mà do người đứng đầu đế quốc — người tuyệt nhiên không bị ràng buộc bởi nó —, đệ lên tòa án nội viện ở Berlin. Cùng với đó, ông trình bày với ngài rằng, trước những bạo hành vẫn tiếp diễn của Nagelschmidt, thậm chí với sự táo tợn chưa từng nghe đã lan tới tận lãnh thổ Brandenburg, việc dựng một tấm gương răn đe là cần thiết đến nhường nào, và xin ngài, nếu ngài không muốn xét đến những điều ấy, hãy tự mình đến với bệ hạ hoàng đế, vì nếu muốn có một quyết định quyền lực có lợi cho Kohlhaas, thì chỉ có thể nhờ một tuyên bố từ phía ấy.” Tuyển hầu, vì buồn khổ và bực tức trước mọi toan tính thất bại ấy, lại sa vào một cơn bệnh mới; và khi một buổi sáng thị thần đến thăm, ngài cho ông xem những bức thư ngài đã gửi cho triều Wien và triều Berlin, để kéo dài mạng sống cho Kohlhaas và nhờ thế ít nhất giành thêm thời gian để chiếm lấy mảnh giấy ông giữ. Thị thần quỳ sụp xuống trước mặt ngài, và nhân danh tất cả những gì thiêng liêng và thân quý đối với ngài, xin ngài cho biết mảnh giấy ấy chứa điều gì? Tuyển hầu bảo ông cài chốt cửa phòng và ngồi xuống giường; và sau khi nắm lấy tay ông và thở dài áp nó vào tim mình, ngài bắt đầu như sau: “Vợ khanh, ta nghe nói, đã kể với khanh rằng vào ngày thứ ba của cuộc họp mặt mà ta cùng Tuyển hầu xứ Brandenburg tổ chức ở Jüterbock, chúng ta gặp một người đàn bà Di-gan; và vì Tuyển hầu, vốn tính hoạt bát tự nhiên, quyết định dùng một trò đùa trước mặt toàn thể dân chúng để phá tan danh tiếng của người đàn bà phiêu lưu ấy — mà tài nghệ của bà ta, ngay trong bữa tiệc, đã bị nói đến một cách không phải phép —, nên ngài đứng khoanh tay trước bàn bà ta, và đòi bà ta, về lời tiên tri bà phải nói cho ngài, một dấu hiệu mà hôm nay vẫn có thể thử được, viện cớ rằng nếu không thì ngài không thể tin lời bà, dù bà có là nữ tiên tri Sibyl của La Mã đi nữa. Người đàn bà, thoáng đo chúng ta từ đầu đến chân, nói: dấu hiệu sẽ là con hoẵng đực to lớn, có sừng, do con trai người làm vườn nuôi trong vườn thượng uyển, sẽ tiến đến đón chúng ta trên quảng trường mà chúng ta đang đứng, trước khi chúng ta rời khỏi đó. Giờ khanh nên biết rằng con hoẵng đực này, vốn dành cho nhà bếp Dresden, được nhốt sau cửa khóa then cài trong một cái chuồng rào lan can cao, bóng những cây sồi trong vườn thượng uyển che phủ, đến nỗi, vì ngoài ra, do những con thú nhỏ hơn và gia cầm, cả khu vườn thượng uyển nói chung và hơn nữa khu vườn dẫn tới nó đều được giữ trong tình trạng đóng kín cẩn mật, nên hoàn toàn không thể thấy làm cách nào con thú, theo lời tuyên bố kỳ lạ ấy, có thể tiến đến chỗ chúng ta đứng; thế nhưng Tuyển hầu, vì lo ngại đằng sau có mưu gian nào, sau một lời bàn ngắn với ta, quyết chí phá tan đến cùng mọi điều bà còn thốt ra, cho vui, đã sai người vào lâu đài, và ra lệnh phải giết ngay con hoẵng đực và chuẩn bị cho bữa tiệc vào một trong những ngày gần đây. Rồi ngài quay lại với người đàn bà, trước mặt bà việc này đã được bàn lớn tiếng, và nói: nào, thế thì! bà có gì để tiết lộ với ta về tương lai? Người đàn bà, nhìn vào lòng bàn tay ngài, nói: Phúc thay Tuyển hầu và chúa thượng của ta! Ân điển của ngươi sẽ trị vì lâu dài, dòng dõi mà ngươi sinh ra sẽ tồn tại lâu dài, và hậu duệ của ngươi sẽ vĩ đại, huy hoàng và đạt tới quyền lực, hơn mọi vương hầu và chúa tể trên thế gian! Tuyển hầu, sau một lúc ngưng trong đó ngài trầm ngâm nhìn người đàn bà, nói nhỏ, bước một bước về phía ta, rằng giờ đây ngài gần như tiếc đã phái một sứ giả đi để phá hỏng lời tiên tri; và trong khi tiền từ tay các hiệp sĩ đi theo ngài trút thành từng đống vào lòng người đàn bà giữa tiếng reo hò, ngài hỏi bà, tự mình thò tay vào túi rồi thêm một đồng vàng: lời chào mà bà phải tiết lộ cho ta đây, có âm vang bạc như của ngài không? Người đàn bà, sau khi mở một cái hòm đặt bên cạnh, và xếp tiền trong đó một cách tỉ mỉ, cẩn thận, theo loại và số lượng, rồi đóng hòm lại, đưa tay che nắng, như thể nó làm bà khó chịu, và nhìn ta; và khi ta lặp lại câu hỏi với bà, và, theo lối đùa, trong lúc bà xem tay ta, nói với Tuyển hầu: với ta, có vẻ bà không có điều gì dễ chịu để báo: thì bà nắm lấy cây nạng, chậm rãi nhờ nó nhổm khỏi chiếc ghế đẩu, và vừa chen sát lại gần ta, hai tay giơ trước mặt một cách bí hiểm, bà thì thầm vào tai ta nghe rõ mồn một: không!—Thế ư! ta bối rối nói, và lùi một bước trước cái bóng người, nó, với một cái nhìn lạnh lẽo vô hồn, như từ đôi mắt bằng cẩm thạch, ngồi lại xuống chiếc ghế đẩu sau lưng: nguy hiểm đe dọa dòng họ ta từ phía nào? Người đàn bà, cầm lấy một cục than và một tờ giấy và vắt chéo hai đầu gối, hỏi: bà có nên viết nó ra cho ngài không? và vì ta, thật sự lúng túng, chỉ vì trong hoàn cảnh hiện có chẳng còn cách nào khác, đáp: vâng! hãy làm thế! thì bà đáp: thế thì! ta viết cho ngươi ba điều: tên vị vua cuối cùng của dòng họ ngươi, năm ông ta sẽ mất vương quốc, và tên kẻ sẽ, bằng sức mạnh của vũ khí, cướp lấy nó. Việc ấy làm xong trước mắt toàn thể dân chúng, bà đứng dậy, dán kín mảnh giấy bằng sáp mà bà làm ẩm trong cái miệng héo của mình, và ấn lên đó một chiếc nhẫn ấn bằng chì đeo ở ngón giữa. Và khi ta, tò mò, như khanh dễ hiểu, hơn mọi lời nói có thể diễn đạt, muốn chộp lấy mảnh giấy, thì bà nói: không đâu, thưa điện hạ! và quay đi, giơ một cây nạng lên: hãy chuộc lấy mảnh giấy từ người đàn ông kia, người đang đứng với chiếc mũ lông chim trên một cái ghế dài, sau lưng toàn thể dân chúng, ở cửa nhà thờ, nếu ngươi vui lòng! Và nói rồi, trước khi ta kịp hiểu đúng bà nói gì, bà bỏ ta đứng giữa quảng trường, lặng người vì kinh ngạc; và trong khi bà đóng sập cái hòm đặt sau lưng và quẳng lên vai, bà lẫn vào đám dân chúng đang vây quanh chúng ta, mà ta chẳng thể nhận thấy bà làm gì thêm. Bấy giờ, thật là một niềm an ủi chân thành cho ta, đúng lúc ấy vị hiệp sĩ mà Tuyển hầu đã phái vào lâu đài đến, và báo với ngài, miệng cười, rằng con hoẵng đực đã bị giết và bị hai người thợ săn lôi vào bếp ngay trước mắt anh ta. Tuyển hầu, vừa vui vẻ luồn cánh tay mình vào tay ta, với ý muốn dẫn ta rời khỏi quảng trường, nói: nào, thế thì! vậy lời tiên tri là một trò bịp tầm thường, và thời gian cùng vàng bạc nó tốn của ta chẳng đáng! Nhưng chúng ta kinh ngạc biết bao, khi ngay trong lúc những lời ấy còn đang nói, một tiếng kêu nổi lên khắp quảng trường, và mọi cặp mắt quay về một con chó đồ tể to lớn chạy lon ton từ sân lâu đài tới, nó ở nhà bếp đã tóm được con hoẵng đực làm con mồi tốt ở cổ, và thả con thú xuống đất cách chúng ta ba bước, bị đám đầy tớ trai gái đuổi theo: đến nỗi lời tiên tri của người đàn bà quả thật đã ứng nghiệm, làm vật bảo chứng cho mọi điều bà đã nói, và con hoẵng đực quả đã tiến đến đón chúng ta tận chợ, dẫu rằng đã chết. Tia sét từ trời giáng xuống giữa ngày đông cũng không thể đánh ta tan nát hơn cảnh tượng ấy, và nỗ lực đầu tiên của ta, ngay khi thoát khỏi đoàn người đang ở cùng, là tìm cho ra người đàn ông có chiếc mũ lông chim mà người đàn bà đã chỉ cho ta; nhưng không một người nào của ta, được phái đi dò la không ngừng suốt ba ngày, có thể mang đến cho ta dù chỉ một tin tức xa xôi về ông ta: và giờ đây, Kunz bạn ta, mới vài tuần trước, ở trang trại Dahme, chính mắt ta đã thấy người đàn ông ấy.”