
Phù điêu Gandhāra từ Yusufzai: Đức Phật điều phục voi Nālāgiri, Bảo tàng Ấn Độ, KolkataẢnh: Biswarup Ganguly · CC BY 3.0 ↗
Kinh Trung Bộ · MN125 · Majjhima Nikāya
Kinh Điều Ngự Địa
Dantabhūmisutta
- Đã xuất bản
- Khoảng 16 phút đọc
- 145 đoạn Pāli
- Bản nghe 24 phút
Pāli đọc tại bilara commit 11c9d708978c · 4 bản: Pāli, English, Việt hiện hành, Việt 2026
Tóm tắt & diễn giải
Tại Trúc Lâm gần Rājagaha, vương tử Jayasena đến chỗ sa-di Aciravata xin nghe về câu: vị tỳ-kheo sống không phóng dật, nhiệt tâm, kiên quyết, có thể chạm đến sự nhất tâm của tâm. Sa-di ngại thuyết, theo lời nài nỉ vẫn thuyết. Vương tử tuyên bố điều ấy không thể có rồi bỏ đi.
Đọc tiếp phần tóm tắt (4 đoạn)
Sa-di thuật lại với Đức Phật. Đức Phật nói không thể khác được: vương tử đang sống giữa các dục, bị các dục tưởng nuốt chửng, bị nhiệt não dục thiêu đốt — làm sao biết, thấy hay chứng điều cần biết bằng sự ly dục. Ngài nêu hai ví dụ: voi ngựa bò thuần hóa khéo làm được việc của loài thuần hóa, còn con chưa thuần hóa thì không; và hai người bạn đi núi — người dưới chân nói không thể có chuyện từ đỉnh núi thấy vườn rừng, hồ sen, nhưng khi được dẫn lên đỉnh thấy rồi thì thừa nhận trước kia bị ngọn núi che lấp.
Vương tử Jayasena bị khối vô minh che lấp còn lớn hơn ngọn núi ấy; nếu hai ví dụ ấy khởi lên, vương tử đã tịnh tín. Ví dụ trung tâm: vị vua quán đảnh sai người săn voi trói voi rừng với voi vương, dẫn ra chỗ trống trải — vì chỗ bám víu của voi rừng chính là rừng voi. Người thuần voi đóng cọc lớn trói nó, bắt đầu bằng lời nói dịu dàng và cỏ thức ăn nước, rồi đưa dần các việc phải làm cho đến việc gọi là bất động, nơi voi kham nhẫn các đòn giáo kiếm tên búa và các tiếng trống kèn, xứng đáng với nhà vua.
Cũng vậy, khi một Như Lai xuất hiện và thuyết Pháp, một gia chủ nghe, khởi lòng tin, xuất gia — đến chừng ấy vị Thánh đệ tử mới đến chỗ trống trải, vì chỗ bám víu của chư thiên và loài người chính là năm đối tượng dục. Như Lai huấn luyện tuần tự: giới đức, phòng hộ các căn, biết đủ ăn uống, tỉnh giác, từ bỏ năm triền cái; bốn niệm xứ được ví là cọc lớn trói tâm. An trú quán mà không tư duy tầm liên hệ đến dục, vị ấy chứng thiền hai, ba, bốn, rồi đạt ba thắng trí cho đến trí đoạn tận lậu hoặc, tâm được giải thoát.
Vị tỳ-kheo ấy kham nhẫn lạnh nóng, đói khát, lời thô ác và các cảm thọ đe dọa mạng sống, là ruộng phước vô thượng cho thế gian. Đức Phật khép lại: voi vương già lớn, tuổi giữa hay còn non chết khi chưa thuần hóa thì được tính là chết khi chưa thuần hóa; đã thuần hóa thì được tính là chết khi đã thuần hóa. Cũng vậy, tỳ-kheo trưởng thượng, tuổi giữa hay mới, chết khi chưa tận các lậu hoặc là chết khi chưa thuần hóa; đã tận là chết khi đã thuần hóa.
Phần tóm tắt do dự án biên soạn để hỗ trợ đọc, không phải kinh văn. Bản Pāli và các bản dịch hiển thị bên dưới mới là nội dung có thẩm quyền.
Diễn giải hiện đại
Ba cách tìm hiểu cùng một bài kinh, với ngôn ngữ và ví dụ phù hợp từng nhóm độc giả. Bạn có thể chọn bất kỳ bản nào.
Phần diễn giải do dự án biên soạn để hỗ trợ tìm hiểu; đây không phải nguyên văn lời Phật. Các ví dụ đời sống và gợi ý thực hành là lời của người biên soạn.
Diễn giải dành cho trẻ emĐã duyệt
Diễn giải dành cho trẻ em
Liên kết mục nàyTìm hiểu bài kinh
Người học tu và vị vương tử
Kinh Điều Ngự Địa là bài 125 của Trung Bộ, nói về trình độ của người đã được rèn luyện. Người truyền kinh kể điều đã nghe: Phật ở gần Rājagaha, tại Trúc Lâm, khu nuôi sóc.
Sa-di Aciravata, một nam tu sĩ tập sự, ở trong túp lều nơi hoang vắng. Vương tử Jayasena, con vua, đang đi dạo thì đến thăm. Hai người chào hỏi thân tình, rồi vương tử ngồi một bên.
Tìm hiểu bài kinh
Tâm có thể quy tụ không?
Vương tử gọi Aciravata là Aggivessana và nói mình đã nghe: một tỳ-kheo, nam tu sĩ đã thọ giới đầy đủ, sống không lơ là việc tu, hết lòng và giữ vững quyết tâm, có thể chạm đến nhất tâm. Nhất tâm là tâm quy tụ, không tản mác. Aciravata hai lần xác nhận “đúng vậy”, rồi nhắc lại đủ ba cách sống và khả năng ấy.
Tìm hiểu bài kinh
Một lời xin và hai điều kiện
Vương tử xin được nghe lời dạy như Aciravata đã nghe và học giữ. Aciravata nói mình không đủ khả năng: nếu giảng mà người nghe không hiểu nghĩa thì sẽ mệt nhọc và phiền lòng.
Vương tử xin lại: biết đâu mình có thể hiểu. Aciravata đồng ý, với hai nhánh rõ ràng: hiểu được thì tốt; không hiểu thì cứ để yên, đừng hỏi thêm về việc ấy. Vương tử tiếp tục xin giảng và nhận cả hai điều kiện: hiểu thì tốt, không hiểu sẽ để yên và không hỏi thêm.
Tìm hiểu bài kinh
“Điều ấy không thể có”
Aciravata giảng như mình đã nghe và học giữ. Nhưng vương tử lại tuyên bố không thể có chuyện vị tu sống không lơ là, hết lòng, quyết tâm mà chạm nhất tâm. Nói rằng việc ấy không thể xảy ra, vương tử đứng dậy ra đi.
Không lâu sau, Aciravata đến Phật, kính lễ, ngồi một bên và kể lại toàn bộ cuộc trò chuyện.
Tìm hiểu bài kinh
Điều cần tự rèn luyện để biết
Phật nói Jayasena đang sống giữa các dục, những thú vui giác quan: hưởng thụ chúng, bị ý nghĩ về chúng cuốn lấy, bị sự nóng lòng vì chúng thiêu đốt, luôn cố tìm thêm. Có những điều phải nhờ ly dục, rời sự say đắm ấy, mới biết, thấy, đạt và tự chứng được. Khi vẫn ở trong tình trạng vừa kể, vương tử không thể biết, thấy hay tự chứng những điều đó.
Tìm hiểu bài kinh
Hai cặp con vật
Phật nêu ví dụ hai con voi, hoặc hai con ngựa, hoặc hai con bò đã được thuần hóa và dạy khéo, bên cạnh hai con cùng loại chưa được thuần hóa, chưa được dạy. Cặp đã được dạy có làm được việc và đạt trình độ của loài đã thuần không? Aciravata đáp có. Cặp chưa được dạy, ngay khi vẫn chưa được dạy, có làm và đạt như cặp kia không? Ông đáp không.
Phật nối lại với Jayasena: còn sống giữa dục, hưởng dục, bị ý nghĩ dục cuốn lấy, nóng lòng vì dục và tìm thêm dục thì không thể biết, thấy, chứng điều chỉ nhờ ly dục mới biết, thấy, đạt và chứng.
Tìm hiểu bài kinh
Một người ở chân núi
Gần một làng hay thị trấn có ngọn núi lớn. Hai người bạn ra đi, đưa tay nâng đỡ nhau tới núi. Một người đứng dưới chân, một người leo lên đỉnh. Người dưới hỏi bạn thấy gì. Người trên đáp: vườn đẹp, rừng đẹp, những vùng đất đẹp và hồ sen đẹp.
Người dưới nói việc ấy không thể có: đứng trên đó làm sao thấy được đủ những cảnh ấy!
Tìm hiểu bài kinh
Đưa bạn lên tận nơi
Người trên đi xuống, nắm tay đưa bạn lên đỉnh và cho bạn nghỉ một lát. Rồi người ấy hỏi bạn thấy gì. Bây giờ bạn cũng thấy đủ vườn, rừng, vùng đất và hồ sen đẹp.
Người giúp nhắc lại: lúc nãy bạn nói không thể thấy, bây giờ lại nói thấy. Người bạn được đưa lên hiểu ra: chính ngọn núi lớn đã che mình nên trước đây mình không thấy điều có thể thấy.
Đối chiếu với kinh văn (11 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Vật che còn lớn hơn núi
Phật nói khối vô minh, sự không biết đúng, che lấp, che khuất, bao phủ và vây kín Jayasena còn lớn hơn ngọn núi ấy. Vương tử vẫn sống giữa dục, hưởng dục, bị ý nghĩ dục cuốn lấy, bị nóng lòng thiêu đốt và tìm thêm dục. Trong tình trạng ấy, ông không thể biết, thấy, chứng điều cần ly dục mới biết, thấy, đạt và chứng.
Phật nói: nếu Aciravata nghĩ ra hai ví dụ này khi trò chuyện, không lạ nếu vương tử tin rồi biểu lộ lòng tin. Aciravata hỏi: làm sao hai ví dụ chưa từng nghe lại có thể tự nhiên hiện ra nơi mình như nơi Phật?
Đối chiếu với kinh văn (4 đoạn)
Ví dụ trong đời sống hôm nay
Ví dụ hôm nay: một bản nhạc khó
Tình huống minh họa do người biên soạn đặt ra.
Nghe nói có người chơi được một đoạn đàn rất khó, một bạn chưa tập đàn nghĩ “không ai làm được đâu”. Sau khi được chỉ từng bước và tập dần, bạn mới hiểu khả năng ấy. Đây là ví dụ hiện đại về việc trải nghiệm có thể thay đổi nhận xét; trong kinh, điều Phật hướng tới là sự tu tập đưa đến giải thoát.
Đối chiếu với kinh văn (13 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Voi rừng ra chỗ trống
Phật kể tiếp một phép ví cổ. Một vua thuộc giới Sát-đế-lợi, giới quý tộc và chiến sĩ, đã làm lễ quán đảnh xác lập ngôi vua, sai người săn voi cưỡi voi của vua vào rừng. Gặp voi rừng thì buộc cổ nó với voi vua. Người săn vâng lời và làm đúng như vậy.
Voi vua đưa voi rừng ra chỗ trống. Đến lúc ấy voi rừng mới ra ngoài; nó vẫn bám vào khu rừng voi. Người săn báo với vua rằng voi đã ra chỗ trống.
Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Một quá trình thay đổi nếp quen
Vua giao người thuần voi việc tiếp theo: bỏ nết rừng, ký ức và ý nghĩ về rừng, những lo lắng, mệt mỏi, nóng bức vì rừng; giúp voi vui ở gần làng và quen nết mà con người ưa. Người ấy vâng, đóng cọc lớn xuống đất rồi buộc cổ voi vào đó, với đủ những mục đích này.
Đối chiếu với kinh văn (3 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Lời dịu và việc biết lắng nghe
Người thuần nói với voi bằng lời dịu dàng, dễ nghe, thân ái, chạm tới lòng, lễ độ, được nhiều người yêu mến và vừa ý. Khi voi muốn nghe, lắng tai và để tâm hiểu, người ấy cho cỏ, thức ăn và nước. Khi voi nhận, người thuần mới nghĩ: bây giờ nó sẽ sống được.
Đối chiếu với kinh văn (5 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Từng bài học nối tiếp nhau
Người thuần dạy nhấc lên, đặt xuống. Khi voi vâng lời và làm được, mới dạy bước tới, bước lui. Khi voi làm được nữa, mới dạy đứng dậy, ngồi xuống.
Sau khi voi làm theo bài đứng và ngồi, người ấy dạy việc gọi là bất động: buộc một tấm ván vào vòi con voi lớn; một người cầm giáo ngồi trên cổ, những người cầm giáo đứng chung quanh, người thuần cầm giáo dài đứng phía trước. Voi giữ yên chân trước, chân sau, thân trước, thân sau, đầu, tai, ngà, đuôi và vòi.
Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Con voi đã được thuần luyện
Theo phép ví, voi đã chịu được đòn giáo, kiếm, tên, búa, cùng tiếng trống, trống cái, kèn, tù và và mõ. Những nét cong queo, khuyết điểm và cấu lỗi đã được loại bỏ. Nó xứng với vua, có thể để vua sử dụng, được xem như một phần của nhà vua.
Đối chiếu với kinh văn (1 đoạn)
Chỗ dễ hiểu sai
Lưu ý biên tập về phép ví cổ
Các dụng cụ và cách khống chế voi thuộc phép ví về việc thuần voi trong bối cảnh cổ; đây không phải gợi ý để trẻ tự làm hoặc bắt chước với người hay con vật. Mạch bài kinh dùng phép ví để nói về sự rèn luyện tâm từng bước.
Tìm hiểu bài kinh
Người thầy dẫn đường
Phật chuyển sang người tu. Như Lai, một danh hiệu của Phật, xuất hiện: bậc A-la-hán, đã thoát những trói buộc gây khổ; tự giác ngộ trọn vẹn; đầy đủ trí biết và việc làm; bậc đi đến tốt đẹp; hiểu thế gian; người hướng dẫn cao nhất cho người có thể rèn luyện; thầy của trời và người; bậc Giác Ngộ, Thế Tôn đáng tôn kính.
Ngài tự chứng bằng trí trực tiếp thế giới cùng chư thiên, những vị trời; Māra, Ma vương; Phạm thiên, một vị trời; cùng sa-môn, người tu, và bà-la-môn theo truyền thống kinh điển và nghi lễ, chư thiên và loài người. Rồi Ngài nói lại điều mình đã biết. Lời dạy tốt ở đầu, giữa và cuối, có ý nghĩa và lời rõ; chỉ bày đời tu thanh tịnh trọn vẹn, trong sạch.
