
Cây cầu đá cổ giữa rừng, di tích tu viện Ritigala, Sri LankaẢnh: Ranga Sai · CC BY 4.0 ↗
Kinh Trung Bộ · MN69 · Majjhima Nikāya
Kinh Goliyāni
Goliyānisutta
- Đã xuất bản
- Khoảng 9 phút đọc
- 104 đoạn Pāli
- Bản nghe 13 phút
Pāli đọc tại bilara commit 11c9d708978c · 4 bản: Pāli, English, Việt hiện hành, Việt 2026
Tóm tắt & diễn giải
Bài kinh được nói ở Rājagaha, tại vườn Bambu, chỗ nuôi dưỡng các con sóc, khi vị tỳ-kheo Goliyāni, sống nơi rừng, cư xử thô kệch, đến vào giữa Tăng đoàn vì một công việc nào đó. Tôn giả Sāriputta nhân chuyện ấy nói với các tỳ-kheo, và toàn bài là lời giảng của Ngài về những điều vị tỳ-kheo sống nơi rừng cần có khi đến ở trong Tăng đoàn.
Đọc tiếp phần tóm tắt (3 đoạn)
Trước hết là nhóm điều về ứng xử trong đại chúng: vị ấy nên kính trọng và thân thiện với các đồng phạm hạnh, nên thạo trong việc chọn chỗ ngồi sao cho không xâm phạm các tỳ-kheo thượng tọa và không chiếm chỗ của các tỳ-kheo hạ tọa, cần biết cả những pháp về nghi tiết tu hành, không nên vào làng quá sớm hay trở về quá muộn, không nên đi lại với các gia đình trước hoặc sau bữa ăn, nên sống không xao động, không dao động, không nhiều lời, không nói năng lộn xộn, và nên dễ được khuyên bảo, có bạn lành. Mỗi điều đều đi kèm cùng một lập luận: nếu vị ấy vi phạm, sẽ có những kẻ chê hỏi vị tỳ-kheo sống đơn độc tự tại nơi rừng này có ích gì, rồi kết bằng lời vì vậy nên làm như vậy.
Tiếp đến là các phẩm chất tu tập: cần phòng hộ các căn, biết tiết độ trong ăn uống, chuyên cần tỉnh thức, tinh tấn, có niệm hiện tiền, có định, có trí tuệ. Cuối cùng là ba yêu cầu cao hơn: cần nỗ lực về Thắng Pháp và Thắng Luật để khi bị hỏi có thể trả lời trôi chảy, nỗ lực chứng những giải thoát trầm lặng vượt khỏi sắc, thuộc vô sắc, và nỗ lực chứng pháp siêu nhân; nếu bị hỏi mà không trả lời trôi chảy, sẽ có kẻ chê nói chính vị ấy không biết mục tiêu mình xuất gia.
Nghe vậy, Tôn giả Mahāmoggallāna hỏi những pháp này chỉ nên thực hành bởi vị tỳ-kheo sống nơi rừng, hay cả bởi vị tỳ-kheo sống tại làng. Sāriputta đáp những pháp này nên thực hành bởi vị tỳ-kheo sống nơi rừng, và càng hơn nữa bởi vị tỳ-kheo sống tại làng. Kinh khép lại ở câu đáp ấy: những phẩm chất được nêu không phải đặc quyền của sống nơi rừng, mà là điều càng hơn nữa đối với người sống tại làng.
Phần tóm tắt do dự án biên soạn để hỗ trợ đọc, không phải kinh văn. Bản Pāli và các bản dịch hiển thị bên dưới mới là nội dung có thẩm quyền.
Diễn giải hiện đại
Ba cách tìm hiểu cùng một bài kinh, với ngôn ngữ và ví dụ phù hợp từng nhóm độc giả. Bạn có thể chọn bất kỳ bản nào.
Phần diễn giải do dự án biên soạn để hỗ trợ tìm hiểu; đây không phải nguyên văn lời Phật. Các ví dụ đời sống và gợi ý thực hành là lời của người biên soạn.
Diễn giải dành cho trẻ emĐã duyệt
MN69 — Ở một mình, sống cùng mọi người
Liên kết mục nàyTìm hiểu bài kinh
Một vị khách từ rừng đến
Kinh Goliyāni là bài 69 của Trung Bộ. Người truyền kinh mở đầu bằng điều mình đã nghe: một thời Đức Phật ở Rājagaha, trong Trúc Lâm, khu nuôi sóc. Bấy giờ, một tỳ-kheo tên Goliyāni đến Tăng đoàn vì có việc. Tỳ-kheo là người nam đã xuất gia tu học; Tăng đoàn là cộng đồng những người xuất gia.
Goliyāni sống ở rừng nhưng cách cư xử còn thô kệch. Nhân chuyện ấy, Tôn giả Sāriputta nói với các tỳ-kheo về những điều người tu cần rèn luyện. Câu chuyện bắt đầu ngay từ cách ở cùng người khác.
Tìm hiểu bài kinh
Kính trọng người cùng tu
Vị sống ở rừng, khi về ở cùng Tăng đoàn, cần kính trọng và cung kính những người cùng sống đời tu thanh tịnh. Nếu vị ấy coi thường họ, sẽ có người hỏi: sống một mình tự do trong rừng thì ích gì, khi lại không biết kính trọng bạn tu? Vì vậy, sự kính trọng phải có mặt cả khi sống chung.
Tìm hiểu bài kinh
Một chỗ ngồi cũng cần để ý
Khi ngồi, vị ấy cần nghĩ: mình không lấn vào chỗ của các vị tu lâu năm, cũng không ngăn những vị mới tu có chỗ. Nếu không biết chọn chỗ như thế, người khác sẽ lại đặt câu hỏi việc sống một mình ở rừng đem đến ích gì. Bởi vậy, cần học cách ngồi cho khéo.
Vị ấy còn phải biết cả những quy tắc nhỏ về nếp sống và cách cư xử trong tu hành. Không biết các điều ấy cũng khiến người khác chê: ở rừng riêng một mình mà đến nếp sống chung còn không hiểu thì ích gì? Cho nên những điều nhỏ này cũng phải được học.
Tìm hiểu bài kinh
Biết giờ đi, giờ về
Khi đến ở cùng Tăng, vị từ rừng không nên vào làng quá sớm hay trở về quá muộn. Nếu vị ấy vào làng quá sớm, trở về quá muộn, sẽ có lời chê rằng ở rừng một mình mà không giữ được việc này thì ích gì. Vì vậy, cần giữ cả giờ đi và giờ về.
Vị ấy cũng không nên đi lại các gia đình trước hoặc sau bữa ăn. Nếu vị ấy đi lại các gia đình vào những lúc ấy, người khác có thể nghĩ: chắc vị này đã quen đi lại trái giờ khi sống riêng ở rừng, nay đến Tăng đoàn vẫn mang thói quen ấy theo. Vì thế, Sāriputta nhắc vị ấy tránh lối đi lại này.
Tìm hiểu bài kinh
Mang theo sự vững vàng
Người từ rừng đến ở chung cần không xao động, không dao động thất thường. Nếu cứ bồn chồn, thiếu ổn định, sẽ có người nghĩ rằng vị ấy đã quen như vậy khi sống riêng và nay đem thói quen ấy đến với Tăng. Vì vậy, vị ấy cần rèn sự vững vàng trong cách sống.
Tìm hiểu bài kinh
Lời nói có chỗ dừng
Vị ấy không nên nói quá nhiều, nói tạp nhạp lộn xộn. Nếu mắc cả hai điều ấy, người khác sẽ hỏi: sự ở riêng trong rừng có ích gì khi lời nói vẫn như vậy? Bởi thế, cần biết giữ lời, để lời nói không tuôn ra tản mạn.