—Và nói rồi ngài buông tay thị thần; và trong khi lau mồ hôi, ngài lại ngả xuống giường. Thị thần, cho rằng chỉ phí công nếu đem ý kiến của mình về biến cố này ra cản trở và uốn nắn ý kiến của Tuyển hầu, xin ngài thử một cách nào đó để chiếm mảnh giấy, rồi sau đó cứ để mặc tên kia cho số phận của hắn; nhưng Tuyển hầu đáp rằng ngài hoàn toàn không thấy cách nào, dẫu ý nghĩ phải thiếu nó, hay thậm chí nhìn thấy điều bí mật ấy lụi tàn cùng con người này, đã đẩy ngài đến sát bờ thống khổ và tuyệt vọng. Trước câu hỏi của người bạn: ngài đã thử dò hỏi chính người đàn bà Di-gan chưa? Tuyển hầu đáp rằng phủ thống đốc, theo một lệnh ngài ban cho nó dưới một cớ giả, cho đến hôm nay vẫn lùng sục mụ ta vô ích ở mọi nơi trong lãnh địa tuyển hầu: đồng thời ngài, vì những lẽ mà tuy vậy ngài từ chối nói rõ hơn, hoàn toàn nghi ngờ rằng có thể tìm ra mụ ở Sachsen. Bấy giờ tình cờ thị thần, vì một số điền sản đáng kể thuộc về vợ ông, thừa kế từ di sản của vị Đại pháp quan bị cách chức và chẳng bao lâu sau qua đời, bá tước Kallheim, ở Neumark, định đi Berlin; đến nỗi, vì ông thật lòng yêu mến Tuyển hầu, sau một lát cân nhắc ông hỏi ngài: ngài có chịu để ông tự do hành động trong việc này không? và khi ngài, thân tình áp tay ông vào ngực mình, đáp: “Hãy nghĩ khanh là ta, và kiếm cho ta mảnh giấy!” thì thị thần, sau khi giao lại công việc, đã dời chuyến đi sớm lên vài ngày, bỏ vợ lại, chỉ có vài người hầu theo cùng, lên xe đi Berlin.

Kohlhaas, der inzwischen, wie schon gesagt, in Berlin angekommen, und, auf einen Spezialbefehl des Kurfürsten, in ein ritterliches Gefängnis gebracht worden war, das ihn mit seinen fünf Kindern, so bequem als es sich tun ließ, empfing, war gleich nach Erscheinung des kaiserlichen Anwalts aus Wien, auf den Grund wegen Verletzung des öffentlichen, kaiserlichen Landfriedens, vor den Schranken des Kammergerichts zur Rechenschaft gezogen worden; und ob er schon in seiner Verantwortung einwandte, daß er wegen seines bewaffneten Einfalls in Sachsen, und der dabei verübten Gewalttätigkeiten, kraft des mit dem Kurfürsten von Sachsen zu Lützen abgeschlossenen Vergleichs, nicht belangt werden könne: so erfuhr er doch, zu seiner Belehrung, daß des Kaisers Majestät, deren Anwalt hier die Beschwerde führe, darauf keine Rücksicht nehmen könne: ließ sich auch sehr bald, da man ihm die Sache auseinander setzte und erklärte, wie ihm dagegen von Dresden her, in seiner Sache gegen den Junker Wenzel von Tronka, völlige Genugtuung widerfahren werde, die Sache gefallen. Demnach traf es sich, daß grade am Tage der Ankunft des Kämmerers, das Gesetz über ihn sprach, und er verurteilt ward mit dem Schwerte vom Leben zum Tode gebracht zu werden; ein Urteil, an dessen Vollstreckung gleichwohl, bei der verwickelten Lage der Dinge, seiner Milde ungeachtet, niemand glaubte, ja, das die ganze Stadt, bei dem Wohlwollen das der Kurfürst für den Kohlhaas trug, unfehlbar durch ein Machtwort desselben, in eine bloße, vielleicht beschwerliche und langwierige Gefängnisstrafe verwandelt zu sehen hoffte. Der Kämmerer, der gleichwohl einsah, daß keine Zeit zu verlieren sein möchte, falls der Auftrag, den ihm sein Herr gegeben, in Erfüllung gehen sollte, fing sein Geschäft damit an, sich dem Kohlhaas, am Morgen eines Tages, da derselbe in harmloser Betrachtung der Vorübergehenden, am Fenster seines Gefängnisses stand, in seiner gewöhnlichen Hoftracht, genau und umständlich zu zeigen; und da er, aus einer plötzlichen Bewegung seines Kopfes, schloß, daß der Roßhändler ihn bemerkt hatte, und besonders, mit großem Vergnügen, einen unwillkürlichen Griff desselben mit der Hand auf die Gegend der Brust, wo die Kapsel lag, wahrnahm: so hielt er das, was in der Seele desselben in diesem Augenblick vorgegangen war, für eine hinlängliche Vorbereitung, um in dem Versuch, des Zettels habhaft zu werden, einen Schritt weiter vorzurücken. Er bestellte ein altes, auf Krücken herumwandelndes Trödelweib zu sich, das er in den Straßen von Berlin, unter einem Troß andern, mit Lumpen handelnden Gesindels bemerkt hatte, und das ihm, dem Alter und der Tracht nach, ziemlich mit dem, das ihm der Kurfürst beschrieben hatte, übereinzustimmen schien; und in der Voraussetzung, der Kohlhaas werde sich die Züge derjenigen, die ihm in einer flüchtigen Erscheinung den Zettel überreicht hatte, nicht eben tief eingeprägt haben, beschloß er, das gedachte Weib statt ihrer unterzuschieben, und bei Kohlhaas, wenn es sich tun ließe, die Rolle, als ob sie die Zigeunerin wäre, spielen zu lassen. Dem gemäß, um sie dazu in Stand zu setzen, unterrichtete er sie umständlich von allem, was zwischen dem Kurfürsten und der gedachten Zigeunerin in Jüterbock vorgefallen war, wobei er, weil er nicht wußte, wie weit das Weib in ihren Eröffnungen gegen den Kohlhaas gegangen war, nicht vergaß, ihr besonders die drei geheimnisvollen, in dem Zettel enthaltenen Artikel einzuschärfen; und nachdem er ihr auseinandergesetzt hatte, was sie, auf abgerissene und unverständliche Weise, fallen lassen müsse, gewisser Anstalten wegen, die man getroffen, sei es durch List oder durch Gewalt, des Zettels, der dem sächsischen Hofe von der äußersten Wichtigkeit sei, habhaft zu werden, trug er ihr auf, dem Kohlhaas den Zettel, unter dem Vorwand, daß derselbe bei ihm nicht mehr sicher sei, zur Aufbewahrung während einiger verhängnisvollen Tage, abzufordern. Das Trödelweib übernahm auch sogleich gegen die Verheißung einer beträchtlichen Belohnung, wovon der Kämmerer ihr auf ihre Forderung einen Teil im voraus bezahlen mußte, die Ausführung des besagten Geschäfts; und da die Mutter des bei Mühlberg gefallenen Knechts Herse, den Kohlhaas, mit Erlaubnis der Regierung, zuweilen besuchte, diese Frau ihr aber seit einigen Monden her, bekannt war: so gelang es ihr, an einem der nächsten Tage, vermittelst einer kleinen Gabe an den Kerkermeister, sich bei dem Roßkamm Eingang zu verschaffen.