
Đèn dầu đất nung cúng dường đêm rằm tháng Tazaungmon, MyanmarẢnh: SarKaLay စာကလေး · CC BY-SA 4.0 ↗
Kinh Trung Bộ · MN127 · Majjhima Nikāya
Kinh Anuruddha
Anuruddhasutta
- Đã xuất bản
- Khoảng 14 phút đọc
- 147 đoạn Pāli
- Bản nghe 20 phút
Pāli đọc tại bilara commit 11c9d708978c · 4 bản: Pāli, English, Việt hiện hành, Việt 2026
Tóm tắt & diễn giải
Người thợ cả Pañcakaṅga mời Tôn giả Anuruddha thọ ăn và hỏi: các trưởng lão tỳ-kheo có người dạy ông hãy tu tập vô lượng tâm giải thoát, có người dạy hãy tu tập đại hành tâm giải thoát — hai pháp ấy khác nghĩa khác văn, hay đồng nghĩa chỉ khác văn? Anuruddha khẳng định khác nghĩa và khác văn.
Đọc tiếp phần tóm tắt (4 đoạn)
Anuruddha phân định: vô lượng tâm giải thoát là tỏa tâm từ, bi, hỷ, xả rộng lớn, cao cả, vô lượng, không hận, không sân đến một phương, rồi bốn phương, trên dưới, ngang khắp toàn thế giới. Còn đại hành tâm giải thoát là biến mãn trong phạm vi đo đếm được: đến một gốc cây, hai ba gốc cây, một vùng làng, hai ba vùng làng, một đại vương quốc, hai ba đại vương quốc, cho đến đất này được bao quanh bởi biển lớn.
Tiếp đó là bốn hữu sinh: người biến mãn với hào quang ít ỏi, vô lượng, nhiễm ô hay thanh tịnh thì sau khi chết sinh đồng cư với chư thiên có hào quang tương ứng. Khi các vị thiên ấy tụ họp một chỗ, chỉ thấy khác biệt về màu sắc chứ không về hào quang, ví như nhiều ngọn đèn dầu trong một nhà chỉ thấy khác lửa chứ không khác ánh sáng; khi tản ra thì thấy cả hai, ví như đèn được mang ra khỏi nhà. Các vị thiên ấy không nghĩ chỗ an trú của mình là thường còn, thường trú, ví như con ruồi được mang theo trên đòn gánh chỉ ưa nơi mình trú.
Tôn giả Sabhiya Kaccāna hỏi do nhân duyên gì trong một thiên chúng lại có vị thiên hào quang ít ỏi, vị thiên hào quang vô lượng. Anuruddha đưa Kaccāna tự trả lời qua chuỗi đối chiếu: đại hành càng mở rộng — từ gốc cây đến vùng làng, đại vương quốc, cho đến đất bao quanh biển lớn — thì càng hơn, đó là nhân duyên của khác biệt về hào quang. Về hào quang nhiễm ô và thanh tịnh, Anuruddha dùng ví dụ ngọn đèn: dầu và tim đèn không thanh tịnh thì cháy mờ đục — ứng với vị tỳ-kheo sự thô trọng của thân chưa lắng dịu, hôn trầm thùy miên chưa trừ dứt, trạo hối chưa điều phục; dầu và tim đèn thanh tịnh thì cháy sáng — ứng với vị đã lắng dịu, trừ dứt, điều phục hoàn toàn.
Kaccāna nhận xét Anuruddha không nói tôi đã nghe như vậy, mà khẳng định các vị thiên này, các vị thiên kia — hẳn Ngài từng sống chung với các vị thiên ấy. Anuruddha nói lời ấy thật xúc phạm và áp đặt, nhưng vẫn xác nhận: lâu dài về trước tôi đã từng sống chung với các vị thiên ấy. Pañcakaṅga được nói là từ bỏ được trạng thái hoài nghi.
Phần tóm tắt do dự án biên soạn để hỗ trợ đọc, không phải kinh văn. Bản Pāli và các bản dịch hiển thị bên dưới mới là nội dung có thẩm quyền.
Diễn giải hiện đại
Ba cách tìm hiểu cùng một bài kinh, với ngôn ngữ và ví dụ phù hợp từng nhóm độc giả. Bạn có thể chọn bất kỳ bản nào.
Phần diễn giải do dự án biên soạn để hỗ trợ tìm hiểu; đây không phải nguyên văn lời Phật. Các ví dụ đời sống và gợi ý thực hành là lời của người biên soạn.
Diễn giải dành cho trẻ emĐã duyệt
MN127 — Hai lời khuyên có giống nhau không?
Liên kết mục nàyTìm hiểu bài kinh
Lời mời cho một buổi sáng
Kinh Anuruddha là bài 127 trong Trung Bộ. Người truyền kinh kể điều đã nghe: khi ấy Đức Phật ở gần Sāvatthī, trong rừng Jeta, tu viện của ông Anāthapiṇḍika. Cuộc trò chuyện trong bài diễn ra với thầy Anuruddha, một vị xuất gia.
Bác thợ cả Pañcakaṅga nhờ một người đến gặp thầy, nhân danh bác cúi đầu kính lễ dưới chân thầy. Bác mời thầy cùng ba vị nữa dùng bữa vào ngày mai, và xin đến sớm hơn thường lệ vì bác có nhiều việc phải làm cho nhà vua.
Tìm hiểu bài kinh
Người đưa tin làm đúng lời nhờ
Người ấy vâng lời, đến kính lễ Anuruddha rồi ngồi một bên. Anh thưa rằng Pañcakaṅga cúi đầu kính lễ dưới chân thầy, rồi chuyển lời mời thầy cùng ba vị nữa dùng bữa ngày mai và lời xin đến sớm vì công việc nhà vua. Anuruddha im lặng nhận lời.
Đối chiếu với kinh văn (6 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Bữa ăn rồi đến câu hỏi
Sáng hôm sau, Anuruddha mặc áo tu, mang bát và áo ngoài đến nhà Pañcakaṅga, ngồi trên chỗ đã soạn. Bác thợ cả tự tay dọn những món ngon, cả loại cứng lẫn loại mềm, phục vụ cho thầy được đầy đủ, hài lòng.
Khi thầy đã ăn xong, rút tay khỏi bát, bác lấy một chỗ ngồi thấp và ngồi một bên để thưa chuyện.
Tìm hiểu bài kinh
Hai tên gọi có cùng nghĩa không?
Bác từng được các trưởng lão tỳ-kheo, những vị nam đã xuất gia tu lâu năm theo Phật, khuyên hai điều. Có vị bảo hãy tu vô lượng tâm giải thoát; có vị bảo hãy tu đại hành tâm giải thoát.
Đó là hai tên gọi về cách tu giải phóng tâm. Bác muốn biết: chúng khác cả ý nghĩa lẫn cách nói, hay chỉ dùng hai tên cho cùng một điều?
Tìm hiểu bài kinh
Cứ nói điều mình đang hiểu
Anuruddha mời bác nói điều mình nghĩ, để từ đó hiểu cho chắc. Bác đáp rằng hai cách tu ấy có cùng nghĩa, chỉ khác cách gọi.
Thầy nói chúng khác cả nghĩa lẫn cách nói, rồi lần lượt giải thích.
Tìm hiểu bài kinh
Từ, bi, hỷ, xả đến khắp nơi
Vô lượng tâm giải thoát được giảng bằng bốn tâm: từ là mong người khác được an vui; bi là thương người đang khổ; hỷ là vui cùng điều tốt của người; xả là giữ lòng cân bằng, không nghiêng theo yêu ghét.
Một vị tỳ-kheo, người nam xuất gia theo Phật, an trú với tâm từ, tức duy trì tâm ấy lan tỏa về phương thứ nhất, thứ hai, thứ ba, thứ tư; rồi trên, dưới, ngang, khắp mọi nơi, khắp thế giới. Vị ấy đối với tất cả như với chính mình, với tâm rộng lớn, cao cả, không giới hạn, không thù hận, không có ý muốn làm hại.
Tâm bi, tâm hỷ và tâm xả cũng được tu với đầy đủ các hướng, phạm vi và phẩm chất ấy. Giữ lòng cân bằng vẫn đi cùng việc không thù hận và không làm hại. Đó là cách tu được gọi vô lượng tâm giải thoát.
Tìm hiểu bài kinh
Một gốc cây, rồi hai hay ba gốc
Đại hành tâm giải thoát được giải theo phạm vi tâm trải rộng. Vị tu trải tâm khắp phạm vi một gốc cây, xác định đó là phạm vi rộng lớn rồi an trú như vậy. Cách ấy được gọi đại hành tâm giải thoát.
Có vị trải tâm khắp hai hay ba gốc cây, cũng xác định là rộng lớn rồi an trú. Cách này cũng mang tên đại hành tâm giải thoát.
Tìm hiểu bài kinh
Mở đến phạm vi làng
Anuruddha kể tiếp hai phạm vi: một vùng làng; rồi hai hay ba vùng làng. Trong mỗi trường hợp, vị tu đều trải tâm khắp phạm vi ấy, xác định là rộng lớn và an trú. Mỗi cách đều được gọi đại hành tâm giải thoát.
Tìm hiểu bài kinh
Đến các vương quốc và mặt đất
Ba phạm vi tiếp theo là một đại vương quốc, nghĩa là một vương quốc lớn; hai hay ba đại vương quốc; và mặt đất có biển bao quanh. Với từng phạm vi, vị tu cũng trải tâm khắp, xác định là rộng lớn rồi an trú. Tất cả đều được gọi đại hành tâm giải thoát.
Qua bảy phạm vi vừa kể và cách tu từ, bi, hỷ, xả trước đó, Anuruddha làm rõ vì sao hai tên gọi ban đầu khác cả ý nghĩa lẫn cách nói.
Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Bốn cách tái sinh: hai trường hợp đầu
Thầy giảng tiếp bốn cách tái sinh, tức sinh vào một đời sống sau khi chết. Bài nói đến chư thiên, các vị trời, và hào quang, ánh sáng nơi các vị ấy.
Có người tu an trú, trải khắp và hướng tâm xác định với hào quang ít ỏi. Sau khi thân hoại, chết đi, người ấy sinh cùng các vị trời có hào quang ít ỏi. Có người tu như vậy với hào quang vô lượng, không giới hạn; sau khi thân hoại, chết đi, sinh cùng các vị trời có hào quang vô lượng.
Tìm hiểu bài kinh
Hai trường hợp tiếp theo
Người tu an trú, trải khắp và hướng tâm xác định với hào quang nhiễm ô, còn bị vẩn đục, thì sau khi thân hoại và chết đi, sinh cùng các vị trời có hào quang nhiễm ô.
Người tu như vậy với hào quang thanh tịnh, trong sạch, thì sau khi thân hoại và chết đi, sinh cùng các vị trời có hào quang thanh tịnh. Đó là đủ bốn cách tái sinh thầy vừa nêu.
Đối chiếu với kinh văn (5 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Nhiều ngọn đèn trong một ngôi nhà
Có lúc các vị trời tụ họp một chỗ. Khi ấy, thấy được sự khác nhau về màu sắc, nhưng không thấy khác nhau về hào quang.