Đối chiếu với kinh văn (3 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Từ nghe pháp đến xuất gia
Một người sống tại gia, con của người ấy hay người từ một gia đình nào đó nghe pháp và có lòng tin nơi Phật. Người ấy nghĩ đời ở nhà chật hẹp, bụi bặm, đời xuất gia rộng mở; ở nhà khó sống đời tu trọn vẹn, trong sạch như vỏ ốc được đánh bóng. Người ấy muốn cạo tóc râu, mặc cà-sa, áo của người xuất gia, rời gia đình sống không nhà.
Một thời gian sau, người ấy thật sự bỏ tài sản dù ít hay nhiều, vòng thân quyến dù nhỏ hay lớn, cạo tóc râu, khoác áo tu và xuất gia. Đến đây vị đệ tử mới ra chỗ trống. Phật nói cả chư thiên và con người còn bám vào năm đối tượng dục: hình sắc, tiếng, mùi, vị và sự xúc chạm.
Đối chiếu với kinh văn (9 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Giữ giới rồi giữ các cửa giác quan
Phật dạy vị ấy giữ giới đức, sống theo giới bổn, những quy tắc tu đã nhận; có cách cư xử và nơi lui tới đúng đắn, thấy nguy hiểm trong cả lỗi nhỏ, nhận và học các điều rèn luyện. Khi vị ấy làm được, Phật dạy bước tiếp.
Mắt thấy hình, tai nghe tiếng, mũi ngửi mùi, lưỡi nếm vị, thân nhận xúc chạm, ý nhận các điều trong tâm: ở cả sáu cửa ấy, không bám lấy nét chung hay chi tiết khiến tham muốn, buồn bực và điều không lành tràn vào. Vị ấy giữ và rèn từng cửa.
Đối chiếu với kinh văn (4 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Biết mục đích của bữa ăn
Khi giữ được các giác quan, vị ấy học ăn có chừng mực. Xem xét đúng rồi ăn, không nhằm vui đùa, đam mê, trang sức hay làm đẹp, mà để duy trì và nuôi thân, tránh tổn hại, nâng đỡ đời tu. Vị ấy hướng tới làm dịu cảm giác khó chịu cũ, không gây khó chịu mới, sống không lỗi và an ổn.
Đối chiếu với kinh văn (1 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Ngày và ba canh đêm
Khi biết tiết độ ăn, vị ấy học sống tỉnh thức. Ban ngày và canh đầu đêm, lúc đi kinh hành — bước đi chú tâm — hoặc ngồi, vị ấy làm sạch những điều ngăn ngại tâm.
Canh giữa, vị ấy nằm nghiêng phải như dáng sư tử, chân đặt trên chân, có niệm và biết rõ, nhớ lúc sẽ dậy. Canh cuối, vị ấy thức dậy, lại đi hoặc ngồi làm sạch tâm. Bài kinh giữ cả lúc nghỉ và lúc thức.
Đối chiếu với kinh văn (1 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Biết rõ việc mình đang làm
Tiếp theo, vị ấy giữ chánh niệm và tỉnh giác: nhớ việc đang làm và biết rõ nó. Đi tới, đi lui; nhìn thẳng, nhìn quanh; co, duỗi; mang áo tu kép, bát và áo ngoài; ăn, uống, nhai, nuốt; đi tiêu, đi tiểu; đi, đứng, ngồi, nằm, thức, nói hay im lặng — đều biết rõ.
Đối chiếu với kinh văn (1 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Chọn nơi vắng và ngồi xuống
Khi đã sống biết rõ như vậy, vị ấy chọn nơi thanh vắng: rừng, gốc cây, núi, chỗ hoang vu, hang núi, nghĩa địa, khóm rừng, ngoài trời hoặc đống rơm. Sau bữa ăn và khi đã đi nhận thức ăn cúng về, vị ấy ngồi xếp chân kiết già, lưng thẳng, đặt niệm trước mặt.
Đối chiếu với kinh văn (1 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Năm điều che lấp tâm
Vị ấy bỏ tham muốn, sống với tâm không tham; bỏ sân hận, sự giận ghét, sống thương mọi chúng sinh. Bỏ hôn trầm thụy miên, sự trì trệ buồn ngủ, bằng tâm hướng sáng, có niệm và biết rõ. Bỏ trạo cử hối quá, sự xao động và hối tiếc, sống với nội tâm lắng yên. Bỏ nghi ngờ, không còn phân vân về các điều lành.
Năm điều che lấp ấy gọi là năm triền cái: chúng làm tâm ô nhiễm và trí tuệ yếu đi. Sau khi bỏ chúng, vị ấy tiến tới quán sát.
Đối chiếu với kinh văn (2 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Bốn nơi đặt sự chú tâm
Vị ấy quán thân, quán thọ là các cảm giác dễ chịu hay khó chịu hoặc trung tính, quán tâm và quán pháp, những điều cần nhận biết khi tu. Ở cả bốn, vị ấy siêng năng, biết rõ, có niệm và bỏ tham muốn, buồn bực đối với đời.
Phật nhắc cọc buộc voi: bỏ nết rừng, ký ức và ý nghĩ về rừng, lo lắng, mệt mỏi, nóng bức vì rừng; giúp vui gần làng và quen nết con người ưa. Cũng vậy, bốn niệm xứ là nơi giữ tâm: bỏ các nết, ký ức và ý nghĩ, những lo lắng, mệt mỏi, nóng bức còn bám đời gia đình; đạt con đường đúng và chứng Niết-bàn, sự chấm dứt khát khao bám víu và khổ.
Đối chiếu với kinh văn (6 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Từ quán sát tới thiền thứ hai
Phật dạy tiếp: quán thân, thọ, tâm và pháp, nhưng trong mỗi cách quán không nuôi các ý nghĩ liên hệ thú vui giác quan.
Khi tầm và tứ, việc đưa tâm tới và giữ tâm với đối tượng, lắng xuống, nội tâm trong yên và hợp nhất, vị ấy chứng và ở trong thiền thứ hai. Trạng thái này không còn tầm tứ, có hỷ là niềm vui và lạc là sự dễ chịu do định sinh ra. Định là sự tập trung vững vàng của tâm.
Đối chiếu với kinh văn (6 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Thiền thứ ba và thứ tư
Rời sự hân hoan gọi là hỷ, vị ấy giữ xả, tâm quân bình, có niệm và biết rõ, thân cảm sự dễ chịu. Vị ấy chứng và ở trong thiền thứ ba, được bậc Thánh gọi là sống an vui với xả và niệm.
Rồi vị ấy bỏ cả lạc và khổ; vui và buồn trước đó đã chấm dứt. Vị ấy chứng và ở trong thiền thứ tư, không khổ không lạc, niệm trong sạch nhờ xả.
Đối chiếu với kinh văn (2 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Tâm hướng tới ba sự hiểu biết
Ở mỗi một trong ba sự hiểu biết tiếp theo, tâm vị ấy đều định tĩnh, thanh tịnh, trong sáng, không uế nhiễm, lìa các cấu uế, mềm dẻo, dùng được, vững chắc và bất động.
Trước hết, vị ấy hướng tâm nhớ các đời sống quá khứ: một đời, hai đời và nhiều đời, qua các thời kỳ thế giới hình thành hay hoại diệt. Vị ấy nhớ tên, họ, vị trí trong xã hội, thức ăn, cảm nhận vui và khổ, tuổi thọ; chết ở nơi này sinh nơi khác, rồi từ nơi ấy sinh ở đây. Những đời sống được nhớ có nét chính và chi tiết.
Đối chiếu với kinh văn (4 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Thấy sự chết và tái sinh
Kế đó, với tâm đủ những phẩm chất vừa nói, vị ấy hướng tới biết sự chết và tái sinh. Thiên nhãn, khả năng thấy trong sạch vượt mắt người, thấy chúng sinh thấp hay cao, đẹp hay xấu, tới nơi lành hay dữ theo nghiệp, những hành động đã làm.
Làm ác bằng thân, lời và ý, chê bai bậc Thánh, giữ cách thấy sai và hành động theo đó thì sau khi thân hoại, chết đi, sinh vào cõi dữ, đọa xứ, địa ngục. Làm lành bằng thân, lời và ý, không chê bai bậc Thánh, giữ cách thấy đúng và hành động theo đó thì sau khi chết sinh nơi lành, cõi trời.
Đối chiếu với kinh văn (2 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Biết để chấm dứt khổ
Với tâm ấy, vị ấy hướng tới trí chấm dứt lậu hoặc, những ô nhiễm sâu trong tâm. Vị ấy biết đúng như thật bốn điều về khổ: khổ, nguồn gốc, sự chấm dứt và đường đưa tới chấm dứt. Với lậu hoặc, vị ấy cũng biết đủ chính chúng, nguồn gốc, sự chấm dứt và đường chấm dứt.
Nhờ biết và thấy vậy, tâm thoát dục lậu, sự ô nhiễm do dục; hữu lậu, do bám vào hiện hữu; và vô minh lậu, do không biết đúng. Đã giải thoát, vị ấy biết mình giải thoát: tái sinh chấm dứt, đời tu thanh tịnh hoàn tất, việc phải làm đã làm, không còn trở lại hiện hữu này.
Đối chiếu với kinh văn (6 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Người đã được rèn luyện
Vị ấy chịu được lạnh, nóng, đói, khát; ruồi, muỗi, gió, nắng, rắn rết chạm đến; lời thô ác, khó nghe; những cảm giác thân đã khởi đau khổ, gay gắt, dữ dội, xót xa, không dễ chịu, không vừa ý, đến mức đe dọa mạng sống.
Mọi tham muốn, giận ghét, mê lầm và cấu lỗi đã được gột sạch. Vị ấy đáng được cúng dường, tiếp đón, hiến tặng và chắp tay kính lễ, là ruộng phước cao nhất của đời — nơi sự kính trọng và cho tặng có thể sinh quả lành.
Đối chiếu với kinh văn (2 đoạn)
Gợi ý suy xét và thực hành
Một bước nhỏ để thử trong ngày
Gợi ý vận dụng của người biên soạn.
Khi một lời nói làm em bực, em có thể dừng một chút, nhận biết thân và cảm giác đang có, rồi chọn cách đáp không làm đau người khác. Đó là gợi ý tập chú tâm trong đời thường; mục tiêu trọn vẹn của tiến trình trong kinh là giải thoát.
Đối chiếu với kinh văn (5 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Điều quyết định ở cuối hành trình
Voi vua dù già, ở tuổi giữa hay còn non, nếu chết khi chưa được thuần và dạy thì được gọi là chết chưa thuần; nếu chết khi đã được thuần và dạy khéo thì được gọi là chết đã thuần.
Cũng vậy, tỳ-kheo dù tu lâu, ở khoảng giữa hay mới tu, nếu chết khi lậu hoặc chưa hết thì gọi là chết chưa thuần; nếu lậu hoặc đã hết thì gọi là chết đã thuần. Tiêu chí là sự tu tập đã hoàn thành ấy.
Phật nói xong, sa-di Aciravata vui mừng tán đồng. Kinh Điều Ngự Địa khép lại, là bài thứ năm trong nhóm kinh này.
Diễn giải dành cho người trưởng thànhĐã duyệt
Diễn giải dành cho người trưởng thành
Liên kết mục nàyTìm hiểu bài kinh
Một khả năng bị phủ nhận
Kinh Điều Ngự Địa, Trung Bộ 125, mở bằng lời người truyền kinh đã nghe. Phật ở gần Rājagaha, tại Trúc Lâm, khu nuôi sóc. Sa-di Aciravata, nam tu sĩ tập sự, ở một túp lều hoang vắng. Vương tử Jayasena đi dạo đến thăm; sau lời chào thân hữu, vương tử ngồi một bên.
Gọi Aciravata là Aggivessana, vương tử nói đã nghe rằng vị tỳ-kheo, nam tu sĩ đã thọ giới đầy đủ, sống không phóng dật — không lơ là việc tu — nhiệt tâm và quyết chí, có thể chạm nhất tâm, sự quy tụ của tâm. Aciravata xác nhận hai lần rồi nhắc lại đủ điều kiện và khả năng ấy.
Tìm hiểu bài kinh
Nhận giảng với hai điều kiện
Jayasena xin Aciravata giảng Pháp như điều đã nghe và thọ trì. Sa-di nói mình không đủ khả năng: nếu giảng mà vương tử không hiểu nghĩa thì mình sẽ mệt nhọc và phiền nhiễu. Vương tử xin lại, hy vọng có thể hiểu.
Aciravata nhận lời: nếu hiểu thì tốt; nếu không hiểu thì cứ để yên như vậy và đừng hỏi thêm. Vương tử tiếp tục xin giảng, đồng ý hiểu thì tốt, không hiểu sẽ để yên và không hỏi thêm. Những điều kiện này được cả hai người nói rõ.
Tìm hiểu bài kinh
Sau bài giảng, vương tử ra đi
Aciravata giảng như đã nghe và thọ trì. Jayasena lại tuyên bố không thể có, không có trường hợp một vị tu sống không phóng dật, nhiệt tâm, quyết chí mà chạm nhất tâm. Nói vậy rồi ông đứng dậy đi. Không lâu sau, Aciravata đến Phật, đảnh lễ, ngồi và trình bày toàn cuộc đối thoại.
Phật chỉ ra tình trạng của Jayasena: sống giữa dục, hưởng thụ dục, bị ý nghĩ về dục nuốt chửng, bị nhiệt não dục thiêu đốt, tích cực tìm dục. Dục ở đây là thú vui giác quan. Điều phải nhờ ly dục, rời sự say đắm dục, mới biết, thấy, đạt và chứng thì không thể được vương tử biết, thấy hay chứng khi ông còn sống như vậy.
Tìm hiểu bài kinh
Trình độ đi cùng sự huấn luyện
Phật hỏi về hai con voi hoặc ngựa hoặc bò đã được khéo thuần và huấn luyện, so với hai con cùng loại chưa thuần và chưa huấn luyện. Cặp đã thuần có làm việc của loài đã thuần và đạt trình độ ấy không? Aciravata đáp có. Cặp chưa thuần, khi vẫn chưa thuần, có làm và đạt như cặp kia không? Ông đáp không.
Phật nhắc lại đủ năm nét sống giữa, hưởng, nghĩ, nóng lòng và tìm cầu dục của Jayasena. Khi còn như thế, không thể biết, thấy, chứng điều phải nhờ ly dục mới biết, thấy, đạt và chứng.
Tìm hiểu bài kinh
Thay đổi chỗ đứng rồi mới thấy
Một núi lớn ở gần làng hoặc thị trấn. Hai người bạn rời nơi ấy, đưa tay nâng đỡ nhau đến núi; một ở chân núi, một lên đỉnh. Người dưới hỏi thấy gì, người trên nói thấy vườn đẹp, rừng đẹp, đất đẹp và hồ sen đẹp. Người dưới phủ nhận: điều ấy không thể xảy ra.
