A Q chính truyện

第一章　序

Chương I. Lời tựa

我要給阿Q做正傳，已經不止一兩年了。但一面要做，一面又往回想，這足見我不是一個『立言』的人，因爲從來不朽之筆，須傳不朽之人，于是人以文傳，文以人傳——究竟誰靠誰傳，漸漸的不甚了然起來，而終於歸結到傳阿Q，彷彿思想裏有鬼似的。

Tôi định viết chính truyện cho A Q đã không phải chỉ một hai năm nay. Nhưng một mặt muốn viết, một mặt lại nghĩ lui nghĩ tới, đủ thấy tôi không phải là người “lập ngôn”, bởi xưa nay ngòi bút bất hủ phải truyền người bất hủ, thế là người nhờ văn mà truyền, văn nhờ người mà truyền — rốt cuộc ai nhờ ai mà truyền, dần dần đâm ra không lấy gì làm rõ lắm, vậy mà sau cùng lại quy về việc chép truyện A Q, tựa như trong đầu có ma ám vậy.

然而要做這一篇速朽的文章，纔下筆，便感到萬分的困難了。第一是文章的名目。孔子曰：『名不正則言不順。』這原是應該極注意的。傳的名目很繁多：列傳、自傳、內傳、外傳、別傳、家傳、小傳，……而可惜都不合。『列傳』麽，這一篇並非和許多闊人排在『正史』裏；『自傳』麽，我又並非就是阿Q。說是『外傳』，『內傳』在那里呢？倘用『內傳』，阿Q又決不是神仙。『別傳』呢，阿Q實在未曾有大總統上諭宣付國史館立『本傳』——雖說英國正史上並無『博徒列傳』，而文豪迭更司也做過博徒別傳這一部書，但文豪則可，在我輩卻不可的。其次是『家傳』，則我旣不知與阿Q是否同宗，也未曾受他子孫的拜託；或『小傳』，則阿Q又更無別的『大傳』了。總而言之，這一篇也便是『本傳』，但從我的文章着想，因爲文體卑下，是『引車賣漿者流』所用的話，所以不敢僭稱，便從不入三教九流的小說家所謂『閒話休題言歸正傳』這一句套話裏，取出『正傳』兩個字來，作爲名目，卽使與古人所撰書法正傳的『正傳』字面上很相混，也顧不得了。

Thế nhưng định viết thiên văn chóng nát này, vừa đặt bút đã thấy muôn vàn khó khăn. Thứ nhất là cái tên của bài văn. Khổng Tử nói: “Danh bất chính tắc ngôn bất thuận.” Điều này vốn phải hết sức lưu ý. Tên gọi các thể truyện thật lắm vô kể: liệt truyện, tự truyện, nội truyện, ngoại truyện, biệt truyện, gia truyện, tiểu truyện… mà tiếc thay đều không hợp. “Liệt truyện” ư, thiên này đâu có được xếp cùng bao nhiêu bậc sang trọng trong “chính sử”; “tự truyện” ư, tôi lại chẳng phải là A Q. Bảo là “ngoại truyện”, thì “nội truyện” ở đâu? Nếu dùng “nội truyện”, thì A Q lại quyết chẳng phải thần tiên. Còn “biệt truyện” thì sao, A Q thực chưa từng có thượng dụ của đại tổng thống giao cho Quốc sử quán lập “bản truyện” — tuy rằng trong chính sử nước Anh không hề có “Liệt truyện các tay cờ bạc”, mà văn hào Dickens cũng đã viết cuốn sách Biệt truyện các tay cờ bạc, nhưng văn hào thì được, còn hạng chúng tôi thì không được. Kế đến là “gia truyện”, thì tôi đã không biết mình với A Q có cùng một họ hay không, lại chưa từng được con cháu hắn nhờ cậy; hoặc “tiểu truyện”, thì A Q lại càng chẳng có “đại truyện” nào khác. Tóm lại, thiên này cũng chính là “bản truyện”, nhưng xét về văn chương của tôi, vì văn thể thấp hèn, là thứ lời của “phường kéo xe bán nước”, cho nên không dám tiếm xưng, bèn từ câu sáo ngữ “chuyện phiếm gác lại, trở về chính truyện” của các nhà tiểu thuyết vốn không được dự vào tam giáo cửu lưu, rút lấy hai chữ “chính truyện” làm tên gọi, dẫu có lẫn lộn về mặt chữ với hai chữ “chính truyện” trong Thư pháp chính truyện do người xưa soạn, cũng đành mặc.

第二，立傳的通例，開首大抵該是『某，字某，某地人也』，而我並不知道阿Q姓什麼。有一回，他似乎是姓趙，但第二日便模糊了。那是趙太爺的兒子進了秀才的時候，鑼聲鐺鐺的報到村裏來，阿Q正喝了兩碗黃酒，便手舞足蹈的說，這于他也很光采，因爲他和趙太爺原來是本家，細細的排起來他還比秀才長三輩呢。其時幾個旁聽人倒也肅然的有些起敬了。那知道第二天，地保便叫阿Q到趙太爺家裏去；太爺一見，滿臉濺朱，喝道：

Thứ hai, theo lệ thường khi lập truyện, mở đầu đại để phải là “Mỗ, tự Mỗ, người đất Mỗ vậy”, thế mà tôi lại không biết A Q họ gì. Có một lần, hình như hắn họ Triệu, nhưng sang hôm sau thì lại mơ hồ rồi. Ấy là hồi con trai cụ Triệu đỗ tú tài, tiếng thanh la beng beng báo về đến làng, A Q vừa uống hai bát rượu vàng, liền khoa chân múa tay mà bảo rằng việc này hắn cũng rất vẻ vang, vì hắn với cụ Triệu vốn là người cùng họ, tính kỹ thứ bậc ra thì hắn còn trên cậu tú ba đời kia. Lúc ấy mấy người đứng nghe cũng có phần nghiêm nét mặt mà kính nể. Nào ngờ hôm sau, tuần phiên liền gọi A Q đến nhà cụ Triệu; cụ vừa trông thấy hắn, mặt đỏ gay như vấy son, quát:

『阿Q，你這渾小子！你說我是你的本家麽？』

“A Q, cái thằng ranh hồ đồ này! Mày bảo tao là người cùng họ với mày phải không?”

阿Q不開口。

A Q không hé răng.

趙太爺愈看愈生氣了，搶進幾步說：『你敢胡說！我怎麽會有你這樣的本家？你姓趙麽？』

Cụ Triệu càng nhìn càng giận, xông tới mấy bước mà nói: “Mày dám nói càn! Tao làm sao lại có thứ người cùng họ như mày? Mày họ Triệu à?”

阿Q不開口，想往後退了；趙太爺跳過去，給了他一個嘴巴。

A Q không hé răng, định lùi ra sau; cụ Triệu nhảy xổ tới, cho hắn một cái tát.

『你怎麽會姓趙！——你那裏配姓趙！』

“Mày làm sao mà họ Triệu được! — Mày mà đáng họ Triệu à!”

阿Q並沒有抗辯他確鑿姓趙，只用手摸着左頰，和地保退出去了；外面又被地保訓斥了一番，謝了地保二百文酒錢。知道的人都說阿Q太荒唐，自己去招打；他大約未必姓趙，卽使眞姓趙，有趙太爺在這裏，也不該如此胡說的。此後便再沒有人提起他的氏族來，所以我終於不知道阿Q究竟什麽姓。

A Q không hề cãi rằng mình đích xác họ Triệu, chỉ đưa tay xoa má trái, rồi cùng tuần phiên lui ra; ra ngoài lại bị tuần phiên mắng cho một trận, phải tạ tuần phiên hai trăm đồng tiền rượu. Những người biết chuyện đều bảo A Q quá hoang đường, tự mình chuốc lấy đòn; hắn chưa chắc đã họ Triệu, mà dù có thật họ Triệu đi nữa, có cụ Triệu ở đây, cũng không nên nói càn như thế. Từ đó về sau không còn ai nhắc đến dòng họ của hắn nữa, vì vậy rốt cuộc tôi vẫn không biết A Q thực ra họ gì.

第三，我又不知道阿Q的名字是怎麽寫的。他活着的時候，人都叫他阿Quei，死了以後，便沒有一個人再叫阿Quei了，那里還會有『著之竹帛』的事。若論『著之竹帛』，這篇文章要算第一次，所以先遇着了這第一個難關。我曾經仔細想：阿Quei，阿桂還是阿貴呢？倘使他號叫月亭，或者在八月間做過生日，那一定是阿桂了；而他旣沒有號——也許有號，只是沒有人知道他，——又未嘗散過生日徵文的帖子：寫作阿桂，是武斷的。又倘若他有一位老兄或令弟叫阿富，那一定是阿貴了；而他又只是一個人：寫作阿貴，也沒有佐證的。其餘音Quei的偏僻字樣，更加湊不上了。先前，我也曾問過趙太爺的兒子茂才先生，誰料博雅如此公，竟也茫然，但據結論說，是因爲陳獨秀辦了新青年提倡洋字，所以國粹淪亡，無可查考了。我的最後的手段，只有托一個同鄉去查阿Q犯事的案卷，八個月之後纔有回信，說案卷裏並無與阿Quei的聲音相近的人。我雖不知道是眞沒有，還是沒有查，然而也再沒有別的方法了。生怕注音字母還未通行，只好用了『洋字』，照英國流行的拼法寫他爲阿Quei，略作阿Q。這近于盲從新青年，自己也很抱歉，但茂才公尚且不知，我還有什麽好辦法呢。

Thứ ba, tôi lại không biết tên A Q viết thế nào. Lúc hắn còn sống, người ta đều gọi hắn là A Quei, chết rồi thì chẳng còn ai gọi A Quei nữa, còn đâu đến chuyện “chép vào thẻ tre lụa bạch”. Nếu bàn đến “chép vào thẻ tre lụa bạch”, thì thiên văn này phải kể là lần thứ nhất, cho nên mới gặp ngay cửa ải khó thứ nhất này. Tôi từng nghĩ kỹ: A Quei, là A Quế hay A Quý đây? Giá như hắn có tên hiệu là Nguyệt Đình, hoặc từng làm sinh nhật vào tháng Tám, thì nhất định là A Quế rồi; nhưng hắn đã không có tên hiệu — có lẽ có tên hiệu, chỉ là không ai biết, — lại chưa từng gửi thiếp xin thơ văn mừng sinh nhật: viết là A Quế, thì là võ đoán. Lại nếu hắn có một ông anh hay cậu em tên là A Phú, thì nhất định là A Quý rồi; nhưng hắn lại chỉ có một thân một mình: viết là A Quý, cũng chẳng có chứng cứ gì. Còn những chữ hiểm hóc khác đọc là Quei, lại càng khó mà gán vào được. Trước kia, tôi cũng từng hỏi con trai cụ Triệu là tiên sinh mậu tài, ngờ đâu bác nhã như ngài mà cũng mù tịt, có điều theo kết luận của ngài, thì là vì Trần Độc Tú làm tạp chí Tân Thanh Niên đề xướng chữ Tây, cho nên quốc túy suy vong, không còn tra cứu vào đâu được nữa. Thủ đoạn cuối cùng của tôi chỉ còn là nhờ một người đồng hương tra hồ sơ vụ án của A Q, tám tháng sau mới có thư trả lời, bảo rằng trong hồ sơ không có ai có âm đọc gần với A Quei. Tuy tôi không biết là thật không có, hay là không tra, nhưng cũng chẳng còn cách nào khác. Chỉ e chữ chú âm chưa được thông dụng, đành phải dùng “chữ Tây”, theo lối phiên âm thông hành ở nước Anh mà viết hắn là A Quei, gọi tắt là A Q. Thế này gần như là mù quáng theo Tân Thanh Niên, chính tôi cũng rất áy náy, nhưng đến mậu tài công còn không biết, thì tôi còn cách gì hay hơn nữa đâu.

第四，是阿Q的籍貫了。倘他姓趙，則據現在好稱郡望的老例，可以照郡名百家姓上的注解，說是『隴西天水人也』，但可惜這姓是不甚可靠的，因此籍貫也就有些決不定。他雖然多住未莊，然而也常常宿在別處，不能說是未莊人，卽使說是『未莊人也』，也仍然有乖史法的。

Thứ tư là quê quán của A Q. Giả như hắn họ Triệu, thì theo lệ cũ ngày nay hay chuộng xưng quận vọng, có thể căn cứ lời chú trong sách Quận danh Bách gia tính mà nói rằng “người Thiên Thủy, Lũng Tây vậy”, nhưng tiếc thay cái họ ấy không lấy gì làm đáng tin, vì thế quê quán cũng có phần không quyết định được. Hắn tuy phần nhiều ở làng Vị, nhưng cũng thường ngủ ở những nơi khác, không thể nói là người làng Vị, mà dù có nói là “người làng Vị vậy”, thì cũng vẫn trái với phép chép sử.

我所聊以自慰的，是還有一個『阿』字非常正確，絕無附會假借的缺點，頗可以就正於通人。至於其餘，卻都非淺學所能穿鑿，只希望有『歷史癖與考據癖』的胡適之先生的門人們，將來或者能够尋出許多新端緒來，但是我這阿Q正傳到那時卻又怕早經消滅了。

Điều tôi lấy làm tự an ủi đôi chút, là còn có một chữ “A” vô cùng chính xác, tuyệt không có cái khuyết điểm phụ hội giả tá, rất có thể đem ra nhờ bậc thông nhân chỉ chính. Còn ngoài ra, thì đều chẳng phải kẻ học thiển như tôi có thể khoan tạc ra được, chỉ mong rằng môn đồ của tiên sinh Hồ Thích Chi, người có “tật mê lịch sử và tật mê khảo cứu”, sau này may ra tìm được nhiều đầu mối mới, nhưng e rằng đến lúc ấy thì A Q chính truyện của tôi đã tiêu vong từ lâu rồi.

以上可以算是序。

Những điều trên đây có thể coi là lời tựa.

第二章　優勝記略

Chương II. Lược thuật những chiến thắng

阿Q不獨是姓名籍貫有些渺茫，連他先前的『行狀』也渺茫。因爲未莊的人們之於阿Q，只要他幫忙，只拿他玩笑，從來沒有留心他的『行狀』的。而阿Q自己也不說，獨有和別人口角的時候，間或瞪着眼睛道：

A Q không chỉ họ tên quê quán có phần mờ mịt, mà ngay cả “hành trạng” trước kia của hắn cũng mờ mịt. Bởi vì người làng Vị đối với A Q, chỉ cần hắn giúp việc, chỉ lấy hắn ra làm trò đùa, xưa nay chẳng ai để tâm đến “hành trạng” của hắn. Mà bản thân A Q cũng không nói, chỉ những khi cãi cọ với người khác, đôi lúc trợn mắt lên mà bảo:

『我們先前——比你闊的多啦！你算是什麽東西！』

“Ngày trước nhà tao — còn giàu hơn mày nhiều! Mày là cái thá gì!”

阿Q沒有家，住在未莊的土穀祠裏；也沒有固定的職業，只給人家做短工，割麥便割麥，舂米便舂米，撐船便撐船。工作略長久時，他也或住在臨時主人的家裏，但一完就走了。所以，人們忙碌的時候，也還記起阿Q來，然而記起的是做工，並不是『行狀』；一閒空，連阿Q都早忘卻，更不必說『行狀』了。只是有一回，有一個老頭子頌揚說：『阿Q眞能做！』這時阿Q赤着膊，懶洋洋的瘦伶仃的正在他面前，別人也摸不着這話是眞心還是譏笑，然而阿Q很喜歡。

A Q không có nhà, ở trong đền Thổ Cốc làng Vị; cũng không có nghề nghiệp nhất định, chỉ làm thuê ngắn ngày cho người ta, gặt lúa mì thì gặt lúa mì, giã gạo thì giã gạo, chống thuyền thì chống thuyền. Khi công việc kéo dài hơi lâu, hắn cũng có khi ở lại nhà người chủ tạm thời, nhưng làm xong là đi ngay. Cho nên, lúc người ta bận rộn, cũng còn nhớ đến A Q, nhưng nhớ đến là để làm việc, chứ không phải “hành trạng”; hễ rảnh rỗi, thì ngay A Q cũng đã quên béng, nói gì đến “hành trạng”. Chỉ có một lần, có một ông lão khen rằng: “A Q làm được việc thật!” Lúc ấy A Q đang cởi trần, uể oải, gầy khẳng gầy khiu đứng trước mặt ông ta, người khác cũng chẳng đoán được lời ấy là thật lòng hay là chế giễu, nhưng A Q thì rất thích.

阿Q又很自尊，所有未莊的居民，全不在他眼睛裏，甚而至于對于兩位『文童』也有以爲不值一笑的神情。夫文童者，將來恐怕要變秀才者也；趙太爺、錢太爺大受居民的尊敬，除有錢之外，就因爲都是文童的爹爹，而阿Q在情神上獨不表格外的崇奉，他想：我的兒子會闊得多啦！加以進了幾回城，阿Q自然更自負，然而他又很鄙薄城裏人，譬如用三尺長三寸寬的木板做成的凳子，未莊叫『長凳』，他也叫『長凳』，城裏人卻叫『條凳』，他想：這是錯的，可笑！油煎大頭魚，未莊都加上半寸長的葱葉，城裏卻加上切細的葱絲，他想：這也是錯的，可笑！然而未莊人眞是不見世面的可笑的鄉下人呵，他們沒有見過城裏的煎魚！

A Q lại rất tự tôn, hết thảy cư dân làng Vị đều không lọt vào mắt hắn, thậm chí đối với hai vị “văn đồng” cũng có vẻ cho là không đáng một cười. Phàm văn đồng, ấy là kẻ mai sau e sẽ thành tú tài vậy; cụ Triệu, cụ Tiền được dân làng hết sức tôn kính, ngoài chuyện có tiền ra, là vì cả hai đều là bố của văn đồng, thế mà riêng A Q về mặt tinh thần lại không tỏ ra sùng bái gì đặc biệt, hắn nghĩ: con tao rồi còn giàu hơn nhiều! Thêm vào đó, đã vào thành mấy lần, A Q dĩ nhiên càng tự phụ, nhưng hắn lại rất khinh người trong thành, chẳng hạn cái ghế làm bằng tấm ván dài ba thước rộng ba tấc, làng Vị gọi là “ghế dài”, hắn cũng gọi là “ghế dài”, người trong thành lại gọi là “ghế băng”, hắn nghĩ: thế là sai, nực cười! Cá đầu to rán dầu, làng Vị đều cho thêm lá hành dài nửa tấc, trong thành lại cho hành thái nhỏ, hắn nghĩ: thế cũng sai, nực cười! Thế nhưng người làng Vị đúng là những kẻ nhà quê nực cười chưa từng thấy sự đời, bọn họ chưa từng thấy cá rán trong thành!

阿Q『先前闊』，見識高，而且『眞能做』，本來幾乎是一個『完人』了，但可惜他體質上還有一些缺點，最惱人的是在他頭皮上，頗有幾處不知于何時的癩瘡疤。這雖然也在他身上，而看阿Q的意思，倒也似乎以爲不足貴的，因爲他諱說『癩』以及一切近於『賴』的音，後來推而廣之，『光』也諱，『亮』也諱，再後來，連『燈』『燭』都諱了。一犯諱，不問有心與無心，阿Q便全疤通紅的發起怒來，估量了對手，口訥的他便罵，氣力小的他便打；然而不知怎麽一回事，總還是阿Q喫虧的時候多，於是他漸漸的變換了方針，大抵改爲怒目而視了。

A Q “ngày trước giàu”, kiến thức cao, lại “làm được việc thật”, vốn đã gần như là một “con người hoàn toàn” rồi, nhưng tiếc thay về thể chất hắn còn có vài khuyết điểm, khó chịu nhất là trên da đầu hắn, có kha khá mấy chỗ sẹo chốc chẳng biết có từ bao giờ. Cái này tuy cũng ở trên người hắn, nhưng xem ý A Q, thì dường như hắn cũng chẳng cho đó là thứ đáng quý, vì hắn kiêng nói chữ “chốc” và hết thảy những tiếng nghe gần giống “chốc”, về sau suy rộng ra, “bóng” cũng kiêng, “sáng” cũng kiêng, rồi sau nữa, đến “đèn” “nến” cũng kiêng nốt. Hễ phạm húy, bất kể cố ý hay vô tình, A Q liền đỏ rần cả sẹo mà nổi giận, ước lượng đối thủ, đứa ăn nói vụng về thì hắn chửi, đứa sức yếu thì hắn đánh; thế nhưng chẳng hiểu làm sao, phần nhiều vẫn là A Q chịu thiệt, thế là hắn dần dần thay đổi phương châm, đại để chuyển sang trợn mắt giận mà nhìn.

誰知道阿Q採用怒目主義之後，未莊的閒人們便愈喜歡玩笑他，一見面，他們便假作喫驚的說：

Ai ngờ từ khi A Q áp dụng chủ nghĩa trợn mắt, bọn người rỗi việc ở làng Vị lại càng thích trêu hắn, hễ gặp mặt, chúng liền giả vờ kinh ngạc mà nói:

『噲，亮起來了。』

“Ơ kìa, sáng lên rồi.”

阿Q照例的發了怒，他怒目而視了。

A Q theo lệ nổi giận, hắn trợn mắt giận mà nhìn.

『原來有保險燈在這裏！』他們並不怕。

“Hóa ra có đèn bão ở đây!” Chúng chẳng sợ gì.