—Kohlhaas aber, als diese Frau zu ihm eintrat, meinte, an einem Siegelring, den sie an der Hand trug, und einer ihr vom Hals herabhängenden Korallenkette, die bekannte alte Zigeunerin selbst wieder zu erkennen, die ihm in Jüterbock den Zettel überreicht hatte; und wie denn die Wahrscheinlichkeit nicht immer auf Seiten der Wahrheit ist, so traf es sich, daß hier etwas geschehen war, das wir zwar berichten: die Freiheit aber, daran zu zweifeln, demjenigen, dem es wohlgefällt, zugestehen müssen: der Kämmerer hatte den ungeheuersten Mißgriff begangen, und in dem alten Trödelweib, das er in den Straßen von Berlin aufgriff, um die Zigeunerin nachzuahmen, die geheimnisreiche Zigeunerin selbst getroffen, die er nachgeahmt wissen wollte. Wenigstens berichtete das Weib, indem sie, auf ihre Krücken gestützt, die Wangen der Kinder streichelte, die sich, betroffen von ihrem wunderlichen Anblick, an den Vater lehnten: daß sie schon seit geraumer Zeit aus dem Sächsischen ins Brandenburgische zurückgekehrt sei, und sich, auf eine, in den Straßen von Berlin unvorsichtig gewagte Frage des Kämmerers, nach der Zigeunerin, die im Frühjahr des verflossenen Jahres, in Jüterbock gewesen, sogleich an ihn gedrängt, und, unter einem falschen Namen, zu dem Geschäfte, das er besorgt wissen wollte, angeraten habe. Der Roßhändler, der eine sonderbare Ähnlichkeit zwischen ihr und seinem verstorbenen Weibe Lisbeth bemerkte, dergestalt, daß er sie hätte fragen können, ob sie ihre Großmutter sei: denn nicht nur, daß die Züge ihres Gesichts, ihre Hände, auch in ihrem knöchernen Bau noch schön, und besonders der Gebrauch, den sie davon im Reden machte, ihn aufs lebhafteste an sie erinnerten: auch ein Mal, womit seiner Frauen Hals bezeichnet war, bemerkte er an dem ihrigen—der Roßhändler nötigte sie, unter Gedanken, die sich seltsam in ihm kreuzten, auf einen Stuhl nieder, und fragte, was sie in aller Welt in Geschäften des Kämmerers zu ihm führe? Die Frau, während der alte Hund des Kohlhaas ihre Kniee umschnüffelte, und von ihrer Hand gekraut, mit dem Schwanz wedelte, antwortete: "der Auftrag, den ihr der Kämmerer gegeben, wäre, ihm zu eröffnen, auf welche drei dem sächsischen Hofe wichtigen Fragen der Zettel geheimnisvolle Antwort enthalte; ihn vor einem Abgesandten, der sich in Berlin befinde, um seiner habhaft zu werden, zu warnen: und ihm den Zettel, unter dem Vorwande, daß er an seiner Brust, wo er ihn trage, nicht mehr sicher sei, abzufordern. Die Absicht aber, in der sie komme, sei, ihm zu sagen, daß die Drohung ihn durch Arglist oder Gewalttätigkeit um den Zettel zu bringen, abgeschmackt, und ein leeres Trugbild sei; daß er unter dem Schutz des Kurfürsten von Brandenburg, in dessen Verwahrsam er sich befinde, nicht das Mindeste für denselben zu befürchten habe, ja, daß das Blatt bei ihm weit sicherer sei, als bei ihr, und daß er sich wohl hüten möchte, sich durch Ablieferung desselben, an wen und unter welchem Vorwand es auch sei, darum bringen zu lassen.—Gleichwohl schloß sie, daß sie es für klug hielte, von dem Zettel den Gebrauch zu machen, zu welchem sie ihm denselben auf dem Jahrmarkt zu Jüterbock eingehändigt, dem Antrag, den man ihm auf der Grenze durch den Junker vom Stein gemacht, Gehör zu geben, und den Zettel, der ihm selbst weiter nichts nutzen könne, für Freiheit und Leben an den Kurfürsten von Sachsen auszuliefern." Kohlhaas, der über die Macht jauchzte, die ihm gegeben war, seines Feindes Ferse, in dem Augenblick, da sie ihn in den Staub trat, tödlich zu verwunden, antwortete: nicht um die Welt, Mütterchen, nicht um die Welt! und drückte der Alten Hand, und wollte nur wissen, was für Antworten auf die ungeheuren Fragen im Zettel enthalten wären? Die Frau, inzwischen sie das Jüngste, das sich zu ihren Füßen niedergekauert hatte, auf den Schoß nahm, sprach: "nicht um die Welt, Kohlhaas, der Roßhändler; aber um diesen hübschen, kleinen, blonden Jungen!" und damit lachte sie ihn an, hetzte und küßte ihn, der sie mit großen Augen ansah, und reichte ihm, mit ihren dürren Händen, einen Apfel, den sie in ihrer Tasche trug, dar. Kohlhaas sagte verwirrt: daß die Kinder selbst, wenn sie groß wären, ihn, um seines Verfahrens loben würden, und daß er, für sie und ihre Enkel nichts Heilsameres tun könne, als den Zettel behalten. Zudem fragte er, wer ihn, nach der Erfahrung, die er gemacht, vor einem neuen Betrug sicher stelle, und ob er nicht zuletzt, unnützer Weise, den Zettel, wie jüngst den Kriegshaufen, den er in Lützen zusammengebracht, an den Kurfürsten aufopfern würde? "Wer mir sein Wort einmal gebrochen", sprach er, "mit dem wechsle ich keins mehr; und nur deine Forderung, bestimmt und unzweideutig, trennt mich, gutes Mütterchen, von dem Blatt, durch welches mir für alles, was ich erlitten, auf so wunderbare Weise Genugtuung geworden ist." Die Frau, indem sie das Kind auf den Boden setzte, sagte: daß er in mancherlei Hinsicht recht hätte, und daß er tun und lassen könnte, was er wollte! Und damit nahm sie ihre Krücken wieder zur Hand, und wollte gehn. Kohlhaas wiederholte seine Frage, den Inhalt des wunderbaren Zettels betreffend; er wünschte, da sie flüchtig antwortete: "daß er ihn ja eröffnen könne, obschon es eine bloße Neugierde wäre", noch über tausend andere Dinge, bevor sie ihn verließe, Aufschluß zu erhalten; wer sie eigentlich sei, woher sie zu der Wissenschaft, die ihr inwohne, komme, warum sie dem Kurfürsten, für den er doch geschrieben, den Zettel verweigert, und grade ihm, unter so vielen tausend Menschen, der ihrer Wissenschaft nie begehrt, das Wunderblatt überreicht habe?—Nun traf es sich, daß in eben diesem Augenblick ein Geräusch hörbar ward, das einige Polizei-Offizianten, die die Treppe heraufstiegen, verursachten; dergestalt, daß das Weib, von plötzlicher Besorgnis, in diesen Gemächern von ihnen betroffen zu werden, ergriffen, antwortete: "auf Wiedersehen Kohlhaas, auf Wiedersehn! Es soll dir, wenn wir uns wiedertreffen, an Kenntnis über dies alles nicht fehlen!" Und damit, indem sie sich gegen die Tür wandte, rief sie: "lebt wohl, Kinderchen, lebt wohl!" küßte das kleine Geschlecht nach der Reihe, und ging ab.