Tìm hiểu bài kinh
Biết nghe và có bạn lành
Một điều nữa là dễ đón nhận lời khuyên và có bạn lành, những người giúp mình hướng về việc tốt. Nếu khó khuyên lại kết bạn xấu, vị ấy sẽ bị hỏi việc sống một mình ở rừng có ích gì. Vì vậy, cả cách tiếp nhận lời nhắc lẫn những người mình gần gũi đều cần được chăm sóc.
Tìm hiểu bài kinh
Giữ các cửa giác quan, biết mức độ khi ăn
Từ đây, Sāriputta nói những việc vị sống ở rừng cần thực hành. Trước hết là phòng hộ các căn: biết giữ tâm khi thấy, nghe hay nghĩ đến điều gì. Kế đến là biết mức độ trong ăn uống.
Nếu không giữ các căn, hoặc không biết tiết độ khi ăn, với từng thiếu sót ấy sẽ có người hỏi: ở một mình trong rừng thì ích gì? Vì vậy, cả sự giữ gìn khi tiếp xúc lẫn sự vừa phải khi ăn đều cần có.
Tìm hiểu bài kinh
Tỉnh thức và siêng năng
Vị tu cần chuyên cần tỉnh thức, giữ sự tỉnh táo trong việc tu; đồng thời cần tinh tấn, nghĩa là khởi sức siêng năng thực hành. Thiếu sự tỉnh thức sẽ có lời chê về ích lợi của đời sống ở rừng; lười biếng cũng dẫn đến lời chê ấy. Bởi vậy, vị ấy cần rèn cả tỉnh thức lẫn tinh tấn.
Tìm hiểu bài kinh
Nhớ việc tu, gom tâm, hiểu cho rõ
Ba điều tiếp theo là niệm, định và trí tuệ. Có niệm là giữ được sự ghi nhớ, nhận biết điều đang thực hành, thay vì quên mất. Có định là tâm được gom lại, đứng vững. Có trí tuệ là hiểu biết sáng rõ trong tu tập.
Với mỗi điều bị thiếu — thất niệm, tâm không định, hoặc thiếu trí tuệ — sẽ có người hỏi vị ấy sống riêng ở rừng thì ích gì. Vì vậy, cả ba điều đều cần được rèn luyện.
Tìm hiểu bài kinh
Học giáo pháp và giới luật cho sâu
Sāriputta còn dạy vị ở rừng nỗ lực về giáo pháp và giới luật ở mức sâu, gọi là Thắng Pháp và Thắng Luật. Sẽ có người hỏi về những điều ấy. Nếu được hỏi mà không đáp được, vị ấy sẽ bị chê: ở rừng một mình mà không hiểu để trả lời thì ích gì? Vì thế, cần chịu khó học và thực hành.
Tìm hiểu bài kinh
Những sự yên tĩnh rất sâu
Vị ấy cần nỗ lực tu những giải thoát tịch tĩnh vượt khỏi sắc, thuộc vô sắc: những chứng đạt thiền định sâu không còn lấy hình sắc làm phạm vi. Sẽ có người hỏi về các chứng đạt ấy. Nếu không trả lời được, vị ấy cũng sẽ bị hỏi ích gì khi sống một mình ở rừng. Do đó, việc tu sâu này phải được chăm lo.
Tìm hiểu bài kinh
Nhớ mục tiêu mình xuất gia
Sau cùng là nỗ lực đạt pháp thượng nhân, những chứng đạt tu hành vượt mức thông thường của con người. Sẽ có người hỏi về chúng. Nếu không đáp được, lời chê ở đây chạm đến một điều lớn: sống riêng ở rừng mà không biết mục tiêu mình xuất gia thì ích gì? Bởi vậy, vị ấy cần nỗ lực thực hành để hướng đến mục tiêu tu tập ấy.
Tìm hiểu bài kinh
Ở rừng hay ở làng?
Tôn giả Mahāmoggallāna hỏi: những điều này chỉ dành cho vị sống ở rừng, hay cả vị sống tại làng? Sāriputta đáp: vị ở rừng cần nhận giữ và thực hành; vị ở làng lại càng cần hơn nữa. Kinh Goliyāni, bài thứ chín trong phẩm, kết thúc ở đó.
Đối chiếu với kinh văn (4 đoạn)
Ví dụ trong đời sống hôm nay
Ví dụ hôm nay: giỏi làm một mình
Tình huống minh họa do người biên soạn đặt ra.
Một bạn rất giỏi làm mô hình khi ở nhà. Đến làm cùng lớp, bạn lại chiếm hết bàn, cắt lời và không muốn nghe góp ý. Nếu biết chừa chỗ, nghe điều bạn khác chỉ ra và hợp tác với những bạn làm việc tử tế, tài của bạn sẽ có ích hơn cho nhóm. Đây là ví dụ hiện đại về cách sống cùng người khác, không phải một chuyện trong bài kinh.
Gợi ý suy xét và thực hành
Thử một việc nhỏ khi ở cùng nhóm
Gợi ý vận dụng của người biên soạn.
Lần tới khi làm việc chung, em có thể nhìn xem mọi người đã có chỗ chưa, rồi lắng nghe trọn một lời góp ý hợp lý trước khi đáp. Sau đó tự hỏi: mình có giữ được sự tôn trọng khi ý kiến khác nhau không? Bài tập nhỏ này giúp em bắt đầu từ phần ứng xử dễ thực hành của bài kinh.
Diễn giải dành cho người trưởng thànhĐã duyệt
MN69 — Phẩm chất được thể hiện khi sống cùng nhau
Liên kết mục nàyTìm hiểu bài kinh
Từ nơi vắng đến giữa Tăng đoàn
Kinh Goliyāni, Trung Bộ 69, mở bằng lời người truyền thuật điều đã nghe. Khi Đức Phật ở Rājagaha, tại Trúc Lâm, khu nuôi sóc, tỳ-kheo Goliyāni, một vị nam xuất gia, từ rừng đến giữa Tăng đoàn vì một công việc. Ông sống nơi vắng nhưng cư xử còn thô kệch. Nhân đó, Sāriputta nói với các tỳ-kheo về những phẩm chất cần rèn luyện.
Tìm hiểu bài kinh
Kính trọng trong đời sống chung
Người ở rừng khi đến sống cùng Tăng đoàn phải kính trọng, cung kính các đồng phạm hạnh, những người cùng sống đời tu thanh tịnh. Nếu thiếu điều ấy, sẽ có người chất vấn: sống một mình tự tại trong rừng thì có ích gì, khi không biết kính trọng người cùng tu? Vì thế, phẩm chất này cần thể hiện trong quan hệ thực tế với bạn tu.
Tìm hiểu bài kinh
Khéo từ chỗ ngồi đến nghi tiết
Vị ấy cần chọn chỗ ngồi sao cho không lấn các tỳ-kheo thâm niên, cũng không cản những vị mới có chỗ. Nếu không biết xử sự về chỗ ngồi, chính điều đó sẽ khiến người khác đặt câu hỏi về ích lợi của việc ở rừng riêng một mình. Do vậy, phải học cách chọn chỗ cho khéo.
Cả những quy tắc nghi tiết phụ trợ trong tu hành cũng phải biết. Nếu không hiểu, vị ấy sẽ gặp lời chê tương tự: ở một mình trong rừng mà đến các quy tắc này còn không biết thì ích gì? Vì thế, nếp sinh hoạt nhỏ cũng là phần cần học.
Tìm hiểu bài kinh
Giờ giấc và việc đi lại
Vị từ rừng đến ở cùng Tăng không nên vào làng quá sớm, không trở về quá muộn. Nếu vị ấy vào làng quá sớm, trở về quá muộn, sẽ có lời chê rằng đời sống riêng trong rừng có ích gì nếu thiếu nếp này. Vì thế, cần giữ cả hai giới hạn.