Người trên xuống, nắm tay đưa bạn lên đỉnh, cho nghỉ một lát rồi hỏi. Bạn ấy nay thấy đủ bốn loại cảnh đẹp. Người giúp nhắc lại cả lời phủ nhận trước đó lẫn lời xác nhận bây giờ, theo điều mình hiểu. Người bạn được đưa lên đáp: trước đây núi lớn đã che nên mình không thấy điều có thể thấy.
Tìm hiểu bài kinh
Hai ví dụ và một giả định
Phật nói khối vô minh, sự không biết đúng, che lấp, che khuất, bao phủ, vây kín Jayasena còn lớn hơn núi ấy. Phật nhắc lại: sống giữa dục, hưởng dục, bị dục tầm cuốn lấy, bị nhiệt não dục đốt, tìm thêm dục thì không thể biết, thấy, chứng điều nhờ ly dục mới biết, thấy, đạt và chứng.
Nếu Aciravata đã nghĩ ra hai ví dụ ấy trong cuộc nói chuyện, không lạ nếu Jayasena tin rồi thể hiện lòng tin. Aciravata hỏi làm sao hai ví dụ chưa từng nghe có thể tự nhiên khởi nơi mình như ở Phật. Đoạn này giữ hình thức giả định về phản ứng của vương tử.
Đối chiếu với kinh văn (4 đoạn)
Ví dụ trong đời sống hôm nay
Ví dụ hiện đại: nhận xét từ một buổi họp
Tình huống minh họa do người biên soạn đặt ra.
Một người quen đáp trả ngay có thể cho rằng dừng lại để nghe là điều bất khả thi trong cuộc họp căng thẳng. Khi thực sự tập nhận biết phản ứng và nghe hết lời, người ấy có thêm kinh nghiệm để xem lại nhận xét cũ. Ví dụ này gợi quan hệ giữa cách sống và điều có thể thấy; trong kinh, tiến trình được triển khai tới giải thoát.
Đối chiếu với kinh văn (10 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Ra khỏi rừng là bước đầu
Phật kể ví dụ cổ về một vua Sát-đế-lợi, thuộc giới quý tộc và chiến sĩ, đã được quán đảnh, làm lễ xác lập vương vị. Vua sai người săn voi cưỡi voi vua vào rừng voi, gặp voi rừng thì buộc cổ nó với voi vua. Người săn vâng và làm đủ; voi vua đưa voi rừng ra chỗ trống. Đến đó voi rừng mới ra ngoài, trong khi chỗ nó bám vẫn là rừng voi. Người săn báo việc ấy với vua.
Vua giao người thuần voi bỏ tánh rừng, ký ức và tư duy rừng, lo lắng, mệt mỏi, nóng bức vì rừng; làm voi vui gần làng và quen nết con người ưa. Người thuần vâng, đóng cọc lớn xuống đất, buộc cổ voi với đủ năm mục đích ấy.
Đối chiếu với kinh văn (11 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Từ chịu nghe đến làm theo
Người thuần nói dịu, dễ nghe, thân ái, chạm đến lòng, lễ độ, được nhiều người yêu mến và vừa ý. Khi voi muốn nghe, lắng tai, đặt tâm để hiểu, người ấy cho cỏ, thức ăn và nước. Voi nhận thì người thuần mới nghĩ nay nó sẽ sống.
Tiếp theo là nhấc lên và đặt xuống. Khi voi vâng lời, làm đúng, mới giao bước tới và bước lui. Khi nó làm theo được, người ấy mới tiếp tục bài khác.
Đối chiếu với kinh văn (10 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Bài bất động và kết quả
Bài tiếp là đứng dậy và ngồi xuống; chỉ khi voi vâng và làm theo mới tới việc bất động. Người thuần buộc ván vào vòi voi lớn; một người cầm giáo ngồi trên cổ, những người cầm giáo đứng quanh bốn phía, còn người thuần đứng trước với giáo dài. Voi không lay chân trước, chân sau, thân trước, thân sau, đầu, tai, ngà, đuôi hay vòi.
Voi chịu được các đòn giáo, kiếm, tên, búa và âm thanh trống, trống cái, kèn, tù và, mõ. Đã bỏ cong queo, khuyết điểm và lắng sạch cấu lỗi, nó xứng với vua, đáng để vua sử dụng, được kể là một phần của nhà vua.
Đối chiếu với kinh văn (4 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Như Lai và điều Ngài chỉ dạy
Phật chuyển sang tiến trình tu học. Như Lai, danh hiệu của Phật, xuất hiện là bậc A-la-hán, đã giải thoát khỏi trói buộc gây khổ; Chánh Đẳng Giác, tự giác ngộ trọn vẹn; đủ trí biết và cách sống; Thiện Thệ, bậc đi đến tốt đẹp; biết thế gian; người dẫn dắt cao nhất cho những người có thể rèn luyện; thầy của trời và người; bậc Giác Ngộ, Thế Tôn đáng tôn kính.
Ngài tự chứng bằng trí trực tiếp thế giới cùng chư thiên, các vị trời; Māra, Ma vương; Phạm thiên, một vị trời; quần chúng sa-môn, những người tu, và bà-la-môn, những người theo truyền thống kinh điển cùng nghi lễ; chư thiên và loài người. Rồi Ngài tuyên thuyết. Pháp tốt ở đầu, giữa, cuối, có nghĩa và lời hay; trình bày đời phạm hạnh, đời tu thanh tịnh, hoàn toàn viên mãn và trong sạch.
Đối chiếu với kinh văn (3 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Từ lòng tin tới bước xuất gia
Một gia chủ (người sống tại gia), người con của gia chủ, hoặc người sinh trong một gia đình nào đó nghe pháp, có lòng tin Như Lai rồi suy xét: đời nhà chật hẹp, bụi bặm; xuất gia rộng mở. Ở nhà khó sống phạm hạnh hoàn toàn trọn vẹn, trong sạch như vỏ ốc đánh bóng. Người ấy nghĩ nên cạo râu tóc, khoác cà-sa, áo của người xuất gia, rời nhà sống không gia đình.
Sau một thời gian, người ấy thật bỏ tài sản lớn hay nhỏ, vòng thân quyến lớn hay nhỏ, cạo râu tóc, mặc áo tu và xuất gia. Đến đây đệ tử mới ra chỗ trống. Chư thiên và loài người bám vào năm đối tượng dục: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm.
Đối chiếu với kinh văn (9 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Giới và sáu cửa giác quan
Phật dạy có giới đức, giữ giới bổn, các quy tắc tu đã nhận, có cách cư xử đúng và nơi lui tới phù hợp, thấy nguy hiểm trong lỗi rất nhỏ, nhận và học các điều rèn luyện. Khi đệ tử thành tựu các việc ấy, Ngài dạy giữ các cửa giác quan.
Mắt thấy sắc, tai nghe tiếng, mũi ngửi hương, lưỡi nếm vị, thân xúc chạm, ý nhận các pháp: không nắm giữ tướng chung và chi tiết khiến tham muốn, buồn bực và điều bất thiện — không lành — xâm nhập khi căn không được giữ. Vị ấy chế ngự nguyên nhân ấy và thực hành giữ từng căn.
Đối chiếu với kinh văn (4 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Ăn đúng mục đích
Khi đã giữ căn, vị ấy được dạy ăn có tiết độ. Suy xét đúng rồi dùng thức ăn, không để vui đùa, đam mê, trang sức hoặc làm đẹp; để duy trì, bảo dưỡng thân, tránh tổn hại và nâng đỡ phạm hạnh. Vị ấy hướng tới dứt cảm giác khó chịu cũ, không gây khó chịu mới, sống không lỗi và an ổn.
Đối chiếu với kinh văn (1 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Cảnh giác và tỉnh giác trong sinh hoạt
Sau tiết độ ăn là sống cảnh giác. Ban ngày và canh đầu đêm, lúc đi kinh hành — đi chú tâm — hoặc ngồi, vị ấy gột sạch các chướng ngại của tâm. Canh giữa, nằm nghiêng phải như sư tử, chân trên chân, có niệm, tỉnh giác và nhớ lúc dậy. Canh cuối, thức dậy rồi lại đi hoặc ngồi làm sạch tâm.
Bước tiếp là chánh niệm tỉnh giác, nhớ và biết rõ: đi tới lui, nhìn thẳng quanh, co duỗi; mang áo tu kép, bình bát, áo ngoài; ăn, uống, nhai, nuốt; đại tiện, tiểu tiện; đi, đứng, ngồi, nằm, thức, nói và im lặng.
Đối chiếu với kinh văn (1 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Chỗ vắng và năm triền cái
Sau đó vị ấy chọn nơi vắng: rừng, gốc cây, núi, chỗ hoang vu, hang núi, nghĩa địa, khóm rừng, ngoài trời hoặc đống rơm. Ăn xong và từ việc đi nhận thức ăn cúng trở về, vị ấy ngồi xếp chân kiết già, giữ lưng thẳng và đặt niệm trước mặt.
Vị ấy bỏ tham, sống không tham; bỏ sân, sống từ mẫn với mọi chúng sinh; bỏ hôn trầm thụy miên, sự trì trệ buồn ngủ, với tưởng ánh sáng, niệm và tỉnh giác; bỏ trạo cử hối quá, xao động và hối tiếc, với nội tâm lắng yên; bỏ nghi, hết phân vân về pháp lành. Năm triền cái này làm tâm ô nhiễm, trí tuệ suy yếu. Bỏ chúng rồi mới đi tiếp.
Đối chiếu với kinh văn (2 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Bốn niệm xứ giữ tâm
Vị ấy quán thân, thọ — cảm giác dễ chịu, khó chịu hoặc trung tính — tâm và pháp, các điều cần nhận biết trong tu tập. Mỗi cách quán đều có tinh cần, tỉnh giác, niệm và trừ tham muốn và buồn bực đối với đời.
Phật nhắc lại cọc giữ voi với năm mục đích: dẹp tánh rừng, ký ức và tư duy rừng, lo lắng, mệt mỏi, nóng bức vì rừng; làm vui gần làng và quen nết con người ưa. Bốn niệm xứ cũng là nơi buộc tâm đệ tử, dẹp ba nhóm còn bám đời gia đình: tánh nết; ký ức và tư duy; lo lắng, mệt mỏi, nóng bức. Mục tiêu là đạt con đường chân chánh và chứng Niết-bàn, sự chấm dứt khát ái và khổ.
Đối chiếu với kinh văn (6 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Không nuôi dục tầm, đi vào các thiền
Phật huấn luyện tiếp: quán thân, thọ, tâm, pháp, nhưng ở mỗi quán không nghĩ các tầm liên hệ dục, những ý nghĩ hướng về thú vui giác quan.
Do tầm và tứ — đưa tâm đến và giữ tâm với đối tượng — lắng xuống, nội tâm lắng trong, hợp nhất, không tầm tứ, vị ấy chứng thiền thứ hai và an trú, tức ở trong trạng thái ấy. Thiền này có hỷ lạc, niềm vui và sự dễ chịu do định — sự tập trung vững vàng của tâm — sinh ra. Rời hỷ, sống xả — quân bình — có niệm, tỉnh giác, thân cảm lạc, vị ấy chứng và an trú thiền thứ ba, được bậc Thánh gọi là sống an vui với xả và niệm. Rồi bỏ lạc, bỏ khổ, niềm vui và buồn bực trước đó đã diệt, vị ấy chứng và an trú thiền thứ tư: không khổ không lạc, niệm thanh tịnh nhờ xả.
Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Trí nhớ đời trước
Ba hướng trí tiếp theo đều được thực hiện với tâm định tĩnh và đủ tám phẩm chất: thanh tịnh, trong sáng, không uế nhiễm, lìa cấu uế, mềm dẻo, đắc dụng — dùng được — vững chắc, bất động.
Thứ nhất, hướng tới nhớ đời quá khứ: một, hai và nhiều đời, các thời kỳ thế giới hoại diệt và hình thành. Vị ấy nhớ tên, dòng họ, giai cấp, ăn uống, cảm nhận vui khổ, tuổi thọ; chết nơi này sinh nơi khác, từ nơi ấy sinh ở đây. Việc nhớ có các nét chính và chi tiết.
Đối chiếu với kinh văn (4 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Trí về chết và tái sinh
Thứ hai, với tâm đủ những phẩm chất ấy, vị ấy hướng tới biết sự chết và tái sinh. Bằng thiên nhãn trong sạch vượt mắt người, vị ấy thấy chúng sinh thấp/cao, đẹp/xấu, đi tới chỗ tốt/xấu, theo nghiệp, hành động đã làm.
Ác hạnh thân, khẩu, ý; phỉ báng bậc Thánh; tà kiến, cách thấy sai, và hành động theo tà kiến đưa tới tái sinh nơi dữ, đọa xứ, địa ngục sau khi thân hoại mạng chung. Thiện hạnh thân, khẩu, ý; không phỉ báng Thánh; chánh kiến, cách thấy đúng, và hành động theo đó đưa tới nơi lành, cõi trời sau khi chết. Vị ấy thấy và hiểu hai hướng ấy.
Đối chiếu với kinh văn (2 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Trí làm các lậu hoặc chấm dứt
Thứ ba, cũng với tâm ấy, vị ấy hướng tới trí đoạn tận lậu hoặc, các ô nhiễm sâu trong tâm. Vị ấy biết đúng như thật khổ, nguồn gốc khổ, sự chấm dứt khổ, con đường chấm dứt khổ; và biết đủ lậu hoặc, nguồn gốc, sự chấm dứt, con đường chấm dứt chúng.
Biết và thấy vậy, tâm thoát dục lậu — ô nhiễm do dục — hữu lậu — do bám hiện hữu — và vô minh lậu — do không biết đúng. Đã thoát, vị ấy biết đã thoát: tái sinh chấm dứt, đời tu thanh tịnh hoàn thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lại hiện hữu này.
Đối chiếu với kinh văn (6 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Sự kham nhẫn của người đã giải thoát
Vị tỳ-kheo ấy chịu được lạnh, nóng, đói, khát; ruồi, muỗi, gió, nắng, rắn rết chạm tới; lời thô ác, khó nghe; cảm thọ thân đã sinh khổ, gay gắt, dữ dội, xót xa, không dễ chịu, không vừa ý, tới mức đe dọa mạng sống.
Mọi tham muốn, giận ghét, mê lầm và cấu lỗi đã được gột sạch. Vị ấy đáng cúng dường, tiếp đón, hiến tặng, chắp tay kính lễ, là ruộng phước vô thượng của đời, nơi sự kính trọng và cho tặng có thể đem lại quả lành.
Đối chiếu với kinh văn (2 đoạn)
Gợi ý suy xét và thực hành
Đặt một chỗ dừng trước phản ứng
Gợi ý vận dụng của người biên soạn.
Trong một cuộc trao đổi căng thẳng, có thể thử nhận biết thân và cảm giác trước khi trả lời, rồi xem mình có đang bám một chi tiết để nuôi giận hay không. Chọn lời nói ít gây hại là một bước thực hành nhỏ. Đây là gợi ý hiện đại; toàn tiến trình trong kinh đi tới việc dứt các lậu hoặc.