Kohlhaas, trong lúc ấy, như đã nói, đã đến Berlin, và theo một mệnh lệnh đặc biệt của Tuyển hầu, được đưa vào một nhà giam dành cho hàng hiệp sĩ, nơi đón ông cùng năm đứa con tiện nghi hết mức có thể; ngay sau khi luật sư của hoàng đế từ Wien đến, ông đã bị đưa ra truy cứu trước vành móng ngựa của tòa án nội viện, trên căn cứ vi phạm nền trị an công cộng của đế quốc; và dù trong lời biện hộ ông viện rằng, về cuộc xâm nhập có vũ trang vào Sachsen và những hành vi bạo lực đã gây ra trong đó, ông không thể bị truy cứu, nhờ hiệp ước ký với Tuyển hầu xứ Sachsen ở Lützen, ông vẫn được cho biết, để lấy đó mà rút kinh nghiệm, rằng bệ hạ hoàng đế, người mà luật sư ở đây nêu lời than phiền, không thể tính đến điều ấy: và chẳng bao lâu, khi người ta giảng giải sự việc cho ông và nói rõ rằng, đổi lại, từ Dresden ông sẽ được đền bù hoàn toàn trong vụ kiện chống Junker Wenzel von Tronka, ông cũng chấp nhận. Thế là tình cờ đúng vào ngày thị thần đến, luật pháp đã tuyên án ông, và ông bị kết án phải bị gươm đưa từ cõi sống sang cõi chết; một bản án mà việc thi hành, trong tình thế rối ren của sự việc, dù đó là hình phạt nhẹ, chẳng ai tin, thậm chí cả thành phố, với thiện cảm mà Tuyển hầu dành cho Kohlhaas, hy vọng chắc chắn sẽ thấy nó, nhờ một lệnh tối thượng của ngài, được biến thành một hình phạt tù đơn thuần, có lẽ nặng nhọc và kéo dài. Thị thần, người vẫn nhận ra rằng chẳng có thời gian để lãng phí nếu việc chúa ông giao phó muốn thành, mở đầu công việc bằng cách, vào một buổi sáng nọ, lúc Kohlhaas đang đứng bên cửa sổ nhà giam, vô tư ngắm những người qua đường, để lộ mình thật rõ ràng và kỹ lưỡng trước mắt ông, trong bộ y phục triều đình thường ngày; và khi, từ một cử động đột ngột của đầu ông, ông ta kết luận rằng người lái ngựa đã nhận ra mình, và nhất là, với niềm vui lớn, nhận thấy ông bất giác đưa tay lên chỗ ngực nơi cái hộp nằm: ông ta cho rằng điều đã diễn ra trong tâm hồn ông ở khoảnh khắc ấy là sự chuẩn bị đủ đầy để tiến thêm một bước trong nỗ lực chiếm lấy mảnh giấy. Ông ta cho gọi đến một mụ buôn đồ cũ già, đi lại chống nạng, mà ông ta đã để ý thấy trên các phố Berlin, giữa một đám tạp nhạp khác buôn giẻ rách, và xét về tuổi tác và y phục, mụ có vẻ khá khớp với người mà Tuyển hầu đã tả cho ông ta; và với giả định rằng Kohlhaas hẳn chẳng khắc sâu mấy những nét của người đã đưa cho ông mảnh giấy trong một lần xuất hiện thoáng qua, ông ta quyết định đẩy mụ nói trên vào thế chỗ bà ta, và để mụ, nếu được, diễn vai như thể mụ là người đàn bà Di-gan trước mặt Kohlhaas. Theo đó, để mụ có thể đảm đương việc ấy, ông ta chỉ dạy mụ tỉ mỉ về mọi điều đã xảy ra giữa Tuyển hầu và người đàn bà Di-gan nói trên ở Jüterbock, và vì không biết người đàn bà đã tiết lộ với Kohlhaas đến đâu, ông ta không quên đặc biệt khắc sâu vào mụ ba điều bí hiểm chứa trong mảnh giấy; và sau khi giải thích cho mụ những gì mụ phải buông ra theo lối đứt quãng và khó hiểu, vì những sắp đặt nhất định mà người ta đã thực hiện nhằm chiếm lấy, bằng mưu hay bằng bạo lực, mảnh giấy tối quan trọng đối với triều Sachsen, ông ta bảo mụ đòi Kohlhaas giao mảnh giấy, với cớ rằng nó không còn an toàn nơi ông, để cất giữ trong vài ngày nguy hiểm. Mụ buôn đồ cũ nhận ngay việc thi hành công việc nói trên, đổi lấy lời hứa một khoản thưởng đáng kể, mà thị thần, theo đòi hỏi của mụ, phải trả trước một phần; và vì mẹ của anh đầy tớ Herse đã ngã xuống ở Mühlberg — người mà Kohlhaas, với phép của chính quyền, thỉnh thoảng đến thăm — người đàn bà này đã quen biết mụ từ mấy tháng nay, nên mụ thành công, vào một trong những ngày sau, nhờ một món quà nhỏ cho cai ngục, trong việc tìm được lối vào chỗ người lái ngựa.—Nhưng Kohlhaas, khi người đàn bà này bước vào, tưởng rằng nhận ra, qua một chiếc nhẫn ấn mụ đeo trên tay và một chuỗi san hô rủ trước cổ, chính người đàn bà Di-gan già quen thuộc đã đưa cho ông mảnh giấy ở Jüterbock; và vì điều có vẻ hợp lý không phải lúc nào cũng đứng về phía sự thật, nên tình cờ đã xảy ra ở đây một điều mà chúng tôi tuy thuật lại, song phải nhường cho ai ưa thích quyền tự do ngờ vực nó: thị thần đã phạm một sai lầm ghê gớm nhất, và nơi mụ buôn đồ cũ ông ta vớ được trên các phố Berlin để bắt chước người đàn bà Di-gan, ông ta đã trúng chính người đàn bà Di-gan đầy bí ẩn mà ông ta muốn thấy bị bắt chước. Ít nhất người đàn bà đã kể, trong lúc chống nạng vuốt má những đứa trẻ, vốn ngỡ ngàng trước diện mạo kỳ lạ của mụ mà nép vào cha: rằng từ lâu mụ đã trở về từ Sachsen sang Brandenburg, và khi thị thần, trên các phố Berlin, thiếu thận trọng buột ra một câu hỏi về người đàn bà Di-gan đã ở Jüterbock vào mùa xuân năm ngoái, mụ lập tức chen đến ông ta, và, dưới một cái tên giả, nhận lời với công việc mà ông ta muốn thấy được lo liệu. Người lái ngựa, nhận thấy một sự giống nhau kỳ lạ giữa mụ và người vợ quá cố Lisbeth của mình, đến mức ông có thể hỏi mụ có phải bà của nàng không: bởi không chỉ những nét trên mặt mụ, đôi bàn tay mụ, dù gầy trơ xương vẫn còn đẹp, và nhất là cách mụ dùng chúng khi nói, gợi nhớ nàng cho ông một cách sống động nhất: ông còn nhận thấy trên cổ mụ một nốt đánh dấu cổ vợ ông—người lái ngựa, giữa những ý nghĩ đan chéo kỳ lạ trong lòng, buộc mụ ngồi xuống một chiếc ghế, và hỏi rốt cuộc việc gì của thị thần đã đưa mụ đến chỗ ông? Người đàn bà, trong lúc con chó già của Kohlhaas đánh hơi đầu gối mụ, và được tay mụ gãi, vẫy đuôi, đáp: “nhiệm vụ thị thần giao cho mụ là cho ông biết mảnh giấy chứa lời đáp bí hiểm cho ba câu hỏi nào quan trọng đối với triều Sachsen; cảnh báo ông về một sứ giả đang ở Berlin để chiếm lấy nó; và đòi ông giao mảnh giấy, với cớ rằng nó không còn an toàn trên ngực ông nơi ông đeo. Nhưng ý định mụ đến đây là để nói với ông rằng lời đe dọa cướp mảnh giấy khỏi ông bằng mưu gian hay bạo lực là lố bịch và là một ảo ảnh hão huyền; rằng dưới sự bảo hộ của Tuyển hầu xứ Brandenburg, trong sự giam giữ của người ấy ông đang ở, ông không có chút gì phải lo sợ về nó, thậm chí tờ giấy ở nơi ông an toàn hơn nhiều so với nơi mụ, và rằng ông hãy hết sức đề phòng, đừng để người ta lấy nó khỏi ông bằng cách giao nộp, cho bất kỳ ai và dưới bất kỳ cớ nào.