Anuruddha ví như đem nhiều đèn dầu vào một ngôi nhà: vẫn nhận ra các ngọn lửa khác nhau, nhưng không thấy ánh sáng khác nhau. Ví dụ ấy giúp hiểu lại điều xảy ra khi các vị trời tụ họp: màu sắc khác nhau, hào quang không thấy khác nhau.
Đối chiếu với kinh văn (4 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Khi những ngọn đèn được mang ra
Khi các vị trời tản ra, thấy được cả sự khác nhau về màu sắc lẫn hào quang. Cũng như mang những ngọn đèn ra khỏi nhà, người ta thấy khác nhau cả ở ngọn lửa lẫn ánh sáng. Thầy dùng cả hai cảnh, tụ họp và tản ra, để giải thích.
Đối chiếu với kinh văn (4 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Ưa thích nơi mình đang ở
Các vị trời ấy không nghĩ điều đang có là thường còn, thường trú, thường hằng — những cách nói về sự tồn tại mãi không đổi. Tuy vậy, ở nơi nào, các vị lại ưa thích nơi ấy.
Thầy ví với những con ruồi được mang theo trên đòn gánh hay trong giỏ. Ruồi không nghĩ chỗ này là thường còn, thường trú, thường hằng, nhưng bám nơi nào lại thích nơi ấy. Các vị trời trong lời giảng cũng vậy: không nghĩ ba điều thường còn ấy mà vẫn ưa thích nơi mình an trú.
Đối chiếu với kinh văn (6 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Một người nghe hỏi sâu hơn
Tôn giả Sabhiya Kaccāna khen lời giảng rồi hỏi thêm: các vị trời có hào quang đều chỉ có ít, hay có vị có hào quang vô lượng? Anuruddha đáp rằng có vị ít ỏi, có vị vô lượng.
Kaccāna hỏi vì nguyên nhân và điều kiện nào mà cùng sinh trong một nhóm các vị trời lại khác nhau như thế. Anuruddha mời ông trả lời các câu hỏi ngược, theo điều ông thấy hợp lý.
Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Hai câu so sánh từ gốc cây
Mỗi câu hỏi so hai vị tu đang trải tâm khắp một phạm vi, xác định là đại hành rồi an trú. Anuruddha hỏi: trong hai cách tu tâm, cách nào rộng lớn hơn?
Một gốc cây so với hai hay ba gốc cây: Kaccāna đáp hai hay ba gốc cây rộng hơn. Hai hay ba gốc cây so với một vùng làng: ông đáp một vùng làng rộng hơn.
Đối chiếu với kinh văn (9 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Hai câu so sánh qua các vùng làng
Thầy tiếp tục hỏi với cùng cách trải tâm, xác định phạm vi rộng lớn rồi an trú: một vùng làng so với hai hay ba vùng làng thì sao? Kaccāna đáp hai hay ba vùng làng rộng hơn.
Hai hay ba vùng làng so với một đại vương quốc thì sao? Ông đáp đại vương quốc rộng hơn.
Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Hai câu so sánh còn lại
Vẫn với hai cách tu tâm được so như vậy, Anuruddha hỏi một đại vương quốc hay hai ba đại vương quốc rộng hơn. Kaccāna chọn hai hay ba đại vương quốc.
Cuối cùng, hai hay ba đại vương quốc so với mặt đất có biển bao quanh: ông chọn mặt đất ấy. Anuruddha kết luận: đó là nguyên nhân và điều kiện khiến cùng trong một nhóm các vị trời mà có vị hào quang ít ỏi, có vị vô lượng.
Đối chiếu với kinh văn (9 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Hào quang có đều vẩn đục không?
Kaccāna lại khen và hỏi: hào quang của các vị trời đều nhiễm ô, hay có vị thanh tịnh? Anuruddha nói có cả hai loại. Kaccāna muốn biết nguyên nhân và điều kiện khiến cùng một nhóm các vị trời mà có khác biệt này.
Anuruddha bảo sẽ dùng ví dụ, vì nhờ ví dụ mà một số người có trí hiểu được nghĩa của lời nói.
Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Dầu bẩn, bấc bẩn và tâm chưa yên
Đèn dầu có cả dầu và tim đèn, tức sợi bấc, không sạch thì cháy như mờ đục. Thầy nối ví dụ ấy với một vị tu đang an trú, trải khắp và xác định hào quang nhiễm ô.
Ở vị ấy, sự thô nặng của thân chưa hoàn toàn lắng dịu; tâm uể oải và buồn ngủ chưa hoàn toàn được trừ; xao động và hối tiếc chưa hoàn toàn được điều phục. Vì còn ba nhóm trở ngại ấy, việc tu thiền như bị mờ đục. Sau khi thân hoại, chết đi, vị ấy sinh cùng các vị trời có hào quang nhiễm ô.
Đối chiếu với kinh văn (6 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Dầu sạch, bấc sạch và tâm được tu tập
Đèn có dầu sạch và tim đèn sạch thì không cháy như mờ đục. Tương tự, có vị tu an trú, trải khắp và xác định hào quang thanh tịnh.
Thân thô nặng đã hoàn toàn lắng dịu; tâm uể oải và buồn ngủ đã hoàn toàn được trừ; xao động và hối tiếc đã hoàn toàn được điều phục. Vì vậy, vị ấy tu thiền không như bị mờ đục. Sau khi thân hoại, chết đi, vị ấy sinh cùng các vị trời có hào quang thanh tịnh.
Anuruddha kết rằng đó là nguyên nhân và điều kiện của sự khác nhau về nhiễm ô và thanh tịnh trong cùng một nhóm các vị trời.
Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Lời nhận xét về điều thầy từng trải
Kaccāna lại tán thán. Ông nhận xét Anuruddha không nói rằng mình đã nghe kể như thế, hoặc sự việc lẽ ra phải thế. Thầy nói rõ các vị trời này như vậy, các vị kia như vậy.
Vì thế, Kaccāna nghĩ chắc thầy đã từng sống chung, trò chuyện và trao đổi với các vị trời ấy.
Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Điều được xác nhận và niềm vui được hiểu
Anuruddha đáp rằng lời ấy xúc phạm và áp đặt cho mình, nhưng thầy vẫn sẽ trả lời. Từ lâu, thầy đã từng sống chung, trò chuyện và trao đổi với các vị trời ấy.
Kaccāna quay sang Pañcakaṅga và nói: bác được lợi lớn, được lợi lành vì đã bỏ được điều nghi ngờ; còn chúng tôi được nghe bài giảng này. Kinh Anuruddha, bài thứ bảy trong nhóm kinh này, kết thúc.
Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)
Ví dụ trong đời sống hôm nay
Ví dụ hôm nay: đọc nhiều và đọc kỹ
Tình huống minh họa do người biên soạn đặt ra.
Một bạn nghe hai lời khuyên: đọc nhiều hơn và đọc kỹ hơn. Bạn hỏi cho rõ rồi nhận ra: số trang đã đọc và mức mình hiểu từng trang là hai điều cần xem riêng. Hỏi nghĩa của lời khuyên giúp bạn biết nên làm gì tiếp.
Đây là ví dụ hiện đại về việc làm rõ những lời nghe có vẻ gần nhau. Bài kinh giải thích những cách tu tâm cụ thể cùng kết quả của chúng.
Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)
Gợi ý suy xét và thực hành
Một câu hỏi rõ ràng, một việc tử tế
Gợi ý vận dụng của người biên soạn.
Nếu nghe một từ mình chưa hiểu, em có thể hỏi người biết hướng dẫn: điều ấy có nghĩa là gì, và thực hành ra sao? Với lòng từ, bi, hỷ, xả, một bước gần gũi là mong người khác được vui, biết thương khi họ khổ, vui cùng điều tốt của họ và tập giữ lòng công bằng. Đây là gợi ý thực hành hôm nay.
Diễn giải dành cho người trưởng thànhĐã duyệt
MN127 — Tâm vô lượng và tâm được mở rộng
Liên kết mục nàyTìm hiểu bài kinh
Lời mời trước một ngày bận việc
Kinh Anuruddha, Trung Bộ 127, bắt đầu bằng lời người truyền kinh thuật điều đã nghe. Phật đang ở Sāvatthī, rừng Jeta, tu viện của Anāthapiṇḍika. Thợ cả Pañcakaṅga nhờ một người đến Tôn giả Anuruddha, nhân danh mình cúi đầu kính lễ dưới chân vị ấy và mời dùng bữa ngày mai cùng ba vị nữa. Ông xin Anuruddha đến sớm hơn thường lệ vì có nhiều công việc phải làm cho vua.
Người đưa tin vâng lời, đến kính lễ Anuruddha, ngồi một bên và thưa rằng Pañcakaṅga cúi đầu kính lễ dưới chân vị ấy. Anh chuyển lời mời Anuruddha cùng ba vị nữa dùng bữa ngày mai và lời xin đến sớm vì việc vua. Anuruddha im lặng nhận lời.
Sáng hôm sau, Anuruddha mặc áo tu, mang bát và áo ngoài đến nhà Pañcakaṅga, ngồi trên chỗ đã soạn.
Tìm hiểu bài kinh
Từ bữa ăn đến điều còn phân vân
Pañcakaṅga tự tay phục vụ Anuruddha với những món ngon, cả loại cứng lẫn loại mềm, làm vị ấy được đầy đủ và hài lòng. Khi Anuruddha ăn xong, rút tay khỏi bát, gia chủ lấy một chỗ ngồi thấp, ngồi một bên để hỏi.
Các trưởng lão tỳ-kheo, những vị nam xuất gia lâu năm, từng khuyên ông tu vô lượng tâm giải thoát; một số vị khác khuyên tu đại hành tâm giải thoát. Hai cách giải phóng tâm này khác cả ý nghĩa lẫn cách diễn đạt, hay cùng nghĩa và chỉ khác cách gọi?
Tìm hiểu bài kinh
Nêu cách hiểu để đi đến chỗ rõ
Anuruddha mời gia chủ nói điều mình nghĩ, để vấn đề trở nên chắc chắn với ông. Pañcakaṅga cho rằng hai pháp cùng nghĩa, chỉ khác cách nói.
Anuruddha trả lời rằng chúng khác cả nghĩa lẫn cách nói, rồi trình bày cách phân biệt qua chính việc tu tập.
Tìm hiểu bài kinh
Vô lượng: từ, bi, hỷ, xả lan tỏa
Vô lượng tâm giải thoát là cách an trú với tâm từ, tức duy trì tâm ấy lan một phương, rồi phương thứ hai, thứ ba, thứ tư; trên, dưới, ngang, mọi nơi, khắp toàn thế giới. Vị tu đối với tất cả như đối với chính mình, với tâm rộng lớn, cao cả, không giới hạn, không thù hận, không ác ý.
Tâm bi, tâm hỷ và tâm xả cũng được tu với cùng đầy đủ phạm vi và phẩm chất ấy. Từ là mong an vui; bi là thương trước khổ đau; hỷ là vui cùng điều tốt của người khác; xả là quân bình, không bị yêu ghét làm nghiêng lệch. Mỗi tâm đều đi khắp bốn phương, trên dưới và ngang, bao trùm tất cả, rộng lớn, cao cả, vô lượng, không thù hận hay ý làm hại. Đó là vô lượng tâm giải thoát.
