
Phù điêu Gandhāra: Đức Phật hàng phục voi dữ Nālāgiri, Bảo tàng Ấn Độ, KolkataẢnh: Anandajoti Bhikkhu (Photo Dharma) · CC BY 2.0 ↗
Kinh Trung Bộ · MN21 · Majjhima Nikāya
Kinh Ví Dụ Cái Cưa
Kakacūpamasutta
- Đã xuất bản
- Khoảng 17 phút đọc
- 227 đoạn Pāli
- Bản nghe 27 phút
Pāli đọc tại bilara commit 11c9d708978c · 4 bản: Pāli, English, Việt hiện hành, Việt 2026
Tóm tắt & diễn giải
Tại rừng Jeta ở Sāvatthī, một vị tỳ-kheo tố cáo Tôn giả Moḷiyaphagguna giao du quá thân mật với các tỳ-kheo-ni, đến mức hai bên nổi giận, khởi tranh tụng khi ai nói xấu phía kia. Đức Phật răn dạy: một thiện nam tử vì lòng tin xuất gia thì việc đó không thích hợp; dù ai nói điều không hay hay dùng tay, cục đất, gậy, vũ khí đánh các tỳ-kheo-ni hay đánh chính thầy, phải từ bỏ ham muốn và suy nghĩ gắn với đời sống gia đình, tập cho tâm không biến đổi theo hướng xấu, không thốt ra lời ác, sống với lòng cảm thông, với tâm từ, không sân hận bên trong.
Đọc tiếp phần tóm tắt (4 đoạn)
Đức Phật nhớ lại thời các tỳ-kheo làm Ngài hài lòng: dạy một lần về việc ăn trong một lần ngồi là đủ, chỉ cần khơi dậy niệm, ví như người đánh xe giỏi lên cỗ xe thuần thục, roi đặt sẵn. Ngài cũng ví Tăng chúng như khu rừng sāla: chặt bỏ cây non cong queo hút dưỡng chất, chăm sóc cây thẳng khỏe — hãy từ bỏ điều bất thiện, chuyên tâm vào các pháp thiện.
Nữ gia chủ Vedehikā có tiếng hiền hòa; nữ tỳ Kāḷī thử chủ bằng cách dậy muộn ba lần, lần thứ ba bị then cửa đánh rách đầu, cô kể với hàng xóm và tiếng tốt của bà chủ chuyển thành tiếng xấu. Đức Phật rút ra: tỳ-kheo tỏ ra hiền hòa, khiêm nhường, an tịnh chỉ chừng nào chưa bị lời nói khó chịu chạm đến; và dễ được khuyên dạy vì y phục, thức ăn, chỗ ở, thuốc men thì không tính — chỉ người kính trọng, coi trọng, tôn kính Pháp mới đúng nghĩa ấy.
Có năm cách người khác có thể nói với mình: đúng lúc hoặc không, đúng sự thật hoặc không, nhẹ nhàng hoặc thô ác, có lợi hoặc không, với tâm từ hoặc với sân hận bên trong. Dù theo cách nào, hãy tập cho tâm không biến đổi theo hướng xấu, không thốt lời ác, sống với lòng cảm thông và tâm từ, rồi rải tâm từ đến người ấy và toàn thế giới. Bốn ví dụ minh họa tâm ấy khó lay chuyển: như đất lớn không thể bị làm cho không còn là đất, như hư không không thể vẽ hình lên được, như sông Hằng không thể bị bó cỏ cháy thiêu đốt, như túi da mèo thuộc kỹ không còn phát tiếng sột soạt.
Kinh khép lại bằng lời dạy ví dụ cái cưa: ngay cả khi những tên cướp hèn hạ dùng cưa hai cán cưa tay chân từng phần, ai để tâm sinh ác ý là không làm theo lời dạy của Đức Phật; ngay trong trường hợp ấy cũng phải rải tâm từ đến kẻ đó và đến toàn thế giới. Các tỳ-kheo xác nhận không còn cách nói nào, dù nhỏ hay lớn, mình không chịu đựng nổi.
Phần tóm tắt do dự án biên soạn để hỗ trợ đọc, không phải kinh văn. Bản Pāli và các bản dịch hiển thị bên dưới mới là nội dung có thẩm quyền.
Diễn giải hiện đại
Ba cách tìm hiểu cùng một bài kinh, với ngôn ngữ và ví dụ phù hợp từng nhóm độc giả. Bạn có thể chọn bất kỳ bản nào.
Phần diễn giải do dự án biên soạn để hỗ trợ tìm hiểu; đây không phải nguyên văn lời Phật. Các ví dụ đời sống và gợi ý thực hành là lời của người biên soạn.
Diễn giải dành cho trẻ emĐã duyệt
Khi nghe một lời làm mình muốn nổi giận
Liên kết mục nàyVí dụ trong đời sống hôm nay
Một chuyện ở sân chơi
Tình huống minh họa do người biên soạn đặt ra.
Bạn chê đội của em chơi dở. Em định nói ngay một câu thật đau để bạn im đi. Nhưng em cũng có thể thấy: mình đang muốn làm bạn đau, chứ không chỉ muốn nói rõ chuyện chơi.
Đây là ví dụ hôm nay. Kinh Ví Dụ Cái Cưa giúp ta tìm hiểu một việc khó: nghe điều không thích mà vẫn tập không nuôi lòng muốn hại người nói.
Chỗ dễ hiểu sai
Lòng từ vẫn cần đi cùng sự bảo vệ
Cách vận dụng hôm nay không phải cố làm người khác nổi nóng để thử họ, cũng không phải ở lại cho ai đánh mình. Nếu em hay bạn bị đe dọa, hãy rời chỗ nguy hiểm khi có thể và nhờ người lớn đáng tin giúp. Ngăn việc gây hại vẫn cần làm. Đây là lời hướng dẫn của người biên soạn để em không dùng sai các phép ví.
Đối chiếu với kinh văn (49 đoạn)
- mn21:6.1
- mn21:6.2
- mn21:6.3
- mn21:6.4
- mn21:6.5
- mn21:6.6
- mn21:6.7
- mn21:6.8
- mn21:6.9
- mn21:6.10
- mn21:6.11
- mn21:6.12
- mn21:6.13
- mn21:6.14
- mn21:6.15
- mn21:9.11
- mn21:9.12
- mn21:9.13
- mn21:9.14
- mn21:9.15
- mn21:9.16
- mn21:9.17
- mn21:9.18
- mn21:9.19
- mn21:9.20
- mn21:9.21
- mn21:9.22
- mn21:9.23
- mn21:9.24
- mn21:9.25
- mn21:9.26
- mn21:9.27
- mn21:9.28
- mn21:9.29
- mn21:9.30
- mn21:9.31
- mn21:9.32
- mn21:9.33
- mn21:9.34
- mn21:9.35
- mn21:9.36
- mn21:9.37
- mn21:9.38
- mn21:9.39
- mn21:20.1
- mn21:20.2
- mn21:20.3
- mn21:20.4
- mn21:20.5
Tìm hiểu bài kinh
Chuyện bắt đầu từ những người thân với nhau
MN21, Kinh Ví Dụ Cái Cưa, kể rằng Đức Phật đang ở rừng Jeta, tu viện Anāthapiṇḍika, tại Sāvatthī. Một thầy tu tên Moḷiyaphagguna quá thân cận với một nhóm nữ tu. Tỳ-kheo là người nam xuất gia; tỳ-kheo-ni là người nữ xuất gia.
Ai chê các nữ tu trước mặt thầy, thầy liền giận, bực và gây chuyện tranh tụng. Ai chê thầy trước mặt các nữ tu, các vị cũng làm như thế. Một tỳ-kheo trình sự việc lên Đức Phật. Ngài cho mời Phagguna đến hỏi; thầy nhận là đúng và nhận mình đã rời đời sống gia đình để tu vì lòng tin.
Tìm hiểu bài kinh
Thương một người có cần ghét người khác không?
Đức Phật nhắc rằng cách gắn bó ấy không hợp với đời xuất gia thầy đã chọn. Ngài nêu đủ bốn trường hợp: các nữ tu bị chê; các vị bị đánh ngay trước mặt; chính Phagguna bị chê; hoặc chính thầy bị đánh. Việc đánh được kể bằng tay, cục đất, gậy hay vũ khí.
Trong mỗi trường hợp, thầy cần buông những ham muốn và suy nghĩ gắn với đời gia đình. Thầy tập giữ tâm không đổi sang hướng xấu, không nói lời ác, vẫn mong lợi ích cho người kia, có tâm từ và không giấu sân trong lòng. Tâm từ là lòng mong người khác được an lành. Bài không chỉ nói giữ vẻ mặt yên mà bên trong vẫn muốn trả thù.
Tìm hiểu bài kinh
Nhớ lời là bắt tay vào tập
Đức Phật kể có thời các tỳ-kheo làm Ngài hài lòng. Ngài nói mình ăn trong một lần ngồi và nhận thấy ít bệnh, ít đau, thân nhẹ, có sức, sống thoải mái. Ngài mời các thầy thực hành như vậy. Với những người ấy, Ngài chỉ cần nhắc cho nhớ, không phải dạy đi dạy lại mãi.
Ngài ví điều ấy với xe đã thắng ngựa thuần thục, đứng trên nền bằng ở ngã tư. Người đánh xe giỏi cầm cương tay trái, roi tay phải, cho xe tới lui theo ý. Sự thuần thục đến từ rèn luyện. Các thầy cũng cần bỏ điều bất thiện và chăm làm điều thiện để lớn lên trong Pháp và Luật, tức lời dạy và nếp tu.
Chuyện ăn một lần ngồi được nói với các tỳ-kheo. Phần diễn giải này không giao cho em việc nhịn hoặc bớt các bữa ăn của mình.
Tìm hiểu bài kinh
Chăm điều tốt như chăm một khu rừng
Một rừng sāla gần làng bị cây thầu dầu phủ kín. Người muốn rừng được tốt và an toàn dọn những cây sāla non cong queo đang hút dưỡng chất, mang chúng ra ngoài và làm sạch bên trong. Người ấy chăm những cây non thẳng, khỏe. Sau một thời gian, rừng lớn lên.
Đức Phật dùng hình ảnh ấy để nhắc hai việc đi cùng nhau: bỏ điều bất thiện và nuôi điều thiện. Không chỉ cố ngăn một lời cay nghiệt; còn tập nói lời có ích, với lòng không muốn hại.
Tìm hiểu bài kinh
Bà chủ được tiếng hiền
Đức Phật kể về bà Vedehikā ở Sāvatthī, nổi tiếng hiền hòa, khiêm nhường và yên tĩnh. Kāḷī là nữ tỳ của bà, một người phải phục dịch trong nhà theo thân phận thời ấy. Cô làm việc khéo, siêng và chu đáo. Cô tự hỏi: bà thật sự không giận, hay mọi việc luôn vừa ý nên cơn giận chưa lộ?
Kāḷī cố tình dậy muộn để thử. Lần đầu bà cau mặt. Cô nhận ra bà vẫn có giận nên thử thêm: dậy muộn hơn, bà nói lời giận dữ. Lần thứ ba, cô lại dậy muộn hơn; mỗi lần được hỏi, cô đều đáp rằng không có việc gì. Bà cầm then cửa đánh cô bị thương ở đầu.