—Tuy nhiên mụ kết luận rằng mụ cho là khôn ngoan nếu ông dùng mảnh giấy vào mục đích mà mụ đã trao nó cho ông ở hội chợ Jüterbock, nghe theo lời đề nghị mà người ta đã đưa ra với ông ở biên giới qua Junker coi săn vom Stein, và đem mảnh giấy, vốn chẳng ích gì thêm cho chính ông, giao cho Tuyển hầu xứ Sachsen để đổi lấy tự do và mạng sống.” Kohlhaas, hả hê trước quyền lực được trao cho ông để đâm trọng thương gót chân kẻ thù, ngay lúc chính gót chân ấy đang giẫm ông xuống bụi, đáp: không vì cả thế gian, bà cụ ơi, không vì cả thế gian! và siết tay bà lão, và chỉ muốn biết, những lời đáp nào cho những câu hỏi ghê gớm ấy được chứa trong mảnh giấy? Người đàn bà, trong lúc bế lên lòng đứa út đang ngồi thu mình dưới chân mụ, nói: “không vì cả thế gian, Kohlhaas, người lái ngựa; nhưng vì thằng bé tóc vàng, xinh xắn, bé nhỏ này!” và nói rồi mụ cười với nó, nựng nó và hôn nó — nó nhìn mụ bằng đôi mắt mở to —, và chìa cho nó, bằng đôi bàn tay khô gầy, một quả táo mụ mang trong túi. Kohlhaas bối rối nói: rằng chính bọn trẻ, khi lớn lên, sẽ khen ông vì cách ông hành xử, và rằng đối với chúng và con cháu chúng, ông không thể làm điều gì bổ ích hơn là giữ mảnh giấy. Ngoài ra ông hỏi, sau kinh nghiệm ông đã trải, ai bảo đảm cho ông trước một sự lừa dối mới, và liệu rốt cuộc ông chẳng lại đem hy sinh mảnh giấy cho Tuyển hầu một cách vô ích, như vừa rồi với đạo quân ông gom ở Lützen. “Kẻ nào một lần đã bội lời với tôi,” ông nói, “thì tôi không đổi thêm lời nào với hắn nữa; và chỉ yêu cầu của bà, dứt khoát và không mơ hồ, mới tách tôi, bà cụ tốt bụng, khỏi tờ giấy nhờ đó mà, bằng cách kỳ diệu, tôi đã được đền bù cho tất cả những gì tôi đã chịu.” Người đàn bà, đặt đứa trẻ xuống đất, nói: rằng ông có lý ở nhiều phương diện, và ông cứ việc làm hay không làm tùy ý! Và nói rồi mụ lại cầm lấy cây nạng, và định đi. Kohlhaas nhắc lại câu hỏi về nội dung mảnh giấy kỳ diệu; khi mụ đáp qua loa: “rằng ông cứ việc mở ra, dù đó chỉ là sự tò mò đơn thuần”, ông còn muốn, trước khi mụ rời, được giải đáp hàng nghìn điều khác; rốt cuộc mụ là ai, tri thức vốn ngự trong mụ có từ đâu, vì sao mụ không chịu đưa mảnh giấy cho Tuyển hầu, người mà nó vốn được viết cho, mà lại đưa tờ giấy kỳ diệu cho chính ông, giữa hàng nghìn người, kẻ chưa từng đòi hỏi tri thức của mụ?—Bấy giờ, đúng lúc ấy, vang lên một tiếng động do vài viên chức cảnh sát đang bước lên cầu thang gây ra; khiến người đàn bà, bỗng lo sợ bị họ bắt gặp trong những căn phòng này, đáp: “Hẹn gặp lại, Kohlhaas, hẹn gặp lại! Khi chúng ta gặp lại, ngươi sẽ không thiếu hiểu biết về tất cả những điều này!” Và nói rồi, quay về phía cửa, mụ kêu: “Tạm biệt, các cháu nhỏ, tạm biệt!” hôn lần lượt đám trẻ nhỏ ấy, và đi ra.

Inzwischen hatte der Kurfürst von Sachsen, seinen jammervollen Gedanken preisgegeben, zwei Astrologen, namens Oldenholm und Olearius, welche damals in Sachsen in großem Ansehen standen, herbeigerufen, und wegen des Inhalts des geheimnisvollen, ihm und dem ganzen Geschlecht seiner Nachkommen so wichtigen Zettels zu Rate gezogen; und da die Männer, nach einer, mehrere Tage lang im Schloßturm zu Dresden fortgesetzten, tiefsinnigen Untersuchung, nicht einig werden konnten, ob die Prophezeiung sich auf späte Jahrhunderte oder aber auf die jetzige Zeit beziehe, und vielleicht die Krone Polen, mit welcher die Verhältnisse immer noch sehr kriegerisch waren, damit gemeint sei: so wurde durch solchen gelehrten Streit, statt sie zu zerstreuen, die Unruhe, um nicht zu sagen, Verzweiflung, in welcher sich dieser unglückliche Herr befand, nur geschärft, und zuletzt bis auf einen Grad, der seiner Seele ganz unerträglich war, vermehrt. Dazu kam, daß der Kämmerer um diese Zeit seiner Frau, die im Begriff stand, ihm nach Berlin zu folgen, auftrug, dem Kurfürsten, bevor sie abreiste, auf eine geschickte Art beizubringen, wie mißlich es nach einem verunglückten Versuch, den er mit einem Weibe gemacht, das sich seitdem nicht wieder habe blicken lassen, mit der Hoffnung aussehe, des Zettels in dessen Besitz der Kohlhaas sei, habhaft zu werden, indem das über ihn gefällte Todesurteil, nunmehr, nach einer umständlichen Prüfung der Akten, von dem Kurfürsten von Brandenburg unterzeichnet, und der Hinrichtungstag bereits auf den Montag nach Palmarum festgesetzt sei; auf welche Nachricht der Kurfürst sich, das Herz von Kummer und Reue zerrissen, gleich einem ganz Verlorenen, in seinem Zimmer verschloß, während zwei Tage, des Lebens satt, keine Speise zu sich nahm, und am dritten plötzlich, unter der kurzen Anzeige an das Gubernium, daß er zu dem Fürsten von Dessau auf die Jagd reise, aus Dresden verschwand. Wohin er eigentlich ging, und ob er sich nach Dessau wandte, lassen wir dahin gestellt sein, indem die Chroniken, aus deren Vergleichung wir Bericht erstatten, an dieser Stelle, auf befremdende Weise, einander widersprechen und aufheben. Gewiß ist, daß der Fürst von Dessau, unfähig zu jagen, um diese Zeit krank in Braunschweig, bei seinem Oheim, dem Herzog Heinrich, lag, und daß die Dame Heloise, am Abend des folgenden Tages, in Gesellschaft eines Grafen von Königstein, den sie für ihren Vetter ausgab, bei dem Kämmerer Herrn Kunz, ihrem Gemahl, in Berlin eintraf. —Inzwischen war dem Kohlhaas, auf Befehl des Kurfürsten, das Todesurteil vorgelesen, die Ketten abgenommen, und die über sein Vermögen lautenden Papiere, die ihm in Dresden abgesprochen worden waren, wieder zugestellt worden; und da die Räte, die das Gericht an ihn abgeordnet hatte, ihn fragten, wie er es mit dem, was er besitze, nach seinem Tode gehalten wissen wolle: so verfertigte er, mit Hülfe eines Notars, zu seiner Kinder Gunsten ein Testament, und setzte den Amtmann zu Kohlhaasenbrück, seinen wackern Freund, zum Vormund