Cũng không nên đi lại với các gia đình trước hoặc sau bữa ăn. Ở đây, lời chê có dạng một suy đoán: hẳn vị ấy đã quen đi lại trái giờ lúc ở một mình trong rừng, nên về với Tăng vẫn tiếp tục. Vì vậy, Sāriputta nhắc phải tránh lối đi lại ấy.
Tìm hiểu bài kinh
Giữ sự ổn định và tiết chế lời nói
Người đến sống chung phải không xao động, không dao động thất thường. Nếu trái lại, sẽ có người cho rằng vị ấy đã nuôi thói xao động, dao động lúc sống riêng, nay mang cả vào Tăng. Do vậy, cần rèn một phong thái ổn định.
Vị ấy cũng phải tránh nhiều lời và nói năng tạp nhạp. Nếu không, sẽ có người hỏi ở rừng một mình tự tại ích gì khi vẫn nói như thế. Vì vậy, lời nói cần được giữ gìn.
Tìm hiểu bài kinh
Dễ nhận lời khuyên, có bạn lành
Dễ được khuyên bảo và có bạn lành là hai yêu cầu tiếp theo. Khó tiếp nhận lời nhắc, lại có bạn xấu, sẽ khiến người khác chất vấn ích lợi của đời sống ở rừng. Do đó, vị tu cần nuôi cả khả năng được góp ý lẫn quan hệ với người hướng mình đến điều lành.
Tìm hiểu bài kinh
Giữ các căn, tiết độ, tỉnh thức, tinh tấn
Sāriputta chuyển sang những yêu cầu đối với vị ở rừng: phòng hộ các căn, tức giữ tâm khi thấy, nghe, suy nghĩ và các hoạt động tiếp xúc khác; biết mức độ trong ăn uống; chuyên cần tỉnh thức trong việc tu; và tinh tấn, khởi sức thực hành.
Mỗi thiếu sót có lời chất vấn tương ứng: không phòng hộ các căn thì ở rừng một mình ích gì; ăn uống không tiết độ thì ích gì; không chuyên cần tỉnh thức thì ích gì; lười biếng thì ích gì? Vì vậy, cả bốn phương diện đều cần được thực hành.
Tìm hiểu bài kinh
Niệm, định và trí tuệ
Vị ấy phải có niệm hiện tiền, giữ sự ghi nhớ và nhận biết trong việc tu; phải có định, tâm được quy tụ vững vàng; và phải có trí tuệ, sự hiểu biết sáng rõ. Nếu thất niệm, không có định hoặc thiếu trí tuệ, với từng trường hợp sẽ có người hỏi đời sống đơn độc nơi rừng đem lại ích gì. Kết luận của mỗi trường hợp là phải phát triển đúng phẩm chất còn thiếu.
Tìm hiểu bài kinh
Đào sâu giáo pháp và giới luật
Vị ở rừng cần nỗ lực về Thắng Pháp và Thắng Luật, hiểu là giáo pháp và giới luật ở mức sâu. Sẽ có người đặt câu hỏi về chúng. Nếu không trả lời được, vị ấy sẽ bị chê: sống riêng trong rừng mà không đáp được về giáo pháp và giới luật thì ích gì? Vì vậy, cần nỗ lực học và thực hành những điều ấy.
Tìm hiểu bài kinh
Tu những giải thoát thuộc vô sắc
Vị ấy còn cần nỗ lực đối với những giải thoát tịch tĩnh vượt khỏi sắc, thuộc vô sắc — những chứng đạt thiền định sâu vượt phạm vi hình sắc. Có người sẽ hỏi về chúng; nếu bị hỏi mà không đáp được, vị ấy sẽ gặp lời chê về ích lợi của việc sống một mình nơi rừng. Bởi vậy, cần nỗ lực tu tập để thực hiện những chứng đạt này.
Tìm hiểu bài kinh
Biết mục tiêu xuất gia
Yêu cầu cuối là nỗ lực về pháp thượng nhân, những chứng đạt tu hành vượt mức thông thường của con người. Sẽ có người hỏi về điều ấy. Nếu vị tu không đáp được, lời chê không chỉ nói đến một câu hỏi khó: sống một mình tự tại trong rừng thì ích gì, khi không biết mục tiêu vì đó mình đã xuất gia? Vì thế, phải nỗ lực hướng đến những chứng đạt cao trong tu tập.
Tìm hiểu bài kinh
Phạm vi của lời dạy
Mahāmoggallāna hỏi Sāriputta: những pháp này chỉ nên được nhận giữ và thực hành bởi vị ở rừng, hay cả vị ở làng? Câu đáp là: vị ở rừng cần thực hành, và vị ở làng càng cần hơn nữa. Đến đây Kinh Goliyāni kết thúc, là bài thứ chín trong phẩm.
Đối chiếu với kinh văn (4 đoạn)
Ví dụ trong đời sống hôm nay
Ví dụ hiện đại: năng lực riêng và việc chung
Tình huống minh họa do người biên soạn đặt ra.
Một người làm chuyên môn rất tốt khi làm độc lập. Khi tham gia nhóm, họ vẫn cần tôn trọng đồng nghiệp, dùng không gian chung hợp lý, nhận được góp ý và hiểu vững công việc của mình. Sự thành thạo riêng không tự tạo nên cách cộng tác chín chắn. Ví dụ này giúp nhận ra một quan hệ gần gũi với phần ứng xử của bài; các chứng đạt thiền định trong kinh vẫn là một lĩnh vực tu hành riêng.
Gợi ý suy xét và thực hành
Nhìn vào một chỗ còn cần rèn
Gợi ý vận dụng của người biên soạn.
Trong lần làm việc chung kế tiếp, chọn một việc có thể quan sát: để người khác nói hết, tiếp nhận một góp ý có căn cứ, hoặc nhớ nhiệm vụ đang làm. Cuối buổi, xem sự rèn luyện khi ở một mình đã giúp cách mình sống với người khác đến đâu. Đây là gợi ý ứng dụng hiện đại, không phải cách tự xác nhận chứng đạt trong kinh.
Diễn giải dành cho người lớn tuổiĐã duyệt
MN69 — Chăm chút nếp sống, giữ hướng tu hành
Liên kết mục nàyTìm hiểu bài kinh
Một câu chuyện ở Trúc Lâm
Người truyền Kinh Goliyāni kể lại điều đã nghe. Đây là bài 69 của Trung Bộ. Một thời Đức Phật ở Rājagaha, tại Trúc Lâm, khu nuôi sóc. Có tỳ-kheo Goliyāni, một vị nam xuất gia sống trong rừng, đến giữa Tăng đoàn vì một công việc. Cách cư xử của vị ấy còn thô kệch. Nhân chuyện đó, Sāriputta nói với các tỳ-kheo về những điều cần thực hành.
Tìm hiểu bài kinh
Sự kính trọng vẫn cần ở mọi cuộc gặp
Vị ở rừng khi đến ở cùng Tăng phải kính trọng, cung kính các đồng phạm hạnh, tức người cùng sống đời tu thanh tịnh. Nếu không, sẽ có người hỏi: một mình tự tại nơi rừng có ích gì, khi không biết kính trọng người cùng tu? Vì thế, điều đầu tiên cần giữ là sự kính trọng thật sự trong đời sống chung.
Tìm hiểu bài kinh
Ngồi sao cho người khác cũng có chỗ
Sāriputta nhắc vị ấy khéo chọn chỗ ngồi: không lấn vào các tỳ-kheo thâm niên, cũng không ngăn các vị mới tu có chỗ. Nếu không khéo về việc này, sẽ có người chê sống một mình trong rừng thì ích gì. Bởi vậy, ngay việc chọn chỗ cũng cần được để tâm.