Kāḷī mang vết thương đang chảy máu đến kể với hàng xóm: chỉ vì người nữ tỳ duy nhất dậy muộn mà bà chủ đã đánh như vậy. Sau đó bà bị biết đến là nóng dữ, không khiêm nhường, không yên tĩnh. Chuyện cho thấy điều đang có trong tâm có thể khác với tiếng tốt người khác vẫn khen.
Đối chiếu với kinh văn (45 đoạn)
- mn21:9.1
- mn21:9.2
- mn21:9.3
- mn21:9.4
- mn21:9.5
- mn21:9.6
- mn21:9.7
- mn21:9.8
- mn21:9.9
- mn21:9.10
- mn21:9.11
- mn21:9.12
- mn21:9.13
- mn21:9.14
- mn21:9.15
- mn21:9.16
- mn21:9.17
- mn21:9.18
- mn21:9.19
- mn21:9.20
- mn21:9.21
- mn21:9.22
- mn21:9.23
- mn21:9.24
- mn21:9.25
- mn21:9.26
- mn21:9.27
- mn21:9.28
- mn21:9.29
- mn21:9.30
- mn21:9.31
- mn21:9.32
- mn21:9.33
- mn21:9.34
- mn21:9.35
- mn21:9.36
- mn21:9.37
- mn21:9.38
- mn21:9.39
- mn21:9.40
- mn21:9.41
- mn21:9.42
- mn21:9.43
- mn21:9.44
- mn21:9.45
Tìm hiểu bài kinh
Chịu nghe vì quý điều đúng
Đức Phật nói có thầy trông rất hiền khi chưa gặp lời khó nghe. Đến lúc bị nói điều không thích, mới biết sự hiền ấy có vững không.
Cũng vậy, nếu thầy chỉ chịu nghe lời khuyên để được y áo, thức ăn, chỗ ở và thuốc men, khi thiếu những thứ ấy thầy lại khó khuyên. Người dễ khuyên thật sự làm vậy vì kính trọng Pháp. Em có thể hiểu bước đầu là quý việc học điều đúng hơn việc được quà vì tỏ ra biết nghe.
Tìm hiểu bài kinh
Năm điều cần phân biệt trong một lời nói
Người khác có thể nói với các thầy đúng lúc hoặc sai lúc; nói thật hoặc không thật; nói nhẹ hoặc thô; nói điều có ích hoặc không có ích; nói với lòng từ hoặc lòng giận.
Đó là năm cặp khác nhau. Một lời nghe dịu chưa chắc đúng. Một lời làm mình khó chịu chưa chắc sai. Đức Phật đang dạy cách người nghe rèn tâm trước những lời như thế.
Tìm hiểu bài kinh
Từ một người đến mọi người
Dù gặp lời nào, các thầy tập không để tâm thành ác, không buông lời hại, vẫn thương tưởng đến lợi ích và không ôm sân. Rồi các thầy hướng tâm từ đến chính người ấy.
Từ người ấy, các thầy mở lòng đến toàn thế giới: rộng lớn, cao cả, không giới hạn, không thù ghét và không muốn hại. Ý bài đi xa hơn việc thắng một cuộc cãi nhau. Nó hướng đến một lòng từ không chỉ dành riêng cho người nói dễ nghe.
Đối chiếu với kinh văn (4 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Rộng và vững như đất
Một người cầm cuốc và giỏ, đào đất, tung đất, nhổ nước bọt, đi tiểu lên đất, rồi muốn làm cả đất lớn không còn là đất. Các thầy nói việc ấy không làm được: đất sâu rộng không thể đo hết; người kia chỉ mệt và bực.
Đức Phật nhắc lại năm cặp lời nói, rồi dạy tập tâm như đất. Vẫn bắt đầu bằng tâm từ với người nói, rồi mở đến toàn thế giới, không thù và không hại. Đây là hình ảnh giúp nhớ sự rộng vững của tâm, không phải bảo mình không biết đau.
Tìm hiểu bài kinh
Không có chỗ để vẽ lên
Một người mang sơn đỏ, nghệ vàng, chàm xanh hoặc màu đỏ thẫm, muốn vẽ một bức hình lên khoảng không. Khoảng không không có hình sắc, không thể thấy như một vật để vẽ lên. Người ấy chỉ chuốc mệt và bực.
Trong cả năm kiểu gặp lời nói, các thầy tập tâm như hư không, tức khoảng không ấy. Tâm từ vẫn hướng đến người đang nói rồi mở rộng khắp thế giới; không lấy lời khó nghe làm nơi giữ mãi sự thù ghét.
Tìm hiểu bài kinh
Một bó cỏ lửa trước dòng sông
Một người muốn dùng bó cỏ đang cháy hâm nóng, thiêu đốt sông Hằng. Sông sâu rộng đến nỗi bó cỏ ấy không làm nổi. Người muốn làm vậy chỉ mệt và bực.
Bài lại nhắc năm cặp lời nói và cách tập tâm từ, lần này ví tâm với sông Hằng. Các thầy tập cho lòng không bị đốt thành sân bởi lời người khác, rồi mở tâm rộng lớn, không thù, không hại đến khắp thế giới.
Tìm hiểu bài kinh
Mềm dịu, không còn tiếng sột soạt
Kinh còn dùng một đồ vật thời xưa: túi bằng da mèo đã được thuộc, nghĩa là xử lý cho rất mềm. Túi mềm như bông, không còn tiếng sột soạt hay lạo xạo. Có người lấy khúc gỗ hoặc mảnh sành muốn làm nó phát những tiếng ấy, nhưng không làm được, chỉ mệt và bực.
Đây là phép ví trong kinh, không phải việc em phải làm với một con vật. Các thầy được nhắc lại năm cặp lời nói và tập tâm mềm dịu như túi ấy. Tâm vẫn rộng lớn, không giới hạn, có từ với người trước mặt rồi đến mọi người. Mềm dịu không có nghĩa là phải nhận điều sai làm đúng.
Tìm hiểu bài kinh
Vì sao bài có tên Cái Cưa?
Cuối bài có một ví dụ rất dữ dội: giả sử kẻ cướp dùng cái cưa có cán ở hai đầu làm đứt từng phần tay chân của người tu. Đây là tình huống giả định, không phải chuyện đã xảy ra với các thầy trong bài.
Đức Phật nói ngay trong hoàn cảnh ấy, nếu để tâm sinh ác ý vì việc đó thì chưa làm theo lời Ngài. Các thầy vẫn tập không lời ác, không sân, có tâm từ với người gây hại rồi mở đến toàn thế giới.
Tìm hiểu bài kinh
Nhớ để tập trước lời khó nghe
Đức Phật hỏi: nếu thường suy ngẫm ví dụ cái cưa, các thầy còn thấy lời nói nhỏ hay lớn nào mình không thể kham nhẫn không? Các thầy đáp không. Ngài dạy thường nhớ lời ấy vì lợi ích và hạnh phúc lâu dài. Các thầy vui mừng tán đồng.
Ấn bản ghi đây là bài thứ nhất của phẩm; số của nó trong toàn Trung Bộ là MN21. Điều có thể mang theo sau khi đọc là hướng tập: thấy cơn giận, không nuôi lời ác, tiếp tục học lòng từ.
Gợi ý suy xét và thực hành
Thử với một lời chê nhỏ
Gợi ý vận dụng của người biên soạn.
Khi an toàn, em thử nhớ một lời chê gần đây. Lời ấy đúng hay sai? Có điều gì mình nên sửa? Mình có thể trả lời rõ mà không tìm câu làm người kia đau không? Đây là gợi ý thực hành, không bài kiểm tra bắt em phải hết giận ngay.
Diễn giải dành cho người trưởng thànhĐã duyệt
Lòng từ có còn khi điều mình quý bị chạm tới?
Liên kết mục nàyVí dụ trong đời sống hôm nay
Khi người thân cận bị phê bình
Tình huống minh họa do người biên soạn đặt ra.
Một người trong nhóm bị phê bình, bạn lập tức tìm điểm sai của người góp ý để phản công. Có thể lời phê bình ấy thiếu công bằng. Nhưng khi chưa kiểm nội dung mà đã muốn làm đối phương mất mặt, việc bảo vệ người quen đang đi cùng sân hận. Đây là tình huống hiện đại để đọc MN21, Kinh Ví Dụ Cái Cưa.
Tìm hiểu bài kinh
Một quan hệ biến thành tranh tụng
Đức Phật đang ở Sāvatthī, tại rừng Jeta, tu viện Anāthapiṇḍika. Moḷiyaphagguna quá thân cận với một nhóm tỳ-kheo-ni: ai chê các vị trước mặt thầy thì thầy giận, bất mãn, khởi tranh tụng; ai chê thầy trước mặt các vị thì các vị phản ứng tương tự.
Một tỳ-kheo trình lên Đức Phật. Ngài sai người mời Phagguna, hỏi lại hai chiều sự việc và nhận được lời xác nhận. Phagguna cũng xác nhận mình là người đã vì lòng tin mà rời gia đình, sống đời xuất gia.
Tìm hiểu bài kinh
Bốn trường hợp, cùng một việc cần rèn
Đức Phật chỉ ra cách thân cận ấy không phù hợp lựa chọn xuất gia của Phagguna. Dù các tỳ-kheo-ni bị phê bình hay bị đánh trước mặt, dù chính thầy bị phê bình hay bị đánh, thầy cần từ bỏ dục và tầm dựa trên đời sống gia đình: những ham muốn và đường suy nghĩ gắn với sự quyến luyến ấy. Lời kinh kể cả đánh bằng tay, cục đất, gậy hoặc vũ khí.
Ở cả bốn tình huống, việc tập là giữ tâm không biến nhiễm, không thốt lời ác, sống thương tưởng đến lợi ích với tâm từ, không có sân bên trong. Điều này đòi hỏi hơn sự kiềm chế biểu hiện. Tâm từ phải đến được cả người đang làm điều khó chấp nhận, thay vì chỉ bảo vệ vòng người mình quý.
Tìm hiểu bài kinh
Sự thuần thục giúp lời nhắc có tác dụng
Chuyển sang đại chúng, Đức Phật nhớ thời các tỳ-kheo làm Ngài hài lòng. Ngài đã nói về ăn trong một lần ngồi: tự nhận ít bệnh, ít đau, nhẹ thân, có sức và sống thoải mái; mời các thầy thực hành với những lợi ích ấy. Ngài không phải liên tục chỉ dạy, chỉ cần khơi niệm, tức nhắc để họ nhớ điều tu học.
Phép ví là cỗ xe thắng ngựa tốt đứng sẵn ở ngã tư bằng phẳng, có roi đặt sẵn. Người đánh xe giỏi cầm cương tay trái, roi tay phải, cho xe đi tới lui tùy ý. Đức Phật nối hình ảnh này với lời khuyên bỏ bất thiện, chuyên tâm vào thiện để trưởng thành trong Pháp và Luật. Chi tiết ăn uống thuộc lời dạy cho tỳ-kheo trong bối cảnh này, không một chỉ định dinh dưỡng chung cho mọi độc giả.
Tìm hiểu bài kinh
Không chỉ dẹp bỏ, còn phải nuôi dưỡng
Một khu rừng sāla gần làng hay thị trấn bị thầu dầu phủ. Người muốn rừng được lợi ích, tốt đẹp và an toàn chặt những cây sāla non cong đang hút dưỡng chất, mang ra ngoài, dọn sạch trong rừng; đồng thời chăm cây thẳng khỏe. Nhờ vậy rừng phát triển.