derselben ein. Demnach glich nichts der Ruhe und Zufriedenheit seiner letzten Tage; denn auf eine sonderbare Spezial-Verordnung des Kurfürsten war bald darauf auch noch der Zwinger, in welchem er sich befand, eröffnet, und allen seinen Freunden, deren er sehr viele in der Stadt besaß, bei Tag und Nacht freier Zutritt zu ihm verstattet worden. Ja, er hatte noch die Genugtuung, den Theologen Jakob Freising, als einen Abgesandten Doktor Luthers, mit einem eigenhändigen, ohne Zweifel sehr merkwürdigen Brief, der aber verloren gegangen ist, in sein Gefängnis treten zu sehen, und von diesem geistlichen Herrn in Gegenwart zweier brandenburgischen Dechanten, die ihm an die Hand gingen, die Wohltat der heiligen Kommunion zu empfangen. Hierauf erschien nun, unter einer allgemeinen Bewegung der Stadt, die sich immer noch nicht entwöhnen konnte, auf ein Machtwort, das ihn rettete, zu hoffen, der verhängnisvolle Montag nach Palmarum, an welchem er die Welt, wegen des allzuraschen Versuchs, sich selbst in ihr Recht verschaffen zu wollen, versöhnen sollte. Eben trat er, in Begleitung einer starken Wache, seine beiden Knaben auf dem Arm (denn diese Vergünstigung hatte er sich ausdrücklich vor den Schranken des Gerichts ausgebeten), von dem Theologen Jakob Freising geführt, aus dem Tor seines Gefängnisses, als unter einem wehmütigen Gewimmel von Bekannten, die ihm die Hände drückten, und von ihm Abschied nahmen, der Kastellan des kurfürstlichen Schlosses, verstört im Gesicht, zu ihm herantrat, und ihm ein Blatt gab, das ihm, wie er sagte, ein altes Weib für ihn eingehändigt. Kohlhaas, während er den Mann der ihm nur wenig bekannt war, befremdet ansah, eröffnete das Blatt, dessen Siegelring ihn, im Mundlack ausgedrückt, sogleich an die bekannte Zigeunerin erinnerte. Aber wer beschreibt das Erstaunen, das ihn ergriff, als er folgende Nachricht darin fand: "Kohlhaas, der Kurfürst von Sachsen ist in Berlin; auf den Richtplatz schon ist er vorangegangen, und wird, wenn dir daran liegt, an einem Hut, mit blauen und weißen Federbüschen kenntlich sein. Die Absicht, in der er kömmt, brauche ich dir nicht zu sagen; er will die Kapsel, sobald du verscharrt bist, ausgraben, und den Zettel, der darin befindlich ist, eröffnen lassen. —Deine Elisabeth."—Kohlhaas, indem er sich auf das äußerste bestürzt zu dem Kastellan umwandte, fragte ihn: ob er das wunderbare Weib, das ihm den Zettel übergeben, kenne? Doch da der Kastellan antwortete: "Kohlhaas, das Weib"—und in Mitten der Rede auf sonderbare Weise stockte, so konnte er, von dem Zuge, der in diesem Augenblick wieder antrat, fortgerissen, nicht vernehmen, was der Mann, der an allen Gliedern zu zittern schien, vorbrachte.—Als er auf dem Richtplatz ankam, fand er den Kurfürsten von Brandenburg mit seinem Gefolge, worunter sich auch der Erzkanzler, Herr Heinrich von Geusau befand, unter einer unermeßlichen Menschenmenge, daselbst zu Pferde halten: ihm zur Rechten der kaiserliche Anwalt Franz Müller, eine Abschrift des Todesurteils in der Hand; ihm zur Linken, mit dem Konklusum des Dresdner Hofgerichts, sein eigener Anwalt, der Rechtsgelehrte Anton Zäuner; ein Herold in der Mitte des halboffenen Kreises, den das Volk schloß, mit einem Bündel Sachen, und den beiden, von Wohlsein glänzenden, die Erde mit ihren Hufen stampfenden Rappen. Denn der Erzkanzler, Herr Heinrich, hatte die Klage, die er, im Namen seines Herrn, in Dresden anhängig gemacht, Punkt für Punkt, und ohne die mindeste Einschränkung gegen den Junker Wenzel von Tronka, durchgesetzt; dergestalt, daß die Pferde, nachdem man sie durch Schwingung einer Fahne über ihre Häupter, ehrlich gemacht, und aus den Händen des Abdeckers, der sie ernährt, zurückgezogen hatte, von den Leuten des Junkers dickgefüttert, und in Gegenwart einer eigens dazu niedergesetzten Kommission, dem Anwalt, auf dem Markt zu Dresden, übergeben worden waren. Demnach sprach der Kurfürst, als Kohlhaas von der Wache begleitet, auf den Hügel zu ihm heranschritt: Nun, Kohlhaas, heut ist der Tag, an dem dir dein Recht geschieht! Schau her, hier liefere ich dir alles, was du auf der Tronkenburg gewaltsamer Weise eingebüßt, und was ich, als dein Landesherr, dir wieder zu verschaffen, schuldig war, zurück: Rappen, Halstuch, Reichsgulden, Wäsche, bis auf die Kurkosten sogar für deinen bei Mühlberg gefallenen Knecht Herse. Bist du mit mir zufrieden?—Kohlhaas, während er das, ihm auf den Wink des Erzkanzlers eingehändigte Konklusum, mit großen, funkelnden Augen überlas, setzte die beiden Kinder, die er auf dem Arm trug, neben sich auf den Boden nieder; und da er auch einen Artikel darin fand, in welchem der Junker Wenzel zu zweijähriger Gefängnisstrafe verurteilt ward: so ließ er sich, aus der Ferne, ganz überwältigt von Gefühlen, mit kreuzweis auf die Brust gelegten Händen, vor dem Kurfürsten nieder. Er versicherte freudig dem Erzkanzler, indem er aufstand, und die Hand auf seinen Schoß legte, daß sein höchster Wunsch auf Erden erfüllt sei; trat an die Pferde heran, musterte sie, und klopfte ihren feisten Hals; und erklärte dem Kanzler, indem er wieder zu ihm zurückkam, heiter: "daß er sie seinen beiden Söhnen Heinrich und Leopold schenke!" Der Kanzler, Herr Heinrich von Geusau, vom Pferde herab mild zu ihm gewandt, versprach ihm, in des Kurfürsten Namen, daß sein letzter Wille heilig gehalten werden solle: und forderte ihn auf, auch über die übrigen im Bündel befindlichen Sachen, nach seinem Gutdünken zu schalten. Hierauf rief Kohlhaas die alte Mutter Hersens, die er auf dem Platz wahrgenommen hatte, aus dem Haufen des Volks hervor, und indem er ihr die Sachen übergab, sprach er: "da, Mütterchen; das gehört dir!"—die Summe, die, als Schadenersatz für ihn, bei dem im Bündel liegenden Gelde befindlich war, als ein Geschenk noch, zur Pflege und Erquickung ihrer alten Tage, hinzufügend.