
Tháp số 3 ở Nālandā, theo truyền thống gọi là tháp Xá-lợi-phấtẢnh: BPG · CC BY-SA 2.5 ↗
Kinh Trung Bộ · MN111 · Majjhima Nikāya
Kinh Quán Từng Pháp Một
Anupadasutta
- Đã xuất bản
- Khoảng 9 phút đọc
- 97 đoạn Pāli
- Bản nghe 15 phút
Pāli đọc tại bilara commit 11c9d708978c · 4 bản: Pāli, English, Việt hiện hành, Việt 2026
Tóm tắt & diễn giải
Kinh Quán Từng Pháp Một ghi lời Đức Phật dạy tại rừng Jeta, tu viện của ông Anāthapiṇḍika gần Sāvatthī. Đức Phật tán dương Sāriputta là bậc hiền trí, đại trí tuệ, quảng trí tuệ, hỷ trí tuệ, nhanh trí tuệ, sắc bén và quyết trạch trí tuệ, và kể rằng trong nửa tháng, Sāriputta quán pháp tuần tự từng pháp một.
Đọc tiếp phần tóm tắt (4 đoạn)
Sāriputta chứng và an trú sơ thiền, có hỷ lạc do viễn ly sinh, còn tầm và tứ; rồi nhị thiền khi tầm tứ lắng dịu, nội tâm thanh sáng; rồi tam thiền khi hỷ phai nhạt, sống xả có niệm tỉnh giác; rồi tứ thiền do đoạn bỏ lạc khổ, diệt tận hỷ ưu. Tiếp đó lần lượt vượt qua các tưởng sắc để chứng hư không vô biên xứ, rồi thức vô biên xứ, vô sở hữu xứ, phi tưởng phi phi tưởng xứ, rồi vượt qua tầng ấy để chứng diệt thọ tưởng; sau khi thấy bằng trí tuệ, các lậu hoặc được đoạn tận.
Ở từng tầng, các pháp có trong đó, từ tầm, tứ, hỷ, lạc, nhất tâm đến xúc, thọ, tưởng, tư, tâm, dục, thắng giải, tinh tấn, niệm, xả, tác ý, được xác định từng pháp một. Chúng được biết khi sinh khởi, an trú, biến mất; vị ấy biết: chưa từng có rồi hiện hữu, đã hiện hữu rồi đoạn hoại; sống với các pháp ấy không nương tựa, không hệ lụy, giải thoát, không buộc ràng, với tâm đã vượt ngoài giới hạn; và biết còn sự xuất ly cao hơn nữa, nhờ làm sung mãn điều ấy mà tầng cao hơn được thành tựu. Riêng ở tầng diệt thọ tưởng, xuất định với niệm, vị ấy quán các pháp đã qua, đã diệt, đã biến đổi theo cùng công thức, nhưng biết không còn xuất ly cao hơn nữa, và sự không-có-mặt được thành tựu.
Đức Phật kết luận: ai được nói đúng đắn là đã đạt thuần thục và hoàn mãn trong giới Thánh, định Thánh, trí tuệ Thánh và giải thoát Thánh, chính là Sāriputta; và ai được nói đúng đắn là con của Đức Thế Tôn, sinh từ lòng Ngài, từ miệng Ngài, từ Pháp, được tạo bởi Pháp, trưởng tử thừa tự Pháp, không phải thừa tự vật chất, cũng chính là Sāriputta. Sāriputta đúng đắc chuyển theo vô thượng pháp luân đã được Đấng Như Lai chuyển động.
Toàn bài là một chuỗi quán tuần tự: mỗi tầng định từ sơ thiền đến diệt thọ tưởng đều được soi bằng cùng một công thức, cho đến tầng không còn xuất ly cao hơn nữa.
Phần tóm tắt do dự án biên soạn để hỗ trợ đọc, không phải kinh văn. Bản Pāli và các bản dịch hiển thị bên dưới mới là nội dung có thẩm quyền.