阿Q沒有法，只得另外想出報復的話來：

A Q hết cách, đành phải nghĩ ra câu khác để trả đũa:

『你還不配……』這時候，又彷彿在他頭上的是一種高尙的光榮的癩頭瘡，並非平常的癩頭瘡了；但上文說過，阿Q是有見識的，他立刻知道和『犯忌』有點抵觸，便不再往底下說。

“Mày còn chưa xứng…” Lúc ấy, dường như cái trên đầu hắn là một thứ chốc đầu cao thượng, vinh quang, chứ không phải thứ chốc đầu tầm thường nữa; nhưng như trên đã nói, A Q là người có kiến thức, hắn lập tức biết rằng như thế có phần chạm đến điều “kiêng kỵ”, nên không nói tiếp nữa.

閒人還不完，只撩他，於是終而至于打。阿Q在形式上打敗了，被人揪住黃辮子，在壁下碰了四五個響頭，閒人這纔心滿意足的得勝的走了，阿Q站了一刻，心裏想，『我總算被兒子打了，現在的世界眞不像樣……』于是也心滿意足的得勝的走了。

Bọn rỗi việc vẫn chưa thôi, cứ trêu hắn mãi, thế là cuối cùng đi đến đánh nhau. A Q về hình thức thì bị đánh bại, bị người ta túm lấy đuôi sam vàng, đập đầu vào tường bốn năm cái kêu côm cốp, bọn rỗi việc bấy giờ mới hả hê đắc thắng bỏ đi, A Q đứng một lúc, trong bụng nghĩ: “Thôi thì coi như mình bị thằng con đánh, thời buổi bây giờ thật chẳng ra sao…” thế là hắn cũng hả hê đắc thắng bỏ đi.

阿Q想在心裏的，後來每每說出口來，所以凡有和阿Q玩笑的人們，幾乎全知道他有這一種精神上的勝利法，此後每逢揪住他黃辮子的時候，人就先一着對他說：

Những gì A Q nghĩ trong bụng, về sau thường nói toạc ra miệng, cho nên những ai từng trêu A Q hầu như đều biết hắn có cái phép thắng lợi tinh thần ấy, từ đó trở đi mỗi khi túm đuôi sam vàng của hắn, người ta liền nói chặn trước với hắn:

『阿Q，這不是兒子打老子，是人打畜生。自己說，人打畜生！』

“A Q, đây không phải con đánh bố, mà là người đánh súc vật. Tự mày nói đi: người đánh súc vật!”

阿Q兩隻手都揑住了自己的辮根，歪着頭，說道：

A Q hai tay nắm chặt lấy gốc đuôi sam của mình, nghiêng đầu, nói:

『打蟲豸，好不好？我是蟲豸——還不放麽？』

“Đánh sâu bọ, được chưa? Tao là sâu bọ — còn chưa buông ra à?”

但雖然是蟲豸，閒人也並不放，仍舊在就近什麽地方給他碰了五六個響頭，這纔心滿意足的得勝的走了，他以爲阿Q這回可遭了瘟。然而不到十秒鐘，阿Q也心滿意足的得勝的走了，他覺得他是第一個能够自輕自賤的人，除了『自輕自賤』不算外，餘下的就是『第一個』。狀元不也是『第一個』麽？『你算是什麽東西』呢！？

Nhưng dù là sâu bọ, bọn rỗi việc cũng chẳng buông, vẫn cứ ở chỗ nào gần đấy đập đầu hắn năm sáu cái kêu côm cốp, bấy giờ mới hả hê đắc thắng bỏ đi, chúng tưởng phen này A Q xúi quẩy to rồi. Thế nhưng chưa đầy mười giây, A Q cũng hả hê đắc thắng bỏ đi, hắn cảm thấy mình là người số một biết tự khinh tự rẻ, trừ cái “tự khinh tự rẻ” ra không kể, phần còn lại chính là “số một”. Trạng nguyên chẳng cũng là “số một” đó sao? “Mày là cái thá gì” chứ!?

阿Q以如是等等妙法尅服怨敵之後，便愉快的跑到酒店裏喝幾碗酒，又和別人調笑一通，口角一通，又得了勝，愉快的回到土穀祠，放倒頭睡着了。假使有錢，他便去押牌寶，一堆人蹲在地面上，阿Q卽汗流滿面的夾在這中間，聲音他最響：

A Q dùng những diệu pháp như thế mà khắc phục được kẻ thù rồi, liền vui vẻ chạy đến quán rượu uống mấy bát, lại cùng người ta đùa cợt một hồi, cãi cọ một hồi, lại thắng, rồi vui vẻ trở về đền Thổ Cốc, ngả đầu xuống là ngủ. Nếu có tiền, hắn liền đi đánh bài bảo, một đám người ngồi xổm trên mặt đất, A Q mồ hôi nhễ nhại chen vào giữa, giọng hắn to nhất:

『青龍四百！』

“Thanh Long bốn trăm!”

『咳～～開～～啦！』樁家揭開盒子蓋，也是汗流滿面的唱。『天門啦～～角回啦！人和穿堂空在那裏啦～～！阿Q的銅錢拿過來～～！』

“Hây… mở… đây!” Nhà cái mở nắp hộp, cũng mồ hôi nhễ nhại mà hát. “Thiên Môn ăn rồi… Giác trả lại! Nhân Hòa với Xuyên Đường bỏ không đấy…! Tiền đồng của A Q đưa đây…!”

『穿堂一百——一百五十！』

“Xuyên Đường một trăm — một trăm năm mươi!”

阿Q的錢便在這樣的歌吟之下，漸漸的輸入別個汗流滿面的人物的腰間。他終于只好擠出堆外，站在後面看，替別人着急，一直到散場，然後戀戀的回到土穀祠，第二天，腫着眼睛去工作。

Tiền của A Q, giữa những tiếng ca ngâm như thế, cứ dần dần chui vào thắt lưng những nhân vật mồ hôi nhễ nhại khác. Rốt cuộc hắn đành phải chen ra ngoài đám, đứng phía sau mà xem, sốt ruột hộ người khác, mãi đến lúc tan sòng, mới lưu luyến trở về đền Thổ Cốc, hôm sau, sưng cả mắt mà đi làm.

但眞所謂『塞翁失馬安知非福』罷，阿Q不幸而贏了一回，他倒幾乎失敗了。

Nhưng đúng là “Tái ông mất ngựa, biết đâu chẳng là phúc”, A Q bất hạnh mà được bạc một lần, thì lại suýt nữa thất bại.

這是未莊賽神的晚上。這晚上照例有一臺戲，戲臺左近，也照例有許多的賭攤。做戲的鑼鼓，在阿Q耳朶裏彷彿在十里之外；他只聽得樁家的歌唱了。他贏而又贏。銅錢變成角洋，角洋變成大洋，大洋又成了疊。他興高采烈得非常：

Ấy là tối hôm làng Vị rước thần. Tối hôm ấy theo lệ có một buổi diễn tuồng, quanh sân khấu, cũng theo lệ có nhiều chiếu bạc. Tiếng chiêng trống của tuồng hát, trong tai A Q dường như ở xa ngoài mười dặm; hắn chỉ nghe thấy tiếng hát của nhà cái. Hắn được rồi lại được. Tiền đồng biến thành hào bạc, hào bạc biến thành đồng bạc lớn, đồng bạc lớn lại thành chồng. Hắn hớn hở phấn khởi vô cùng:

『天門兩塊！』

“Thiên Môn hai đồng!”

他不知道誰和誰爲什麽打起架來了。罵聲、打聲、脚步聲，昏頭昏腦的一大陣，他纔爬起來，賭攤不見了，人們也不見了，身上有幾處很似乎有些痛，似乎也挨了幾拳幾腳似的，幾個人詫異的對他看。他如有所失的走進土穀祠，定一定神，知道他的一堆洋錢不見了。趕賽會的賭攤多不是本村人，還到那裏去尋根柢呢？

Hắn chẳng biết ai với ai vì cớ gì mà đánh nhau. Tiếng chửi, tiếng đánh, tiếng chân, một trận đầu óc choáng váng, đến khi hắn bò dậy được, chiếu bạc không thấy đâu, người cũng không thấy đâu, trên mình có mấy chỗ hình như hơi đau, hình như cũng bị ăn mấy quả đấm mấy cú đá thì phải, mấy người nhìn hắn ra chiều ngạc nhiên. Hắn như mất mát cái gì, bước vào đền Thổ Cốc, định thần lại, mới biết đống bạc của hắn không còn nữa. Các chiếu bạc theo hội rước thần phần nhiều không phải người làng, còn biết tìm đâu ra gốc gác?

很白很亮的一堆洋錢！而且是他的——現在不見了！說是算被兒子拿去了罷，總還是忽忽不樂；說自己是蟲豸罷，也還是忽忽不樂：他這回纔有些感到失敗的苦痛了。

Một đống bạc rất trắng rất sáng! Mà lại là của hắn — giờ không còn nữa! Bảo là coi như bị con nó lấy mất đi, thì vẫn cứ buồn bực không vui; bảo mình là sâu bọ đi, thì cũng vẫn buồn bực không vui: lần này hắn mới có phần cảm thấy nỗi đau của thất bại.

但他立刻轉敗爲勝了。他擎起右手，用力的在自己臉上連打了兩個嘴巴，熱刺刺的有些痛；打完之後，便心平氣和起來，似乎打的是自己，被打的是別一個自己，不久也就彷彿是自己打了別個一般，——雖然還有些熱刺刺，——心滿意足的得勝的躺下了。

Nhưng hắn lập tức chuyển bại thành thắng. Hắn giơ tay phải lên, ra sức tát liền hai cái vào mặt mình, nóng rát, hơi đau; tát xong, lòng liền bình thản lại, dường như kẻ đánh là mình, kẻ bị đánh là một cái mình khác, chẳng bao lâu lại hệt như chính mình đã đánh một người khác vậy, — tuy vẫn còn hơi nóng rát, — hắn hả hê đắc thắng nằm xuống.

他睡着了。

Hắn ngủ thiếp đi.

第三章　續優勝記略

Chương III. Lược thuật những chiến thắng (tiếp)

然而阿Q雖然常優勝，卻直待蒙趙太爺打他嘴巴之後，這纔出了名。

Thế nhưng A Q tuy thường thắng, lại phải đợi đến sau khi được cụ Triệu tát cho một cái, mới nổi danh.

他付過地保二百文酒錢，忿忿的躺下了，後來想：『現在的世界太不成話，兒子打老子……』于是忽而想到趙太爺的威風，而現在是他的兒子了，便自己也漸漸的得意起來，爬起身，唱着小孤孀上墳到酒店去。這時候，他又覺得趙太爺高人一等了。

Hắn trả tuần phiên hai trăm đồng tiền rượu xong, hằm hằm nằm xuống, sau nghĩ: “Thời buổi bây giờ thật chẳng ra thể thống gì, con đánh bố…” Thế là chợt nghĩ đến uy phong của cụ Triệu, mà nay cụ lại là con mình, thì tự mình cũng dần dần đắc ý lên, bèn bò dậy, hát bài Cô góa trẻ viếng mộ mà đi đến quán rượu. Lúc ấy, hắn lại cảm thấy cụ Triệu cao hơn người một bậc.

說也奇怪，從此之後，果然大家也彷彿格外尊敬他。這在阿Q，或者以爲因爲他是趙太爺的父親，而其實也不然。未莊通例，倘如阿七打阿八，或者李四打張三，向來本不算一件事，必須與一位名人如趙太爺者相關，這纔載上他們的口碑。一上口碑，則打的旣有名，被打的也就託庇有了名。至于錯在阿Q，那自然是不必說。所以者何？就因爲趙太爺是不會錯的。但他旣然錯，爲什麽大家又彷彿格外尊敬他呢？這可難解，穿鑿起來說，或者因爲阿Q說是趙太爺的本家，雖然挨了打，大家也還怕有些眞，總不如尊敬一些穩當。否則，也如孔廟裏的太牢一般，雖然與豬羊一樣，同是畜生，但旣經聖人下箸，先儒們便不敢妄動了。

Nói cũng lạ, từ đó về sau, quả nhiên mọi người dường như cũng kính trọng hắn đặc biệt. Điều này đối với A Q, có lẽ hắn cho là vì hắn là bố cụ Triệu, nhưng thực ra cũng không phải vậy. Lệ thường ở làng Vị, nếu như A Thất đánh A Bát, hoặc Lý Tứ đánh Trương Tam, xưa nay vốn chẳng kể là chuyện gì, nhất định phải có dính dáng đến một danh nhân như cụ Triệu chẳng hạn, mới được ghi lên bia miệng. Một khi đã lên bia miệng, thì kẻ đánh đã có danh, kẻ bị đánh cũng nhờ đó mà có danh. Còn như lỗi tại A Q, thì cố nhiên chẳng cần phải nói. Cớ sao vậy? Chính bởi cụ Triệu là người không thể sai. Nhưng hắn đã sai, sao mọi người lại dường như kính trọng hắn đặc biệt? Điều này thật khó hiểu, nếu khoan tạc ra mà nói, thì có lẽ vì A Q bảo mình là người cùng họ với cụ Triệu, tuy bị đánh, mọi người vẫn sợ có phần là thật, chi bằng kính trọng một chút cho chắc ăn. Bằng không, thì cũng giống như con vật thái lao trong miếu Khổng Tử, tuy cũng như lợn như dê, đều là súc vật cả, nhưng một khi đã được thánh nhân hạ đũa, thì các tiên nho không dám động càn nữa.

阿Q此後倒得意了許多年。

A Q từ đó về sau đắc ý được nhiều năm.

有一年的春天，他醉醺醺的在街上走，在牆根的日光下，看見王鬍在那裏赤着膊捉蝨子，他忽然覺得身上也癢起來了。這王鬍，又癩又鬍，別人都叫他王癩鬍，阿Q卻删去了一個癩字，然而非常渺視他。阿Q的意思，以爲癩是不足爲奇的，只有這一部絡腮鬍子，實在太新奇，令人看不上眼。他於是並排坐下去了，倘是別的閒人們，阿Q本不敢大意坐下去。但這王鬍旁邊，他有什麽怕呢？老實說：他肯坐下去，簡直還是擡舉他。

Có một năm vào mùa xuân, hắn say ngà ngà đi trên phố, dưới nắng bên chân tường, thấy Vương Râu đang ở đó cởi trần bắt rận, hắn bỗng thấy trên mình cũng ngứa ngáy. Cái gã Vương Râu này, vừa chốc vừa râu, người khác đều gọi gã là Vương Chốc Râu, A Q thì bỏ đi một chữ chốc, nhưng hết sức khinh miệt gã. Ý A Q cho rằng chốc thì chẳng có gì lạ, chỉ có bộ râu quai nón kia, thật là quá mới lạ, khiến người ta chướng mắt. Thế là hắn ngồi xuống bên cạnh gã, nếu là những kẻ rỗi việc khác, A Q vốn không dám liều lĩnh ngồi xuống. Nhưng bên cạnh Vương Râu này, hắn có gì mà sợ? Nói thật: hắn chịu ngồi xuống, đã là nể mặt gã lắm rồi.

阿Q也脫下破夾襖來，翻檢了一回，不知道因爲新洗呢還是因爲粗心，許多工夫，只捉到三四個。他看那王鬍，卻是一個又一個，兩個又三個，只放在嘴裏畢畢剝剝的響。

A Q cũng cởi chiếc áo kép rách ra, lật đi lật lại tìm một hồi, chẳng biết vì mới giặt hay vì cẩu thả, mất bao nhiêu công phu, chỉ bắt được ba bốn con. Hắn nhìn sang Vương Râu, thì lại hết con này đến con khác, hai con rồi ba con, cứ bỏ vào miệng cắn tanh tách.

阿Q最初是失望，後來卻不平了：看不上眼的王鬍尚且那麽多，自己倒反這樣少，這是怎樣的大失體統的事呵！他很想尋一兩個大的，然而竟沒有，好容易纔捉到一個中的，恨恨的塞在厚嘴唇裏，狠命一咬，劈的一聲，又不及王鬍響。

A Q lúc đầu thì thất vọng, sau lại bất bình: Vương Râu chướng mắt kia còn có ngần ấy, mà mình thì lại ít thế này, thật là chuyện mất thể thống lớn biết bao! Hắn rất muốn tìm lấy một hai con to, nhưng rốt cuộc chẳng có, vất vả lắm mới bắt được một con vừa vừa, tức tối nhét vào cặp môi dày, cắn lấy hết sức, đánh tách một tiếng, lại không kêu to bằng của Vương Râu.

他癩瘡疤塊塊通紅了，將衣服摔在地上，吐一口唾沫，說：

Những sẹo chốc của hắn đỏ lên từng mảng, hắn quăng áo xuống đất, nhổ một bãi nước bọt, nói:

『這毛蟲！』

“Đồ sâu róm!”

『癩皮狗，你罵誰？』王鬍輕蔑的擡起眼來說。

“Đồ chó ghẻ, mày chửi ai?” Vương Râu khinh khỉnh ngước mắt lên mà nói.

阿Q近來雖然比較的受人尊敬，自己也更高傲些，但和那些打慣的閒人們見面還膽怯，獨有這回卻非常武勇了。這樣滿臉鬍子的東西，他敢出言無狀麽？

A Q gần đây tuy được người ta tương đối kính trọng, bản thân cũng kiêu ngạo hơn đôi chút, nhưng gặp những kẻ rỗi việc quen đánh hắn thì vẫn còn nhát, riêng lần này lại hết sức vũ dũng. Cái thứ râu ria đầy mặt như thế này, mà cũng dám ăn nói hỗn láo ư?

『誰認便罵誰！』他站起來，兩手叉在腰間說。

“Đứa nào nhận thì tao chửi đứa ấy!” Hắn đứng dậy, hai tay chống nạnh mà nói.

『你的骨頭癢了麽？』王鬍也站起來，披上衣服說。

“Xương mày ngứa rồi phải không?” Vương Râu cũng đứng dậy, khoác áo vào mà nói.

阿Q以爲他要逃了，搶進去就是一拳。這拳頭還未達到身上，已經被他抓住了，只一拉，阿Q蹌蹌踉踉的跌進去，立刻又被王鬍扭住了辮子，要撞到牆上照例去碰頭。

A Q tưởng gã sắp chạy, xông vào đấm luôn một quả. Nắm đấm chưa chạm đến người, đã bị gã chộp lấy, chỉ một cái kéo, A Q lảo đảo ngã chúi vào, lập tức lại bị Vương Râu túm lấy đuôi sam, định lôi đến tường mà theo lệ đập đầu.

『「君子動口不動手！」』阿Q歪着頭說。

“‘Quân tử động khẩu bất động thủ!’” A Q nghiêng đầu nói.

王鬍似乎不是君子，並不理會，一連給他碰了五下，又用力的一推，至于阿Q跌出六尺多遠，這纔滿足的去了。

Vương Râu dường như không phải quân tử, chẳng thèm để ý, đập luôn một mạch năm cái, lại ra sức đẩy một cái, đến nỗi A Q ngã văng ra xa hơn sáu thước, bấy giờ mới hả dạ bỏ đi.

在阿Q的記憶上，這大約要算是生平第一件的屈辱，因爲王鬍以絡腮鬍子的缺點，向來只被他奚落，從沒有奚落他，更不必說動手了。而他現在竟動手，很意外，難道眞如市上所說，皇帝已經停了考，不要秀才和舉人了，因此趙家減了威風。因此他們也便小覷了他麽？

Trong ký ức của A Q, đây có lẽ phải kể là nỗi nhục thứ nhất trong đời, bởi vì Vương Râu với cái khuyết điểm râu quai nón, xưa nay chỉ bị hắn chế giễu, chưa từng chế giễu hắn, càng chẳng cần nói đến chuyện động tay. Thế mà nay gã lại dám động tay, thật là ngoài sức tưởng tượng, chẳng lẽ đúng như ngoài chợ đồn rằng, hoàng đế đã bãi thi, không cần tú tài với cử nhân nữa, vì thế nhà họ Triệu giảm mất uy phong, vì thế bọn họ cũng coi thường hắn rồi sao?

阿Q無可適從的站着。

A Q đứng đó, chẳng biết nên làm thế nào.

遠遠的走來了一個人，他的對頭又到了。這也是阿Q最厭惡的一個人，就是錢太爺的大兒子。他先前跑上城裏去進洋學堂，不知怎麽又跑到東洋去了，半年之後他回到家裏來，腿也直了，辮子也不見了，他的母親大哭了十幾場，他的老婆跳了三回井。後來，他的母親到處說，『這辮子是被壞人灌醉了酒翦去的。本來可以做大官，現在只好等留長再說了。』然而阿Q不肯信，偏稱他『假洋鬼子』，也叫作『裏通外國的人』，一見他，一定在肚子裏暗暗的呪罵。

Xa xa có một người đi tới, kẻ đối đầu của hắn lại đến. Đây cũng là một người A Q ghét nhất, tức là con trai cả của cụ Tiền. Gã trước kia lên thành vào học trường Tây, chẳng biết làm sao lại chạy sang tận Nhật Bản, nửa năm sau gã về nhà, chân cũng thẳng ra, đuôi sam cũng mất, mẹ gã khóc rống lên hơn mười trận, vợ gã nhảy giếng ba lần. Về sau, mẹ gã đi khắp nơi bảo: “Cái đuôi sam ấy là bị kẻ xấu chuốc rượu say rồi cắt mất. Vốn có thể làm quan to, nay đành đợi để dài ra rồi hẵng hay.” Thế nhưng A Q không chịu tin, cứ một mực gọi gã là “thằng Tây giả”, cũng gọi là “đứa thông đồng với ngoại quốc”, hễ thấy gã, nhất định chửi rủa thầm trong bụng.

