← Kinh Trung Bộ
Những thân cây sāla mảnh dẻ đứng thưa trên nền lá khô màu nâu đỏ.

Rừng sāla mùa đông ở Gazipur, BangladeshẢnh: A junaid alam khan · CC BY-SA 4.0 ↗

Kinh Trung Bộ · MN54 · Majjhima Nikāya

Kinh Potaliya

Potaliyasutta

Pāli đọc tại bilara commit 11c9d708978c · 4 bản: Pāli, English, Việt hiện hành, Việt 2026

Tóm tắt & diễn giải

Kinh Potaliya được Đức Phật thuyết trong rừng gần thị trấn Āpaṇa, xứ Aṅguttarāpa. Gia chủ Potaliya, đã giao hết tài sản cho các con, sống với thức ăn, y phục cần thiết, nổi giận khi bị gọi là gia chủ ba lần, cho điều đó không hợp với mình. Đức Phật đáp: điều ông gọi là dứt bỏ các việc thế tục là một chuyện, còn sự dứt bỏ trong giới luật bậc Thánh là chuyện khác; Potaliya xin nghe.

Đọc tiếp phần tóm tắt (4 đoạn)

Tám pháp ấy là nương vào không sát sinh để từ bỏ sát sinh, vào chỉ lấy vật được cho để từ bỏ lấy của không cho, vào lời chân thật để từ bỏ nói dối, và vào không chia rẽ, không tham lam, không chê bai, không giận dữ, không kiêu mạn. Với từng pháp, vị Thánh đệ tử suy xét: pháp ấy là kiết sử, chướng ngại; nếu phạm phải, chính mình sẽ tự trách, người có trí sẽ chê trách, mạng chung có thể sinh vào cảnh giới xấu; những lậu hoặc do nó sinh ra sẽ không có nơi người đã từ bỏ.

Đức Phật cho biết đó vẫn chưa phải dứt bỏ hoàn toàn, rồi nêu bảy ví về nguy hại của dục: con chó đói gặm xương róc sạch thịt; con kền kền quắp miếng thịt bị bầy đuổi; bó đuốc cỏ cháy ngược gió; hố than hồng sâu hơn người; giấc mơ thấy cảnh đẹp, tỉnh dậy mất sạch; của vay mượn bị lấy lại; và người leo cây hái quả khi cây bị chặt. Sau mỗi ví, kinh lặp lại: các dục đem lại nhiều khổ đau, phiền toái, nguy hại còn lớn hơn nữa; vị Thánh đệ tử tránh xả dựa trên đa dạng, phát triển xả dựa trên nhất thể, nơi mọi chấp thủ vào thế gian chấm dứt.

Nương vào sự thanh tịnh tối thượng của niệm và xả ấy, vị Thánh đệ tử nhớ lại nhiều đời quá khứ; bằng thiên nhãn thấy các chúng sinh đi theo nghiệp; do lậu hoặc đã tận, tự mình chứng ngộ, an trú trong tâm giải thoát, tuệ giải thoát. Đến mức ấy mới là dứt bỏ hoàn toàn các việc thế tục theo giới luật của bậc Thánh, về mọi phương diện.

Hỏi ông có thấy nơi mình sự dứt bỏ tương đương, Potaliya nhận còn cách rất xa, nhận ra trước đây đã nhầm du sĩ ngoại đạo là ngựa thuần chủng trong khi tỳ-kheo mới thật sự là ngựa thuần chủng. Ông nói Đức Phật đã sinh khởi lòng quý mến, tin tưởng, kính trọng, và xin quy y Phật, Pháp, Tăng trọn đời. Bài kinh phân biệt rành rẽ việc từ bỏ hình thức ngoài đời với sự dứt bỏ thật sự theo giới luật Thánh.

Phần tóm tắt do dự án biên soạn để hỗ trợ đọc, không phải kinh văn. Bản Pāli và các bản dịch hiển thị bên dưới mới là nội dung có thẩm quyền.

Diễn giải hiện đại

Ba cách tìm hiểu cùng một bài kinh, với ngôn ngữ và ví dụ phù hợp từng nhóm độc giả. Bạn có thể chọn bất kỳ bản nào.

Phần diễn giải do dự án biên soạn để hỗ trợ tìm hiểu; đây không phải nguyên văn lời Phật. Các ví dụ đời sống và gợi ý thực hành là lời của người biên soạn.

Diễn giải dành cho trẻ emĐã duyệt

Diễn giải dành cho trẻ em

Liên kết mục này

Tìm hiểu bài kinh

Một cuộc gặp trong rừng

Người truyền Kinh Potaliya, MN54 trong Trung Bộ, kể lại điều đã nghe: Đức Phật ở thị trấn Āpaṇa, thuộc vùng Aṅguttarāpa. Sáng hôm ấy, Ngài mặc y, mang bát và y vào thị trấn khất thực, tức đi nhận thức ăn được cho.

Ăn xong và trở về từ khất thực, Phật vào rừng nghỉ ban ngày. Ngài đi sâu vào rừng rồi ngồi dưới một gốc cây.

Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Ba lời mời, một sự bực mình

Potaliya đi dạo với quần áo đầy đủ, áo choàng, lọng và dép. Đi sâu vào rừng, ông gặp Phật, chào hỏi thân thiện rồi đứng một bên. Phật bảo có chỗ ngồi, nếu gia chủ muốn thì hãy ngồi. Gia chủ là cách gọi người sống đời tại gia.

Nghe cách gọi ấy, Potaliya giận và không vui, nhưng im lặng. Phật mời lần thứ hai; ông lại giận, không vui và im lặng. Đến lần thứ ba, ông mới phản đối: gọi ông là gia chủ không phù hợp.

Phật chỉ ra rằng dáng vẻ, những đặc điểm và các dấu hiệu của ông đều giống một gia chủ. Câu chuyện từ một lời mời ngồi đã chuyển thành câu hỏi về cách sống.

Đối chiếu với kinh văn (10 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Potaliya đã bỏ những gì?

Potaliya nói mình đã bỏ hết công việc và các giao dịch. Tất cả tiền của, lúa gạo, bạc và vàng đã giao cho con cái thừa kế. Ông không còn khuyên bảo hay trách răn về những việc ấy, chỉ sống nhờ thức ăn và y phục.

Phật nói sự “dứt bỏ việc thế tục” mà ông vừa kể khác với sự dứt bỏ trong sự tu học của bậc Thánh, những người đã thấy con đường giải thoát. Potaliya xin Phật giải thích. Ngài bảo ông lắng nghe, chú ý kỹ; ông thưa vâng.

Đối chiếu với kinh văn (9 đoạn)

Ví dụ trong đời sống hôm nay

Ví dụ hiện đại: đã cất trò chơi mà tâm còn vướng

Tình huống minh họa do người biên soạn đặt ra.

Em đã cất bộ cờ nhưng vẫn nghĩ mãi đến lần mình thua, muốn nói một câu làm bạn buồn. Việc chơi đã dừng, còn sự bực tức cần được nhận ra và chuyển đổi. Ví dụ nhỏ này giúp ta hiểu vì sao Phật nhìn cả những điều đang buộc chặt bên trong tâm.

Đối chiếu với kinh văn (5 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Tám cách bắt đầu tháo gỡ

Phật nêu tám điều: dựa vào không giết hại để bỏ giết hại; chỉ lấy thứ được cho để bỏ lấy thứ không được cho; sống chân thật để bỏ nói dối; không nói chia rẽ để bỏ lời làm người ta xa nhau.

Bốn điều tiếp là: không tham thèm để bỏ tham thèm; không chê bai xúc phạm để bỏ chê bai xúc phạm; không giận dữ để bỏ giận dữ; không kiêu mạn để bỏ kiêu mạn, sự tự cao coi mình hơn người.

Phật mới nêu vắn tắt. Potaliya xin Ngài thương giải thích từng điều. Phật lại dặn lắng nghe, chú ý kỹ; ông thưa vâng.

Đối chiếu với kinh văn (16 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Vì sao phải bỏ giết hại?

Người đệ tử đang tu học suy xét: mình đang tập bỏ và cắt những điều trói buộc có thể khiến mình giết hại. Kinh gọi những dây trói trong tâm ấy là kiết sử.

Nếu giết hại, người ấy sẽ tự trách mình; người có trí, sau khi xem xét, cũng sẽ chê trách; sau khi chết, người ấy có thể phải tái sinh vào cảnh giới xấu vì hành động đó. Chính việc giết hại vừa là dây trói vừa là điều ngăn trở tâm, được gọi là triền cái.

Khi tránh giết hại, những lậu hoặc — các điều làm tâm ô nhiễm, bức bách và nóng bức — có thể sinh do việc giết hại ấy sẽ không xuất hiện. Vì vậy, người tu nương vào không giết hại để bỏ giết hại.

Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Cùng nhìn kỹ từng điều còn lại

Phật giải thích riêng từng điều trong bảy điều còn lại với đầy đủ cách xét ấy. Với lấy không được cho, nói dối, nói chia rẽ, tham thèm, xúc phạm, giận dữ và kiêu mạn, người tu đều đang tập cắt những trói buộc có thể dẫn mình đến điều đó.

Làm điều nào trong bảy điều ấy cũng khiến mình tự trách, khiến người trí sau khi xem xét chê trách, và có thể dẫn đến tái sinh trong cảnh giới xấu. Mỗi điều vừa trói buộc vừa ngăn trở tâm. Khi từ bỏ nó, những lậu hoặc gây bức bách, nóng bức do chính điều đó không còn sinh ra.

Bởi vậy, người tu thực hành điều lành tương ứng để bỏ từng điều xấu. Lời dạy đang nói đến những ô nhiễm do mỗi việc ấy gây ra; con đường còn tiếp tục đi sâu hơn.

Đối chiếu với kinh văn (56 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Còn một chặng sâu hơn

Sau khi giải đủ tám điều, Phật nói: đến đây vẫn chưa phải là dứt bỏ việc thế tục hoàn toàn, về mọi mặt. Potaliya lại xin được biết cách dứt bỏ trọn vẹn. Ngài bảo ông nghe và chú ý kỹ; ông vâng lời.

Phật dùng bảy hình ảnh để nói về dục, những thú vui mà giác quan tìm kiếm và lòng ham muốn nắm giữ chúng. Các chuyện dưới đây là những hình ảnh trong bài kinh.

Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

1. Bộ xương làm con chó thêm mệt

Một con chó đói và kiệt sức đến lò mổ bò. Người đồ tể thạo nghề hoặc người học việc ném cho nó bộ xương đã róc sạch thịt, chỉ còn dính máu.

Phật hỏi gặm bộ xương ấy có làm con chó hết đói, hết kiệt sức không. Potaliya thưa không: chẳng còn thịt để ăn, chỉ có máu; con chó chỉ thêm mệt nhọc và khốn đốn.

Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

2. Miếng thịt kéo theo cuộc đuổi bắt

Một con kền kền, quạ hoặc diều hâu quắp miếng thịt bay lên. Những con chim thuộc ba loài ấy đuổi theo, mổ và cào xé con chim đang mang thịt.

Nếu không nhanh chóng thả miếng thịt, nó có thể chết hoặc chịu đau đớn gần như chết. Potaliya đồng ý khi Phật hỏi về nguy hiểm này.

Đối chiếu với kinh văn (5 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

3. Bó đuốc cỏ cháy ngược gió

Một người cầm bó đuốc cỏ đang cháy rực mà đi ngược chiều gió. Nếu không mau buông, lửa sẽ cháy vào bàn tay, cánh tay hoặc các phần lớn nhỏ khác của thân. Người ấy có thể chết hoặc đau đớn gần như chết. Potaliya xác nhận lời Phật nêu.

Đối chiếu với kinh văn (4 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

4. Người bị kéo đến hố than

Có hố sâu hơn chiều cao một người, đầy than hồng, không có ngọn lửa hay khói. Một người muốn sống, không muốn chết, thích an vui và không muốn đau khổ, bị hai người khỏe nắm hai tay kéo về phía hố.

Người ấy vùng vẫy bên này bên kia. Potaliya xác nhận người ấy sẽ làm vậy, bởi biết rằng rơi xuống hố có thể chết hoặc đau đớn gần như chết.

Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

5. Những hồ sen trong giấc mơ

Trong mơ, một người nhìn thấy những khu vườn, rừng cây, đồng đất và hồ sen thật đẹp. Khi tỉnh dậy, người ấy không còn thấy một cảnh nào trong những cảnh đó.

Đối chiếu với kinh văn (2 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

6. Đi qua chợ bằng đồ đi mượn

Một người mượn xe sang và hoa tai bằng ngọc, có những món của cải được đưa đi trước và vây quanh mình, rồi vào chợ. Mọi người nhìn và nghĩ: người này giàu thật, hưởng của cải thật nhiều!

Nhưng các chủ nhân gặp ở đâu thì lấy lại đồ của mình ở đó. Phật hỏi việc này có đủ làm người đi mượn buồn và xáo động không. Potaliya thưa có, vì các chủ đang lấy lại những món vốn thuộc về họ.

Đối chiếu với kinh văn (9 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

7. Người trên cây và người dưới gốc

Gần một làng hay thị trấn có khu rừng rậm. Một cây đầy quả chín, nhưng dưới đất chẳng có quả rụng nào. Người đi tìm quả vào sâu, thấy cây và nghĩ: mình biết trèo, sẽ lên ăn cho thỏa rồi lấy đầy vạt áo. Người ấy trèo lên và làm đúng như vậy.

Một người khác cũng đi tìm quả, mang theo chiếc rìu sắc. Vào sâu thấy cây đầy quả mà không có quả rụng, người này nghĩ: mình không biết trèo, vậy sẽ chặt tận gốc để ăn cho thỏa và lấy đầy vạt áo. Rồi người ấy thật sự chặt gốc cây.

Nếu người trên cây không mau xuống, lúc cây đổ người ấy có thể gãy tay, gãy chân hoặc bị thương những phần khác, rồi chết hoặc đau đớn gần như chết. Potaliya xác nhận điều đó.

Đối chiếu với kinh văn (19 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Lời dạy trở lại sau cả bảy hình ảnh

Sau mỗi hình ảnh — bộ xương, miếng thịt, đuốc cỏ, hố than, giấc mộng, đồ mượn và quả trên cây — người đệ tử đều suy xét: Phật đã chỉ rõ dục đem lại nhiều khổ, nhiều phiền toái, và nguy hại còn lớn hơn nữa.

Thấy đúng như thật bằng trí tuệ chân chánh, người ấy tránh loại xả dựa trên sự đa dạng, và chỉ phát triển loại xả dựa trên sự nhất thể. Xả là tâm quân bình; đa dạng nghĩa là nhiều thứ khác nhau, nhất thể nói đến sự thống nhất. Đây là sự rèn luyện sâu của tâm mà bài kinh đang mô tả.

Ở loại xả thứ hai ấy, mọi sự nắm chặt những hấp dẫn của thế gian chấm dứt hoàn toàn, không còn sót lại. Cả bảy hình ảnh đều dẫn đến bước tu này.

Đối chiếu với kinh văn (21 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Nhớ rõ nhiều đời sống

Nương vào chính sự thanh tịnh cao nhất của xả và niệm — tâm quân bình cùng sự nhớ biết không quên — người tu nhớ lại các đời trước: một, hai, ba, bốn, năm, mười, hai mươi, ba mươi, bốn mươi, năm mươi, một trăm, một nghìn, một trăm nghìn đời.

Người ấy nhớ những thời kỳ thế giới tan rã, hình thành, cả tan rã và hình thành. Những đời sống được nhớ với nét riêng và chi tiết: tên, dòng họ, hình dáng, thức ăn, vui khổ, tuổi thọ; qua đời ở đó, sinh sang nơi kia, rồi đến đời này.

Đối chiếu với kinh văn (2 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Thấy hành động liên hệ với đời sau

Cũng nương chính xả và niệm thanh tịnh ấy, người tu có thiên nhãn: khả năng thấy thanh tịnh vượt mắt người thường. Người ấy thấy chúng sinh chết rồi tái sinh, thấp hay cao, đẹp hay xấu, vào cảnh giới lành hay dữ tùy theo nghiệp, tức những hành động đã làm.

Bài kinh nói đến người làm điều xấu bằng thân, lời nói và ý nghĩ, khinh chê bậc Thánh, giữ quan niệm sai và hành động theo quan niệm ấy: sau khi chết sinh vào cõi dữ, địa ngục. Người có hành động lành bằng thân, lời, ý, không khinh chê bậc Thánh, có cách thấy đúng và sống theo đó thì sinh vào cõi lành, cõi trời.

Đối chiếu với kinh văn (1 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Dứt những điều làm tâm ô nhiễm

Nương chính nền xả và niệm thanh tịnh ấy, người tu làm các lậu hoặc chấm dứt. Ngay trong đời hiện tại, người ấy tự trực tiếp biết và chứng tâm giải thoát không còn lậu hoặc cùng tuệ giải thoát, rồi sống trong sự giải thoát ấy.

Đến đây, Phật mới gọi là dứt bỏ việc thế tục hoàn toàn, về mọi mặt, trong sự tu học của bậc Thánh. Ngài hỏi Potaliya có thấy mình đạt một sự dứt bỏ tương đương như vậy không. Ông thưa mình đâu thể sánh được, mình còn rất xa.

Đối chiếu với kinh văn (6 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Potaliya nhận ra cách đánh giá cũ

Ông dùng hình ảnh ngựa quý thuần chủng để nói về người tu đáng kính. Trước kia, ông cho rằng những du sĩ theo tôn giáo khác là ngựa quý dù họ không phải; ông đã cúng thức ăn và dành vị trí như dành cho ngựa quý.

Ngược lại, các tỳ-kheo, những người xuất gia, thật sự là ngựa quý trong lời ví của ông, nhưng ông tưởng các vị không phải. Ông cúng thức ăn và xếp vị trí theo cách đánh giá thấp ấy. Hình ảnh ngựa nói về giá trị người tu, còn việc cúng là cho con người.

Đối chiếu với kinh văn (2 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Từ nay hiểu và đối đãi cho đúng

Potaliya nói từ nay ông sẽ biết những du sĩ kia không phải ngựa quý, và cúng thức ăn, dành vị trí tương ứng. Với các tỳ-kheo thật sự là ngựa quý, ông sẽ biết đúng như vậy, cúng thức ăn và dành vị trí xứng hợp.

Ông đang tự nhận mình đã xét sai và muốn sửa lại. Ông nói Phật đã làm sinh nơi mình lòng quý mến, tin tưởng và kính trọng các sa-môn, những người sống đời tu.

Đối chiếu với kinh văn (3 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Lời cảm ơn và sự nương tựa

Potaliya thốt lên hai lần rằng thật tuyệt vời. Ông ví lời Phật như dựng lại vật bị lật, mở điều đang bị che, chỉ đường cho người lạc, và thắp đèn dầu trong tối để người có mắt thấy các vật. Pháp đã được làm sáng tỏ bằng nhiều cách.

Ông xin quy y, nghĩa là nương tựa, Đức Phật, Giáo Pháp và Tăng chúng tỳ-kheo. Ông xin được ghi nhận là một nam cư sĩ đã quy y từ hôm nay đến trọn đời. Kinh Potaliya kết thúc, là bài thứ tư trong phẩm.

Đối chiếu với kinh văn (5 đoạn)

Gợi ý suy xét và thực hành

Gợi ý thực hành: bỏ một lời gây đau

Gợi ý vận dụng của người biên soạn.

Khi sắp chê bai một bạn vì đang giận, em có thể dừng lại, nhận rõ sự bực mình, rồi nói điều cần nói bằng lời tôn trọng. Sau đó, nhớ xem việc giữ lời đã giúp mình và bạn thế nào. Đây là một bước tập nhỏ được gợi từ bài kinh.

Đối chiếu với kinh văn (16 đoạn)

Điểm đánh giá bản diễn giải: 9.60/10.

Người/công cụ kiểm tra: Codex · OpenAI.

Ngày đánh giá: .

Đánh giá này dành riêng cho phần diễn giải; không thay thế đánh giá bản dịch kinh.