Cặp việc ấy làm rõ sự rèn tâm: từ bỏ bất thiện và chuyên tâm vào thiện. Không nuôi sân cần đi cùng nuôi lòng từ; sự tu tập không dừng ở việc tạm nén một phản ứng để giữ hình ảnh.
Tìm hiểu bài kinh
Danh tiếng hiền hòa chưa cho biết toàn bộ
Vedehikā, nữ gia chủ ở Sāvatthī, được tiếng hiền hòa, khiêm nhường, an tịnh. Nữ tỳ Kāḷī của bà vốn khéo việc, siêng năng, tổ chức chu đáo. Kāḷī đặt câu hỏi liệu sân thực sự vắng mặt hay chỉ chưa biểu lộ vì mọi việc thuận ý, rồi chủ ý dậy muộn để thử.
Lần đầu bà cau mặt. Kāḷī kết luận sân vẫn còn và thử nữa. Lần hai dậy muộn hơn, bà buông lời giận dữ. Cô lại dậy muộn hơn để thử; lần ba bà lấy then cửa đánh rách đầu cô. Trong các cuộc hỏi đáp, cô đều nói không có việc gì.
Kāḷī mang đầu bị thương, máu chảy, đến kể với hàng xóm, chỉ ra bà đã đánh người nữ tỳ duy nhất chỉ vì dậy muộn. Tiếng tốt đổi thành tiếng nóng dữ, không khiêm, không tịnh. Đây là quan hệ chủ–nữ tỳ trong xã hội được bài kể; hiểu vai trò câu chuyện không có nghĩa tán thành thân phận lệ thuộc hay hành vi đánh người.
Đối chiếu với kinh văn (45 đoạn)
- mn21:9.1
- mn21:9.2
- mn21:9.3
- mn21:9.4
- mn21:9.5
- mn21:9.6
- mn21:9.7
- mn21:9.8
- mn21:9.9
- mn21:9.10
- mn21:9.11
- mn21:9.12
- mn21:9.13
- mn21:9.14
- mn21:9.15
- mn21:9.16
- mn21:9.17
- mn21:9.18
- mn21:9.19
- mn21:9.20
- mn21:9.21
- mn21:9.22
- mn21:9.23
- mn21:9.24
- mn21:9.25
- mn21:9.26
- mn21:9.27
- mn21:9.28
- mn21:9.29
- mn21:9.30
- mn21:9.31
- mn21:9.32
- mn21:9.33
- mn21:9.34
- mn21:9.35
- mn21:9.36
- mn21:9.37
- mn21:9.38
- mn21:9.39
- mn21:9.40
- mn21:9.41
- mn21:9.42
- mn21:9.43
- mn21:9.44
- mn21:9.45
Tìm hiểu bài kinh
Dễ được khuyên vì Pháp
Đức Phật áp dụng câu chuyện vào tỳ-kheo: chỉ khi gặp lời khó nghe mới thấy rõ sự hiền hòa, khiêm nhường và an tịnh. Sự êm thuận trong điều kiện chưa bị thử thách chưa đủ để kết luận sân đã vắng.
Tương tự, dễ khuyên vì được y áo, thức ăn khất thực, chỗ ở và thuốc men thì sẽ đổi khi thiếu những thứ ấy. Điều Ngài gọi là dễ khuyên xuất phát từ tôn trọng, coi trọng, tôn kính, cúng dường và khiêm cung trước Pháp. Nền tảng của việc nhận lời sửa là kính trọng con đường mình học, không giao dịch để giữ lợi dưỡng.
Tìm hiểu bài kinh
Tách chất lượng lời nói khỏi phản ứng của mình
Bài liệt kê năm cặp mà lời người khác nói với ta có thể mang: đúng lúc hoặc không đúng lúc; thật hoặc không thật; nhẹ hoặc thô; có lợi hoặc không có lợi; phát từ tâm từ hoặc sân hận. Đây không phải năm nhãn loại trừ nhau, cũng không đồng nhất sự khó chịu với sự sai trái.
Đúng chủ thể rất quan trọng: đoạn này đặt các tỳ-kheo ở vị trí người nhận lời. Một lời vô ích hoặc sai sự thật vẫn là hoàn cảnh để tập không sân; giữ tâm không sân không làm lời đó tự nhiên thành đúng.
Tìm hiểu bài kinh
Không chỉ tránh trả đũa
Trong mọi trường hợp ấy, các thầy tập không để tâm biến nhiễm, không ác ngữ, vẫn thương tưởng lợi ích, với tâm từ và không sân bên trong. Sau đó an trú với tâm từ bao phủ người đang nói, rồi lấy người ấy làm đối tượng để mở khắp thế giới.
Phạm vi cuối là tâm rộng lớn, cao cả, vô lượng, không thù hận và không ác ý. Chỉ im lặng để giữ lợi thế chưa tương đương điều này; đối tượng từ ái cũng không bị giới hạn trong người có cùng quan điểm.
Đối chiếu với kinh văn (4 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Đất: sự sâu rộng không bị một người đào mất
Một người có cuốc và giỏ muốn biến đại địa thành không còn đất. Người ấy đào, tung đất, nhổ nước bọt và tiểu tiện nhiều chỗ. Đại địa sâu, không thể đo lường; người ấy chỉ chuốc mệt nhọc và bực bội, không đạt việc đã muốn.
Sau phép ví, Đức Phật lặp năm cặp lời nói và toàn bộ hướng tập, thêm tâm như đất. Tâm từ khởi với người ấy rồi lan khắp thế giới. Hình ảnh diễn tả độ rộng vững, không phủ nhận cảm giác đau hay trách nhiệm ngăn hành vi sai.
Tìm hiểu bài kinh
Hư không: không có bề mặt để giữ bức vẽ
Người mang sơn đỏ, nghệ, chàm hoặc màu đỏ thẫm muốn vẽ hình và làm hình hiện ra trong hư không. Nhưng hư không không có hình sắc, không thể thấy như một vật để vẽ lên; việc ấy chỉ đưa đến mệt và bực.
Trong phần lặp kế tiếp, tâm được ví với hư không. Giữ cùng năm cặp hoàn cảnh và cùng hướng tâm từ đến người ấy rồi toàn thế giới giúp hiểu đúng phép ví: không tạo thêm một giáo thuyết về một tâm vô hình thường hằng.
Tìm hiểu bài kinh
Sông Hằng: bó cỏ lửa không thiêu đốt được
Người khác mang một bó cỏ đang cháy, định hâm nóng và thiêu đốt sông Hằng. Dòng sông sâu, không thể đo lường, không bị bó cỏ ấy thiêu đốt; người cố làm chỉ mệt và bực.
Lần này, trong cùng việc nghe năm loại lời, các thầy tập tâm như sông Hằng: rộng lớn, cao cả, vô lượng, không thù và không hại. Vẫn có bước hướng từ đến người kia trước khi mở khắp thế giới.
Tìm hiểu bài kinh
Túi da: độ mềm do được làm thuần
Túi da mèo của phép ví đã được thuộc rất kỹ, mềm như bông, không còn tiếng sột soạt, lạo xạo. Có người dùng gỗ hoặc mảnh sành muốn làm nó phát những tiếng ấy. Các tỳ-kheo đáp không làm được; chỉ gây mệt và bực cho người cố làm.
Kinh lặp đủ năm cặp lời nói, việc không ác ngữ và tâm từ, rồi ví tâm với túi mềm. Rộng lớn, cao cả, vô lượng là tính chất của tâm đang lan khắp thế giới, không mô tả kích thước túi. Sự mềm ở đây đi cùng quá trình được làm thuần, không phải tê liệt hoặc thuận theo mọi yêu cầu.
Tìm hiểu bài kinh
Ví dụ cực hạn giữ nguyên đòi hỏi không sân
Đức Phật đặt giả định kẻ cướp hèn hạ dùng cưa hai cán cưa các tỳ-kheo từng phần tay chân. Ai vì thế làm tâm ô nhiễm bởi ác ý thì không làm theo lời Ngài. Ngay trong trường hợp ấy, Ngài lặp việc không ác ngữ, thương tưởng, tâm từ không sân; từ người gây hại mở ra khắp thế giới.
Đây là đòi hỏi rất cao của sự rèn tâm, không phải một cuộc tấn công được kể đã xảy ra. Giảm nó thành chịu được vài lời phê bình sẽ mất sức nặng của kinh. Đem nó buộc một người đang bị bạo hành ở lại để chứng minh mình tu tốt cũng là suy thêm điều bản kinh không chỉ dẫn.
Tìm hiểu bài kinh
Một lời dạy để thường xuyên trở lại
Nếu các thầy thường suy ngẫm ví dụ cái cưa, Đức Phật hỏi, còn lời nói nhỏ hoặc lớn nào họ thấy không thể kham nhẫn? Các thầy đáp không. Ngài dạy thường suy ngẫm vì lợi ích và hạnh phúc lâu dài; họ hoan hỷ tán đồng.
Nhãn cuối ghi bài thứ nhất của phẩm; số trong Trung Bộ là MN21. Đoạn kết không tuyên bố tất cả người nghe vừa chứng đắc; nó trở lại một việc cần tiếp tục rèn.
Gợi ý suy xét và thực hành
Một lần phản hồi có thể kiểm lại được
Gợi ý vận dụng của người biên soạn.
Gợi ý hiện đại: trước khi trả lời một phê bình, tách hai câu hỏi: nội dung nào đúng hoặc cần làm rõ; và mình đang muốn giải quyết việc gì, hay muốn đối phương bị đau? Có thể sửa thông tin, từ chối lời xúc phạm, rời tình huống nguy hiểm hoặc tìm hỗ trợ, đồng thời không tiếp tục nuôi ý trả thù.
Đừng cố dựng tình huống khiêu khích để đo người khác hiền đến đâu. Những lựa chọn bảo vệ và cách đặt câu hỏi trên là vận dụng biên tập; không được kể như các bước Đức Phật trực tiếp liệt kê trong MN21.
Diễn giải dành cho người lớn tuổiĐã duyệt
Giữ lòng rộng khi một lời nói chạm vào mình
Liên kết mục nàyVí dụ trong đời sống hôm nay
Một lời góp ý trong nhóm quen
Tình huống minh họa do người biên soạn đặt ra.
Trong nhóm sinh hoạt, ta đã góp công nhiều năm. Một người mới nói cách làm cũ không còn phù hợp. Ta có thể cần giải thích lý do và nhắc điều họ chưa biết. Nhưng nếu đang tìm một câu để làm người ấy xấu hổ, ta cũng có điều cần nhìn lại trong lòng mình. Tình huống hôm nay này mở vào câu hỏi của Kinh Ví Dụ Cái Cưa: sự hiền hòa còn vững đến đâu khi gặp điều trái ý?
Tìm hiểu bài kinh
Lời nhắc cho một người xuất gia
MN21 diễn ra tại Sāvatthī, nơi Đức Phật ở rừng Jeta, tu viện Anāthapiṇḍika. Moḷiyaphagguna sống quá thân cận với một nhóm tỳ-kheo-ni. Khi các vị bị chê trước mặt thầy, thầy giận, bất mãn, gây tranh tụng. Khi thầy bị chê trước mặt các vị, các vị cũng phản ứng như thế.
Một tỳ-kheo trình lại. Đức Phật cho gọi Phagguna đến và hỏi rõ; thầy nhận sự việc, đồng thời nhận mình đã vì lòng tin mà xuất gia. Bài đặt lời nhắc trong chính sự lựa chọn đời tu ấy, không kết luận rằng mọi quan hệ thân tình đều xấu.