阿Q尤其『深惡而痛絕之』的，是他的一條假辮子。辮子而至于假，就是沒有了做人的資格；他的老婆不跳第四回井，也不是好女人。

Điều A Q đặc biệt “ghét cay ghét đắng”, là cái đuôi sam giả của gã. Đuôi sam mà đến mức giả, thì là mất tư cách làm người; vợ gã không nhảy giếng lần thứ tư, cũng chẳng phải người đàn bà tốt.

這『假洋鬼子』近來了。

Cái “thằng Tây giả” ấy đến gần rồi.

『禿兒。驢……』阿Q歷來本只在肚子裏罵，沒有出過聲，這回因爲正氣忿，因爲要報讎，便不由的輕輕的說出來了。

“Thằng trọc. Đồ lừa…” A Q xưa nay vốn chỉ chửi trong bụng, chưa từng ra tiếng, lần này vì đang tức giận, vì muốn báo thù, nên bất giác khe khẽ thốt ra thành lời.

不料這禿兒卻拿着一枝黃漆的棍子——就是阿Q所謂哭喪棒——大踏步走了過來。阿Q在這剎那，便知道大約要打了，趕緊抽緊筋骨，聳了肩膀等候着，果然，拍的一聲，似乎確鑿打在自己頭上了。

Không ngờ thằng trọc ấy lại cầm một cây gậy sơn vàng — tức là thứ A Q gọi là gậy đám ma — sải bước đi tới. A Q trong chớp mắt ấy, liền biết là có lẽ sắp bị đánh, vội vàng gồng gân cốt, rụt vai chờ sẵn, quả nhiên, chát một tiếng, dường như đích xác đã đánh trúng đầu mình.

『我說他！』阿Q指着近旁的一個孩子，分辯說。

“Tôi nói nó kia mà!” A Q chỉ vào một đứa trẻ gần đó, phân trần.

拍！拍拍！

Chát! Chát chát!

在阿Q的記憶上，這大約要算是生平第二件的屈辱。幸而拍拍的響了之後，于他倒似乎完結了一件事，反而覺得輕鬆些，而且『忘卻』這一件祖傳的寶貝也發生了效力，他慢慢的走，將到酒店門口，早已有些高興了。

Trong ký ức của A Q, đây có lẽ phải kể là nỗi nhục thứ hai trong đời. May mà sau mấy tiếng chát chát, đối với hắn dường như lại xong được một việc, trái lại thấy nhẹ nhõm hơn, hơn nữa cái báu vật gia truyền “quên” cũng đã phát huy hiệu lực, hắn thong thả bước đi, gần đến cửa quán rượu, thì đã có phần vui vẻ rồi.

但對面走來了靜修菴裏的小尼姑。阿Q便在平時，看見伊也一定要唾罵，而況在屈辱之後呢？他于是發生了回憶，又發生了敵愾了。

Nhưng phía trước lại có ni cô con ở am Tĩnh Tu đi tới. A Q ngay cả lúc bình thường, trông thấy cô ta cũng nhất định phải nhổ nước bọt mà chửi, huống chi lại sau khi vừa chịu nhục? Thế là hắn sực nhớ lại, lại nổi lòng căm thù.

『我不知道我今天爲什麽這樣晦氣，原來就因爲見了你！』他想。

“Tao không biết sao hôm nay tao xúi quẩy thế, hóa ra chính vì gặp mày!” Hắn nghĩ.

他迎上去，大聲的吐一口唾沫：

Hắn tiến lên đón, nhổ to một bãi nước bọt:

『咳，開！』

“Khạc, phì!”

小尼姑全不睬，低了頭只是走。阿Q走近伊身旁，突然伸出手去摩着伊新剃的頭皮，獃笑着，說：

Ni cô con chẳng thèm để ý, cúi đầu cứ đi. A Q đến sát bên cô ta, đột nhiên thò tay ra xoa lên cái đầu mới cạo của cô ta, cười ngây ngô, nói:

『禿兒！快回去，和尙等着你……』

“Con trọc! Mau về đi, hòa thượng đang đợi mày đấy…”

『你怎麽動手動腳……』尼姑滿臉通紅的說，一面趕快走。

“Sao anh lại động chân động tay…” Ni cô đỏ bừng mặt nói, vừa nói vừa rảo bước đi.

酒店裏的人大笑了。阿Q看見自己的勳業得了賞識，便愈加興高采烈起來：

Người trong quán rượu cười rộ lên. A Q thấy công nghiệp của mình được thưởng thức, thì lại càng hớn hở phấn khởi:

『和尙動得，我動不得？』他扭住伊的面頰。

“Hòa thượng động được, tao không động được à?” Hắn véo lấy má cô ta.

酒店裏的人大笑了。阿Q更得意，而且爲滿足那些賞鑒家起見，再用力的一擰，纔放手。

Người trong quán rượu cười rộ lên. A Q càng đắc ý, hơn nữa để làm thỏa mãn các nhà thưởng lãm kia, hắn lại ra sức véo thêm một cái, rồi mới buông tay.

他這一戰，早忘卻了王鬍，也忘卻了假洋鬼子，似乎對于今天的一切『晦氣』都報了讎；而且奇怪，又彷彿全身比拍拍的響了之後更輕鬆，飄飄然的似乎要飛去了。

Trận này, hắn đã quên khuấy Vương Râu, cũng quên cả thằng Tây giả, dường như mọi sự “xúi quẩy” hôm nay đều đã báo thù được cả; hơn nữa lạ thay, lại dường như toàn thân còn nhẹ nhõm hơn cả sau mấy tiếng chát chát, lâng lâng như sắp bay lên.

『這斷子絕孫的阿Q！』遠遠地聽得小尼姑的帶哭的聲音。

“Đồ A Q tuyệt tự tuyệt tôn!” Xa xa vẳng lại tiếng ni cô con nghẹn ngào.

『哈哈哈！』阿Q十分得意的笑。

“Ha ha ha!” A Q cười, mười phần đắc ý.

『哈哈哈！』酒店裏的人也九分得意的笑。

“Ha ha ha!” Người trong quán rượu cũng cười, chín phần đắc ý.

第四章　戀愛的悲劇

Chương IV. Bi kịch tình yêu

有人說：有些勝利者，願意敵手如虎，如鷹，他纔感得勝利的歡喜；假使如羊，如小雞，他便反覺得勝利的無聊。又有些勝利者，當克服一切之後，看見死的死了，降的降了，『臣誠惶誠恐死罪死罪』，他于是沒有了敵人，沒有了對手，沒有了朋友，只有自己在上，一個，孤另另，淒涼，寂寞，便反而感到了勝利的悲哀。然而我們的阿Q卻沒有這樣乏，他是永遠得意的：這或者也是中國精神文明冠于全球的一個證據了。

Có người nói: có những kẻ chiến thắng, muốn đối thủ như hổ, như chim ưng, thì mới cảm được niềm vui chiến thắng; nếu như dê, như gà con, thì trái lại thấy chiến thắng vô vị. Lại có những kẻ chiến thắng, khi đã chinh phục hết thảy, nhìn thấy kẻ chết thì chết rồi, kẻ hàng thì hàng rồi, “thần thành hoàng thành khủng, tử tội tử tội”, thế là không còn kẻ địch, không còn đối thủ, không còn bạn bè, chỉ còn mình ở trên, một mình, trơ trọi, thê lương, tịch mịch, thì trái lại cảm thấy nỗi buồn của chiến thắng. Thế nhưng A Q của chúng ta lại không đến nỗi kém cỏi như vậy, hắn mãi mãi đắc ý: đây có lẽ cũng là một bằng chứng cho thấy văn minh tinh thần của Trung Quốc đứng đầu toàn cầu.

看哪，他飄飄然的似乎要飛去了！

Xem kìa, hắn lâng lâng như sắp bay lên!

然而這一次的勝利，卻又使他有些異樣。他飄飄然的飛了大半天，飄進土穀祠，照例應該躺下便打鼾。誰知道這一晚，他很不容易合眼，他覺得自己的大拇指和第二指有點古怪：彷彿比平常滑膩些。不知道是小尼姑的臉上有一點滑膩的東西黏在他指上，還是他的指頭在小尼姑臉上磨得滑膩了？……

Thế nhưng chiến thắng lần này lại khiến hắn có phần khác lạ. Hắn lâng lâng bay suốt nửa ngày, bay vào đền Thổ Cốc, theo lệ thì đáng lẽ nằm xuống là ngáy. Ai ngờ đêm ấy, hắn rất khó chợp mắt, hắn thấy ngón tay cái và ngón trỏ của mình có gì đó là lạ: dường như trơn mịn hơn mọi khi. Chẳng biết là trên mặt ni cô con có chút gì trơn mịn dính vào ngón tay hắn, hay là ngón tay hắn cọ vào mặt ni cô con mà thành trơn mịn?…

『斷子絕孫的阿Q！』

“Đồ A Q tuyệt tự tuyệt tôn!”

阿Q的耳朵裏又聽到這句話。他想：不錯，應該有一個女人，斷子絕孫便沒有人供一碗飯，……應該有一個女人。夫『不孝有三無後爲大』，而『若敖之鬼餒而』，也是一件人生的大哀，所以他那思想，其實是樣樣合於聖經賢傳的，只可惜後來有些『不能收其放心』了。

Tai A Q lại nghe thấy câu ấy. Hắn nghĩ: phải lắm, nên có một người đàn bà, tuyệt tự tuyệt tôn thì chẳng có ai cúng cho một bát cơm, … nên có một người đàn bà. Phàm “bất hiếu hữu tam, vô hậu vi đại”, mà “ma họ Nhược Ngao chịu đói”, cũng là một nỗi bi ai lớn ở đời, cho nên tư tưởng ấy của hắn, kỳ thực điều gì cũng hợp với kinh của thánh, truyện của hiền, chỉ tiếc về sau có phần “không thu lại được cái tâm đã buông” mà thôi.

『女人，女人！……』他想：

“Đàn bà, đàn bà!…” Hắn nghĩ:

『……和尙動得……女人，女人！……女人！』他又想。

“… Hòa thượng động được… Đàn bà, đàn bà!… Đàn bà!” Hắn lại nghĩ.

我們不能知道這晚上阿Q在什麽時候纔打鼾。但大約他從此總覺得指頭有些滑膩，所以他從此總有些飄飄然；『女……』他想。

Chúng ta không thể biết đêm ấy A Q đến lúc nào mới ngáy. Nhưng có lẽ từ đó về sau hắn cứ thấy ngón tay hơi trơn mịn, nên từ đó về sau hắn cứ có phần lâng lâng; “Đàn…” hắn nghĩ.

卽此一端，我們便可以知道女人是害人的東西。

Chỉ một việc này, chúng ta cũng đủ biết đàn bà là thứ hại người.

中國的男人，本來大半都可以做聖賢，可惜全被女人毀掉了。商是妲己鬧亡的；周是褒姒弄壞的；秦……雖然史無明文，我們也假定他因爲女人，大約未必十分錯；而董卓可是的確給貂蟬害死了。

Đàn ông Trung Quốc, vốn quá nửa đều có thể làm thánh hiền, tiếc thay đều bị đàn bà làm hỏng cả. Nhà Thương là vì Đát Kỷ mà mất; nhà Chu là do Bao Tự làm hỏng; nhà Tần… tuy sử không chép rõ, chúng ta cứ giả định là vì đàn bà, có lẽ cũng chưa hẳn đã sai lắm; còn Đổng Trác thì đích xác là bị Điêu Thuyền hại chết.

阿Q本來也是正人，我們雖然不知道他曾蒙什麽明師指授過，但他對於『男女之大防』卻歷來非常嚴；也很有排斥異端——如小尼姑及假洋鬼子之類——的正氣。他的學說是：凡尼姑，一定與和尙私通；一個女人在外面走，一定想引誘野男人；一男一女在那裏講話，一定要有勾當了。爲懲治他們起見，所以他往往怒目而視，或者大聲說幾句『誅心』話，或者在冷僻處，便從後面擲一塊小石頭。

A Q vốn cũng là người chính đính, chúng ta tuy không biết hắn từng được minh sư nào chỉ dạy, nhưng đối với “lằn ranh lớn giữa nam và nữ” hắn xưa nay vẫn hết sức nghiêm; lại rất có chính khí bài xích dị đoan — như ni cô con và thằng Tây giả chẳng hạn. Học thuyết của hắn là: phàm ni cô, nhất định tư thông với hòa thượng; một người đàn bà đi ở ngoài, nhất định muốn quyến rũ trai lạ; một trai một gái đứng nói chuyện với nhau, nhất định là có chuyện mờ ám rồi. Để trừng trị bọn họ, hắn thường trợn mắt giận mà nhìn, hoặc nói to mấy câu “vạch tim đen”, hoặc ở chỗ vắng vẻ, thì từ đằng sau ném một hòn sỏi.

誰知道他將到『而立』之年，竟被小尼姑害得飄飄然了。這飄飄然的精神，在禮教上是不應該有的，——所以女人眞可惡，假使小尼姑的臉上不滑膩，阿Q便不至于被蠱，又假使小尼姑的臉上蓋一層布，阿Q便也不至于被蠱了，——他五六年前，曾在戲臺下的人叢中擰過一個女人的大腿，但因爲隔一層褲，所以此後並不飄飄然，——而小尼姑並不然，這也足見異端之可惡。

Ai ngờ hắn sắp đến tuổi “nhi lập”, lại bị ni cô con làm hại cho lâng lâng. Cái tinh thần lâng lâng này, về mặt lễ giáo là không nên có, — cho nên đàn bà thật đáng ghét, giả như mặt ni cô con không trơn mịn, thì A Q cũng không đến nỗi bị mê hoặc, lại giả như mặt ni cô con che một lớp vải, thì A Q cũng không đến nỗi bị mê hoặc, — năm sáu năm trước, hắn từng véo đùi một người đàn bà giữa đám đông dưới sân khấu, nhưng vì cách một lớp quần, nên sau đó không hề lâng lâng, — còn ni cô con thì không như thế, điều đó cũng đủ thấy dị đoan đáng ghét.

『女……』阿Q想。

“Đàn…” A Q nghĩ.

他對於以爲『一定想引誘野男人』的女人，時常留心着，然而伊並不對他笑。他對于和他講話的女人，也時常留心聽，然而伊又並不提起關于什麽勾當的話來。哦，這也是女人可惡之一節：伊們全都要裝『假正經』的。

Đối với những người đàn bà hắn cho là “nhất định muốn quyến rũ trai lạ”, hắn thường để ý, nhưng họ chẳng hề cười với hắn. Đối với những người đàn bà nói chuyện với hắn, hắn cũng thường lắng tai nghe, nhưng họ lại chẳng hề nhắc đến chuyện mờ ám gì. Ồ, đây cũng là một điều đáng ghét của đàn bà: họ đều giả vờ “đứng đắn”.

這一天，阿Q在趙太爺家裏舂了一天米，喫過晚飯，便坐在廚房裏吸旱煙。倘在別家，喫過晚飯本可以回去的了，但趙府上晚飯早，雖說定例不准掌燈，一喫完便睡覺，然而偶然也有一些例外：其一、是趙太爺未進秀才的時候，准其點燈讀文章；其二、便是阿Q來做短工的時候，准其點燈舂米。因爲這一條例外，所以阿Q在動手舂米之前，還坐在廚房裏吸旱煙。

Hôm ấy, A Q giã gạo cả ngày ở nhà cụ Triệu, ăn cơm tối xong, liền ngồi trong bếp hút thuốc tẩu. Nếu ở nhà khác, ăn cơm tối xong vốn có thể về rồi, nhưng nhà cụ Triệu ăn tối sớm, tuy theo lệ định thì không được thắp đèn, ăn xong là đi ngủ, nhưng thỉnh thoảng cũng có đôi ngoại lệ: một là, hồi cụ Triệu chưa đỗ tú tài, được phép thắp đèn đọc văn bài; hai là, khi A Q đến làm thuê ngắn ngày, được phép thắp đèn giã gạo. Vì có điều ngoại lệ ấy, nên trước khi bắt tay vào giã gạo, A Q còn ngồi hút thuốc tẩu trong bếp.

吳媽，是趙太爺家裏唯一的女僕，洗完了碗碟，也就在長凳上坐下了，而且和阿Q談閒天：

Chị Ngô, người hầu gái duy nhất trong nhà cụ Triệu, rửa xong bát đĩa, cũng ngồi xuống ghế dài, và chuyện gẫu với A Q:

『太太兩天沒有喫飯哩，因爲老爺要買一個小的……』

“Bà lớn hai hôm nay không ăn cơm đấy, vì ông lớn muốn mua một cô vợ lẽ…”

『女人……吳媽……這小孤孀……』阿Q想。

“Đàn bà… chị Ngô… cô góa trẻ này…” A Q nghĩ.

『我們的少奶奶是八月裏要生孩子了……』

“Mợ nhà tôi tháng Tám này sắp sinh rồi…”

『女人……』阿Q想。

“Đàn bà…” A Q nghĩ.

阿Q放下煙管，站了起來。

A Q đặt cái tẩu xuống, đứng dậy.

『我們的少奶奶……』吳媽還嘮叨說。

“Mợ nhà tôi…” Chị Ngô vẫn còn lải nhải.

『我和你睏覺，我和你睏覺！』阿Q忽然搶上去，對伊跪下了。

“Tôi muốn ngủ với chị, tôi muốn ngủ với chị!” A Q bỗng xông tới, quỳ xuống trước mặt chị ta.

一剎時中很寂然。

Trong khoảnh khắc, lặng ngắt như tờ.

『阿呀！』吳媽楞了一息，突然發抖，大叫着往外跑，且跑且嚷，似乎後來帶哭了。

“Ối giời ơi!” Chị Ngô ngẩn ra một lúc, đột nhiên run bắn, kêu thét lên chạy ra ngoài, vừa chạy vừa la, hình như về sau còn khóc nữa.

阿Q對了牆壁跪着也發楞，於是兩手扶着空板凳，慢慢的站起來，彷彿覺得有些糟。他這時確也有些忐忑了，慌張的將煙管插在褲帶上，就想去舂米。蓬的一聲，頭上着了很粗的一下，他急忙回轉身去，那秀才便拿了一枝大竹槓站在他面前。

A Q quỳ trước bức tường cũng ngẩn ra, thế rồi hai tay vịn vào cái ghế không, từ từ đứng dậy, dường như cảm thấy có phần hỏng việc. Lúc này hắn quả thật cũng có phần thấp thỏm, cuống quýt giắt cái tẩu vào thắt lưng quần, định đi giã gạo. Bốp một tiếng, trên đầu bị nện một cái rất mạnh, hắn vội quay người lại, thì cậu tú đã cầm một cây đòn tre to đứng trước mặt hắn.

『你反了，……你這……』

“Mày làm phản à,… mày cái đồ…”

大竹槓又向他劈下來了。阿Q兩手去抱頭，拍的正打在指節上，這可很有一些痛。他衝出廚房門，彷彿背上又着了一下似的。

Cây đòn tre to lại bổ xuống hắn. A Q đưa hai tay ôm đầu, chát một cái trúng ngay vào khớp ngón tay, lần này thì đau ra trò. Hắn xông ra cửa bếp, dường như trên lưng lại bị thêm một cái.

『忘八蛋！』秀才在後面用了官話這樣罵。

“Đồ vương bát đản!” Cậu tú ở đằng sau dùng tiếng quan thoại mà chửi như thế.

阿Q奔入舂米場，一個人站着，還覺得指頭痛，還記得『忘八蛋』，因爲這話是未莊的鄉下人從來不用，專是見過官府的闊人用的，所以格外怕，而印象也格外深。但這時，他那『女……』的思想卻也沒有了。而且打罵之後，似乎一件事也已經收束，倒反覺得一無掛礙似的，便動手去舂米。舂了一會，他熱起來了，又歇了手脫衣服。

A Q chạy vào chỗ giã gạo, đứng một mình, vẫn thấy ngón tay đau, vẫn nhớ câu “vương bát đản”, vì đó là câu người nhà quê làng Vị xưa nay không dùng, chỉ có những bậc sang trọng từng gặp quan phủ mới dùng, cho nên hắn sợ khác thường, mà ấn tượng cũng sâu khác thường. Nhưng lúc này, cái tư tưởng “đàn…” của hắn cũng không còn nữa. Hơn nữa sau trận đánh chửi, dường như một việc cũng đã kết thúc, trái lại thấy chẳng còn vướng bận gì, liền bắt tay vào giã gạo. Giã một lúc, hắn nóng lên, lại dừng tay cởi áo.

脫下衣服的時候，他聽得外面很熱鬧，阿Q生平本來最愛看熱鬧，便卽尋聲走出去了。尋聲漸漸的尋到趙太爺的內院裏，雖然在昏黃中，卻辨得出許多人，趙府一家連兩日不喫飯的太太也在內，還有間壁的鄒七嫂，眞正本家的趙白眼，趙司晨。

Lúc cởi áo, hắn nghe bên ngoài rất ồn ào, A Q cả đời vốn thích xem chuyện náo nhiệt nhất, liền lần theo tiếng mà đi ra. Lần theo tiếng dần dần đến tận nội viện nhà cụ Triệu, tuy trong ánh chập choạng, vẫn nhận ra được nhiều người, cả nhà cụ Triệu kể cả bà lớn đã hai ngày không ăn cơm cũng có mặt, lại còn chị bảy Trâu nhà bên cạnh, cùng những người thật sự cùng họ là Triệu Bạch Nhãn, Triệu Tư Thần.