Diễn giải dành cho người trưởng thànhĐã duyệt

Diễn giải dành cho người trưởng thành

Liên kết mục này

Tìm hiểu bài kinh

Khi một danh xưng chạm vào điều ta nghĩ về mình

Kinh Potaliya, MN54 của Trung Bộ, mở bằng lời người truyền kinh đã nghe. Đức Phật ở Āpaṇa, một thị trấn thuộc Aṅguttarāpa. Buổi sáng Ngài mặc y, mang bát và y vào khất thực. Sau bữa ăn, trở về từ khất thực, Ngài đến rừng nghỉ ban ngày, đi sâu vào và ngồi dưới gốc cây.

Potaliya đi dạo, mặc đầy đủ y phục và áo choàng, mang lọng, đi dép. Ông vào sâu trong rừng, gặp Phật, trao lời chào hỏi thân thiện rồi đứng một bên. Phật gọi ông là gia chủ và mời ngồi nếu muốn. Hai lần đầu, ông giận và không vui nhưng giữ im lặng. Đến lời mời thứ ba, ông phản đối: cách gọi gia chủ không thích hợp.

Phật nhận xét rằng dáng vẻ, đặc điểm và những dấu hiệu của ông đều như một gia chủ, người sống đời tại gia. Potaliya bèn trình bày điều khiến ông cho rằng mình đã vượt khỏi danh xưng ấy.

Đối chiếu với kinh văn (17 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Đã giao tài sản và thôi điều hành

Ông nói đã cắt hết công việc và giao dịch. Tiền của, lúa gạo, bạc, vàng đều giao cho con cái thừa kế. Ông không còn khuyên bảo hay trách răn về những việc ấy; đời sống chỉ còn nhận thức ăn và y phục.

Đức Phật nói “dứt bỏ việc thế tục” theo cách ông kể khác với sự dứt bỏ trong giới luật của bậc Thánh, nghĩa là sự rèn luyện đưa đến giải thoát. Potaliya xin được nghe cách hiểu ấy. Ngài dặn lắng nghe, chú tâm kỹ, và ông đáp vâng.

Đối chiếu với kinh văn (9 đoạn)

Ví dụ trong đời sống hôm nay

Ví dụ hiện đại: ngừng xem bảng thành tích

Tình huống minh họa do người biên soạn đặt ra.

Một người tắt ứng dụng thường dùng để so sánh thành tích nghề nghiệp, nhưng vẫn nghĩ mãi xem mình hơn kém ai, vẫn muốn hạ thấp đồng nghiệp. Thay đổi công cụ đã tạo khoảng trống; việc thấy và tháo gỡ thói quen trong tâm còn cần được làm. Ví dụ này gợi cửa vào câu hỏi mà Potaliya được mời xét lại.

Đối chiếu với kinh văn (5 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Tám điều lành làm nền để từ bỏ

Phật nêu tám cặp thực hành: không sát sinh để từ bỏ sát sinh; chỉ lấy vật được cho để từ bỏ lấy không được cho; chân thật để từ bỏ nói dối; không chia rẽ để từ bỏ lời chia rẽ.

Tiếp đó là không tham thèm để bỏ tham thèm; không chê bai xúc phạm để bỏ chê bai xúc phạm; không giận dữ để bỏ giận dữ; không kiêu mạn để bỏ kiêu mạn. Mỗi điều lành là chỗ nương cụ thể cho việc buông bỏ hành vi tương ứng.

Đó mới là lời nêu tóm lược. Potaliya xin Phật thương phân tích. Ngài dặn ông nghe và chú ý kỹ; ông nhận lời.

Đối chiếu với kinh văn (16 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Nhìn từ động cơ, hậu quả và sự trói buộc

Phật triển khai đầy đủ cùng một cách suy xét cho từng điều trong cả tám điều. Lấy sát sinh làm trường hợp đầu: người Thánh đệ tử biết mình đang thực hành để từ bỏ, cắt đứt các kiết sử, những trói buộc có thể khiến mình giết hại. Nếu vẫn giết, người ấy sẽ tự trách; người trí sau khi xem xét cũng chê trách; sau khi thân hoại mạng chung, có thể phải tái sinh vào cảnh giới xấu vì việc ấy.

Chính hành vi đó là kiết sử và cũng là triền cái, điều ngăn che tâm. Khi từ bỏ sát sinh, các lậu hoặc gây bức bách, nóng bức có thể sinh do sát sinh không còn xuất hiện. Lậu hoặc ở đây là những ô nhiễm trong tâm; phạm vi đang xét là những ô nhiễm do hành vi ấy gây ra. Vì vậy phải nương không sát sinh để bỏ sát sinh.

Với lấy không được cho, nói dối, chia rẽ, tham thèm, xúc phạm, giận dữ và kiêu mạn, Phật lần lượt giữ nguyên toàn bộ lý do ấy. Người tu đang cắt các trói buộc dẫn đến mỗi hành vi; nếu làm sẽ tự trách, bị người trí sau xét chê trách, có thể sinh cõi xấu. Mỗi hành vi tự nó trói buộc và ngăn che; khi bỏ nó, những lậu hoặc gây bức bách, nóng bức do nó không sinh. Bởi vậy, trong từng cặp, người ấy nương điều lành để từ bỏ điều xấu.

Đối chiếu với kinh văn (64 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Sự từ bỏ còn phải đi đến tận cùng

Sau phần giải thích, Phật xác nhận tám điều vừa nêu là cách dứt việc thế tục, nhưng ở mức ấy vẫn chưa hoàn toàn về mọi phương diện. Potaliya xin Ngài chỉ ra sự dứt bỏ hoàn toàn. Phật lại dặn nghe, chú tâm; ông đáp vâng.

Phần tiếp theo dùng bảy phép ví về dục, những thú vui giác quan và sự ham muốn chúng. Mỗi phép ví soi một cảnh nắm giữ cùng nguy hiểm đi kèm.

Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Bộ xương: bỏ sức mà không hết đói

Con chó đói lả đến lò mổ bò. Một đồ tể thạo nghề hoặc người học việc ném cho nó bộ xương đã róc sạch thịt, chỉ còn dính máu. Phật hỏi gặm xương ấy có giúp nó hết đói và kiệt sức không.

Potaliya đáp không: không còn thịt, chỉ có máu, nên con chó chỉ thêm mệt nhọc và khốn đốn.

Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Miếng thịt kéo theo cuộc truy đuổi

Một con kền kền, quạ hoặc diều hâu quắp thịt bay đi. Những con chim thuộc ba loài ấy đuổi theo, mổ và cào xé nó. Nếu không mau thả thịt, nó có thể chết hay chịu đau đớn gần như chết. Khi Phật hỏi, Potaliya xác nhận nguy hiểm này.

Đối chiếu với kinh văn (5 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Đuốc cỏ: lửa quay về người cầm

Một người cầm đuốc cỏ cháy rực đi ngược gió. Nếu không mau buông, lửa sẽ cháy vào bàn tay, cánh tay hoặc phần lớn nhỏ khác của thân, khiến người ấy chết hoặc đau đớn gần như chết. Potaliya thừa nhận kết quả đó.

Đối chiếu với kinh văn (4 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Hố than: thấy rõ nên muốn thoát

Hố sâu hơn chiều cao một người, chứa đầy than hồng, không có lửa ngọn, không có khói. Người muốn sống, không muốn chết, mong hạnh phúc và ghét khổ đau bị hai người lực lưỡng nắm hai tay kéo đến hố.

Phật hỏi người ấy có vùng vẫy qua lại không. Potaliya đáp có, vì người ấy biết rơi vào đó sẽ chết hay chịu khổ gần như chết.

Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Giấc mộng: cảnh đẹp không còn khi thức

Một người mơ thấy những khu vườn, rừng cây, đồng đất và hồ sen đẹp. Tỉnh dậy, người ấy không còn thấy bất cứ cảnh nào trong những cảnh đó.

Đối chiếu với kinh văn (2 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Đồ mượn: tiếng giàu có tùy thuộc chủ nhân

Một người mượn xe sang và hoa tai bằng ngọc, có của cải đưa đi trước và vây quanh mình, rồi đến chợ. Người nhìn thấy tưởng ông ta giàu và hưởng thụ của cải rất nhiều. Nhưng những người chủ gặp ở đâu sẽ lấy lại đồ của họ ở đó.

Phật hỏi điều ấy có đủ làm tâm người đi mượn xáo động, buồn bực không. Potaliya đáp có, bởi chủ nhân đang lấy lại chính những món thuộc về mình.

Đối chiếu với kinh văn (9 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Quả chín: hai người và một gốc cây

Gần làng hay thị trấn có rừng rậm. Trong đó, một cây đầy quả chín nhưng không có quả rụng dưới đất. Người tìm quả đi sâu vào, thấy cây và nghĩ mình biết trèo, có thể lên ăn thỏa thích rồi lấy đầy vạt áo. Người ấy thực sự trèo lên, ăn và lấy như đã định.

Một người tìm quả khác mang rìu sắc đến. Vào sâu thấy cây cũng đầy quả, cũng không quả rụng, người ấy nghĩ mình không biết trèo, sẽ chặt tận gốc rồi ăn cho thỏa và lấy đầy vạt áo. Thế là người ấy chặt gốc cây.

Người ở trên, nếu không nhanh chóng xuống, có thể theo cây đổ mà gãy tay, gãy chân hoặc các phần thân khác, rồi chết hay đau đớn gần như chết. Potaliya xác nhận lời Phật hỏi.

Đối chiếu với kinh văn (19 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Cả bảy phép ví cùng dẫn vào một sự tu tập

Sau từng phép ví, Thánh đệ tử đều quán xét: Phật đã ví dục như bộ xương, thịt, đuốc cỏ, hố than, mộng, của mượn, quả trên cây; dục đem nhiều khổ, nhiều phiền toái, và nguy hại còn lớn hơn nữa.

Thấy sự việc đúng như thật bằng chánh tuệ, vị ấy tránh loại xả dựa trên sự đa dạng, chỉ phát triển loại xả dựa trên sự nhất thể. Xả là sự quân bình của tâm; hai cách nói chỉ sự quân bình dựa vào nhiều thứ khác nhau và sự quân bình dựa vào sự thống nhất.

Ở loại xả được phát triển ấy, mọi chấp thủ vào hấp dẫn thế gian chấm dứt hoàn toàn, không còn dư sót. Đây là bước tu được nhắc lại sau cả bảy phép ví, đưa việc thấy nguy hiểm đến sự buông chấp tận gốc.

Đối chiếu với kinh văn (21 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Trí nhớ về nhiều đời quá khứ

Nương chính sự thanh tịnh tối thượng của xả và niệm, sự nhớ biết không quên, vị ấy nhớ nhiều đời trước: một, hai, ba, bốn, năm, mười, hai mươi, ba mươi, bốn mươi, năm mươi, một trăm, một nghìn, một trăm nghìn đời; những thời kỳ thế giới tan rã, hình thành, cả tan rã và hình thành.

Sự nhớ biết có các nét riêng và chi tiết: tên, dòng họ, hình dáng, thức ăn, vui khổ, tuổi thọ; từ đời ấy qua đời, sinh sang nơi khác, rồi đến đây.

Đối chiếu với kinh văn (2 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Thấy chúng sinh đi theo nghiệp

Cũng với chính xả và niệm thanh tịnh ấy, vị ấy dùng thiên nhãn thanh tịnh vượt mắt người thường, thấy chúng sinh chết và tái sinh: thấp hay cao, đẹp hay xấu, đến cảnh giới lành hay dữ, tùy theo nghiệp.

Những người làm xấu bằng thân, lời nói và ý nghĩ, khinh chê bậc Thánh, theo quan niệm sai và hành động từ quan niệm ấy, sau khi chết sinh vào cõi dữ, địa ngục. Những người làm lành bằng thân, lời, ý, không khinh chê bậc Thánh, giữ cách thấy đúng và hành động theo đó, sinh vào cõi lành, cõi trời.

Đối chiếu với kinh văn (1 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Tâm giải thoát và tuệ giải thoát

Trên cùng chính nền xả và niệm thanh tịnh tối thượng ấy, vị ấy làm lậu hoặc chấm dứt, tự trực tiếp biết và chứng tâm giải thoát vô lậu cùng tuệ giải thoát ngay trong hiện tại, rồi an trú. Đến mức đó mới là dứt bỏ việc thế tục hoàn toàn, về mọi mặt, trong giới luật bậc Thánh.

Phật hỏi Potaliya có thấy nơi mình một sự dứt bỏ tương đương không. Ông thưa mình đâu thể sánh với sự hoàn toàn ấy; mình còn cách rất xa.

Đối chiếu với kinh văn (6 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Xét lại sự kính trọng mình từng dành

Potaliya dùng hình ảnh ngựa quý thuần chủng để nói về phẩm chất người tu. Trước kia, với các du sĩ theo tôn giáo khác vốn không phải ngựa quý, ông lại tưởng là quý, cúng thức ăn và dành vị trí như cho ngựa quý. Với các tỳ-kheo, người xuất gia, vốn thật sự là ngựa quý, ông lại tưởng không phải, cúng thức ăn và dành vị trí theo đánh giá thấp đó.

Từ nay, ông nói sẽ biết các du sĩ kia không phải ngựa quý, cúng thức ăn và đặt vị trí tương ứng; biết các tỳ-kheo thật sự là ngựa quý, cúng thức ăn và đặt vị trí xứng hợp. Đó là lời ông tự sửa cách nhận định và đối đãi; ngựa quý là phép ví cho giá trị tu hành.

Ông nói Đức Phật đã làm khởi nơi mình cả lòng quý mến, sự tin tưởng và niềm kính trọng các sa-môn, những người sống đời tu.

Đối chiếu với kinh văn (5 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Người cư sĩ nhận một hướng sống

Potaliya khen “thật tuyệt vời” hai lần. Ông ví lời giảng như dựng lại vật bị lật, mở điều bị che kín, chỉ đường cho người lạc, thắp đèn dầu trong tối để người có mắt thấy các vật. Phật đã làm Pháp sáng tỏ bằng nhiều cách.

Ông xin quy y Đức Phật, Giáo Pháp và Tăng chúng tỳ-kheo, xin được nhận là nam cư sĩ đã nương tựa từ hôm nay đến trọn đời. Kinh Potaliya kết thúc, là bài thứ tư trong phẩm.

Đối chiếu với kinh văn (5 đoạn)

Gợi ý suy xét và thực hành

Gợi ý thực hành: theo dõi một cặp hành vi

Gợi ý vận dụng của người biên soạn.

Chọn một tình huống trong ngày dễ khiến mình nói sai sự thật hoặc nói làm chia rẽ. Trước khi lên tiếng, nhận ra điều đang thúc đẩy; sau đó chọn lời chân thật, có trách nhiệm. Cuối ngày, xem lại cả hành động lẫn tác động lên tâm. Bài tập này vận dụng một phần bước đầu mà kinh nêu.

Đối chiếu với kinh văn (16 đoạn)

Điểm đánh giá bản diễn giải: 9.65/10.

Người/công cụ kiểm tra: GPT-6 Astra Pro · OpenAI.

Ngày đánh giá: .

Đánh giá này dành riêng cho phần diễn giải; không thay thế đánh giá bản dịch kinh.

Diễn giải dành cho người lớn tuổiĐã duyệt

Diễn giải dành cho người lớn tuổi

Liên kết mục này

Tìm hiểu bài kinh

Một buổi nghỉ dưới gốc cây

Người truyền Kinh Potaliya, MN54 trong Trung Bộ, kể điều đã nghe. Đức Phật đang ở thị trấn Āpaṇa, vùng Aṅguttarāpa. Sáng ấy, Ngài mặc y, mang bát và y vào thị trấn khất thực, nhận thức ăn được cúng.

Ăn xong, trở về từ khất thực, Ngài vào rừng để nghỉ ban ngày. Đi sâu vào, Ngài ngồi dưới một gốc cây.

Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Điều làm Potaliya không vui

Potaliya đi dạo với y phục đầy đủ, áo choàng, lọng và dép. Vào sâu trong rừng, ông gặp Phật, trao lời chào hỏi thân thiện rồi đứng một bên.

Phật mời: có chỗ ngồi, gia chủ có thể ngồi nếu muốn. Hai lần được mời như vậy, ông giận và không vui nhưng im lặng. Đến lần thứ ba, ông mới nói cách gọi gia chủ không phù hợp với mình.

Gia chủ là người sống đời tại gia. Phật chỉ ra rằng dáng vẻ, những đặc điểm và các dấu hiệu của ông đều như một gia chủ.

Đối chiếu với kinh văn (10 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Giao lại việc bên ngoài

Potaliya giải thích rằng ông đã bỏ tất cả công việc và giao dịch. Bao nhiêu tiền của, lúa gạo, bạc và vàng đều đã giao cho con cái thừa kế. Ông không còn khuyên bảo hay trách răn về những việc đó nữa. Ông chỉ sống với thức ăn và y phục.

Phật nói việc dứt bỏ thế tục theo cách ông kể khác với sự dứt bỏ trong giới luật bậc Thánh, con đường rèn luyện để giải thoát. Potaliya xin được nghe. Phật dặn ông lắng nghe, chú tâm kỹ; ông thưa vâng.

Đối chiếu với kinh văn (9 đoạn)

Ví dụ trong đời sống hôm nay

Ví dụ hiện đại: bàn giao một công việc chung

Tình huống minh họa do người biên soạn đặt ra.

Trong một nhóm sinh hoạt cộng đồng, một thành viên đã bàn giao việc sắp xếp lịch họp. Tuy vậy, mỗi khi lịch mới khác ý mình, người ấy vẫn bực và muốn mọi người làm theo cách cũ. Nhìn ra sự vướng ấy mở thêm một việc cần chăm sóc trong tâm. Câu chuyện hiện đại này giúp gần lại với điều Phật mời Potaliya nhận biết.

Đối chiếu với kinh văn (5 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Tám điều để có chỗ bắt đầu

Phật nêu tám điều. Bốn điều đầu: nương không giết hại để bỏ giết hại; chỉ lấy vật được cho để bỏ lấy không được cho; chân thật để bỏ nói dối; không chia rẽ để bỏ lời chia rẽ.

Bốn điều sau: không tham thèm để bỏ tham thèm; không chê bai xúc phạm để bỏ chê bai xúc phạm; không giận dữ để bỏ giận dữ; không kiêu mạn để bỏ kiêu mạn, lòng tự cao.

Đó là phần nêu vắn tắt. Potaliya xin Phật thương giải thích rõ. Ngài bảo nghe và chú ý kỹ; ông thưa vâng.

Đối chiếu với kinh văn (16 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Tự xét về việc giết hại

Người Thánh đệ tử suy xét: mình đang thực hành để bỏ và cắt đứt những kiết sử có thể khiến mình giết hại. Kiết sử là sự trói buộc trong tâm.

Nếu vẫn giết hại, mình sẽ tự trách. Người có trí, sau khi xem xét, cũng sẽ chê trách. Sau khi thân hoại mạng chung, mình có thể phải tái sinh vào cảnh giới xấu vì hành động ấy.

Chính giết hại vừa là trói buộc vừa là triền cái, điều ngăn che tâm. Khi từ bỏ giết hại, những lậu hoặc gây bức bách, nóng bức có thể sinh do việc ấy không xuất hiện. Lậu hoặc là những điều ô nhiễm trong tâm. Vì thế, người tu nương không giết hại để từ bỏ giết hại.

Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Soi từng điều bằng cùng một cách xét

Phật lần lượt giải thích đủ bảy điều còn lại theo cách ấy: lấy không được cho, nói dối, nói chia rẽ, tham thèm, chê bai xúc phạm, giận dữ và kiêu mạn. Với mỗi điều, người tu đang thực hành cắt những trói buộc có thể dẫn đến hành vi đó.

Nếu làm, người ấy sẽ tự trách; người trí sau khi xem xét cũng chê trách; sau khi chết có thể tái sinh vào cõi xấu. Mỗi hành vi ấy vừa trói buộc vừa ngăn che tâm.

Khi từ bỏ một hành vi, những lậu hoặc gây bức bách, nóng bức do chính hành vi đó không còn sinh. Vì vậy, người tu nương điều lành tương ứng để bỏ từng điều xấu. Đó là đầy đủ lý do được dùng cho từng điều trong bảy điều này.