Đối chiếu với kinh văn (5 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Tuổi và thâm niên trước tiêu chí hoàn tất
Voi vua già, ở tuổi giữa hay còn non, nếu chết khi chưa được thuần và huấn luyện thì được gọi chết chưa thuần; nếu chết khi được thuần và huấn luyện khéo thì được gọi chết đã thuần.
Tương tự, tỳ-kheo trưởng thượng, ở mức thâm niên giữa hay mới tu, nếu chết khi lậu hoặc chưa tận đều gọi chết chưa thuần; nếu chết khi lậu hoặc đã tận đều gọi chết đã thuần. Mỗi nhóm có đủ hai nhánh, với sự hoàn tất rèn luyện làm tiêu chí.
Phật nói xong, sa-di Aciravata hoan hỷ tán đồng. Kinh Điều Ngự Địa kết thúc, là bài thứ năm trong nhóm kinh này.
Diễn giải dành cho người lớn tuổiĐã duyệt
Diễn giải dành cho người lớn tuổi
Liên kết mục nàyTìm hiểu bài kinh
Cuộc gặp trong túp lều vắng
Kinh Điều Ngự Địa là bài 125 của Trung Bộ, nói về trình độ đã được rèn luyện. Người truyền kinh kể điều đã nghe. Phật ở gần Rājagaha, tại Trúc Lâm, khu nuôi sóc. Sa-di Aciravata, nam tu sĩ tập sự, trú trong túp lều nơi hoang vắng.
Vương tử Jayasena đang đi dạo thì tới thăm Aciravata. Hai người trao đổi lời chào thân hữu, rồi vương tử ngồi một bên.
Tìm hiểu bài kinh
Điều vương tử đã nghe
Vương tử gọi Aciravata là Aggivessana và nói đã nghe rằng một tỳ-kheo, nam tu sĩ thọ giới đầy đủ, sống không phóng dật — không lơ là việc tu — nhiệt tâm và quyết chí, có thể chạm đến nhất tâm. Nhất tâm là tâm quy tụ, không tản mác.
Aciravata hai lần xác nhận là đúng, rồi nhắc lại cả ba nét sống và khả năng đạt nhất tâm ấy.
Tìm hiểu bài kinh
Xin nghe và nhận điều kiện
Jayasena xin được nghe pháp như Aciravata đã nghe và thọ trì. Aciravata nói mình không đủ khả năng: nếu nói mà vương tử không hiểu nghĩa, việc ấy sẽ khiến mình mệt nhọc và phiền nhiễu. Vương tử xin lại, mong rằng có thể hiểu.
Aciravata đồng ý giảng: hiểu thì tốt; nếu không hiểu, hãy để yên và đừng hỏi thêm. Vương tử lại xin giảng, nhận đúng hai nhánh: hiểu thì tốt, không hiểu sẽ để yên và không hỏi thêm.
Tìm hiểu bài kinh
Tuyên bố không thể có rồi đi
Aciravata giảng như đã nghe, đã học giữ. Vương tử lại nói không thể có, không có trường hợp vị tu không phóng dật, nhiệt tâm và quyết chí mà chạm nhất tâm. Tuyên bố vậy rồi, vương tử đứng dậy ra đi.
Không lâu sau, Aciravata đến Phật, đảnh lễ và ngồi một bên. Ông trình bày toàn bộ cuộc trò chuyện đã có.
Tìm hiểu bài kinh
Nếp sống và điều có thể biết
Phật nói Jayasena còn sống giữa các dục, hưởng các dục, bị ý nghĩ dục nuốt chửng, bị nóng lòng vì dục thiêu đốt, tích cực tìm thêm dục. Dục là những thú vui giác quan. Ly dục là rời sự say đắm ấy.
Điều phải nhờ ly dục mới biết, thấy, đạt và tự chứng thì vương tử không thể biết, thấy hay chứng khi còn sống trong tình trạng vừa nêu.
Tìm hiểu bài kinh
Con vật đã học và chưa học
Phật đưa ví dụ hai con voi, hoặc ngựa, hoặc bò được thuần hóa và huấn luyện khéo; cùng hai con cùng loại chưa được thuần, chưa được huấn luyện. Cặp đã được dạy có làm được việc và đạt trình độ của loài đã thuần không? Aciravata thưa có. Cặp chưa được dạy, khi còn chưa được dạy, có làm và đạt như cặp kia không? Ông thưa không.
Phật nhắc lại trường hợp Jayasena: vẫn sống giữa dục, hưởng dục, bị ý nghĩ dục cuốn lấy, nóng lòng vì dục và tìm thêm dục thì không thể biết, thấy, chứng điều nhờ ly dục mới biết, thấy, đạt và chứng.
Tìm hiểu bài kinh
Hai người bạn dưới và trên núi
Gần làng hay thị trấn có một núi lớn. Hai người bạn ra khỏi nơi ấy, đưa tay nâng đỡ nhau tới núi. Một người đứng dưới chân, người kia lên đỉnh. Bạn ở dưới hỏi thấy gì. Bạn ở trên nói thấy vườn đẹp, rừng đẹp, đất đẹp và hồ sen đẹp.
Người ở dưới phủ nhận: không thể có chuyện đứng trên núi mà thấy đủ những cảnh ấy.
Tìm hiểu bài kinh
Nắm tay đưa bạn lên
Người trên đi xuống, nắm tay đưa bạn lên đỉnh và cho nghỉ một lát. Sau đó mới hỏi bạn thấy gì. Người bạn nay thấy đủ vườn, rừng, đất và hồ sen đẹp.
Người giúp nhắc: vừa rồi bạn phủ nhận, bây giờ bạn lại xác nhận thấy, theo điều chúng tôi hiểu từ lời bạn. Người bạn vừa được đưa lên đáp rằng trước đây núi lớn che nên mình không thấy điều có thể thấy.
Đối chiếu với kinh văn (11 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Sự che khuất lớn hơn
Phật nói Jayasena bị khối vô minh, sự không biết đúng, lớn hơn ngọn núi che lấp, che khuất, bao phủ, vây kín. Vương tử sống giữa dục, hưởng dục, bị dục tầm cuốn lấy, bị nhiệt não dục đốt và tìm thêm dục. Trong tình trạng đó, không thể biết, thấy, chứng điều cần ly dục mới biết, thấy, đạt và chứng.
Phật nói nếu hai ví dụ này đã khởi ra nơi Aciravata khi trò chuyện, không lạ nếu vương tử có lòng tin rồi thể hiện lòng tin. Aciravata hỏi làm sao hai ví dụ chưa từng nghe lại tự nhiên khởi lên nơi mình như nơi Phật. Đây vẫn là lời về một khả năng đã không được thử trong cuộc gặp.
Đối chiếu với kinh văn (4 đoạn)
Ví dụ trong đời sống hôm nay
Ví dụ hôm nay: học một cách làm mới
Tình huống minh họa do người biên soạn đặt ra.
Một người quen chăm vườn theo một cách có thể chưa hiểu vì sao người bạn làm khác. Khi được giải thích và tự quan sát qua công việc, người ấy có thêm căn cứ để xét lại nhận định. Đây là ví dụ đời thường về việc học và trải nghiệm; điều được kinh dẫn tới là sự rèn luyện tâm đến giải thoát.
Đối chiếu với kinh văn (13 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Voi được đưa ra khỏi rừng
Phật kể phép ví cổ về vị vua Sát-đế-lợi, thuộc giới quý tộc và chiến sĩ, đã làm lễ quán đảnh xác lập vương vị. Vua sai người săn voi cưỡi voi vua, vào rừng voi; gặp voi rừng thì buộc cổ nó với voi vua. Người săn vâng lời, làm đúng từng việc.
Voi vua đưa voi rừng ra chỗ trống. Đến khi ấy nó mới ra ngoài; chỗ bám của voi rừng vẫn là rừng voi. Người săn báo vua rằng voi đã ra chỗ trống.
Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Năm mục đích của việc thuần luyện
Vua giao người thuần voi việc tiếp: bỏ nết rừng, ký ức và tư duy rừng, lo lắng, mệt mỏi, nóng bức vì rừng; làm voi vui gần làng và quen nết con người ưa. Người thuần nhận lệnh, đóng cọc lớn xuống đất, buộc cổ voi vào đó với đủ năm mục đích ấy.
Đối chiếu với kinh văn (3 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Dùng lời dịu và quan sát việc nghe
Người thuần nói bằng lời dịu dàng, dễ nghe, thân ái, chạm đến lòng, lễ độ, được nhiều người yêu mến và vừa ý. Khi voi muốn nghe, lắng tai và để tâm hiểu, người ấy cho cỏ, thức ăn, nước. Khi voi nhận, người thuần mới nghĩ nó sẽ sống được.
Đối chiếu với kinh văn (5 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Từng bước, khi đã làm được bước trước
Người thuần dạy nhấc lên và đặt xuống. Khi voi vâng lời, làm đúng, mới dạy đi tới và đi lui. Khi nó lại làm được, mới dạy đứng dậy và ngồi xuống.
Sau khi voi vâng bài đứng/ngồi, mới tới việc bất động. Người thuần buộc ván vào vòi con voi lớn. Một người cầm giáo ngồi trên cổ; những người cầm giáo đứng quanh bốn phía; người thuần đứng trước cầm giáo dài.
Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Chín chỗ giữ yên và sự kham nhẫn
Voi không động chân trước, chân sau, thân trước, thân sau, đầu, tai, ngà, đuôi và vòi. Nó chịu được đòn giáo, kiếm, tên, búa; tiếng trống, trống cái, kèn, tù và, mõ.
Đã bỏ cong queo và khuyết điểm, lắng sạch cấu lỗi, voi xứng với vua, đáng để vua sử dụng và được kể là một phần của nhà vua.
Đối chiếu với kinh văn (2 đoạn)
Chỗ dễ hiểu sai
Lưu ý biên tập về phép ví cổ
Các dụng cụ và cách khống chế voi thuộc phép ví về việc thuần voi trong bối cảnh cổ; đây không phải chỉ dẫn xử lý động vật hay cách giáo dục người. Trọng tâm của phép ví là tiến trình rèn luyện từng bước.
Tìm hiểu bài kinh
Như Lai xuất hiện và giảng Pháp
Phật nối phép ví với người tu. Như Lai, danh hiệu của Phật, là A-la-hán, người giải thoát khỏi trói buộc gây khổ; Chánh Đẳng Giác, tự giác ngộ hoàn toàn; đủ trí biết và cách sống; Thiện Thệ, bậc đi đến tốt đẹp; biết thế gian; người hướng dẫn cao nhất cho những người có thể rèn luyện; thầy của trời và người; bậc Giác Ngộ, Thế Tôn đáng tôn kính.
Ngài tự chứng bằng trí trực tiếp thế giới cùng chư thiên, các vị trời; Māra, Ma vương; Phạm thiên, một vị trời; các sa-môn, người tu, và bà-la-môn, người theo truyền thống kinh điển cùng nghi lễ; trời và người. Ngài nói lại điều đã chứng. Lời dạy tốt lành ở đầu, giữa, cuối, có nghĩa và lời hay, chỉ rõ đời phạm hạnh, đời tu thanh tịnh, trọn vẹn và trong sạch.
Đối chiếu với kinh văn (3 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Nghe, tin và suy xét
Một gia chủ (người sống tại gia), người con của gia chủ, hoặc người sinh trong một gia đình nào đó nghe lời dạy, có lòng tin nơi Như Lai. Người ấy suy xét: đời sống nhà chật hẹp, bụi bặm; xuất gia rộng mở. Sống ở nhà khó thực hành đời tu hoàn toàn viên mãn, trong sạch như vỏ ốc đánh bóng.
Người ấy nghĩ nên cạo râu tóc, khoác cà-sa, áo của người xuất gia, rời gia đình để sống không nhà.
Đối chiếu với kinh văn (6 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Thật sự bước ra
Sau một thời gian, người ấy bỏ tài sản lớn hay nhỏ, thân quyến đông hay ít, cạo râu tóc, khoác áo tu và xuất gia. Đến đây vị đệ tử mới ra chỗ trống. Phật nói cả trời và người bám vào năm đối tượng dục: hình sắc, tiếng, mùi, vị, sự xúc chạm.
Phật dạy vị ấy có giới đức, giữ giới bổn, những quy tắc tu đã nhận; có cách cư xử đúng và nơi lui tới đúng, thấy nguy hiểm trong lỗi nhỏ nhất, nhận và học các điều rèn luyện. Khi vị ấy thành tựu những điều này, mới được hướng dẫn tiếp.
Đối chiếu với kinh văn (6 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Giữ sáu cửa của mình
Mắt thấy hình sắc, tai nghe tiếng, mũi ngửi mùi, lưỡi nếm vị, thân xúc chạm, ý nhận các pháp: với từng cửa, không nắm tướng chung hay chi tiết khiến tham muốn, buồn bực và điều bất thiện — không lành — xâm nhập do không được giữ. Vị ấy chế ngự nguyên nhân ấy, giữ và thực hành giữ từng căn.
Đối chiếu với kinh văn (1 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Suy xét khi dùng thức ăn
Khi đã giữ các căn, vị ấy học tiết độ ăn. Dùng thức ăn sau suy xét đúng, không để vui đùa, đam mê, trang sức hay làm đẹp; để duy trì, bảo dưỡng thân, chống tổn hại và nâng đỡ đời tu. Mục đích là làm dịu cảm giác khó chịu cũ, không gây khó chịu mới, sống không lỗi và an ổn.
Đối chiếu với kinh văn (1 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Có lúc tỉnh thức và lúc nằm nghỉ
Tiếp theo, ban ngày và canh đầu đêm, vị ấy đi kinh hành, bước đi chú tâm, hoặc ngồi để làm sạch tâm khỏi chướng ngại. Canh giữa, vị ấy nằm nghiêng phải theo dáng sư tử, chân trên chân, có niệm và tỉnh giác, nhớ lúc sẽ dậy.
Canh cuối, vị ấy thức dậy, lại đi hoặc ngồi làm sạch tâm. Bước này được dạy sau khi vị ấy đã tiết độ trong ăn uống.
Đối chiếu với kinh văn (1 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Biết rõ các việc trong ngày
Sau đó vị ấy học chánh niệm tỉnh giác, ghi nhớ và biết rõ: đi tới, đi lui; nhìn thẳng, nhìn quanh; co, duỗi; mang áo tu kép, bình bát, áo ngoài; ăn, uống, nhai, nuốt; đại tiện, tiểu tiện; đi, đứng, ngồi, nằm, thức, nói, im lặng. Sự biết rõ đi cùng từng sinh hoạt.
Đối chiếu với kinh văn (1 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Nơi vắng và tư thế ngồi
Khi đã có sự biết rõ ấy, vị ấy chọn nơi thanh vắng: rừng, gốc cây, núi, chỗ hoang vu, hang núi, nghĩa địa, khóm rừng, ngoài trời hoặc đống rơm. Sau khi ăn, từ việc đi nhận thức ăn cúng trở về, vị ấy ngồi xếp chân kiết già, giữ lưng thẳng, đặt niệm trước mặt.