少奶奶正拖着吳媽走出下房來，一面說：

Mợ đang lôi chị Ngô từ trong buồng người ở ra, vừa nói:

『你到外面來，……不要躲在自己房裏想……』

“Chị ra ngoài này,… đừng có trốn trong buồng mà nghĩ ngợi…”

『誰不知道你正經，……短見是萬萬尋不得的。』鄒七嫂也從旁說。

“Ai mà chẳng biết chị là người đứng đắn,… vạn lần chớ có nghĩ quẩn.” Chị bảy Trâu cũng nói từ bên cạnh.

吳媽只是哭，夾些話，卻不甚聽得分明。

Chị Ngô chỉ khóc, xen vào vài câu, nhưng nghe không rõ lắm.

阿Q想：『哼，有趣，這小孤孀不知道鬧着什麽玩意兒了？』他想打聽，走近趙司晨的身邊。這時他猛然間看見趙太爺向他奔來，而且手裏揑着一枝大竹槓。他看見這一枝大竹槓，便猛然間悟到自己曾經被打，和這一場熱鬧似乎有點相關。他翻身便走，想逃回舂米場，不圖這枝竹槓阻了他的去路，于是他又翻身便走，自然而然的走出後門，不多工夫，已在土穀祠內了。

A Q nghĩ: “Hừ, hay đấy, cô góa trẻ này chẳng biết đang bày trò gì đây?” Hắn muốn dò hỏi, bèn đi đến bên cạnh Triệu Tư Thần. Lúc này hắn bỗng thấy cụ Triệu chạy xổ về phía hắn, mà trong tay lại nắm một cây đòn tre to. Hắn trông thấy cây đòn tre to ấy, liền bỗng chốc hiểu ra rằng việc mình vừa bị đánh, với trận náo nhiệt này hình như có dính dáng. Hắn quay người bỏ đi, định trốn về chỗ giã gạo, chẳng ngờ cây đòn tre ấy chặn mất đường đi, thế là hắn lại quay người bỏ đi, tự nhiên mà vậy ra khỏi cửa sau, chẳng mấy chốc, đã ở trong đền Thổ Cốc rồi.

阿Q坐了一會，皮膚有些起栗，他覺得冷了，因爲雖在春季，而夜間頗有餘寒，尙不宜於赤膊。他也記得布衫留在趙家，但倘若去取，又深怕秀才的竹槓。然而地保進來了。

A Q ngồi một lúc, da gà nổi lên, hắn thấy lạnh, vì tuy đang mùa xuân, nhưng ban đêm còn khá lạnh, chưa nên cởi trần. Hắn cũng nhớ là cái áo vải để lại nhà cụ Triệu, nhưng nếu đi lấy, lại rất sợ cây đòn tre của cậu tú. Thế nhưng tuần phiên đã vào.

『阿Q，你的媽媽的！你連趙家的用人都調戲起來，簡直是造反。害得我晚上沒有覺睡，你的媽媽的！……』

“A Q, mẹ kiếp mày! Mày dám trêu ghẹo cả người làm nhà họ Triệu, thật là làm phản. Làm tao tối không được ngủ, mẹ kiếp mày!…”

如是云云的教訓了一通，阿Q自然沒有話。臨末，因爲在晚上，應該送地保加倍酒錢四百文，阿Q正沒有現錢，便用一頂氈帽做抵押，並且訂定了五條件：

Răn dạy một hồi như thế như thế, A Q dĩ nhiên chẳng có gì để nói. Sau cùng, vì là ban đêm, phải biếu tuần phiên tiền rượu gấp đôi là bốn trăm đồng, A Q đang không có tiền mặt, bèn lấy một cái mũ nỉ làm vật cầm, và giao ước năm điều kiện:

一、明天用紅燭——要一斤重的——一對，香一封，到趙府上去賠罪。

Một, ngày mai phải mang một đôi nến đỏ — loại nặng một cân — một bó hương, đến nhà cụ Triệu tạ tội.

二、趙府上請道士祓除縊鬼，費用由阿Q負擔。

Hai, nhà cụ Triệu mời đạo sĩ trừ ma thắt cổ, phí tổn do A Q chịu.

三、阿Q從此不准踏進趙府的門檻。

Ba, A Q từ nay không được bước qua ngưỡng cửa nhà cụ Triệu.

四、吳媽此後倘有不測，惟阿Q是問。

Bốn, chị Ngô sau này nếu có xảy ra điều gì bất trắc, thì chỉ hỏi tội A Q.

五、阿Q不准再去索取工錢和布衫。

Năm, A Q không được đến đòi tiền công và cái áo vải nữa.

阿Q自然都答應了，可惜沒有錢。幸而已經春天，棉被可以無用，便質了二千大錢，履行條約。赤膊磕頭之後，居然還剩幾文，他也不再贖氈帽，統統喝了酒了。但趙家也並不燒香點燭，因爲太太拜佛的時候可以用，留着了。那破布衫是大半做了少奶奶八月間生下來的孩子的襯尿布，那小半破爛的便都做了吳媽的鞋底。

A Q dĩ nhiên đều nhận cả, khốn nỗi không có tiền. May mà đã sang xuân, chăn bông có thể không dùng đến, bèn đem cầm được hai nghìn đồng tiền lớn, thực hiện điều ước. Sau khi cởi trần dập đầu tạ tội, lại còn thừa được mấy đồng, hắn cũng chẳng chuộc mũ nỉ nữa, đem uống rượu hết sạch. Nhưng nhà cụ Triệu cũng không đốt hương thắp nến, vì để dành lúc bà lớn lễ Phật có thể dùng, nên cất đi. Cái áo vải rách thì phần lớn làm tã lót cho đứa bé mợ sinh hồi tháng Tám, phần nhỏ rách nát thì đều làm đế giày cho chị Ngô.

第五章　生計問題

Chương V. Vấn đề sinh kế

阿Q禮畢之後，仍舊回到土穀祠，太陽下去了，漸漸覺得世上有些古怪。他仔細一想，終於省悟過來：其原因蓋在自己的赤膊。他記得破夾襖還在，便披在身上，躺倒了，待張開眼睛，原來太陽又已經照在西牆上頭了。他坐起身，一面說道：『媽媽的……』

A Q làm lễ xong, vẫn trở về đền Thổ Cốc; mặt trời lặn rồi, hắn dần thấy trên đời có cái gì là lạ. Hắn nghĩ kỹ một hồi, rốt cuộc tỉnh ngộ ra: nguyên do hẳn là tại mình cởi trần. Hắn nhớ ra cái áo kép rách vẫn còn, bèn khoác lên người, nằm lăn ra; đến lúc mở mắt, thì mặt trời lại đã chiếu lên đầu bức tường phía tây rồi. Hắn ngồi dậy, vừa nói: “Mẹ kiếp…”

他起來之後，也仍舊在街上逛，雖然不比赤膊之有切膚之痛，卻又漸漸的覺得世上有些古怪了。彷彿從這一天起，未莊的女人們忽然都怕了羞，伊們一見阿Q走來，便個個躲進門裏去。甚而至於將近五十歲的鄒七嫂，也跟着別人亂鑽，而且將十一歲的女兒都叫進去了。阿Q很以爲奇，而且想：『這些東西忽然都學起小姐模樣來了。這娼婦們……』

Dậy rồi, hắn cũng vẫn ra phố lêu lổng như cũ; tuy không có cái đau thấm tận da thịt như lúc cởi trần, nhưng lại dần thấy trên đời có cái gì là lạ. Dường như từ hôm ấy, đàn bà làng Vị bỗng dưng đều biết thẹn cả, hễ thấy A Q đi tới, là ai nấy chui tọt vào trong cửa. Thậm chí đến cả chị bảy Trâu đã gần năm mươi tuổi cũng chạy theo người ta mà chui bừa, lại còn gọi cả đứa con gái mười một tuổi vào nữa. A Q lấy làm lạ lắm, và nghĩ: “Lũ này bỗng dưng đều học đòi điệu bộ tiểu thư cả. Lũ đĩ này…”

但他更覺得世上有些古怪，卻是許多日以後的事。其一、酒店不肯賒欠了；其二、管土穀祠的老頭子說些廢話，似乎叫他走；其三、他雖然記不清多少日，但確乎有許多日，沒有一個人來叫他做短工。酒店不賒，熬着也罷了；老頭子催他走，嚕囌一通也就算了；只是沒有人來叫他做短工，卻使阿Q肚子餓：這委實是一件非常『媽媽的』的事情。

Nhưng hắn còn thấy trên đời có cái gì là lạ hơn nữa, thì đã là chuyện nhiều ngày sau. Một là, quán rượu không chịu cho chịu nữa; hai là, lão già trông đền Thổ Cốc nói những câu vớ vẩn, dường như muốn đuổi hắn đi; ba là, tuy hắn không nhớ rõ bao nhiêu ngày, nhưng quả thật đã nhiều ngày không có một ai đến gọi hắn đi làm công nhật. Quán rượu không cho chịu, thì nhịn cũng được; lão già giục đi, thì để lão lải nhải một hồi cũng xong; chỉ có chuyện không ai đến gọi đi làm công nhật là khiến A Q đói bụng: đó thật là một việc hết sức “mẹ kiếp”.

阿Q忍不下去了，他只好到老主顧的家裏去探問，——但獨不許踏進趙府的門檻，——然而情形也異樣：一定走出一個男人來，現了十分煩厭的相貌，像回覆乞丐一般的搖手道：——

A Q chịu không nổi nữa, đành đến nhà các chủ quen cũ mà dò hỏi, — chỉ riêng ngưỡng cửa nhà họ Triệu là không được bước qua, — vậy mà tình hình cũng khác thường: thế nào cũng có một người đàn ông bước ra, mặt mày hết sức chán ghét, xua tay như xua kẻ ăn mày:—

『沒有沒有！你出去！』

“Không có, không có! Mày đi ra!”

阿Q愈覺得希奇了。他想，這些人家向來少不了要幫忙，不至于現在忽然都無事，這總該有些蹊蹺在裏面了。他留心打聽，纔知道他們有事都去叫小D，這小D，是一個窮小子，又瘦又乏，在阿Q的眼睛裏，位置是在王鬍之下的，誰料這小子竟謀了他的飯盌去。所以阿Q這一氣，更與平常不同，當氣憤憤的走着的時候，忽然將手一揚，唱道：

A Q càng thấy lạ lùng. Hắn nghĩ, những nhà này xưa nay vẫn không thể thiếu người giúp việc, không lẽ bây giờ bỗng dưng đều rảnh việc cả, hẳn là có điều gì uẩn khúc bên trong đây. Hắn để ý dò hỏi, mới biết họ có việc đều đi gọi D Con. Thằng D Con này là một đứa nghèo kiết, vừa gầy vừa yếu, trong mắt A Q, địa vị nó còn ở dưới Vương Râu, ai ngờ thằng nhãi ấy lại cướp mất bát cơm của hắn. Cho nên cơn giận lần này của A Q khác hẳn mọi khi; đang hầm hầm bước đi, bỗng hắn vung tay lên, hát:

『我手執鋼鞭將你打！……』

“Tay ta cầm roi thép quật mày!…”

幾天之後，他竟在錢府的照壁前遇見了小D。『讎人相見分外眼明』，阿Q便迎上去，小D也站住了。

Mấy hôm sau, hắn lại gặp đúng D Con trước bức tường bình phong nhà họ Tiền. “Kẻ thù gặp nhau, mắt sáng gấp bội”, A Q bèn xông tới, D Con cũng đứng lại.

『畜生！』阿Q怒目而視的說，嘴角上飛出唾沫來。

“Đồ súc sinh!” A Q trợn mắt nói, nước bọt bắn ra từ khóe miệng.

『我是蟲豸，好麽？……』小D說。

“Tao là con sâu cái bọ, được chưa?…” D Con nói.

這謙遜反使阿Q更加憤怒起來，但他手裏沒有鋼鞭，于是只得撲上去，伸手去拔小D的辮子。小D一手護住了自己的辮根，一手也來拔阿Q的辮子，阿Q便也將空着的一隻手護住了自己的辮根。從先前的阿Q看來，小D本來是不足齒數的，但他近來挨了餓，又瘦又乏已經不下于小D，所以便成了勢均力敵的現象，四隻手拔着兩顆頭，都彎了腰，在錢家粉牆上映出一個藍色的虹形，至于半點鐘之久了。

Sự khiêm nhường ấy lại càng khiến A Q nổi giận, nhưng tay hắn không có roi thép, thế là đành nhảy xổ vào, đưa tay túm đuôi sam D Con. D Con một tay giữ chặt chân đuôi sam của mình, một tay cũng túm lấy đuôi sam A Q; A Q bèn cũng lấy bàn tay còn rảnh giữ chặt chân đuôi sam của mình. Theo con mắt A Q trước kia, D Con vốn chẳng đáng kể vào đâu, nhưng gần đây hắn bị đói, vừa gầy vừa yếu đã chẳng kém gì D Con, thế nên thành ra cảnh ngang sức ngang tài; bốn bàn tay túm lấy hai cái đầu, cả hai cùng khom lưng, in lên bức tường vôi trắng nhà họ Tiền một hình cầu vồng màu lam, kéo dài đến nửa giờ đồng hồ.

『好了，好了！』看的人們說，大約是解勸的。

“Được rồi, được rồi!” những người xem nói, có lẽ là để can.

『好，好！』看的人們說，不知道是解勸，是頌揚，還是煽動。

“Được, được!” những người xem nói, chẳng biết là can, là khen, hay là xúi.

然而他們都不聽。阿Q進三步，小D便退三步，都站着；小D進三步，阿Q便退三步，又都站着。大約半點鐘，——未莊少有自鳴鐘，所以很難說，或者二十分，——他們的頭髮裏便都冒煙，額上便都流汗，阿Q的手放鬆了，在同一瞬間，小D的手也正放鬆了，同時直起，同時退開，都擠出人叢去。

Thế nhưng cả hai đều không nghe. A Q tiến ba bước, D Con liền lùi ba bước, rồi cả hai đứng lại; D Con tiến ba bước, A Q liền lùi ba bước, rồi lại cả hai đứng lại. Chừng nửa giờ, — làng Vị ít đồng hồ chuông, nên khó nói lắm, có khi là hai mươi phút, — tóc cả hai đều bốc khói, trán đều vã mồ hôi; tay A Q lỏng ra, trong cùng một khoảnh khắc, tay D Con cũng vừa lỏng ra; cùng lúc đứng thẳng lên, cùng lúc lùi ra, rồi đều lách ra khỏi đám đông.

『記着罷，媽媽的……』阿Q回過頭去說。

“Nhớ đấy, mẹ kiếp…” A Q ngoảnh đầu lại nói.

『媽媽的，記着罷……』小D也回過頭來說。

“Mẹ kiếp, nhớ đấy…” D Con cũng ngoảnh đầu lại nói.

這一場『龍虎鬭』似乎並無勝敗，也不知道看的人可滿足，都沒有發什麽議論，而阿Q卻仍然沒有人來叫他做短工。

Trận “long hổ đấu” này dường như chẳng phân thắng bại, cũng chẳng biết người xem có thỏa mãn không, chẳng ai bàn tán gì, còn A Q thì vẫn chẳng có ai đến gọi đi làm công nhật.

有一日很溫和，微風拂拂的頗有些夏意了，阿Q卻覺得寒冷起來，但這還可擔當，第一倒是肚子餓。棉被、氈帽、布衫早已沒有了，其次就賣了棉襖；現在有褲子，卻萬不可脫的；有破夾襖，又除了送人做鞋底之外，決定賣不出錢。他早想在路上拾得一注錢，但至今還沒有見；他想在自己的破屋裏忽然尋到一注錢，慌張的四顧，但屋內是空虛而且了然。於是他決計出門求食去了。

Có một hôm trời rất ấm áp, gió nhẹ hiu hiu, đã phảng phất hơi hướng mùa hạ, A Q lại thấy rét; nhưng cái đó còn chịu được, cái chính là đói bụng. Chăn bông, mũ dạ, áo vải thì đã chẳng còn từ lâu, sau đó lại bán cái áo bông; bây giờ còn cái quần, nhưng vạn lần không thể cởi ra; còn cái áo kép rách, thì ngoài đem cho người ta làm đế giày ra, nhất định không bán được ra tiền. Hắn đã mong từ lâu sẽ nhặt được một món tiền ngoài đường, nhưng đến giờ vẫn chưa thấy; hắn mong bỗng tìm được một món tiền ngay trong căn nhà nát của mình, cuống quýt nhìn quanh, nhưng trong nhà trống trơn, nhìn một cái là thấy hết. Thế là hắn quyết ra đi kiếm ăn.

他在路上走着要『求食』，看見熟識的酒店，看見熟識的饅頭，但他都走過了，不但沒有暫停，而且並不想要。他所求的不是這類東西了；他求的是什麽東西，他自己不知道。

Hắn đi trên đường để “kiếm ăn”, thấy quán rượu quen, thấy bánh bao quen, nhưng hắn đều đi qua cả, chẳng những không dừng lại, mà cũng không hề muốn. Thứ hắn kiếm không phải những thứ ấy nữa; hắn kiếm thứ gì, chính hắn cũng không biết.

未莊本不是大村鎮，不多時便走盡了。村外都是水田，滿眼是新秧的嫩綠，夾着幾個圓形的活動的黑點，便是耕田的農夫。阿Q並不賞鑑這田家樂，卻只是走，因爲他直覺的知道這與他的『求食』之道是很遼遠的。但他終于走到靜修菴的牆外了。

Làng Vị vốn không phải làng lớn, chẳng mấy chốc đã đi hết. Ngoài làng toàn là ruộng nước, khắp tầm mắt là màu xanh non của mạ mới, xen mấy chấm đen tròn tròn động đậy, ấy là những người nông phu đang cày ruộng. A Q chẳng thưởng thức cái thú điền gia ấy, chỉ cứ đi, bởi vì hắn trực giác biết rằng cái đó với con đường “kiếm ăn” của hắn còn xa xôi lắm. Nhưng rốt cuộc hắn đi đến ngoài tường am Tĩnh Tu.

菴周圍也是水田，粉牆突出在新綠裏，後面的低土牆裏是菜園。阿Q遲疑了一會，四面一看，並沒有人。他便爬上這矮牆去，扯着何首烏藤，但泥土仍然簌簌的掉，阿Q的脚也索索的抖；終于攀着桑樹枝，跳到裏面了。裏面眞是鬱鬱葱葱，但似乎並沒有黃酒饅頭，以及此外可喫的之類。靠西牆是竹叢，下面許多筍，只可惜都是並未煮熟的，還有油菜早經結子，芥菜已將開花，小白菜也很老了。

Quanh am cũng là ruộng nước, bức tường vôi trắng nhô lên giữa màu xanh mới; trong bức tường đất thấp phía sau là vườn rau. A Q ngần ngừ một lúc, nhìn bốn phía, chẳng có ai. Hắn bèn trèo lên bức tường thấp ấy, níu lấy dây hà thủ ô, nhưng đất vẫn rơi lả tả, chân A Q cũng run lẩy bẩy; rốt cuộc vin được cành dâu, nhảy vào bên trong. Bên trong quả thật xanh tốt um tùm, nhưng dường như chẳng có rượu vàng bánh bao, hay thứ gì khác ăn được. Sát tường tây là bụi tre, dưới có nhiều măng, chỉ tiếc đều là thứ chưa luộc chín; lại có cải dầu đã kết hạt từ lâu, cải bẹ sắp ra hoa, cải trắng non cũng đã già lắm rồi.

阿Q彷彿文童落第似的覺得很寃屈，他慢慢走近園門去，忽而非常驚喜了，這分明是一畦老蘿蔔。他于是蹲下便拔，而門口突然伸出一個很圓的頭來，又卽縮回去了，這分明是小尼姑。小尼姑之流是阿Q本來視若草芥的，但世事須『退一步想』，所以他便趕緊拔起四個蘿蔔，擰下靑葉，兜在大襟裏。然而老尼姑已經出來了！

A Q thấy oan ức như anh học trò thi trượt; hắn chậm rãi đi tới gần cổng vườn, bỗng mừng rỡ khôn xiết: rõ ràng đây là một luống củ cải già. Hắn bèn ngồi xổm xuống mà nhổ, thì ngoài cổng bỗng thò ra một cái đầu rất tròn, rồi lập tức thụt lại; rõ ràng là ni cô con. Bọn ni cô con thì A Q vốn coi như cỏ rác, nhưng việc đời phải “lùi một bước mà nghĩ”, cho nên hắn vội vàng nhổ lấy bốn củ cải, vặn bỏ lá xanh, bọc vào vạt áo trước. Thế nhưng bà vãi già đã ra rồi!

『阿彌陀佛，阿Q，你怎麽跳進園裏來偸蘿蔔！……阿呀，罪過呵，阿唷，阿彌陀佛！……』

“A Di Đà Phật, A Q, sao mày lại nhảy vào vườn ăn trộm củ cải!… Ối chao, tội lỗi quá, ối, A Di Đà Phật!…”

『我什麽時候跳進你的園裏來偸蘿蔔？』阿Q且看且走的說。

“Tao nhảy vào vườn nhà mụ ăn trộm củ cải bao giờ?” A Q vừa nhìn vừa đi, nói.

『現在……這不是？』老尼姑指着他的衣兜。

“Bây giờ… cái này chẳng phải sao?” Bà vãi già chỉ vào vạt áo hắn.