Tìm hiểu bài kinh
Biết nếp sinh hoạt tu hành
Vị từ rừng về ở với Tăng cần biết cả những quy tắc nghi tiết phụ trợ trong tu hành. Không biết các điều ấy sẽ khiến người khác hỏi ích gì sống riêng ở rừng; vì vậy, cần học biết.
Vị ấy cũng không nên vào làng quá sớm, không trở về quá muộn. Nếu vị ấy vào làng quá sớm, trở về quá muộn, sẽ có lời chê về ích lợi của đời sống một mình nơi rừng. Do đó, cả lúc đi lẫn lúc về đều cần giữ đúng mức.
Tìm hiểu bài kinh
Thói quen mang theo khi sống chung
Không nên đi lại với các gia đình trước hoặc sau bữa ăn. Nếu vị ấy vẫn làm vậy, người khác có thể nghĩ: hẳn lúc ở rừng một mình đã quen đi lại trái giờ, nên đến giữa Tăng cũng còn thói ấy. Vì thế, cần tránh lối đi lại này.
Cũng cần không xao động, không dao động thất thường. Nếu thiếu sự ổn định, sẽ có người cho rằng vị ấy đã quen xao động và dao động khi ở riêng, nay mang vào đời sống chung. Bởi vậy, cần rèn sự vững vàng.
Tìm hiểu bài kinh
Nói có chừng mực, nghe được lời khuyên
Người từ rừng đến với Tăng không nên nhiều lời, nói tạp nhạp lộn xộn. Nếu mắc điều này, người khác sẽ hỏi sống một mình ở rừng thì ích gì. Vì vậy, phải giữ gìn lời nói.
Vị ấy cần dễ được khuyên bảo và có bạn lành, người giúp nhau hướng về điều tốt. Nếu khó khuyên và có bạn xấu, sẽ có lời chê tương tự về ích lợi của việc ở rừng. Bởi thế, phải chăm sóc cả hai phẩm chất: nhận lời khuyên và gần gũi bạn lành.
Tìm hiểu bài kinh
Giữ tâm khi tiếp xúc
Sāriputta tiếp tục nói những việc vị ở rừng cần thực hành. Đầu tiên là phòng hộ các căn, giữ tâm khi thấy, nghe, nghĩ đến điều gì và trong các tiếp xúc khác. Nếu không giữ gìn, sẽ có người hỏi ở riêng trong rừng có ích gì; vì vậy, phải phòng hộ.
Kế đến là biết tiết độ trong ăn uống. Nếu không biết mức độ, vị ấy cũng gặp lời chê về ích lợi của đời sống ở rừng. Do đó, sự vừa phải khi ăn là một điều cần rèn.
Tìm hiểu bài kinh
Tỉnh thức và có sức thực hành
Vị ở rừng cần chuyên cần tỉnh thức trong việc tu. Thiếu điều ấy, sẽ có lời chất vấn: sống một mình nơi rừng thì ích gì? Vì vậy, cần duy trì tỉnh thức.
Vị ấy còn cần tinh tấn, khởi sức siêng năng tu tập. Nếu lười biếng, người khác cũng sẽ hỏi việc ở rừng đem lại ích lợi gì. Bởi thế, cần khởi sức thực hành.
Tìm hiểu bài kinh
Giữ niệm và tu định
Có niệm hiện tiền là giữ sự ghi nhớ và nhận biết trong việc tu, không bỏ quên điều đang thực hành. Vị ở rừng cần phẩm chất ấy. Nếu thất niệm, sẽ có người chê sống riêng ở rừng thì ích gì; vì vậy, cần giữ niệm.
Có định là tâm được quy tụ, vững vàng. Nếu người sống ở rừng không có định, lời chê về ích lợi của đời sống ấy cũng được nêu lên. Do đó, cần tu tập định.
Tìm hiểu bài kinh
Hiểu biết sáng rõ
Trí tuệ là điều tiếp theo: sự hiểu biết sáng rõ trong tu hành. Nếu thiếu trí tuệ, người khác sẽ hỏi sống một mình tự tại nơi rừng có ích gì. Vì vậy, vị ấy cần phát triển trí tuệ.
Tìm hiểu bài kinh
Đi sâu vào giáo pháp và giới luật
Vị ở rừng cần nỗ lực về Thắng Pháp và Thắng Luật, tức giáo pháp và giới luật ở mức sâu. Sẽ có người hỏi về những điều ấy. Nếu vị ấy không đáp được, sẽ có lời chê: ở rừng một mình mà không trả lời được về giáo pháp, giới luật thì ích gì? Bởi vậy, cần nỗ lực học và thực hành.
Tìm hiểu bài kinh
Những chứng đạt tịch tĩnh
Vị ấy cũng cần nỗ lực tu những giải thoát tịch tĩnh vượt sắc, thuộc vô sắc — những chứng đạt thiền định sâu vượt phạm vi hình sắc. Sẽ có người hỏi về chúng. Nếu không đáp được, vị ấy sẽ bị chất vấn ích lợi của việc sống riêng nơi rừng. Vì vậy, cần nỗ lực đối với những chứng đạt này.
Tìm hiểu bài kinh
Nhớ điều mình xuất gia để hướng đến
Cuối cùng là nỗ lực về pháp thượng nhân, những chứng đạt tu hành vượt mức thông thường của con người. Có người sẽ hỏi về điều ấy. Nếu không trả lời được, lời chê được nêu là: sống một mình trong rừng thì ích gì, khi không biết mục tiêu mình xuất gia? Vì vậy, vị ấy cần nỗ lực tu tập hướng đến những chứng đạt cao ấy.
Tìm hiểu bài kinh
Người ở làng càng cần thực hành
Mahāmoggallāna hỏi Sāriputta: những điều này chỉ dành cho vị ở rừng, hay cả vị ở tại làng? Sāriputta đáp: vị ở rừng cần nhận giữ và thực hành, còn vị ở làng càng cần hơn nữa. Kinh Goliyāni đến đây kết thúc, là bài thứ chín trong phẩm.
Đối chiếu với kinh văn (4 đoạn)
Ví dụ trong đời sống hôm nay
Ví dụ hiện đại: từ nếp riêng đến việc chung
Tình huống minh họa do người biên soạn đặt ra.
Một người quen tự sắp xếp mọi việc ở nhà, nay tham gia một nhóm sinh hoạt. Người ấy vẫn có thể học cách dành chỗ cho người đến sau, nghe đề nghị khác với thói quen của mình và góp sức với những người có thiện chí. Đây là ví dụ hiện đại về phần ứng xử của bài kinh. Sự rèn luyện có thể bắt đầu từ một cuộc gặp bình thường như vậy.
Gợi ý suy xét và thực hành
Chọn một điều để nhớ hôm nay
Gợi ý vận dụng của người biên soạn.
Trong một cuộc trò chuyện, có thể chọn giữ một điều: nói vừa đủ, nghe hết lời nhắc có thiện ý, hoặc bày tỏ sự kính trọng bằng một việc cụ thể. Sau đó nhẹ nhàng nhìn lại mình đã làm được đến đâu. Bài tập hiện đại này lấy một phần ứng xử làm điểm bắt đầu; những chứng đạt tu hành sâu trong kinh cần việc tu tập tương ứng.
Kinh văn Việt 2026
Chờ nghe duyệtKinh Goliyāni
Không tải được âm thanh. Bạn có thể thử lại hoặc mở MP3 trực tiếp.