Tìm hiểu bài kinh
Không để sự gắn bó nuôi sân
Đức Phật nói cách thân cận ấy không thích hợp với người đã rời gia đình để tu. Ngài nêu bốn hoàn cảnh: các nữ tu bị phê bình hoặc bị đánh trước mặt; bản thân thầy bị phê bình hoặc bị đánh. Nguồn kể cả tay, cục đất, gậy, vũ khí.
Trong cả bốn, Phagguna cần bỏ những ham muốn và suy nghĩ dựa trên đời gia đình, giữ tâm không chuyển sang xấu, không buông lời ác, vẫn thương tưởng lợi ích với tâm từ và không có sân bên trong. Đây là công việc với tâm, đi sâu hơn việc bên ngoài cố giữ bình thản.
Tìm hiểu bài kinh
Điều đã được rèn có thể được đánh thức bằng lời nhắc
Đức Phật kể một thời các tỳ-kheo làm Ngài hài lòng. Ngài nói việc mình ăn trong một lần ngồi giúp ít bệnh, ít đau, thân nhẹ, có sức và sống thoải mái; Ngài mời các thầy thực hành như vậy. Với họ, Ngài không cần chỉ dạy mãi, chỉ cần khơi niệm: nhắc để nhớ điều đã học.
Hình ảnh là chiếc xe ngựa thuần thục sẵn ở ngã tư bằng phẳng, có roi đặt sẵn. Người điều khiển giỏi cầm dây cương bên trái, roi bên phải, đưa xe tới lui theo ý. Từ đó Ngài nhắc bỏ bất thiện, nỗ lực trong thiện để trưởng thành trong Pháp và Luật, tức giáo pháp và nếp sống tu học.
Chi tiết bữa ăn thuộc bối cảnh tỳ-kheo. Người đọc không cần tự đổi nếp ăn của mình để thực hành ý về tiếp nhận lời nhắc trong đoạn này.
Tìm hiểu bài kinh
Chăm một khu rừng có hai việc
Rừng sāla ở gần làng hay thị trấn bị thầu dầu phủ. Người muốn rừng được lợi và an toàn dọn những cây sāla non cong đang hút dưỡng chất, mang ra ngoài, làm sạch bên trong; rồi chăm những cây thẳng và khỏe. Khu rừng dần phát triển.
Bỏ điều bất thiện và vun điều thiện cũng cần đi cùng. Có khi ta đã thôi nói một lời cay, nhưng còn cần học cách nghe, cách nói có ích và lòng mong người kia được tốt. Hình ảnh rừng là của bài kinh; cách nhìn lại cuộc trò chuyện là lối diễn giải để bắt đầu hiểu.
Tìm hiểu bài kinh
Chuyện một tiếng tốt bị thử thách
Vedehikā là nữ gia chủ tại Sāvatthī, được tiếng hiền hòa, khiêm nhường và an tịnh. Kāḷī, nữ tỳ duy nhất của bà, làm việc khéo léo, siêng năng, chu toàn. Cô nghĩ có thể bà vẫn còn sân nhưng vì việc nhà đâu vào đấy nên chưa biểu lộ; cô quyết thử bằng việc dậy muộn.
Lần đầu bà cau mặt. Cô nhận ra sân còn và thử nữa. Lần thứ hai cô dậy muộn hơn, bà nói giận dữ. Đến lần thứ ba, cô lại dậy muộn hơn, bà lấy then cửa đánh rách đầu cô. Mỗi lần được hỏi vì sao, cô đều đáp không có việc gì.
Kāḷī đầu bị thương, máu chảy, đến kể với hàng xóm, cho thấy sự trái ngược giữa tiếng hiền và việc đánh người chỉ vì dậy muộn. Về sau, bà bị biết đến là nóng dữ, không khiêm, không an tịnh. Câu chuyện cho thấy bình yên khi mọi việc thuận ý chưa hẳn là sân đã được buông.
Đối chiếu với kinh văn (45 đoạn)
- mn21:9.1
- mn21:9.2
- mn21:9.3
- mn21:9.4
- mn21:9.5
- mn21:9.6
- mn21:9.7
- mn21:9.8
- mn21:9.9
- mn21:9.10
- mn21:9.11
- mn21:9.12
- mn21:9.13
- mn21:9.14
- mn21:9.15
- mn21:9.16
- mn21:9.17
- mn21:9.18
- mn21:9.19
- mn21:9.20
- mn21:9.21
- mn21:9.22
- mn21:9.23
- mn21:9.24
- mn21:9.25
- mn21:9.26
- mn21:9.27
- mn21:9.28
- mn21:9.29
- mn21:9.30
- mn21:9.31
- mn21:9.32
- mn21:9.33
- mn21:9.34
- mn21:9.35
- mn21:9.36
- mn21:9.37
- mn21:9.38
- mn21:9.39
- mn21:9.40
- mn21:9.41
- mn21:9.42
- mn21:9.43
- mn21:9.44
- mn21:9.45
Tìm hiểu bài kinh
Còn biết học khi điều kiện không vừa ý
Đức Phật nói một tỳ-kheo có thể tỏ ra rất hiền, khiêm và yên khi chưa gặp lời khó nghe. Lúc lời ấy chạm đến mới biết phẩm chất đó có thực hay không.
Nếu chỉ dễ khuyên vì được y, thức ăn, chỗ ở, thuốc men và vật dụng khi bệnh, đến lúc không được sẽ hết dễ khuyên. Ngài khen người tiếp nhận vì kính trọng, coi trọng, tôn kính và quý Pháp. Kinh dùng nhiều từ cung kính để nhấn nền tảng ấy; điều cần học không tùy vào việc mình được lợi bao nhiêu.
Tìm hiểu bài kinh
Năm mặt của điều người khác nói
Lời đến với mình có thể đúng hoặc không đúng lúc; thật hoặc không thật; nhẹ nhàng hoặc thô; có ích hoặc không có ích; xuất phát từ tâm từ hoặc sân hận. Năm cặp này giúp nhìn cho rõ, không gom mọi lời khó chịu vào một loại.
Phần này nói người khác nói với các tỳ-kheo. Giữ tâm không sân khi nghe không đòi phải đồng ý với mọi nội dung. Ta vẫn có thể nhận phần đúng và làm rõ phần chưa đúng.
Tìm hiểu bài kinh
Mở rộng từ ngay người đang làm mình khó chịu
Dù lời đến thuộc trường hợp nào, người tu tập giữ tâm không biến nhiễm, không nói lời ác, thương tưởng lợi ích, có tâm từ và không sân bên trong. Tâm từ là lòng mong an lành, được hướng đến chính người ấy.
Rồi lấy người ấy làm đối tượng, tâm mở ra toàn thế giới: rộng lớn, cao cả, vô lượng, không thù, không hại. Bài không dừng ở chuyện giữ hòa khí cho một nhóm; nó tập tháo giới hạn chỉ thương người khiến mình dễ chịu.
Đối chiếu với kinh văn (4 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Đất lớn
Có người cầm cuốc, giỏ, muốn làm đất lớn không còn là đất. Người ấy đào, rải, nhổ nước bọt, tiểu tiện nơi này nơi khác. Vì đất sâu rộng không thể đo hết, người ấy không làm được điều mình muốn, chỉ mệt và bực.
Sau đó Đức Phật nhắc đủ năm cặp lời nói và cách tập tâm từ, thêm hình ảnh tâm như đất. Từ người đang nói, lòng từ mở khắp thế giới. Ta đọc hình ảnh ấy để hiểu độ vững rộng, không để phủ nhận một tổn thương đang cần chăm sóc.
Tìm hiểu bài kinh
Khoảng không
Người mang sơn đỏ, nghệ vàng, chàm hoặc màu đỏ thẫm muốn vẽ hình lên hư không. Hư không không có hình sắc, không thể thấy như một vật để vẽ vào; người ấy chỉ chuốc mệt và bực.
Bài lặp việc nghe năm cặp lời và tập tâm như hư không. Vẫn hướng từ đến người ấy rồi mở rộng khắp thế giới, không thù, không hại. Đây là phép ví của sự rèn tâm, không khẳng định ta phải mất hết cảm xúc.
Tìm hiểu bài kinh
Dòng sông Hằng
Một bó cỏ cháy không thể hâm nóng, thiêu đốt sông Hằng sâu rộng không thể đo lường. Người quyết làm chuyện ấy chỉ mệt và bực. Hình ảnh tiếp theo của tâm vì thế là dòng sông.
Trong cả năm kiểu lời đến với mình, người tu giữ cùng hướng không ác ngữ, không sân, có lòng từ. Từ người kia, tâm như sông Hằng mở ra toàn thế giới, rộng lớn, cao cả và không giới hạn.
Tìm hiểu bài kinh
Sự mềm của một vật đã được thuộc kỹ
Một chiếc túi da mèo được thuộc rất kỹ, mềm như bông, đã hết tiếng sột soạt, lạo xạo. Người dùng khúc gỗ hoặc mảnh sành để buộc nó phát những tiếng ấy cũng không làm được; chỉ mệt và bực.
Kinh lại nhắc năm cặp lời và tâm từ, lần này dùng hình ảnh tâm như túi mềm. Cụm rộng lớn, cao cả, vô lượng nói về tâm mở khắp thế giới, không phải túi da. Đây là đồ vật trong phép ví cổ, không lời khuyên tạo ra vật ấy hay cư xử mềm đến mức bỏ mọi giới hạn.
Tìm hiểu bài kinh
Đòi hỏi rất cao trong ví dụ cái cưa
Tình huống cuối được đặt giả định: những tên cướp hèn hạ dùng cưa hai cán cưa người tu từng phần tay chân. Đức Phật nói ai vì thế mà để tâm thành ác thì chưa làm theo lời Ngài.
Ngay ở mức tổn hại ấy, lời tập vẫn là không biến nhiễm, không ác ngữ, thương tưởng lợi ích, tâm từ không sân, từ người gây hại mở đến toàn thế giới. Đọc đúng cần giữ sức nặng này; không đổi nó thành một mẹo để thấy dễ chịu trước lời chê.
Tìm hiểu bài kinh
Một hướng rèn luyện lâu dài
Đức Phật hỏi: nếu thường suy ngẫm lời dạy ví dụ cái cưa, còn lời nói nhỏ hay lớn nào các thầy thấy không thể kham nhẫn? Các thầy đáp không. Ngài nhắc thường suy ngẫm vì lợi ích và hạnh phúc lâu dài; đại chúng vui mừng tán đồng.
Dòng kết của ấn bản gọi đây là bài thứ nhất trong phẩm, còn mã toàn bộ là MN21. Việc thường trở lại với lời dạy quan trọng hơn tự vội nhận rằng mình đã có một tâm không sân.
Chỗ dễ hiểu sai
Không dùng nhẫn nại để bỏ việc bảo vệ
Trong cách vận dụng hôm nay, không nuôi sân vẫn đi cùng quyền từ chối, rời một nơi nguy hiểm, nhờ hỗ trợ và ngăn hành vi gây hại. Không cần thử người khác bằng cách cố chọc giận họ; cũng không lấy phản ứng của người bị hại để che trách nhiệm người gây hại. Đây là những giới hạn biên tập khi đưa các phép ví vào đời sống.