『這是你的？你能叫得他答應你麽？你……』

“Cái này là của mụ à? Mụ gọi nó có dạ không? Mụ…”

阿Q沒有說完話，拔步便跑；追來的是一匹很肥大的黑狗。這本來在前門的，不知怎的到後園來了。黑狗哼而且追，已經要咬着阿Q的腿，幸而從衣兜裏落下一個蘿蔔來，那狗給一嚇，略略一停，阿Q已經爬上桑樹，跨到土牆，連人和蘿蔔都滾出牆外面了。只剩着黑狗還在對着桑樹嘷，老尼姑念着佛。

A Q chưa nói hết câu, đã cất bước chạy; đuổi theo là một con chó mực rất to béo. Con này vốn ở cổng trước, không hiểu sao lại ra vườn sau. Con chó mực vừa gầm gừ vừa đuổi, đã sắp ngoạm được chân A Q, may sao từ vạt áo rơi ra một củ cải, con chó giật mình, khựng lại một chút, A Q đã trèo lên cây dâu, bước sang bức tường đất, rồi cả người lẫn củ cải lăn ra ngoài tường. Chỉ còn con chó mực vẫn sủa vào cây dâu, và bà vãi già niệm Phật.

阿Q怕尼姑又放出黑狗來，拾起蘿蔔便走。沿路又檢了幾塊小石頭，但黑狗卻並不再出現。阿Q于是拋了石頭，一面走一面喫，而且想道，這裏也沒有什麽東西尋，不如進城去。……

A Q sợ bà vãi lại thả chó mực ra, nhặt củ cải lên rồi đi. Dọc đường hắn còn nhặt mấy hòn đá nhỏ, nhưng con chó mực không xuất hiện nữa. A Q bèn vứt đá đi, vừa đi vừa ăn, và nghĩ, ở đây cũng chẳng có gì mà kiếm, chi bằng vào thành…

待三個蘿蔔喫完時，他已經打定了進城的主意了。

Đến lúc ăn hết ba củ cải, hắn đã quyết định chủ ý vào thành rồi.

第六章　從中興到末路

Chương VI. Từ trung hưng đến mạt lộ

在未莊再看見阿Q出現的時候，是剛過了這年的中秋。人們都驚異，說是阿Q回來了，于是又回上去想道，他先前那裏去了呢？阿Q前幾回的上城，大抵早就興高采烈的對人說，但這一次卻並不，所以也沒有一個人留心到。他或者也曾告訴過管土穀祠的老頭子，然而未莊老例，只有趙太爺、錢太爺和秀才大爺上城纔算一件事。假洋鬼子尙且不足數，何況是阿Q：因此老頭子也就不替他宣傳，而未莊的社會上也就無從知道了。

Đến khi người làng Vị lại thấy A Q xuất hiện, thì đã vừa qua Trung thu năm ấy. Mọi người đều kinh ngạc, bảo A Q đã về, rồi mới ngược lên mà nghĩ: thế trước đây hắn đi đâu nhỉ? Mấy lần trước A Q lên thành, phần nhiều đã hớn hở kể với người ta từ sớm, nhưng lần này thì không, cho nên chẳng có ai để ý. Có lẽ hắn cũng đã từng nói với lão già trông đền Thổ Cốc, nhưng theo lệ cũ làng Vị, chỉ có cụ Triệu, cụ Tiền và cậu tú lên thành mới tính là một việc. Thằng Tây giả còn chưa được kể vào, huống hồ là A Q: vì thế lão già cũng chẳng tuyên truyền hộ hắn, và xã hội làng Vị cũng không có cách nào biết được.

但阿Q這回的回來，卻與先前大不同，確乎很值得驚異。天色將黑，他睡眼矇矓的在酒店門前出現了，他走近櫃臺，從腰間伸出手來，滿把是銀的和銅的，在櫃上一扔說：『現錢！打酒來！』穿的是新夾襖，看去腰間還掛着一個大搭連，沈鈿鈿的將褲帶墜成了很彎很彎的弧線。未莊老例，看見略有些醒目的人物，是與其慢也寧敬的，現在雖然明知道是阿Q，但因爲和破夾襖的阿Q有些兩樣了，古人云：『士別三日便當刮目相待』，所以堂倌、掌櫃、酒客、路人，便自然顯出一種疑而且敬的形態來。掌櫃旣先之以點頭，又繼之以談話：

Nhưng lần trở về này của A Q lại khác hẳn trước, quả thật rất đáng kinh ngạc. Trời sắp tối, hắn ngái ngủ lờ đờ xuất hiện trước cửa quán rượu, đi tới gần quầy, từ bên thắt lưng thò tay ra, đầy một nắm toàn bạc với đồng, ném lên quầy mà nói: “Tiền mặt đây! Rót rượu ra!” Hắn mặc một cái áo kép mới, xem ra bên thắt lưng còn đeo một cái ruột tượng lớn, nặng trĩu, kéo dây lưng quần trễ thành một đường cong rất cong. Lệ cũ làng Vị, thấy nhân vật nào hơi khác người một chút, thì thà kính còn hơn khinh; nay tuy biết rõ là A Q, nhưng vì có phần khác với A Q mặc áo kép rách, người xưa có câu: “Kẻ sĩ xa nhau ba ngày, phải dụi mắt mà nhìn”, cho nên người hầu bàn, chủ quán, khách uống rượu, người qua đường, tự nhiên đều lộ ra một vẻ vừa ngờ vừa kính. Chủ quán đã gật đầu trước, lại tiếp đến chuyện trò:

『嚄，阿Q，你回來了！』

“Ồ, A Q, mày về rồi đấy à!”

『回來了。』

“Về rồi.”

『發財發財，你是——在……』

“Phát tài, phát tài nhé, mày — ở…”

『上城去了！』

“Lên thành đấy!”

這一件新聞，第二天便傳遍了全未莊。人人都願意知道現錢和新夾襖的阿Q的中興史，所以在酒店裏，茶館裏，廟簷下，便漸漸的探聽出來了。這結果，是阿Q得了新敬畏。

Cái tin mới ấy, hôm sau đã lan khắp làng Vị. Ai ai cũng muốn biết lịch sử trung hưng của A Q có tiền mặt và áo kép mới, cho nên ở quán rượu, ở quán trà, dưới mái hiên miếu, dần dần dò hỏi ra được. Kết quả là A Q được một sự kính sợ mới.

據阿Q說，他是在舉人老爺家裏幫忙，這一節，聽的人都肅然了。這老爺本姓白，但因爲合城裏只有他一個舉人，所以不必再冠姓，說起舉人來就是他。這也不獨在未莊是如此，便是一百里方圓之內也都如此，人們幾乎多以爲他的姓名就叫舉人老爺的了。在這人的府上幫忙，那當然是可敬的。但據阿Q又說，他卻不高興再幫忙了，因爲這舉人老爺實在太『媽媽的』了。這一節，聽的人都歎息而且快意，因爲阿Q本不配在舉人老爺家裏幫忙，而不幫忙是可惜的。

Theo lời A Q, hắn giúp việc trong nhà cụ cử; nghe đến đoạn này, ai nấy đều nghiêm trang. Cụ này vốn họ Bạch, nhưng vì cả thành chỉ có mỗi mình cụ là cử nhân, nên chẳng cần đặt họ vào nữa, hễ nói đến cụ cử là nói đến cụ. Cái đó không riêng ở làng Vị như vậy, mà khắp trong vòng một trăm dặm cũng đều như vậy, người ta gần như đều tưởng tên họ cụ chính là Cụ Cử. Giúp việc trong phủ người này, thì dĩ nhiên là đáng kính. Nhưng theo lời A Q lại nói, hắn không thích giúp việc nữa, vì cụ cử ấy thực là quá “mẹ kiếp”. Nghe đến đoạn này, ai nấy đều thở dài mà lại hả dạ, vì A Q vốn không đáng được giúp việc trong nhà cụ cử, mà không giúp nữa thì lại tiếc.

據阿Q說，他的回來，似乎也由於不滿意城裏人，這就在他們將長凳稱爲條凳，而且煎魚用葱絲，加以最近觀察所得的缺點，是女人的走路也扭得不很好。然而也偶有大可佩服的地方，卽如未莊的鄉下人不過打三十二張的竹牌，只有假洋鬼子能够叉『麻醬』，城裏卻連小烏龜子都叉得精熟的。什麽假洋鬼子，只要放在城裏的十幾歲的小烏龜子的手裏，也就立刻是『小鬼見閻王』。這一節，聽的人都赧然了。

Theo lời A Q, việc hắn trở về hình như cũng là do không vừa lòng người trong thành: ấy là ở chỗ họ gọi cái ghế dài là ghế băng, lại rán cá cho hành thái sợi; thêm vào đó là cái khuyết điểm mới quan sát được gần đây: đàn bà đi đường uốn éo cũng không đẹp lắm. Song cũng có những chỗ rất đáng phục, chẳng hạn dân quê làng Vị chẳng qua chỉ đánh bài tre ba mươi hai quân, chỉ có thằng Tây giả là biết đánh “ma chược”, thế mà trong thành thì đến cả lũ ranh con cũng đánh thạo cả. Thằng Tây giả gì đó, chỉ cần đặt vào tay lũ ranh con mười mấy tuổi trong thành, là lập tức thành “tiểu quỷ gặp Diêm vương”. Nghe đến đoạn này, ai nấy đều đỏ mặt.

『你們可看見過殺頭麽？』阿Q說，『咳，好看。殺革命黨。唉，好看好看，……』他搖搖頭，將唾沫飛在正對面的趙司晨的臉上。這一節，聽的人都凜然了。但阿Q又四面一看，忽然揚起右手，照着伸長𩓐子聽得出神的王鬍的後項窩上直劈下去道：

“Chúng mày đã thấy chém đầu bao giờ chưa?” A Q nói, “Chà, đẹp mắt lắm. Chém bọn cách mạng. Ôi, đẹp mắt, đẹp mắt lắm…” Hắn lắc đầu, nước bọt bắn vào mặt Triệu Tư Thần đang ngồi ngay trước mặt. Nghe đến đoạn này, ai nấy đều rùng mình. Nhưng A Q lại nhìn quanh bốn phía, bỗng giơ tay phải lên, nhằm vào gáy Vương Râu đang vươn cổ nghe đến xuất thần, bổ thẳng xuống mà rằng:

『嚓！』

“Xoẹt!”

王鬍驚得一跳，同時電光石火似的趕快縮了頭，而聽的人又都悚然而且欣然了。從此王鬍瘟頭瘟腦的許多日，並且再不敢走近阿Q的身邊；別的人也一樣。

Vương Râu giật nảy mình, đồng thời nhanh như chớp lửa rụt ngay đầu lại; còn người nghe thì vừa sợ hãi lại vừa thích thú. Từ đó Vương Râu ngơ ngẩn như gà rù suốt nhiều ngày, và không dám đến gần A Q nữa; những người khác cũng thế.

阿Q這時在未莊人眼睛裏的地位，雖不敢說超過趙太爺，但謂之差不多，大約也就沒有什麽語病的了。

Địa vị của A Q lúc ấy trong mắt người làng Vị, tuy không dám nói là vượt cụ Triệu, nhưng bảo là xấp xỉ, thì có lẽ cũng chẳng có gì là nói sai.

然而不多久，這阿Q的大名忽又傳遍了未莊的閨中。雖然未莊只有錢、趙兩姓是大屋，此外十之九都是淺閨，但閨中究竟是閨中，所以也算得一件神異。女人們見面時一定說，鄒七嫂在阿Q那裏買了一條藍綢裙，舊固然是舊的，但只化了九角錢。還有趙白眼的母親——一說是趙司晨的母親，待考，——也買了一件孩子穿的大紅洋紗衫，七成新，只用三百大錢九二串。於是伊們都眼巴巴的想見阿Q，缺綢裙的想問他買綢裙，要洋紗衫的想問他買洋紗衫，不但見了不逃避，有時阿Q已經走過了，也還要追上去叫住他，問道：

Thế rồi chẳng bao lâu, đại danh A Q lại bỗng lan khắp chốn khuê phòng làng Vị. Tuy làng Vị chỉ có hai họ Tiền, Triệu là nhà lớn, ngoài ra mười phần chín đều là khuê phòng nông, nhưng khuê phòng dẫu sao cũng là khuê phòng, cho nên cũng kể là một chuyện thần kỳ. Đàn bà gặp nhau thế nào cũng nói, chị bảy Trâu mua của A Q một cái váy lụa xanh lam, cũ thì cũ thật, nhưng chỉ tốn có chín hào. Lại còn mẹ Triệu Bạch Nhãn — có thuyết nói là mẹ Triệu Tư Thần, còn phải khảo, — cũng mua một cái áo sa tây đỏ chót cho trẻ con mặc, còn mới bảy phần, chỉ mất ba trăm đồng tiền lớn, tính theo xâu chín mươi hai. Thế là các bà đều nóng ruột mong gặp A Q: người thiếu váy lụa muốn hỏi mua váy lụa, người cần áo sa muốn hỏi mua áo sa; chẳng những gặp hắn không trốn, mà có khi A Q đã đi qua rồi, còn đuổi theo gọi hắn lại mà hỏi:

『阿Q，你還有綢裙麽？沒有？紗衫也要的，有罷？』

“A Q, mày còn váy lụa không? Không có à? Áo sa cũng lấy, có chứ?”

後來這終於從淺閨傳進深閨裏去了，因爲鄒七嫂得意之餘，將伊的綢裙請趙太太去賞鑑，趙太太又告訴了趙太爺而且着實恭維了一番。趙太爺便在晚飯桌上，和秀才大爺討論，以爲阿Q實在有些古怪，我們門窗應該小心些；但他的東西，不知道可還有什麽可買，也許有點好東西罷。加以趙太太也正想買一件價廉物美的皮背心。於是家族決議，便託鄒七嫂卽刻去尋阿Q，而且爲此新闢了第三種的例外：這晚上也姑且特准點油燈。

Về sau chuyện ấy rốt cuộc từ khuê phòng nông truyền vào khuê phòng sâu, vì chị bảy Trâu đắc ý quá, đem cái váy lụa của mình mời bà Triệu thưởng lãm, bà Triệu lại kể với cụ Triệu, và khen ngợi một hồi ra trò. Cụ Triệu bèn bàn bạc với cậu tú bên mâm cơm tối, cho rằng A Q thực có phần kỳ quặc, cửa ngõ nhà ta phải cẩn thận; nhưng đồ đạc của hắn, chẳng biết còn gì đáng mua không, có khi lại có chút đồ tốt. Thêm vào đó bà Triệu cũng đang muốn mua một cái áo gi-lê da vừa rẻ vừa tốt. Thế là gia tộc quyết nghị, nhờ chị bảy Trâu đi tìm A Q ngay, và vì việc này mà mở ra một ngoại lệ thứ ba: tối hôm ấy tạm đặc cách cho thắp đèn dầu.

油燈乾了不少了，阿Q還不到。趙府的全眷都很焦急，打着呵欠，或恨阿Q太飄忽，或怨鄒七嫂不上緊。趙太太還怕他因爲春天的條件不敢來，而趙太爺以爲不足慮：因爲這是『我』去叫他的。果然，到底趙太爺有見識，阿Q終於跟着鄒七嫂進來了。

Đèn dầu đã cạn khá nhiều, A Q vẫn chưa tới. Cả nhà họ Triệu đều sốt ruột, ngáp ngắn ngáp dài, người thì giận A Q lông bông quá, người thì trách chị bảy Trâu không gấp gáp. Bà Triệu còn sợ hắn vì những điều kiện hồi mùa xuân mà không dám đến, nhưng cụ Triệu cho là không đáng lo: vì đây là “ta” cho gọi hắn. Quả nhiên, rốt cuộc cụ Triệu vẫn có kiến thức, A Q cuối cùng cũng theo chị bảy Trâu đi vào.

『他只說沒有沒有，我說你自己當面說去，他還要說，我說……』鄒七嫂氣喘吁吁的走着說。

“Nó cứ bảo không có không có, tôi bảo mày tự đến mà nói trước mặt, nó còn định nói, tôi bảo…” Chị bảy Trâu vừa đi vừa thở hổn hển nói.

『太爺！』阿Q似笑非笑的叫了一聲，在簷下站住了。

“Bẩm cụ!” A Q gọi một tiếng, như cười mà không phải cười, rồi đứng lại dưới mái hiên.

『阿Q，聽說你在外面發財。』趙太爺踱開去，眼睛打量着他的全身，一面說。『那很好，那很好的。這個，……聽說你有些舊東西，……可以都拿來看一看，……這也並不是別的，因爲我倒要……』

“A Q, nghe nói mày ra ngoài phát tài.” Cụ Triệu đi bách bộ ra, mắt dò xét khắp người hắn, vừa nói. “Thế thì tốt lắm, thế thì tốt lắm. Cái này… nghe nói mày có ít đồ cũ… có thể đem cả lại đây xem một chút… cũng chẳng có gì khác, chỉ vì ta cũng muốn…”

『我對鄒七嫂說過了。都完了。』

“Con đã nói với chị bảy Trâu rồi. Hết cả rồi.”

『完了？』趙太爺不覺失聲的說，『那裏會完得這樣快呢？』

“Hết rồi?” Cụ Triệu bất giác thốt lên, “Sao lại hết nhanh thế được?”

『那是朋友的，本來不多。他們買了些。……』

“Đấy là của bạn bè, vốn không nhiều. Người ta mua mất ít rồi…”

『總該還有一點罷。』

“Chắc cũng còn một ít chứ.”

『現在，只剩了一張門幕了。』

“Bây giờ chỉ còn một tấm rèm cửa.”

『就拿門幕來看看罷。』趙太太慌忙說。

“Thì đem tấm rèm cửa đến xem.” Bà Triệu vội vàng nói.

『那麽，明天拿來就是』，趙太爺卻不甚熱心了。『阿Q，你以後有什麽東西的時候，你儘先送來給我們看，……』

“Thế thì, mai đem đến là được,” cụ Triệu lại chẳng mấy hăng hái nữa. “A Q, sau này mày có thứ gì, cứ đem đến cho nhà ta xem trước…”

『價錢決不會比別家出得少！』秀才說。秀才娘子忙一瞥阿Q的臉，看他感動了沒有。

“Giá cả quyết không trả kém nhà khác đâu!” Cậu tú nói. Mợ tú vội liếc mặt A Q, xem hắn có cảm động không.

『我要一件皮背心。』趙太太說。

“Tao cần một cái áo gi-lê da.” Bà Triệu nói.

阿Q雖然答應着，卻懶洋洋的出去了，也不知道他是否放在心上。這使趙太爺很失望，氣忿而且擔心，至于停止了打呵欠。秀才對于阿Q的態度也很不平，于是說，這忘八蛋要提防，或者竟不如吩咐地保，不許他住在未莊。但趙太爺以爲不然，說這也怕要結怨，況且做這路生意的大概是『老鷹不喫窩下食』，本村倒不必擔心的；只要自己夜裏警醒的就是了。秀才聽了這『庭訓』，非常之以爲然，便卽刻撤消了驅逐阿Q的提議，而且叮囑鄒七嫂，請伊萬不要向人提起這一段話。

A Q tuy vâng dạ, nhưng uể oải đi ra, cũng chẳng biết hắn có để tâm hay không. Điều đó khiến cụ Triệu rất thất vọng, vừa tức giận vừa lo lắng, đến nỗi thôi cả ngáp. Cậu tú cũng rất bất bình về thái độ của A Q, bèn nói, thằng khốn nạn này phải đề phòng, hay là cứ dặn tuần phiên, không cho nó ở làng Vị nữa. Nhưng cụ Triệu cho là không nên, bảo làm thế e cũng gây thù oán, vả lại người làm cái nghề này phần nhiều là “diều hâu không ăn mồi gần tổ”, làng mình thì chẳng cần lo; chỉ cần đêm đến tự mình cảnh giác là được. Cậu tú nghe lời “đình huấn” ấy, rất lấy làm phải, bèn lập tức rút lại đề nghị đuổi A Q, lại dặn chị bảy Trâu, xin chị tuyệt đối đừng nhắc với ai chuyện này.

但第二日，鄒七嫂便將那藍裙去染了皂，又將阿Q可疑之點傳揚出去了，可是確沒有提起秀才要驅逐他這一節。然而這已經于阿Q很不利。最先，地保尋上門了，取了他的門幕去，阿Q說是趙太太要看的，而地保也不還，並且要議定每月的孝敬錢。其次，是村人對于他的敬畏忽而變相了，雖然還不敢來放肆，卻很有遠避的神情，而這神情和先前的防他來『嚓』的時候又不同，頗混着『敬而遠之』的分子了。

Nhưng ngay hôm sau, chị bảy Trâu đã đem cái váy xanh lam đi nhuộm đen, lại đem những điểm khả nghi của A Q đồn ra khắp nơi, có điều quả thật không nhắc đến chuyện cậu tú muốn đuổi hắn. Thế nhưng như thế cũng đã rất bất lợi cho A Q rồi. Trước hết, tuần phiên tìm đến tận cửa, lấy tấm rèm cửa của hắn đi; A Q bảo là bà Triệu muốn xem, nhưng tuần phiên cũng không trả, lại còn đòi định ra khoản tiền hiếu kính hằng tháng. Sau nữa, là sự kính sợ của người làng đối với hắn bỗng đổi dạng: tuy chưa dám đến hỗn xược, nhưng rất có vẻ tránh xa; mà cái vẻ ấy lại khác với hồi trước sợ hắn “xoẹt” cho một cái, có pha khá nhiều thành phần “kính nhi viễn chi”.