Đối chiếu với kinh văn (1 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Bỏ năm điều làm yếu trí tuệ
Vị ấy bỏ tham, sống không tham; bỏ sân, sự giận ghét, sống thương mọi chúng sinh. Bỏ hôn trầm thụy miên, trì trệ buồn ngủ, với tâm hướng sáng, niệm và tỉnh giác. Bỏ trạo cử hối quá, xao động và hối tiếc, với nội tâm lắng yên. Bỏ nghi ngờ, hết phân vân về các pháp lành.
Đó là năm triền cái, những điều che lấp làm tâm ô nhiễm, trí tuệ yếu đi. Sau khi bỏ chúng, vị ấy tiếp tục quán sát.
Đối chiếu với kinh văn (2 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Bốn niệm xứ
Vị ấy quán thân, thọ là cảm giác dễ chịu/khó chịu/trung tính, tâm và pháp, các điều cần nhận biết trong tu tập. Ở mỗi cách quán, vị ấy tinh cần, biết rõ, có niệm và bỏ tham muốn, buồn bực nơi đời.
Phật nhắc cọc buộc voi để bỏ nết rừng, ký ức và tư duy rừng, lo lắng, mệt mỏi, nóng bức vì rừng; làm vui gần làng, quen nết con người ưa. Cũng vậy, bốn niệm xứ giữ tâm vị đệ tử để bỏ những nết, ký ức và tư duy, lo lắng, mệt mỏi, nóng bức còn bám đời nhà. Mục tiêu là đạt đường chân chánh và chứng Niết-bàn, sự chấm dứt khát ái cùng khổ.
Đối chiếu với kinh văn (6 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Không nghĩ dục tầm, thiền thứ hai
Phật dạy tiếp quán thân, thọ, tâm và pháp, nhưng ở mỗi quán không nghĩ các tầm liên hệ dục, những ý nghĩ về thú vui giác quan.
Tầm và tứ — đưa tâm đến và giữ tâm với đối tượng — lắng xuống. Nội tâm lắng trong, quy tụ, không tầm tứ. Vị ấy chứng thiền thứ hai và an trú, tức ở trong trạng thái ấy. Thiền này có hỷ lạc, niềm vui và sự dễ chịu do định — sự tập trung vững vàng của tâm — sinh ra.
Đối chiếu với kinh văn (6 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Thiền thứ ba rồi thứ tư
Rời hỷ, vị ấy sống xả, quân bình, có niệm và biết rõ, thân cảm sự dễ chịu. Vị ấy chứng và an trú thiền thứ ba, được bậc Thánh gọi là sống an vui với xả và niệm.
Bỏ lạc, bỏ khổ, niềm vui và buồn bực trước đó đã diệt, vị ấy chứng và an trú thiền thứ tư. Trạng thái này không khổ không lạc, niệm thanh tịnh nhờ xả.
Đối chiếu với kinh văn (2 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Tâm dùng cho cả ba trí
Ở từng một trong ba hướng trí sau đây, tâm vị ấy đều định tĩnh, thanh tịnh, trong sáng, không uế nhiễm, lìa cấu uế, mềm dẻo, đắc dụng — dùng được — vững chắc và bất động.
Đối chiếu với kinh văn (3 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Nhớ nhiều đời sống
Vị ấy hướng tâm nhớ những đời quá khứ: một đời, hai đời và nhiều đời, các thời kỳ thế giới hoại diệt và hình thành. Vị ấy nhớ tên, họ, giai cấp, ăn uống, cảm nhận vui khổ, tuổi thọ; chết ở nơi này sinh nơi khác, từ nơi ấy sinh ở đây. Việc nhớ có các nét chính và chi tiết.
Đối chiếu với kinh văn (2 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Biết chết và tái sinh theo nghiệp
Với tâm đủ những phẩm chất ấy, vị ấy hướng tới biết sự chết và tái sinh. Nhờ thiên nhãn trong sạch vượt mắt người, vị ấy thấy chúng sinh thấp/cao, đẹp/xấu, đến nơi tốt/xấu theo nghiệp, những hành động đã làm.
Ác hạnh bằng thân, lời, ý; phỉ báng bậc Thánh; tà kiến, cách thấy sai, và hành động theo đó đưa tới cõi dữ, đọa xứ, địa ngục sau khi thân hoại, chết đi. Thiện hạnh bằng thân, lời, ý; không phỉ báng Thánh; chánh kiến, cách thấy đúng, và hành động theo đó đưa tới nơi lành, cõi trời sau khi chết. Vị ấy thấy và biết cả hai hướng.
Đối chiếu với kinh văn (2 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Hiểu khổ và dứt lậu hoặc
Với tâm ấy, vị ấy hướng trí tới chấm dứt lậu hoặc, các ô nhiễm sâu trong tâm. Vị ấy biết như thật khổ, nguồn gốc, sự chấm dứt, đường đưa tới chấm dứt khổ. Với lậu hoặc, vị ấy cũng biết chính chúng, nguồn gốc, sự chấm dứt và đường chấm dứt.
Biết và thấy vậy, tâm thoát dục lậu, ô nhiễm do dục; hữu lậu, do bám hiện hữu; vô minh lậu, do không biết đúng. Khi giải thoát, vị ấy biết đã giải thoát: tái sinh chấm dứt, đời tu thanh tịnh hoàn thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lại hiện hữu này.
Đối chiếu với kinh văn (6 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Sự kham nhẫn và giá trị của đời tu
Vị ấy chịu được lạnh, nóng, đói, khát; ruồi, muỗi, gió, nắng, rắn rết chạm tới; lời thô ác, khó nghe; những cảm thọ thân đã sinh khổ, gay gắt, dữ dội, xót xa, không dễ chịu, không vừa ý, có thể đe dọa mạng sống.
Đã bỏ mọi tham muốn, giận ghét, mê lầm và gột sạch cấu lỗi, vị ấy đáng cúng dường, tiếp đón, hiến tặng, chắp tay kính lễ; là ruộng phước vô thượng của đời, nơi sự kính trọng và cho tặng có thể sinh quả lành.
Đối chiếu với kinh văn (2 đoạn)
Gợi ý suy xét và thực hành
Nhớ lại một lúc tâm bị kéo đi
Gợi ý vận dụng của người biên soạn.
Ta có thể chọn một tình huống trong ngày, nhận ra mình đã bám vào lời hay hình ảnh nào mà sinh bực. Dừng lại biết thân và cảm giác, rồi chọn lời đáp lành hơn, là một bước nhỏ có thể thực hành. Đây là gợi ý hiện đại; bài kinh dẫn cả tiến trình tới giải thoát hoàn toàn.
Đối chiếu với kinh văn (5 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Ba lứa voi và ba mức thâm niên
Voi vua dù già, tuổi giữa hay còn non, nếu chết khi chưa được thuần và huấn luyện đều gọi là chết chưa thuần. Nếu chết khi đã được thuần và huấn luyện khéo, cả ba nhóm đều gọi là chết đã thuần.
Tỳ-kheo trưởng thượng, ở mức thâm niên giữa hay mới tu cũng có hai nhánh. Nếu chết khi lậu hoặc chưa tận, đều gọi là chết chưa thuần. Nếu chết khi lậu hoặc đã tận, đều gọi là chết đã thuần.
Phật nói xong, sa-di Aciravata hoan hỷ tán đồng. Kinh Điều Ngự Địa kết thúc, là bài thứ năm trong nhóm kinh này.
Kinh văn Việt 2026
Chờ nghe duyệtKinh Điều Ngự Địa
Không tải được âm thanh. Bạn có thể thử lại hoặc mở MP3 trực tiếp.
Bản đang biên tập: Việt 2026 · trạng thái published
English
Tham khảo
Bản tham khảo do SuttaCentral phát hành, không phải bản của dự án.
Gồm chỗ Sujato để trống, bù bằng bản lấp của dự án (bản nháp của chúng ta).
141/145 segment có nội dung · ghép từ english-sujato, english-project
NguồnBhikkhu Sujato — lấy từ SuttaCentral, translation/en/sujato @ 11c9d708978c (bản quyền thuộc Bhikkhu Sujato; dùng theo giấy phép của dịch giả) · SuttaCentral yêu cầu ghi rõ nguồn gốc khi sử dụng lại
Việt hiện hành
Tham khảo
Bản Việt đang lưu hành, tại bản chụp đã pin.
HT. Thích Minh Châu.
Bản chụp đã pin không có bản dịch cho bài này. Đây là giới hạn của bản chụp SuttaCentral, không phải thiếu sót của dự án.
Bản Việt nguyên bài của Hòa thượng Thích Minh Châu có ở mục Tra cứu toàn văn bên dưới. Đó là văn bản liền mạch, chưa căn theo segment, nên không điền vào cột này.
Việt 2026
Bản của dự án
Bản dịch canonical của dự án. Đây là bản đang biên tập.
145/145 segment có nội dung
NguồnBản dịch của dự án Kinh Tạng Pāli Việt — CC0 1.0, không phải bản của SuttaCentral
Tra cứu toàn văn
Nguồn dưới đây không phải cột đối chiếu. Nó là văn xuôi liên tục, không chia theo segment, nên không đặt cạnh Pāli từng câu được — dùng để tra từ ngữ và đối chiếu ở mức câu.
Bản Việt của Hòa thượng Thích Minh Châu, hiệu đính Bình Anson ↗
Hòa thượng Thích Minh Châu, hiệu đính Bình Anson — lấy từ BuddhaSasana (budsas.org) (bản sao chép bên thứ ba). Không theo segment, không dùng để đối chiếu từng câu. NOASSERTION: Hòa thượng Thích Minh Châu (bản dịch); Bình Anson (hiệu đính).
- Văn xuôi liên tục, không chia theo segment của bilara — đối chiếu ở mức câu chứ không ở mức segment.
- Trang ghi rõ: "Bình Anson hiệu đính, dựa theo bản Anh ngữ 'The Middle Length Discourses of the Buddha', Tỳ kheo Nanamoli". Tức đây là bản hiệu đính của bản dịch Hòa thượng Thích Minh Châu, có đối chiếu bản Anh của Tỳ khẻo Nanamoli — không phải nguyên văn bản dịch của Hòa thượng Thích Minh Châu.
- Đây là bản sao của bên thứ ba, không phải bản xuất bản. Bản in lần đầu của Hòa thượng Thích Minh Châu, 1973 (Trung Bộ Kinh, tập I); lần in lại 1986. Trang này là bản sao bên thứ ba, không phải bản xuất bản. Tác phẩm vẫn được tái bản thương mại, nên việc dùng bản sao phải ghi rõ là bản sao.
- Không có tuyên bố quyền tác giả máy đọc được: NOASSERTION. Không suy ra CC0.
Hòa thượng Thích Minh Châu, Bình Anson hiệu đính (SuttaCentral, nguyên bài) ↗
Hòa thượng Thích Minh Châu, hiệu đính Bình Anson — lấy từ SuttaCentral (bản sao chép bên thứ ba). Không theo segment, không dùng để đối chiếu từng câu. NOASSERTION: Hòa thượng Thích Minh Châu (bản dịch); Bình Anson (hiệu đính).
- Văn xuôi liên tục, không chia theo segment của bilara — đối chiếu ở mức câu chứ không ở mức segment.
- Chân trang các tệp ghi "Bình Anson hiệu đính … dựa theo bản Anh ngữ": "The Middle Length Discourses of the Buddha", Tỳ kheo Nanamoli và Tỳ kheo Bodhi dịch, 1995 (Trung Bộ); "The Long Discourses of the Buddha", Maurice Walshe dịch, 1987 (Trường Bộ). Tức đây là bản Bình Anson hiệu đính lại bản dịch của Hòa thượng Thích Minh Châu có đối chiếu bản Anh, không phải nguyên văn bản dịch của Hòa thượng.
- Đây là bản sao của bên thứ ba, không phải bản xuất bản. Chân trang ghi người hiệu đính, ngày hiệu đính, lời cảm ơn người gửi bản điện tử và người chuẩn bị cho SuttaCentral (ví dụ MN 1: hiệu đính tháng 8–1999 và 10–06–2004, nhắc bản in 1986 ở một chú thích, Blake Walsh chuẩn bị; DN 1: hiệu đính 15–06–2007). Chân trang không nêu ấn bản in gốc cho từng bài; không suy ra ấn bản cho toàn bộ từ ví dụ trên.
- Không có tuyên bố quyền tác giả máy đọc được: NOASSERTION. Không suy ra CC0.
Đọc toàn bài · 51 khối văn bản
Như vầy tôi nghe.
Một thời Thế Tôn ở Rājagaha (Vương Xá), Veluvana (Trúc Lâm), tại chỗ nuôi dưỡng sóc (Kalandakanivapa).
Lúc bấy giờ, Sa-di Aciravata (Tân Học Sa-môn) đang ở tại am thất Aranna. Rồi vương tử Jayasena trong khi tản bộ du hành, đi đến Sa-di Aciravata, sau khi đến nói lên với Sa-di Aciravata những lời chào đón hỏi thăm; sau khi đến, nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu, rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, vương tử Jayasena nói với Sa-di Aciravata
—Tôn giả Aggivessana, tôi có nghe như sau: “Ở đây Tỷ-kheo sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, sẽ được nhứt tâm”.
—Sự việc là vậy, này Vương tử! Sự việc là vậy, này Vương tử! Ở đây, Tỷ-kheo sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần sẽ chứng được nhứt tâm.
—Thật là tốt lành nếu Tôn giả Aggivessana thuyết pháp cho tôi như đã được nghe, như đã được học.
—Này Vương tử, tôi không có thể thuyết pháp cho Vương tử như đã được nghe, như đã được học. Nếu nay tôi thuyết pháp cho Vương tử như đã được nghe, như đã được học, và nếu Vương tử không hiểu lời tôi nói, như vậy sẽ làm tôi mệt mỏi, làm tôi phiền muộn.
—Tôn giả Aggivessana, hãy thuyết pháp cho tôi như đã được nghe, như đã được học! Rất có thể, tôi sẽ hiểu ý nghĩa lời nói của Tôn giả Aggivessana.
—Này Vương tử, tôi sẽ thuyết pháp cho Vương tử như đã được nghe, như đã được học. Nếu Vương tử có thể hiểu ý nghĩa lời nói của tôi, như vậy là tốt đẹp. Nếu Vương tử không thể hiểu lời nói của tôi, hãy dừng lại trên sự trạng của mình, chớ có hỏi tôi thêm nữa!
—Tôn giả Aggivessana, hãy thuyết pháp cho tôi như đã được nghe, như đã được học! Nếu tôi có thể hiểu được ý nghĩa lời nói của Tôn giả Aggivessana, như vậy là tốt đẹp. Nếu tôi không có thể hiểu được ý nghĩa lời nói của Tôn giả Aggivessana, tôi sẽ dừng lại trên sự trạng của tôi, ở đây, tôi sẽ không hỏi Tôn giả Aggivessana thêm nữa.