Đối chiếu với kinh văn (49 đoạn)
- mn21:6.1
- mn21:6.2
- mn21:6.3
- mn21:6.4
- mn21:6.5
- mn21:6.6
- mn21:6.7
- mn21:6.8
- mn21:6.9
- mn21:6.10
- mn21:6.11
- mn21:6.12
- mn21:6.13
- mn21:6.14
- mn21:6.15
- mn21:9.11
- mn21:9.12
- mn21:9.13
- mn21:9.14
- mn21:9.15
- mn21:9.16
- mn21:9.17
- mn21:9.18
- mn21:9.19
- mn21:9.20
- mn21:9.21
- mn21:9.22
- mn21:9.23
- mn21:9.24
- mn21:9.25
- mn21:9.26
- mn21:9.27
- mn21:9.28
- mn21:9.29
- mn21:9.30
- mn21:9.31
- mn21:9.32
- mn21:9.33
- mn21:9.34
- mn21:9.35
- mn21:9.36
- mn21:9.37
- mn21:9.38
- mn21:9.39
- mn21:20.1
- mn21:20.2
- mn21:20.3
- mn21:20.4
- mn21:20.5
Gợi ý suy xét và thực hành
Giữ một khoảng để nhìn lại
Gợi ý vận dụng của người biên soạn.
Gợi ý: với một bất đồng an toàn, dành một khoảng trước khi đáp để nhận phần đúng, phần chưa đúng và ý muốn trả đũa của mình. Chọn lời nói rõ việc, không nhằm hạ nhục. Có thể chưa hết bực; việc tập là nhận ra và không tiếp tục nuôi hướng gây hại, không tự trách vì chưa đạt ngay lý tưởng của bài.
Kinh văn Việt 2026
Chờ nghe duyệtKinh Ví Dụ Cái Cưa
Không tải được âm thanh. Bạn có thể thử lại hoặc mở MP3 trực tiếp.
Bản đang biên tập: Việt 2026 · trạng thái published
English
Tham khảo
Bản tham khảo do SuttaCentral phát hành, không phải bản của dự án.
Gồm chỗ Sujato để trống, bù bằng bản lấp của dự án (bản nháp của chúng ta).
227/227 segment có nội dung · ghép từ english-sujato, english-project
NguồnBhikkhu Sujato — lấy từ SuttaCentral, translation/en/sujato @ 11c9d708978c (bản quyền thuộc Bhikkhu Sujato; dùng theo giấy phép của dịch giả) · SuttaCentral yêu cầu ghi rõ nguồn gốc khi sử dụng lại
Việt hiện hành
Tham khảo
Bản Việt đang lưu hành, tại bản chụp đã pin.
HT. Thích Minh Châu.
Bản chụp đã pin không có bản dịch cho bài này. Đây là giới hạn của bản chụp SuttaCentral, không phải thiếu sót của dự án.
Bản Việt nguyên bài của Hòa thượng Thích Minh Châu có ở mục Tra cứu toàn văn bên dưới. Đó là văn bản liền mạch, chưa căn theo segment, nên không điền vào cột này.
Việt 2026
Bản của dự án
Bản dịch canonical của dự án. Đây là bản đang biên tập.
227/227 segment có nội dung
NguồnBản dịch của dự án Kinh Tạng Pāli Việt — CC0 1.0, không phải bản của SuttaCentral
Tra cứu toàn văn
Nguồn dưới đây không phải cột đối chiếu. Nó là văn xuôi liên tục, không chia theo segment, nên không đặt cạnh Pāli từng câu được — dùng để tra từ ngữ và đối chiếu ở mức câu.
Bản Việt của Hòa thượng Thích Minh Châu, hiệu đính Bình Anson ↗
Hòa thượng Thích Minh Châu, hiệu đính Bình Anson — lấy từ BuddhaSasana (budsas.org) (bản sao chép bên thứ ba). Không theo segment, không dùng để đối chiếu từng câu. NOASSERTION: Hòa thượng Thích Minh Châu (bản dịch); Bình Anson (hiệu đính).
- Văn xuôi liên tục, không chia theo segment của bilara — đối chiếu ở mức câu chứ không ở mức segment.
- Trang ghi rõ: "Bình Anson hiệu đính, dựa theo bản Anh ngữ 'The Middle Length Discourses of the Buddha', Tỳ kheo Nanamoli". Tức đây là bản hiệu đính của bản dịch Hòa thượng Thích Minh Châu, có đối chiếu bản Anh của Tỳ khẻo Nanamoli — không phải nguyên văn bản dịch của Hòa thượng Thích Minh Châu.
- Đây là bản sao của bên thứ ba, không phải bản xuất bản. Bản in lần đầu của Hòa thượng Thích Minh Châu, 1973 (Trung Bộ Kinh, tập I); lần in lại 1986. Trang này là bản sao bên thứ ba, không phải bản xuất bản. Tác phẩm vẫn được tái bản thương mại, nên việc dùng bản sao phải ghi rõ là bản sao.
- Không có tuyên bố quyền tác giả máy đọc được: NOASSERTION. Không suy ra CC0.
Hòa thượng Thích Minh Châu, Bình Anson hiệu đính (SuttaCentral, nguyên bài) ↗
Hòa thượng Thích Minh Châu, hiệu đính Bình Anson — lấy từ SuttaCentral (bản sao chép bên thứ ba). Không theo segment, không dùng để đối chiếu từng câu. NOASSERTION: Hòa thượng Thích Minh Châu (bản dịch); Bình Anson (hiệu đính).
- Văn xuôi liên tục, không chia theo segment của bilara — đối chiếu ở mức câu chứ không ở mức segment.
- Chân trang các tệp ghi "Bình Anson hiệu đính … dựa theo bản Anh ngữ": "The Middle Length Discourses of the Buddha", Tỳ kheo Nanamoli và Tỳ kheo Bodhi dịch, 1995 (Trung Bộ); "The Long Discourses of the Buddha", Maurice Walshe dịch, 1987 (Trường Bộ). Tức đây là bản Bình Anson hiệu đính lại bản dịch của Hòa thượng Thích Minh Châu có đối chiếu bản Anh, không phải nguyên văn bản dịch của Hòa thượng.
- Đây là bản sao của bên thứ ba, không phải bản xuất bản. Chân trang ghi người hiệu đính, ngày hiệu đính, lời cảm ơn người gửi bản điện tử và người chuẩn bị cho SuttaCentral (ví dụ MN 1: hiệu đính tháng 8–1999 và 10–06–2004, nhắc bản in 1986 ở một chú thích, Blake Walsh chuẩn bị; DN 1: hiệu đính 15–06–2007). Chân trang không nêu ấn bản in gốc cho từng bài; không suy ra ấn bản cho toàn bộ từ ví dụ trên.
- Không có tuyên bố quyền tác giả máy đọc được: NOASSERTION. Không suy ra CC0.
Đọc toàn bài · 67 khối văn bản
Như vầy tôi nghe.
Một thời, Thế Tôn ở Sāvatthi (Xá-vệ), tại Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anāthapiṇḍika (Cấp Cô Ðộc).
Lúc bấy giờ, Tôn giả Moliya Phagguna sống liên hệ với các Tỷ-kheo ni một cách quá độ. Tôn giả Moliya Phagguna sống liên hệ với các Tỷ-kheo-ni như sau: Nếu có Tỷ-kheo nào, trước mặt Tôn giả Moliya Phagguna nói xấu các Tỷ-kheo-ni ấy, Tôn giả Moliya Phagguna liền phẫn nộ, bất mãn, vấn tội ngay; nếu có Tỷ-kheo nào, trước mặt các Tỷ-kheo ni ấy, nói xấu Tôn giả Moliya Phagguna, các Tỷ-kheo ni ấy liền phẫn nộ, bất mãn, vấn tội ngay. Tôn giả Moliya Phagguna sống liên hệ với các Tỷ-kheo-ni như vậy.
Có một Tỷ-kheo khác đi đến chỗ Thế Tôn ở, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn và ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn
—Bạch Thế Tôn, Tôn giả Moliya Phagguna sống liên hệ với các Tỷ-kheo ni một cách quá độ. Bạch Thế Tôn, Tôn giả Moliya Phagguna sống liên hệ với các Tỷ-kheo-ni như sau: Nếu có Tỷ-kheo nào, trước mặt Tôn giả Moliya Phagguna nói xấu các Tỷ-kheo-ni ấy, Tôn giả Moliya Phagguna liền phẫn nộ, bất mãn và vấn tội ngay; nếu có Tỷ-kheo nào, trước mặt các Tỷ-kheo ni ấy, nói xấu Tôn giả Moliya Phagguna, các Tỷ-kheo-ni ấy liền phẫn nộ, bất mãn và vấn tội ngay. Bạch Thế Tôn, Tôn giả Moliya Phagguna sống liên hệ với các Tỷ-kheo-ni một cách quá độ như vậy.
Thế Tôn gọi một Tỷ-kheo khác và bảo
—Này Tỷ-kheo, hãy đi, nhân danh Ta, cho gọi Tỷ-kheo Moliya Phagguna: “Hiền giả Phagguna, bậc Ðạo Sư gọi Hiền giả”.
—Bạch Thế Tôn, vâng!
Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn, đi đến chỗ Tôn giả Moliya Phagguna, khi đến xong, liền thưa Tôn giả Moliya Phagguna
—Hiền giả Moliya Phagguna, bậc Ðạo Sư gọi Hiền giả.
—Vâng, Hiền giả.
Tỷ-kheo Moliya Phagguna vâng đáp Tỷ-kheo ấy, đến chỗ Thế Tôn ở, khi đến xong, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Thế Tôn nói với Tôn giả Moliya Phagguna đang ngồi xuống một bên
—Này Phagguna, có đúng sự thật không, như lời người ta đồn là Ông sống liên hệ với các Tỷ-kheo-ni một cách quá độ. Người ta đồn Ông sống liên hệ với các Tỷ-kheo-ni như sau: “Nếu Tỷ-kheo nào, trước mặt Ông nói xấu các Tỷ-kheo-ni ấy, Ông liền phẫn nộ, bất mãn, vấn tội ngay; nếu Tỷ-kheo nào, trước mặt các Tỷ-kheo-ni ấy, nói xấu Ông, các Tỷ-kheo-ni ấy liền phẫn nộ, bất mãn, vấn tội ngay”. Này Phagguna, có phải Ông sống liên hệ với các Tỷ-kheo-ni như vậy?
—Bạch Thế Tôn, có như vậy.
—Này Phagguna, có phải Ông là Thiện nam tử, vì lòng tin, đã xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình?
—Thưa vâng, bạch Thế Tôn.
—Này Phagguna, thật không xứng đáng cho Ông, một Thiện nam tử, vì lòng tin đã xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, mà sống liên hệ với các Tỷ-kheo-ni một cách quá độ như vậy. Do vậy, này Phagguna, nếu có ai trước mặt Ông, nói xấu các Tỷ-kheo-ni ấy, này Phagguna, Ông phải từ bỏ những dục liên hệ đến thế tục, những tư duy liên hệ đến thế tục. Này Phagguna, Ông phải học tập như sau: “Mong rằng tâm của ta sẽ không bi biến nhiễm! Mong rằng ta sẽ không nói những lời ác ngữ! Mong rằng ta sẽ sống với lòng lân mẫn, với tâm từ bi, không ôm lòng sân hận!” Này Phagguna, Ông phải học tập như vậy.