—Der Kurfürst rief: "nun, Kohlhaas, der Roßhändler, du, dem solchergestalt Genugtuung geworden, mache dich bereit, kaiserlicher Majestät, deren Anwalt hier steht, wegen des Bruchs ihres Landfriedens, deinerseits Genugtuung zu geben!" Kohlhaas, indem er seinen Hut abnahm, und auf die Erde warf, sagte: daß er bereit dazu wäre! übergab die Kinder, nachdem er sie noch einmal vom Boden erhoben, und an seine Brust gedrückt hatte, dem Amtmann von Kohlhaasenbrück, und trat, während dieser sie unter stillen Tränen, vom Platz hinwegführte, an den Block. Eben knüpfte er sich das Tuch vom Hals ab und öffnete seinen Brustlatz: als er, mit einem flüchtigen Blick auf den Kreis, den das Volk bildete, in geringer Entfernung von sich, zwischen zwei Rittern, die ihn mit ihren Leibern halb deckten, den wohlbekannten Mann mit blauen und weißen Federbüschen wahrnahm. Kohlhaas löste sich, indem er mit einem plötzlichen, die Wache, die ihn umringte, befremdenden Schritt, dicht vor ihn trat, die Kapsel von der Brust; er nahm den Zettel heraus, entsiegelte ihn, und überlas ihn: und das Auge unverwandt auf den Mann mit blauen und weißen Federbüschen gerichtet, der bereits süßen Hoffnungen Raum zu geben anfing, steckte er ihn in den Mund und verschlang ihn. Der Mann mit blauen und weißen Federbüschen sank, bei diesem Anblick, ohnmächtig, in Krämpfen nieder. Kohlhaas aber, während die bestürzten Begleiter desselben sich herabbeugten, und ihn vom Boden aufhoben, wandte sich zu dem Schafott, wo sein Haupt unter dem Beil des Scharfrichters fiel. Hier endigt die Geschichte vom Kohlhaas. Man legte die Leiche unter einer allgemeinen Klage des Volks in einen Sarg; und während die Träger sie aufhoben, um sie anständig auf den Kirchhof der Vorstadt zu begraben, rief der Kurfürst die Söhne des Abgeschiedenen herbei und schlug sie, mit der Erklärung an den Erzkanzler, daß sie in seiner Pagenschule erzogen werden sollten, zu Rittern. Der Kurfürst von Sachsen kam bald darauf, zerrissen an Leib und Seele, nach Dresden zurück, wo man das Weitere in der Geschichte nachlesen muß. Vom Kohlhaas aber haben noch im vergangenen Jahrhundert, im Mecklenburgischen, einige frohe und rüstige Nachkommen gelebt.

Trong lúc ấy, Tuyển hầu xứ Sachsen, phó mặc cho những ý nghĩ thảm thương của mình, đã cho triệu hai nhà chiêm tinh, tên Oldenholm và Olearius, hồi đó ở Sachsen rất có tiếng, đến hỏi ý về nội dung của mảnh giấy bí hiểm, vốn hệ trọng đến ngài và toàn thể dòng dõi hậu duệ của ngài; và vì hai người, sau một cuộc khảo cứu thâm trầm kéo dài nhiều ngày trong tháp lâu đài Dresden, không thể đồng thuận được lời tiên tri ấy nhắm đến những thế kỷ xa hay lại nhắm đến thời nay, và biết đâu vương triều Ba Lan — mà quan hệ với Sachsen vẫn còn căng như sắp có chiến tranh — chính là cái được ám chỉ: nên cuộc tranh luận học thuật ấy, thay vì làm tan nỗi bất an, chỉ làm nỗi bất an — để khỏi nói là tuyệt vọng — của vị chúa bất hạnh này thêm gay gắt, và cuối cùng làm nó tăng lên đến mức tâm hồn ngài hoàn toàn không chịu nổi. Thêm vào đó, vào khoảng thời gian này thị thần dặn vợ ông, người sắp sửa theo ông đến Berlin, hãy khéo léo báo cho Tuyển hầu, trước khi lên đường, biết rằng sau một toan tính thất bại mà ông đã thử với một người đàn bà, kẻ từ đó không còn xuất hiện, thì hy vọng chiếm được mảnh giấy, mà Kohlhaas đang giữ, đã trở nên mong manh ra sao, bởi bản án tử hình tuyên đối với hắn, sau một cuộc xem xét hồ sơ tỉ mỉ, nay đã được Tuyển hầu xứ Brandenburg ký, và ngày hành quyết đã ấn định vào thứ Hai sau Chúa nhật Lễ Lá; nghe tin ấy, Tuyển hầu, tim như bị xé bởi sầu muộn và hối hận, như một người đã mất hết, nhốt mình trong phòng, suốt hai ngày, chán sống, chẳng đụng đến thức ăn, và đến ngày thứ ba bất chợt biến khỏi Dresden, để lại cho phủ thống đốc một thông báo ngắn rằng ngài đi săn ở chỗ thân vương xứ Dessau. Ngài thật sự đi đâu, và liệu ngài có hướng về Dessau không, chúng tôi xin để ngỏ, vì các cuốn biên niên mà từ sự so sánh chúng chúng tôi thuật lại, ở điểm này, mâu thuẫn và triệt tiêu lẫn nhau một cách lạ lùng. Chắc chắn là thân vương xứ Dessau, không thể đi săn, vào thời gian này đang ốm nằm ở Braunschweig, bên ông chú của mình, công tước Heinrich, và rằng phu nhân Heloise, vào chiều ngày hôm sau, cùng một bá tước von Königstein mà bà nói là em họ của mình, đã đến Berlin gặp thị thần Kunz, chồng bà. —Trong lúc ấy, Kohlhaas, theo lệnh Tuyển hầu, đã được đọc bản án tử hình, được tháo xiềng, và được trả lại các giấy tờ về tài sản của ông, những thứ đã bị tước ở Dresden; và khi các cố vấn mà tòa phái đến chỗ ông hỏi ông muốn định đoạt thế nào số tài sản ông có sau khi chết, ông, với sự giúp của một công chứng viên, lập di chúc có lợi cho các con, và chỉ định quan quản hạt ở Kohlhaasenbrück, người bạn đáng quý của ông, làm người giám hộ cho chúng. Nhờ thế chẳng gì sánh nổi sự yên tĩnh và mãn nguyện của những ngày cuối cùng của ông; vì theo một sắc lệnh đặc biệt kỳ lạ của Tuyển hầu, chẳng bao lâu sau cả sân thành nơi ông ở cũng được mở ra, và mọi người bạn của ông, mà trong thành ông có rất nhiều, được phép tự do đến thăm ông cả ngày lẫn đêm. Ông còn được thỏa lòng thấy nhà thần học Jakob Freising, với tư cách sứ giả của tiến sĩ Luther, mang một bức thư tay, hẳn là rất đáng chú ý, nhưng đã thất lạc, bước vào ngục của ông, và nhận từ vị giáo sĩ ấy, trước mặt hai giáo trưởng Brandenburg phụ giúp, ân huệ của bí tích Thánh Thể. Sau đó, giữa một cuộc xao động chung của thành phố, vẫn chưa bỏ được thói hy vọng, nhờ một lệnh tối thượng sẽ cứu ông, ngày thứ Hai sau Chúa nhật Lễ Lá định mệnh đã đến, ngày ông phải làm hòa với thế gian vì nỗ lực quá vội muốn tự mình giành lấy công lý trong đó. Ông vừa bước ra khỏi cổng nhà giam, có lực lượng canh gác mạnh đi cùng, hai cậu con trai trên tay (vì ân huệ này ông đã xin riêng trước vành móng ngựa của tòa), do nhà thần học Jakob Freising dẫn đường, thì giữa một đám đông thương cảm nhốn nháo những người quen siết tay ông và từ biệt ông, quan quản lâu đài của Tuyển hầu, mặt mày thất sắc, tiến lại gần ông, và trao cho ông một mảnh giấy, mà theo lời ông ta, một bà già đã giao cho ông ta để đưa cho ông. Kohlhaas, trong lúc ngạc nhiên nhìn người đàn ông mà ông chỉ biết sơ, mở mảnh giấy ra, chiếc nhẫn ấn in trên sáp dán ngay lập tức làm ông nhớ đến người đàn bà Di-gan quen thuộc. Nhưng ai tả nổi sự kinh ngạc nắm lấy ông, khi ông thấy trong đó tin sau: “Kohlhaas, Tuyển hầu xứ Sachsen đang ở Berlin; ngài ấy đã đi trước đến pháp trường, và nếu ngươi để tâm, sẽ nhận ra ngài ấy ở chiếc mũ cắm những chùm lông chim xanh và trắng. Ý định ngài ấy đến, ta không cần nói với ngươi; ngài ấy muốn, ngay khi ngươi bị vùi, đào cái hộp lên, và cho mở mảnh giấy ở trong đó. —Elisabeth.”