Rồi Sa-di Aciravata thuyết pháp cho vương tử Jayasena như đã được nghe, như đã được học. Khi được nghe vậy, Vương tử nói với Sa-di Aciravata như sau
—Sự việc không phải là như vậy, Tôn giả Aggivessana; trường hợp không phải là như vậy, rằng Tỷ-kheo sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần lại có thể chứng đắc nhất tâm.
Rồi Vương tử Jayasena sau khi nói lên với Sa-di Aciravata sự việc không phải như vậy và trường hợp không phải như vậy, từ chỗ ngồi đứng dậy và ra đi.
Rồi Sa-di Aciravata, sau khi vương tử Jayasena ra đi không bao lâu, liền đi đến Thế Tôn, sau khi đến đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, Sa-di Aciravata kể lại cho Thế Tôn tất cả cuộc đàm thoại với vương tử Jayasena.
Khi nghe nói vậy, Thế Tôn nói với Sa-di Aciravata
—Như vậy, này Aggivessana, nào có lợi ích gì? Vương tử Jayasenna sống giữa các dục, thọ hưởng các dục, bị tư tưởng dục nhai nghiến, bị nhiệt não dục thiêu đốt, tha thiết truy cầu dục, lại có thể biết, có thể thấy, hay có thể chứng (quả vị) chỉ có ly dục mới biết được, chỉ có ly dục mới thấy được. Chỉ có ly dục mới đạt được, hay chỉ có ly dục mới chứng được; sự kiện như vậy không xảy ra.
Này Aggivessana, ví như giữa các con voi, con ngựa hay con bò được dạy điều phục có hai con voi, hai con ngựa hay hai con bò được dạy điều phục, được khéo huấn luyện; và có hai con voi, hai con ngựa hay hai con bò không được khéo điều phục, không được khéo huấn luyện. Này Aggivessana, Ông nghĩ thế nào? Hai con voi, hai con ngựa hay hai con bò, được khéo điều phục, được khéo huấn luyện, các con ấy có thể đi đến khả năng điều phục (dantakaranam), có thể đạt đến điều phục địa không?
—Thưa vâng, bạch Thế Tôn.
—Còn hai con voi, hai con ngựa hay hai con bò được dạy điều phục, nhưng không được khéo điều phục, không được khéo huấn luyện, các con ấy không được điều phục, có thể đi đến khả năng điều phục, không được điều phục có thể đạt đến điều phục địa, như hai con voi, hai con ngựa hay hai con bò được khéo điều phục, được khéo huấn luyện kia không?
—Thưa không, bạch Thế Tôn.
—Cũng vậy, này Aggivessana, vương tử Jayasena sống giữa các dục, thọ hưởng các dục, bị tư tưởng dục nhai nghiến, bị nhiệt não dục thiêu đốt, tha thiết truy cầu dục, lại có thể biết, có thể thấy, hay có thể chứng (quả vị) chỉ có ly dục mới biết được, chỉ có ly dục mới thấy được, chỉ có ly dục mới đạt được, chỉ có ly dục mới chứng được, sự kiện như vậy không xảy ra.
Ví như, này Aggivessana, một hòn núi lớn không xa làng hay thị trấn. Và có hai người bạn, tay trong tay đi ra khỏi làng hay thị trấn ấy, và đi đến hòn núi kia. Sau khi đến, một người bạn đứng dưới chân núi, còn người bạn kia leo lên đỉnh núi. Người bạn đứng dưới chân núi ấy có thể nói với người bạn đứng trên đỉnh núi: “Này Bạn thân, Bạn đứng trên đỉnh núi, Bạn thấy những gì?” Người kia nói: “Này Bạn thân, đứng trên đỉnh núi tôi thấy các vườn khả ái, các khu rừng khả ái, các đất bằng khả ái, các ao hồ khả ái”. Người kia nói: “Không có sự kiện này, này Bạn thân, không có trường hợp này, Bạn đứng trên đỉnh núi lại có thể thấy các khu vườn khả ái, khu rừng khả ái, các đất bằng khả ái, các ao hồ khả ái”.
Rồi người bạn đã đứng trên đỉnh núi, sau khi đi xuống chân núi, nắm tay bạn, khiến bạn trèo lên đỉnh núi, để bạn nghỉ thở một thời gian, rồi nói: “Này Bạn thân, nay Bạn có thể thấy gì, khi Bạn đứng trên đỉnh núi?” Và người bạn ấy có thể nói: “Này Bạn thân, nay đứng trên đỉnh núi, tôi thấy các khu vườn khả ái, các khu rừng khả ái, các đất bằng khả ái, các ao hồ khả ái”. Người kia có thể nói như sau: “Vừa rồi, này Bạn thân, chúng tôi hiểu Bạn nói: “Không thể có sự kiện này, này Bạn thân, không thể có trường hợp này, Bạn đứng trên đỉnh núi lại có thể thấy các khu vườn khả ái … các ao hồ khả ái”. Nhưng nay chúng tôi hiểu Bạn nói: “Này Bạn thân, nay đứng trên đỉnh núi, tôi thấy các khu vườn khả ái … các ao hồ khả ái”. Người kia nói như sau: “Này Bạn thân, vì tôi bị che khuất bởi sườn núi này, nên không thấy được những điều đáng thấy”.
Cũng vậy, nhưng to lớn hơn, này Aggivessana, là Vương tử Jayasena, bị che khuất, bị chận đứng, bị chướng ngại, bị bao vây bởi vô minh uẩn này. Vương tử Jayasena sống giữa các dục, thọ hưởng các dục, bị tư tưởng dục nhai nghiến, bị nhiệt não dục thiêu đốt, tha thiết truy cầu dục, lại có thể biết, có thể thấy hay có thể chứng (quả vị) chỉ có ly dục mới biết được, chỉ có ly dục mới thấy được, chỉ có ly dục mới đạt được, chỉ có ly dục mới chứng được; sự kiện như vậy không xảy ra.
Nếu hai ví dụ này được Ông đề cập cho Vương tử Jayasena, thời Vương tử Jayasena tự nhiên tin tưởng Ông và khi đã tin tưởng, sẽ hành động đúng theo cung cách một người đã tin tưởng Ông.
—Nhưng làm sao, bạch Thế Tôn, hai ví dụ này khởi đến từ nơi con cho Vương tử Jayasena, khởi lên một cách tự nhiên, từ trước chưa từng được nghe, như Thế Tôn được?
—Ví như, này Aggivessana, một vị vua Sát-đế-lỵ đã quán đảnh bảo người nài voi: “Này Tượng sư, hãy cưỡi con vương tượng, đi vào rừng có voi; khi Ông thấy con voi rừng, hãy cột nó lại vào cổ con vương tượng”. “Thưa vâng, Ðại vương”. Này Aggivessana, người tượng sư vâng theo lời vị vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, cỡi con vương tượng, vào trong rừng có voi, thấy con voi rừng, cột con voi rừng ấy vào cổ con vương tượng. Con vương tượng kéo nó ra chỗ ngoài trời. Cho đến như vậy, này Aggivessana, con voi rừng được đi đến chỗ ngoài trời. Nhưng này Aggivessana, con voi rừng còn có sự tham luyến tức là đối với rừng có voi.
Người tượng sư tâu với vị vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh về con voi rừng ấy. “Tâu Ðại vương, con voi rừng đã ra chỗ ngoài trời”. Rồi vị vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh bảo người điều phục voi: “Hãy đến, này người Ðiều phục voi, hãy điều phục con voi rừng này bằng cách điều phục nếp sống rừng của nó, bằng cách điều phục tâm tư rừng núi, bằng cách điều phục sự ưu tư, mệt nhọc, nhiệt não đối với rừng núi của nó bằng cách làm cho nó thích thú với thôn làng, và bằng cách làm cho nó quen thuộc với nếp sống loài người”. “Thưa vâng, tâu Ðại vương”. Này Aggivessana, người điều phục voi vâng theo lời vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, đóng một cọc trụ lớn vào đất, cột cổ con voi rừng, để điều phục nếp sống rừng của nó, để điều phục tâm tư rừng núi, để điều phục sự suy tư, mệt nhọc, nhiệt não của rừng núi, để làm cho nó thích thú với thôn làng và làm cho nó quen thuộc với nếp sống loài người.
Rồi người điều phục voi lại nói với nó bằng những lời nhẹ nhàng, đẹp tai, thân tình, đi đến tâm, thanh nhã, khiến nhiều người vui thích, khiến nhiều người hoan hỷ. Và này Aggivessana, con voi rừng khi được nói với những lời nhẹ nhàng, đẹp tai, thân tình, đi đến tâm, thanh nhã, khiến nhiều người vui thích, khiến nhiều người hoan hỷ, liền nghe, lóng tai, trú tâm vào học hỏi (aññā). Tiếp đến người điều phục voi đem cỏ và nước cho con voi rừng. Này Aggivessana, khi con voi rừng nhận cỏ và nước, người điều phục voi mới nghĩ: “Nay con voi rừng sẽ sống”.
Rồi người điều phục voi khiến (con voi rừng) làm thêm một động tác khác: “Này Bạn, nhặt lên! Này Bạn, đặt xuống!” Này Aggivessana, sau khi con vương tượng vâng theo lời người điều phục voi, làm đúng theo lời dạy nhặt lên, đặt xuống rồi, người điều phục voi khiến nó làm thêm một động tác khác: “Này Bạn, đi tới! Này Bạn, đi lui!” Này Aggivessana, sau khi con vương tượng vâng theo lời người điều phục voi, làm đúng theo lời dạy đi tới, đi lui rồi, người điều phục voi khiến nó làm thêm một động tác khác: “Này Bạn, đứng dậy! Này Bạn, ngồi xuống!” Này Aggivessana, sau khi con vương tượng vâng theo lời người điều phục voi, làm đúng theo lời dạy, đứng dậy, ngồi xuống rồi, người điều phục voi khiến nó làm thêm một động tác khác tên gọi “bất động”. Nó cột cái khiên bằng gỗ vào cái vòi của con vật to lớn, và một người tay cầm ngọn giáo ngồi trên cổ, và xung quanh một số người tay cầm ngọn giáo đứng bao vây. Và người điều phục voi, tay cầm một ngọn giáo với cán cây dài, đứng ở phía trước. Con voi ấy làm động tác bất động, không có di động chân trước, không có di động chân sau, không có di động thân trước, không có di động thân sau, không di động đầu, không có di động tai, không có di động ngà, không có di động vòi. Con vương tượng là con voi có thể nhẫn chịu đao, kiếm, tên, búa chém bắn, nhẫn chịu tiếng vang động của trống lớn, trống nhỏ, tù và, như là vàng ròng tẩy sạch các tỳ vết nhơ bẩn, xứng đáng được vua dùng, một sở hữu của vua, một biểu tượng của vua.
Cũng vậy, này Aggivessana, ở đây, Như Lai xuất hiện ở đời là bậc A-la-hán, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Ðiều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Như Lai sau khi riêng tự chứng ngộ với thượng trí, thế giới này là Thiên giới, Ma giới, Phạm thiên giới, gồm cả thế giới này với Sa-môn, Bà-la-môn, Thiên, Nhơn, lại tuyên bố điều Ngài đã chứng ngộ. Ngài thuyết pháp sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, đầy đủ văn nghĩa, Ngài truyền dạy Phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ thanh tịnh.
Người gia trưởng hay con người gia trưởng, hay một người sanh ở giai cấp (hạ tiện) nghe pháp ấy, sau khi nghe pháp, người ấy sanh lòng tín ngưỡng Như Lai. Khi có lòng tín ngưỡng ấy, người ấy suy nghĩ: “Ðời sống gia đình đầy những triền phược, con đường đầy những bụi đời. Ðời sống xuất gia phóng khoáng như hư không. Thật không dễ gì cho một người sống ở gia đình có thể sống theo Phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ, hoàn toàn thanh tịnh, trắng bạch như vỏ ốc. Vậy ta nên cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình”. Một thời gian sau, người ấy bỏ tài sản nhỏ, hay bỏ tài sản lớn, bỏ bà con quyến thuộc nhỏ, hay bỏ bà con quyến thuộc lớn, cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, và xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Cho đến đây, này Aggivessana, là vị Thánh đệ tử đi đến chỗ ngoài trời. Nhưng này Aggivessana, các vị Thiên, Nhân có tham ái này, tức là năm dục công đức.
Rồi Như Lai huấn luyện thêm cho vị đệ tử ấy: “Hãy đến, này Tỷ-kheo, hãy giữ giới, sống chế ngự với sự chế ngự của giới bổn Pātimokkha, đầy đủ oai nghi chánh hạnh, thấy nguy hiểm trong những lỗi nhỏ nhặt, thọ lãnh và tu học trong học pháp!” Này Aggivessana, sau khi vị Thánh đệ tử đã giữ giới, sống chế ngự với sự chế ngự của giới bổn Pātimokkha, đầy đủ oai nghi chánh hạnh, thấy nguy hiểm trong những lỗi nhỏ nhặt, thọ lãnh và tu học trong học pháp, Như Lai lại huấn luyện thêm cho vị đệ tử ấy: “Hãy đến, này Tỷ-kheo, hãy bảo hộ các căn! Khi mắt thấy sắc, chớ có nắm giữ tướng chung, chớ có nắm giữ tướng riêng. Những nguyên nhân gì, vì nhãn căn không được chế ngự, khiến tham ái, ưu bi, các ác bất thiện pháp khởi lên, hãy tự chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì con mắt, thực hành sự hộ trì con mắt. Khi tai nghe tiếng, mũi ngửi hương, lưỡi nếm vị, thân cảm xúc, ý nhận thức các pháp, chớ có nắm giữ tướng chung, chớ có nắm giữ tướng riêng. Những nguyên nhân gì vì ý căn không được chế ngự, khiến tham ái, ưu bi, các ác bất thiện pháp khởi lên, hãy chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì ý căn, thực hành sự hộ trì ý căn”.
Này Aggivessana, sau khi Thánh đệ tử đã hộ trì các căn, Như Lai huấn luyện thêm vị Thánh đệ tử ấy: “Hãy đến, này Tỷ-kheo, hãy tiết độ trong ăn uống, chơn chánh giác sát thọ dụng món ăn, không phải để vui đùa, không phải để đam mê, không phải để trang sức, không phải để tự làm đẹp mình, chỉ để thân này được duy trì, được bảo dưỡng, khỏi bị gia hại, để chấp trì Phạm hạnh, nghĩ rằng: “Như vậy, ta diệt trừ các cảm thọ cũ và không cho khởi lên các cảm thọ mới. Và ta sẽ không phạm lỗi lầm, sống được an ổn”.