Do vậy, này Phagguna, nếu có ai trước mặt Ông, lấy tay đánh những Tỷ-kheo-ni ấy, lấy đất ném, lấy gậy đập, lấy gươm đánh, này Phagguna, Ông phải từ bỏ những dục … không ôm lòng sân hận. Này Phagguna, Ông phải học tập như vậy. Do vậy, này Phagguna, nếu có ai trước mặt Ông nói xấu (ai), này Phagguna, Ông phải từ bỏ những dục … không ôm lòng sân hận. Này Phagguna, Ông phải học tập như vậy. Do vậy, này Phagguna, nếu có ai trước mặt Ông lấy tay đánh, lấy đất ném, lấy gậy đập, lấy gươm đánh, này Phagguna, Ông phải từ bỏ những dục liên hệ đến thế tục, những tư duy liên hệ đến thế tục. Này Phagguna, Ông phải học tập như sau: “Mong rằng tâm của ta sẽ không bị biến nhiễm! Mong rằng ta sẽ không nói những lời ác ngữ! Mong rằng ta sẽ sống với lòng lân mẫn, với tâm từ bi, không ôm lòng sân hận!” Này Phagguna, Ông phải học tập như vậy.
Rồi Thế Tôn nói với các Tỷ-kheo
—Này các Tỷ-kheo, một thời các Tỷ-kheo của Ta có tâm rất thuần thục hoan hỷ. Này các Tỷ-kheo, ở đây, Ta bảo các Tỷ-kheo, này các Tỷ-kheo, Ta theo hạnh nhất tọa thực. Chư Tỷ-kheo, sống theo hạnh nhất tọa thực, Ta cảm thấy không bệnh tật, không ốm đau, nhẹ nhàng, khang kiện và sảng khoái. Chư Tỷ-kheo, các Ngươi hãy sống theo hạnh nhất tọa thực. Chư Tỷ-kheo, các Ngươi theo hạnh nhất tọa thực thời các Ngươi sẽ cảm thấy không bệnh tật, không ốm đau, nhẹ nhàng, khang kiện và sảng khoái. Chư Tỷ-kheo, Ta không cần phải giảng dạy gì cho các Tỷ-kheo ấy; chư Tỷ-kheo, Ta chỉ cần khơi dậy ức niệm nơi các Tỷ-kheo ấy. Chư Tỷ-kheo, ví như trên đất bằng, tại chỗ ngã tư, có một chiếc xe đang đậu, thắng với ngựa hay, có roi ngựa đặt ngang sẵn sàng. Có người mã thuật sư thiện xảo, người đánh xe điều ngự các con ngựa đáng được điều ngự, leo lên xe ấy, tay trái nắm lấy dây cương, tay mặt cầm lấy roi ngựa, có thể đánh xe ngựa ấy đi tới đi lui, tại chỗ nào và như thế nào, theo ý mình muốn. Cũng vậy chư Tỷ-kheo, Ta không cần phải giảng dạy gì cho các Tỷ-kheo ấy; chư Tỷ-kheo, Ta chỉ cần khơi dậy ức niệm nơi các Tỷ-kheo ấy.
Do vậy, này các Tỷ-kheo, hãy từ bỏ bất thiện, hãy nỗ lực đối với các thiện pháp, như vậy các Ngươi mới thành tựu sự trưởng thành, hưng thịnh, lớn mạnh trong Pháp và Luật này. Chư Tỷ-kheo, cũng như gần một thôn làng hay thị trấn nhỏ, có ngôi rừng cây tala lớn, ngôi rừng bị các cây leo y lan bao phủ. Có một người đến khu rừng này, muốn lợi ích cho ngôi rừng, muốn hạnh phúc, muốn an ổn khỏi các ách phược cho ngôi rừng. Người ấy chặt đứt các nhành cây cong thiếu hẳn sinh lực, vất chúng ra khỏi ngôi rừng, dọn dẹp trong rừng sạch sẽ. Người ấy săn sóc kỹ lưỡng các nhánh cây tala thẳng thắn, khéo mọc. Chư Tỷ-kheo, sau một thời gian, ngôi rừng như vậy được trưởng thành, hưng thịnh, lớn mạnh. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, các Ngươi hãy từ bỏ bất thiện, hãy nỗ lực đối với các thiện pháp, như vậy các Ngươi mới thành tựu sự trưởng thành, hưng thịnh, lớn mạnh trong Pháp và Luật này.
Chư Tỷ-kheo, thuở xưa, tại thành Sāvatthi này có nữ gia chủ tên là Vedehika. Chư Tỷ-kheo, tiếng đồn tốt đẹp sau đây được khởi lên về nữ gia chủ Vedehika: “Nữ gia chủ Vedehika là hiền thục, nữ gia chủ Vedehika là nhu thuận; nữ gia chủ Vedehika là ôn hòa”. Chư Tỷ-kheo, nữ gia chủ Vedehika có người nữ tỳ tên là Kālī, người này khéo tay, siêng năng, và làm việc cẩn thận chu toàn. Chư Tỷ-kheo, nữ tỳ Kālī khởi lên ý nghĩ: “Chủ của ta được tiếng đồn tốt đẹp khởi lên như sau: “Nữ gia chủ Vedehika là hiền thục; nữ gia chủ Vedehika là nhu thuận; nữ gia chủ Vedehika là ôn hòa”. Không biết nữ chủ của ta có nội sân mà không tỏ lộ hay không có nội sân, hay vì công việc ta làm cẩn thận chu toàn nên nữ chủ ta có nội sân nhưng không tỏ lộ, không phải không có. Vậy ta hãy thử nữ chủ của ta!”
Chư Tỷ-kheo, rồi nữ tỳ Kālī sáng ngày sau dậy thật trễ. Chư Tỷ-kheo, nữ gia chủ Vedehika nói với nữ tỳ Kālī
—Này Kālī!
—Thưa Nữ chủ, có việc gì?
—Sao hôm nay Ngươi dậy trễ vậy?
—Thưa nữ chủ, có việc gì đâu?
—Thật sự không có việc gì à? Ác nữ tỳ kia, hôm nay Ngươi dậy trễ!”
Và nữ chủ phẫn nộ, bất mãn, trừng mắt.
Chư Tỷ-kheo, nữ tỳ Kālī suy nghĩ: “Nữ chủ của ta thật sự có nội sân nhưng không tỏ lộ, không phải không có. Vì những công việc ta làm cẩn thận chu toàn, nên nữ chủ của ta tuy có nội sân nhưng không tỏ lộ, không phải không có. Vậy Ta hãy thử thêm nữa nữ chủ của ta!”
Chư Tỷ-kheo, rồi nữ tỳ Kālī ngày sau lại dậy trễ hơn nữa. Chư Tỷ-kheo, nữ chủ Vedehika nói với nữ tỳ Kālī
—Này Kālī!
—Thưa Nữ chủ, có việc gì?
—Sao hôm nay Ngươi dậy trễ vậy?
—Thưa Nữ chủ, có việc gì đâu?
—Thật sự không có việc gì à? Ác nữ tỳ kia, hôm nay Ngươi dậy trễ!
Và nữ chủ phẫn nộ, bất mãn, thốt lên những lời bất mãn.
Chư Tỷ-kheo, nữ tỳ Kālī suy nghĩ: “Nữ chủ của ta thật sự có nội sân nhưng không tỏ lộ, không phải không có. Vì những công việc ta làm cẩn thận chu toàn nên nữ chủ của ta tuy có nội sân nhưng không tỏ lộ, không phải không có. Vậy ta hãy thử thêm nữa nữ chủ của ta!”
Chư Tỷ-kheo, rồi nữ tỳ Kālī sáng hôm sau lại dậy trễ hơn nữa. Chư Tỷ-kheo, nữ chủ Vedehika nói với nữ tỳ Kālī
—Này Kālī!
—Thưa Nữ chủ, có việc gì?
—Sao hôm nay Ngươi dậy trễ vậy?
—Thưa Nữ chủ, có việc gì đâu?
—Thật sự không có việc gì à? Ác nữ tỳ kia, hôm nay Ngươi dậy trễ!
Rồi phẫn nộ, không hoan hỷ, nàng cầm cái then gài cửa, đánh một cú trên đầu nữ tỳ khiến bể đầu.
Chư Tỷ-kheo, nữ tỳ Kālī, với đầu bể máu chảy, liền đi kể lể với các nhà láng giềng
—Hãy xem việc làm của nữ chủ hiền thục! Hãy xem việc làm của nữ chủ nhu thuận! Hãy xem việc làm của nữ chủ ôn hòa! Sao nữ chủ nói với nữ tỳ độc nhất: “Hôm nay Ngươi dậy trễ”, rồi phẫn nộ, bất mãn, nàng cầm then gài cửa, đánh tôi một cú trên đầu khiến bể đầu”.
Chư Tỷ-kheo, sau một thời gian, tiếng đồn xấu sau đây được khởi lên về nữ chủ Vedehika: “Nữ chủ Vedehika là độc ác! Nữ chủ Vedehika là không nhu thuận! Nữ chủ Vedehika là không ôn hòa!”
Cũng vậy chư Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo hết sức hiền lành, hết sức nhu thuận, hết sức ôn hòa trong khi chưa bị những lời nói bất khả ý, xúc phạm. Và chư Tỷ-kheo, chỉ khi nào Tỷ-kheo bị những lời nói bất khả ý, xúc phạm mà vị ấy vẫn hết sức hiền lành, hết sức nhu thuận, hết sức ôn hòa, khi ấy vị ấy mới được xem là hiền lành, mới được xem là nhu thuận, mới được xem là ôn hòa. Chư Tỷ-kheo, Ta không gọi một Tỷ-kheo là dễ nói, khi vị ấy dễ nói về các vật dụng như y áo, món ăn, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh, khi vị ấy thành tựu được tánh dễ nói. Vì sao vậy? Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy khi không được các vật dụng như y áo, thức ăn, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh, không còn là dễ nói, không còn thành tựu tánh dễ nói. Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào tôn trọng Pháp, cung kính Pháp, sùng kính Pháp trở thành dễ nói, thành tựu tánh dễ nói, vị ấy Ta mới gọi là dễ nói. Do vậy, này các Tỷ-kheo, hãy suy nghĩ: “Chỉ vì tôn trọng Pháp, cung kính Pháp, sùng kính Pháp chúng ta sẽ trở thành dễ nói, thành tựu tánh dễ nói”. Chư Tỷ-kheo, các Ngươi phải học tập như vậy.
Chư Tỷ-kheo, có năm loại ngôn ngữ mà các Ngươi có thể dùng khi nói với các người khác: đúng thời hay phi thời, chơn thực hay không chơn thực, nhu nhuyến hay thô bạo, có lợi ích hay không lợi ích, với từ tâm hay với sân tâm. Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác, các Ngươi có thể nói đúng thời hay phi thời. Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác, các Ngươi có thể nói lời chơn thực hay nói lời không chơn thực. Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác, các Ngươi có thể nói lời nhu nhuyến hay nói lời thô bạo. Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác, các Ngươi có thể nói lời lợi ích hay nói lời không lợi ích. Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác, các Ngươi có thể nói với từ tâm hay với sân tâm. Chư Tỷ-kheo, ở tại đây, các Ngươi cần phải học tập như sau: “Chúng ta sẽ giữ tâm của chúng ta không biến nhiễm, chúng ta sẽ không thốt ra những lời ác ngữ, chúng ta sẽ sống với lòng lân mẫn, với tâm từ bi, với nội tâm không sân hận. Chúng ta sẽ sống bao phủ người này với tâm câu hữu với từ. Và với người này là đối tượng, ta sống biến mãn cùng khắp thế giới với tâm câu hữu với từ, quảng địa vô biên, không hận, không sân”. Chư Tỷ-kheo, như vậy các Ngươi cần phải học tập.