Tìm hiểu bài kinh
Đại hành: bảy phạm vi được trải khắp
Đại hành tâm giải thoát được giải qua sự mở rộng phạm vi. Một vị tỳ-kheo trải tâm khắp một gốc cây, tác ý quyết định — hướng tâm xác định — phạm vi ấy là đại hành, rộng lớn, rồi an trú. Đây được gọi đại hành tâm giải thoát.
Cùng cách trải khắp, xác định và an trú ấy, bài kinh nêu lần lượt sáu phạm vi nữa: hai hay ba gốc cây; một vùng làng; hai hay ba vùng làng; một đại vương quốc; hai hay ba đại vương quốc; mặt đất có biển bao quanh. Mỗi trường hợp đều được gọi đại hành tâm giải thoát.
Qua cách tu vô lượng và bảy phạm vi này, Anuruddha kết luận hai pháp khác cả nghĩa lẫn cách diễn đạt.
Tìm hiểu bài kinh
Bốn cách tái sinh liên quan đến hào quang
Anuruddha tiếp tục giảng bốn cách sinh vào đời sống sau, liên quan đến hào quang, ánh sáng nơi các vị trời được nói ở đây. Người an trú, trải khắp và hướng tâm xác định với hào quang ít ỏi thì khi thân hoại, sau khi chết, sinh cùng các vị trời có hào quang ít ỏi. Người tu như vậy với hào quang vô lượng thì khi thân hoại, sau khi chết, sinh cùng các vị trời có hào quang vô lượng.
Người an trú, trải khắp và xác định với hào quang nhiễm ô, còn vẩn đục, thì khi thân hoại, sau khi chết, sinh cùng các vị trời có hào quang nhiễm ô. Người tu như vậy với hào quang thanh tịnh, trong sạch, thì khi thân hoại, sau khi chết, sinh cùng các vị trời có hào quang thanh tịnh. Đó là đủ bốn cách tái sinh được nêu.
Tìm hiểu bài kinh
Tụ họp và tản ra: màu sắc, hào quang
Khi các vị trời ấy tụ một chỗ, thấy được sự khác biệt về màu sắc, nhưng không thấy khác biệt về hào quang. Ví như mang nhiều đèn dầu vào một ngôi nhà: thấy khác ngọn lửa, nhưng không thấy khác ánh sáng. Anuruddha dùng ví dụ này trở lại cảnh các vị trời tụ họp.
Khi các vị trời tản ra, cả khác biệt về màu sắc lẫn hào quang đều được thấy. Ví như đem những ngọn đèn ấy ra khỏi ngôi nhà: thấy khác cả ngọn lửa lẫn ánh sáng. Cảnh đèn tách ra làm rõ điều tương ứng ở các vị trời.
Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Ưa thích nơi an trú mà không nghĩ là vĩnh viễn
Các vị trời ấy không nghĩ cái đang có của mình là thường còn, thường trú, thường hằng. Tuy vậy, nơi nào họ an trú thì nơi ấy họ ưa thích.
Anuruddha ví như những con ruồi được mang trên đòn gánh hoặc trong giỏ. Chúng không nghĩ chỗ mình có là thường còn, thường trú, thường hằng; nhưng bám nơi nào, chúng thích nơi ấy. Tương tự, các vị trời không có ba ý nghĩ về sự thường tồn ấy mà vẫn ưa thích nơi an trú.
Đối chiếu với kinh văn (6 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Vì sao cùng một thiên chúng lại khác mức sáng?
Tôn giả Sabhiya Kaccāna tán thán rồi hỏi thêm: các vị trời có hào quang đều thuộc loại ít ỏi, hay có một số vô lượng? Anuruddha nói có số ít ỏi, có số vô lượng.
Kaccāna hỏi nhân và duyên nào tạo nên sự khác biệt khi cùng sinh vào một thiên chúng, một nhóm các vị trời. Anuruddha hỏi lại, mời Kaccāna trả lời theo điều mình thấy hợp lý.
Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Hai lần so sánh từ gốc cây đến vùng làng
Cả hai vế trong mỗi lần so đều là sự tu tâm trải khắp một phạm vi, xác định là đại hành và an trú. Anuruddha hỏi cách tu tâm nào đại hành hơn.
Lần đầu: một gốc cây với hai hay ba gốc cây. Kaccāna chọn hai hay ba gốc. Lần sau: hai hay ba gốc cây với một vùng làng. Ông chọn một vùng làng là rộng lớn hơn.
Đối chiếu với kinh văn (9 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Hai lần so sánh qua các vùng làng
Anuruddha tiếp tục so hai cách trải tâm, xác định đại hành và an trú: một vùng làng với hai hay ba vùng làng. Kaccāna đáp rằng hai hay ba vùng làng rộng lớn hơn.
Rồi thầy so hai hay ba vùng làng với một đại vương quốc. Kaccāna đáp đại vương quốc rộng lớn hơn.
Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Hai lần so sánh đến mặt đất có biển bao quanh
Với cùng cách tu tâm ấy, một đại vương quốc được so với hai hay ba đại vương quốc; Kaccāna chọn hai hay ba. Sau cùng, hai hay ba đại vương quốc được so với mặt đất có biển bao quanh; ông chọn mặt đất ấy.
Anuruddha kết luận: đây là nhân và duyên khiến các vị trời cùng một thiên chúng mà có số hào quang ít ỏi, có số vô lượng.
Đối chiếu với kinh văn (9 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Câu hỏi chuyển sang sự trong sạch
Kaccāna lại tán thán và hỏi: các vị trời có hào quang đều nhiễm ô, hay có số thanh tịnh? Anuruddha đáp có số mỗi loại. Kaccāna hỏi tiếp vì nhân duyên gì mà cùng sinh một thiên chúng vẫn có khác biệt ấy.
Anuruddha sẽ dùng ví dụ, vì nhờ ví dụ mà một số người có trí hiểu được ý nghĩa lời nói.
Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Ngọn đèn mờ và những trở ngại chưa được xử lý
Đèn dầu đang cháy mà cả dầu và tim đèn, sợi bấc, đều không sạch thì cháy như mờ đục. Cũng vậy, có vị tỳ-kheo an trú, trải khắp và xác định với hào quang nhiễm ô.
Sự thô trọng, thô nặng của thân, chưa hoàn toàn lắng dịu; hôn trầm và buồn ngủ, trạng thái uể oải và muốn ngủ, chưa hoàn toàn được trừ; xao động và hối tiếc chưa hoàn toàn được điều phục. Do ba nhóm trở ngại đó, vị ấy tu thiền như mờ đục. Thân hoại, sau khi chết, vị ấy sinh cùng các vị trời hào quang nhiễm ô.
Đối chiếu với kinh văn (6 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Dầu sạch, tim sạch và sự tu tập không mờ đục
Khi cả dầu lẫn tim đèn sạch, đèn không cháy như mờ đục. Tương ứng, có vị tu an trú, trải khắp và xác định với hào quang thanh tịnh.
Sự thô trọng của thân đã lắng dịu hoàn toàn; hôn trầm và buồn ngủ đã được trừ hoàn toàn; xao động và hối tiếc đã được điều phục hoàn toàn. Vì vậy, vị ấy tu thiền không như mờ đục. Thân hoại, sau khi chết, vị ấy sinh cùng các vị trời hào quang thanh tịnh.
Đó là nhân và duyên Anuruddha nêu để giải thích vì sao cùng một thiên chúng có hào quang nhiễm ô hoặc thanh tịnh.
Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Nhận xét từ cách Anuruddha nói
Kaccāna tán thán lần nữa. Ông nhận xét Anuruddha không viện lời đã nghe, cũng không nói sự việc lẽ ra phải như vậy. Vị ấy nói các vị trời này như thế này, các vị kia như thế kia.
Bởi vậy, Kaccāna nghĩ chắc Anuruddha từng sống chung, trò chuyện và trao đổi với các vị trời ấy.
Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Phản hồi và lời xác nhận
Anuruddha đáp rằng lời của Kaccāna xúc phạm và áp đặt, dù vậy vẫn sẽ trả lời. Từ lâu, ông đã từng sống chung, trò chuyện và trao đổi với các vị trời ấy.
Đối chiếu với kinh văn (3 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Gia chủ hết nghi, các vị được nghe pháp
Kaccāna nói với Pañcakaṅga: ông được lợi lớn, được lợi lành vì đã bỏ được trạng thái hoài nghi; còn chúng tôi được nghe bài giảng này. Kinh Anuruddha kết thúc, là bài thứ bảy trong nhóm kinh này.
Đối chiếu với kinh văn (4 đoạn)
Ví dụ trong đời sống hôm nay
Ví dụ hiện đại: hỏi điều một lời khuyên đòi hỏi
Tình huống minh họa do người biên soạn đặt ra.
Trong một nhóm làm việc, có người được khuyên mở rộng tầm nhìn, đồng thời được khuyên giữ thiện ý với mọi người. Khi hỏi rõ, họ nhận ra một lời yêu cầu nhìn đầy đủ các mặt công việc, còn lời kia nói đến cách đối xử. Hiểu từng lời giúp họ chọn việc cần làm.
Đây là minh họa hiện đại cho việc làm rõ nghĩa trước khi thực hành. Hai cách tu trong kinh có nội dung riêng đã được Anuruddha giải thích.
Gợi ý suy xét và thực hành
Đặt câu hỏi trước điều chưa thông suốt
Gợi ý vận dụng của người biên soạn.
Có thể chọn một lời hướng dẫn mình đang thực hành và tự hỏi: tôi hiểu nó thế nào, có điều gì cần hỏi lại người biết hướng dẫn? Trong ngày, thử nhận ra một lúc có thể nuôi lòng từ, thương trước khổ, vui với điều tốt của người khác hoặc giữ tâm quân bình. Đồng thời quan sát khi sự uể oải, xao động hay hối tiếc làm mình khó sáng rõ. Đây là gợi ý hiện đại để học và nhìn lại cách tu.
Diễn giải dành cho người lớn tuổiĐã duyệt
MN127 — Hỏi cho rõ, hiểu cho đúng cách tu tâm
Liên kết mục nàyTìm hiểu bài kinh
Điều được nghe tại Sāvatthī
Kinh Anuruddha là bài 127 trong Trung Bộ. Người truyền kinh thuật lại điều đã nghe. Khi ấy, Đức Phật ở Sāvatthī, trong rừng Jeta, tu viện của Anāthapiṇḍika. Người giảng trong cuộc trò chuyện của bài này là Tôn giả Anuruddha.
Tìm hiểu bài kinh
Một lời mời dùng bữa
Thợ cả Pañcakaṅga gọi một người, nhờ đến Anuruddha và nhân danh mình cúi đầu kính lễ dưới chân vị ấy. Ông mời Anuruddha cùng ba vị nữa dùng bữa ngày mai.
Ông cũng xin Anuruddha đến sớm hơn thường lệ, vì có nhiều việc phải làm cho nhà vua.
Tìm hiểu bài kinh
Chuyển lời và nhận lời
Người ấy vâng lời, đến kính lễ Anuruddha rồi ngồi một bên. Anh thưa rằng Pañcakaṅga cúi đầu kính lễ dưới chân vị ấy, rồi chuyển lời mời Anuruddha cùng ba vị nữa dùng bữa ngày mai và lời xin đến sớm vì công việc nhà vua. Anuruddha nhận lời bằng sự im lặng.