Đối chiếu với kinh văn (56 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Lời dạy tiếp tục đi sâu

Giải xong tám điều, Phật nói sự dứt bỏ việc thế tục ở mức ấy vẫn chưa hoàn toàn về mọi mặt. Potaliya xin được nghe chỗ hoàn toàn. Ngài lại dặn nghe và chú ý kỹ; ông nhận lời.

Phật đưa ra bảy hình ảnh về dục, những thú vui giác quan cùng lòng ham muốn chúng. Ta có thể đọc chậm từng hình ảnh để thấy điều bài kinh đang chỉ ra.

Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Bộ xương đã hết thịt

Con chó đói và kiệt sức đi đến lò mổ bò. Người đồ tể thạo nghề hoặc người học việc ném cho nó bộ xương đã róc sạch thịt, chỉ dính máu.

Phật hỏi gặm bộ xương có giúp nó hết đói và kiệt sức không. Potaliya đáp không, vì chẳng còn thịt, chỉ có máu; con chó chỉ thêm mệt nhọc và khốn đốn.

Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Miếng thịt và đàn chim

Một con kền kền, quạ hoặc diều hâu quắp thịt bay lên. Những con chim thuộc ba loài đó đuổi theo, mổ và cào xé con đang giữ thịt.

Nếu không mau thả, nó có thể chết hoặc chịu khổ gần như chết. Potaliya xác nhận nguy hiểm Phật vừa hỏi.

Đối chiếu với kinh văn (5 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Người cầm đuốc đi ngược gió

Một bó đuốc cỏ cháy rực được cầm đi ngược chiều gió. Nếu người cầm không mau buông, lửa cháy vào bàn tay, cánh tay hoặc những phần lớn nhỏ khác của thân. Người ấy có thể chết hay đau đớn gần như chết. Potaliya đồng ý với điều đó.

Đối chiếu với kinh văn (4 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Vùng vẫy trước hố than

Một hố sâu hơn chiều cao người chứa đầy than hồng, không có ngọn lửa và không có khói. Có người muốn sống, không muốn chết, muốn an vui và ghét đau khổ. Hai người khỏe nắm hai tay người ấy, kéo đến hố.

Người ấy vùng vẫy qua lại. Potaliya xác nhận và giải thích: người ấy biết rơi vào hố thì có thể chết hoặc chịu đau đớn gần như chết.

Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Tỉnh khỏi giấc mộng đẹp

Một người mơ thấy vườn tược, rừng cây, đồng đất, hồ sen đẹp. Lúc tỉnh dậy, không còn nhìn thấy bất cứ cảnh nào trong những cảnh ấy.

Đối chiếu với kinh văn (2 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Của mượn rồi được lấy lại

Một người mượn xe sang và hoa tai ngọc, có các món của cải đưa đi trước và vây quanh mình, rồi đi vào chợ. Người chung quanh tưởng người ấy rất giàu, hưởng được nhiều của cải.

Nhưng chủ các món đồ gặp ở đâu sẽ lấy lại ở đó. Phật hỏi việc ấy có đủ làm người đi mượn buồn và xáo động không. Potaliya thưa có, vì chủ nhân đang lấy lại của chính mình.

Đối chiếu với kinh văn (9 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Hai người tìm quả

Trong rừng rậm gần một làng hay thị trấn có cây đầy quả chín. Không có quả nào rụng xuống. Người tìm quả đi sâu vào thấy cây, nghĩ mình biết trèo, sẽ lên ăn cho thỏa rồi lấy đầy vạt áo. Người ấy trèo lên và thực hiện điều đã nghĩ.

Người khác cũng tìm quả, mang theo rìu sắc. Vào sâu, thấy cây đầy quả mà chẳng có quả rụng, người ấy nghĩ mình không biết trèo; sẽ chặt tận gốc, ăn cho thỏa và lấy đầy vạt áo. Rồi người ấy bắt đầu chặt gốc.

Nếu người ở trên không mau xuống, cây đổ có thể làm gãy tay, gãy chân hoặc các phần khác của thân, dẫn đến chết hay khổ gần như chết. Potaliya xác nhận lời Phật hỏi.

Đối chiếu với kinh văn (19 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Bảy hình ảnh, cùng một hướng buông chấp

Sau từng hình ảnh, Thánh đệ tử đều suy xét: Phật đã ví dục như bộ xương, miếng thịt, đuốc cỏ, hố than, giấc mộng, đồ mượn và quả trên cây. Dục đem nhiều khổ, nhiều phiền toái, và nguy hại còn lớn hơn nữa.

Thấy đúng như thật bằng trí tuệ chân chánh, người ấy tránh loại xả dựa vào sự đa dạng, chỉ phát triển loại xả dựa vào sự nhất thể. Xả là tâm quân bình. Đa dạng nói đến nhiều thứ khác nhau; nhất thể nói đến sự thống nhất.

Nơi loại xả được phát triển ấy, mọi sự chấp giữ những hấp dẫn thế gian đều chấm dứt hoàn toàn, không dư sót. Lời dạy này trở lại sau mỗi phép ví.

Đối chiếu với kinh văn (21 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Nhớ các đời sống trước với nét riêng

Dựa vào chính xả và niệm thanh tịnh tối thượng, người tu nhớ lại nhiều đời trước. Niệm ở đây là sự nhớ biết không quên. Kinh kể một, hai, ba, bốn, năm, mười, hai mươi, ba mươi, bốn mươi, năm mươi, một trăm, một nghìn, một trăm nghìn đời.

Có cả các thời kỳ thế giới tan rã, hình thành, và tan rã rồi hình thành. Người ấy nhớ với nét riêng và chi tiết: tên, dòng họ, hình dáng, thức ăn, những vui khổ, tuổi thọ; qua đời nơi ấy, sinh nơi kia, rồi đến đây.

Đối chiếu với kinh văn (2 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Biết sự tái sinh tùy theo hành động

Với cùng chính xả và niệm thanh tịnh ấy, người tu có thiên nhãn thanh tịnh vượt mắt người thường. Người ấy thấy chúng sinh chết và tái sinh, thấp hay cao, đẹp hay xấu, đi đến cõi lành hay dữ tùy theo nghiệp.

Người làm xấu bằng thân, lời nói, ý nghĩ, khinh chê bậc Thánh, có quan niệm sai và hành động theo đó, sau khi chết sinh vào cõi dữ, địa ngục. Người làm lành bằng thân, lời, ý, không khinh chê bậc Thánh, thấy đúng và sống theo cách thấy ấy, sinh vào cõi lành, cõi trời.

Đối chiếu với kinh văn (1 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Sự dứt bỏ được gọi là hoàn toàn

Cũng trên chính nền xả và niệm thanh tịnh cao nhất ấy, các lậu hoặc chấm dứt. Người tu tự trực tiếp biết và chứng tâm giải thoát không còn lậu hoặc cùng tuệ giải thoát ngay trong hiện tại, rồi an trú.

Đến đây mới gọi là dứt bỏ việc thế tục hoàn toàn, về mọi phương diện, trong giới luật bậc Thánh. Phật hỏi Potaliya có thấy nơi mình một sự dứt bỏ tương đương không.

Ông thành thật thưa rằng mình đâu thể sánh với sự trọn vẹn ấy; mình còn cách rất xa.

Đối chiếu với kinh văn (6 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Thừa nhận điều mình từng xét sai

Potaliya lấy hình ảnh ngựa quý thuần chủng để nói về phẩm chất người tu. Trước đây, với các du sĩ theo tôn giáo khác vốn không phải ngựa quý, ông lại nghĩ là quý, cúng thức ăn và dành chỗ như dành cho ngựa quý.

Ngược lại, các tỳ-kheo, những vị xuất gia, thật sự là ngựa quý trong lời ví ấy, ông lại nghĩ không phải. Ông cúng thức ăn và đặt vị trí theo sự đánh giá thấp đó. Ngựa quý là hình ảnh ví giá trị tu hành, còn những người ông nói tới vẫn là các vị tu sĩ.

Đối chiếu với kinh văn (2 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Đổi cách hiểu, đổi cách đối đãi

Từ nay, Potaliya nói sẽ biết các du sĩ kia không phải ngựa quý, cúng thức ăn và dành chỗ tương ứng. Còn các tỳ-kheo thật là ngựa quý, ông sẽ biết đúng, cúng thức ăn và dành vị trí xứng hợp.

Ông nói Phật đã làm sinh nơi ông lòng quý mến, niềm tin và sự kính trọng sa-môn, những người sống đời tu. Cả ba điều ấy đều có mặt trong lời cảm ơn.

Đối chiếu với kinh văn (3 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Một lời quy y trọn đời

Potaliya khen thật tuyệt vời hai lần. Ông ví lời dạy như dựng lại vật bị lật, mở phần bị che kín, chỉ đường cho người lạc, thắp đèn dầu trong tối để người có mắt thấy vật. Phật đã làm Giáo Pháp sáng rõ bằng nhiều cách.

Ông xin quy y, nương tựa Đức Phật, Giáo Pháp và Tăng chúng tỳ-kheo. Ông xin được nhận là một nam cư sĩ đã quy y từ hôm nay đến trọn đời. Kinh Potaliya kết thúc, là bài thứ tư trong phẩm.

Đối chiếu với kinh văn (5 đoạn)

Gợi ý suy xét và thực hành

Gợi ý thực hành: nhẹ đi một lời trách

Gợi ý vận dụng của người biên soạn.

Trong một chuyện bất đồng, có thể dành một nhịp để nhận rõ lòng bực bội trước khi nói. Giữ điều cần trao đổi, chọn lời không xúc phạm, rồi nhìn lại tâm sau cuộc nói chuyện. Đây là cách thực hành một bước nhỏ trong hướng từ bỏ mà bài kinh đã mở.

Đối chiếu với kinh văn (16 đoạn)

Điểm đánh giá bản diễn giải: 9.64/10.

Người/công cụ kiểm tra: Codex · OpenAI.

Ngày đánh giá: .

Đánh giá này dành riêng cho phần diễn giải; không thay thế đánh giá bản dịch kinh.