Chư Tỷ-kheo, ví như một người đến, cầm xẻng và thúng, nói như sau: “Tôi sẽ làm cho đất lớn này không thành đất nữa”, và người ấy đào chỗ này chỗ kia, rải đất chỗ này chỗ kia, nhổ nước miếng chỗ này chỗ kia, đi tiểu tiện chỗ này chỗ kia, với ý nghĩ: “Ngươi trở thành không phải đất, Ngươi trở thành không phải đất”. Chư Tỷ-kheo, nghĩ thế nào? Người ấy có thể làm cho đất lớn này trở thành không phải đất chăng?
—Bạch Thế Tôn, không. Vì sao vậy? Vì đất lớn này thâm sâu và vô lượng, không dễ gì khiến cho đất lớn này trở thành không phải đất, trước khi người ấy bị mệt nhoài và bị thất bại.
—Cũng vậy, này chư Tỷ-kheo, có năm loại ngôn ngữ này mà các Ông có thể nói với người khác: “Ðúng thời hay phi thời … hay với sân tâm”. Các Tỷ-kheo, khi nói với các người khác, các Ông có thể nói: “Ðúng thời … hay với sân tâm”. Các Tỷ-kheo, ở tại đây, các Ông cần phải học tập như sau: “Chúng ta sẽ giữ tâm của chúng ta không biến nhiễm; chúng ta sẽ không thốt ra những lời ác ngữ; chúng ta sẽ sống với lòng lân mẫn, với tâm từ bi, với nội tâm không sân hận; chúng ta sẽ sống biến mãn người này với tâm câu hữu với từ. Và với người này là đối tượng, ta sống biến mãn cùng khắp thế giới, với tâm câu hữu với từ, quảng đại, vô biên, không hận, không sân”. Các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập như vậy.
Chư Tỷ-kheo, ví như một người đến, cầm màu sơn, màu vàng, màu xanh sẫm hay màu đỏ tía; người ấy có thể nói như sau: “Ta sẽ viết các hình sắc trên hư không này. Ta sẽ làm cho các hình sắc hiển hiện”. Các Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế nào? Người ấy có thể viết các hình sắc trên hư không và làm cho các hình sắc hiển hiện được không?
—Bạch Thế Tôn, không thể được. Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn, hư không là vô sắc, không thể thấy được. Ở đây, không dễ gì viết các hình sắc và làm hình sắc hiển hiện, trước khi người ấy bị mệt nhoài và bị thất bại.
—Cũng vậy, này Tỷ-kheo, có năm loại ngôn ngữ này mà các Ông có thể nói với người khác: “Ðúng thời hay phi thời … hay với sân tâm … (như trên) … Và với người này là đối tượng, ta sống biến mãn cùng khắp thế giới với tâm câu hữu với từ, quảng đại, vô biên, không hận, không sân”. Chư Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập như vậy.
Chư Tỷ-kheo, ví như một người đến, cầm một bó cỏ khô đang cháy và nói như sau: “Ta với bó cỏ khô đang cháy này sẽ hâm nóng và đun sôi sông Hằng này. Chư Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế nào? Người ấy, với bỏ cỏ khô đang cháy có thể hâm nóng và đun sôi sông Hằng được không?
—Bạch Thế Tôn, không. Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn, vì sông Hằng thâm sâu và vô lượng, không dễ gì với bó cỏ khô đang cháy có thể hâm nóng và đun sôi sông Hằng được, trước khi người ấy mệt nhoài và bị thất bại.
—Cũng vậy, này chư Tỷ-kheo, có năm loại ngôn ngữ này mà các Ông có thể nói với các người khác: “Ðúng thời hay phi thời … hay với sân tâm”. Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác, các Ông có thể nói: “Ðúng thời … hay với sân tâm … (như trên) … Và với người này là đối tượng, ta sống biến mãn cùng khắp thế giới với tâm câu hữu với từ, quảng đại, vô biên, không hận, không sân”. Chư Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập như vậy.
—Chư Tỷ-kheo, ví như một cái bị bằng da mèo, đã được thuộc chín, khéo thuộc, khéo thuộc cùng khắp, nhu nhuyến, như bông, không còn tiếng xì, tiếng xọp, và một người đến, cầm gậy hay cầm mẻ sành và nói như sau: “Ta sẽ lấy cái gậy hay với cái mẻ sành làm cho cái bị bằng da mèo này, đã được thuộc chín, khéo thuộc, khéo thuộc cùng khắp, nhu nhuyễn, như bông, không còn tiếng xì, tiếng xọp, phát ra tiếng xì, tiếng xọp”. Chư Tỷ-kheo, các Ông nghĩ thế nào? Người ấy có thể, với cái gậy hay với cái mẻ sành làm cho cái bị bằng da mèo này đã được thuộc chín, khéo thuộc, khéo thuộc cùng khắp, nhu nhuyễn, như bông, không còn tiếng xì, tiếng xọp, phát ra tiếng xì, tiếng xọp được không?
—Bạch Thế Tôn, không. Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn, cái bị bằng da mèo này đã được thuộc chín, khéo thuộc, khéo thuộc cùng khắp, nhu nhuyễn, như bông, không còn tiếng xì, tiếng xọp, không dễ gì làm cho cái bị ấy phát ra tiếng xì, tiếng xọp được, trước khi người ấy bị mệt nhoài và bị thất bại.
—Cũng vậy, chư Tỷ-kheo, có năm loại ngôn ngữ mà các Ông có thể dùng khi nói với các người khác: “Ðúng thời hay phi thời, chơn thực hay không chơn thực, nhu nhuyễn hay thô bạo, có lợi ích hay không lợi ích, với từ tâm hay với sân tâm”. Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác, các Ông có thể nói đúng thời hay phi thời. Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác, các Ông có thể nói lời chơn thực hay nói lời không chơn thực. Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác, các Ông có thể nói lời nhu nhuyễn hay nói lời thô bạo. Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác, các Ông có thể nói lời lợi ích hay nói lời không lợi ích. Chư Tỷ-kheo, khi nói với các người khác, các Ông có thể nói với từ tâm hay với sân tâm. Chư Tỷ-kheo, ở tại đây, các Ông cần phải học tập như sau: “Chúng ta sẽ giữ tâm của chúng ta không biến nhiễm, chúng ta sẽ không thốt ra những lời ác ngữ; chúng ta sẽ sống với lòng lân mẫn, với tâm từ bi, với nội tâm không sân hận. Chúng ta sẽ sống biến mãn người này với tâm câu hữu với từ. Và với người này là đối tượng, ta sống biến mãn cùng khắp thế giới với tâm câu hữu với từ, quảng đại, vô biên, không hận, không sân” Chư Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập như vậy.
Chư Tỷ-kheo, như những kẻ đạo tặc hạ liệt, dùng cưa hai lưỡi mà cưa tay, cưa chân; dầu vậy, nếu một ai ở đây khởi ý nhiễm loạn, người ấy do vậy không phải là người thực hành giáo pháp của Ta. Ở đây, chư Tỷ-kheo các Ông phải học tập như sau: “Chúng ta sẽ giữ tâm của chúng ta không biến nhiễm; chúng ta sẽ không thốt ra những lời ác ngữ; chúng ta sẽ sống với lòng lân mẫn, với tâm từ bi, với nội tâm không sân hận. Chúng ta sẽ sống bao phủ người này với tâm câu hữu với từ. Và với người này là đối tượng, ta sống biến mãn cùng khắp thế giới với tâm câu hữu với từ, quảng đại, vô biên, không hận, không sân”. Chư Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập như vậy.
Và này chư Tỷ-kheo, nếu các Ông luôn luôn suy tư lời dạy ví dụ cái cưa này, thì này các Tỷ-kheo, các Ông có thấy loại ngôn ngữ nào, dầu tế nhị hay thô bạo mà các Ông không kham nhẫn được chăng?
—Bạch Thế Tôn, không.
—Chư Tỷ-kheo, do vậy, hãy luôn luôn suy tư lời dạy ví như cái cưa này, và các Ông sẽ được hạnh phúc an lạc lâu ngày.
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy.
Nguồn của bản này, nguyên văn chân trang của tệp
Hòa thượng Thích Minh Châu dịch Việt
Chân thành cám ơn anh HDC và nhóm Phật tử VH đã có thiện tâm gửi tặng ấn bản điện tử. (Bình Anson hiệu đính, dựa theo bản Anh ngữ “The Middle Length Discourses of the Buddha”, Tỳ kheo Nanamoli và Tỳ kheo Bodhi dịch, 1995). Hiệu đính: 11–06-2004
Prepared for SuttaCentral by Blake Walsh.
Rubric chất lượng tóm tắt
Mỗi tiêu chí chấm từ 0 đến 10. Điểm chung là trung bình của đủ 10 tiêu chí. Kiểm tra kỹ thuật chỉ chấm phần đo được; ô chưa đánh giá không phải điểm 0.
10 tiêu chí chấm tóm tắt
| Tiêu chí | Cách đánh giá |
|---|---|
| Bám sát bài kinh | Mọi khẳng định có căn cứ trong kinh; không thêm giáo lý hoặc suy diễn. |
| Đủ ý chính | Nêu được trọng tâm và kết luận; không bỏ ý khiến người đọc hiểu sai. |
| Cấu trúc lập luận | Giữ trình tự và các quan hệ điều kiện, đối chiếu, nhân quả của kinh. |
| Bối cảnh & người nói | Đúng địa điểm, người nói, người nghe và tình huống khi được nêu. |
| Thuật ngữ | Dùng đúng nghĩa theo ngữ cảnh, nhất quán với bản dịch. |
| Sáng rõ & tự nhiên | Văn xuôi dễ hiểu với người Việt hiện đại, không calque hay giả cổ. |
| Súc tích | Chọn lọc ý, tránh lặp thừa; không quá 500 từ. |
| Tách biệt lời kinh | Phân biệt tóm tắt với nguyên văn; không gán diễn giải cho Đức Phật. |
| Bất định & trung thực | Không biến cách hiểu chưa chắc thành kết luận chắc chắn. |
| Kỹ thuật & trình bày | Văn xuôi thuần, NFC, đoạn văn hợp lệ và hiển thị đúng. |
2026-10-06 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng
Người/công cụ đánh giá: Repository summary validator.
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Kiểm tra tự động: 498 từ, 5 đoạn, văn xuôi thuần và NFC. Chưa đối chiếu nội dung tóm tắt với toàn bài kinh; chưa chấm độ đúng nghĩa, đủ ý hay văn phong.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Bám sát bài kinh | Chưa đánh giá |
| Đủ ý chính | Chưa đánh giá |
| Cấu trúc lập luận | Chưa đánh giá |
| Bối cảnh & người nói | Chưa đánh giá |
| Thuật ngữ | Chưa đánh giá |
| Sáng rõ & tự nhiên | Chưa đánh giá |
| Súc tích | Chưa đánh giá |
| Tách biệt lời kinh | Chưa đánh giá |
| Bất định & trung thực | Chưa đánh giá |
| Kỹ thuật & trình bày | 10 |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: f79b1787-e96b-4d4a-ab32-1e1346629f79 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: b4fd3968439e2b444987bb0f7ce0760f1a6fcaa112e5e4bea989b38df015d48a
2026-10-05 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng
Người/công cụ đánh giá: Repository summary validator.