Diễn giải hiện đại
Ba cách tìm hiểu cùng một bài kinh, với ngôn ngữ và ví dụ phù hợp từng nhóm độc giả. Bạn có thể chọn bất kỳ bản nào.
Phần diễn giải do dự án biên soạn để hỗ trợ tìm hiểu; đây không phải nguyên văn lời Phật. Các ví dụ đời sống và gợi ý thực hành là lời của người biên soạn.
Diễn giải dành cho trẻ emĐã duyệt
MN111 cho trẻ em — Nhìn rõ từng điều, không giữ chặt niềm vui
Liên kết mục nàyTìm hiểu bài kinh
Nhìn rõ từng điều trong tâm
Kinh Quán Từng Pháp Một là bài 111 của Trung Bộ. Người truyền kinh kể đã nghe như vầy: một lần Đức Phật ở Sāvatthī, trong rừng Jeta, tại tu viện của ông Anāthapiṇḍika. Ngài gọi các tỳ-kheo, những người nam xuất gia. Các vị đáp lời, và Phật kể về cách tu của Sāriputta, cũng được gọi là Xá-lợi-phất.
Tìm hiểu bài kinh
Một người rất sáng suốt vẫn quan sát thật kỹ
Phật khen Sāriputta bằng bảy nét: hiền trí, trí tuệ lớn, trí tuệ rộng, trí tuệ vui sáng, mau lẹ, sắc bén và thấu suốt. Trong nửa tháng, vị ấy đã quán từng pháp một theo thứ tự. “Pháp” ở đây là những yếu tố được nhận biết trong sự tu tập, chẳng hạn niềm vui, sự chú ý hay ý định.
Câu chuyện đi qua chín bậc tu rất sâu: bốn tầng thiền, bốn trạng thái gọi là xứ vô sắc, rồi diệt thọ tưởng. Phật cho thấy Sāriputta nhận rõ những gì có trong từng bậc và không dừng lại để bám giữ chúng.
Chỗ dễ hiểu sai
Mười một tên gọi sẽ gặp nhiều lần
Ở mỗi bậc trong bảy bậc đầu, kinh đều kể mười một yếu tố chung. Xúc là sự tiếp xúc trong kinh nghiệm, không chỉ việc chạm bằng tay; thọ là cảm giác dễ chịu, khó chịu hoặc trung tính; tưởng là sự nhận ra đặc điểm; tư là ý định; tâm là sự biết đang hoạt động. Dục trong danh sách này là ý muốn hướng đến việc đang làm, không đồng nghĩa với ham thú vui giác quan.
Năm tên còn lại là thắng giải, sự quyết định rõ; tinh tấn, sức cố gắng; niệm, ghi nhớ và tỉnh thức; xả, sự quân bình; tác ý, hướng sự chú ý. Các lời giải ngắn giúp em nhận mặt những từ khó. Sāriputta phân biệt từng yếu tố ấy, cùng những yếu tố riêng của mỗi bậc, chứ không gom tất cả thành một cảm giác “thấy dễ chịu”.
Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Tầng thiền thứ nhất
Sāriputta xa lìa các ham muốn giác quan và những điều bất thiện, tức những điều làm tâm xấu đi, rồi chứng và ở trong sơ thiền. Có hỷ, niềm vui hân hoan, và lạc, sự an vui, do sự xa lìa ấy. Còn tầm và tứ: đặt tâm vào đề mục, điều đang quán, và giữ tâm gắn với đề mục.
Vị ấy nhận rõ năm yếu tố riêng: tầm, tứ, hỷ, lạc và nhất tâm, tâm quy tụ về một mối. Cùng với đó là đủ mười một yếu tố vừa giải thích. Mỗi yếu tố được nhìn nhận riêng, không bị lẫn với yếu tố khác.