Kinh văn Việt 2026

Chờ nghe duyệt

Kinh Potaliya

MN54 · 26 phút

Bản đang biên tập: Việt 2026 · trạng thái published

Majjhima Nikāya 54
Middle Discourses 54
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Trung Bộ Kinh 54
Potaliyasutta
With Potaliya the Householder
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Kinh Potaliya
Evaṁ me sutaṁ—
So I have heard.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Tôi nghe như vầy.
ekaṁ samayaṁ bhagavā aṅguttarāpesu viharati āpaṇaṁ nāma aṅguttarāpānaṁ nigamo.
At one time the Buddha was staying in the land of the Aṅguttarāpans, near the town of theirs named Āpaṇa.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Một thời, Đức Phật ở xứ Aṅguttarāpa, tại thị trấn Āpaṇa của người Aṅguttarāpa.
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya āpaṇaṁ piṇḍāya pāvisi.
Then the Buddha robed up in the morning and, taking his bowl and robe, entered Āpaṇa for alms.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Buổi sáng, Đức Phật đắp y, mang bát và y ngoài, đi vào Āpaṇa khất thực.
Āpaṇe piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto yenaññataro vanasaṇḍo tenupasaṅkami divāvihārāya.
He wandered for alms in Āpaṇa. After the meal, on his return from almsround, he went to a certain forest grove for the day’s meditation.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Sau khi khất thực ở Āpaṇa và dùng bữa xong, Ngài đi đến một khu rừng để nghỉ ban ngày.
Taṁ vanasaṇḍaṁ ajjhogāhetvā aññatarasmiṁ rukkhamūle divāvihāraṁ nisīdi.
Having plunged deep into it, he sat at the root of a certain tree to meditate.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Đi sâu vào khu rừng ấy, Ngài ngồi nghỉ dưới một gốc cây.
Potaliyopi kho gahapati sampannanivāsanapāvuraṇo chattupāhanāhi jaṅghāvihāraṁ anucaṅkamamāno anuvicaramāno yena so vanasaṇḍo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṁ vanasaṇḍaṁ ajjhogāhetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi.
Potaliya the householder also approached that forest grove while going for a walk. He was well dressed in sarong and cloak, with parasol and sandals. Having plunged deep into it, he went up to the Buddha, and exchanged greetings with him.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Gia chủ Potaliya, ăn mặc chỉnh tề với áo choàng, che lọng và mang dép, cũng đang đi dạo. Ông đi vào khu rừng, đến gặp Đức Phật và trao đổi lời chào hỏi thân thiện với Ngài.
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhitaṁ kho potaliyaṁ gahapatiṁ bhagavā etadavoca:
When the greetings and polite conversation were over, he stood to one side, and the Buddha said to him,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Sau lời chào hỏi, ông đứng sang một bên. Đức Phật nói với ông:
“saṁvijjanti kho, gahapati, āsanāni; sace ākaṅkhasi nisīdā”ti.
“There are seats, householder. Please sit if you wish.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Này gia chủ, ở đây có chỗ ngồi. Nếu muốn, ông hãy ngồi.”
Evaṁ vutte, potaliyo gahapati “gahapativādena maṁ samaṇo gotamo samudācaratī”ti kupito anattamano tuṇhī ahosi.
When he said this, Potaliya was angry and upset. Thinking, “The ascetic Gotama addresses me as ‘householder’!” he stayed silent.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Nghe vậy, gia chủ Potaliya nổi giận, không hài lòng, nghĩ: “Sa-môn Gotama gọi ta là ‘gia chủ’!” rồi im lặng.
Dutiyampi kho bhagavā …pe…
For a second time …
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Lần thứ hai, Đức Phật …
tatiyampi kho bhagavā potaliyaṁ gahapatiṁ etadavoca:
and a third time the Buddha said to him,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Lần thứ ba, Đức Phật nói với Potaliya:
“saṁvijjanti kho, gahapati, āsanāni; sace ākaṅkhasi nisīdā”ti.
“There are seats, householder. Please sit if you wish.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Này gia chủ, ở đây có chỗ ngồi. Nếu muốn, ông hãy ngồi.”
Evaṁ vutte, potaliyo gahapati “gahapativādena maṁ samaṇo gotamo samudācaratī”ti kupito anattamano bhagavantaṁ etadavoca:
When he said this, Potaliya was angry and upset. Thinking, “The ascetic Gotama addresses me as ‘householder’!” he said to the Buddha,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Nghe vậy, gia chủ Potaliya nổi giận, không hài lòng, nghĩ: “Sa-môn Gotama gọi ta là ‘gia chủ’!” rồi nói với Đức Phật:
“tayidaṁ, bho gotama, nacchannaṁ, tayidaṁ nappatirūpaṁ, yaṁ maṁ tvaṁ gahapativādena samudācarasī”ti.
“Worthy Gotama, it is neither proper nor appropriate for you to address me as ‘householder’.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thưa Tôn giả Gotama, gọi tôi là ‘gia chủ’ như vậy không thích hợp, không đúng với tôi.”
“Te hi te, gahapati, ākārā, te liṅgā, te nimittā yathā taṁ gahapatissā”ti.
“Well, householder, you have the features, attributes, and signs of a householder.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Này gia chủ, ông có dáng vẻ, đặc điểm và dấu hiệu của một gia chủ.”
“Tathā hi pana me, bho gotama, sabbe kammantā paṭikkhittā, sabbe vohārā samucchinnā”ti.
“Worthy Gotama, it’s because I have turned down all work and cut off all business.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thưa Tôn giả Gotama, tôi đã từ bỏ mọi công việc và cắt đứt mọi việc làm ăn.”
“Yathā kathaṁ pana te, gahapati, sabbe kammantā paṭikkhittā, sabbe vohārā samucchinnā”ti?
“Householder, in what way have you turned down all work and cut off all business?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Này gia chủ, ông đã từ bỏ mọi công việc và cắt đứt mọi việc làm ăn như thế nào?”
“Idha me, bho gotama, yaṁ ahosi dhanaṁ vā dhaññaṁ vā rajataṁ vā jātarūpaṁ vā sabbaṁ taṁ puttānaṁ dāyajjaṁ niyyātaṁ, tatthāhaṁ anovādī anupavādī ghāsacchādanaparamo viharāmi.
“Worthy Gotama, all the money, grain, gold, and silver I used to have has been handed over to my children as their inheritance. And in this matter I do not advise or reprimand them, but live with nothing more than food and clothes.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thưa Tôn giả Gotama, tất cả tài sản trước đây của tôi, gồm tiền của, lúa gạo, bạc và vàng, tôi đã giao hết cho các con làm tài sản thừa kế. Tôi không còn khuyên bảo hay trách cứ chúng về những việc ấy, chỉ sống với thức ăn và y phục cần thiết.
Evaṁ kho me, bho gotama, sabbe kammantā paṭikkhittā, sabbe vohārā samucchinnā”ti.
That’s how I have turned down all work and cut off all business.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Thưa Tôn giả Gotama, theo cách ấy tôi đã từ bỏ mọi công việc và cắt đứt mọi việc làm ăn.”
“Aññathā kho tvaṁ, gahapati, vohārasamucchedaṁ vadasi, aññathā ca pana ariyassa vinaye vohārasamucchedo hotī”ti.
“The cutting off of business as you describe it is one thing, householder, but the cutting off of business in the Noble One’s training is quite different.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Này gia chủ, sự dứt bỏ các việc thế tục mà ông nói là một chuyện; còn sự dứt bỏ các việc thế tục trong giới luật của bậc Thánh lại là chuyện khác.”
“Yathā kathaṁ pana, bhante, ariyassa vinaye vohārasamucchedo hoti?
“But what, sir, is cutting off of business in the Noble One’s training?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Bạch Thế Tôn, trong giới luật của bậc Thánh, dứt bỏ các việc thế tục là như thế nào?
Sādhu me, bhante, bhagavā tathā dhammaṁ desetu yathā ariyassa vinaye vohārasamucchedo hotī”ti.
Sir, please teach me this.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Bạch Thế Tôn, lành thay, xin Thế Tôn giảng Pháp cho con để con biết sự dứt bỏ các việc thế tục trong giới luật của bậc Thánh là như thế nào.”
“Tena hi, gahapati, suṇāhi, sādhukaṁ manasi karohi, bhāsissāmī”ti.
“Well then, householder, listen and apply your mind well, I will speak.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Vậy, này gia chủ, hãy lắng nghe và chú tâm kỹ. Ta sẽ nói.”
“Evaṁ, bhante”ti kho potaliyo gahapati bhagavato paccassosi.
“Yes, sir,” said Potaliya.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thưa vâng, bạch Thế Tôn,” Potaliya đáp.
Bhagavā etadavoca:
The Buddha said this:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Đức Phật nói:
“aṭṭha kho ime, gahapati, dhammā ariyassa vinaye vohārasamucchedāya saṁvattanti.
“Householder, these eight things lead to the cutting off of business in the Noble One’s training.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Này gia chủ, có tám pháp đưa đến sự dứt bỏ các việc thế tục trong giới luật của bậc Thánh.
Katame aṭṭha?
What eight?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Tám pháp nào?
Apāṇātipātaṁ nissāya pāṇātipāto pahātabbo;
Killing living creatures should be given up, relying on not killing living creatures.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Nương vào không sát sinh, cần từ bỏ sát sinh;
dinnādānaṁ nissāya adinnādānaṁ pahātabbaṁ;
Stealing should be given up, relying on not stealing.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
nương vào chỉ lấy vật được cho, cần từ bỏ lấy vật không được cho;
saccavācaṁ nissāya musāvādo pahātabbo;
Lying should be given up, relying on speaking the truth.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
nương vào lời chân thật, cần từ bỏ nói dối;
apisuṇaṁ vācaṁ nissāya pisuṇā vācā pahātabbā;
Backbiting should be given up, relying on not backbiting.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
nương vào lời không chia rẽ, cần từ bỏ lời chia rẽ;
agiddhilobhaṁ nissāya giddhilobho pahātabbo;
Greed and lust should be given up, relying on not being greedy and lustful.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
nương vào không tham lam thèm muốn, cần từ bỏ tham lam thèm muốn;
anindārosaṁ nissāya nindāroso pahātabbo;
Blaming and insulting should be given up, relying on not blaming and not insulting.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
nương vào không chê bai, xúc phạm, cần từ bỏ chê bai, xúc phạm;
akkodhūpāyāsaṁ nissāya kodhūpāyāso pahātabbo;
Anger and distress should be given up, relying on not being angry and distressed.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
nương vào không giận dữ, bực bội, cần từ bỏ giận dữ, bực bội;
anatimānaṁ nissāya atimāno pahātabbo.
Arrogance should be given up, relying on not being arrogant.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
nương vào không kiêu mạn, cần từ bỏ kiêu mạn.
Ime kho, gahapati, aṭṭha dhammā saṅkhittena vuttā, vitthārena avibhattā, ariyassa vinaye vohārasamucchedāya saṁvattantī”ti.
These are the eight things—stated in brief without being analyzed in detail—that lead to the cutting off of business in the Noble One’s training.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này gia chủ, đó là tám pháp được nói vắn tắt, chưa phân tích chi tiết, đưa đến sự dứt bỏ các việc thế tục trong giới luật của bậc Thánh.”
“Ye me, bhante, bhagavatā aṭṭha dhammā saṅkhittena vuttā, vitthārena avibhattā, ariyassa vinaye vohārasamucchedāya saṁvattanti, sādhu me, bhante, bhagavā ime aṭṭha dhamme vitthārena vibhajatu anukampaṁ upādāyā”ti.
“Sir, please teach me these eight things in detail out of sympathy.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Bạch Thế Tôn, tám pháp đưa đến sự dứt bỏ các việc thế tục trong giới luật của bậc Thánh mà Thế Tôn đã nói vắn tắt với con, chưa phân tích chi tiết — bạch Thế Tôn, lành thay, xin Thế Tôn vì lòng thương tưởng mà phân tích chi tiết tám pháp ấy.”
“Tena hi, gahapati, suṇāhi, sādhukaṁ manasi karohi, bhāsissāmī”ti.
“Well then, householder, listen and apply your mind well, I will speak.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Vậy, này gia chủ, hãy lắng nghe và chú tâm kỹ. Ta sẽ nói.”
“Evaṁ, bhante”ti kho potaliyo gahapati bhagavato paccassosi.
“Yes, sir,” said Potaliya.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thưa vâng, bạch Thế Tôn,” Potaliya đáp.
Bhagavā etadavoca:
The Buddha said this:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Đức Phật nói:
“‘Apāṇātipātaṁ nissāya pāṇātipāto pahātabbo’ti iti kho panetaṁ vuttaṁ, kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?
“‘Killing living creatures should be given up, relying on not killing living creatures.’ That’s what I said, but why did I say it?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“‘Nương vào không sát sinh, cần từ bỏ sát sinh.’ Ta đã nói như vậy; vì sao Ta nói thế?
Idha, gahapati, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:
It’s when a noble disciple reflects:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ở đây, này gia chủ, một vị Thánh đệ tử suy xét:
‘yesaṁ kho ahaṁ saṁyojanānaṁ hetu pāṇātipātī assaṁ, tesāhaṁ saṁyojanānaṁ pahānāya samucchedāya paṭipanno.
‘I am practicing to give up and cut off the fetters that might cause me to kill living creatures.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Ta đang thực hành để từ bỏ và cắt đứt những kiết sử có thể khiến ta giết hại sinh vật.
Ahañceva kho pana pāṇātipātī assaṁ, attāpi maṁ upavadeyya pāṇātipātapaccayā, anuviccāpi maṁ viññū garaheyyuṁ pāṇātipātapaccayā, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā pāṇātipātapaccayā.
But if I were to kill living creatures, because of that I would reprimand myself; sensible people, after examination, would criticize me; and when my body breaks up, after death, I could expect to be reborn in a bad place.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Nếu ta giết hại sinh vật, chính ta sẽ tự trách mình vì việc ấy; những người có trí sau khi xem xét cũng sẽ chê trách ta; và sau khi thân hoại mạng chung, ta có thể phải sinh vào cảnh giới xấu vì việc ấy.
Etadeva kho pana saṁyojanaṁ etaṁ nīvaraṇaṁ yadidaṁ pāṇātipāto.
And killing living creatures is itself a fetter and a hindrance.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Chính sát sinh ấy là một kiết sử, một triền cái.
Ye ca pāṇātipātapaccayā uppajjeyyuṁ āsavā vighātapariḷāhā, pāṇātipātā paṭiviratassa evaṁsa te āsavā vighātapariḷāhā na honti’.
The distressing and feverish defilements that might arise because of killing living creatures do not occur in someone who does not kill living creatures.’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Những lậu hoặc gây bức bách và nóng bức có thể sinh do sát sinh sẽ không có nơi người đã từ bỏ sát sinh.’
‘Apāṇātipātaṁ nissāya pāṇātipāto pahātabbo’ti—
‘Killing living creatures should be given up, relying on not killing living creatures.’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Nương vào không sát sinh, cần từ bỏ sát sinh’ —
iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
That’s what I said, and this is why I said it.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ta đã nói như vậy chính vì lý do ấy.
‘Dinnādānaṁ nissāya adinnādānaṁ pahātabban’ti iti kho panetaṁ vuttaṁ, kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?
‘Stealing …
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Nương vào chỉ lấy vật được cho, cần từ bỏ lấy vật không được cho.’ Ta đã nói như vậy; vì sao Ta nói thế?
Idha, gahapati, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:
It’s when a noble disciple reflects:bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ở đây, này gia chủ, một vị Thánh đệ tử suy xét:
‘yesaṁ kho ahaṁ saṁyojanānaṁ hetu adinnādāyī assaṁ, tesāhaṁ saṁyojanānaṁ pahānāya samucchedāya paṭipanno.
‘I am practicing to give up and cut off the fetters that might cause me to steal.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Ta đang thực hành để từ bỏ và cắt đứt những kiết sử có thể khiến ta lấy vật không được cho.
Ahañceva kho pana adinnādāyī assaṁ, attāpi maṁ upavadeyya adinnādānapaccayā, anuviccāpi maṁ viññū garaheyyuṁ adinnādānapaccayā, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā adinnādānapaccayā.
But if I were to steal, because of that I would reprimand myself; sensible people, after examination, would criticize me; and when my body breaks up, after death, I could expect to be reborn in a bad place.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Nếu ta lấy vật không được cho, chính ta sẽ tự trách mình vì việc ấy; những người có trí sau khi xem xét cũng sẽ chê trách ta; và sau khi thân hoại mạng chung, ta có thể phải sinh vào cảnh giới xấu vì việc ấy.
Etadeva kho pana saṁyojanaṁ etaṁ nīvaraṇaṁ yadidaṁ adinnādānaṁ.
And stealing is itself a fetter and a hindrance.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Chính lấy vật không được cho ấy là một kiết sử, một triền cái.
Ye ca adinnādānapaccayā uppajjeyyuṁ āsavā vighātapariḷāhā adinnādānā paṭiviratassa evaṁsa te āsavā vighātapariḷāhā na honti’.
The distressing and feverish defilements that might arise because of stealing do not occur in someone who does not steal.’bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Những lậu hoặc gây bức bách và nóng bức có thể sinh do lấy vật không được cho sẽ không có nơi người đã từ bỏ lấy vật không được cho.’
‘Dinnādānaṁ nissāya adinnādānaṁ pahātabban’ti—
‘Stealing should be given up, relying on not stealing.’bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Nương vào chỉ lấy vật được cho, cần từ bỏ lấy vật không được cho’ —
iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
That’s what I said, and this is why I said it.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ta đã nói như vậy chính vì lý do ấy.
‘Saccavācaṁ nissāya musāvādo pahātabbo’ti iti kho panetaṁ vuttaṁ, kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?
lying …
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Nương vào lời chân thật, cần từ bỏ nói dối.’ Ta đã nói như vậy; vì sao Ta nói thế?
Idha, gahapati, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:
It’s when a noble disciple reflects:bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ở đây, này gia chủ, một vị Thánh đệ tử suy xét:
‘yesaṁ kho ahaṁ saṁyojanānaṁ hetu musāvādī assaṁ, tesāhaṁ saṁyojanānaṁ pahānāya samucchedāya paṭipanno.
‘I am practicing to give up and cut off the fetters that might cause me to lie.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Ta đang thực hành để từ bỏ và cắt đứt những kiết sử có thể khiến ta nói dối.
Ahañceva kho pana musāvādī assaṁ, attāpi maṁ upavadeyya musāvādapaccayā, anuviccāpi maṁ viññū garaheyyuṁ musāvādapaccayā, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā musāvādapaccayā.
But if I were to lie, because of that I would reprimand myself; sensible people, after examination, would criticize me; and when my body breaks up, after death, I could expect to be reborn in a bad place.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Nếu ta nói dối, chính ta sẽ tự trách mình vì việc ấy; những người có trí sau khi xem xét cũng sẽ chê trách ta; và sau khi thân hoại mạng chung, ta có thể phải sinh vào cảnh giới xấu vì việc ấy.
Etadeva kho pana saṁyojanaṁ etaṁ nīvaraṇaṁ yadidaṁ musāvādo.
And lying is itself a fetter and a hindrance.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Chính nói dối ấy là một kiết sử, một triền cái.
Ye ca musāvādapaccayā uppajjeyyuṁ āsavā vighātapariḷāhā, musāvādā paṭiviratassa evaṁsa te āsavā vighātapariḷāhā na honti’.
The distressing and feverish defilements that might arise because of lying do not occur in someone who does not lie.’bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Những lậu hoặc gây bức bách và nóng bức có thể sinh do nói dối sẽ không có nơi người đã từ bỏ nói dối.’
‘Saccavācaṁ nissāya musāvādo pahātabbo’ti—
‘Lying should be given up, relying on speaking the truth.’bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Nương vào lời chân thật, cần từ bỏ nói dối’ —
iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
That’s what I said, and this is why I said it.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ta đã nói như vậy chính vì lý do ấy.
‘Apisuṇaṁ vācaṁ nissāya pisuṇā vācā pahātabbā’ti iti kho panetaṁ vuttaṁ, kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?
backbiting …
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Nương vào lời không chia rẽ, cần từ bỏ lời chia rẽ.’ Ta đã nói như vậy; vì sao Ta nói thế?
Idha, gahapati, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:
It’s when a noble disciple reflects:bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ở đây, này gia chủ, một vị Thánh đệ tử suy xét:
‘yesaṁ kho ahaṁ saṁyojanānaṁ hetu pisuṇavāco assaṁ, tesāhaṁ saṁyojanānaṁ pahānāya samucchedāya paṭipanno.
‘I am practicing to give up and cut off the fetters that might cause me to backbite.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Ta đang thực hành để từ bỏ và cắt đứt những kiết sử có thể khiến ta nói lời chia rẽ.
Ahañceva kho pana pisuṇavāco assaṁ, attāpi maṁ upavadeyya pisuṇavācāpaccayā, anuviccāpi maṁ viññū garaheyyuṁ pisuṇavācāpaccayā, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā pisuṇavācāpaccayā.
But if I were to backbite, because of that I would reprimand myself; sensible people, after examination, would criticize me; and when my body breaks up, after death, I could expect to be reborn in a bad place.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Nếu ta nói lời chia rẽ, chính ta sẽ tự trách mình vì việc ấy; những người có trí sau khi xem xét cũng sẽ chê trách ta; và sau khi thân hoại mạng chung, ta có thể phải sinh vào cảnh giới xấu vì việc ấy.
Etadeva kho pana saṁyojanaṁ etaṁ nīvaraṇaṁ yadidaṁ pisuṇā vācā.
And backbiting is itself a fetter and a hindrance.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Chính nói lời chia rẽ ấy là một kiết sử, một triền cái.
Ye ca pisuṇavācāpaccayā uppajjeyyuṁ āsavā vighātapariḷāhā, pisuṇāya vācāya paṭiviratassa evaṁsa te āsavā vighātapariḷāhā na honti’.
The distressing and feverish defilements that might arise because of backbiting do not occur in someone who does not backbite.’bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Những lậu hoặc gây bức bách và nóng bức có thể sinh do nói lời chia rẽ sẽ không có nơi người đã từ bỏ nói lời chia rẽ.’
‘Apisuṇaṁ vācaṁ nissāya pisuṇā vācā pahātabbā’ti—
‘Backbiting should be given up, relying on not backbiting.’bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Nương vào lời không chia rẽ, cần từ bỏ lời chia rẽ’ —
iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
That’s what I said, and this is why I said it.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ta đã nói như vậy chính vì lý do ấy.
‘Agiddhilobhaṁ nissāya giddhilobho pahātabbo’ti iti kho panetaṁ vuttaṁ, kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?
greed and lust …
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Nương vào không tham lam thèm muốn, cần từ bỏ tham lam thèm muốn.’ Ta đã nói như vậy; vì sao Ta nói thế?
Idha, gahapati, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:
It’s when a noble disciple reflects:bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ở đây, này gia chủ, một vị Thánh đệ tử suy xét:
‘yesaṁ kho ahaṁ saṁyojanānaṁ hetu giddhilobhī assaṁ, tesāhaṁ saṁyojanānaṁ pahānāya samucchedāya paṭipanno.
‘I am practicing to give up and cut off the fetters that might cause me to be greedy and lustful.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Ta đang thực hành để từ bỏ và cắt đứt những kiết sử có thể khiến ta tham lam thèm muốn.
Ahañceva kho pana giddhilobhī assaṁ, attāpi maṁ upavadeyya giddhilobhapaccayā, anuviccāpi maṁ viññū garaheyyuṁ giddhilobhapaccayā, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā giddhilobhapaccayā.
But if I were to be greedy and lustful, because of that I would reprimand myself; sensible people, after examination, would criticize me; and when my body breaks up, after death, I could expect to be reborn in a bad place.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Nếu ta tham lam thèm muốn, chính ta sẽ tự trách mình vì việc ấy; những người có trí sau khi xem xét cũng sẽ chê trách ta; và sau khi thân hoại mạng chung, ta có thể phải sinh vào cảnh giới xấu vì việc ấy.
Etadeva kho pana saṁyojanaṁ etaṁ nīvaraṇaṁ yadidaṁ giddhilobho.
And greed and lust are themselves a fetter and a hindrance.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Chính tham lam thèm muốn ấy là một kiết sử, một triền cái.
Ye ca giddhilobhapaccayā uppajjeyyuṁ āsavā vighātapariḷāhā, giddhilobhā paṭiviratassa evaṁsa te āsavā vighātapariḷāhā na honti’.
The distressing and feverish defilements that might arise because of greed and lust do not occur in someone who is not greedy and lustful.’bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Những lậu hoặc gây bức bách và nóng bức có thể sinh do tham lam thèm muốn sẽ không có nơi người đã từ bỏ tham lam thèm muốn.’
‘Agiddhilobhaṁ nissāya giddhilobho pahātabbo’ti—
‘Greed and lust should be given up, relying on not being greedy and lustful.’bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Nương vào không tham lam thèm muốn, cần từ bỏ tham lam thèm muốn’ —
iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
That’s what I said, and this is why I said it.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ta đã nói như vậy chính vì lý do ấy.
‘Anindārosaṁ nissāya nindāroso pahātabbo’ti iti kho panetaṁ vuttaṁ, kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?
blaming and insulting …
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Nương vào không chê bai, xúc phạm, cần từ bỏ chê bai, xúc phạm.’ Ta đã nói như vậy; vì sao Ta nói thế?
Idha, gahapati, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:
It’s when a noble disciple reflects:bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ở đây, này gia chủ, một vị Thánh đệ tử suy xét:
‘yesaṁ kho ahaṁ saṁyojanānaṁ hetu nindārosī assaṁ, tesāhaṁ saṁyojanānaṁ pahānāya samucchedāya paṭipanno.
‘I am practicing to give up and cut off the fetters that might cause me to blame and insult.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Ta đang thực hành để từ bỏ và cắt đứt những kiết sử có thể khiến ta chê bai, xúc phạm.
Ahañceva kho pana nindārosī assaṁ, attāpi maṁ upavadeyya nindārosapaccayā, anuviccāpi maṁ viññū garaheyyuṁ nindārosapaccayā, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā nindārosapaccayā.
But if I were to blame and insult, because of that I would reprimand myself; sensible people, after examination, would criticize me; and when my body breaks up, after death, I could expect to be reborn in a bad place.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Nếu ta chê bai, xúc phạm, chính ta sẽ tự trách mình vì việc ấy; những người có trí sau khi xem xét cũng sẽ chê trách ta; và sau khi thân hoại mạng chung, ta có thể phải sinh vào cảnh giới xấu vì việc ấy.
Etadeva kho pana saṁyojanaṁ etaṁ nīvaraṇaṁ yadidaṁ nindāroso.
And blaming and insulting are themselves a fetter and a hindrance.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Chính chê bai, xúc phạm ấy là một kiết sử, một triền cái.
Ye ca nindārosapaccayā uppajjeyyuṁ āsavā vighātapariḷāhā, anindārosissa evaṁsa te āsavā vighātapariḷāhā na honti’.
The distressing and feverish defilements that might arise because of blaming and insulting do not occur in someone who does not blame and insult.’bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Những lậu hoặc gây bức bách và nóng bức có thể sinh do chê bai, xúc phạm sẽ không có nơi người đã từ bỏ chê bai, xúc phạm.’
‘Anindārosaṁ nissāya nindāroso pahātabbo’ti—
‘Blaming and insulting should be given up, relying on not blaming and not insulting.’bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Nương vào không chê bai, xúc phạm, cần từ bỏ chê bai, xúc phạm’ —
iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
That’s what I said, and this is why I said it.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ta đã nói như vậy chính vì lý do ấy.
‘Akkodhūpāyāsaṁ nissāya kodhūpāyāso pahātabbo’ti iti kho panetaṁ vuttaṁ, kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?
anger and distress …
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Nương vào không giận dữ, bực bội, cần từ bỏ giận dữ, bực bội.’ Ta đã nói như vậy; vì sao Ta nói thế?
Idha, gahapati, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:
It’s when a noble disciple reflects:bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ở đây, này gia chủ, một vị Thánh đệ tử suy xét:
‘yesaṁ kho ahaṁ saṁyojanānaṁ hetu kodhūpāyāsī assaṁ, tesāhaṁ saṁyojanānaṁ pahānāya samucchedāya paṭipanno.
‘I am practicing to give up and cut off the fetters that might cause me to be angry and distressed.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Ta đang thực hành để từ bỏ và cắt đứt những kiết sử có thể khiến ta giận dữ, bực bội.
Ahañceva kho pana kodhūpāyāsī assaṁ, attāpi maṁ upavadeyya kodhūpāyāsapaccayā, anuviccāpi maṁ viññū garaheyyuṁ kodhūpāyāsapaccayā, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā kodhūpāyāsapaccayā.
But if I were to be angry and distressed, because of that I would reprimand myself; sensible people, after examination, would criticize me; and when my body breaks up, after death, I could expect to be reborn in a bad place.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Nếu ta giận dữ, bực bội, chính ta sẽ tự trách mình vì việc ấy; những người có trí sau khi xem xét cũng sẽ chê trách ta; và sau khi thân hoại mạng chung, ta có thể phải sinh vào cảnh giới xấu vì việc ấy.
Etadeva kho pana saṁyojanaṁ etaṁ nīvaraṇaṁ yadidaṁ kodhūpāyāso.
And anger and distress are themselves a fetter and a hindrance.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Chính giận dữ, bực bội ấy là một kiết sử, một triền cái.
Ye ca kodhūpāyāsapaccayā uppajjeyyuṁ āsavā vighātapariḷāhā, akkodhūpāyāsissa evaṁsa te āsavā vighātapariḷāhā na honti’.
The distressing and feverish defilements that might arise because of anger and distress do not occur in someone who is not angry and distressed.’bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Những lậu hoặc gây bức bách và nóng bức có thể sinh do giận dữ, bực bội sẽ không có nơi người đã từ bỏ giận dữ, bực bội.’
‘Akkodhūpāyāsaṁ nissāya kodhūpāyāso pahātabbo’ti—
‘Anger and distress should be given up, relying on not being angry and distressed.’bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Nương vào không giận dữ, bực bội, cần từ bỏ giận dữ, bực bội’ —
iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
That’s what I said, and this is why I said it.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ta đã nói như vậy chính vì lý do ấy.
‘Anatimānaṁ nissāya atimāno pahātabbo’ti iti kho panetaṁ vuttaṁ, kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?
Arrogance should be given up, relying on not being arrogant.’ That’s what I said, but why did I say it?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Nương vào không kiêu mạn, cần từ bỏ kiêu mạn.’ Ta đã nói như vậy; vì sao Ta nói thế?
Idha, gahapati, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:
It’s when a noble disciple reflects:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ở đây, này gia chủ, một vị Thánh đệ tử suy xét:
‘yesaṁ kho ahaṁ saṁyojanānaṁ hetu atimānī assaṁ, tesāhaṁ saṁyojanānaṁ pahānāya samucchedāya paṭipanno.
‘I am practicing to give up and cut off the fetters that might cause me to be arrogant.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Ta đang thực hành để từ bỏ và cắt đứt những kiết sử có thể khiến ta kiêu mạn.
Ahañceva kho pana atimānī assaṁ, attāpi maṁ upavadeyya atimānapaccayā, anuviccāpi maṁ viññū garaheyyuṁ atimānapaccayā, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā atimānapaccayā.
But if I were to be arrogant, because of that I would reprimand myself; sensible people, after examination, would criticize me; and when my body breaks up, after death, I could expect to be reborn in a bad place.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Nếu ta kiêu mạn, chính ta sẽ tự trách mình vì việc ấy; những người có trí sau khi xem xét cũng sẽ chê trách ta; và sau khi thân hoại mạng chung, ta có thể phải sinh vào cảnh giới xấu vì việc ấy.
Etadeva kho pana saṁyojanaṁ etaṁ nīvaraṇaṁ yadidaṁ atimāno.
And arrogance is itself a fetter and a hindrance.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Chính kiêu mạn ấy là một kiết sử, một triền cái.
Ye ca atimānapaccayā uppajjeyyuṁ āsavā vighātapariḷāhā, anatimānissa evaṁsa te āsavā vighātapariḷāhā na honti’.
The distressing and feverish defilements that might arise because of arrogance do not occur in someone who is not arrogant.’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Những lậu hoặc gây bức bách và nóng bức có thể sinh do kiêu mạn sẽ không có nơi người đã từ bỏ kiêu mạn.’
‘Anatimānaṁ nissāya atimāno pahātabbo’ti—
‘Arrogance should be given up by not being arrogant.’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Nương vào không kiêu mạn, cần từ bỏ kiêu mạn’ —
iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
That’s what I said, and this is why I said it.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ta đã nói như vậy chính vì lý do ấy.
Ime kho, gahapati, aṭṭha dhammā saṅkhittena vuttā, vitthārena vibhattā, ye ariyassa vinaye vohārasamucchedāya saṁvattanti;
These are the eight things—stated in brief and analyzed in detail—that lead to the cutting off of business in the Noble One’s training.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này gia chủ, đó là tám pháp đã được nói vắn tắt và nay đã được phân tích chi tiết, đưa đến sự dứt bỏ các việc thế tục trong giới luật của bậc Thánh;
na tveva tāva ariyassa vinaye sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ vohārasamucchedo hotī”ti.
But just this much does not constitute the cutting off of business in each and every respect in the Noble One’s training.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
nhưng chỉ đến mức ấy vẫn chưa phải là dứt bỏ hoàn toàn các việc thế tục, về mọi phương diện, trong giới luật của bậc Thánh.”
“Yathā kathaṁ pana, bhante, ariyassa vinaye sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ vohārasamucchedo hoti?
“But, sir, how is there the cutting off of business in each and every respect in the Noble One’s training?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Bạch Thế Tôn, vậy thế nào mới là dứt bỏ hoàn toàn các việc thế tục, về mọi phương diện, trong giới luật của bậc Thánh?
Sādhu me, bhante, bhagavā tathā dhammaṁ desetu yathā ariyassa vinaye sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ vohārasamucchedo hotī”ti.
Sir, please teach me this.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Bạch Thế Tôn, lành thay, xin Thế Tôn giảng Pháp cho con để con biết sự dứt bỏ hoàn toàn các việc thế tục, về mọi phương diện, trong giới luật của bậc Thánh là như thế nào.”
“Tena hi, gahapati, suṇāhi, sādhukaṁ manasi karohi, bhāsissāmī”ti.
“Well then, householder, listen and apply your mind well, I will speak.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Vậy, này gia chủ, hãy lắng nghe và chú tâm kỹ. Ta sẽ nói.”
“Evaṁ, bhante”ti kho potaliyo gahapati bhagavato paccassosi.
“Yes, sir,” said Potaliya.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thưa vâng, bạch Thế Tôn,” Potaliya đáp.
Bhagavā etadavoca:
The Buddha said this:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Đức Phật nói:
1. Kāmādīnavakathā
1. The Dangers of Sensual Pleasures
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
1. Những nguy hại của dục
“Seyyathāpi, gahapati, kukkuro jighacchādubbalyapareto goghātakasūnaṁ paccupaṭṭhito assa.
“Householder, suppose a dog weak with hunger was hanging around a butcher’s shop.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Này gia chủ, ví như một con chó đói lả, kiệt sức, đứng chờ ở lò mổ bò.
Tamenaṁ dakkho goghātako vā goghātakantevāsī vā aṭṭhikaṅkalaṁ sunikkantaṁ nikkantaṁ nimmaṁsaṁ lohitamakkhitaṁ upasumbheyya.
A deft butcher or their apprentice would toss them a skeleton scraped clean of flesh and smeared in blood.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Một người đồ tể lành nghề hay phụ việc của ông ta ném cho nó một bộ xương đã róc sạch, không còn thịt, chỉ dính máu.
Taṁ kiṁ maññasi, gahapati,
What do you think, householder?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này gia chủ, ông nghĩ sao?
api nu kho so kukkuro amuṁ aṭṭhikaṅkalaṁ sunikkantaṁ nikkantaṁ nimmaṁsaṁ lohitamakkhitaṁ palehanto jighacchādubbalyaṁ paṭivineyyā”ti?
Gnawing on such a fleshless skeleton, would that dog still get rid of its hunger?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Con chó ấy cứ gặm bộ xương đã róc sạch thịt, chỉ dính máu như vậy, liệu có hết đói và hết kiệt sức không?”
“No hetaṁ, bhante”.
“No, sir.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không, bạch Thế Tôn.”
“Taṁ kissa hetu”?
Why not?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Vì sao?”
“Aduñhi, bhante, aṭṭhikaṅkalaṁ sunikkantaṁ nikkantaṁ nimmaṁsaṁ lohitamakkhitaṁ.
Because that skeleton is scraped clean of flesh and smeared in blood.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Bạch Thế Tôn, vì đó chỉ là bộ xương đã róc sạch thịt, chỉ còn dính máu.
Yāvadeva pana so kukkuro kilamathassa vighātassa bhāgī assā”ti.
That dog will eventually get weary and frustrated.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Con chó ấy chỉ càng mệt mỏi và khốn khổ.”
“Evameva kho, gahapati, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:
“In the same way, a noble disciple reflects:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Cũng vậy, này gia chủ, vị Thánh đệ tử suy xét:
‘aṭṭhikaṅkalūpamā kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā, ādīnavo ettha bhiyyo’ti.
‘With the simile of a skeleton the Buddha said that sensual pleasures give little gratification and much suffering and distress, and they are all the more full of drawbacks.’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Thế Tôn đã ví các dục như bộ xương: chúng đem lại nhiều khổ đau, nhiều phiền toái, và nguy hại còn lớn hơn nữa.’
Evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā yāyaṁ upekkhā nānattā nānattasitā taṁ abhinivajjetvā, yāyaṁ upekkhā ekattā ekattasitā yattha sabbaso lokāmisūpādānā aparisesā nirujjhanti tamevūpekkhaṁ bhāveti.
Having truly seen this with right understanding, they shun equanimity based on diversity and develop only the equanimity based on unity, where all kinds of grasping to the worldly pleasures of the flesh cease without remainder.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Sau khi thấy đúng như thật điều ấy bằng trí tuệ chân chánh, vị ấy tránh loại xả dựa trên sự đa dạng và chỉ phát triển chính loại xả dựa trên sự nhất thể, nơi mọi chấp thủ vào những hấp dẫn thế gian chấm dứt hoàn toàn, không còn dư sót.
Seyyathāpi, gahapati, gijjho vā kaṅko vā kulalo vā maṁsapesiṁ ādāya uḍḍīyeyya.
Suppose a vulture or a crow or a hawk was to grab a scrap of meat and fly away.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này gia chủ, ví như một con kền kền, quạ hay diều hâu quắp được một miếng thịt rồi bay đi.
Tamenaṁ gijjhāpi kaṅkāpi kulalāpi anupatitvā anupatitvā vitaccheyyuṁ vissajjeyyuṁ.
Other vultures, crows, and hawks would keep chasing it, pecking and clawing.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Những con kền kền, quạ hay diều hâu khác cứ bay theo mà mổ, mà xé nó.
Taṁ kiṁ maññasi, gahapati,
What do you think, householder?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này gia chủ, ông nghĩ sao?
sace so gijjho vā kaṅko vā kulalo vā taṁ maṁsapesiṁ na khippameva paṭinissajjeyya, so tatonidānaṁ maraṇaṁ vā nigaccheyya maraṇamattaṁ vā dukkhan”ti?
If that vulture, crow, or hawk doesn’t quickly let go of that scrap of meat, wouldn’t that result in death or deadly suffering for them?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Nếu con chim ấy không mau thả miếng thịt, chẳng phải vì thế nó có thể chết hoặc chịu đau đớn gần chết sao?”
“Evaṁ, bhante”.
“Yes, sir.” …
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Đúng vậy, bạch Thế Tôn.”
“Evameva kho, gahapati, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:
“In the same way, a noble disciple reflects:bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Cũng vậy, này gia chủ, vị Thánh đệ tử suy xét:
‘maṁsapesūpamā kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā, ādīnavo ettha bhiyyo’ti.
‘With the simile of a scrap of meat the Buddha said that sensual pleasures give much suffering and distress, and they are all the more full of drawbacks.’bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Thế Tôn đã ví các dục như miếng thịt: chúng đem lại nhiều khổ đau, nhiều phiền toái, và nguy hại còn lớn hơn nữa.’
Evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā yāyaṁ upekkhā nānattā nānattasitā taṁ abhinivajjetvā yāyaṁ upekkhā ekattā ekattasitā yattha sabbaso lokāmisūpādānā aparisesā nirujjhanti tamevūpekkhaṁ bhāveti.
Having truly seen this with right understanding, they shun equanimity based on diversity and develop only the equanimity based on unity, where all kinds of grasping to the worldly pleasures of the flesh cease without remainder.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Sau khi thấy đúng như thật điều ấy bằng trí tuệ chân chánh, vị ấy tránh loại xả dựa trên sự đa dạng và chỉ phát triển chính loại xả dựa trên sự nhất thể, nơi mọi chấp thủ vào những hấp dẫn thế gian chấm dứt hoàn toàn, không còn dư sót.
Seyyathāpi, gahapati, puriso ādittaṁ tiṇukkaṁ ādāya paṭivātaṁ gaccheyya.
“Suppose a person carrying a blazing grass torch was to walk against the wind.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này gia chủ, ví như một người cầm bó đuốc cỏ đang cháy đi ngược gió.
Taṁ kiṁ maññasi, gahapati,
What do you think, householder?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này gia chủ, ông nghĩ sao?
sace so puriso taṁ ādittaṁ tiṇukkaṁ na khippameva paṭinissajjeyya tassa sā ādittā tiṇukkā hatthaṁ vā daheyya bāhuṁ vā daheyya aññataraṁ vā aññataraṁ vā aṅgapaccaṅgaṁ daheyya, so tatonidānaṁ maraṇaṁ vā nigaccheyya maraṇamattaṁ vā dukkhan”ti?
If that person doesn’t quickly let go of that blazing grass torch, wouldn’t they burn their hands or arm or other major or minor limb, resulting in death or deadly suffering for them?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Nếu người ấy không mau vứt bó đuốc đang cháy, nó có thể đốt tay, cánh tay hay một bộ phận khác của thân, khiến người ấy chết hoặc đau đớn gần chết, phải không?”
“Evaṁ, bhante”.
“Yes, sir.” …
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Đúng vậy, bạch Thế Tôn.”
“Evameva kho, gahapati, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:
“In the same way, a noble disciple reflects:bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Cũng vậy, này gia chủ, vị Thánh đệ tử suy xét:
‘tiṇukkūpamā kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā, ādīnavo ettha bhiyyo’ti.
‘With the simile of a grass torch the Buddha said that sensual pleasures give much suffering and distress, and they are all the more full of drawbacks.’bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Thế Tôn đã ví các dục như bó đuốc cỏ: chúng đem lại nhiều khổ đau, nhiều phiền toái, và nguy hại còn lớn hơn nữa.’
Evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā …pe… tamevūpekkhaṁ bhāveti.
Having truly seen this with right understanding … they develop only that equanimity.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Sau khi thấy đúng như thật điều ấy bằng trí tuệ chân chánh, … vị ấy phát triển chính loại xả ấy.
Seyyathāpi, gahapati, aṅgārakāsu sādhikaporisā, pūrā aṅgārānaṁ vītaccikānaṁ vītadhūmānaṁ.
“Suppose there was a pit of glowing coals deeper than a man’s height, full of glowing coals that neither flamed nor smoked.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này gia chủ, ví như một hố than hồng sâu hơn chiều cao một người, đầy than đỏ rực nhưng không có ngọn lửa hay khói.
Atha puriso āgaccheyya jīvitukāmo amaritukāmo sukhakāmo dukkhapaṭikkūlo.
Then a person would come along who wants to live and doesn’t want to die, who wants to be happy and recoils from pain.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Có một người muốn sống, không muốn chết, muốn an vui và tránh đau khổ đi đến.
Tamenaṁ dve balavanto purisā nānābāhāsu gahetvā aṅgārakāsuṁ upakaḍḍheyyuṁ.
Two strong men would grab them by the arms and drag them toward the pit of glowing coals.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Hai người khỏe mạnh nắm hai cánh tay người ấy và kéo về phía hố than.
Taṁ kiṁ maññasi, gahapati,
What do you think, householder?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này gia chủ, ông nghĩ sao?
api nu so puriso iticiticeva kāyaṁ sannāmeyyā”ti?
Wouldn’t that person writhe and struggle to and fro?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Người ấy có vùng vẫy, co người hết phía này sang phía kia không?”
“Evaṁ, bhante”.
“Yes, sir.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Có, bạch Thế Tôn.”
“Taṁ kissa hetu”?
Why is that?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Vì sao?”
“Viditañhi, bhante, tassa purisassa imañcāhaṁ aṅgārakāsuṁ papatissāmi, tatonidānaṁ maraṇaṁ vā nigacchissāmi maraṇamattaṁ vā dukkhan”ti.
For that person knows: ‘If I fall in that pit of glowing coals, that’d result in my death or deadly pain.’” …
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Bạch Thế Tôn, vì người ấy biết: ‘Nếu rơi xuống hố than này, ta sẽ chết hoặc chịu đau đớn gần chết.’”
“Evameva kho, gahapati, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:
“In the same way, a noble disciple reflects:bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Cũng vậy, này gia chủ, vị Thánh đệ tử suy xét:
‘aṅgārakāsūpamā kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā, ādīnavo ettha bhiyyo’ti.
‘With the simile of a pit of glowing coals the Buddha said that sensual pleasures give much suffering and distress, and they are all the more full of drawbacks.’bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Thế Tôn đã ví các dục như hố than hồng: chúng đem lại nhiều khổ đau, nhiều phiền toái, và nguy hại còn lớn hơn nữa.’
Evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā …pe… tamevūpekkhaṁ bhāveti.
Having truly seen this with right understanding … they develop only that equanimity.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Sau khi thấy đúng như thật điều ấy bằng trí tuệ chân chánh, … vị ấy phát triển chính loại xả ấy.
Seyyathāpi, gahapati, puriso supinakaṁ passeyya ārāmarāmaṇeyyakaṁ vanarāmaṇeyyakaṁ bhūmirāmaṇeyyakaṁ pokkharaṇirāmaṇeyyakaṁ.
“Suppose a person was to see delightful parks, woods, meadows, and lotus ponds in a dream.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này gia chủ, ví như trong giấc mơ một người thấy những khu vườn, rừng cây, đồng đất và hồ sen thật đẹp.
So paṭibuddho na kiñci paṭipasseyya.
But when they woke they couldn’t see them at all. …
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Nhưng khi tỉnh dậy, người ấy không còn thấy bất cứ thứ gì trong số đó.
Evameva kho, gahapati, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:
In the same way, a noble disciple reflects:bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Cũng vậy, này gia chủ, vị Thánh đệ tử suy xét:
‘supinakūpamā kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā, ādīnavo ettha bhiyyo’ti …pe…
‘With the simile of a dream the Buddha said that sensual pleasures give much suffering and distress, and they are all the more full of drawbacks.’ …bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Thế Tôn đã ví các dục như giấc mơ: chúng đem lại nhiều khổ đau, nhiều phiền toái, và nguy hại còn lớn hơn nữa.’ …
tamevūpekkhaṁ bhāveti.
they develop only that equanimity.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
vị ấy phát triển chính loại xả ấy.
Seyyathāpi, gahapati, puriso yācitakaṁ bhogaṁ yācitvā yānaṁ vā poriseyyaṁ pavaramaṇikuṇḍalaṁ.
Suppose a man had borrowed some goods—a gentleman’s carriage and fine jeweled earrings—
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này gia chủ, ví như một người đi mượn tài sản, như một cỗ xe dành cho người quyền quý và đôi hoa tai ngọc quý.
So tehi yācitakehi bhogehi purakkhato parivuto antarāpaṇaṁ paṭipajjeyya.
and preceded and surrounded by these he proceeded through the middle of Āpaṇa.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Được những thứ vay mượn ấy đi trước và vây quanh, người đó đi vào giữa chợ.
Tamenaṁ jano disvā evaṁ vadeyya:
When people saw him they’d say:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Người ta thấy vậy liền nói:
‘bhogī vata bho puriso, evaṁ kira bhogino bhogāni bhuñjantī’ti.
‘This must be a wealthy man! For that’s how the wealthy enjoy their wealth.’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Này các ông, người này hẳn rất giàu! Người giàu hưởng của cải như thế đấy.’
Tamenaṁ sāmikā yattha yattheva passeyyuṁ tattha tattheva sāni hareyyuṁ.
But when the owners saw him, they’d take back what was theirs.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Nhưng chủ nhân của những món đồ ấy gặp người đó ở đâu thì lấy lại tài sản của mình ở đó.
Taṁ kiṁ maññasi, gahapati, alaṁ nu kho tassa purisassa aññathattāyā”ti?
What do you think? Would that be enough for that man to get upset?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này gia chủ, ông nghĩ sao? Chừng ấy có đủ khiến người kia buồn bực không?”
“Evaṁ, bhante”.
“Yes, sir.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Có, bạch Thế Tôn.”
“Taṁ kissa hetu”?
Why is that?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Vì sao?”
“Sāmino hi, bhante, sāni harantī”ti.
Because the owners took back what was theirs.” …
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Bạch Thế Tôn, vì chủ nhân đã lấy lại những gì thuộc về họ.”
“Evameva kho, gahapati, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:
“In the same way, a noble disciple reflects:bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Cũng vậy, này gia chủ, vị Thánh đệ tử suy xét:
‘yācitakūpamā kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā, ādīnavo ettha bhiyyo’ti …pe…
‘With the simile of borrowed goods the Buddha said that sensual pleasures give much suffering and distress, and they are all the more full of drawbacks.’ …bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Thế Tôn đã ví các dục như của vay mượn: chúng đem lại nhiều khổ đau, nhiều phiền toái, và nguy hại còn lớn hơn nữa.’ …
tamevūpekkhaṁ bhāveti.
they develop only that equanimity.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
vị ấy phát triển chính loại xả ấy.
Seyyathāpi, gahapati, gāmassa vā nigamassa vā avidūre tibbo vanasaṇḍo.
“Suppose there was a dense forest grove not far from a town or village.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này gia chủ, ví như gần một làng hay thị trấn có một khu rừng rậm.
Tatrassa rukkho sampannaphalo ca upapannaphalo ca, na cassu kānici phalāni bhūmiyaṁ patitāni.
And there was a tree laden with fruit, yet none of the fruit had fallen to the ground.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Trong rừng có một cây trĩu quả chín, nhưng chưa quả nào rơi xuống đất.
Atha puriso āgaccheyya phalatthiko phalagavesī phalapariyesanaṁ caramāno.
And along came a person in need of fruit, wandering in search of fruit.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Một người cần quả, đang đi tìm quả, đến đó.
So taṁ vanasaṇḍaṁ ajjhogāhetvā taṁ rukkhaṁ passeyya sampannaphalañca upapannaphalañca.
Having plunged deep into that forest grove, they’d see that tree laden with fruit.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Đi sâu vào rừng, người ấy thấy cây đang trĩu quả chín.
Tassa evamassa:
They’d think:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Người ấy nghĩ:
‘ayaṁ kho rukkho sampannaphalo ca upapannaphalo ca, natthi ca kānici phalāni bhūmiyaṁ patitāni.
‘That tree is laden with fruit, yet none of the fruit has fallen to the ground.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Cây này đầy quả chín, nhưng chưa có quả nào rơi xuống đất.
Jānāmi kho panāhaṁ rukkhaṁ ārohituṁ.
But I know how to climb a tree.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ta biết leo cây.
Yannūnāhaṁ imaṁ rukkhaṁ ārohitvā yāvadatthañca khādeyyaṁ ucchaṅgañca pūreyyan’ti.
Why don’t I climb the tree, eat as much as I like, then fill my pouch?’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Hay ta trèo lên cây này, ăn thỏa thích rồi lấy thêm đầy vạt áo.’
So taṁ rukkhaṁ ārohitvā yāvadatthañca khādeyya ucchaṅgañca pūreyya.
And that’s what they’d do.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Người ấy leo lên cây, ăn thỏa thích và lấy đầy vạt áo.
Atha dutiyo puriso āgaccheyya phalatthiko phalagavesī phalapariyesanaṁ caramāno tiṇhaṁ kuṭhāriṁ ādāya.
And along would come a second person in need of fruit, wandering in search of fruit, carrying a sharp axe.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Rồi một người thứ hai cũng đi tìm quả đến, tay cầm một chiếc rìu sắc.
So taṁ vanasaṇḍaṁ ajjhogāhetvā taṁ rukkhaṁ passeyya sampannaphalañca upapannaphalañca.
Having plunged deep into that forest grove, they’d see that tree laden with fruit.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Đi sâu vào rừng, người thứ hai cũng thấy cây trĩu quả chín.
Tassa evamassa:
They’d think:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Người ấy nghĩ:
‘ayaṁ kho rukkho sampannaphalo ca upapannaphalo ca, natthi ca kānici phalāni bhūmiyaṁ patitāni.
‘That tree is laden with fruit, yet none of the fruit has fallen to the ground.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Cây này đầy quả chín, nhưng chưa có quả nào rơi xuống đất.
Na kho panāhaṁ jānāmi rukkhaṁ ārohituṁ.
But I don’t know how to climb a tree.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ta lại không biết leo cây.
Yannūnāhaṁ imaṁ rukkhaṁ mūlato chetvā yāvadatthañca khādeyyaṁ ucchaṅgañca pūreyyan’ti.
Why don’t I chop this tree down at the root, eat as much as I like, then fill my pouch?’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Hay ta chặt cây tận gốc, rồi ăn thỏa thích và lấy thêm đầy vạt áo.’
So taṁ rukkhaṁ mūlatova chindeyya.
And so they’d chop the tree down at the root.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Thế là người ấy bắt đầu chặt cây tận gốc.
Taṁ kiṁ maññasi, gahapati,
What do you think, householder?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này gia chủ, ông nghĩ sao?
amuko yo so puriso paṭhamaṁ rukkhaṁ ārūḷho sace so na khippameva oroheyya tassa so rukkho papatanto hatthaṁ vā bhañjeyya pādaṁ vā bhañjeyya aññataraṁ vā aññataraṁ vā aṅgapaccaṅgaṁ bhañjeyya, so tatonidānaṁ maraṇaṁ vā nigaccheyya maraṇamattaṁ vā dukkhan”ti?
If the first person, who climbed the tree, doesn’t quickly come down, when that tree fell wouldn’t they break their hand or arm or other major or minor limb, resulting in death or deadly suffering for them?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Nếu người thứ nhất đang ở trên cây không mau trèo xuống, khi cây đổ, người ấy có thể gãy tay, gãy chân hay một bộ phận khác của thân, thậm chí chết hoặc chịu đau đớn gần chết, phải không?”
“Evaṁ, bhante”.
“Yes, sir.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Đúng vậy, bạch Thế Tôn.”
“Evameva kho, gahapati, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:
“In the same way, a noble disciple reflects:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Cũng vậy, này gia chủ, vị Thánh đệ tử suy xét:
‘rukkhaphalūpamā kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā, ādīnavo ettha bhiyyo’ti.
‘With the simile of the fruit tree the Buddha said that sensual pleasures give little gratification and much suffering and distress, and they are all the more full of drawbacks.’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Thế Tôn đã ví các dục như quả trên cây: chúng đem lại nhiều khổ đau, nhiều phiền toái, và nguy hại còn lớn hơn nữa.’
Evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā yāyaṁ upekkhā nānattā nānattasitā taṁ abhinivajjetvā yāyaṁ upekkhā ekattā ekattasitā yattha sabbaso lokāmisūpādānā aparisesā nirujjhanti tamevūpekkhaṁ bhāveti.
Having truly seen this with right understanding, they shun equanimity based on diversity and develop only the equanimity based on unity, where all kinds of grasping to the worldly pleasures of the flesh cease without remainder.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Sau khi thấy đúng như thật điều ấy bằng trí tuệ chân chánh, vị ấy tránh loại xả dựa trên sự đa dạng và chỉ phát triển chính loại xả dựa trên sự nhất thể, nơi mọi chấp thủ vào những hấp dẫn thế gian chấm dứt hoàn toàn, không còn dư sót.
Sa kho so, gahapati, ariyasāvako imaṁyeva anuttaraṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ āgamma anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati,
Relying on this supreme purity of mindfulness and equanimity, that noble disciple recollects their many kinds of past lives.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này gia chủ, nương vào chính sự thanh tịnh tối thượng của niệm và xả ấy, vị Thánh đệ tử nhớ lại nhiều đời sống quá khứ:
seyyathidaṁ—ekampi jātiṁ dvepi jātiyo …pe… iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati.
That is: one, two, three, four, five, ten, twenty, thirty, forty, fifty, a hundred, a thousand, a hundred thousand rebirths; many eons of the world contracting, many eons of the world expanding, many eons of the world contracting and expanding. … They recollect their many kinds of past lives, with features and details.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
một đời, hai đời … vị ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ cùng hoàn cảnh và chi tiết.
Sa kho so, gahapati, ariyasāvako imaṁyeva anuttaraṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ āgamma dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate …pe… yathākammūpage satte pajānāti.
Relying on this supreme purity of mindfulness and equanimity, that noble disciple, with clairvoyance that is purified and superhuman, sees sentient beings passing away and being reborn—inferior and superior, beautiful and ugly, in a good place or a bad place. … They understand how sentient beings pass on according to their deeds.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này gia chủ, nương vào chính sự thanh tịnh tối thượng của niệm và xả ấy, với thiên nhãn trong sạch vượt quá mắt người, vị Thánh đệ tử thấy các chúng sinh chết và tái sinh, thấp kém hay cao quý, đẹp hay xấu, đi đến cảnh giới tốt hay xấu … vị ấy biết chúng sinh đi theo nghiệp của mình.
Sa kho so, gahapati, ariyasāvako imaṁyeva anuttaraṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ āgamma āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati.
Relying on this supreme purity of mindfulness and equanimity, that noble disciple realizes the undefiled freedom of heart and freedom by wisdom. And they live having realized it with their own insight in this very life due to the ending of defilements.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này gia chủ, nương vào chính sự thanh tịnh tối thượng của niệm và xả ấy, do các lậu hoặc đã tận, vị Thánh đệ tử ngay trong đời này tự mình trực tiếp biết, chứng ngộ và an trú trong tâm giải thoát không còn lậu hoặc và tuệ giải thoát.
Ettāvatā kho, gahapati, ariyassa vinaye sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ vohārasamucchedo hoti.
That’s how there is the cutting off of business in each and every respect in the Noble One’s training.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này gia chủ, đến mức ấy mới là dứt bỏ hoàn toàn các việc thế tục, về mọi phương diện, trong giới luật của bậc Thánh.
Taṁ kiṁ maññasi, gahapati,
What do you think, householder?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này gia chủ, ông nghĩ sao?
yathā ariyassa vinaye sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ vohārasamucchedo hoti, api nu tvaṁ evarūpaṁ vohārasamucchedaṁ attani samanupassasī”ti?
Do you regard yourself as having cut off business in a way comparable to the cutting off of business in each and every respect in the Noble One’s training?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ông có thấy nơi mình một sự dứt bỏ các việc thế tục tương đương với sự dứt bỏ hoàn toàn ấy trong giới luật của bậc Thánh không?”
“Ko cāhaṁ, bhante, ko ca ariyassa vinaye sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ vohārasamucchedo.
“Who am I compared to one who has cut off business in each and every respect in the Noble One’s training?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Bạch Thế Tôn, con là ai mà sánh với sự dứt bỏ hoàn toàn các việc thế tục, về mọi phương diện, trong giới luật của bậc Thánh!
Ārakā ahaṁ, bhante, ariyassa vinaye sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ vohārasamucchedā.
I am far from that.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Bạch Thế Tôn, con còn cách rất xa sự dứt bỏ hoàn toàn các việc thế tục, về mọi phương diện, trong giới luật của bậc Thánh.
Mayañhi, bhante, pubbe aññatitthiye paribbājake anājānīyeva samāne ājānīyāti amaññimha, anājānīyeva samāne ājānīyabhojanaṁ bhojimha, anājānīyeva samāne ājānīyaṭhāne ṭhapimha;
Sir, I used to think that the wanderers following other religions were thoroughbreds, and I fed them and treated them accordingly, but they were not actually thoroughbreds.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Bạch Thế Tôn, trước đây các du sĩ ngoại đạo vốn không phải ngựa thuần chủng, vậy mà chúng con tưởng họ là ngựa thuần chủng, cho họ thức ăn của ngựa thuần chủng và đặt họ vào chỗ của ngựa thuần chủng;
bhikkhū pana mayaṁ, bhante, ājānīyeva samāne anājānīyāti amaññimha, ājānīyeva samāne anājānīyabhojanaṁ bhojimha, ājānīyeva samāne anājānīyaṭhāne ṭhapimha;
I thought that the mendicants were not thoroughbreds, and I fed them and treated them accordingly, but they actually were thoroughbreds.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
còn các tỳ-kheo, bạch Thế Tôn, vốn là ngựa thuần chủng, vậy mà chúng con tưởng các vị không phải ngựa thuần chủng, cho các vị thức ăn của ngựa không thuần chủng và đặt các vị vào chỗ của ngựa không thuần chủng.
idāni pana mayaṁ, bhante, aññatitthiye paribbājake anājānīyeva samāne anājānīyāti jānissāma, anājānīyeva samāne anājānīyabhojanaṁ bhojessāma, anājānīyeva samāne anājānīyaṭhāne ṭhapessāma.
But now I shall understand that the wanderers following other religions are not actually thoroughbreds, and I will feed them and treat them accordingly.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Nhưng bạch Thế Tôn, từ nay chúng con sẽ biết các du sĩ ngoại đạo vốn không phải ngựa thuần chủng là không phải ngựa thuần chủng, sẽ cho họ thức ăn của ngựa không thuần chủng và đặt họ vào chỗ của ngựa không thuần chủng.
Bhikkhū pana mayaṁ, bhante, ājānīyeva samāne ājānīyāti jānissāma, ājānīyeva samāne ājānīyabhojanaṁ bhojessāma, ājānīyeva samāne ājānīyaṭhāne ṭhapessāma.
And I shall understand that the mendicants actually are thoroughbreds, and I will feed them and treat them accordingly.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Còn các tỳ-kheo, bạch Thế Tôn, vốn là ngựa thuần chủng, chúng con sẽ biết các vị là ngựa thuần chủng, sẽ cho các vị thức ăn của ngựa thuần chủng và đặt các vị vào chỗ của ngựa thuần chủng.
Ajanesi vata me, bhante, bhagavā samaṇesu samaṇappemaṁ, samaṇesu samaṇappasādaṁ, samaṇesu samaṇagāravaṁ.
The Buddha has inspired me to have love, confidence, and respect for ascetics!
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Bạch Thế Tôn, Thế Tôn thật đã làm sinh khởi nơi con lòng quý mến đối với các sa-môn, lòng tin đối với các sa-môn, lòng kính trọng đối với các sa-môn.
Abhikkantaṁ, bhante, abhikkantaṁ, bhante.
Excellent, sir! Excellent!
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Thật tuyệt vời, bạch Thế Tôn! Thật tuyệt vời, bạch Thế Tôn!
Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya, ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṁ kho, bhante, bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito.
As if he were righting the overturned, or revealing the hidden, or pointing out the path to the lost, or lighting a lamp in the dark so people with clear eyes can see what’s there, the Buddha has made the teaching clear in many ways.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Bạch Thế Tôn, như người dựng vật bị lật lên, mở điều bị che kín, chỉ đường cho người lạc, hay thắp đèn trong bóng tối để người có mắt thấy được các vật; cũng vậy, bạch Thế Tôn, Thế Tôn đã làm sáng tỏ Giáo Pháp bằng nhiều cách.
Esāhaṁ, bhante, bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca.
I go for refuge to the Buddha, to the teaching, and to the mendicant Saṅgha.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Bạch Thế Tôn, đệ tử xin quy y Đức Phật, quy y Giáo Pháp và quy y Tăng chúng tỳ-kheo.
Upāsakaṁ maṁ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan”ti.
From this day forth, may the Buddha remember me as a lay follower who has gone for refuge for life.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Từ hôm nay cho đến trọn đời, xin Thế Tôn ghi nhận đệ tử là một nam cư sĩ đã quy y.”
Potaliyasuttaṁ niṭṭhitaṁ catutthaṁ.
With Potaliya the Householder is finished—the fourth.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Kinh Potaliya kết thúc, bài thứ tư.