Đối chiếu với kinh văn (6 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Sự tiếp đãi chu đáo
Sáng hôm sau, Anuruddha mặc áo tu, mang bát và áo ngoài đến nhà gia chủ, ngồi trên chỗ đã soạn. Pañcakaṅga tự tay phục vụ những món ngon, cả loại cứng và loại mềm, làm Anuruddha được đầy đủ, hài lòng.
Khi vị ấy ăn xong, rút tay khỏi bát, gia chủ lấy một chỗ ngồi thấp, ngồi một bên và thưa chuyện.
Tìm hiểu bài kinh
Điều gia chủ muốn hiểu rõ
Pañcakaṅga kể: các trưởng lão tỳ-kheo, những vị nam xuất gia lâu năm, từng khuyên ông tu vô lượng tâm giải thoát. Một số trưởng lão khác lại khuyên tu đại hành tâm giải thoát.
Ông hỏi hai cách tu giải phóng tâm ấy khác cả nghĩa và cách nói, hay chỉ khác cách gọi mà cùng một nghĩa.
Tìm hiểu bài kinh
Bắt đầu từ điều mình nghĩ
Anuruddha mời ông nêu suy nghĩ của mình, để vấn đề trở nên chắc chắn. Pañcakaṅga đáp rằng theo ông, hai cách tu cùng nghĩa nhưng khác cách nói.
Anuruddha nói hai cách ấy khác cả nghĩa lẫn cách nói. Rồi vị ấy giải thích từng cách để gia chủ hiểu rõ.
Tìm hiểu bài kinh
Tâm từ lan tỏa không giới hạn
Vô lượng tâm giải thoát trước hết được giải bằng tâm từ, lòng mong cho người khác an vui. Vị tu an trú với tâm từ, tức duy trì tâm ấy lan phương thứ nhất, thứ hai, thứ ba, thứ tư; trên, dưới, ngang, khắp mọi nơi và toàn thế giới.
Vị ấy đối với tất cả như đối với chính mình. Tâm ấy rộng lớn, cao cả, vô lượng — không giới hạn — không thù hận và không ác ý muốn làm hại.
Tìm hiểu bài kinh
Bi, hỷ, xả cũng được tu như vậy
Tâm bi là thương trước nỗi khổ. Tâm hỷ là vui cùng điều tốt của người khác. Tâm xả là giữ lòng cân bằng, không nghiêng lệch vì yêu ghét.
Mỗi tâm này cũng lan đủ bốn phương, trên, dưới, ngang, khắp nơi, khắp thế giới; đối với tất cả như với chính mình. Mỗi tâm đều rộng lớn, cao cả, vô lượng, không thù hận và không ác ý. Đó là vô lượng tâm giải thoát.
Tìm hiểu bài kinh
Đại hành: phạm vi một gốc cây
Đại hành tâm giải thoát được trình bày theo phạm vi tâm trải rộng. Vị tỳ-kheo trải tâm khắp một gốc cây, hướng tâm xác định đó là đại hành, rộng lớn, rồi an trú như vậy. Đây được gọi đại hành tâm giải thoát.
Có vị làm như thế với phạm vi hai hay ba gốc cây: trải khắp, xác định là rộng lớn và an trú. Đây cũng là đại hành tâm giải thoát.
Tìm hiểu bài kinh
Từ một vùng làng đến hai hay ba vùng
Bài kinh nêu tiếp một vùng làng, rồi hai hay ba vùng làng. Ở từng phạm vi, vị tu cũng trải tâm khắp, xác định là đại hành rồi an trú. Mỗi cách đều được gọi đại hành tâm giải thoát.
Tìm hiểu bài kinh
Các vương quốc và mặt đất có biển bao quanh
Ba phạm vi nữa là một đại vương quốc, một vương quốc lớn; hai hay ba đại vương quốc; mặt đất có biển bao quanh. Vị tu cũng trải tâm khắp từng phạm vi, hướng tâm xác định là đại hành và an trú. Mỗi cách đều mang tên đại hành tâm giải thoát.
Anuruddha kết rằng cần hiểu qua những cách tu này: vô lượng tâm giải thoát và đại hành tâm giải thoát khác cả nghĩa lẫn cách nói.
Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Hai trường hợp đầu trong bốn cách tái sinh
Anuruddha nói tiếp đến bốn cách tái sinh, sinh vào đời sống sau. Hào quang là ánh sáng nơi các vị trời được nói đến ở đây.
Người an trú, trải khắp và hướng tâm xác định với hào quang ít ỏi thì thân hoại, sau khi chết, sinh cùng các vị trời hào quang ít ỏi. Người tu như vậy với hào quang vô lượng thì thân hoại, sau khi chết, sinh cùng các vị trời hào quang vô lượng.
Tìm hiểu bài kinh
Hai trường hợp tiếp theo
Người an trú, trải khắp và xác định với hào quang nhiễm ô, còn vẩn đục, thì thân hoại, sau khi chết, sinh cùng các vị trời có hào quang nhiễm ô.
Người tu như vậy với hào quang thanh tịnh, trong sạch, thì thân hoại, sau khi chết, sinh cùng các vị trời có hào quang thanh tịnh. Đó là bốn cách tái sinh đã nêu.
Đối chiếu với kinh văn (5 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Khi các vị trời tụ họp
Lúc các vị trời tụ một chỗ, thấy được sự khác biệt về màu sắc, nhưng không thấy khác biệt về hào quang. Anuruddha ví như mang nhiều đèn dầu vào một ngôi nhà: nhận ra các ngọn lửa khác nhau, nhưng không thấy ánh sáng khác nhau.
Cũng như ví dụ ấy, khi các vị trời tụ họp, màu sắc khác nhau được thấy rõ, còn hào quang không thấy khác nhau.
Đối chiếu với kinh văn (4 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Khi các vị trời tản ra
Khi các vị trời tản ra, thấy khác nhau cả về màu sắc lẫn hào quang. Ví như đem những đèn dầu ấy ra khỏi ngôi nhà: lúc này nhận ra khác nhau cả về ngọn lửa lẫn ánh sáng.
Anuruddha dùng sự tương ứng ấy để giải thích lại cảnh các vị trời tản ra.
Đối chiếu với kinh văn (4 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Ở đâu thì ưa thích ở đó
Các vị trời ấy không nghĩ điều đang có của mình là thường còn, thường trú, thường hằng. Dù vậy, an trú nơi nào, họ ưa thích nơi ấy.
Ví như ruồi được mang trên đòn gánh hoặc trong giỏ. Chúng không nghĩ nơi này là thường còn, thường trú, thường hằng, nhưng bám nơi nào thì thích nơi đó. Các vị trời trong lời giảng cũng vậy: không nghĩ ba điều thường tồn ấy mà vẫn ưa thích nơi an trú.
Đối chiếu với kinh văn (6 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Kaccāna hỏi về sự khác nhau
Tôn giả Sabhiya Kaccāna tán thán rồi hỏi thêm. Các vị trời có hào quang đều ít ỏi, hay có một số vô lượng? Anuruddha đáp có vị ít ỏi, có vị vô lượng.
Kaccāna hỏi nguyên nhân và điều kiện nào làm cho cùng sinh trong một thiên chúng, một nhóm các vị trời, mà có khác nhau như vậy. Anuruddha mời ông trả lời những câu hỏi ngược theo điều ông thấy hợp lý.
Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Hai lần so từ gốc cây
Mỗi lần đều so hai cách tu: trải tâm khắp một phạm vi, xác định là đại hành rồi an trú. Anuruddha hỏi cách tu tâm nào rộng lớn hơn.
Một gốc cây so với hai hay ba gốc cây: Kaccāna đáp hai hay ba gốc cây. Hai hay ba gốc cây so với một vùng làng: ông đáp một vùng làng.
Đối chiếu với kinh văn (9 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Hai lần so qua các vùng làng
Vẫn với cùng cách trải tâm, xác định đại hành và an trú, Anuruddha hỏi một vùng làng hay hai ba vùng làng rộng hơn. Kaccāna chọn hai hay ba vùng làng.
Rồi hai hay ba vùng làng được so với một đại vương quốc. Kaccāna chọn đại vương quốc là phạm vi rộng hơn.
Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Hai lần so đến phạm vi mặt đất
Tiếp tục với hai cách tu như thế, Anuruddha so một đại vương quốc với hai hay ba đại vương quốc. Kaccāna chọn hai hay ba. Cuối cùng, so hai hay ba đại vương quốc với mặt đất có biển bao quanh, ông chọn mặt đất ấy.
Anuruddha kết: đó là nguyên nhân và điều kiện khiến trong cùng một thiên chúng có vị hào quang ít ỏi, có vị hào quang vô lượng.
Đối chiếu với kinh văn (9 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Câu hỏi về sự thanh tịnh
Kaccāna lại tán thán và hỏi các vị trời có hào quang đều nhiễm ô, hay có một số thanh tịnh. Anuruddha nói có cả hai loại. Kaccāna hỏi tiếp nguyên nhân và điều kiện của khác biệt ấy, dù cùng sinh trong một thiên chúng.
Anuruddha bảo sẽ dùng ví dụ. Nhờ ví dụ, một số người có trí hiểu được nghĩa của lời nói.
Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Khi dầu và tim đèn không sạch
Đèn có cả dầu lẫn tim đèn, sợi bấc, không sạch thì cháy như mờ đục. Anuruddha nối ví dụ với vị tu an trú, trải khắp và xác định hào quang nhiễm ô.
Sự thô trọng, thô nặng của thân, chưa hoàn toàn lắng dịu. Hôn trầm và buồn ngủ, sự uể oải và muốn ngủ, chưa hoàn toàn được trừ. Xao động và hối tiếc chưa hoàn toàn được điều phục.
Do cả ba nhóm ấy, vị tu thiền như mờ đục. Thân hoại, sau khi chết, vị ấy sinh cùng các vị trời hào quang nhiễm ô.
Đối chiếu với kinh văn (6 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Khi dầu và tim đèn đều sạch
Đèn có dầu sạch và tim đèn sạch thì không cháy như mờ đục. Tương tự, có vị tu an trú, trải khắp và xác định hào quang thanh tịnh.
Sự thô trọng của thân đã hoàn toàn lắng dịu. Hôn trầm và buồn ngủ đã hoàn toàn được trừ. Xao động và hối tiếc đã hoàn toàn được điều phục. Vì vậy, vị ấy tu thiền không như mờ đục. Thân hoại, sau khi chết, sinh cùng các vị trời hào quang thanh tịnh.
Anuruddha kết: đó là nguyên nhân và điều kiện khiến trong cùng một thiên chúng có vị hào quang nhiễm ô, có vị thanh tịnh.
Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Nhận ra lời nói từ kinh nghiệm
Kaccāna tán thán lần nữa. Ông nhận xét Anuruddha không nói mình đã nghe như thế, cũng không nói sự việc lẽ ra phải như thế. Anuruddha nói các vị trời này là thế này, các vị kia là thế kia.
Điều ấy khiến Kaccāna nghĩ chắc Anuruddha đã từng sống chung, trò chuyện và trao đổi với các vị trời ấy.
Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Lời xác nhận và hai lợi ích
Anuruddha đáp rằng lời của Kaccāna xúc phạm và áp đặt, nhưng vẫn sẽ trả lời. Từ lâu, ông đã từng sống chung, trò chuyện và trao đổi với các vị trời ấy.
Kaccāna nói với Pañcakaṅga: ông được lợi lớn, được lợi lành vì đã bỏ được trạng thái hoài nghi; còn chúng tôi được nghe bài giảng này. Kinh Anuruddha, bài thứ bảy trong nhóm kinh này, kết thúc.
Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)
Ví dụ trong đời sống hôm nay
Ví dụ hôm nay: nghe rộng hơn, nghe bình tĩnh hơn
Tình huống minh họa do người biên soạn đặt ra.
Trong một buổi họp gia đình, một người muốn lắng nghe đủ ý kiến, đồng thời muốn bớt bực dọc khi nghe. Lắng nghe nhiều người hơn và chăm sóc tâm mình lúc lắng nghe là hai việc có thể nhìn rõ từng phần. Hỏi lại điều chưa rõ giúp người ấy biết cần sửa ở đâu.
Đây là tình huống hiện đại để suy ngẫm về việc hiểu rõ từng lời hướng dẫn. Bài kinh có những cách tu và kết quả riêng đã được giải thích.
Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)
Gợi ý suy xét và thực hành
Hỏi cho rõ, rồi làm một việc cụ thể
Gợi ý vận dụng của người biên soạn.
Với điều đang học, có thể nói thật phần mình đã hiểu và phần còn phân vân, rồi hỏi người biết hướng dẫn. Trong ngày, chọn một cơ hội nuôi lòng mong người khác an vui, thương trước khổ, vui với điều tốt của người hoặc giữ lòng quân bình. Gợi ý hiện đại này bắt đầu bằng sự thành thật và một việc vừa sức.
Kinh văn Việt 2026
Chờ nghe duyệtKinh Anuruddha
Không tải được âm thanh. Bạn có thể thử lại hoặc mở MP3 trực tiếp.
Bản đang biên tập: Việt 2026 · trạng thái published
English
Tham khảo
Bản tham khảo do SuttaCentral phát hành, không phải bản của dự án.
Gồm chỗ Sujato để trống, bù bằng bản lấp của dự án (bản nháp của chúng ta).
147/147 segment có nội dung · ghép từ english-sujato, english-project
NguồnBhikkhu Sujato — lấy từ SuttaCentral, translation/en/sujato @ 11c9d708978c (bản quyền thuộc Bhikkhu Sujato; dùng theo giấy phép của dịch giả) · SuttaCentral yêu cầu ghi rõ nguồn gốc khi sử dụng lại
Việt hiện hành
Tham khảo
Bản Việt đang lưu hành, tại bản chụp đã pin.
HT. Thích Minh Châu.
Bản chụp đã pin không có bản dịch cho bài này. Đây là giới hạn của bản chụp SuttaCentral, không phải thiếu sót của dự án.
Bản Việt nguyên bài của Hòa thượng Thích Minh Châu có ở mục Tra cứu toàn văn bên dưới. Đó là văn bản liền mạch, chưa căn theo segment, nên không điền vào cột này.
Việt 2026
Bản của dự án
Bản dịch canonical của dự án. Đây là bản đang biên tập.
147/147 segment có nội dung
NguồnBản dịch của dự án Kinh Tạng Pāli Việt — CC0 1.0, không phải bản của SuttaCentral
Tra cứu toàn văn
Nguồn dưới đây không phải cột đối chiếu. Nó là văn xuôi liên tục, không chia theo segment, nên không đặt cạnh Pāli từng câu được — dùng để tra từ ngữ và đối chiếu ở mức câu.
Bản Việt của Hòa thượng Thích Minh Châu, hiệu đính Bình Anson ↗
Hòa thượng Thích Minh Châu, hiệu đính Bình Anson — lấy từ BuddhaSasana (budsas.org) (bản sao chép bên thứ ba). Không theo segment, không dùng để đối chiếu từng câu. NOASSERTION: Hòa thượng Thích Minh Châu (bản dịch); Bình Anson (hiệu đính).
- Văn xuôi liên tục, không chia theo segment của bilara — đối chiếu ở mức câu chứ không ở mức segment.
- Trang ghi rõ: "Bình Anson hiệu đính, dựa theo bản Anh ngữ 'The Middle Length Discourses of the Buddha', Tỳ kheo Nanamoli". Tức đây là bản hiệu đính của bản dịch Hòa thượng Thích Minh Châu, có đối chiếu bản Anh của Tỳ khẻo Nanamoli — không phải nguyên văn bản dịch của Hòa thượng Thích Minh Châu.
- Đây là bản sao của bên thứ ba, không phải bản xuất bản. Bản in lần đầu của Hòa thượng Thích Minh Châu, 1973 (Trung Bộ Kinh, tập I); lần in lại 1986. Trang này là bản sao bên thứ ba, không phải bản xuất bản. Tác phẩm vẫn được tái bản thương mại, nên việc dùng bản sao phải ghi rõ là bản sao.
- Không có tuyên bố quyền tác giả máy đọc được: NOASSERTION. Không suy ra CC0.
Hòa thượng Thích Minh Châu, Bình Anson hiệu đính (SuttaCentral, nguyên bài) ↗
Hòa thượng Thích Minh Châu, hiệu đính Bình Anson — lấy từ SuttaCentral (bản sao chép bên thứ ba). Không theo segment, không dùng để đối chiếu từng câu. NOASSERTION: Hòa thượng Thích Minh Châu (bản dịch); Bình Anson (hiệu đính).
- Văn xuôi liên tục, không chia theo segment của bilara — đối chiếu ở mức câu chứ không ở mức segment.
- Chân trang các tệp ghi "Bình Anson hiệu đính … dựa theo bản Anh ngữ": "The Middle Length Discourses of the Buddha", Tỳ kheo Nanamoli và Tỳ kheo Bodhi dịch, 1995 (Trung Bộ); "The Long Discourses of the Buddha", Maurice Walshe dịch, 1987 (Trường Bộ). Tức đây là bản Bình Anson hiệu đính lại bản dịch của Hòa thượng Thích Minh Châu có đối chiếu bản Anh, không phải nguyên văn bản dịch của Hòa thượng.
- Đây là bản sao của bên thứ ba, không phải bản xuất bản. Chân trang ghi người hiệu đính, ngày hiệu đính, lời cảm ơn người gửi bản điện tử và người chuẩn bị cho SuttaCentral (ví dụ MN 1: hiệu đính tháng 8–1999 và 10–06–2004, nhắc bản in 1986 ở một chú thích, Blake Walsh chuẩn bị; DN 1: hiệu đính 15–06–2007). Chân trang không nêu ấn bản in gốc cho từng bài; không suy ra ấn bản cho toàn bộ từ ví dụ trên.
- Không có tuyên bố quyền tác giả máy đọc được: NOASSERTION. Không suy ra CC0.
Đọc toàn bài · 43 khối văn bản
Như vầy tôi nghe.
Một thời Thế Tôn trú ở Sāvatthi (Xá vệ), tại Jetavana (Kỳ-đà viên), chỗ tinh xá của ông Anāthapiṇḍika (Cấp cô độc). Rồi thợ mộc Pancakanga bảo một người
—Hãy đến, này Người kia, hãy đi đến Tôn giả Anuruddha (A-na-luật), nhân danh ta, cúi đầu đảnh lễ chân Tôn giả Anuruddha và thưa như sau: “Thưa Tôn giả, thợ mộc Pancakanga cúi đầu đảnh lễ Tôn giả Anuruddha, và thưa: Mong rằng Tôn giả Anuruddha cùng ba vị nữa, ngày mai nhận lời dùng bữa ăn với thợ mộc Pancakanga. Mong rằng Tôn giả Anuruddha đến thật sớm, vì thợ mộc Pancakanga có nhiều công việc, có nhiều bổn phận phải làm đối với vua”.
—Thưa vâng, Tôn giả.
Người ấy vâng đáp thợ mộc Pancakanga, đi đến Tôn giả Anuruddha, sau khi đến đảnh lễ Tôn giả Anuruddha, rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, người ấy thưa Tôn giả Anuruddha
—Thợ mộc Pancakanga cúi đầu đảnh lễ Tôn giả Anuruddha và thưa như sau: “Thưa Tôn giả, mong rằng Tôn giả Anuruddha với ba vị nữa ngày mai đến dùng bữa ăn với thợ mộc Pancakanga. Thưa Tôn giả, mong rằng Tôn giả Anuruddha đến cho thật sớm, vì thợ mộc Pancakanga có nhiều công việc, có nhiều bổn phận phải làm đối với vua”.
Tôn giả Anuruddha im lặng nhận lời. Rồi Tôn giả Anuruddha, sau khi đêm ấy đã mãn, vào buổi sáng đắp y, cầm y bát, đi đến trú xứ thợ mộc Pancakanga, sau khi đến liền ngồi trên chỗ đã soạn sẵn. Rồi thợ mộc Pancakanga tự tay mời mọc và làm cho thỏa mãn Tôn giả Anuruddha với các món ăn thượng vị, loại cứng và loại mềm. Và sau khi Tôn giả Anuruddha đã ăn xong, đã cất tay khỏi bình bát, thợ mộc Pancakanga lấy một ghế thấp rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, thợ mộc Pancakanga thưa cùng Tôn giả Anuruddha
—Ở đây, thưa Tôn giả, các Trưởng lão Tỷ-kheo đến và nói như sau: “Này Gia chủ, hãy tu tập vô lượng tâm giải thoát”. Có một số vị Trưởng lão lại nói như sau: “Này Gia chủ, hãy tu tập đại hành tâm giải thoát”. Thưa Tôn giả, vô lượng tâm giải thoát và đại hành tâm giải thoát, các pháp này vừa khác nghĩa vừa khác văn, hay đồng nghĩa, chỉ khác biệt về văn?
—Này Gia chủ, hãy nói lên những điều gì Ông nghĩ về vấn đề này; nhờ vậy, vấn đề này sẽ trở thành xác thật cho Ông.
—Thưa Tôn giả, con nghĩ như sau: “Vô lượng tâm giải thoát và đại hành tâm giải thoát, các pháp này đồng nghĩa nhưng khác văn”.
—Này Gia chủ, vô lượng tâm giải thoát và đại hành tâm giải thoát, những pháp này vừa khác nghĩa vừa khác văn. Do vậy, này Cư sĩ, đây cần phải hiểu đúng với pháp môn, nghĩa là các pháp này vừa khác nghĩa vừa khác văn.
Và này Cư sĩ, thế nào là vô lượng tâm giải thoát? Ở đây, này Cư sĩ, Tỷ-kheo an trú, biến mãn một phương với tâm câu hữu với từ, cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư. Như vậy, cùng khắp thế giới, trên, dưới, bề ngang, hết thảy phương xứ, cùng khắp vô biên giới, vị ấy an trú biến mãn với tâm câu hữu với từ, quảng đại, vô biên, không hận, không sân. … với tâm câu hữu với bi, … với tâm câu hữu với hỷ, … an trú, biến mãn, một phương với tâm câu hữu với xả, … quảng đại, vô biên, không hận, không sân. Như vậy, này Cư sĩ, được gọi là vô lượng tâm giải thoát.