Bản đang biên tập: Việt 2026 · trạng thái published
English
Tham khảo
Bản tham khảo do SuttaCentral phát hành, không phải bản của dự án.
Bhikkhu Sujato.
85/104 segment có nội dung
NguồnBhikkhu Sujato — lấy từ SuttaCentral, translation/en/sujato @ 11c9d708978c (bản quyền thuộc Bhikkhu Sujato; dùng theo giấy phép của dịch giả) · SuttaCentral yêu cầu ghi rõ nguồn gốc khi sử dụng lại
Việt hiện hành
Tham khảo
Bản Việt đang lưu hành, tại bản chụp đã pin.
HT. Thích Minh Châu.
Bản chụp đã pin không có bản dịch cho bài này. Đây là giới hạn của bản chụp SuttaCentral, không phải thiếu sót của dự án.
Bản Việt nguyên bài của Hòa thượng Thích Minh Châu có ở mục Tra cứu toàn văn bên dưới. Đó là văn bản liền mạch, chưa căn theo segment, nên không điền vào cột này.
Việt 2026
Bản của dự án
Bản dịch canonical của dự án. Đây là bản đang biên tập.
104/104 segment có nội dung
NguồnBản dịch của dự án Kinh Tạng Pāli Việt — CC0 1.0, không phải bản của SuttaCentral
Tra cứu toàn văn
Nguồn dưới đây không phải cột đối chiếu. Nó là văn xuôi liên tục, không chia theo segment, nên không đặt cạnh Pāli từng câu được — dùng để tra từ ngữ và đối chiếu ở mức câu.
Bản Việt của Hòa thượng Thích Minh Châu, hiệu đính Bình Anson ↗
Hòa thượng Thích Minh Châu, hiệu đính Bình Anson — lấy từ BuddhaSasana (budsas.org) (bản sao chép bên thứ ba). Không theo segment, không dùng để đối chiếu từng câu. NOASSERTION: Hòa thượng Thích Minh Châu (bản dịch); Bình Anson (hiệu đính).
- Văn xuôi liên tục, không chia theo segment của bilara — đối chiếu ở mức câu chứ không ở mức segment.
- Trang ghi rõ: "Bình Anson hiệu đính, dựa theo bản Anh ngữ 'The Middle Length Discourses of the Buddha', Tỳ kheo Nanamoli". Tức đây là bản hiệu đính của bản dịch Hòa thượng Thích Minh Châu, có đối chiếu bản Anh của Tỳ khẻo Nanamoli — không phải nguyên văn bản dịch của Hòa thượng Thích Minh Châu.
- Đây là bản sao của bên thứ ba, không phải bản xuất bản. Bản in lần đầu của Hòa thượng Thích Minh Châu, 1973 (Trung Bộ Kinh, tập I); lần in lại 1986. Trang này là bản sao bên thứ ba, không phải bản xuất bản. Tác phẩm vẫn được tái bản thương mại, nên việc dùng bản sao phải ghi rõ là bản sao.
- Không có tuyên bố quyền tác giả máy đọc được: NOASSERTION. Không suy ra CC0.
Hòa thượng Thích Minh Châu, Bình Anson hiệu đính (SuttaCentral, nguyên bài) ↗
Hòa thượng Thích Minh Châu, hiệu đính Bình Anson — lấy từ SuttaCentral (bản sao chép bên thứ ba). Không theo segment, không dùng để đối chiếu từng câu. NOASSERTION: Hòa thượng Thích Minh Châu (bản dịch); Bình Anson (hiệu đính).
- Văn xuôi liên tục, không chia theo segment của bilara — đối chiếu ở mức câu chứ không ở mức segment.
- Chân trang các tệp ghi "Bình Anson hiệu đính … dựa theo bản Anh ngữ": "The Middle Length Discourses of the Buddha", Tỳ kheo Nanamoli và Tỳ kheo Bodhi dịch, 1995 (Trung Bộ); "The Long Discourses of the Buddha", Maurice Walshe dịch, 1987 (Trường Bộ). Tức đây là bản Bình Anson hiệu đính lại bản dịch của Hòa thượng Thích Minh Châu có đối chiếu bản Anh, không phải nguyên văn bản dịch của Hòa thượng.
- Đây là bản sao của bên thứ ba, không phải bản xuất bản. Chân trang ghi người hiệu đính, ngày hiệu đính, lời cảm ơn người gửi bản điện tử và người chuẩn bị cho SuttaCentral (ví dụ MN 1: hiệu đính tháng 8–1999 và 10–06–2004, nhắc bản in 1986 ở một chú thích, Blake Walsh chuẩn bị; DN 1: hiệu đính 15–06–2007). Chân trang không nêu ấn bản in gốc cho từng bài; không suy ra ấn bản cho toàn bộ từ ví dụ trên.
- Không có tuyên bố quyền tác giả máy đọc được: NOASSERTION. Không suy ra CC0.
Đọc toàn bài · 23 khối văn bản
Như vầy tôi nghe.
Một thời Thế Tôn trú ở Rājagaha (Vương Xá), Veluvana (Trúc Lâm), tại Kalandakanivapa (chỗ nuôi dưỡng sóc).
Lúc bấy giờ, Tỷ-kheo Gulissani là vị sống tại rừng núi, hành động thô tháo đã đến giữa Tăng chúng do một vài công vụ. Ở đây, Tôn giả Sāriputta (Xá-lợi-phất) nhân vì Tỷ-kheo Gulissani, bảo các Tỷ-kheo
—Này chư Hiền, Tỷ-kheo sống ở rừng núi đến trú giữa chúng Tăng phải biết tôn trọng, cung kính các đồng Phạm hạnh. Này chư Hiền, nếu Tỷ-kheo sống ở rừng núi, đến trú giữa chúng Tăng không biết tôn trọng, cung kính các đồng Phạm hạnh, thời có người sẽ nói về vị ấy như sau: “Nào có tốt gì, nếu Tôn giả này là vị sống ở rừng núi, sống một mình trong rừng, hành động theo sở thích; nay Tôn giả ấy lại không tôn trọng, cung kính các đồng Phạm hạnh!” Sẽ có người nói về vị ấy như vậy. Do vậy, Tỷ-kheo sống ở rừng núi đến trú giữa chúng Tăng, phải biết tôn trọng, cung kính các đồng Phạm hạnh.
Này chư Hiền, Tỷ-kheo sống ở rừng núi, đến trú giữa chúng Tăng, phải biết khéo léo về chỗ ngồi, nghĩ rằng: “Ta sẽ ngồi, không có chiếm lấy chỗ ngồi các Thượng tọa Tỷ-kheo, không có trục xuất chỗ ngồi của các niên thiếu Tỷ-kheo. Này chư Hiền, nếu Tỷ-kheo sống ở rừng núi, đến trú giữa chúng Tăng, không biết khéo xử về chỗ ngồi, thời có người sẽ nói về vị ấy như sau: “Nào có tốt gì, nếu Tôn giả này là vị sống ở rừng núi, sống một mình trong rừng, hành động theo sở thích; nay Tôn giả này lại không biết hành động như pháp!” Sẽ có người nói về vị ấy như vậy. Do vậy, Tỷ-kheo sống ở rừng núi, đến trú giữa chúng Tăng phải biết khéo xử về chỗ ngồi.
Này chư Hiền, Tỷ-kheo, sống ở rừng núi, đến trú giữa chúng Tăng, không nên vào làng quá sớm và trở về ban ngày. Này chư Hiền, nếu Tỷ-kheo sống ở rừng núi, đến trú giữa chư Tăng, nếu vào làng quá sớm và trở về ban ngày, thời có người sẽ nói về vị ấy như sau: “Nào có tốt gì, nếu Tôn giả này là vị sống ở rừng núi, sống một mình trong rừng, hành động theo sở thích; nay Tôn giả này lại vào làng quá sớm và trở về ban ngày”. Sẽ có người nói về vị ấy như vậy. Do vậy, Tỷ-kheo sống ở rừng núi, đến trú giữa chúng Tăng, không nên vào làng quá sớm, và trở về ban ngày.