Này Aggivessana, sau khi vị Thánh đệ tử đã tiết độ trong ăn uống, Như Lai lại huấn luyện thêm vị ấy: “Hãy đến, này Tỷ-kheo, hãy chú tâm cảnh giác! Ban ngày khi đi kinh hành và trong khi đang ngồi, hãy gột sạch tâm trí khỏi các chướng ngại pháp. Ban đêm trong canh một, trong khi đi kinh hành và trong khi đang ngồi, hãy gột sạch tâm trí khỏi các chướng ngại pháp. Ban đêm trong canh giữa, hãy nằm xuống phía hông bên phải, như dáng nằm con sư tử, chân gác trên chân với nhau, chánh niệm tỉnh giác, hướng niệm đến lúc ngồi dậy. Ban đêm canh cuối, khi đã thức dậy, trong khi đi kinh hành và trong khi đang ngồi, hãy gột sạch tâm trí khỏi các chướng ngại pháp”.
Này Aggivessana, sau khi Thánh đệ tử đã chú tâm cảnh giác, Như Lai huấn luyện thêm vị ấy: “Hãy đến, này Tỷ-kheo, hãy thành tựu chánh niệm tỉnh giác! Khi đi tới khi đi lui đều tỉnh giác; khi nhìn thẳng, khi nhìn quanh đều tỉnh giác; khi co tay, khi duỗi tay đều tỉnh giác; khi mang y kép, bình bát, thượng y đều tỉnh giác; khi ăn, uống, nhai, nuốt đều tỉnh giác; khi đi đại tiện, tiểu tiện đều tỉnh giác; khi đi, đứng ngồi, nằm, thức, nói, yên lặng đều tỉnh giác”.
Này Aggivessana, sau khi vị Thánh đệ tử đã thành tựu chánh niệm tỉnh giác, Như Lai lại huấn luyện thêm vị ấy: “Hãy đến, này Tỷ-kheo, hãy lựa một trú xứ thanh vắng, khu rừng, gốc cây, ngọn núi, chỗ hoang vu, hang núi, bãi tha ma, khóm rừng, ngoài trời, đống rơm!”
Vị ấy lựa chọn một trú xứ thanh vắng, khu rừng, gốc cây, ngọn núi, chỗ hoang vu, hang núi, bãi tha ma, khóm rừng, ngoài trời, đống rơm. Vị ấy sau khi ăn xong, trên đường khất thực trở về, ngồi xuống, kiết-già, giữ lưng cho thẳng, trú niệm trước mặt. Vị ấy từ bỏ tham ái ở đời, sống với tâm thoát ly tham ái, gột rửa tâm hết tham ái, từ bỏ sân hận, vị ấy sống với tâm không sân hận, lòng từ mẫn thương xót tất cả chúng hữu tình, gột rửa tâm hết sân hận. Từ bỏ hôn trầm thụy miên, vị ấy sống thoát ly hôn trầm thụy miên, với tâm tưởng hướng về ánh sáng, chánh niệm tỉnh giác, gột rửa tâm hết hôn trầm thụy miên. Từ bỏ trạo cử hối quá, vị ấy sống không trạo cử hối quá, nội tâm trầm lặng, gột rửa tâm hết trạo cử hối quá. Từ bỏ nghi ngờ, vị ấy sống với tâm thoát khỏi nghi ngờ, không phân vân lưỡng lự, gột rửa tâm hết nghi ngờ đối với thiện pháp.
Vị ấy sau khi đoạn trừ năm triền cái này, những triền cái làm ô nhiễm tâm tư, làm yếu ớt trí tuệ, vị ấy sống quán thân trên thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm để điều phục tham ưu ở đời, quán thọ trên các cảm thọ … quán tâm trên tâm … quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm để điều phục tham ưu ở đời.
Ví như, này Aggivessana, một người điều phục voi đóng một cọc trụ lớn vào đất, cột cổ con voi rừng để điều phục nếp sống rừng của nó, để điều phục tâm tư rừng núi của nó, để điều phục sự ưu tư mệt nhọc nhiệt não của rừng núi, để làm cho nó thích thú với thôn làng và làm cho nó quen thuộc với nếp sống loài người; cũng vậy, này Aggivessana, bốn niệm xứ này là những dây cột tâm tư để điều phục tánh cư sĩ, để điều phục tâm tư cư sĩ, để điều phục sự ưu tư mệt nhọc nhiệt não của các cư sĩ, để đạt được chánh lý (naya), để chứng ngộ Niết-bàn.
Rồi Như Lai huấn luyện thêm vị ấy
—Hãy đến, này Tỷ-kheo, hãy trú quán thân trên thân, và chớ có suy tư trên tầm liên hệ đến thân; hãy trú quán thọ trên các cảm thọ, và chớ có suy tư trên tầm liên hệ đến cảm thọ; hãy trú quán tâm trên tâm, chớ có suy tư trên tầm liên hệ đến tâm; hãy trú quán pháp trên các pháp, và chớ có suy tư trên tầm liên hệ đến các pháp.
Vị ấy diệt tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm, không tứ, nội tĩnh nhất tâm. Vị ấy ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú, chứng và an trú Thiền thứ ba. Vị ấy xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ, không lạc, xả niệm thanh tịnh.
Với tâm định tĩnh, thanh tịnh, trong sáng, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bất động như vậy, vị ấy hướng tâm đến túc mạng trí. Vị ấy nhớ đến các đời sống quá khứ, như một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, hai mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm đời, một ngàn đời, một trăm ngàn đời, nhiều hoại kiếp, nhiều thành kiếp. Vị ấy nhớ rằng: “Tại chỗ kia, ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, ăn uống như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi tại chỗ kia, ta được sanh ra tại chỗ nọ. Tại chỗ ấy, ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, ăn uống như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ nọ, ta được sanh ra ở đây”. Như vậy vị ấy nhớ đến những đời sống quá khứ, cùng với các nét đại cương và các chi tiết.
Với tâm định tĩnh, thanh tịnh, trong sáng, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bất động như vậy, vị ấy hướng tâm đến sanh tử trí của chúng sanh. Vị ấy với thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống và chết của chúng sanh. Vị ấy tuệ tri rõ rằng chúng sanh, người hạ liệt, kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người may mắn kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của họ. Vị ấy nghĩ rằng: “Thật sự những vị chúng sanh này thành tựu những ác hạnh về thân, thành tựu những ác hạnh về lời nói, thành tựu những ác hạnh về ý, phỉ báng các bậc Thánh, theo tà kiến, tạo các nghiệp theo tà kiến. Những người này, sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Còn những vị chúng sanh này thành tựu những thiện hạnh về thân, thành tựu những thiện hạnh về lời nói, thành tựu những thiện hạnh về ý, không phỉ báng các bậc Thánh, theo chánh kiến, tạo các nghiệp theo chánh kiến, những người này, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh lên các thiện thú, Thiên giới, trên đời này”. Như vậy, vị ấy với thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống chết của chúng sanh. Vị ấy tuệ tri rõ rằng chúng sanh, người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người may mắn kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của họ.
Với tâm định tĩnh, thanh tịnh, trong sáng, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bất động như vậy, vị ấy hướng tâm đến lậu tận trí. Vị ấy tuệ tri như thật: “Ðây là Khổ”, tuệ tri như thật: “Ðây là Khổ tập”, tuệ tri như thật: “Ðây là Khổ diệt”, tuệ tri như thật: “Ðây là Con Ðường đưa đến khổ diệt” tuệ tri như thật: “Ðây là những lậu hoặc”, tuệ tri như thật: “Ðây là nguyên nhân của các lậu hoặc”, tuệ tri như thật: “Ðây là sự diệt trừ các lậu hoặc”, tuệ tri như thật: “Ðây là Con Ðường đưa đến sự diệt trừ các lậu hoặc”.
Nhờ biết như vậy, thấy như vậy, tâm vị ấy thoát khỏi dục lậu, thoát khỏi hữu lậu, thoát khỏi vô minh lậu. Ðối với tự thân đã giải thoát như vậy, khởi lên sự hiểu biết: “Ta đã giải thoát”. Vị ấy tuệ tri: “Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm; sau đời hiện tại, không có trở lui đời sống này nữa”.
Tỷ-kheo kham nhẫn lạnh, nóng, đói, khát, sự xúc chạm của muỗi, ruồi, gió, mặt trời và các loài bò sát, các ác ngữ, các lời nói chửi mắng, vị ấy sống quen kham nhẫn với những cảm thọ về thân, thống khổ, đau nhói, đau đớn, kịch liệt, bất khoái, không thích ý, đau đớn đến chết, được gột sạch về uế nhiễm tham, sân, si. Vị ấy xứng đáng được cúng dường, cung kính, tôn trọng, chấp tay, là vô thượng phước điền trên đời.
Nếu, này Aggivessana, một con vương tượng tuổi già chết đi, không được điều phục, không được huấn luyện, thời con vương tượng tuổi già được gọi là đã chết với cái chết không được điều phục. Nếu, này Aggivessana, một con vương tượng tuổi bậc trung; nếu, này Aggivessana, một con vương tượng tuổi trẻ chết đi, không được điều phục, không được huấn luyện, thời con vương tượng tuổi trẻ được gọi là đã chết với cái chết không được điều phục. Cũng vậy, này Aggivessana, nếu vị Trưởng lão Tỷ-kheo chết với lậu hoặc chưa đoạn tận, thời Trưởng lão Tỷ-kheo được gọi là đã chết với cái chết không được điều phục. Nếu, này Aggivessana, một Tỷ-kheo trung niên; nếu, này Aggivessana, một Tỷ-kheo thiếu niên chết với lậu hoặc chưa đoạn tân, thời Tỷ-kheo thiếu niên được gọi là đã chết với cái chết không được điều phục.
Nếu, này Aggivessana, một con vương tượng tuổi già khéo điều phục, khéo huấn luyện chết đi, thời con vương tượng tuổi già được gọi là đã chết với cái chết được điều phục. Nếu, này Aggivessana, một con vương tượng tuổi bậc trung, nếu, này Aggivessana, một con vương tượng tuổi trẻ khéo điều phục, khéo huấn luyện chết đi, thời con vương tượng tuổi trẻ được gọi là đã chết với cái chết được điều phục. Cũng vậy, này Aggivessana, nếu một Trưởng lão Tỷ-kheo với lậu hoặc đã đoạn tận chết đi, thời Trưởng lão Tỷ-kheo được gọi là đã chết, với cái chết được điều phục. Nếu, này Aggivessana, một trung niên Tỷ-kheo; nếu, này Aggivessana, một thiếu niên Tỷ-kheo, với lậu hoặc đã đoạn tận chết đi, thời vị thiếu niên Tỷ-kheo được gọi là đã chết, với cái chết được điều phục.
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Sa-di Aciravata hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.
Nguồn của bản này, nguyên văn chân trang của tệp
Hòa thượng Thích Minh Châu dịch Việt
Chân thành cám ơn anh HDC và nhóm Phật tử VH đã có thiện tâm gửi tặng ấn bản điện tử. (Bình Anson hiệu đính, dựa theo bản Anh ngữ “The Middle Length Discourses of the Buddha”, Tỳ kheo Nanamoli và Tỳ kheo Bodhi dịch, 1995). 14–07–2004
Prepared for SuttaCentral by Blake Walsh.
Rubric chất lượng tóm tắt
Mỗi tiêu chí chấm từ 0 đến 10. Điểm chung là trung bình của đủ 10 tiêu chí. Kiểm tra kỹ thuật chỉ chấm phần đo được; ô chưa đánh giá không phải điểm 0.
10 tiêu chí chấm tóm tắt
| Tiêu chí | Cách đánh giá |
|---|---|
| Bám sát bài kinh | Mọi khẳng định có căn cứ trong kinh; không thêm giáo lý hoặc suy diễn. |
| Đủ ý chính | Nêu được trọng tâm và kết luận; không bỏ ý khiến người đọc hiểu sai. |
| Cấu trúc lập luận | Giữ trình tự và các quan hệ điều kiện, đối chiếu, nhân quả của kinh. |
| Bối cảnh & người nói | Đúng địa điểm, người nói, người nghe và tình huống khi được nêu. |
| Thuật ngữ | Dùng đúng nghĩa theo ngữ cảnh, nhất quán với bản dịch. |
| Sáng rõ & tự nhiên | Văn xuôi dễ hiểu với người Việt hiện đại, không calque hay giả cổ. |
| Súc tích | Chọn lọc ý, tránh lặp thừa; không quá 500 từ. |
| Tách biệt lời kinh | Phân biệt tóm tắt với nguyên văn; không gán diễn giải cho Đức Phật. |
| Bất định & trung thực | Không biến cách hiểu chưa chắc thành kết luận chắc chắn. |
| Kỹ thuật & trình bày | Văn xuôi thuần, NFC, đoạn văn hợp lệ và hiển thị đúng. |
2026-10-06 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng
Người/công cụ đánh giá: Repository summary validator.
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Kiểm tra tự động: 498 từ, 5 đoạn, văn xuôi thuần và NFC. Chưa đối chiếu nội dung tóm tắt với toàn bài kinh; chưa chấm độ đúng nghĩa, đủ ý hay văn phong.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Bám sát bài kinh | Chưa đánh giá |
| Đủ ý chính | Chưa đánh giá |
| Cấu trúc lập luận | Chưa đánh giá |
| Bối cảnh & người nói | Chưa đánh giá |
| Thuật ngữ | Chưa đánh giá |
| Sáng rõ & tự nhiên | Chưa đánh giá |
| Súc tích | Chưa đánh giá |
| Tách biệt lời kinh | Chưa đánh giá |
| Bất định & trung thực | Chưa đánh giá |
| Kỹ thuật & trình bày | 10 |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: 6de264f3-35d0-4f0b-90e8-36165e227e5f · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 10647b2bf42e88e30628695177ba238016c185024e6d1f62cc79613e7f5d8d17
2026-10-05 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng
Người/công cụ đánh giá: Repository summary validator.
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Kiểm tra tự động: 498 từ, 5 đoạn, văn xuôi thuần và NFC. Chưa đối chiếu nội dung tóm tắt với toàn bài kinh; chưa chấm độ đúng nghĩa, đủ ý hay văn phong.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Bám sát bài kinh | Chưa đánh giá |
| Đủ ý chính | Chưa đánh giá |
| Cấu trúc lập luận | Chưa đánh giá |
| Bối cảnh & người nói | Chưa đánh giá |
| Thuật ngữ | Chưa đánh giá |
| Sáng rõ & tự nhiên | Chưa đánh giá |
| Súc tích | Chưa đánh giá |
| Tách biệt lời kinh | Chưa đánh giá |
| Bất định & trung thực | Chưa đánh giá |
| Kỹ thuật & trình bày | 10 |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: f03302cd-525a-43ad-87ec-65da62567b2f · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 10647b2bf42e88e30628695177ba238016c185024e6d1f62cc79613e7f5d8d17
Rubric chất lượng bản dịch
Mỗi tiêu chí chấm từ 0 đến 10. Điểm chung là trung bình của đủ 10 tiêu chí. Kiểm tra kỹ thuật chỉ chấm phần đo được; ô chưa đánh giá không phải điểm 0.