Này Cư sĩ, thế nào là đại hành tâm giải thoát? Ở đây, này Cư sĩ, Tỷ-kheo cho đến một gốc cây, an trú, biến mãn và thấm nhuần lớn cho đến như vậy (trong khi tu Thiền). Như vậy, này Cư sĩ, được gọi là đại hành tâm giải thoát. Ở đây, này Cư sĩ, Tỷ-kheo cho đến hai hay ba gốc cây, an trú, biến mãn và thấm nhuần lớn cho đến như vậy (trong khi tu Thiền). Như vậy, này Cư sĩ, được gọi là đại hành tâm giải thoát. Ở đây, này Cư sĩ, Tỷ-kheo cho đến một ruộng làng an trú, biến mãn và thấm nhuần lớn cho đến như vậy (trong khi tu Thiền). Như vậy, này Cư sĩ, được gọi là đại hành tâm giải thoát. Ở đây, này Cư sĩ, Tỷ-kheo cho đến hai hay ba ruộng làng, an trú, biến mãn và thấm nhuần lớn cho đến như vậy (trong khi tu Thiền). Như vậy, này Cư sĩ, được gọi là đại hành tâm giải thoát. Ở đây, này Cư sĩ, Tỷ-kheo cho đến một đại vương quốc, an trú, biến mãn và thấm nhuần lớn cho đến như vậy (trong khi tu Thiền). Như vậy, này Cư sĩ, được gọi là đại hành tâm giải thoát. Ở đây, này Cư sĩ, Tỷ-kheo cho đến hai hay ba đại vương quốc, an trú, biến mãn và thấm nhuần lớn cho đến như vậy (trong khi tu Thiền). Như vậy, này Cư sĩ, được gọi là đại hành tâm giải thoát. Do vậy, này Cư sĩ, đây cần phải hiểu đúng với pháp môn này, nghĩa là các pháp này vừa khác nghĩa, vừa khác văn.
Này Cư sĩ, có bốn hữu sanh này (bhavuppattiyo: bốn sự sanh khởi cho một đời sống mới). Thế nào là bốn? Ở đây, này Cư sĩ, có người, với hào quang hạn lượng (parittabha) an trú, biến mãn và thấm nhuần. Vị ấy sau khi thân hoại mạng chung được sanh cọng trú với chư Thiểu Quang thiên. Ở đây, này Cư sĩ, có người với hào quang vô lượng, an trú, biến mãn và thấm nhuần. Vị ấy sau khi thân hoại mạng chung được sanh cọng trú với chư Vô Lượng Quang thiên. Ở đây, này Cư sĩ, có người với hào quang tạp nhiễm, an trú, biến mãn và thấm nhuần. Vị ấy sau khi thân hoại mạng chung được sanh cọng trú với chư Tạp Nhiễm Quang thiên. Ở đây, này Cư sĩ, có người với hào quang thanh tịnh, an trú, biến mãn và thấm nhuần. Vị ấy sau khi thân hoại mạng chung được sanh cộng trú với chư Biến Tịnh Quang thiên. Này Cư sĩ, có bốn loại hữu sanh này.
Có thời, này Cư sĩ, chư Thiên kia tập họp tại một chỗ. Khi các vị này tập họp tại một chỗ, có thấy sự sai khác về màu sắc, không có thấy sự sai khác về hào quang. Ví như, này Cư sĩ, có người cầm nhiều cây đèn dầu đi vào trong một nhà. Khi các cây đèn dầu ấy được đem vào trong nhà, có thấy sự sai khác về ngọn lửa, nhưng không có thấy sự sai khác về ánh sáng. Cũng vậy, này Cư sĩ, có thời chư Thiên kia tập họp tại một chỗ. Khi các vị này tập họp tại một chỗ, có thấy sự sai khác về màu sắc, không có thấy sự sai khác về hào quang.
Có thời, này Cư sĩ, chư Thiên ấy, đi ra khỏi từ chỗ kia. Khi chư Thiên ấy đi ra khỏi từ chỗ kia, có thấy sự sai khác về màu sắc và cũng có thấy sự sai khác về hào quang. Ví như, này Cư sĩ, có người đem nhiều cây đèn dầu ra khỏi ngôi nhà ấy, khi các cây đèn dầu ấy được đem ra khỏi ngôi nhà kia, có thấy sự sai khác về màu sắc và cũng có thấy sự sai khác về ánh sáng. Cũng vậy, này Cư sĩ, có thời chư Thiên ấy đi ra khỏi từ chỗ kia. Khi chư Thiên ấy đi ra khỏi từ chỗ kia, có thấy sự sai khác về màu sắc và cũng có thấy sự sai khác về hào quang.
Này Cư sĩ, chư Thiên ấy không có nghĩ: “Ðây là thường còn, thường trú, thường hằng cho chúng tôi”. Nhưng chỗ nào chư Thiên ấy an trú, tại chỗ ấy, chư Thiên ấy sống trong thoải mái. Ví như, này Cư sĩ, khi các con ruồi bị mang đi trong đòn gánh hay trong cái giỏ, chúng nó không có nghĩ: “Ðây là sự thường còn, thường trú hay thường hằng cho chúng tôi”. Nhưng chỗ nào, chỗ nào các con ruồi kia an trú, tại chỗ ấy, các con ruồi ấy sống trong thoải mái. Cũng vậy, này Cư sĩ, chư Thiên ấy không có nghĩ: “Ðây là thường còn, thường trú hay thường hằng cho chúng tôi”. Nhưng chỗ nào, chỗ nào chư Thiên ấy an trú, tại chỗ ấy, chư Thiên ấy sống trong thoải mái.
Khi được nghe nói vậy, Tôn giả Abhiya Kaccāna thưa với Tôn giả Anuruddha
—Tốt lành thay, Tôn giả Anuruddha! Ở đây, tôi có câu này cần phải hỏi thêm. Thưa Tôn giả, chư Thiên có hào quang, tất cả đều có hào quang có hạn lượng? Hay là ở đây có một số chư Thiên có hào quang vô lượng?
—Này Hiền giả Kaccāna, tùy theo trường hợp, ở đây một số chư Thiên có hào quang có hạn lượng, nhưng ở đây cũng có một số chư Thiên có hào quang vô lượng.
—Thưa Tôn giả Anuruddha, do nhân gì, do duyên gì, dầu cho chư Thiên ấy được sanh khởi trong một Thiên chúng, lại có một số chư Thiên có hào quang hạn lượng và có một số chư Thiên khác có hào quang vô lượng?
—Này Hiền giả Kaccāna, ở đây Ta sẽ hỏi Hiền giả. Nếu Hiền giả kham nhẫn, Hiền giả sẽ trả lời. Này Hiền giả Kaccāna, Hiền giả nghĩ thế nào? Tỷ-kheo cho đến một gốc cây, an trú, biến mãn và thấm nhuần lớn cho đến như vậy (trong khi tu Thiền), và Tỷ-kheo cho đến hai hay ba gốc cây, an trú, biến mãn và thấm nhuần lớn cho đến như vậy (trong khi tu Thiền), trong hai sự tu tập tâm này, sự tu tập tâm nào rộng lớn hơn?
—Thưa Tôn giả, Tỷ-kheo cho đến hai hay ba gốc cây, an trú, biến mãn và thấm nhuần lớn cho đến như vậy (trong khi tu Thiền), trong hai sự tu tập tâm ấy, sự tu tập tâm này rộng lớn hơn.
—Này Hiền giả Kaccāna, Hiền giả nghĩ thế nào? Tỷ-kheo cho đến hai hay ba gốc cây, an trú, biến mãn và thấm nhuần lớn cho đến như vậy (trong khi tu Thiền), và Tỷ-kheo, cho đến một ruộng làng, an trú, biến mãn và thấm nhuần lớn cho đến như vậy (trong khi tu Thiền), trong hai sự tu tập tâm này, sự tu tập tâm nào rộng lớn hơn?
—Thưa Tôn giả, Tỷ-kheo cho đến một ruộng làng, an trú, biến mãn, và thấm nhuần lớn cho đến như vậy (trong khi tu Thiền), trong hai sự tu tập tâm ấy, sự tu tập tâm này rộng lớn hơn.
—Này Hiền giả Kaccāna, Tỷ-kheo cho đến hai hay ba ruộng làng, an trú, biến mãn và thấm nhuần lớn cho đến như vậy (trong khi tu Thiền), và Tỷ-kheo cho đến một đại vương quốc, an trú, biến mãn và thấm nhuần lớn cho đến như vậy (trong khi tu Thiền), trong hai sự tu tập tâm ấy, sự tu tập tâm nào rộng lớn hơn?
—Thưa Tôn giả, Tỷ-kheo, cho đến một đại vương quốc, an trú, biến mãn và thấm nhuần lớn cho đến như vậy (trong khi tu Thiền), trong hai sự tu tập tâm ấy, sự tu tập tâm này rộng lớn hơn.
—Này Hiền giả Kaccāna, Tỷ-kheo cho đến một đại vương, an trú, biến mãn và thấm nhuần lớn cho đến như vậy (trong khi tu Thiền), và Tỷ-kheo cho đến hai hay ba một đại vương quốc, an trú, biến mãn và thấm nhuần lớn cho đến như vậy (trong khi tu Thiền), trong hai sự tu tập tâm ấy, sự tu tập tâm nào rộng lớn hơn?
—Thưa Tôn giả Anuruddha, Tỷ-kheo cho đến hai hay ba đại vương quốc, an trú, biến mãn và thấm nhuần rộng lớn cho đến như vậy (trong khi tu Thiền), trong hai sự tu tập tâm ấy, sự tu tập tâm này rộng lớn hơn.
—Này Hiền giả Kaccāna, Hiền giả nghĩ thế nào? Tỷ-kheo cho đến hai hay ba đại vương quốc, an trú, biến mãn và thấm nhuần lớn cho đến như vậy (trong khi tu Thiền), và Tỷ-kheo cho đến giải đất tận hải biên, an trú, biến mãn và thấm nhuần lớn cho đến như vậy (trong khi tu Thiền), trong hai sự tu tập tâm ấy, sự tu tập tâm nào rộng lớn hơn?
—Thưa Tôn giả, Tỷ-kheo cho đến giải đất tận hải biên, an trú, biến mãn và thấm nhuần lớn như vậy (trong khi tu Thiền), trong hai sự tu tập tâm ấy, sự tu tập tâm này rộng lớn hơn.
—Này Hiền giả Kaccāna, do nhân này, do duyên này, giữa các chư Thiên ấy được sanh khởi trong một Thiên chúng, có một số chư Thiên có hào quang có hạn lượng, nhưng có một số chư Thiên có hào quang vô lượng.
—Lành thay, Tôn giả Anuruddha! Tôi có một câu cần phải hỏi thêm nữa. Thưa Tôn giả, về hào quang chư Thiên, có phải tất cả hào quang là tạp nhiễm hay có một số chư Thiên có hào quang thanh tịnh?
—Tùy theo trường hợp, này Hiền giả Kaccāna, ở đây có một số chư Thiên có hào quang tạp nhiễm, nhưng ở đây cũng có một số chư Thiên có hào quang thanh tịnh.