Pāli

Nguồn chuẩn

Nguồn chuẩn quyết định nghĩa. Khi các bản bất đồng, Pāli là chốt.

SuttaCentral Mahāsaṅgīti (bilara, pli/ms).

209/209 segment có nội dung

NguồnSuttaCentral Mahāsaṅgīti (bilara, pli/ms) (phạm vi công cộng — Pāli là nguồn chuẩn duy nhất)

English

Tham khảo

Bản tham khảo do SuttaCentral phát hành, không phải bản của dự án.

Gồm chỗ Sujato để trống, bù bằng bản lấp của dự án (bản nháp của chúng ta).

209/209 segment có nội dung · ghép từ english-sujato, english-project

NguồnBhikkhu Sujato — lấy từ SuttaCentral, translation/en/sujato @ 11c9d708978c (bản quyền thuộc Bhikkhu Sujato; dùng theo giấy phép của dịch giả) · SuttaCentral yêu cầu ghi rõ nguồn gốc khi sử dụng lại

Việt hiện hành

Tham khảo

Bản Việt đang lưu hành, tại bản chụp đã pin.

HT. Thích Minh Châu.

Bản chụp đã pin không có bản dịch cho bài này. Đây là giới hạn của bản chụp SuttaCentral, không phải thiếu sót của dự án.

Bản Việt nguyên bài của Hòa thượng Thích Minh Châu có ở mục Tra cứu toàn văn bên dưới. Đó là văn bản liền mạch, chưa căn theo segment, nên không điền vào cột này.

Việt 2026

Bản của dự án

Bản dịch canonical của dự án. Đây là bản đang biên tập.

209/209 segment có nội dung

NguồnBản dịch của dự án Kinh Tạng Pāli Việt — CC0 1.0, không phải bản của SuttaCentral

Tra cứu toàn văn

Nguồn dưới đây không phải cột đối chiếu. Nó là văn xuôi liên tục, không chia theo segment, nên không đặt cạnh Pāli từng câu được — dùng để tra từ ngữ và đối chiếu ở mức câu.

Bản Việt của Hòa thượng Thích Minh Châu, hiệu đính Bình Anson ↗

Hòa thượng Thích Minh Châu, hiệu đính Bình Anson — lấy từ BuddhaSasana (budsas.org) (bản sao chép bên thứ ba). Không theo segment, không dùng để đối chiếu từng câu. NOASSERTION: Hòa thượng Thích Minh Châu (bản dịch); Bình Anson (hiệu đính).

  • Văn xuôi liên tục, không chia theo segment của bilara — đối chiếu ở mức câu chứ không ở mức segment.
  • Trang ghi rõ: "Bình Anson hiệu đính, dựa theo bản Anh ngữ 'The Middle Length Discourses of the Buddha', Tỳ kheo Nanamoli". Tức đây là bản hiệu đính của bản dịch Hòa thượng Thích Minh Châu, có đối chiếu bản Anh của Tỳ khẻo Nanamoli — không phải nguyên văn bản dịch của Hòa thượng Thích Minh Châu.
  • Đây là bản sao của bên thứ ba, không phải bản xuất bản. Bản in lần đầu của Hòa thượng Thích Minh Châu, 1973 (Trung Bộ Kinh, tập I); lần in lại 1986. Trang này là bản sao bên thứ ba, không phải bản xuất bản. Tác phẩm vẫn được tái bản thương mại, nên việc dùng bản sao phải ghi rõ là bản sao.
  • Không có tuyên bố quyền tác giả máy đọc được: NOASSERTION. Không suy ra CC0.

Hòa thượng Thích Minh Châu, Bình Anson hiệu đính (SuttaCentral, nguyên bài) ↗

Hòa thượng Thích Minh Châu, hiệu đính Bình Anson — lấy từ SuttaCentral (bản sao chép bên thứ ba). Không theo segment, không dùng để đối chiếu từng câu. NOASSERTION: Hòa thượng Thích Minh Châu (bản dịch); Bình Anson (hiệu đính).

  • Văn xuôi liên tục, không chia theo segment của bilara — đối chiếu ở mức câu chứ không ở mức segment.
  • Chân trang các tệp ghi "Bình Anson hiệu đính … dựa theo bản Anh ngữ": "The Middle Length Discourses of the Buddha", Tỳ kheo Nanamoli và Tỳ kheo Bodhi dịch, 1995 (Trung Bộ); "The Long Discourses of the Buddha", Maurice Walshe dịch, 1987 (Trường Bộ). Tức đây là bản Bình Anson hiệu đính lại bản dịch của Hòa thượng Thích Minh Châu có đối chiếu bản Anh, không phải nguyên văn bản dịch của Hòa thượng.
  • Đây là bản sao của bên thứ ba, không phải bản xuất bản. Chân trang ghi người hiệu đính, ngày hiệu đính, lời cảm ơn người gửi bản điện tử và người chuẩn bị cho SuttaCentral (ví dụ MN 1: hiệu đính tháng 8–1999 và 10–06–2004, nhắc bản in 1986 ở một chú thích, Blake Walsh chuẩn bị; DN 1: hiệu đính 15–06–2007). Chân trang không nêu ấn bản in gốc cho từng bài; không suy ra ấn bản cho toàn bộ từ ví dụ trên.
  • Không có tuyên bố quyền tác giả máy đọc được: NOASSERTION. Không suy ra CC0.
Đọc toàn bài · 63 khối văn bản

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở tại Anguttarapa. Apāna là một thị trấn của Anguttarapa.

Rồi Thế Tôn buổi sáng đắp y, cầm y bát, vào Apāna để khất thực. Sau khi đi khất thực, ăn xong, trên con đường khất thực trở về, Thế Tôn đi đến một khu rừng để nghỉ trưa. Sau khi đi sâu vào khu rừng ấy, Ngài ngồi dưới một gốc cây.