Này chư Hiền, Tỷ-kheo, sống ở rừng núi, đến trú giữa chúng Tăng, không nên đi đến các gia đình trước buổi ăn hay sau buổi ăn. Này chư Hiền, nếu Tỷ-kheo sống ở rừng núi, đến trú giữa chúng Tăng, đi đến các gia đình trước buổi ăn hay sau buổi ăn, thời có người sẽ nói về vị ấy như sau: “Có phải Tôn giả này là vị sống ở rừng núi, sống một mình trong rừng, hành động theo sở thích, lại đi phí thời giờ quá nhiều, và xử sự như vậy đối với chúng Tăng?” Sẽ có người nói về vị ấy như vậy. Do vậy, Tỷ-kheo sống ở rừng núi, đến trú giữa chúng Tăng, không nên đi đến các gia đình trước buổi ăn hay sau buổi ăn.
Này chư Hiền, Tỷ-kheo sống ở rừng núi, đến trú giữa chúng Tăng không nên trạo cử, dao động. Này chư Hiền, nếu Tỷ-kheo sống ở rừng núi, đến trú giữa chúng Tăng mà trạo cử, dao động, thời sẽ có người nói về vị ấy như sau: “Có phải Tôn giả này là vị sống ở rừng núi, sống một mình trong rừng, hành động theo sở thích, lại trạo cử, dao động quá nhiều và xử sự như vậy đối với chúng Tăng?” Sẽ có người nói về vị ấy như vậy. Do vậy, Tỷ-kheo sống ở rừng núi, đến trú giữa chúng Tăng, không nên trạo cử, dao động.
Này Chư Hiền, Tỷ-kheo sống ở rừng núi đến trú giữa chúng Tăng, không nên nói nhiều lời và nói tạp nhạp. Này chư Hiền, nếu Tỷ-kheo sống ở rừng núi đến trú giữa chúng Tăng, nói nhiều lời và nói tạp nhạp thời có người sẽ nói về vị ấy như sau: “Nào có tốt gì, nếu Tôn giả này là vị sống ở rừng núi, sống một mình trong rừng, hành động theo sở thích; nay Tôn giả này lại nói nhiều lời và nói tạp nhạp!” Sẽ có người nói về vị ấy như vậy. Do vậy, Tỷ-kheo sống ở rừng núi, đến trú giữa chúng Tăng, không nên nói nhiều lời và nói tạp nhạp.
Này chư Hiền, Tỷ-kheo sống ở rừng núi đến trú giữa chúng Tăng, phải là người dễ nói và là người thiện hữu. Này chư Hiền, nếu Tỷ-kheo sống ở rừng núi đến trú giữa chúng Tăng là người khó nói và là người ác hữu, thời có người sẽ nói về vị ấy như sau: “Nào có tốt gì nếu Tôn giả này là vị sống ở rừng núi, sống một mình trong rừng, hành động theo sở thích; nay Tôn giả này lại khó nói và là người ác hữu!” Sẽ có người nói về vị ấy như vậy. Do vậy, Tỷ-kheo sống ở rừng núi, đến trú giữa chúng Tăng, phải là người dễ nói và là người thiện hữu.
Này chư Hiền, Tỷ-kheo sống ở rừng núi cần phải thủ hộ các căn. Này chư Hiền, nếu Tỷ-kheo sống ở rừng núi không thủ hộ các căn, thời có người sẽ nói về vị ấy như sau: “Nào có tốt gì, nếu Tôn giả này là vị sống ở rừng núi, sống một mình trong rừng, hành động theo sở thích; nay Tôn giả này lại không thủ hộ các căn!” Sẽ có người nói về vị ấy như vậy. Do vậy, Tỷ-kheo sống ở rừng núi cần phải thủ hộ các căn.
Này chư Hiền, Tỷ-kheo sống ở rừng núi cần phải tiết độ trong sự ăn uống. Này chư Hiền, nếu Tỷ-kheo sống ở rừng núi không có tiết độ trong sự ăn uống, thời có người sẽ nói về vị ấy như sau: “Nào có tốt gì nếu Tôn giả này là vị sống ở rừng núi, sống một mình trong rừng, hành động theo sở thích; nay Tôn giả này lại không có tiết độ trong sự ăn uống!” Sẽ có người nói về vị ấy như vậy. Do vậy, Tỷ-kheo sống ở rừng núi cần phải có tiết độ trong sự ăn uống.
Này chư Hiền, Tỷ-kheo sống ở rừng núi cần phải chú tâm cảnh giác. Này chư Hiền, nếu Tỷ-kheo sống ở rừng núi không chú tâm cảnh giác, thời có người sẽ nói về vị ấy như sau: “Nào có tốt gì, nếu Tôn giả này là vị sống ở rừng núi, sống một mình trong rừng, hành động theo sở thích; nay Tôn giả này lại không chú tâm cảnh giác!” Sẽ có người nói về vị ấy như vậy. Do vậy, Tỷ-kheo sống ở rừng núi cần phải chú tâm cảnh giác.
Này chư Hiền, Tỷ-kheo sống ở rừng núi cần phải tinh cần tinh tấn. Này chư Hiền, nếu Tỷ-kheo sống ở rừng núi mà biếng nhác, thời có người sẽ nói về vị ấy như sau: “Nào có tốt gì, nếu Tôn giả này là vị sống ở rừng núi, sống một mình trong rừng, hành động theo sở thích; nay Tôn giả này lại biếng nhác!” Sẽ có người nói về vị ấy như vậy. Do vậy, Tỷ-kheo sống ở rừng núi, cần phải tinh cần tinh tấn.
Này chư Hiền, Tỷ-kheo sống ở rừng núi cần phải chánh niệm tỉnh giác. Này chư Hiền, nếu Tỷ-kheo sống ở rừng núi mà thất niệm, thời sẽ có người nói về vị ấy như sau: “Nào có tốt gì, nếu Tôn giả này là vị sống ở rừng núi, sống một mình trong rừng, hành động theo sở thích; nay Tôn giả này lại thất niệm!”. Sẽ có người nói về vị ấy như vậy. Do vậy, Tỷ-kheo sống ở rừng núi, cần phải chánh niệm tỉnh giác.
Này chư Hiền, Tỷ-kheo sống ở rừng núi cần phải có Thiền định. Này chư Hiền, nếu Tỷ-kheo sống ở rừng núi không có Thiền định, thời có người sẽ nói về vị ấy như sau: “Nào có tốt gì, nếu Tôn giả này là vị sống ở rừng núi, sống một mình trong rừng, hành động theo sở thích; nay Tôn giả này lại không có Thiền định!” Sẽ có người nói về vị ấy như vậy. Do vậy, Tỷ-kheo sống ở rừng núi cần phải có Thiền định.
Này chư Hiền, Tỷ-kheo sống ở rừng núi cần phải có trí tuệ. Này chư Hiền, nếu Tỷ-kheo sống ở rừng núi chỉ có liệt tuệ, thời có người sẽ nói về vị ấy như sau: “Nào có tốt gì, nếu Tôn giả này là vị sống ở rừng núi, sống một mình trong rừng, hành động theo sở thích; nay Tôn giả này lại chỉ có liệt tuệ!” Sẽ có người nói về vị ấy như vậy. Do vậy, Tỷ-kheo sống ở rừng núi cần phải có trí tuệ.