—Kohlhaas, vô cùng bàng hoàng quay sang quan quản lâu đài, hỏi ông ta: ông có biết người đàn bà kỳ diệu đã đưa mảnh giấy cho ông không? Nhưng khi quan quản lâu đài đáp: “Kohlhaas, người đàn bà ấy”—và giữa lời nói lạ lùng khựng lại, thì ông, bị đoàn người đúng lúc ấy lại bước đi cuốn theo, đã không nghe được điều người đàn ông, tưởng như run rẩy khắp mọi chi, nói ra.—Khi đến pháp trường, ông thấy Tuyển hầu xứ Brandenburg cùng tùy tùng, trong đó có cả Đại pháp quan, ông Heinrich von Geusau, giữa một biển người không lường nổi, đang cưỡi ngựa đứng ở đó: bên phải ngài là luật sư của hoàng đế Franz Müller, tay cầm bản sao bản án tử hình; bên trái ngài, mang bản kết luận của tòa án triều đình Dresden, là luật sư riêng của ngài, luật gia Anton Zäuner; một người truyền lệnh ở giữa vòng tròn nửa mở mà dân chúng khép lại, cầm một bó đồ vật, cùng hai con ngựa ô, bóng mượt vì khỏe mạnh, giậm đất bằng móng. Bởi vì Đại pháp quan, ông Heinrich, đã theo đuổi đến cùng, từng điểm một và không chút hạn chế, đơn kiện mà ông, nhân danh chúa mình, đệ ở Dresden chống Junker Wenzel von Tronka; đến nỗi những con ngựa, sau khi được trả lại danh dự bằng cách vung một lá cờ trên đầu chúng, và được rút khỏi tay người lột da xác thú đã nuôi chúng, đã được người của vị Junker vỗ béo, và trước mặt một ủy ban lập ra riêng cho việc ấy, giao cho luật sư ở chợ Dresden. Bấy giờ Tuyển hầu nói, khi Kohlhaas, có lính canh đi cùng, bước lên ngọn đồi tới chỗ ngài: Nào, Kohlhaas, hôm nay là ngày công lý được thực thi cho ngươi! Hãy nhìn đây, ở đây ta trao trả cho ngươi mọi thứ mà ngươi đã bị tước bằng bạo lực ở Tronkenburg, và mọi thứ mà ta, với tư cách chúa của ngươi, có bổn phận phải lấy lại cho ngươi: ngựa ô, khăn quàng cổ, đồng gulden đế quốc, đồ vải, cho đến cả chi phí chữa trị cho tên đầy tớ Herse của ngươi, kẻ đã ngã xuống ở Mühlberg. Ngươi có hài lòng với ta không?—Kohlhaas, trong lúc đọc bản kết luận người ta đưa cho ông theo hiệu của Đại pháp quan, đôi mắt mở lớn, sáng rực, đặt hai đứa con ông bế trên tay xuống đất cạnh mình; và vì ông còn tìm thấy trong đó một điều khoản kết án Junker Wenzel hai năm tù, nên ông, từ xa, hoàn toàn bị cảm xúc áp đảo, hai tay bắt chéo đặt trên ngực, quỳ xuống trước Tuyển hầu. Ông vui vẻ khẳng định với Đại pháp quan, khi đứng dậy và đặt tay lên lòng mình, rằng ước nguyện cao nhất của ông trên đời đã được thực hiện; ông bước đến bên những con ngựa, xem xét chúng, và vỗ vào cái cổ béo của chúng; và, khi trở lại chỗ vị Đại pháp quan, tuyên bố một cách vui vẻ: “rằng ông tặng chúng cho hai đứa con trai ông, Heinrich và Leopold!” Vị Đại pháp quan, ông Heinrich von Geusau, từ trên ngựa ôn hòa hướng về ông, nhân danh Tuyển hầu hứa rằng ý nguyện cuối cùng của ông sẽ được giữ như điều thiêng liêng: và mời ông cứ tùy ý định đoạt cả những thứ còn lại trong bó đồ. Sau đó Kohlhaas gọi bà mẹ già của Herse, mà ông đã nhận thấy trên quảng trường, từ đám dân bước ra, và vừa trao cho bà các thứ vừa nói: “đây, bà cụ; cái này thuộc về bà!” — và thêm vào, như một món quà, cả khoản tiền bồi thường dành cho ông nằm trong bó tiền, để lo cho tuổi già của bà được chăm sóc và an ủi. —Tuyển hầu kêu: “Này, Kohlhaas, người lái ngựa, ngươi, kẻ đã được đền bù như vậy, hãy sẵn sàng, về phần ngươi, đền bù cho bệ hạ hoàng đế, người mà luật sư đang đứng đây, vì việc phá nền trị an của người!” Kohlhaas, vừa cởi mũ ném xuống đất, nói: rằng ông sẵn sàng! trao các con, sau khi còn một lần nữa nâng chúng khỏi mặt đất và ghì chúng vào ngực, cho quan quản hạt ở Kohlhaasenbrück, và, trong khi người này, giữa những giọt lệ lặng lẽ, dẫn chúng rời khỏi quảng trường, ông bước tới bên khúc gỗ chém. Ông vừa tháo khăn quàng cổ và mở yếm áo: thì, trong một cái nhìn thoáng qua vòng tròn dân chúng, ở một khoảng cách không xa, giữa hai hiệp sĩ che nửa người ông ta bằng thân mình, ông nhận ra người đàn ông quen thuộc với những chùm lông chim xanh và trắng. Kohlhaas, bằng một bước chân đột ngột khiến đội canh vây quanh ngạc nhiên, tiến sát đến trước mặt ông ta, tháo cái hộp khỏi ngực; ông lấy mảnh giấy ra, bóc dấu niêm, và đọc nó: và mắt không rời người đàn ông với những chùm lông chim xanh và trắng, kẻ đã bắt đầu nhường chỗ cho những hy vọng ngọt ngào, ông nhét nó vào miệng và nuốt chửng. Người đàn ông với những chùm lông chim xanh và trắng, trước cảnh ấy, ngã gục, bất tỉnh, co giật. Còn Kohlhaas, trong khi những người đi theo hoảng hốt của ông ta cúi xuống và nâng ông ta lên khỏi mặt đất, quay về phía đoạn đầu đài, nơi đầu ông rơi dưới lưỡi rìu của đao phủ. Đến đây chấm dứt câu chuyện về Kohlhaas. Người ta đặt thi hài vào quan tài, giữa tiếng than khóc chung của dân chúng; và trong khi những người khiêng nâng nó lên để an táng cho tử tế ở nghĩa địa của vùng ngoại ô, Tuyển hầu cho gọi các con trai của người quá cố đến và, kèm lời tuyên bố với Đại pháp quan rằng chúng sẽ được nuôi dạy trong trường đồng tử của ngài, phong chúng làm hiệp sĩ. Tuyển hầu xứ Sachsen chẳng bao lâu sau trở về Dresden, thân xác và tâm hồn rã rời, nơi người ta phải đọc tiếp phần còn lại trong sử sách. Còn về Kohlhaas, thì mãi đến thế kỷ trước, ở vùng Mecklenburg, vẫn có một số hậu duệ vui vẻ, khỏe mạnh sinh sống.