Gia chủ Potaliya, toàn thân mặc đồ đầy đủ, mang dù, đi dép, ngao du tản bộ khắp mọi nơi, và đi đến khu rừng ấy. Sau khi đi sâu vào (khu rừng), gia chủ Potaliya, đến chỗ Thế Tôn ở, sau khi đến nói lên với Thế Tôn những lời hỏi thăm, sau khi nói lên những lời hỏi thăm, thân hữu rồi đứng một bên. Thế Tôn nói với Gia chủ Potaliya đang đứng một bên

—Này Gia chủ, có các chỗ ngồi. Nếu Ông muốn, hãy ngồi xuống.

Nghe nói vậy, gia chủ Potaliya nghĩ rằng: “Sa-môn Gotama gọi ta với danh từ Gia chủ”, nên phẫn nộ không hoan hỷ và đứng im. Lần thứ hai, Thế Tôn nói với Gia chủ Potaliya

—Này Gia chủ, có các chỗ ngồi. Nếu Ông muốn, hãy ngồi xuống.

Lần thứ hai, gia chủ Potaliya nghĩ rằng: “Sa-môn Gotama gọi ta với danh từ Gia chủ”, nên phẫn nộ, không hoan hỷ và đứng im. Lần thứ ba, Thế Tôn nói với gia chủ Potaliya

—Này Gia chủ, có các chỗ ngồi. Nếu Ông muốn, hãy ngồi xuống.

Nghe nói vậy, gia chủ Potaliya nghĩ rằng: “Sa-môn Gotama gọi ta với danh từ Gia chủ”, nên phẫn nộ, không hoan hỷ, nói với Thế Tôn

—Tôn giả Gotama, thật không thích đáng, không hợp lẽ, Tôn giả gọi tôi là Gia chủ.

—Này Gia chủ, nhưng hình dung của Ông, tướng mạo của ông, hình tướng của Ông giống như một gia chủ.

—Nhưng Tôn giả Gotama, tất cả nghiệp vụ đã được tôi từ bỏ, tất cả tục sự đã được tôi đoạn tận.

—Nhưng này Gia chủ, như thế nào tất cả nghiệp vụ đã được Ông từ bỏ, tất cả tục sự đã được Ông đoạn tận?

—Ở đây, này Tôn giả Gotama, tài sản, ngũ cốc, hay vàng bạc, tất cả đều giao cho các con tôi thừa hưởng. Ở đây, tôi không khuyên bảo, tôi không can gián; tôi sống với tối thiểu đồ ăn, đồ mặc. Như vậy, này Tôn giả Gotama, tất cả nghiệp vụ được tôi từ bỏ, tất cả tục sự được tôi đoạn tận.

—Này Gia chủ, sự đoạn tận các tục sự mà Ông nói khác với sự đoạn tận các tục sự trong giới luật của bậc Thánh.

—Bạch Thế Tôn, như thế nào là sự đoạn tận các tục sự trong giới luật của bậc Thánh? Bạch Thế Tôn, lành thay, nếu Thế Tôn thuyết pháp cho tôi về sự đoạn tận các tục sự trong giới luật của bậc Thánh.

—Này Gia chủ, hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ giảng.

—Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Gia chủ Potaliya vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn thuyết giảng như sau

—Này Gia chủ, tám pháp này đưa đến sự đoạn tận các tục sự trong giới luật bậc Thánh. Thế nào là tám? Y cứ không sát sanh, sát sanh cần phải từ bỏ. Y cứ không lấy của không cho, lấy của không cho cần phải từ bỏ. Y cứ lời chân thật, nói láo cần phải từ bỏ. Y cứ không nói hai lưỡi, nói hai lưỡi cần phải từ bỏ. Y cứ không tham dục, tham dục cần phải từ bỏ. Y cứ không hủy báng sân hận, hủy báng sân hận cần phải từ bỏ. Y cứ không phẫn não, phẫn não cần phải từ bỏ. Y cứ không quá mạn, quá mạn cần phải từ bỏ. Này Gia chủ, tám pháp này được nói một cách vắn tắt, không được giải thích rộng rãi, đưa đến sự đoạn tận các tục sự trong giới luật bậc Thánh.

—Bạch Thế Tôn, tám pháp này được Thế Tôn nói một cách vắn tắt, không được giải thích rộng rãi, đưa đến sự đoạn tận các tục sự trong giới luật bậc Thánh. Bạch Thế Tôn, lành thay, nếu Thế Tôn vì lòng thương tưởng, giải thích rộng rãi tám pháp này.

—Này Gia chủ, vậy Ông hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ giảng.

—Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Gia chủ Potaliya vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn thuyết giảng như sau

—Khi được nói: “Y cứ không sát sanh, sát sanh cần phải từ bỏ”, do duyên gì, lời nói như vậy được nói lên? Ở đây, này Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Do nhơn những kiết sử nào ta có thể sát sanh, ta đoạn tận, thành tựu sự từ bỏ của các kiết sử ấy. Nếu ta sát sanh, không những ta tự trách mắng ta vì duyên sát sanh, các bậc có trí, sau khi tìm hiểu, cũng sẽ khiển trách ta vì duyên sát sanh; và sau khi thân hoại mạng chung, ác thú sẽ chờ đợi ta, vì duyên sát sanh. Thật là một kiết sử, thật là một triền cái, chính sự sát sanh này. Những lậu hoặc, phiền lao nhiệt não nào có thể khởi lên, do duyên sát sanh, đối với vị đã từ bỏ sát sanh, những lậu hoặc, phiền lao nhiệt não như vậy không còn nữa”. “Y cứ không sát sanh, sát sanh cần phải từ bỏ”, do duyên như vậy, lời nói như vậy được nói lên.

Khi được nói: “Y cứ không lấy của không cho, lấy của không cho cần phải từ bỏ”, do duyên gì, lời nói như vậy được nói lên? Ở đây, này Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Do nhơn những kiết sử nào ta có thể lấy của không cho, ta đoạn tận, thành tựu sự từ bỏ các kiết sử ấy. Nếu ta lấy của không cho, không những ta tự trách mắng ta vì duyên lấy của không cho, các bậc có trí, sau khi tìm hiểu, cũng sẽ khiển trách ta vì duyên lấy của không cho; và sau khi thân hoại mạng chung, ác thú sẽ chờ đợi ta, vì duyên lấy của không cho. Thật là một kiết sử, thật là một triền cái, chính sự lấy của không cho này. Những lậu hoặc, phiền lao nhiệt não nào có thể khởi lên do duyên lấy của không cho, đối với vị đã từ bỏ lấy của không cho, những lậu hoặc, phiền lao nhiệt não như vậy không còn nữa”. “Y cứ không lấy của không cho, lấy của không cho cần phải từ bỏ”, do duyên như vậy, lời nói như vậy được nói lên.

Khi được nói: “Y cứ lời chân thật, nói láo cần phải từ bỏ”, do duyên gì, lời nói như vậy được nói lên? Ở đây, này Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Do nhơn những kiết sử nào, ta có thể nói láo, ta đoạn tận, thành tựu sự từ bỏ các kiết sử ấy. Nếu ta nói láo, không những ta tự trách mắng ta vì duyên nói láo, các bậc có trí, sau khi tìm hiểu, cũng sẽ khiển trách ta vì duyên nói láo; và sau khi thân hoại mạng chung, ác thú sẽ chờ đợi ta, vì duyên nói láo. Thật là một kiết sử, thật là một triền cái, chính nói láo này. Những lậu hoặc, phiền lao nhiệt não có thể khởi lên, do duyên nói láo, đối với vị đã từ bỏ nói láo, những lậu hoặc, phiền lao nhiệt não như vậy không còn nữa”. “Y cứ lời chân thật, nói láo cần phải từ bỏ”, do duyên như vậy, lời nói như vậy được nói lên.

Khi được nói: “Y cứ không nói hai lưỡi, nói hai lưỡi cần phải từ bỏ”, do duyên gì, lời nói như vậy được nói lên? Ở đây, này Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Do nhơn những kiết sử nào, ta có thể nói hai lưỡi, ta đoạn tận, thành tựu sự từ bỏ các kiết sử ấy. Nếu ta nói hai lưỡi, không những ta tự trách mắng ta vì duyên nói hai lưỡi, các bậc có trí, sau khi tìm hiểu cũng khiển trách ta vì duyên nói hai lưỡi, và sau khi thân hoại mạng chung, ác thú sẽ chờ đợi ta vì duyên nói hai lưỡi. Thật là một kiết sử, thật là một triền cái, chính sự nói hai lưỡi này. Những lậu hoặc, phiền lao nhiệt não có thể khởi lên do duyên nói hai lưỡi, đối với vị đã từ bỏ nói hai lưỡi, những lậu hoặc, phiền lao nhiệt não như vậy không còn nữa”. “Y cứ không nói hai lưỡi, nói hai lưỡi cần phải từ bỏ”, do duyên như vậy, lời nói như vậy được nói lên.

Khi được nói: “Y cứ không tham dục, tham dục cần phải từ bỏ”, do duyên gì, lời nói như vậy được nói lên? Ở đây, này Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Do nhơn những kiết sử nào, ta có thể có tham dục, ta đoạn tận, thành tựu sự từ bỏ các kiết sử ấy. Nếu ta tham dục, không những ta tự trách mắng ta vì duyên tham dục, các bậc có trí, sau khi tìm hiểu cũng khiển trách ta vì duyên tham dục; và sau khi thân hoại mạng chung, ác thú sẽ chờ đợi ta vì duyên tham dục. Thật là một kiết sử, thật là một triền cái, chính sự tham dục này. Những lậu hoặc, phiền lao nhiệt não có thể khởi lên do duyên tham dục, đối với vị đã từ bỏ tham dục, các lậu hoặc, phiền lao nhiệt não như vậy không còn nữa”. “Y cứ không tham dục, tham dục cần phải từ bỏ”, do duyên như vậy, lời nói như vậy được nói lên.

Khi được nói: “Y cứ không hủy báng sân hận, hủy báng sân hận cần được từ bỏ”, do duyên gì, lời nói như vậy được nói lên? Ở đây, này Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Do nhơn những kiết sử nào ta có thể hủy báng sân hận, ta đoạn tận, thành tựu sự từ bỏ các kiết sử ấy. Nếu ta hủy báng sân hận, không những ta tự trách mắng ta vì duyên hủy báng, các bậc có trí, sau khi tìm hiểu, cũng khiển trách ta vì duyên hủy báng sân hận; và sau khi thân hoại mạng chung, ác thú sẽ chờ đợi ta vì duyên hủy báng sân hận. Thật là một kiết sử, thật là một triền cái, chính sự hủy báng sân hận này. Những lậu hoặc, phiền lao nhiệt não có thể khởi lên do duyên hủy báng sân hận, đối với vị đã từ bỏ hủy báng sân hận, các lậu hoặc, phiền lao nhiệt não như vậy không còn nữa”. “Y cứ không hủy báng sân hận, hủy báng sân hận cần phải từ bỏ”, do duyên như vậy, lời nói như vậy được nói lên.

Khi được nói: “Y cứ không phẫn não, phẫn não cần được từ bỏ”, do duyên gì, lời nói như vậy được nói lên? Này Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Do nhơn những kiết sử nào ta có thể có phẫn não, ta đoạn tận, thành tựu sự từ bỏ các kiết sử ấy. Nếu ta có phẫn não, không những ta tự trách mắng ta vì duyên phẫn não, các bậc có trí, sau khi tìm hiểu, cũng khiển trách ta vì duyên phẫn não; và sau khi thân hoại mạng chung, ác thú sẽ chờ đợi ta vì duyên phẫn não. Thật là một kiết sử, thật là một triền cái, chính sự phẫn nào này. Những lậu hoặc, phiền lao nhiệt não có thể khởi lên do duyên phẫn não, đối với vị đã từ bỏ phẫn não, các lậu hoặc, phiền lao nhiệt não như vậy không còn nữa”. “Y cứ không phẫn não, phẫn não cần được từ bỏ”, do duyên như vậy, lời nói như vậy được nói lên.

Khi được nói: “Y cứ không quá mạn, quá mạn cần được từ bỏ”, do duyên gì, lời nói như vậy được nói lên? Này Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Do nhơn những kiết sử nào ta có quá mạn, ta đoạn tận, thành tựu sự từ bỏ các kiết sử ấy. Nếu ta có quá mạn, không những ta tự trách mắng ta vì duyên quá mạn, các bậc có trí sau khi tìm hiểu, cũng khiển trách ta vì duyên quá mạn; và sau khi thân hoại mạng chung, ác thú sẽ chờ đợi ta, vì duyên quá mạn. Thật là một kiết sử, thật là một triền cái, chính sự quá mạn này. Những lậu hoặc, phiền lao nhiệt não có thể khởi lên do duyên quá mạn, đối với vị đã từ bỏ quá mạn, các lậu hoặc, phiền lao nhiệt não như vậy không còn nữa”. “Y cứ không quá mạn, quá mạn cần phải từ bỏ”, do duyên như vậy, lời nói như vậy được nói lên.

Này Gia chủ, tám pháp được nói lên vắn tắt và được giải thích rộng rãi này, đưa đến sự đoạn tận các tục sự trong giới luật bậc Thánh, nhưng thật sự chưa phải là sự đoạn tận toàn diện, toàn bộ và toàn mặt tất cả tục sự trong giới luật bậc Thánh.

—Bạch Thế Tôn, như thế nào là sự đoạn tận toàn diện, toàn bộ và toàn mặt tất cả tục sự trong giới luật bậc Thánh? Lành thay, bạch Thế Tôn, nếu Thế Tôn thuyết pháp cho con như thế nào là sự đoạn tận toàn diện, toàn bộ, toàn mặt tất cả tục sự trong giới luật bậc Thánh.

—Này Gia chủ, vậy Ông hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ giảng.

—Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Gia chủ Potaliya vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn thuyết giảng như sau

—Này Gia chủ, ví như có con chó đói lả, suy nhược, đi đến một lò thịt giết bò. Ở đây, có người giết bò thiện xảo hay người đệ tử quăng cho nó một khúc xương, khéo lóc, tận lóc, không có thịt, chỉ có dính máu. Này Gia chủ, Ông nghĩ thế nào? Con chó ấy, khi gặm khúc xương ấy, khéo lóc, tận lóc, không có thịt, chỉ có dính máu có thể đoạn trừ được đói lả suy nhược của nó không?

—Bạch Thế Tôn, không. Vì sao vậy? Với khúc xương khéo lóc, tận lóc, không có thịt, chỉ có dính máu ấy, bạch Thế Tôn, con chó kia chỉ có mệt nhọc khốn khổ mà thôi.

—Cũng vậy, này Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Thế Tôn đã nói, dục được ví như khúc xương, khổ nhiều, não nhiều, tai họa ở đây càng nhiều hơn”. Sau khi thấy như chân như vậy với chánh trí tuệ, sau khi từ bỏ loại xả thuộc loại đa chủng, y cứ đa chủng, đối với loại xả thuộc loại nhứt chủng, y cứ nhất chủng, ở đây, mọi chấp thủ đối với thế vật được đoạn trừ hoàn toàn, không có dư tàn, vị ấy tu tập loại xả như vậy.

Này Gia chủ, ví như con chim kên, con chim diều hâu, hay con chim ưng giành được miếng thịt liền bay bổng lên; các con chim kên khác, chim diều hâu khác, hay chim ưng khác bay đuổi theo, đuổi sát theo giành giựt xé nát miếng thịt ấy. Này Gia chủ, Ông nghĩ thế nào? Nếu con chim kên, chim diều hâu hay chim ưng ấy không vứt bỏ ngay miếng thịt ấy, nó có thể do nhân duyên ấy, đi đến chết hay đi đến khổ gần như chết không?

—Thưa có, bạch Thế Tôn.

—Cũng vậy, này Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Thế Tôn đã nói, dục được ví như miếng thịt, khổ nhiều, não nhiều, tai họa ở đây càng nhiều hơn”. Sau khi thấy như chân như vậy với chánh trí tuệ, sau khi từ bỏ loại xả thuộc loại đa chủng, y cứ đa chủng, đối với loại xả thuộc loại nhứt chủng, y cứ nhứt chủng, ở đây mọi chấp thủ đối với thế vật được đoạn trừ hoàn toàn, không có dư tàn, vị ấy tu tập loại xả như vậy.

Này Gia chủ, ví như một người cầm một bó đuốc cỏ đang cháy rực đi ngược gió. Này Gia chủ, Ông nghĩ thế nào, nếu người ấy không vứt bỏ ngay bó đuốc ấy, bó đuốc cỏ đang cháy rực ấy có thể đốt cháy tay, hay đốt cháy cánh tay, hay đốt cháy một thân phần của người ấy, người ấy có thể do nhân duyên ấy, đi đến chết, hay đi đến khổ gần như chết không?

—Thưa có, bạch Thế Tôn.

—Cũng vậy, này Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Thế Tôn đã nói, dục được ví như bó đuốc cỏ, khổ nhiều, não nhiều, tai họa ở đây càng nhiều hơn”. Sau khi thấy như chân như vậy với chánh trí tuệ … (như trên) … vị ấy tu tập loại xả như vậy.

Này Gia chủ, ví như một hố than hừng, sâu hơn thân người, đầy những than hừng, cháy không thành ngọn, cháy không thành khói, và một người đi đến muốn sống, muốn không chết, muốn lạc, né tránh khổ. Nhưng có hai nhà lực sĩ, nắm chặt hai cánh tay người ấy và lôi người ấy đến hố than hừng. Này Gia chủ, Ông nghĩ thế nào? Người ấy có co rúm thân, vật qua vật lại phía này phía kia không?

—Bạch Thế Tôn, có. Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn, vì người ấy biết: “Nếu ta rơi vào hố than hừng này, do nhân duyên này, ta sẽ đi đến chết hay đau khổ gần như chết.

—Cũng vậy, này Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Thế Tôn đã nói, dục được ví như hố than hừng, khổ nhiều, não nhiều, tai họa ở đây càng nhiều hơn”. Sau khi thấy như chân như vậy với chánh trí tuệ … (như trên) … vị ấy tu tập loại xả như vậy.

Này Gia chủ, ví như có người nằm mộng, thấy vườn khả ái, rừng núi khả ái, đất đai khả ái, ao hồ khả ái; khi tỉnh dậy, người ấy không thấy gì cả. Cũng vậy, này Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Thế Tôn đã nói, dục được ví như một cơn mộng, khổ nhiều, não nhiều, tai họa ở đây càng nhiều hơn”. Sau khi thấy như chân như vậy với chánh trí tuệ, … (như trên) … vị ấy tu tập loại xả như vậy.

Này Gia chủ, ví như có người mượn tài vật cho mượn như xe cộ xứng đáng bậc sang trọng, các đồ châu báu trang sức mỹ diệu, và với những đồ vật vay mượn ấy, người ấy đi vào chợ phố, được (tôn trọng) đi trước, được nhiều người vây quanh, và quần chúng thấy người ấy bèn nói: “Người này thật sự giàu sang, và người giàu sang hưởng thọ tài vật như vậy”. Nhưng những người chủ thấy người kia ở chỗ nào liền lấy lui những vật sở hữu của mình. Này Gia chủ, Ông nghĩ thế nào? Có phải sự (trá hình) dị tính của người kia được chấm dứt ở đây?

—Thưa vâng, bạch Thế Tôn. Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn, vì những người chủ lấy lui những vật sở hữu của mình.

—Cũng vậy, này Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Thế Tôn đã nói, dục được ví như tài vật vay mượn, khổ nhiều, não nhiều, tai họa ở đây càng nhiều hơn”. Sau khi thấy như chân như vậy với chánh trí tuệ … (như trên) … vị ấy tu tập loại xả như vậy.