Này chư Hiền, Tỷ-kheo sống ở rừng núi cần phải thực tập thắng pháp (abhidhamma), thắng luật (abhivinaya). Này chư Hiền, sẽ có người hỏi Tỷ-kheo sống ở rừng núi về thắng pháp, thắng luật. Nếu Tỷ-kheo sống ở rừng núi được hỏi về thắng pháp, thắng luật mà không thể trả lời được, thời có người sẽ nói về vị ấy như sau: “Nào có tốt gì, nếu Tôn giả này là vị sống ở rừng núi, sống một mình trong rừng, hành động theo sở thích; nay Tôn giả này được hỏi về thắng pháp, thắng luật lại không có thể trả lời được!” Sẽ có người nói về vị ấy như vậy. Do vậy, Tỷ-kheo sống ở rừng núi cần phải có thực tập thắng pháp, thắng luật.
Này chư Hiền, Tỷ-kheo sống ở rừng núi cần phải thực tập các pháp tịch tịnh giải thoát (santavimokha), vượt khỏi các sắc pháp, và các vô sắc pháp. Này chư Hiền, sẽ có người hỏi Tỷ-kheo sống ở rừng núi về các pháp tịch tịnh giải thoát, vượt khỏi các sắc pháp, các vô sắc pháp. Này chư Hiền, nếu Tỷ-kheo sống ở rừng núi được hỏi về các pháp tịch tịnh giải thoát, vượt khỏi các sắc pháp và vô sắc pháp mà không thể trả lời được, thời có người sẽ nói về vị ấy như sau: “Nào có tốt gì, nếu Tôn giả này là vị sống ở rừng núi, sống một mình trong rừng, hành động theo sở thích; nay Tôn giả này được hỏi về các pháp tịch tịnh giải thoát, vượt khỏi các sắc pháp và vô sắc pháp lại không có thể trả lời được!” Sẽ có người nói về vị ấy như vậy. Do vậy, Tỷ-kheo sống ở rừng núi cần phải thực tập các pháp tịch tịnh giải thoát, vượt khỏi các sắc pháp và vô sắc pháp.
Này chư Hiền, Tỷ-kheo sống ở rừng núi cần phải thực tập các pháp thượng nhân. Này chư Hiền, sẽ có người hỏi Tỷ-kheo về những pháp thượng nhân. Này chư Hiền, nếu Tỷ-kheo sống ở rừng núi được hỏi về các pháp thượng nhân mà không thể trả lời được, thời có người sẽ nói về vị ấy như sau: “Nào có tốt gì, nếu Tôn giả này là vị sống ở rừng núi, sống một mình trong rừng, hành động theo sở thích; nay Tôn giả này được hỏi về những pháp thượng nhân lại không có thể trả lời được!”. Như vậy sẽ có người nói về vị ấy. Do vậy, Tỷ-kheo sống ở rừng núi cần phải thực tập các pháp thượng nhân.
Khi được nói vậy, Tôn giả Mahamoggallana nói với Tôn giả Sāriputta như sau
—Hiền giả Sāriputta, các pháp này cần phải được chấp trì và thực tập chỉ bởi Tỷ-kheo sống ở rừng núi hay bởi Tỷ-kheo sống ở gần thôn làng?
—Hiền giả Moggallāna, các pháp này cần được phải chấp trì và thực tập bởi Tỷ-kheo sống ở rừng núi, huống chi Tỷ-kheo sống gần thôn làng!
Nguồn của bản này, nguyên văn chân trang của tệp
Hòa thượng Thích Minh Châu dịch Việt
Chân thành cám ơn anh HDC và nhóm Phật tử VH đã có thiện tâm gửi tặng ấn bản điện tử. (Bình Anson hiệu đính, dựa theo bản Anh ngữ “The Middle Length Discourses of the Buddha”, Tỳ kheo Nanamoli và Tỳ kheo Bodhi dịch, 1995).
Hiệu đính: 16–06-2004
Prepared for SuttaCentral by Blake Walsh.
Rubric chất lượng tóm tắt
Mỗi tiêu chí chấm từ 0 đến 10. Điểm chung là trung bình của đủ 10 tiêu chí. Kiểm tra kỹ thuật chỉ chấm phần đo được; ô chưa đánh giá không phải điểm 0.
10 tiêu chí chấm tóm tắt
| Tiêu chí | Cách đánh giá |
|---|---|
| Bám sát bài kinh | Mọi khẳng định có căn cứ trong kinh; không thêm giáo lý hoặc suy diễn. |
| Đủ ý chính | Nêu được trọng tâm và kết luận; không bỏ ý khiến người đọc hiểu sai. |
| Cấu trúc lập luận | Giữ trình tự và các quan hệ điều kiện, đối chiếu, nhân quả của kinh. |
| Bối cảnh & người nói | Đúng địa điểm, người nói, người nghe và tình huống khi được nêu. |
| Thuật ngữ | Dùng đúng nghĩa theo ngữ cảnh, nhất quán với bản dịch. |
| Sáng rõ & tự nhiên | Văn xuôi dễ hiểu với người Việt hiện đại, không calque hay giả cổ. |
| Súc tích | Chọn lọc ý, tránh lặp thừa; không quá 500 từ. |
| Tách biệt lời kinh | Phân biệt tóm tắt với nguyên văn; không gán diễn giải cho Đức Phật. |
| Bất định & trung thực | Không biến cách hiểu chưa chắc thành kết luận chắc chắn. |
| Kỹ thuật & trình bày | Văn xuôi thuần, NFC, đoạn văn hợp lệ và hiển thị đúng. |
2026-10-06 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng
Người/công cụ đánh giá: Repository summary validator.
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Kiểm tra tự động: 411 từ, 4 đoạn, văn xuôi thuần và NFC. Chưa đối chiếu nội dung tóm tắt với toàn bài kinh; chưa chấm độ đúng nghĩa, đủ ý hay văn phong.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Bám sát bài kinh | Chưa đánh giá |
| Đủ ý chính | Chưa đánh giá |
| Cấu trúc lập luận | Chưa đánh giá |
| Bối cảnh & người nói | Chưa đánh giá |
| Thuật ngữ | Chưa đánh giá |
| Sáng rõ & tự nhiên | Chưa đánh giá |
| Súc tích | Chưa đánh giá |
| Tách biệt lời kinh | Chưa đánh giá |
| Bất định & trung thực | Chưa đánh giá |
| Kỹ thuật & trình bày | 10 |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: 0dd946e9-08f3-4d13-af10-bf9f16fd4fa3 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 12ab5255b7a3c0bac8636568587ff0a75cccf06c008116589a0787c785248eae
2026-10-05 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng
Người/công cụ đánh giá: Repository summary validator.
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Kiểm tra tự động: 411 từ, 4 đoạn, văn xuôi thuần và NFC. Chưa đối chiếu nội dung tóm tắt với toàn bài kinh; chưa chấm độ đúng nghĩa, đủ ý hay văn phong.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Bám sát bài kinh | Chưa đánh giá |
| Đủ ý chính | Chưa đánh giá |
| Cấu trúc lập luận | Chưa đánh giá |
| Bối cảnh & người nói | Chưa đánh giá |
| Thuật ngữ | Chưa đánh giá |
| Sáng rõ & tự nhiên | Chưa đánh giá |
| Súc tích | Chưa đánh giá |
| Tách biệt lời kinh | Chưa đánh giá |
| Bất định & trung thực | Chưa đánh giá |
| Kỹ thuật & trình bày | 10 |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: 1165d9f8-7d51-450f-bd1f-6692b7c4b6dd · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 12ab5255b7a3c0bac8636568587ff0a75cccf06c008116589a0787c785248eae
Rubric chất lượng bản dịch
Mỗi tiêu chí chấm từ 0 đến 10. Điểm chung là trung bình của đủ 10 tiêu chí. Kiểm tra kỹ thuật chỉ chấm phần đo được; ô chưa đánh giá không phải điểm 0.