只有一班閒人們卻還要尋根究底的去探阿Q的細底。阿Q也並不諱飾，傲然的說出他的經驗來。從此他們纔知道，他不過是一個小脚色，不但不能上牆，並且不能進洞，只站在門外接東西。有一夜，他剛纔接到一個包，正手再進去，不一會，只聽得裏面大嚷起來，他便趕緊跑，連夜爬出城，逃回未莊來了，從此不敢再去做。然而這故事卻于阿Q更不利，村人對于阿Q的『敬而遠之』者，本因爲怕結怨，誰料他不過是一個不敢再偸的偸兒呢？這實在是『斯亦不足畏也矣』。

Chỉ có một bọn bọn rỗi việc là còn muốn truy đến tận gốc mà dò cho ra ngọn ngành của A Q. A Q cũng chẳng giấu giếm gì, ngạo nghễ kể ra kinh nghiệm của mình. Từ đó họ mới biết, hắn chẳng qua chỉ là một vai phụ, chẳng những không trèo tường được, mà cũng không chui vào lỗ được, chỉ đứng ngoài cửa đỡ đồ. Có một đêm, hắn vừa đỡ được một cái bọc, tay chính lại chui vào, chẳng bao lâu, chỉ nghe bên trong ầm ĩ cả lên, hắn bèn vội vàng chạy, trèo ra khỏi thành ngay trong đêm, trốn về làng Vị, từ đó không dám làm nữa. Thế nhưng câu chuyện ấy lại càng bất lợi cho A Q hơn: người làng sở dĩ “kính nhi viễn chi” đối với A Q, vốn là vì sợ gây thù oán, ai ngờ hắn chẳng qua chỉ là một thằng ăn trộm không dám ăn trộm nữa? Thế này thật là “thế thì cũng chẳng đáng sợ vậy”.

第七章　革命

Chương VII. Cách mạng

宣統三年九月十四日——卽阿Q將搭連賣給趙白眼的這一天——三更四點，有一隻大烏篷船到了趙府上的河埠頭。這船從黑魆魆中蕩來，鄉下人睡得熟，都沒有知道；出去時將近黎明，卻很有幾個看見的了。據探頭探腦的調查來的結果，知道那竟是舉人老爺的船！

Ngày mười bốn tháng Chín năm Tuyên Thống thứ ba — tức là cái ngày A Q bán cái ruột tượng cho Triệu Bạch Nhãn — vào canh ba điểm tư, có một chiếc thuyền mui đen lớn cập bến sông nhà họ Triệu. Chiếc thuyền ấy từ trong bóng tối đen kịt lướt tới, dân quê ngủ say, chẳng ai biết; lúc thuyền ra đi thì đã gần sáng, nên cũng khá nhiều người trông thấy. Theo kết quả điều tra của những kẻ thập thò dòm ngó, mới biết đó lại chính là thuyền của cụ cử!

那船便將大不安載給了未莊，不到正午，全村的人心就很搖動。船的使命，趙家本來是很祕密的，但茶坊酒肆裏卻都說，革命黨要進城，舉人老爺到我們鄉下來逃難了。惟有鄒七嫂不以爲然，說那不過是幾口破衣箱，舉人老爺想來寄存的，卻已被趙太爺回覆轉去。其實舉人老爺和趙秀才素不相能，在理本不能有『共患難』的情誼，況且鄒七嫂又和趙家是鄰居，見聞較爲切近，所以大概該是伊對的。

Chiếc thuyền ấy bèn chở sự bất an lớn đến cho làng Vị; chưa đến trưa, lòng người cả làng đã rất xao động. Sứ mệnh của chiếc thuyền, nhà họ Triệu vốn giữ rất bí mật, nhưng trong quán trà, quán rượu thì ai cũng nói: bọn cách mạng sắp vào thành, cụ cử về làng ta lánh nạn. Riêng chị bảy Trâu thì không cho là thế, bảo đó chẳng qua là mấy cái hòm quần áo cũ, cụ cử muốn gửi, nhưng đã bị cụ Triệu khước từ trả về. Thật ra cụ cử với cậu tú Triệu xưa nay vẫn không ưa nhau, về lý vốn không thể có tình nghĩa “hoạn nạn có nhau”; vả lại chị bảy Trâu là hàng xóm nhà họ Triệu, nghe thấy gần gũi hơn, cho nên có lẽ chị nói đúng.

然而謠言很旺盛，說舉人老爺雖然似乎沒有親到，卻有一封長信，和趙家排了『轉折親』。趙太爺肚裏一輪，覺得于他總不會有壞處，便將箱子留下了，現就塞在太太的牀底下。至于革命黨，有的說是便在這一夜進了城，個個白盔白甲：穿着崇正皇帝的素。

Thế nhưng lời đồn rất thịnh, bảo cụ cử tuy dường như không thân hành đến, nhưng có gửi một bức thư dài, kết với nhà họ Triệu thành “họ hàng bắc cầu”. Cụ Triệu tính đi tính lại trong bụng, thấy đối với mình dù sao cũng chẳng có hại gì, bèn giữ hòm lại, hiện nhét ngay dưới gầm giường bà Triệu. Còn bọn cách mạng thì có người nói ngay đêm ấy đã vào thành, ai nấy mũ trắng giáp trắng: để tang hoàng đế Sùng Chính.

阿Q的耳朶裏，本來早聽到過革命黨這一句話，今年又親眼見過殺掉革命黨。但他有一種不知從那裏來的意見，以爲革命黨便是造反，造反便是與他爲難，所以一嚮是『深惡而痛絕之』的。殊不料這卻使百里聞名的舉人老爺有這樣怕，于是他未免也有些『神往』了，況且未莊的一羣鳥男女的慌張的神情，也使阿Q更快意。

Tai A Q vốn đã nghe đến cái chữ bọn cách mạng từ lâu, năm nay lại tận mắt thấy chém bọn cách mạng. Nhưng hắn có một ý kiến, chẳng biết từ đâu ra, cho rằng cách mạng tức là làm phản, làm phản tức là gây khó dễ cho hắn, cho nên xưa nay vẫn “ghét cay ghét đắng”. Ngờ đâu cái đó lại khiến cụ cử nổi tiếng khắp trăm dặm sợ đến thế, thế là hắn cũng không khỏi có phần “mơ tưởng”; huống hồ vẻ hoảng hốt của lũ trai gái khốn kiếp ở làng Vị cũng làm A Q càng thêm hả dạ.

『革命也好罷』，阿Q想，『革這夥媽媽的命，太可惡！太可恨！……便是我，也要投降革命黨了。』

“Cách mạng cũng hay đấy,” A Q nghĩ, “cách cái mạng lũ mẹ kiếp này đi, đáng ghét quá! đáng giận quá!… Đến tao đây, cũng phải đầu hàng bọn cách mạng thôi.”

阿Q近來用度窘，大約略略有些不平；加以午間喫了兩盌空肚酒，愈加醉得快，一面想一面走，便又飄飄然起來。不知怎樣一來，忽而似乎革命黨便是自己，未莊人卻都是他的俘虜了，他得意之餘，禁不住大聲的嚷道：

Dạo này A Q túng tiêu, có lẽ trong lòng hơi bất bình; thêm nữa buổi trưa uống hai bát rượu lúc bụng đói, càng chóng say, vừa nghĩ vừa đi, lại thấy lâng lâng. Chẳng biết thế nào, bỗng dường như bọn cách mạng chính là hắn, còn người làng Vị đều là tù binh của hắn cả; đắc ý quá, hắn không nhịn được mà kêu to lên:

『造反了！造反了！』

“Làm phản rồi! Làm phản rồi!”

未莊人都用了驚懼的眼光對他看。這一種可憐的眼光，是阿Q從來沒有見過的，一見之下，又使他舒服得如六月裏喝了雪水。他更加高興的走而且喊道：

Người làng Vị đều nhìn hắn bằng con mắt kinh sợ. Cái thứ ánh mắt đáng thương ấy, A Q chưa từng thấy bao giờ; vừa trông thấy, lại khiến hắn khoan khoái như tháng sáu uống nước tuyết. Hắn càng hớn hở, vừa đi vừa hét:

『好，……我要什麽就要什麽，我歡喜誰就是誰。 得得，鏘鏘！ 悔不該，酒醉了錯斬了鄭賢弟， 悔不該，呀呀呀…… 得得，鏘鏘，得，鏘令鏘！ 我手執鋼鞭將你打……』

“Được,… tao muốn gì là có nấy, tao ưa đứa nào là đứa ấy. Tùng tùng, cheng cheng! Ân hận thay, rượu say chém lầm Trịnh hiền đệ, Ân hận thay, ơ ơ ơ… Tùng tùng, cheng cheng, tùng, cheng linh cheng! Tay ta cầm roi thép quật mày…”

趙府上的兩位男人和兩個眞本家，也正站在大門口論革命。阿Q沒有見，昂了頭直唱過去。

Hai người đàn ông nhà họ Triệu và hai người bà con chính tông cũng đang đứng ở cổng lớn bàn chuyện cách mạng. A Q không thấy, cứ ngẩng đầu hát thẳng qua.

『得得，……』

“Tùng tùng,…”

『老Q』，趙太爺怯怯的迎着低聲的叫。

“Lão Q,” cụ Triệu rụt rè đón lấy, gọi khẽ.

『鏘鏘』，阿Q料不到他的名字會和『老』字聯結起來，以爲是一句別的話，與己無干，只是唱。『得，鏘，鏘令鏘，鏘！』

“Cheng cheng,” A Q không ngờ tên mình lại có thể dính liền với chữ “lão”, tưởng là một câu gì khác, chẳng can gì đến mình, cứ hát. “Tùng, cheng, cheng linh cheng, cheng!”

『老Q。』

“Lão Q.”

『悔不該……』

“Ân hận thay…”

『阿Q！』秀才只得直呼其名了。

“A Q!” Cậu tú đành phải gọi thẳng tên.

阿Q這纔站住，歪着頭問道：『什麽？』

A Q lúc ấy mới đứng lại, nghiêng đầu hỏi: “Cái gì?”

『老Q，……現在……』趙太爺卻又沒有話，『現在……發財麽？』

“Lão Q,… bây giờ…” cụ Triệu lại chẳng biết nói gì, “bây giờ… phát tài chứ?”

『發財？自然。要什麽就是什麽……』

“Phát tài? Tất nhiên. Muốn gì là có nấy…”

『阿……Q哥，像我們這樣窮朋友是不要緊的……』趙白眼惴惴的說，似乎想探革命黨的口風。

“A… anh Q, những người bạn nghèo như chúng tôi đây thì không hề gì chứ…” Triệu Bạch Nhãn thấp thỏm nói, dường như muốn dò ý tứ bọn cách mạng.

『窮朋友？你總比我有錢。』阿Q說着自去了。

“Bạn nghèo? Mày dù sao cũng giàu hơn tao.” A Q nói rồi bỏ đi.

大家都憮然，沒有話，趙太爺父子回家，晚上商量到點燈。趙白眼回家，便從腰間扯下搭連來，交給他女人藏在箱底裏。

Mọi người đều thừ ra, chẳng nói gì. Cha con cụ Triệu về nhà, bàn bạc đến lúc lên đèn. Triệu Bạch Nhãn về nhà, liền tháo cái ruột tượng ở thắt lưng ra, đưa cho vợ cất dưới đáy hòm.

阿Q飄飄然的飛了一通，回到土穀祠，酒已經醒透了。這晚上，管祠的老頭子也意外的和氣，請他喝茶；阿Q便向他要了兩個餅，喫完之後，又要了一枝點過的四兩燭和一個樹燭臺，點起來，獨自躺在自己的小屋裏。他說不出的新鮮而且高興，燭火像元夜似的閃閃的跳，他的思想也迸跳起來了：——

A Q lâng lâng bay một hồi, về đến đền Thổ Cốc thì rượu đã tỉnh hẳn. Tối hôm ấy, lão già trông đền cũng hòa nhã khác thường, mời hắn uống trà; A Q bèn xin lão hai cái bánh, ăn xong, lại xin một cây nến bốn lạng đã thắp dở và một cái giá nến bằng gỗ, thắp lên, một mình nằm trong gian phòng nhỏ của mình. Hắn thấy mới mẻ và vui sướng không sao tả xiết; ngọn nến nhảy nhót lấp lánh như đêm Nguyên tiêu, tư tưởng của hắn cũng nhảy vọt lên:—

『造反？有趣，……來了一陣白盔白甲的革命黨，都拿着板刀、鋼鞭、炸彈、洋礮、三尖兩刃刀、鉤鐮鎗，走過土穀祠，叫道：「阿Q！同去同去！」於是一同去。……

“Làm phản? Thú vị đấy,… kéo đến một toán cách mạng mũ trắng giáp trắng, ai nấy cầm đao bản, roi thép, bom, súng tây, đao tam tiêm lưỡng nhận, giáo câu liêm, đi qua đền Thổ Cốc, gọi: ‘A Q! Đi cùng, đi cùng!’ Thế là cùng đi…

『這時未莊的一夥鳥男女纔好笑哩，跪下叫道：「阿Q，饒命！」誰聽他！第一個該死的是小D和趙太爺，還有秀才，還有假洋鬼子，……留幾條麽？王鬍本來還可留，但也不要了。……

“Lúc ấy lũ trai gái khốn kiếp ở làng Vị mới buồn cười chứ, quỳ xuống mà kêu: ‘A Q, tha mạng!’ Ai thèm nghe! Đứa đáng chết trước tiên là D Con và cụ Triệu, rồi cậu tú, rồi thằng Tây giả,… có để lại mấy đứa không? Vương Râu vốn còn có thể để lại, nhưng cũng thôi không cần nữa…

『東西，……直走進去打開箱子來：元寶、洋錢、洋紗衫，……秀才娘子的一張寧式牀先搬到土穀祠，此外便擺了錢家的桌椅，——或者也就用趙家的罷。自己是不動手的了，叫小D來搬，要搬得快，搬得不快打嘴巴。……

“Đồ đạc,… cứ đi thẳng vào mở hòm ra: nén bạc, đồng bạc tây, áo sa tây,… cái giường kiểu Ninh Ba của mợ tú trước hết khiêng về đền Thổ Cốc, ngoài ra thì bày bàn ghế nhà họ Tiền, — hay là dùng của nhà họ Triệu cũng được. Mình thì không động tay nữa, gọi D Con đến khiêng, phải khiêng cho nhanh, khiêng không nhanh thì vả mồm…

『趙司晨的妹子眞醜。鄒七嫂的女兒過幾年再說。假洋鬼子的老婆會和沒有辮子的男人睡覺，嚇，不是好東西！秀才的老婆是眼胞上有疤的。……吳媽長久不見了，不知道在那里，——可惜脚太大。』

“Em gái Triệu Tư Thần xấu thật. Con gái chị bảy Trâu thì vài năm nữa hẵng hay. Vợ thằng Tây giả lại đi ngủ với thằng đàn ông không có đuôi sam, hừ, chẳng phải thứ tử tế! Vợ cậu tú thì mí mắt có sẹo… Chị Ngô lâu lắm không thấy, chẳng biết ở đâu, — tiếc là chân to quá.”

阿Q沒有想得十分停當，已經發了鼾聲，四兩燭還只點去了小半寸，紅燄燄的光照着他張開的嘴。

A Q chưa nghĩ cho thật ổn thỏa, đã ngáy pho pho; cây nến bốn lạng mới cháy được chưa đầy nửa tấc, ánh lửa đỏ rực chiếu vào cái miệng há hốc của hắn.

『荷荷！』阿Q忽而大叫起來，擡了頭倉皇的四顧。待到看見四兩燭，卻又倒頭睡去了。

“Hô hô!” A Q bỗng kêu to lên, ngẩng đầu hoảng hốt nhìn quanh. Đến khi trông thấy cây nến bốn lạng, lại ngả đầu ngủ tiếp.

第二天他起得很遲，走出街上看時，樣樣都照舊。他也仍然肚餓，他想着，想不起什麽來；但他忽而似乎有了主意了，慢慢的跨開步，有意無意的走到靜修菴。

Hôm sau hắn dậy rất muộn, ra phố nhìn thì cái gì cũng y như cũ. Hắn cũng vẫn đói bụng; hắn nghĩ ngợi, nghĩ không ra cái gì; nhưng bỗng dường như hắn đã có chủ ý, thong thả bước dài, vô tình mà như hữu ý đi đến am Tĩnh Tu.

菴和春天時節一樣靜，白的牆壁和漆黑的門。他想了一想，前去打門，一隻狗在裏面叫。他急急拾下幾塊斷磚，再上去較爲用力的打，打到黑門上生出許多麻點的時候，纔聽得有人來開門。

Am vẫn yên tĩnh như hồi mùa xuân, tường trắng và cổng đen kịt. Hắn nghĩ một chút, rồi tiến lên gõ cổng, một con chó sủa ở bên trong. Hắn vội vàng nhặt mấy mẩu gạch vỡ, lại tiến lên đập mạnh hơn, đập đến khi trên cánh cổng đen nổi lên lắm vết lỗ chỗ, mới nghe có người ra mở cổng.

阿Q連忙揑好磚頭，擺開馬步，準備和黑狗來開戰。但菴門只開了一條縫，並無黑狗從中衝出，望進去只有一個老尼姑。

A Q vội nắm chặt hòn gạch, đứng tấn, sẵn sàng khai chiến với con chó mực. Nhưng cổng am chỉ hé ra một khe hở, chẳng có con chó mực nào từ trong lao ra, nhìn vào chỉ có một bà vãi già.

『你又來什麽事？』伊大喫一驚的說。

“Mày lại đến có việc gì?” Bà ta giật nảy mình nói.

『革命了……你知道？……』阿Q說得很含糊。

“Cách mạng rồi… mụ biết chưa?…” A Q nói rất lúng búng.

『革命革命，革過一革的，……你們要革得我們怎麽樣呢？』老尼姑兩眼通紅的說。

“Cách mạng cách mạng, đã cách một lần rồi,… chúng mày còn muốn cách chúng tao thế nào nữa?” Bà vãi già hai mắt đỏ hoe nói.

『什麽？……』阿Q詫異了。

“Cái gì?…” A Q ngạc nhiên.

『你不知道，他們已經來革過了！』

“Mày không biết, họ đã đến cách mạng rồi!”

『誰？……』阿Q更其詫異了。

“Ai?…” A Q càng ngạc nhiên hơn.

『那秀才和洋鬼子！』

“Cái cậu tú với thằng Tây ấy!”

阿Q很出意外，不由的一錯愕，老尼姑見他失了銳氣，便飛速的關了門，阿Q再推時，牢不可開，再打時，沒有回答了。

A Q rất bất ngờ, không khỏi sững sờ; bà vãi già thấy hắn mất nhuệ khí, bèn đóng cổng thật nhanh; A Q đẩy lại thì cổng đóng chặt không mở được, đập lại thì không ai đáp nữa.

那還是上午的事。趙秀才消息靈，一知道革命黨已在夜間進城，便將辮子盤在頂上，一早去拜訪那歷來也不相能的錢洋鬼子。這是『咸與維新』的時候了，所以他們便談得很投機，立刻成了情投意合的同志，也相約去革命。他們想而又想：纔想出靜修菴裏有一塊『皇帝萬歲萬萬歲』的龍牌，是應該趕緊革掉的，於是又立刻同到菴裏去革命。因爲老尼姑來阻擋，說了三句話，他們便將伊當作滿政府，在頭上很給了不少的棍子和栗鑿。尼姑待他們走後，定了神來檢點，龍牌固然已經碎在地上了，而且又不見了觀音娘娘座前的一個宣德鑪。

Đó vẫn là chuyện buổi sáng. Cậu tú Triệu tin tức nhanh nhạy, vừa biết bọn cách mạng đã vào thành trong đêm, liền cuộn đuôi sam lên đỉnh đầu, sáng sớm đi thăm thằng Tây nhà họ Tiền, kẻ xưa nay vẫn không ưa gì mình. Đây là lúc “cùng nhau duy tân”, cho nên họ nói chuyện rất ăn ý, lập tức thành đồng chí tâm đầu ý hợp, lại hẹn nhau đi làm cách mạng. Họ nghĩ đi nghĩ lại, mới nghĩ ra trong am Tĩnh Tu có một cái bài vị rồng “Hoàng đế vạn tuế vạn vạn tuế”, cần phải cách ngay đi, thế là lại lập tức cùng đến am làm cách mạng. Vì bà vãi già ra ngăn, nói ba câu, họ bèn coi bà là chính phủ Mãn Thanh, cho bà ăn trên đầu khá nhiều gậy và cốc. Đợi họ đi rồi, bà vãi định thần lại kiểm điểm, thì bài vị rồng dĩ nhiên đã vỡ nát dưới đất, mà lại còn mất cái lư hương Tuyên Đức trước tòa Quan Âm nương nương.

這事阿Q後來纔知道。他頗悔自己睡着，但也深怪他們不來招呼他。他又退一步想道：

Việc này mãi sau A Q mới biết. Hắn khá hối hận vì mình ngủ quên, nhưng cũng rất trách họ không đến gọi hắn. Hắn lại lùi một bước mà nghĩ:

『難道他們還沒有知道我已經投降了革命黨麽？』

“Chẳng lẽ họ vẫn chưa biết là tao đã đầu hàng bọn cách mạng rồi sao?”