Này Gia chủ, ví như gần thôn làng hay gần thị tứ có một nhóm rừng, ở đấy, có một cây đầy những trái chín, nhưng không có trái nào rơi xuống đất. Rồi một người đi đến, ước mong trái cây, tìm cầu trái cây, đi khắp đó đây để tìm trái cây. Người ấy đi sâu vào ngôi rừng ấy, thấy cây ấy đầy những trái chín. Người ấy có thể nghĩ như sau: “Cây này đầy những trái chín nhưng không có trái nào rơi xuống đất, nhưng ta biết leo cây. Vậy ta hãy leo lên cây ấy ăn cho thỏa thích và bọc đầy áo (để đem về). Rồi người ấy leo lên cây ấy, ăn cho thỏa thích và bọc đầy áo (để đem về). Rồi một người thứ hai đi đến, ước mong trái cây, tìm cầu trái cây, đi khắp đó đây để tìm trái cây, và tay mang một búa sắc bén. Người này đi sâu vào ngôi rừng ấy, thấy cây ấy đầy những trái chín. Người này có thể nghĩ như sau: “Cây này đầy những trái chín, nhưng không có trái nào rơi xuống đất. Nhưng ta không biết leo cây. Vậy ta hãy chặt cây này tận gốc, ăn cho thỏa thích, và bọc đầy áo (để đem về)”. Rồi người này chặt cây ấy tận gốc. Này Gia chủ, Ông nghĩ thế nào? Nếu người kia không leo xuống thật mau, thời cây ấy khi rơi đổ xuống, sẽ làm cho người thứ nhất, hoặc bị gãy tay, hoặc bị gãy chân, hoặc bị gãy một phần thân nào. Và do nhân duyên ấy, sẽ bị chết hay đi đến đau khổ gần như chết?

—Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

—Cũng vậy, này Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Thế Tôn đã nói, dục được ví như cây có trái, khổ nhiều, não nhiều, tai họa ở đây càng nhiều hơn”. Sau khi thấy như chân như vậy với chánh trí tuệ, sau khi từ bỏ loại xả thuộc loại đa chủng, y cứ đa chủng, đối với loại xả thuộc loại nhứt chủng, y cứ nhứt chủng, ở đây mọi chấp thủ đối với thế vật được đoạn trừ hoàn toàn, không có dư tàn, vị ấy tu tập loại xả như vậy.

Này Gia chủ, vị Thánh đệ tử ấy, sau khi thành tựu xả niệm thanh tịnh vô thượng này, nhớ đến các đời sống trước, như một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, hai mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm đời, một ngàn đời, một trăm ngàn đời, nhiều hoại kiếp, nhiều thành kiếp. Vị ấy nhớ rằng: “Tại chỗ kia, ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, ăn uống như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi tại chỗ kia, ta được sanh ra tại chỗ nọ. Tại chỗ ấy, ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, ăn uống như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ nọ, ta được sanh ra ở đây”. Vị ấy nhớ đến nhiều đời sống quá khứ cùng với các nét đại cương và các chi tiết.

Này Gia chủ, vị Thánh đệ tử ấy sau khi thành tựu xả niệm thanh tịnh vô thượng này, với thiên nhãn thuần tịnh siêu nhân, thấy sự sống và chết của chúng sanh, người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người may mắn kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của họ. Vị ấy nghĩ rằng: “Thật sự những vị chúng sanh này thành tựu những ác hạnh về thân, thành tựu những ác hạnh về lời nói, thành tựu những ác hạnh về ý, phỉ báng các bậc Thánh, theo tà kiến, tạo các nghiệp theo tà kiến. Những người này, sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Còn những vị chúng sanh này thành tựu những thiện hạnh về thân, thành tựu những thiện hạnh về lời nói, thành tựu những thiện hạnh về ý, không phỉ báng các bậc Thánh, theo chánh kiến, tạo các nghiệp theo chánh kiến, những người này, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh lên các thiện thú, Thiên giới, trên đời này. Như vậy, vị ấy với thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống chết của chúng sanh. Vị ấy tuệ tri rõ rằng chúng sanh, người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người may mắn kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của họ.

Này Gia chủ vị Thánh đệ tử ấy, sau khi thành tựu xả niệm thanh tịnh vô thượng này, và với các lậu hoặc được đoạn trừ, vị này với thượng trí, tự mình chứng ngộ, chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát.

Này Gia chủ, cho đến như vậy là sự đoạn tận toàn diện, toàn bộ và toàn mặt tất cả sự tục sự trong giới luật bậc Thánh. Này Gia chủ, Ông nghĩ thế nào? Ông có thấy ở nơi Ông một sự đoạn tận tục sự như vậy, giống như sự đoạn tận toàn diện, toàn bộ và toàn mặt tất cả tục sự trong giới luật bậc Thánh?

—Bạch Thế Tôn, con là ai mà có thể có sự đoạn tận toàn diện, toàn bộ và toàn mặt tất cả tục sự trong giới luật bậc Thánh? Bạch Thế Tôn, con còn rất xa với sự đoạn tận toàn diện, toàn bộ và toàn mặt, tất cả tục sự trong giới luật bậc Thánh. Bạch Thế Tôn, xưa kia, đối với các vị Du sĩ không phải thù thắng, chúng con xem là thù thắng; dầu họ không thù thắng, chúng con cúng dường các món ăn thù thắng; dầu họ không thù thắng, chúng con mời họ ở trong những trú xứ thù thắng. Bạch Thế Tôn, còn đối với các Tỷ-kheo thù thắng, chúng con xem là không thù thắng; dầu các vị ấy thù thắng, chúng con cúng dường các món ăn không thù thắng; dầu các vị ấy thù thắng, chúng con mời các vị ấy ở trong các trú xứ không thù thắng. Nhưng nay, bạch Thế Tôn, đối với các Du sĩ không thù thắng, chúng con sẽ biết là không thù thắng; vì họ không thù thắng, chúng con sẽ cúng dường các món ăn không thù thắng,; vì họ không thù thắng chúng con sẽ mời họ ở trong các trú xứ không thù thắng. Còn đối với các Tỷ-kheo thù thắng, chúng con sẽ biết các vị ấy là thù thắng; vì các vị ấy thù thắng, chúng con sẽ cúng dường các món ăn thù thắng; vì các vị ấy thù thắng, chúng con sẽ mời các vị ấy ở trong các trú xứ thù thắng. Bạch Thế Tôn, Thế Tôn thật sự đã gợi ở nơi con lòng ái kính Sa-môn đối với các vị Sa-môn, lòng tịnh tín Sa-môn đối với các Sa-môn, lòng tôn kính Sa-môn đối với các Sa-môn.

Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Như người dựng đứng lại những gì bị quăng ngã xuống, phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường cho những người bị lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng vậy, Chánh pháp đã được Thế Tôn dùng nhiều phương tiện trình bày, giải thích. Bạch Thế Tôn, con xin quy y Thế Tôn, quy y Pháp và quy y chúng Tỷ-kheo Tăng. Mong Thế Tôn nhận con làm đệ tử; từ nay trở đi cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng.

Nguồn của bản này, nguyên văn chân trang của tệp

Hòa thượng Thích Minh Châu dịch Việt

Chân thành cám ơn anh HDC và nhóm Phật tử VH đã có thiện tâm gửi tặng ấn bản điện tử. (Bình Anson hiệu đính, dựa theo bản Anh ngữ “The Middle Length Discourses of the Buddha”, Tỳ kheo Nanamoli và Tỳ kheo Bodhi dịch, 1995).

Hiệu đính: 15–06-2004

Prepared for SuttaCentral by Blake Walsh.

Rubric chất lượng tóm tắt

Mỗi tiêu chí chấm từ 0 đến 10. Điểm chung là trung bình của đủ 10 tiêu chí. Kiểm tra kỹ thuật chỉ chấm phần đo được; ô chưa đánh giá không phải điểm 0.

10 tiêu chí chấm tóm tắt
Tiêu chíCách đánh giá
Bám sát bài kinhMọi khẳng định có căn cứ trong kinh; không thêm giáo lý hoặc suy diễn.
Đủ ý chínhNêu được trọng tâm và kết luận; không bỏ ý khiến người đọc hiểu sai.
Cấu trúc lập luậnGiữ trình tự và các quan hệ điều kiện, đối chiếu, nhân quả của kinh.
Bối cảnh & người nóiĐúng địa điểm, người nói, người nghe và tình huống khi được nêu.
Thuật ngữDùng đúng nghĩa theo ngữ cảnh, nhất quán với bản dịch.
Sáng rõ & tự nhiênVăn xuôi dễ hiểu với người Việt hiện đại, không calque hay giả cổ.
Súc tíchChọn lọc ý, tránh lặp thừa; không quá 500 từ.
Tách biệt lời kinhPhân biệt tóm tắt với nguyên văn; không gán diễn giải cho Đức Phật.
Bất định & trung thựcKhông biến cách hiểu chưa chắc thành kết luận chắc chắn.
Kỹ thuật & trình bàyVăn xuôi thuần, NFC, đoạn văn hợp lệ và hiển thị đúng.
2026-10-06 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng

Người/công cụ đánh giá: Repository summary validator.

Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.

Kiểm tra tự động: 470 từ, 5 đoạn, văn xuôi thuần và NFC. Chưa đối chiếu nội dung tóm tắt với toàn bài kinh; chưa chấm độ đúng nghĩa, đủ ý hay văn phong.

Tiêu chíĐiểm / 10
Bám sát bài kinhChưa đánh giá
Đủ ý chínhChưa đánh giá
Cấu trúc lập luậnChưa đánh giá
Bối cảnh & người nóiChưa đánh giá
Thuật ngữChưa đánh giá
Sáng rõ & tự nhiênChưa đánh giá
Súc tíchChưa đánh giá
Tách biệt lời kinhChưa đánh giá
Bất định & trung thựcChưa đánh giá
Kỹ thuật & trình bày10

Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.

Mã lần chấm: 960537b5-120d-46ea-9f6a-345725ddc3f4 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: cf64d4e93bb395e42f64b2bfc760d414aa40e28a900c8fc0f5fa08620eeee03d

2026-10-05 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng

Người/công cụ đánh giá: Repository summary validator.

Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.

Kiểm tra tự động: 470 từ, 5 đoạn, văn xuôi thuần và NFC. Chưa đối chiếu nội dung tóm tắt với toàn bài kinh; chưa chấm độ đúng nghĩa, đủ ý hay văn phong.

Tiêu chíĐiểm / 10
Bám sát bài kinhChưa đánh giá
Đủ ý chínhChưa đánh giá
Cấu trúc lập luậnChưa đánh giá
Bối cảnh & người nóiChưa đánh giá
Thuật ngữChưa đánh giá
Sáng rõ & tự nhiênChưa đánh giá
Súc tíchChưa đánh giá
Tách biệt lời kinhChưa đánh giá
Bất định & trung thựcChưa đánh giá
Kỹ thuật & trình bày10

Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.

Mã lần chấm: 70c98a82-440b-48d7-a01e-1bb238271342 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: cf64d4e93bb395e42f64b2bfc760d414aa40e28a900c8fc0f5fa08620eeee03d

Rubric chất lượng bản dịch

Mỗi tiêu chí chấm từ 0 đến 10. Điểm chung là trung bình của đủ 10 tiêu chí. Kiểm tra kỹ thuật chỉ chấm phần đo được; ô chưa đánh giá không phải điểm 0.

Điểm trên 9, không có lỗi chặn và vượt kiểm tra phát hành mới đủ điều kiện published. Lỗi chặn luôn thắng điểm số.

10 tiêu chí chấm bản dịch
Tiêu chíCách đánh giá
Nguồn & xuất xứĐúng UID, nguồn Pāli đã ghim; xác định đúng tác giả và nguồn tham khảo.
Đúng nghĩa PāliGiữ đủ ý; không thêm diễn giải vào lời kinh, không làm lệch giáo nghĩa.
Ngữ pháp & logicĐúng người nói, chủ thể, phủ định, điều kiện, số lượng và quan hệ mệnh đề.
Đủ đoạn & căn chỉnhĐủ segment, đúng ID và ranh giới; bảo toàn lặp và dấu lược.
Thuật ngữChính xác theo ngữ cảnh, giữ các phân biệt quan trọng và nhất quán.
Đối chiếu nguồnĐọc Pāli, English và Việt truyền thống khi có; phân xử bất đồng bằng Pāli.
Tiếng Việt sáng rõCâu tự nhiên, dễ hiểu, không dịch máy móc hay giả cổ.
Hán–Việt & súc tíchGiữ thuật ngữ hữu ích, giảm từ tối nghĩa và diễn đạt dài dòng.
Bất định & trung thựcGhi nhận cách hiểu khác; không bịa nguồn hoặc che giấu bất định.
Kỹ thuật & phát hànhJSON/YAML, NFC, metadata, giấy phép và các kiểm tra bắt buộc đều đạt.
2026-10-13 · Đánh giá đầy đủ · 9.10/10

Người/công cụ đánh giá: Claude Opus 5.5 (Claude Code).

Khớp nội dung và nguồn đang hiển thị.

Rà soát xưng hô (2026-10-13), theo quyết định của người biên tập: người quy y xưng "đệ tử" ("chúng đệ tử"); người thưa với Đức Phật xưng "con"; Đức Phật tự xưng "Ta"; sửa "Bạch Thế Tôn" đặt nhầm cho người khác. Đổi 2 segment bản dịch: 26.3, 26.4. Mỗi chỗ đổi được đối chiếu Pāli root (người nói, người nghe, vocative). Không review lại toàn bài: điểm mang theo nguyên từ lượt full 775cdb93-a8ca-4267-8b07-273bc7b3131b (2026-10-07); các thay đổi chỉ là xưng hô và lỗi nhỏ đi kèm đã liệt kê, không có lý do hạ điểm. Technical gate (validate/test/check) chạy lại. Đây là review của AI, không phải chứng nhận của chuyên gia Pāli.

Tiêu chíĐiểm / 10
Nguồn & xuất xứ9.3
Đúng nghĩa Pāli9
Ngữ pháp & logic9.1
Đủ đoạn & căn chỉnh9.1
Thuật ngữ9
Đối chiếu nguồn8.9
Tiếng Việt sáng rõ9
Hán–Việt & súc tích9
Bất định & trung thực9.1
Kỹ thuật & phát hành9.5

Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.

Mã lần chấm: 14859165-f5c9-4e63-9ed8-d9a040dd52ab · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 10e3f8f52fedf8aa32c8df249caf356b75f35ee98fb013950d6213a3ade2584f

2026-10-07 · Đánh giá đầy đủ · 9.10/10

Người/công cụ đánh giá: Claude Opus 5.5 (Claude Code).

Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.

Lượt review đối kháng của AI (không phải chứng nhận của chuyên gia Pāli độc lập). Đọc đủ 209 segment, đối chiếu Pāli + Sujato; Thích Minh Châu (budsas) đối chiếu ở các chỗ khó (công thức tám pháp, `nīvaraṇa`, `antarāpaṇa`, ví dụ ngựa thuần chủng). Bài chưa được lượt trước sửa; lượt này sửa 136 segment: (1) [accuracy] khoảng 55 segment khôi phục hô cách bị bỏ hoặc viết trơ “Gia chủ,” → “Này gia chủ,”; `bho gotama` → “Thưa Tôn giả Gotama”; `bhante` ở 3.17, 14.4, 15.7, 18.8, 20.9, 25.4–26.3. (2) [accuracy] 4.4–4.11 và 6.1–13.7: `X nissāya Y pahātabbo` là thể nghĩa vụ (“cần từ bỏ”), bản cũ viết thành mục đích “để từ bỏ”; thống nhất cách diễn đạt giữa 4.x và các đoạn trích lại (8.1, 9.1). (3) [style] lồng nháy: lời trích và suy xét bên trong lời Đức Phật đổi sang ‘ ’ (6.1–13.7, 15.10…21.21, 20.4, 21.6–21.15); 6.1 có nháy kép thừa; 26.4 thiếu nháy đóng. (4) [terminology] 6.5–13.5 `nīvaraṇa` = “triền cái” theo glossary (thay “chướng ngại”). (5) [alignment] 17.7, 18.11, 19.5, 20.12: bỏ phần mở rộng dấu lược `…pe…`; 15.11, 16.8, 21.22 thêm `evametaṁ`, `tameva`. (6) [accuracy] 3.4, 3.8 khôi phục ý nghĩ của Potaliya; 3.14, 3.17, 14.4, 25.5 khôi phục nội dung bị rút theo Sujato; 5.1 thêm “chưa phân tích chi tiết”; 16.2 bỏ “để giành miếng thịt”; 20.1 “đôi hoa tai ngọc quý”; 20.2 `antarāpaṇa` = “giữa chợ” (comment mới ghi cách đọc của Sujato); 25.4 `ko cāhaṁ… ko ca…`; 25.6–25.9 giữ đủ cặp ngựa thuần chủng / không thuần chủng. Comment cũ đã kiểm, không bịa; comment đầu bài 0.2 dẫn bản Thích Minh Châu tại `buddhanussati/loicuaducphat` mà round này không kiểm lại được (round dùng budsas). vocatives.py còn 45 dòng, đều là dương tính giả: “này gia chủ” viết thường, và 20.4 (`vata bho`) đã dịch “Này các ông”. Không còn blocker. check.py OK.

Tiêu chíĐiểm / 10
Nguồn & xuất xứ9.3
Đúng nghĩa Pāli9
Ngữ pháp & logic9.1
Đủ đoạn & căn chỉnh9.1
Thuật ngữ9
Đối chiếu nguồn8.9
Tiếng Việt sáng rõ9
Hán–Việt & súc tích9
Bất định & trung thực9.1
Kỹ thuật & phát hành9.5

Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.

Mã lần chấm: 775cdb93-a8ca-4267-8b07-273bc7b3131b · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 45b4768aef252e2fdf82f661d0a0c80d5f5704c5df916a48c2baeaabd4f61787

2026-10-06 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng

Người/công cụ đánh giá: Repository segment validator.

Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.

Kiểm tra tự động 209 segment với Pāli trong cache: đủ ID, giá trị, NFC và hệ chữ Latin. Chưa đọc đối chiếu nghĩa, ngữ pháp hoặc văn phong; chưa chấm lại 10 tiêu chí. Đây không phải chứng nhận hash upstream hoặc giấy phép, không xác nhận trạng thái xuất bản.

Tiêu chíĐiểm / 10
Nguồn & xuất xứChưa đánh giá
Đúng nghĩa PāliChưa đánh giá
Ngữ pháp & logicChưa đánh giá
Đủ đoạn & căn chỉnh10
Thuật ngữChưa đánh giá
Đối chiếu nguồnChưa đánh giá
Tiếng Việt sáng rõChưa đánh giá
Hán–Việt & súc tíchChưa đánh giá
Bất định & trung thựcChưa đánh giá
Kỹ thuật & phát hànhChưa đánh giá

Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.

Mã lần chấm: 68447c3c-6d7f-418a-82f7-1975e51bae07 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 5e531a903734fd35b30611f642d592d38291d6af9314b47541ca58d0f61dd0b4

2026-10-05 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng

Người/công cụ đánh giá: Repository segment validator.

Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.

Kiểm tra tự động 209 segment với Pāli trong cache: đủ ID, giá trị, NFC và hệ chữ Latin. Chưa đọc đối chiếu nghĩa, ngữ pháp hoặc văn phong; chưa chấm lại 10 tiêu chí. Đây không phải chứng nhận hash upstream hoặc giấy phép, không xác nhận trạng thái xuất bản.

Tiêu chíĐiểm / 10
Nguồn & xuất xứChưa đánh giá
Đúng nghĩa PāliChưa đánh giá
Ngữ pháp & logicChưa đánh giá
Đủ đoạn & căn chỉnh10
Thuật ngữChưa đánh giá
Đối chiếu nguồnChưa đánh giá
Tiếng Việt sáng rõChưa đánh giá
Hán–Việt & súc tíchChưa đánh giá
Bất định & trung thựcChưa đánh giá
Kỹ thuật & phát hànhChưa đánh giá

Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.

Mã lần chấm: fd9b4095-3f73-4d57-a769-0f173f868ac9 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 5e531a903734fd35b30611f642d592d38291d6af9314b47541ca58d0f61dd0b4

2026-10-05 · Scorecard lịch sử · 9.70/10

Người/công cụ đánh giá: GPT-5.6 Sol.

Scorecard trong metadata cũ; chưa lưu dấu vân tay nội dung hoặc ghi chú của lần chấm. Không coi đây là một lượt chấm lại.

Tiêu chíĐiểm / 10
Nguồn & xuất xứ9.9
Đúng nghĩa Pāli9.4
Ngữ pháp & logic9.7
Đủ đoạn & căn chỉnh10
Thuật ngữ9.5
Đối chiếu nguồn9.6
Tiếng Việt sáng rõ9.7
Hán–Việt & súc tích9.7
Bất định & trung thực9.5
Kỹ thuật & phát hành10

Lỗi chặn: không ghi nhận.