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Kiểm tra tự động: 498 từ, 5 đoạn, văn xuôi thuần và NFC. Chưa đối chiếu nội dung tóm tắt với toàn bài kinh; chưa chấm độ đúng nghĩa, đủ ý hay văn phong.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Bám sát bài kinh | Chưa đánh giá |
| Đủ ý chính | Chưa đánh giá |
| Cấu trúc lập luận | Chưa đánh giá |
| Bối cảnh & người nói | Chưa đánh giá |
| Thuật ngữ | Chưa đánh giá |
| Sáng rõ & tự nhiên | Chưa đánh giá |
| Súc tích | Chưa đánh giá |
| Tách biệt lời kinh | Chưa đánh giá |
| Bất định & trung thực | Chưa đánh giá |
| Kỹ thuật & trình bày | 10 |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: 0aceae5f-82f1-416d-8405-46adc4e640d1 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: b4fd3968439e2b444987bb0f7ce0760f1a6fcaa112e5e4bea989b38df015d48a
Rubric chất lượng bản dịch
Mỗi tiêu chí chấm từ 0 đến 10. Điểm chung là trung bình của đủ 10 tiêu chí. Kiểm tra kỹ thuật chỉ chấm phần đo được; ô chưa đánh giá không phải điểm 0.
Điểm trên 9, không có lỗi chặn và vượt kiểm tra phát hành mới đủ điều kiện published. Lỗi chặn luôn thắng điểm số.
10 tiêu chí chấm bản dịch
| Tiêu chí | Cách đánh giá |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | Đúng UID, nguồn Pāli đã ghim; xác định đúng tác giả và nguồn tham khảo. |
| Đúng nghĩa Pāli | Giữ đủ ý; không thêm diễn giải vào lời kinh, không làm lệch giáo nghĩa. |
| Ngữ pháp & logic | Đúng người nói, chủ thể, phủ định, điều kiện, số lượng và quan hệ mệnh đề. |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | Đủ segment, đúng ID và ranh giới; bảo toàn lặp và dấu lược. |
| Thuật ngữ | Chính xác theo ngữ cảnh, giữ các phân biệt quan trọng và nhất quán. |
| Đối chiếu nguồn | Đọc Pāli, English và Việt truyền thống khi có; phân xử bất đồng bằng Pāli. |
| Tiếng Việt sáng rõ | Câu tự nhiên, dễ hiểu, không dịch máy móc hay giả cổ. |
| Hán–Việt & súc tích | Giữ thuật ngữ hữu ích, giảm từ tối nghĩa và diễn đạt dài dòng. |
| Bất định & trung thực | Ghi nhận cách hiểu khác; không bịa nguồn hoặc che giấu bất định. |
| Kỹ thuật & phát hành | JSON/YAML, NFC, metadata, giấy phép và các kiểm tra bắt buộc đều đạt. |
2026-10-08 · Đánh giá đầy đủ · 9.19/10
Người/công cụ đánh giá: Claude Opus 5.5 (Claude Code).
Khớp nội dung và nguồn đang hiển thị.
Chuẩn hoá thuật ngữ toàn Kinh tạng (năm Nikāya) ngày 2026-10-08 theo quyết định ghi trong content/glossary/pali-vi.yaml: Sát-đế-lợi, hiền giả (āvuso), áo cà-sa, A-tu-la, triền cái theo glossary, nghi hoặc, lợi dưỡng (lābhasakkāra), sanh y (upadhi), thức/xúc theo căn (thức mắt … thức ý), công thức `paccattaññeva parinibbāyati` = tự mình chứng đạt Niết-bàn, tứ vô lượng `lan tỏa`. Ngoài ra: appamanna: công thức tứ vô lượng ×6. Thay chỉ trong segment có đúng thuật ngữ Pāli, khớp nguyên từ. Đổi 6 segment: 11.14, 13.14, 15.2, 17.2, 19.14, 20.4. Không review lại toàn bài: điểm mang theo nguyên từ lượt full d3d63622-6e8a-4870-a531-ead3b83d3240 (2026-10-07); thay đổi là thuật ngữ/công thức nên không có lý do hạ hay nâng điểm. Technical gate chạy lại. Đây là review của AI, không phải chứng nhận của chuyên gia Pāli.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | 9.3 |
| Đúng nghĩa Pāli | 9.2 |
| Ngữ pháp & logic | 9.2 |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | 9.4 |
| Thuật ngữ | 9 |
| Đối chiếu nguồn | 9.3 |
| Tiếng Việt sáng rõ | 8.8 |
| Hán–Việt & súc tích | 9.1 |
| Bất định & trung thực | 9.1 |
| Kỹ thuật & phát hành | 9.5 |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: 557537a8-10a7-487a-b634-a46c5a41b71d · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: a765f4df5d427fe15b41aeedf967647f07be2d676ece22ec15275e898510d3ef
2026-10-07 · Đánh giá đầy đủ · 9.19/10
Người/công cụ đánh giá: Claude Opus 5.5 (Claude Code).
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Lượt review đối kháng của AI (không phải chứng nhận của chuyên gia Pāli độc lập). Đã đọc đủ 227 segment: Pāli (authority) + Sujato + bản HT. Thích Minh Châu (budsas trung21, kèm Thanissaro trên cùng trang). Sửa 92 segment. [accuracy] 10.7: mất 'yeva' và đảo cấu trúc lời nguyện → 'sẽ dễ được khuyên dạy chỉ vì kính trọng Pháp…'. 21.1–21.2: optative 'manasi kareyyātha' là điều kiện (nếu… thì có thấy…?), khớp 21.4 và cả Sujato/Thanissaro/TMC; có comment. 7.11: thiếu 'yadicchakaṁ'. 6.6/6.10/6.13: mất 'tasmātiha'/'cepi' (bản cũ 'Và nếu'). 13.14/19.14 (và 15.2/17.2): 'vipula' bị gộp vào ví dụ ('tâm rộng lớn như túi da mèo') → tách 'một tâm như…, rộng lớn, …'; có comment. 15.1/17.1/15.2/17.2: bản cũ đổi sang 'các thầy sẽ…' và đóng nháy ’ không mở; khôi phục ngôi 'chúng ta' và cấu trúc 'có năm cách…'. 18.1/18.9: thiếu cấp thứ ba 'suparimadditā'. 9.40: 'ujjhāpesi' = kể lể/than trách, không chỉ 'kể'. [alignment] Khôi phục mọi hô cách Pāli bị bỏ theo Sujato (bhikkhave ~55 chỗ, bhante 3.3, phagguna 5.2/5.5 và vế thứ hai ở 6.2/6.6/6.10/6.13, ayye 9.42); 11.8–11.11, 13.8–13.11, 19.8–19.11: khôi phục mệnh đề 'người khác có thể nói…' mà bản cũ rút gọn. [terminology] 6.4/6.8/6.11/6.14/11.13/13.13/19.13/20.3: 'hitānukampī' = 'lòng thương tưởng' theo glossary (anukampā), thay 'lòng cảm thông'; comment 6.4 ghi chữ 'của họ' là suy từ ngữ cảnh. [clarity] 11.14/20.4 (tính từ đặt sau 'toàn thế giới' gây mơ hồ), 9.11, 21.4 ('suy ngẫm' cho manasikaroti). [style] 12.11/14.9/16.9/18.10: khoảng trắng cuối. Comment 20.1 sửa từ Pāli bị ghi sai ('ubhatobhāgagga' → 'ubhatodaṇḍaka'). Còn lại: 'Giáo pháp và giới luật' (dhammavinaya) và 'cao thượng' (mahaggata) lệch nhau giữa các bài MN — đề xuất thống nhất diện rộng, không tự sửa. Việc khôi phục mọi hô cách làm văn lặp nặng hơn (đúng quy ước round) nên hạ nhẹ tiêu chí sáng rõ. Người điều phối: bỏ dấu “…” mở đầu ở 15.2, 17.2 (Pāli segment ấy không có dấu lược; …pe… đã được thể hiện ở cuối segment trước) — theo tests/unit/truncation.test.ts.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | 9.3 |
| Đúng nghĩa Pāli | 9.2 |
| Ngữ pháp & logic | 9.2 |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | 9.4 |
| Thuật ngữ | 9 |
| Đối chiếu nguồn | 9.3 |
| Tiếng Việt sáng rõ | 8.8 |
| Hán–Việt & súc tích | 9.1 |
| Bất định & trung thực | 9.1 |
| Kỹ thuật & phát hành | 9.5 |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: d3d63622-6e8a-4870-a531-ead3b83d3240 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 8811e1049acf20fe6544defee594b7ab252a785f8fc24ee5a4107c43c5ee0e1a
2026-10-06 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng
Người/công cụ đánh giá: Repository segment validator.
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Kiểm tra tự động 227 segment với Pāli trong cache: đủ ID, giá trị, NFC và hệ chữ Latin. Chưa đọc đối chiếu nghĩa, ngữ pháp hoặc văn phong; chưa chấm lại 10 tiêu chí. Đây không phải chứng nhận hash upstream hoặc giấy phép, không xác nhận trạng thái xuất bản.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | Chưa đánh giá |
| Đúng nghĩa Pāli | Chưa đánh giá |
| Ngữ pháp & logic | Chưa đánh giá |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | 10 |
| Thuật ngữ | Chưa đánh giá |
| Đối chiếu nguồn | Chưa đánh giá |
| Tiếng Việt sáng rõ | Chưa đánh giá |
| Hán–Việt & súc tích | Chưa đánh giá |
| Bất định & trung thực | Chưa đánh giá |
| Kỹ thuật & phát hành | Chưa đánh giá |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: 9ed089d6-a141-47cb-8d07-4dba845a6596 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 799a17188816dd33a957f18901f7e4863902ff9f9b64c7ada037cc1fa7c5dd97
2026-10-05 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng
Người/công cụ đánh giá: Repository segment validator.
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Kiểm tra tự động 227 segment với Pāli trong cache: đủ ID, giá trị, NFC và hệ chữ Latin. Chưa đọc đối chiếu nghĩa, ngữ pháp hoặc văn phong; chưa chấm lại 10 tiêu chí. Đây không phải chứng nhận hash upstream hoặc giấy phép, không xác nhận trạng thái xuất bản.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | Chưa đánh giá |
| Đúng nghĩa Pāli | Chưa đánh giá |
| Ngữ pháp & logic | Chưa đánh giá |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | 10 |
| Thuật ngữ | Chưa đánh giá |
| Đối chiếu nguồn | Chưa đánh giá |
| Tiếng Việt sáng rõ | Chưa đánh giá |
| Hán–Việt & súc tích | Chưa đánh giá |
| Bất định & trung thực | Chưa đánh giá |
| Kỹ thuật & phát hành | Chưa đánh giá |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: 128fc42b-d303-4cc5-912f-38850e7ea394 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 799a17188816dd33a957f18901f7e4863902ff9f9b64c7ada037cc1fa7c5dd97
2026-09-11 · Scorecard lịch sử · 9.63/10
Người/công cụ đánh giá: Muse Spark.
Scorecard trong metadata cũ; chưa lưu dấu vân tay nội dung hoặc ghi chú của lần chấm. Không coi đây là một lượt chấm lại.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | 10 |
| Đúng nghĩa Pāli | 9.5 |
| Ngữ pháp & logic | 9.5 |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | 10 |
| Thuật ngữ | 9.4 |
| Đối chiếu nguồn | 9.6 |
| Tiếng Việt sáng rõ | 9.5 |
| Hán–Việt & súc tích | 9.4 |
| Bất định & trung thực | 9.4 |
| Kỹ thuật & phát hành | 10 |
Lỗi chặn: không ghi nhận.