第八章　不准革命

Chương VIII. Không được làm cách mạng

未莊的人心日見其安靜了。據傳來的消息，知道革命黨雖然進了城，倒還沒有什麽大異樣。知縣大老爺還是原官，不過改稱了什麽，而且舉人老爺也做了什麽——這些名目，未莊人都說不明白——官，帶兵的也還是先前的老把總。只有一件可怕的事是另有幾個不好的革命黨夾在裏面搗亂，第二天便動手翦辮子，聽說那鄰村的航船七斤便着了道兒，弄得不像人樣子了。但這卻還不算大恐怖，因爲未莊人本來少上城，卽使偶有想進城的，也就立刻變了計，碰不着這危險。阿Q本也想進城去尋他的老朋友，一得這消息，也只得作罷了。

Lòng người làng Vị ngày một yên ổn. Theo tin tức truyền về, thì bọn cách mạng tuy đã vào thành, nhưng cũng chưa có gì khác lạ lắm. Quan lớn tri huyện vẫn là ông quan cũ, chỉ có đổi tên gọi là gì đó, còn cụ cử cũng làm quan gì đó — những danh mục ấy, người làng Vị đều nói không rõ — kẻ cầm quân cũng vẫn là quan bả tổng cũ trước kia. Chỉ có một điều đáng sợ là có mấy tên cách mạng xấu xen vào trong quấy rối, ngay hôm sau đã ra tay cắt đuôi sam; nghe nói Thất Cân, người chèo đò dọc ở làng bên, đã mắc phải, bị làm cho chẳng ra hình người nữa. Nhưng cái đó cũng chưa phải là khủng khiếp lớn, vì người làng Vị vốn ít lên thành, dù đôi khi có ai muốn vào thành, cũng lập tức đổi ý, không gặp phải mối nguy ấy. A Q vốn cũng muốn vào thành tìm bạn cũ, vừa nghe tin ấy, cũng đành thôi.

但未莊也不能說是無改革。幾天之後，將辮子盤在頂上的逐漸增加起來了，早經說過，最先自然是茂才公，其次便是趙司晨和趙白眼，後來是阿Q。倘在夏天，大家將辮子盤在頭頂上或者打一個結，本不算什麽稀奇事，但現在是暮秋，所以這『秋行夏令』的情形，在盤辮家不能不說是萬分的英斷，而在未莊也不能說無關于改革了。

Nhưng làng Vị cũng không thể nói là không có cải cách. Mấy hôm sau, những người cuộn đuôi sam lên đỉnh đầu dần dần tăng lên; như đã nói từ trước, đầu tiên dĩ nhiên là ông mậu tài, kế đến là Triệu Tư Thần và Triệu Bạch Nhãn, sau nữa là A Q. Nếu là mùa hè, người ta cuộn đuôi sam lên đỉnh đầu hoặc thắt một cái nút, vốn chẳng phải chuyện gì lạ; nhưng nay là cuối thu, cho nên cái tình hình “mùa thu thi hành lệnh mùa hạ” này, đối với những nhà cuộn đuôi sam không thể không nói là quyết đoán phi thường, mà đối với làng Vị cũng không thể nói là không liên quan đến cải cách.

趙司晨腦後空蕩蕩的走來，看見的人大嚷說：

Triệu Tư Thần gáy trống trơn đi tới, người trông thấy kêu to lên:

『嚄，革命黨來了！』

“Ồ, bọn cách mạng đến kìa!”

阿Q聽到了很羨慕。他雖然早知道秀才盤辮的大新聞，但總沒有想到自己可以照樣做，現在看見趙司晨也如此，纔有了學樣的意思，定下實行的決心。他用一支竹筷將辮子盤在頭頂上，遲疑多時，這纔放膽的走去。

A Q nghe thấy, rất thèm muốn. Tuy hắn đã biết từ lâu cái tin lớn cậu tú cuộn đuôi sam, nhưng vẫn chưa hề nghĩ rằng mình cũng có thể làm theo; nay thấy Triệu Tư Thần cũng thế, mới có ý học theo, hạ quyết tâm thực hành. Hắn dùng một chiếc đũa tre cuộn đuôi sam lên đỉnh đầu, ngần ngừ hồi lâu, rồi mới bạo dạn bước đi.

他在街上走，人也看他，然而不說什麽話，阿Q當初很不快，後來便很不平。他近來很容易鬧脾氣了；其實他的生活，倒也並不比造反之前反艱難，人見他也客氣，店舖也不說要現錢。而阿Q總覺得自己太失意：旣然革了命，不應該只是這樣的。況且有一回看見小D，愈使他氣破肚皮了。

Hắn đi ngoài phố, người ta cũng nhìn hắn, nhưng chẳng nói câu gì; A Q thoạt đầu rất không vui, về sau thì rất bất bình. Dạo này hắn rất dễ nổi cáu; thật ra đời sống của hắn cũng chẳng khó khăn hơn trước khi làm phản, người ta thấy hắn cũng khách khí, hàng quán cũng không đòi tiền mặt. Vậy mà A Q vẫn cứ thấy mình quá thất ý: đã làm cách mạng rồi, thì không nên chỉ thế này thôi. Huống hồ có một lần thấy D Con, lại càng làm hắn tức vỡ bụng.

小D也將辮子盤在頭頂上了，而且也居然用一支竹筷。阿Q萬料不到他也敢這樣做，自己也決不准他這樣做！小D是甚麽東西呢？他很想卽刻揪住他，拗斷他的竹筷，放下他的辮子，並且批他幾個嘴巴，聊且懲罰他忘了生辰八字，他敢來做革命黨的罪。但他終于饒放了，單是怒目而視的吐一口唾沫道：『呸！』

D Con cũng cuộn đuôi sam lên đỉnh đầu, mà lại cũng dùng một chiếc đũa tre. A Q không ngờ nó cũng dám làm thế, chính hắn cũng quyết không cho nó làm thế! D Con là cái thá gì chứ? Hắn rất muốn lập tức túm lấy nó, bẻ gãy chiếc đũa tre, xổ đuôi sam nó xuống, lại tát cho nó mấy cái, gọi là trừng phạt cái tội nó quên cả ngày sinh tháng đẻ của mình mà dám làm đảng cách mạng. Nhưng rốt cuộc hắn lại tha cho, chỉ trợn mắt nhổ một bãi nước bọt: “Phì!”

這幾日裏，進城去的只有一個假洋鬼子。趙秀才本也想靠着寄存箱子的淵源，親身去拜訪舉人老爺的，但因爲有翦辮的危險，所以也就中止了。他寫了一封『黃傘格』的信，託假洋鬼子帶上城，而且托他給自己紹介紹介，去進自由黨。假洋鬼子回來時，向秀才討還了四塊洋錢；秀才便有一塊銀桃子掛在大襟上了；未莊人都驚服，說這是柿油黨的頂子，抵得一個翰林，趙太爺因此也驟然大闊，遠過于他兒子初進秀才的時候，所以目空一切，見了阿Q，也就很有些不放在眼裏了。

Mấy hôm ấy, người vào thành chỉ có mỗi thằng Tây giả. Cậu tú Triệu vốn cũng định dựa vào cái duyên gửi hòm, thân hành đi thăm cụ cử, nhưng vì có nguy cơ bị cắt đuôi sam, nên cũng thôi. Cậu viết một bức thư theo lối “lọng vàng”, nhờ thằng Tây giả mang lên thành, lại nhờ hắn giới thiệu giới thiệu cho mình, để vào Đảng Tự do. Thằng Tây giả trở về, đòi cậu tú hoàn lại bốn đồng bạc; thế là cậu tú có một quả đào bạc đeo trên vạt áo trước; người làng Vị đều kinh phục, bảo đó là cái chóp mũ của Đảng Dầu Hồng, ngang với một ông hàn lâm; cụ Triệu vì thế cũng bỗng nhiên vênh vang hẳn lên, hơn xa hồi con trai mới đỗ tú tài, cho nên coi trời bằng vung, thấy A Q thì cũng chẳng mấy thèm để vào mắt.

阿Q正在不平，又時時刻刻感着冷落，一聽得這銀桃子的傳說，他立卽悟出自己之所以冷落的原因了：要革命，單說投降，是不行的；盤上辮子，也不行的；第一着仍然要和革命黨去結識。他生平所知道的革命黨只有兩個，城裏的一個早已『嚓』的殺掉了，現在只剩了一個假洋鬼子。他除卻趕緊去和假洋鬼子商量之外，再沒有別的道路了。

A Q đang bất bình, lại lúc nào cũng thấy mình bị ghẻ lạnh; vừa nghe đồn chuyện quả đào bạc, hắn lập tức ngộ ra nguyên nhân mình bị ghẻ lạnh: muốn làm cách mạng, chỉ nói đầu hàng thôi thì không được; cuộn đuôi sam lên cũng không được; nước cờ đầu tiên vẫn là phải làm quen với bọn cách mạng. Bọn cách mạng mà hắn biết trong đời chỉ có hai người, một người trong thành đã bị “xoẹt” một cái chém mất từ lâu, bây giờ chỉ còn lại mỗi thằng Tây giả. Ngoài việc vội vàng đi bàn với thằng Tây giả ra, hắn không còn con đường nào khác.

錢府的大門正開着，阿Q便怯怯的躄進去。他一到裏面，很喫了驚，只見假洋鬼子正站在院子的中央，一身烏黑的大約是洋衣，身上也掛着一塊銀桃子，手裏是阿Q曾經領教過的棍子，已經留到一尺多長的辮子都拆開了披在肩背上，蓬頭散髮的像一個劉海仙。對面挺直的站着趙白眼和三個閒人，正在必恭必敬的聽說話。

Cổng lớn nhà họ Tiền đang mở, A Q bèn rụt rè lẻn vào. Vừa vào đến trong, hắn giật nảy mình: chỉ thấy thằng Tây giả đang đứng giữa sân, một thân đen nhánh, có lẽ là đồ tây, trên mình cũng đeo một quả đào bạc, tay cầm cái gậy mà A Q đã từng được lĩnh giáo, cái đuôi sam đã để dài hơn một thước thì xổ ra cả, xõa trên vai lưng, đầu bù tóc rối như một vị tiên Lưu Hải. Đứng thẳng đối diện là Triệu Bạch Nhãn và ba kẻ rỗi việc, đang hết sức cung kính nghe chuyện.

阿Q輕輕的走進了，站在趙白眼的背後，心裏想招呼，卻不知道怎麽說纔好：叫他假洋鬼子固然是不行的了，洋人也不妥，革命黨也不妥，或者就應該叫洋先生了罷。

A Q khẽ khàng đi tới, đứng sau lưng Triệu Bạch Nhãn, trong bụng muốn chào, lại không biết nói thế nào cho phải: gọi hắn là thằng Tây giả thì dĩ nhiên không được rồi, gọi người Tây cũng không ổn, gọi cách mạng cũng không ổn, có lẽ nên gọi là tiên sinh Tây chăng.

洋先生卻沒有見他，因爲白着眼睛講得正起勁：

Tiên sinh Tây lại không trông thấy hắn, vì đang trợn trắng mắt nói hăng say:

『我是性急的，所以我們見面，我總是說：洪哥！我們動手罷！他卻總說道No！——這是洋話，你們不懂的。否則早已成功了，然而這正是他做事小心的地方。他再三再四的請我上湖北，我還沒有肯。誰願意在這小縣城裏做事情。……』

“Tôi là người nóng tính, cho nên mỗi khi chúng tôi gặp nhau, tôi bao giờ cũng nói: Anh Hồng! Chúng ta ra tay đi! Ông ấy thì lúc nào cũng nói No! — đây là tiếng Tây, các anh không hiểu đâu. Không thì đã thành công từ lâu rồi, nhưng đó chính là chỗ ông ấy làm việc cẩn thận. Ông ấy mời đi mời lại tôi lên Hồ Bắc, tôi vẫn chưa chịu. Ai lại muốn làm việc ở cái huyện thành nhỏ bé này…”

『唔，……這個……』阿Q候他略停，終于用十二分的勇氣開口了，但不知道因爲什麽，又並不叫他洋先生。

“Ờ,… cái này…” A Q đợi hắn ngừng một chút, rốt cuộc đem hết mười hai phần dũng khí ra mở miệng, nhưng chẳng hiểu vì sao, lại không gọi hắn là tiên sinh Tây.

聽着說話的四個人都喫驚的回顧他。洋先生也纔看見：

Bốn người đang nghe chuyện đều giật mình ngoảnh lại nhìn hắn. Tiên sinh Tây lúc ấy mới trông thấy:

『什麽？』

“Cái gì?”

『我……』

“Tôi…”

『出去！』

“Ra ngoài!”

『我要投……』

“Tôi muốn đầu…”

『滾出去！』洋先生揚起哭喪棒來了。

“Cút ra ngoài!” Tiên sinh Tây vung cây gậy đám ma lên.

趙白眼和閒人便都吆喝道：『先生叫你滾出去，你還不聽麽！』

Triệu Bạch Nhãn và bọn rỗi việc đều quát: “Tiên sinh bảo mày cút ra ngoài, mày còn không nghe à!”

阿Q將手向頭上一遮，不自覺的逃出門外；洋先生倒也沒有追。他快跑了六十多步，這纔慢慢的走，于是心裏便湧起了憂愁：洋先生不准他革命，他再沒有別的路；從此決不能望有白盔白甲的人來叫他，他所有的抱負、志向、希望、前程，全被一筆勾銷了。至于閒人們傳揚開去，給小D、王鬍等輩笑話，倒是還在其次的事。

A Q đưa tay che đầu, bất giác chạy trốn ra ngoài cổng; tiên sinh Tây cũng không đuổi theo. Hắn chạy nhanh hơn sáu mươi bước, rồi mới thong thả đi, thế là trong lòng dâng lên nỗi buồn rầu: tiên sinh Tây không cho hắn làm cách mạng, hắn không còn con đường nào khác nữa; từ nay quyết không thể mong có người mũ trắng giáp trắng đến gọi hắn, bao nhiêu hoài bão, chí hướng, hy vọng, tiền đồ của hắn, đều bị một nét bút xóa sạch. Còn chuyện bọn rỗi việc đồn ra, để cho D Con, Vương Râu và bọn ấy chê cười, thì lại là chuyện thứ yếu.

他似乎從來沒有經驗過這樣的無聊。他對于自己的盤辮子，彷彿也覺得無意味，要侮蔑；爲報讎起見，很想立刻放下辮子來，但也沒有竟放。他遊到夜間，賒了兩碗酒，喝下肚去，漸漸的高興起來了，思想裏纔又出現白盔白甲的碎片。

Hình như hắn chưa từng trải qua nỗi chán chường như thế bao giờ. Đối với cái đuôi sam cuộn lên của mình, hắn dường như cũng thấy vô vị, đáng khinh; để báo thù, hắn rất muốn lập tức xổ đuôi sam xuống, nhưng rốt cuộc cũng không xổ. Hắn lang thang đến tận đêm, uống chịu hai bát rượu, nuốt vào bụng rồi, dần dần vui lên, trong đầu mới lại hiện ra những mảnh vụn của mũ trắng giáp trắng.

有一天，他照例的混到夜深，待酒店要關門，纔踱回土穀祠去。

Có một hôm, hắn như thường lệ la cà đến khuya, đợi quán rượu sắp đóng cửa, mới thong thả về đền Thổ Cốc.

拍，吧～～！

Bốp, bù-ùm!

他忽而聽得一種異樣的聲音，又不是爆竹。阿Q本來是愛看熱鬧，愛管閒事的，便在暗中直尋過去。似乎前面有些脚步聲；他正聽，猛然間一個人從對面逃來了。阿Q一看見，便趕緊翻身跟着逃。那人轉彎，阿Q也轉彎，旣轉彎，那人站住了，阿Q也站住。他看後面並無什麽，看那人便是小D。

Hắn bỗng nghe thấy một tiếng động khác thường, mà lại không phải pháo. A Q vốn thích xem chuyện náo nhiệt, thích dây vào chuyện người khác, bèn lần trong bóng tối tìm thẳng tới. Hình như phía trước có tiếng chân; hắn đang lắng nghe, bỗng một người từ phía đối diện chạy tới. A Q vừa trông thấy, liền vội quay người chạy theo. Người kia rẽ, A Q cũng rẽ; rẽ xong, người kia đứng lại, A Q cũng đứng lại. Hắn nhìn đằng sau chẳng có gì, nhìn người kia thì ra là D Con.

『什麽？』阿Q不平起來了。

“Cái gì?” A Q bất bình lên.

『趙……趙家遭搶了！』小D氣喘吁吁的說。

“Nhà… nhà họ Triệu bị cướp!” D Con thở hổn hển nói.

阿Q的心怦怦的跳了。小D說了便走；阿Q卻跳而又停的兩三回，但他究竟是做過『這路生意』的人，格外膽大，于是躄出路角，仔細的聽，似乎有些嚷嚷，又仔細的看，似乎許多白盔白甲的人，絡繹的將箱子擡出了，器具擡出了，秀才娘子的寧式牀也擡出了，但是不分明，他還想上前，兩隻脚卻沒有動。

Tim A Q đập thình thịch. D Con nói xong liền đi; A Q thì chạy rồi lại dừng đến hai ba lần, nhưng hắn dẫu sao cũng là kẻ đã từng làm “cái nghề này”, gan dạ khác thường, bèn lẻn ra góc đường, lắng nghe kỹ, hình như có tiếng ồn ào; lại nhìn kỹ, hình như có nhiều người mũ trắng giáp trắng, nối nhau khiêng hòm ra, khiêng đồ đạc ra, khiêng cả cái giường kiểu Ninh Ba của mợ tú ra, nhưng không rõ lắm; hắn còn muốn tiến lên, nhưng hai chân lại không nhúc nhích.

這一夜沒有月，未莊在黑暗裏很寂靜，寂靜到像羲皇時候一般太平。阿Q站着看到自己發煩，也似乎還是先前一樣，在那裏來來往往的搬，箱子擡出了，器具擡出了，秀才娘子的寧式牀也擡出了，……擡得他自己有些不信他的眼睛了。但他決計不再上前，卻回到自己的祠裏去了。

Đêm ấy không có trăng, làng Vị trong bóng tối rất yên lặng, yên lặng đến thái bình như thời vua Phục Hy. A Q đứng nhìn đến phát chán, mà hình như vẫn như lúc nãy, ở đó qua qua lại lại mà khiêng, khiêng hòm ra, khiêng đồ đạc ra, khiêng cả cái giường kiểu Ninh Ba của mợ tú ra,… khiêng đến nỗi hắn có phần không tin vào mắt mình nữa. Nhưng hắn quyết không tiến lên nữa, mà quay về đền của mình.

土穀祠裏更漆黑；他關好大門，摸進自己的屋子裏。他躺了好一會，這纔定了神，而且發出關于自己的思想來：白盔白甲的人明明到了，並不來打招呼，搬了許多好東西，又沒有自己的份，——這全是假洋鬼子可惡，不准我造反，否則，這次何至于沒有我的份呢？阿Q越想越氣，終于禁不住滿心痛恨起來，毒毒的點一點頭：『不准我造反，只准你造反？媽媽的假洋鬼子，——好，你造反！造反是殺頭的罪名呵，我總要告一狀，看你抓進縣裏去殺頭，——滿門抄斬，——嚓！嚓！』

Trong đền Thổ Cốc còn tối đen hơn; hắn đóng kỹ cổng lớn, lần mò vào gian phòng của mình. Hắn nằm một hồi lâu, mới định thần lại được, và nảy ra những tư tưởng về bản thân mình: những người mũ trắng giáp trắng rõ ràng đã đến, mà chẳng đến gọi hắn, khiêng đi bao nhiêu đồ tốt, lại không có phần mình, — tất cả là tại thằng Tây giả đáng ghét, không cho tao làm phản, nếu không thì lần này sao lại đến nỗi không có phần tao? A Q càng nghĩ càng tức, rốt cuộc không nhịn được mà căm hận đầy lòng, độc địa gật đầu một cái: “Không cho tao làm phản, chỉ cho mày làm phản? Mẹ kiếp thằng Tây giả, — được, mày làm phản! Làm phản là cái tội chém đầu đấy, tao nhất định phải đi kiện một phen, xem mày bị bắt giải lên huyện mà chém đầu, — chém cả nhà, — xoẹt! xoẹt!”

第九章　大團圓

Chương IX. Đại đoàn viên

趙家遭搶之後，未莊人大抵很快意而且恐慌，阿Q也很快意而且恐慌。但四天之後，阿Q在半夜裏忽被抓進縣城裏去了。那時恰是暗夜，一隊兵，一隊團丁，一隊警察，五個偵探，悄悄地到了未莊，乘昏暗圍住土穀祠，正對門架好機關鎗。然而阿Q不衝出。許多時沒有動靜，把總焦急起來了，懸了二十千的賞，纔有兩個團丁冒了險，踰垣進去，裏應外合，一擁而入，將阿Q抓出來；直待擒出祠外面的機關鎗左近，他纔有些清醒了。

Sau khi nhà họ Triệu bị cướp, người làng Vị phần nhiều vừa rất hả dạ lại vừa hoảng sợ; A Q cũng vừa rất hả dạ lại vừa hoảng sợ. Nhưng bốn hôm sau, A Q bỗng bị bắt lên huyện thành giữa nửa đêm. Lúc ấy vừa đúng đêm tối, một đội lính, một đội đoàn dũng, một đội cảnh sát, năm tên trinh thám, lặng lẽ đến làng Vị, nhân lúc tối trời vây đền Thổ Cốc, đặt súng máy chĩa ngay vào cửa. Nhưng A Q không xông ra. Hồi lâu chẳng có động tĩnh gì, quan bả tổng sốt ruột lên, treo thưởng hai mươi nghìn tiền, mới có hai tên đoàn dũng liều mạng trèo tường vào, trong ứng ngoài hợp, ùa vào cả, lôi A Q ra; mãi đến khi bị lôi ra gần chỗ đặt súng máy ngoài đền, hắn mới có phần tỉnh táo.