Điểm trên 9, không có lỗi chặn và vượt kiểm tra phát hành mới đủ điều kiện published. Lỗi chặn luôn thắng điểm số.
10 tiêu chí chấm bản dịch
| Tiêu chí | Cách đánh giá |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | Đúng UID, nguồn Pāli đã ghim; xác định đúng tác giả và nguồn tham khảo. |
| Đúng nghĩa Pāli | Giữ đủ ý; không thêm diễn giải vào lời kinh, không làm lệch giáo nghĩa. |
| Ngữ pháp & logic | Đúng người nói, chủ thể, phủ định, điều kiện, số lượng và quan hệ mệnh đề. |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | Đủ segment, đúng ID và ranh giới; bảo toàn lặp và dấu lược. |
| Thuật ngữ | Chính xác theo ngữ cảnh, giữ các phân biệt quan trọng và nhất quán. |
| Đối chiếu nguồn | Đọc Pāli, English và Việt truyền thống khi có; phân xử bất đồng bằng Pāli. |
| Tiếng Việt sáng rõ | Câu tự nhiên, dễ hiểu, không dịch máy móc hay giả cổ. |
| Hán–Việt & súc tích | Giữ thuật ngữ hữu ích, giảm từ tối nghĩa và diễn đạt dài dòng. |
| Bất định & trung thực | Ghi nhận cách hiểu khác; không bịa nguồn hoặc che giấu bất định. |
| Kỹ thuật & phát hành | JSON/YAML, NFC, metadata, giấy phép và các kiểm tra bắt buộc đều đạt. |
2026-10-07 · Đánh giá đầy đủ · 9.24/10
Người/công cụ đánh giá: Claude Opus 5.5 (Claude Code).
Khớp nội dung và nguồn đang hiển thị.
Lượt review đối kháng của AI (không phải chứng nhận của chuyên gia Pāli độc lập). Đã đọc đủ 104 segment: Pāli + Sujato + bản HT. Thích Minh Châu (budsas trung69). Sửa: lời chê `Kiṁ panimassāyasmato āraññikassa ekassāraññe serivihārena…` (16 segment) [accuracy]: chủ đề câu hỏi là VIỆC sống một mình tự tại nơi rừng (cách công cụ), bản cũ ‘Vị tỳ-kheo… có ích gì’ biến thành chê con người → ‘Vị Tôn giả sống ở rừng này một mình tự tại nơi rừng thì được ích gì, khi…’. 6.3/7.3 [accuracy]: mẫu `nūna… bahulīkatā` = chắc hẳn đã quen…; bỏ ‘với các gia đình’ không có trong root ở 6.3. 3.1–3.5 [accuracy]: `sappatissa` = cung kính (bản cũ ‘thân thiện’). 1.2 [accuracy/terminology]: ‘vườn Bambu’ → Trúc Lâm, khu nuôi sóc (chuẩn corpus MN24). 9.2/9.3 [terminology]: `pāpamitta` = bạn xấu (glossary). 18.3 [alignment]: khôi phục cụm lặp đầy đủ của root. Comment 3.1 [ambiguity]: ‘mười sáu phẩm chất’ → mười tám, mô tả lại cấu trúc segment; comment 2.1 bỏ từ không có nghĩa ‘tè tạc’, ghi biến thể tên Goliyāni/Gulissāni; comment 3.3 và 17.1 cập nhật (Thắng Pháp ở đây không chỉ Tạng Vi Diệu Pháp). Còn lại: `uddhata capala` = ‘xao động, dao động’ hai từ gần nghĩa, chưa phân biệt rõ `capala` (khinh suất/lăng xăng); `abhidhamma/abhivinaya` = Thắng Pháp/Thắng Luật có thể khiến người đọc hiểu là bộ Abhidhamma (đã ghi comment).
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | 9.3 |
| Đúng nghĩa Pāli | 9.2 |
| Ngữ pháp & logic | 9.2 |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | 9.5 |
| Thuật ngữ | 9.1 |
| Đối chiếu nguồn | 9.3 |
| Tiếng Việt sáng rõ | 9 |
| Hán–Việt & súc tích | 9.1 |
| Bất định & trung thực | 9.2 |
| Kỹ thuật & phát hành | 9.5 |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: 4aac0047-4329-4e86-99f0-7bbdb2a86f50 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: a4377f1e21c601399496331d29b78b51889bfa2f2ae85f1d537dab1be3e86c3a
2026-10-06 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng
Người/công cụ đánh giá: Repository segment validator.
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Kiểm tra tự động 104 segment với Pāli trong cache: đủ ID, giá trị, NFC và hệ chữ Latin. Chưa đọc đối chiếu nghĩa, ngữ pháp hoặc văn phong; chưa chấm lại 10 tiêu chí. Đây không phải chứng nhận hash upstream hoặc giấy phép, không xác nhận trạng thái xuất bản.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | Chưa đánh giá |
| Đúng nghĩa Pāli | Chưa đánh giá |
| Ngữ pháp & logic | Chưa đánh giá |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | 10 |
| Thuật ngữ | Chưa đánh giá |
| Đối chiếu nguồn | Chưa đánh giá |
| Tiếng Việt sáng rõ | Chưa đánh giá |
| Hán–Việt & súc tích | Chưa đánh giá |
| Bất định & trung thực | Chưa đánh giá |
| Kỹ thuật & phát hành | Chưa đánh giá |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: e707dbae-cf7d-41fa-8a2e-e47b60b06bce · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: d64edcd26ed9843c1bbb6f1dd516baa29d90216798b3e6c7f7122f133a6deff9
2026-10-05 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng
Người/công cụ đánh giá: Repository segment validator.
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Kiểm tra tự động 104 segment với Pāli trong cache: đủ ID, giá trị, NFC và hệ chữ Latin. Chưa đọc đối chiếu nghĩa, ngữ pháp hoặc văn phong; chưa chấm lại 10 tiêu chí. Đây không phải chứng nhận hash upstream hoặc giấy phép, không xác nhận trạng thái xuất bản.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | Chưa đánh giá |
| Đúng nghĩa Pāli | Chưa đánh giá |
| Ngữ pháp & logic | Chưa đánh giá |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | 10 |
| Thuật ngữ | Chưa đánh giá |
| Đối chiếu nguồn | Chưa đánh giá |
| Tiếng Việt sáng rõ | Chưa đánh giá |
| Hán–Việt & súc tích | Chưa đánh giá |
| Bất định & trung thực | Chưa đánh giá |
| Kỹ thuật & phát hành | Chưa đánh giá |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: 9dea6ffd-e5c1-4312-aaf9-7fe2c79d9ff3 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: d64edcd26ed9843c1bbb6f1dd516baa29d90216798b3e6c7f7122f133a6deff9
2026-09-11 · Scorecard lịch sử · 9.60/10
Người/công cụ đánh giá: GLM-5.3 Flash (ZCode).
Scorecard trong metadata cũ; chưa lưu dấu vân tay nội dung hoặc ghi chú của lần chấm. Không coi đây là một lượt chấm lại.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | 9.8 |
| Đúng nghĩa Pāli | 9.5 |
| Ngữ pháp & logic | 9.5 |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | 10 |
| Thuật ngữ | 9.4 |
| Đối chiếu nguồn | 9.5 |
| Tiếng Việt sáng rõ | 9.5 |
| Hán–Việt & súc tích | 9.4 |
| Bất định & trung thực | 9.4 |
| Kỹ thuật & phát hành | 10 |
Lỗi chặn: không ghi nhận.