Điểm trên 9, không có lỗi chặn và vượt kiểm tra phát hành mới đủ điều kiện published. Lỗi chặn luôn thắng điểm số.
10 tiêu chí chấm bản dịch
| Tiêu chí | Cách đánh giá |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | Đúng UID, nguồn Pāli đã ghim; xác định đúng tác giả và nguồn tham khảo. |
| Đúng nghĩa Pāli | Giữ đủ ý; không thêm diễn giải vào lời kinh, không làm lệch giáo nghĩa. |
| Ngữ pháp & logic | Đúng người nói, chủ thể, phủ định, điều kiện, số lượng và quan hệ mệnh đề. |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | Đủ segment, đúng ID và ranh giới; bảo toàn lặp và dấu lược. |
| Thuật ngữ | Chính xác theo ngữ cảnh, giữ các phân biệt quan trọng và nhất quán. |
| Đối chiếu nguồn | Đọc Pāli, English và Việt truyền thống khi có; phân xử bất đồng bằng Pāli. |
| Tiếng Việt sáng rõ | Câu tự nhiên, dễ hiểu, không dịch máy móc hay giả cổ. |
| Hán–Việt & súc tích | Giữ thuật ngữ hữu ích, giảm từ tối nghĩa và diễn đạt dài dòng. |
| Bất định & trung thực | Ghi nhận cách hiểu khác; không bịa nguồn hoặc che giấu bất định. |
| Kỹ thuật & phát hành | JSON/YAML, NFC, metadata, giấy phép và các kiểm tra bắt buộc đều đạt. |
2026-10-08 · Đánh giá đầy đủ · 9.17/10
Người/công cụ đánh giá: Claude Opus 5.5 (Claude Code).
Khớp nội dung và nguồn đang hiển thị.
Thống nhất công thức và việc tồn đọng sau round QC MN/DN (2026-10-08): sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedeti ×1. Đổi 1 segment bản dịch: 13.2. Mỗi chỗ đổi được đối chiếu Pāli root và chọn theo glossary / bài đã review kỹ nhất / đa số corpus. Không review lại toàn bài: điểm mang theo nguyên từ lượt full ab79e640-a64a-404b-96c0-398ca9ebb8b4 (2026-10-08); các thay đổi là thống nhất công thức và sửa lỗi nhỏ đã liệt kê, không có lý do hạ điểm. Technical gate (validate/test/check/build) chạy lại. Đây là review của AI, không phải chứng nhận của chuyên gia Pāli.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | 9.3 |
| Đúng nghĩa Pāli | 9.2 |
| Ngữ pháp & logic | 9.1 |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | 9.2 |
| Thuật ngữ | 9.2 |
| Đối chiếu nguồn | 9.3 |
| Tiếng Việt sáng rõ | 9 |
| Hán–Việt & súc tích | 8.9 |
| Bất định & trung thực | 9.2 |
| Kỹ thuật & phát hành | 9.3 |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: 8fd0d10b-a46f-4b07-835d-84fbb18e894b · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 1bd51c64948c8b5a1d29aa8a6e7ab3d4d8185fcf66bf6141386c7d9b62328c23
2026-10-08 · Đánh giá đầy đủ · 9.17/10
Người/công cụ đánh giá: Claude Opus 5.5 (Claude Code).
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Chuẩn hoá thuật ngữ toàn Trung Bộ/Trường Bộ ngày 2026-10-08 (quyết định ghi trong content/glossary/pali-vi.yaml): upadhi = sanh y; triền cái theo glossary (hôn trầm và buồn ngủ, xao động và hối tiếc, nghi hoặc, sân hận); lābha = lợi dưỡng; khattiya = Sát-đế-lợi; kāsāya = áo cà-sa; āvuso = hiền giả; A-tu-la; bốn xứ vô sắc viết `Không vô biên xứ`…; tướng Đại Nhân; tên riêng theo Pāli đã ghim (Pāthika, Mahāpajāpatī). Thay bằng script chỉ trong segment có đúng thuật ngữ Pāli, khớp nguyên từ; đổi 7 segment: 12.1, 12.3, 12.7, 12.9, 12.11, 14.6, 14.7. Không review lại toàn bài: điểm mang theo nguyên từ lượt full fa7be0d2-5166-44ce-ac39-fff54ed360bf (2026-10-08, Claude Opus 5.5 (Claude Code)); thay đổi chỉ là thuật ngữ nên không có lý do hạ hay nâng điểm. Technical gate (validate/test/check/build) chạy lại sau chuẩn hoá. Đây là review của AI, không phải chứng nhận của chuyên gia Pāli.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | 9.3 |
| Đúng nghĩa Pāli | 9.2 |
| Ngữ pháp & logic | 9.1 |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | 9.2 |
| Thuật ngữ | 9.2 |
| Đối chiếu nguồn | 9.3 |
| Tiếng Việt sáng rõ | 9 |
| Hán–Việt & súc tích | 8.9 |
| Bất định & trung thực | 9.2 |
| Kỹ thuật & phát hành | 9.3 |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: ab79e640-a64a-404b-96c0-398ca9ebb8b4 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: b757998303dd6349f4b585317f6f5e007fd8157fc408d7c7e084197a63c85b75
2026-10-08 · Đánh giá đầy đủ · 9.17/10
Người/công cụ đánh giá: Claude Opus 5.5 (Claude Code).
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Lượt review thứ hai (sau lượt full 2026-10-07 mean 8.99). Lượt review của AI, không phải chứng nhận của chuyên gia Pāli độc lập. Đọc lại đủ 145 segment và trọn bản HT. Thích Minh Châu (kèm bản Horner trong cùng trang); so MN 107, MN 150, MN 100/101. Sửa mới 21 segment, 2 comment. Accuracy: 8.3/8.5 thiếu suvinītā và nghĩa dantāva/adantāva (‘do đã được thuần hóa’ / ‘trong khi chưa được thuần hóa’), khôi phục đủ ‘hai con voi, hay ngựa, hay bò’ như root; 12.23 mahantassa là sở thuộc cách đi với soṇḍāya (‘vòi của con voi lớn’, như Horner/HT. Thích Minh Châu), không phải ‘tấm ván lớn’ (comment ghi cách đọc Sujato); 13.2 thêm pajaṁ, bỏ ‘cho người khác’ (Sujato), dùng câu mn150:2.5; 15.2/16.1 gocara không phải ‘cử chỉ’ → ‘đường hạnh’ như MN 107:3.4 (bài mà 17-21.1 dẫn chiếu); 30.1 bỏ ‘đã sinh khởi’ gán nhầm cho lời nói; 30.2 thiếu kasāva → ‘đã lắng lọc mọi cấu lỗi’ (song song 12.25). Terminology: 26.1/27-28.1/29.1 kammaniya = đắc dụng (glossary), āneñjappatta = bất động (nối với ‘việc bất động’ của voi ở 12.23), câu khớp MN 100/101; 22.1–22.2 năm triền cái theo MN 38:39.1. Clarity: 9.7/9.13 ‘Người kia’ phân biệt người nói; 10.1 viết lại cho rõ khối vô minh ‘còn lớn hơn ngọn núi ấy’; 31.3/32.3 chữ thường cho mệnh đề nối. Ambiguity: comment 24.2 thêm dị bản — root MS kāmūpasaṁhitaṁ vitakkaṁ, HT. Thích Minh Châu/Horner theo kāyūpasaṁhitaṁ; ghi việc 25.1 đi thẳng vào nhị thiền. Kiểm voi/ví dụ huấn luyện: 12.1–12.25 đủ các bước, đúng thứ tự; kāmavitakka = ‘dục tầm’ ở 7.3/8.7/10.2. Còn lại: ‘Nào ngài’ cho bho gọi voi; sarapatta ‘búa’ (Sujato axes, Horner hatchet); dantabhūmi ‘trình độ’ trong thân bài khác tên kinh ‘Điều Ngự Địa’; ñāya ‘con đường chân chánh’ khớp MN 10.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | 9.3 |
| Đúng nghĩa Pāli | 9.2 |
| Ngữ pháp & logic | 9.1 |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | 9.2 |
| Thuật ngữ | 9.2 |
| Đối chiếu nguồn | 9.3 |
| Tiếng Việt sáng rõ | 9 |
| Hán–Việt & súc tích | 8.9 |
| Bất định & trung thực | 9.2 |
| Kỹ thuật & phát hành | 9.3 |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: fa7be0d2-5166-44ce-ac39-fff54ed360bf · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: f6f45127fc0a6a54b5b70c2cb5c84808e34f97798e1678e3e4c4aa400cf12c0b
2026-10-07 · Đánh giá đầy đủ · 8.99/10
Người/công cụ đánh giá: Claude Opus 5.5 (Claude Code).
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Lượt review đối kháng của AI (không phải chứng nhận của chuyên gia Pāli độc lập). Đã đọc đủ 145 segment và trọn bản HT. Thích Minh Châu. Sửa 38 segment + 3 comment. Accuracy: 7.3/8.7/10.2 kāmavitakka dịch “dục tưởng” → “dục tầm”, đồng thời bỏ “làm sao … — điều ấy không có trường hợp” (phủ định kép) và theo trật tự Pāli; 7.2 “Làm sao có thể khác được” (theo Sujato) → “Ở đây làm sao có được điều ấy”; 12.23 soṇḍā = vòi, bản cũ “ngà” → “vòi”; 11.1 Đức Phật gọi Aciravata là “sa-di” → “ông”, thêm “đối với vương tử Jayasena”; 11.2 bỏ anacchariyā và jayasenassa → bổ sung (“tự nhiên”, comment ghi cách hiểu của Sujato); 30.2 pāhuneyyo “đáng mong mỏi” → công thức mn118:8.3 (“xứng đáng được tiếp đón…”); 31.4/32.4 thừa một “này Aggivessana” không có trong Pāli; 6.2 “đến mức độ ấy” (calque) bỏ. Alignment: 27-28.2 mở rộng toàn bộ đoạn bị …pe… lược → rút về đúng Pāli. Terminology: 13.2 “các Ác ma” → “chư thiên, Māra, Phạm thiên” (dùng lại mn27:11.2); 14.6 lệch 14.7 (“áo cà-sa” / “y màu đất”) → theo mn27:12.6; sarasaṅkappa “ước nhớ và tư tầm” → “ký ức và tư duy” (12.10, 12.11, 23.4, 23.5). Hô cách khôi phục: 3.3, 4.3, 12.13, 12.15, 12.19, 12.21, 12.23, 16.1, 23.5, 8.2; “vương tử,” → “thưa vương tử,” (2.6, 3.2); “Đại vương” → “tâu Đại vương”. Clarity: 2.5/2.7/5.3 “sự nhất tâm của tâm”; 4.5/4.8 “để mỗi bên như của mỗi bên” → “cứ để yên như vậy”; 2.3 “ngài” → “vương tử”. Comment: 7.2 sửa “dục tưởng”; 17-21.1 bỏ “38 segments reuse … (danh sách trong notes)” không có thật. Còn lại: 12.18/20/22 “Nào ngài” cho bho (gọi voi) giữ; 12.25 sarapatta “búa” và 23.5 ñāya “con đường chân chánh” chưa chắc.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | 9.3 |
| Đúng nghĩa Pāli | 8.9 |
| Ngữ pháp & logic | 8.9 |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | 9.1 |
| Thuật ngữ | 8.9 |
| Đối chiếu nguồn | 9.1 |
| Tiếng Việt sáng rõ | 8.7 |
| Hán–Việt & súc tích | 8.8 |
| Bất định & trung thực | 8.9 |
| Kỹ thuật & phát hành | 9.3 |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: 358a190d-aa6c-4bff-a68d-c4fef7003b5e · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 506256efad778df9577e757c2f02687a4b51e3edc25b5449c3e2ddb07a62c2bc
2026-10-06 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng
Người/công cụ đánh giá: Repository segment validator.
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Kiểm tra tự động 145 segment với Pāli trong cache: đủ ID, giá trị, NFC và hệ chữ Latin. Chưa đọc đối chiếu nghĩa, ngữ pháp hoặc văn phong; chưa chấm lại 10 tiêu chí. Đây không phải chứng nhận hash upstream hoặc giấy phép, không xác nhận trạng thái xuất bản.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | Chưa đánh giá |
| Đúng nghĩa Pāli | Chưa đánh giá |
| Ngữ pháp & logic | Chưa đánh giá |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | 10 |
| Thuật ngữ | Chưa đánh giá |
| Đối chiếu nguồn | Chưa đánh giá |
| Tiếng Việt sáng rõ | Chưa đánh giá |
| Hán–Việt & súc tích | Chưa đánh giá |
| Bất định & trung thực | Chưa đánh giá |
| Kỹ thuật & phát hành | Chưa đánh giá |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: 5e51246b-5bda-43ac-a3d6-e4a6d42b5d0c · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 8c1a88e0c67471313234636196b51c7004b6f3b01fbca89af3065e5dfa26aa2d
2026-10-05 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng
Người/công cụ đánh giá: Repository segment validator.
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Kiểm tra tự động 145 segment với Pāli trong cache: đủ ID, giá trị, NFC và hệ chữ Latin. Chưa đọc đối chiếu nghĩa, ngữ pháp hoặc văn phong; chưa chấm lại 10 tiêu chí. Đây không phải chứng nhận hash upstream hoặc giấy phép, không xác nhận trạng thái xuất bản.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | Chưa đánh giá |
| Đúng nghĩa Pāli | Chưa đánh giá |
| Ngữ pháp & logic | Chưa đánh giá |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | 10 |
| Thuật ngữ | Chưa đánh giá |
| Đối chiếu nguồn | Chưa đánh giá |
| Tiếng Việt sáng rõ | Chưa đánh giá |
| Hán–Việt & súc tích | Chưa đánh giá |
| Bất định & trung thực | Chưa đánh giá |
| Kỹ thuật & phát hành | Chưa đánh giá |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: 1a8208c1-e140-4988-bbf9-2b09e555b5c5 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 8c1a88e0c67471313234636196b51c7004b6f3b01fbca89af3065e5dfa26aa2d
2026-09-12 · Scorecard lịch sử · 9.69/10
Người/công cụ đánh giá: GLM-5.3 Flash (ZCode).
Scorecard trong metadata cũ; chưa lưu dấu vân tay nội dung hoặc ghi chú của lần chấm. Không coi đây là một lượt chấm lại.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | 9.8 |
| Đúng nghĩa Pāli | 9.6 |
| Ngữ pháp & logic | 9.6 |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | 10 |
| Thuật ngữ | 9.6 |
| Đối chiếu nguồn | 9.6 |
| Tiếng Việt sáng rõ | 9.6 |
| Hán–Việt & súc tích | 9.5 |
| Bất định & trung thực | 9.6 |
| Kỹ thuật & phát hành | 10 |
Lỗi chặn: không ghi nhận.