到進城，已經是正午，阿Q見自己被攙進一所破衙門，轉了五六個彎，便推在一間小屋裏。他剛剛一蹌踉，那用整株的木料做成的柵欄門便跟着他的脚跟闔上了，其餘的三面都是牆壁，仔細看時，屋角上還有兩個人。

Đến khi vào thành thì đã giữa trưa; A Q thấy mình bị dìu vào một cái nha môn đổ nát, rẽ năm sáu lần, rồi bị đẩy vào một gian phòng nhỏ. Hắn vừa loạng choạng một cái, thì cánh cửa chấn song làm bằng những thân gỗ nguyên cây đã theo gót chân hắn mà đóng sập lại; ba mặt còn lại đều là tường; nhìn kỹ, thì ở góc phòng còn có hai người.

阿Q雖然有些忐忑，卻並不很苦悶，因爲他那土穀祠裏的臥室，也並沒有比這間屋子更高明。那兩個也彷彿是鄉下人，漸漸和他兜搭起來了，一個說是舉人老爺要追他祖父欠下來的陳租，一個不知道爲了什麽事。他們問阿Q，阿Q爽利的答道，『因爲我想造反。』

A Q tuy có hơi thấp thỏm, nhưng cũng không khổ sở lắm, vì gian ngủ của hắn ở đền Thổ Cốc cũng chẳng hơn gì gian phòng này. Hai người kia hình như cũng là dân quê, dần dần bắt chuyện với hắn; một người nói là cụ cử đòi món tô cũ ông nội anh ta còn nợ, một người thì không biết vì chuyện gì. Họ hỏi A Q, A Q trả lời gọn lỏn: “Vì tao muốn làm phản.”

他下半天便又被抓出柵欄門去了，到得大堂，上面坐着一個滿面剃得精光的老頭子。阿Q疑心他是和尙，但看見下面站着一排兵，案旁又站着十幾個長衫人物，也有滿頭剃得精光像這老頭子的，也有將一尺來長的頭髮披在背後像那假洋鬼子的，都是一臉橫肉，怒目而視的看他；他便知道這人一定有些來歷，膝關節立刻自然而然的寬鬆，便跪了下去了。

Buổi chiều hắn lại bị lôi ra khỏi cửa chấn song, đến công đường lớn; trên ngồi một ông già mặt mày cạo nhẵn bóng. A Q ngờ là một nhà sư, nhưng thấy dưới có một hàng lính đứng, bên án lại có mười mấy nhân vật mặc áo dài đứng, có người cạo nhẵn bóng cả đầu như ông già này, có người để tóc dài chừng một thước xõa sau lưng như thằng Tây giả, ai nấy đều mặt mũi bặm trợn, trợn mắt nhìn hắn; hắn liền biết người này hẳn có lai lịch gì, khớp gối lập tức tự nhiên mà rã ra, rồi quỳ xuống.

『站着說！不要跪！』長衫人物都吆喝說。

“Đứng mà khai! Không được quỳ!” Các nhân vật áo dài đều quát.

阿Q雖然似乎懂得，但總覺得站不住，身不由己的蹲了下去，而且終于趁勢改爲跪下了。

A Q tuy dường như hiểu, nhưng vẫn thấy đứng không vững, bất giác ngồi xổm xuống, rồi cuối cùng nhân thế đổi thành quỳ.

『奴隸性！……』長衫人物又鄙夷似的說，但也沒有叫他起來。

“Cái tính nô lệ!…” Nhân vật áo dài lại nói như khinh bỉ, nhưng cũng không bảo hắn đứng dậy.

『你從實招來罷，免得喫苦。我早都知道了。招了可以放你』，那光頭的老頭子看定了阿Q的臉，沈靜的淸楚的說。

“Mày cứ khai thật ra, khỏi phải chịu khổ. Ta biết cả rồi. Khai ra thì có thể tha cho mày,” ông già đầu trọc nhìn chằm chằm vào mặt A Q, nói thong thả và rành rọt.

『招罷！』長衫人物也大聲說。

“Khai đi!” Nhân vật áo dài cũng to tiếng nói.

『我本來要……來投……』阿Q胡裏胡塗的想了一通，這纔斷斷續續的說。

“Con vốn muốn… đến đầu…” A Q nghĩ ngợi lơ mơ một hồi, mới đứt quãng mà nói.

『那麽，爲什麽不來的呢？』老頭子和氣的問。

“Thế thì, sao lại không đến?” Ông già ôn tồn hỏi.

『假洋鬼子不准我！』

“Thằng Tây giả không cho con!”

『胡說！此刻說，也遲了。現在你的同黨在那里？』

“Nói láo! Bây giờ mới nói, cũng muộn rồi. Hiện giờ đồng đảng của mày ở đâu?”

『什麽？……』

“Cái gì?…”

『那一晚打劫趙家的一夥人。』

“Cái bọn đi cướp nhà họ Triệu đêm hôm ấy.”

『他們沒有來叫我。他們自己搬走了。』阿Q提起來便憤憤。

“Họ không đến gọi con. Họ tự khiêng đi cả.” A Q nhắc đến là lại căm tức.

『走到那里去了呢？說出來便放你了。』老頭子更和氣了。

“Đi đâu rồi? Nói ra là tha cho mày ngay.” Ông già càng ôn tồn hơn.

『我不知道，……他們沒有來叫我……』

“Con không biết,… họ không đến gọi con…”

然而老頭子使了一個眼色，阿Q便又被抓進柵欄門裏了。他第二次抓出柵欄門，是第二天的上午。

Thế nhưng ông già nháy mắt một cái, A Q lại bị lôi vào trong cửa chấn song. Lần thứ hai hắn bị lôi ra khỏi cửa chấn song là buổi sáng hôm sau.

大堂的情形都照舊。上面仍然坐着光頭的老頭子，阿Q也仍然下了跪。

Cảnh tượng công đường vẫn y như cũ. Trên vẫn ngồi ông già đầu trọc, A Q cũng vẫn quỳ xuống.

老頭子和氣的問道，『你還有什麽話說麽？』

Ông già ôn tồn hỏi: “Mày còn có gì muốn nói nữa không?”

阿Q一想，沒有話，便回答說，『沒有。』

A Q nghĩ một chút, thấy không có gì, bèn trả lời: “Không có.”

於是一個長衫人物拿了一張紙，幷一支筆送到阿Q的面前，要將筆塞在他手裏。阿Q這時很喫驚，幾乎『魂飛魄散』了：因爲他的手和筆相關，這回是初次。他正不知怎樣拿；那人卻又指着一處地方教他畫花押。

Thế là một nhân vật áo dài cầm một tờ giấy, cùng một cây bút đưa đến trước mặt A Q, định nhét bút vào tay hắn. A Q lúc ấy rất kinh hoảng, gần như “hồn bay phách lạc”: vì tay hắn dính dáng đến bút, đây là lần đầu tiên. Hắn đang không biết cầm thế nào; người kia lại chỉ vào một chỗ bảo hắn vẽ dấu ký.

『我……我……不認得字。』阿Q一把抓住了筆，惶恐而且慚愧的說。

“Con… con… không biết chữ.” A Q nắm chặt lấy cây bút, sợ hãi và hổ thẹn nói.

『那麽，便宜你，畫一個圓圈！』

“Thế thì, cho mày được hời, vẽ một cái vòng tròn!”

阿Q要畫圓圈了，那手揑着筆卻只是抖。于是那人替他將紙鋪在地上。阿Q伏下去，使盡了平生的力畫圓圈。他生怕被人笑話，立志要畫得圓，但這可惡的筆不但很沈重，並且不聽話，剛剛一抖一抖的幾乎要合縫，卻又向外一聳，畫成瓜子模樣了。

A Q sắp vẽ vòng tròn, nhưng bàn tay cầm bút cứ run. Thế là người kia trải tờ giấy xuống đất cho hắn. A Q cúi rạp xuống, dồn hết sức bình sinh mà vẽ vòng tròn. Hắn rất sợ người ta chê cười, quyết chí vẽ cho tròn, nhưng cây bút đáng ghét này chẳng những rất nặng, mà lại không nghe lời; vừa run run sắp khép được, thì lại vọt ra ngoài, vẽ thành hình hạt dưa.

阿Q正羞愧自己畫得不圓，那人卻不計較，早已掣了紙筆去，許多人又將他第二次抓進柵欄門。

A Q đang xấu hổ vì mình vẽ không tròn, thì người kia chẳng chấp, đã giật lấy giấy bút đi rồi; nhiều người lại lôi hắn vào cửa chấn song lần thứ hai.

他第二次進了柵欄，倒也並不十分懊惱。他以爲人生天地之間，大約本來有時要抓進抓出，有時要在紙上畫圓圈的，惟有圈而不圓！卻是他『行狀』上的一個汚點。但不多時也就釋然了，他想：孫子纔畫得很圓的圓圈呢。于是他睡着了。

Lần thứ hai vào trong chấn song, hắn cũng không đến nỗi bực bội lắm. Hắn cho rằng người ta sinh ra ở trong trời đất, có lẽ vốn có lúc phải bị lôi vào lôi ra, có lúc phải vẽ vòng tròn trên giấy, chỉ có vòng mà không tròn! thì lại là một vết nhơ trong “hành trạng” của hắn. Nhưng chẳng bao lâu cũng nguôi đi, hắn nghĩ: chỉ có thằng cháu mới vẽ được vòng tròn thật tròn. Thế rồi hắn ngủ thiếp đi.

然而這一夜，舉人老爺反而不能睡：他和把總嘔了氣了。舉人老爺主張第一要追贓，把總主張第一要示衆。把總近來很不將舉人老爺放在眼裏了，拍案打凳的說道：『懲一儆百！你看，我做革命黨還不上二十天，搶案就是十幾件，全不破案，我的面子在那里？破了案，你又來迂。不成！這是我管的！』舉人老爺窘急了，然而還堅持，說是倘若不追贓，他便立刻辭了幫辦民政的職務。而把總卻道：『請便罷！』于是舉人老爺在這一夜竟沒有睡，但幸而第二天倒也沒有辭。

Thế nhưng đêm ấy, cụ cử lại không ngủ được: cụ giận nhau với quan bả tổng. Cụ cử chủ trương trước hết phải truy tang vật, quan bả tổng chủ trương trước hết phải bêu ra trước công chúng. Dạo này quan bả tổng đã chẳng coi cụ cử ra gì, đập bàn đập ghế mà nói: “Trị một người để răn trăm người! Ông xem, tôi làm người cách mạng chưa đầy hai mươi ngày, vụ cướp đã có đến mười mấy vụ, chẳng phá được vụ nào, mặt mũi tôi để đâu? Phá được vụ rồi, ông lại đến giở cái giọng hủ lậu. Không được! Việc này là tôi quản!” Cụ cử lúng túng quá, nhưng vẫn khăng khăng, nói nếu không truy tang vật, cụ sẽ lập tức từ chức bang biện dân chính. Còn quan bả tổng thì nói: “Xin cứ tự tiện!” Thế là đêm ấy cụ cử không ngủ được, nhưng may thay hôm sau cũng chẳng từ chức.

阿Q第三次抓出柵欄門的時候，便是舉人老爺睡不着的那一夜的明天的上午了。他到了大堂，上面還坐着照例的光頭老頭子；阿Q也照例的下了跪。

Lần thứ ba A Q bị lôi ra khỏi cửa chấn song, là buổi sáng hôm sau cái đêm cụ cử không ngủ được. Hắn đến công đường, trên vẫn ngồi ông già đầu trọc như lệ thường; A Q cũng quỳ xuống như lệ thường.

老頭子很和氣的問道，『你還有什麽話麽？』

Ông già rất ôn tồn hỏi: “Mày còn có gì nói nữa không?”

阿Q一想，沒有話，便回答說，『沒有。』

A Q nghĩ một chút, thấy không có gì, bèn trả lời: “Không có.”

許多長衫和短衫人物，忽然給他穿上一件洋布的白背心，上面有些黑字。阿Q很氣苦：因爲這很像是帶孝，而帶孝是晦氣的。然而同時他的兩手反縛了，同時又被一直抓出衙門外去了。

Nhiều nhân vật áo dài và áo ngắn bỗng mặc cho hắn một cái áo gi-lê trắng bằng vải tây, trên có mấy chữ đen. A Q rất buồn khổ: vì cái này rất giống để tang, mà để tang thì xúi quẩy. Nhưng đồng thời hai tay hắn bị trói quặt ra sau, đồng thời lại bị lôi thẳng ra ngoài nha môn.

阿Q被擡上了一輛沒有篷的車，幾個短衣人物也和他同坐在一處。這車立刻走動了，前面是一班背着洋礮的兵們和團丁，兩旁是許多張着嘴的看客，後面怎樣，阿Q沒有見。但他突然覺到了：這豈不是去殺頭麽？他一急，兩眼發黑，耳朵裏喤的一聲，似乎發昏了。然而他又沒有全發昏，有時雖然着急，有時卻也泰然；他意思之間，似乎覺得人生天地間，大約本來有時也未免要殺頭的。

A Q bị khiêng lên một chiếc xe không mui, mấy nhân vật áo ngắn cũng ngồi cùng một chỗ với hắn. Chiếc xe lập tức chuyển bánh; phía trước là một toán lính vác súng tây và đoàn dũng, hai bên là rất nhiều người xem há hốc miệng, phía sau thế nào, A Q không thấy. Nhưng hắn bỗng chợt hiểu ra: đây chẳng phải là đi chém đầu sao? Hắn cuống lên, hai mắt tối sầm, trong tai uỳnh một tiếng, dường như ngất đi. Nhưng hắn lại không ngất hẳn, có lúc tuy cuống, có lúc lại cũng thản nhiên; trong ý tứ của hắn, dường như thấy người ta sinh ra ở trong trời đất, có lẽ vốn có lúc cũng khó tránh khỏi bị chém đầu.

他還認得路，于是有些詫異了：怎麽不向着法場走呢？他不知道這是在游街，在示衆。但卽使知道也一樣，他不過以爲人生天地間，大約本來有時也未免要游街要示衆罷了。

Hắn vẫn còn nhận ra đường, thế là có phần ngạc nhiên: sao không đi về phía pháp trường? Hắn không biết đây là đang diễu phố, đang bêu ra trước công chúng. Nhưng dẫu có biết thì cũng thế, hắn chẳng qua chỉ cho rằng người ta sinh ra ở trong trời đất, có lẽ vốn có lúc cũng khó tránh khỏi bị diễu phố, bị bêu ra trước công chúng mà thôi.

他省悟了，這是繞到法場去的路，這一定是『嚓』的去殺頭。他惘惘的向左右看，全跟着螞蟻似的人，而在無意中，卻在路旁的人叢中發見了一個吳媽。很久違，伊原來在城裏做工了。阿Q忽然很羞愧自己沒志氣：竟沒有唱幾句戲。他的思想彷彿旋風似的在腦裏一迴旋：小孤孀上墳欠堂皇，龍虎鬭裏的『悔不該……』也太乏，還是『手執鋼鞭將你打』罷。他同時將手一揚，纔記得這兩手原來都綑着，于是『手執鋼鞭』也不唱了。

Hắn tỉnh ngộ ra, đây là con đường vòng đến pháp trường, chắc chắn là đi “xoẹt” một cái chém đầu. Hắn ngơ ngác nhìn sang hai bên, toàn là người lũ lượt đi theo như kiến, và trong lúc vô tình, hắn lại phát hiện ra trong đám đông bên đường có một chị Ngô. Lâu lắm không gặp, thì ra chị ta lên thành làm thuê. A Q bỗng rất xấu hổ vì mình kém chí khí: thế mà chẳng hát lấy mấy câu tuồng. Tư tưởng của hắn như cơn gió lốc xoáy một vòng trong óc: Cô góa trẻ viếng mộ thì kém đường bệ, câu “Ân hận thay…” trong “Long hổ đấu” cũng nhạt quá, thôi thì “Tay ta cầm roi thép quật mày” vậy. Hắn đồng thời vung tay lên, mới nhớ ra hai tay vốn đều bị trói, thế là câu “Tay cầm roi thép” cũng không hát nữa.

『過了二十年又是一個……』阿Q在百忙中，『無師自通』的說出半句從來不說的話。

“Hai mươi năm nữa lại là một…” Trong lúc trăm bề rối bời, A Q đã “không thầy tự thông” mà nói ra nửa câu xưa nay chưa từng nói.

『好！』從人叢裏，便發出豺狼的嘷叫一般的聲音來。

“Hay!” Từ trong đám đông, liền phát ra những tiếng như tiếng sài lang tru.

車子不住的前行，阿Q在喝采聲中，輪轉眼睛去看吳媽，似乎伊一向並沒有見他，卻只是出神的看着兵們背上的洋礮。

Xe không ngừng tiến tới; giữa tiếng reo hò, A Q đảo mắt nhìn chị Ngô, thì dường như chị ta từ nãy chẳng hề nhìn thấy hắn, chỉ đang mải mê nhìn những khẩu súng tây trên lưng lính.

阿Q于是再看那些喝采的人們。

A Q bèn lại nhìn những người đang reo hò.

這剎那中，他的思想又彷彿旋風似的在腦裏一迴旋了。四年之前，他曾在山腳下遇見一隻餓狼，永是不近不遠的跟定他，要喫他的肉。他那時嚇得幾乎要死，幸而手裏有一柄斫柴刀，纔得仗這壯了膽，支持到未莊；可是永遠記得那狼眼睛，又凶又怯，閃閃的像兩顆鬼火，似乎遠遠的來穿透了他的皮肉。而這回他又看見從來沒有見過的更可怕的眼睛了，又鈍又鋒利，不但已經咀嚼了他的話，並且還要咀嚼他皮肉以外的東西，永是不遠不近的跟他走。

Trong sát na ấy, tư tưởng của hắn lại như cơn gió lốc xoáy một vòng trong óc. Bốn năm trước, hắn đã từng gặp một con sói đói dưới chân núi, cứ mãi không gần không xa bám theo hắn, muốn ăn thịt hắn. Lúc ấy hắn sợ gần chết, may mà trong tay có con dao rựa, mới nhờ nó mà vững gan, cầm cự được về đến làng Vị; nhưng mãi mãi nhớ đôi mắt con sói ấy, vừa hung dữ vừa nhút nhát, lấp lánh như hai đốm ma trơi, dường như từ xa xa đâm xuyên qua da thịt hắn. Mà lần này hắn lại thấy những con mắt đáng sợ hơn, xưa nay chưa từng thấy: vừa cùn lụt vừa sắc lẻm, chẳng những đã nhai nghiền những lời hắn nói, mà còn muốn nhai nghiền cả những thứ ở ngoài da thịt hắn, mãi không xa không gần bám theo hắn mà đi.

這些眼睛們似乎連成一氣，已經在那里咬他的靈魂。

Những con mắt ấy dường như liền lại làm một, đã ở đó mà cắn xé linh hồn hắn.

『救命，……』

“Cứu với,…”

然而阿Q沒有說。他早就兩眼發黑，耳朵裏嗡的一聲，覺得全身彷彿微塵似的迸散了。

Thế nhưng A Q không nói. Hai mắt hắn đã tối sầm từ trước, trong tai ù một tiếng, thấy toàn thân dường như tan vụn ra như bụi nhỏ.

至于當時的影響，最大的倒反在舉人老爺，因爲終是沒有追贓，他全家都號咷了。其次是趙府，非特秀才因爲上城去報官，被不好的革命黨翦了辮子，而且又破費了二十千的賞錢，所以全家也號咷了。從這一天以來，他們便漸漸的都發生了遺老的氣味。

Còn về ảnh hưởng lúc bấy giờ, thì lớn nhất lại là ở cụ cử, vì rốt cuộc không truy được tang vật, cả nhà cụ đều kêu khóc. Kế đến là nhà họ Triệu: không những cậu tú vì lên thành báo quan, bị bọn cách mạng xấu cắt mất đuôi sam, mà lại còn tốn mất hai mươi nghìn tiền thưởng, cho nên cả nhà cũng kêu khóc. Từ hôm ấy trở đi, họ dần dần đều nhiễm cái hơi hướng di lão.

至于輿論，在未莊是無異議，自然都說阿Q壞，被鎗斃便是他的壞的證據；不壞又何至于被鎗斃呢？而城裏的輿論卻不佳，他們多半不滿足，以爲鎗斃並無殺頭這般好看；而且那是怎樣的一個可笑的死囚呵，游了那麽久的街，竟沒有唱一句戲：他們白跟一趟了。

Còn về dư luận, thì ở làng Vị không có ý kiến khác: tự nhiên ai cũng bảo A Q xấu, bị bắn chính là bằng chứng hắn xấu; không xấu thì sao lại đến nỗi bị bắn? Còn dư luận trong thành thì không hay: phần đông họ không thỏa mãn, cho rằng bắn thì không đẹp mắt bằng chém đầu; vả lại đó là một tên tử tù nực cười biết bao, diễu phố lâu đến thế, mà chẳng hát lấy một câu tuồng: họ uổng công đi theo một chuyến.

（一九二一年十二月。）

(Tháng Mười hai năm 1921.)