—Thưa Tôn giả Anuruddha, do nhân gì, do duyên gì, trong chư Thiên ấy được sanh khởi trong một Thiên chúng, có một số hào quang tạp nhiễm, nhưng có một số chư Thiên có hào quang thanh tịnh?
Này Hiền giả Kaccāna, Ta sẽ cho Hiền giả một ví dụ. Nhờ ví dụ ở đây, người có trí hiểu được ý nghĩa của lời nói. Ví như, này Hiền giả Kaccāna, một cây đèn đang cháy với dầu không được sạch sẽ, với tim đèn cũng không được sạch sẽ. Vì dầu không được sạch sẽ, và cũng vì tim đèn không được sạch sẽ, nên cây đèn cháy rất lu mờ. Cũng vậy, này Hiền giả Kaccāna, ở đây Tỷ-kheo an trú, biến mãn và thấm nhuần với hào quang tạp nhiễm. Thân dâm hạnh của vị ấy không được khéo chấm dứt, hôn trầm thụy miên không được khéo đoạn trừ, trạo cử hối quá không được khéo nhiếp phục. Vì không được khéo chấm dứt thân dâm hạnh, vì không khéo đoạn trừ hôn trầm thụy miên, vì không khéo nhiếp phục trạo cử hối quá, nên vị ấy được cháy lên một cách lu mờ. Vị ấy sau khi thân hoại mạng chung được sanh cọng trú với chư Thiên có hào quang tạp nhiễm.
Ví như, này Hiền giả Kaccāna, một ngọn đèn dầu được đốt cháy, với dầu sạch sẽ và với tim đèn cũng được sạch sẽ. Do dầu được sạch sẽ và cũng do tim đèn được sạch sẽ, nên cây đèn ấy được cháy không có mù mờ. Cũng vậy, này Hiền giả Kaccāna, ở đây Tỷ-kheo an trú, biến mãn và thấm nhuần với hào quang thanh tịnh. Thân dâm hạnh của vị này được khéo chấm dứt, hôn trầm thụy miên được khéo đoạn trừ, trạo cử hối quá được khéo nhiếp phục. Do thân dâm hạnh được khéo chấm dứt, do hôn trầm thụy miên được khéo đoạn trừ, do trạo cử hối quá được khéo nhiếp phục, nên vị ấy được cháy lên không có mù mờ. Sau khi thân hoại mạng chung, vị ấy được sanh cọng trú với chư Thiên có hào quang thanh tịnh.
Này Hiền giả Kaccāna, do nhân này, do duyên này, giữa chư Thiên ấy sanh khởi cùng trong một Thiên chúng, có một số chư Thiên có hào quang tạp nhiễm, nhưng có một số chư Thiên có hào quang thanh tịnh.
Khi được nghe nói vậy, Tôn giả Abhiya Kaccāna thưa với Tôn giả Anuruddha
—Thật lành thay, Tôn giả Anuruddha! Thưa Tôn giả, Tôn giả Anuruddha không có nói như sau: “Như vậy tôi nghe”, hay “Sự việc đúng như vậy”. Trái lại, thưa Tôn giả, Tôn giả Anuruddha chỉ nói: “Chư Thiên này là như vậy và chư Thiên kia là như vậy”. Thưa Tôn giả, tôi nghĩ như sau: “Tôn giả Anuruddha chắc chắn đã sống từ trước, đã đàm thoại từ trước, đã đàm luận từ trước với chư Thiên ấy”.
—Này Hiền giả Kaccāna, lời nói này của Hiền giả đến gần như thử thách Ta phải tuyên bố, nhưng Ta sẽ trả lời cho Hiền giả. Này Hiền giả Kaccāna, đã từ lâu, Ta đã sống từ trước, đã đàm thoại từ trước, đã đàm luận từ trước với chư Thiên ấy.
Khi nghe nói vậy, Tôn giả Abhiya Kaccāna nói với thợ mộc Pancakanga
—Thật lợi ích thay cho Ông, này Cư sĩ, rằng Ông đã đoạn trừ được điều nghi ngờ từ trước, và cũng được dịp nghe pháp môn này.
Nguồn của bản này, nguyên văn chân trang của tệp
Hòa thượng Thích Minh Châu dịch Việt
Chân thành cám ơn anh HDC và nhóm Phật tử VH đã có thiện tâm gửi tặng ấn bản điện tử. (Bình Anson hiệu đính, dựa theo bản Anh ngữ “The Middle Length Discourses of the Buddha”, Tỳ kheo Nanamoli và Tỳ kheo Bodhi dịch, 1995). 15-07-2004
Prepared for SuttaCentral by Blake Walsh.
Rubric chất lượng tóm tắt
Mỗi tiêu chí chấm từ 0 đến 10. Điểm chung là trung bình của đủ 10 tiêu chí. Kiểm tra kỹ thuật chỉ chấm phần đo được; ô chưa đánh giá không phải điểm 0.
10 tiêu chí chấm tóm tắt
| Tiêu chí | Cách đánh giá |
|---|---|
| Bám sát bài kinh | Mọi khẳng định có căn cứ trong kinh; không thêm giáo lý hoặc suy diễn. |
| Đủ ý chính | Nêu được trọng tâm và kết luận; không bỏ ý khiến người đọc hiểu sai. |
| Cấu trúc lập luận | Giữ trình tự và các quan hệ điều kiện, đối chiếu, nhân quả của kinh. |
| Bối cảnh & người nói | Đúng địa điểm, người nói, người nghe và tình huống khi được nêu. |
| Thuật ngữ | Dùng đúng nghĩa theo ngữ cảnh, nhất quán với bản dịch. |
| Sáng rõ & tự nhiên | Văn xuôi dễ hiểu với người Việt hiện đại, không calque hay giả cổ. |
| Súc tích | Chọn lọc ý, tránh lặp thừa; không quá 500 từ. |
| Tách biệt lời kinh | Phân biệt tóm tắt với nguyên văn; không gán diễn giải cho Đức Phật. |
| Bất định & trung thực | Không biến cách hiểu chưa chắc thành kết luận chắc chắn. |
| Kỹ thuật & trình bày | Văn xuôi thuần, NFC, đoạn văn hợp lệ và hiển thị đúng. |
2026-10-06 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng
Người/công cụ đánh giá: Repository summary validator.
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Kiểm tra tự động: 486 từ, 5 đoạn, văn xuôi thuần và NFC. Chưa đối chiếu nội dung tóm tắt với toàn bài kinh; chưa chấm độ đúng nghĩa, đủ ý hay văn phong.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Bám sát bài kinh | Chưa đánh giá |
| Đủ ý chính | Chưa đánh giá |
| Cấu trúc lập luận | Chưa đánh giá |
| Bối cảnh & người nói | Chưa đánh giá |
| Thuật ngữ | Chưa đánh giá |
| Sáng rõ & tự nhiên | Chưa đánh giá |
| Súc tích | Chưa đánh giá |
| Tách biệt lời kinh | Chưa đánh giá |
| Bất định & trung thực | Chưa đánh giá |
| Kỹ thuật & trình bày | 10 |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: d3df8bf4-4a91-46f4-aec8-c879d7e59f1e · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 9a9911921827f12b4fc0677006ced3feb17c156e59f768af4a997703d1bf9067
2026-10-05 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng
Người/công cụ đánh giá: Repository summary validator.
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Kiểm tra tự động: 486 từ, 5 đoạn, văn xuôi thuần và NFC. Chưa đối chiếu nội dung tóm tắt với toàn bài kinh; chưa chấm độ đúng nghĩa, đủ ý hay văn phong.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Bám sát bài kinh | Chưa đánh giá |
| Đủ ý chính | Chưa đánh giá |
| Cấu trúc lập luận | Chưa đánh giá |
| Bối cảnh & người nói | Chưa đánh giá |
| Thuật ngữ | Chưa đánh giá |
| Sáng rõ & tự nhiên | Chưa đánh giá |
| Súc tích | Chưa đánh giá |
| Tách biệt lời kinh | Chưa đánh giá |
| Bất định & trung thực | Chưa đánh giá |
| Kỹ thuật & trình bày | 10 |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: 139fc04c-6ecc-470f-b05a-89b18e6ee6ba · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 9a9911921827f12b4fc0677006ced3feb17c156e59f768af4a997703d1bf9067
2026-10-05 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng
Người/công cụ đánh giá: Repository summary validator.
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Kiểm tra tự động: 486 từ, 5 đoạn, văn xuôi thuần và NFC. Chưa đối chiếu nội dung tóm tắt với toàn bài kinh; chưa chấm độ đúng nghĩa, đủ ý hay văn phong.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Bám sát bài kinh | Chưa đánh giá |
| Đủ ý chính | Chưa đánh giá |
| Cấu trúc lập luận | Chưa đánh giá |
| Bối cảnh & người nói | Chưa đánh giá |
| Thuật ngữ | Chưa đánh giá |
| Sáng rõ & tự nhiên | Chưa đánh giá |
| Súc tích | Chưa đánh giá |
| Tách biệt lời kinh | Chưa đánh giá |
| Bất định & trung thực | Chưa đánh giá |
| Kỹ thuật & trình bày | 10 |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: 0e12566a-36c0-4bff-9248-709b1c602882 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: dbfefad56153a43e542279525d4e8439c1dc67cd70e327297644d0baa87f075b
Rubric chất lượng bản dịch
Mỗi tiêu chí chấm từ 0 đến 10. Điểm chung là trung bình của đủ 10 tiêu chí. Kiểm tra kỹ thuật chỉ chấm phần đo được; ô chưa đánh giá không phải điểm 0.
Điểm trên 9, không có lỗi chặn và vượt kiểm tra phát hành mới đủ điều kiện published. Lỗi chặn luôn thắng điểm số.
10 tiêu chí chấm bản dịch
| Tiêu chí | Cách đánh giá |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | Đúng UID, nguồn Pāli đã ghim; xác định đúng tác giả và nguồn tham khảo. |
| Đúng nghĩa Pāli | Giữ đủ ý; không thêm diễn giải vào lời kinh, không làm lệch giáo nghĩa. |
| Ngữ pháp & logic | Đúng người nói, chủ thể, phủ định, điều kiện, số lượng và quan hệ mệnh đề. |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | Đủ segment, đúng ID và ranh giới; bảo toàn lặp và dấu lược. |
| Thuật ngữ | Chính xác theo ngữ cảnh, giữ các phân biệt quan trọng và nhất quán. |
| Đối chiếu nguồn | Đọc Pāli, English và Việt truyền thống khi có; phân xử bất đồng bằng Pāli. |
| Tiếng Việt sáng rõ | Câu tự nhiên, dễ hiểu, không dịch máy móc hay giả cổ. |
| Hán–Việt & súc tích | Giữ thuật ngữ hữu ích, giảm từ tối nghĩa và diễn đạt dài dòng. |
| Bất định & trung thực | Ghi nhận cách hiểu khác; không bịa nguồn hoặc che giấu bất định. |
| Kỹ thuật & phát hành | JSON/YAML, NFC, metadata, giấy phép và các kiểm tra bắt buộc đều đạt. |
2026-10-13 · Đánh giá đầy đủ · 9.23/10
Người/công cụ đánh giá: Claude Opus 5.5 (Claude Code).
Khớp nội dung và nguồn đang hiển thị.
Rà soát xưng hô đợt 2 (2026-10-13), theo quyết định của người biên tập (hạn chế "tôi"): cư sĩ, chư thiên thưa với Đức Phật hoặc vị tỳ-kheo xưng "con"/"chúng con"; giữ "tôi" khi nói với ngoại đạo, người ngang hàng, và trong lời trích của người khác. Đổi 3 segment bản dịch: 4.1, 5.2, 17.6. Mỗi chỗ đổi được đối chiếu Pāli root (người nói, người nghe, vocative bhante). Không review lại toàn bài: điểm mang theo nguyên từ lượt full 4fd91a13-4d72-4f58-b646-4ab0b7493ce2 (2026-10-08); thay đổi chỉ là xưng hô, không có lý do hạ điểm. Technical gate (validate/test/check) chạy lại. Đây là review của AI, không phải chứng nhận của chuyên gia Pāli.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | 9.5 |
| Đúng nghĩa Pāli | 9.2 |
| Ngữ pháp & logic | 9.2 |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | 9.5 |
| Thuật ngữ | 9.1 |
| Đối chiếu nguồn | 9.3 |
| Tiếng Việt sáng rõ | 9 |
| Hán–Việt & súc tích | 8.9 |
| Bất định & trung thực | 9.1 |
| Kỹ thuật & phát hành | 9.5 |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: f86b4ac7-6c1b-4f0c-9c2f-f8acd62a08a9 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 7084611d5246df74419e07934e2f3deda2f36eb569ef9173198fa56f91af8587
2026-10-08 · Đánh giá đầy đủ · 9.23/10
Người/công cụ đánh giá: Claude Opus 5.5 (Claude Code).
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Chuẩn hoá thuật ngữ toàn Kinh tạng (năm Nikāya) ngày 2026-10-08 theo quyết định ghi trong content/glossary/pali-vi.yaml: Sát-đế-lợi, hiền giả (āvuso), áo cà-sa, A-tu-la, triền cái theo glossary, nghi hoặc, lợi dưỡng (lābhasakkāra), sanh y (upadhi), thức/xúc theo căn (thức mắt … thức ý), công thức `paccattaññeva parinibbāyati` = tự mình chứng đạt Niết-bàn, tứ vô lượng `lan tỏa`. Ngoài ra: appamanna: công thức tứ vô lượng ×4; comment ×1. Thay chỉ trong segment có đúng thuật ngữ Pāli, khớp nguyên từ. Đổi 4 segment: 7.2, 7.3, 7.4, 7.5. Không review lại toàn bài: điểm mang theo nguyên từ lượt full e333941e-47cd-408e-8dfe-9ee955504a18 (2026-10-07); thay đổi là thuật ngữ/công thức nên không có lý do hạ hay nâng điểm. Technical gate chạy lại. Đây là review của AI, không phải chứng nhận của chuyên gia Pāli.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | 9.5 |
| Đúng nghĩa Pāli | 9.2 |
| Ngữ pháp & logic | 9.2 |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | 9.5 |
| Thuật ngữ | 9.1 |
| Đối chiếu nguồn | 9.3 |
| Tiếng Việt sáng rõ | 9 |
| Hán–Việt & súc tích | 8.9 |
| Bất định & trung thực | 9.1 |
| Kỹ thuật & phát hành | 9.5 |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: 4fd91a13-4d72-4f58-b646-4ab0b7493ce2 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: af9e4e5024b8849b2f6f8b025c609a91cfa269b89d2629998bb242bbc8a38676
2026-10-07 · Đánh giá đầy đủ · 9.23/10
Người/công cụ đánh giá: Claude Opus 5.5 (Claude Code).
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Lượt review đối kháng của AI (Claude), không phải chứng nhận của chuyên gia Pāli độc lập. Đã đọc đủ 147 segment Pāli/Sujato/bản dự án và trọn bản HT. Thích Minh Châu (budsas). Sửa 46 segment: 2.5/2.10 [accuracy]: attacatuttho bị dịch thành ‘bữa ăn thứ tư… cùng Tăng chúng’ (chép Sujato, sai Pāli) → ‘cùng ba vị nữa’, thêm comment; 2.2/2.3/2.9 [accuracy]: pāde sirasā vandati thiếu ‘cúi đầu’; 2.6/2.7/2.11/2.12 [accuracy]: khôi phục hô cách bhante; 5.1 [accuracy]: thiếu ‘te’/‘ito’ (apaṇṇakante ito bhavissati); 7.2/7.5 [accuracy]: thiếu sabbattatāya → ‘đối với tất cả như chính mình’ (theo mn40); 8.2–8.14 [accuracy]: thiếu viharati → ‘rồi an trú’ (7 segment, khớp 14.x); 16.5/16.8/16.11/16.14 [accuracy]: andhandhaṁ viya ‘như thể mờ đục’ (bản cũ ‘như vậy’); 16.6/16.12 [accuracy]: idhekacco bhikkhu số ít; 14.1/16.1 [accuracy]: bỏ ‘Nhưng’ không có trong Pāli; 16.7/16.8/16.13/16.14 [terminology]: thīnamiddha/uddhaccakukkucca theo glossary (‘hôn trầm và buồn ngủ’, ‘xao động và hối tiếc’); 8.14/14.25/14.27 [terminology]: samuddapariyantaṁ pathaviṁ ‘mặt đất có biển bao quanh’; [clarity]: 2.8 (‘thưa ông’ cho người làm nói với chủ), 3.2 (‘phụng no’), 7.6/8.3–8.15 thống nhất ‘Ayaṁ vuccati’, 8.4–9.9 ‘Lại nữa’ cho idha pana, 17.6, 17.10. Comment: sửa lỗi gõ Pāli ở 4.2, sửa 14.4 (sáu lượt so sánh, không phải sáu bậc), sửa 18.2 (người được nghe pháp là ‘chúng tôi’, mayaṁ), cập nhật 16.4; thêm 2.5, 16.8 (jhāyati hai nghĩa). Bất định còn lại: ‘đại hành’ (mahaggata), ‘hữu sinh’ (bhavūpapatti) giữ theo truyền thống nhưng khó với người mới; abhinivisanti 12.2 dịch ‘an trú’ (Sujato ‘cling’); āsajja upanīya 17.8. bhante của cư sĩ/Kaccāna giữ ‘Bạch Ngài’/‘Bạch Tôn giả’ như bản cũ. vocatives.py: còn lại đều là dương tính giả (‘này gia chủ’, ‘Này người kia’, ‘thưa ông’).
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | 9.5 |
| Đúng nghĩa Pāli | 9.2 |
| Ngữ pháp & logic | 9.2 |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | 9.5 |
| Thuật ngữ | 9.1 |
| Đối chiếu nguồn | 9.3 |
| Tiếng Việt sáng rõ | 9 |
| Hán–Việt & súc tích | 8.9 |
| Bất định & trung thực | 9.1 |
| Kỹ thuật & phát hành | 9.5 |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: e333941e-47cd-408e-8dfe-9ee955504a18 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 21a718cce1b8dff5626783e4a15cb147cec95368304de33355d38a4b951476c6
2026-10-06 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng
Người/công cụ đánh giá: Repository segment validator.
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Kiểm tra tự động 147 segment với Pāli trong cache: đủ ID, giá trị, NFC và hệ chữ Latin. Chưa đọc đối chiếu nghĩa, ngữ pháp hoặc văn phong; chưa chấm lại 10 tiêu chí. Đây không phải chứng nhận hash upstream hoặc giấy phép, không xác nhận trạng thái xuất bản.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | Chưa đánh giá |
| Đúng nghĩa Pāli | Chưa đánh giá |
| Ngữ pháp & logic | Chưa đánh giá |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | 10 |
| Thuật ngữ | Chưa đánh giá |
| Đối chiếu nguồn | Chưa đánh giá |
| Tiếng Việt sáng rõ | Chưa đánh giá |
| Hán–Việt & súc tích | Chưa đánh giá |
| Bất định & trung thực | Chưa đánh giá |
| Kỹ thuật & phát hành | Chưa đánh giá |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: 7028fc63-0026-463a-b186-e75c3ecf8f0b · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: a6cc64e50aff53637877f2ad156ce7b1e79764579ea91c85b433e9075b003cbc
2026-10-05 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng
Người/công cụ đánh giá: Repository segment validator.
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Kiểm tra tự động 147 segment với Pāli trong cache: đủ ID, giá trị, NFC và hệ chữ Latin. Chưa đọc đối chiếu nghĩa, ngữ pháp hoặc văn phong; chưa chấm lại 10 tiêu chí. Đây không phải chứng nhận hash upstream hoặc giấy phép, không xác nhận trạng thái xuất bản.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | Chưa đánh giá |
| Đúng nghĩa Pāli | Chưa đánh giá |
| Ngữ pháp & logic | Chưa đánh giá |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | 10 |
| Thuật ngữ | Chưa đánh giá |
| Đối chiếu nguồn | Chưa đánh giá |
| Tiếng Việt sáng rõ | Chưa đánh giá |
| Hán–Việt & súc tích | Chưa đánh giá |
| Bất định & trung thực | Chưa đánh giá |
| Kỹ thuật & phát hành | Chưa đánh giá |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: 1b5df596-2009-402c-9542-18d015d5933a · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: a6cc64e50aff53637877f2ad156ce7b1e79764579ea91c85b433e9075b003cbc
2026-10-05 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng
Người/công cụ đánh giá: Repository segment validator.
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Kiểm tra tự động 147 segment với Pāli trong cache: đủ ID, giá trị, NFC và hệ chữ Latin. Chưa đọc đối chiếu nghĩa, ngữ pháp hoặc văn phong; chưa chấm lại 10 tiêu chí. Đây không phải chứng nhận hash upstream hoặc giấy phép, không xác nhận trạng thái xuất bản.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | Chưa đánh giá |
| Đúng nghĩa Pāli | Chưa đánh giá |
| Ngữ pháp & logic | Chưa đánh giá |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | 10 |
| Thuật ngữ | Chưa đánh giá |
| Đối chiếu nguồn | Chưa đánh giá |
| Tiếng Việt sáng rõ | Chưa đánh giá |
| Hán–Việt & súc tích | Chưa đánh giá |
| Bất định & trung thực | Chưa đánh giá |
| Kỹ thuật & phát hành | Chưa đánh giá |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: 4b3ff0cb-15a2-4504-84e4-d86cd021856d · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: afc84554fff210ae15beb53a6f2424a0e275b7ab334992d32b880283e3cb4773
2026-09-12 · Scorecard lịch sử · 9.69/10
Người/công cụ đánh giá: GLM-5.3 Flash (ZCode).
Scorecard trong metadata cũ; chưa lưu dấu vân tay nội dung hoặc ghi chú của lần chấm. Không coi đây là một lượt chấm lại.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | 9.8 |
| Đúng nghĩa Pāli | 9.6 |
| Ngữ pháp & logic | 9.6 |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | 10 |
| Thuật ngữ | 9.6 |
| Đối chiếu nguồn | 9.6 |
| Tiếng Việt sáng rõ | 9.6 |
| Hán–Việt & súc tích | 9.5 |
| Bất định & trung thực | 9.6 |
| Kỹ thuật & phát hành | 10 |
Lỗi chặn: không ghi nhận.