Tìm hiểu bài kinh
Niềm vui có đến rồi cũng có qua
Sāriputta biết từng yếu tố khi nó xuất hiện, khi còn đó và khi biến mất. Vị ấy thấy: trước chưa có, rồi có, rồi qua đi. Đối với chúng, vị ấy không lao theo, không lẩn tránh, không lấy làm chỗ dựa để bám, không mắc kẹt, được tự do và không bị buộc ràng; tâm không còn bị những giới hạn ấy khép lại.
Vị ấy biết vẫn còn sự xuất ly cao hơn, nghĩa là còn có thể vượt khỏi sự vướng mắc sâu hơn nữa. Nhờ tu tập nhiều lần, vị ấy xác nhận đúng là có. Điều biết này sẽ được nhắc lại ở các bậc kế tiếp.
Tìm hiểu bài kinh
Tầng thứ hai: tâm trong sáng và quy tụ
Khi tầm và tứ lắng xuống, Sāriputta chứng và ở trong nhị thiền. Nội tâm thanh sáng, quy tụ thành một mối; không còn tầm, tứ, và hỷ lạc sinh từ định, sự tập trung vững của tâm. Vị ấy phân biệt nội tâm thanh sáng, hỷ, lạc, nhất tâm cùng đủ mười một yếu tố chung.
Từng yếu tố đều được biết lúc sinh, còn đó và mất; chưa có rồi có rồi qua. Sāriputta không lao theo hoặc né tránh, không nương vào chúng, không mắc kẹt hay buộc ràng, sống tự do với tâm vượt giới hạn. Vị ấy biết còn xuất ly cao hơn và nhờ tu nhiều mà xác nhận điều ấy.
Tìm hiểu bài kinh
Tầng thứ ba: yên hơn nhưng vẫn biết rõ
Hỷ phai đi, Sāriputta sống quân bình, có niệm và tỉnh giác, biết rõ việc đang diễn ra; thân vẫn cảm nhận sự an vui. Vị ấy chứng và ở trong tam thiền. Các bậc Thánh gọi đó là sống an lạc, quân bình và có niệm.
Những yếu tố riêng được phân biệt là lạc, niệm, tỉnh giác và nhất tâm, cùng đủ mười một yếu tố chung; niệm được nêu trong cả hai nhóm. Vị ấy biết từng yếu tố sinh, ở lại và mất, thấy trước chưa có rồi có rồi qua. Không chạy theo, không lẩn tránh, không nương bám, không hệ lụy, tự do không buộc ràng, tâm vượt giới hạn; vị ấy lại biết còn xuất ly cao hơn và tu nhiều để xác nhận.
Tìm hiểu bài kinh
Tầng thứ tư: không khổ, không lạc
Sāriputta bỏ lạc và khổ; niềm hân hoan và nỗi buồn trước đó cũng đã lắng hết. Vị ấy chứng và ở trong tứ thiền, không khổ không lạc, với xả và niệm thanh sạch. Vị ấy phân biệt sự quân bình, cảm giác trung tính, tâm không bận rộn do đã thư thái, niệm thanh sạch và nhất tâm, cùng đủ mười một yếu tố chung.
Ở đây cũng vậy: biết từng yếu tố xuất hiện, còn đó, mất đi; trước chưa có, rồi có, rồi qua. Vị ấy không lao theo, lẩn tránh, nương bám, mắc kẹt hoặc buộc ràng; sống tự do, tâm vượt giới hạn. Còn xuất ly cao hơn, và việc tu nhiều xác nhận điều ấy.
Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Không vô biên xứ
Sāriputta vượt hoàn toàn việc nhận biết hình sắc, các nhận biết về xúc chạm lắng hết, không chú ý những nhận biết khác biệt. Với nhận thức hư không không có bờ mé, vị ấy chứng và ở trong Không vô biên xứ. Đây là tên một trạng thái tu tập.
Vị ấy phân biệt nhận thức Không vô biên xứ, nhất tâm và đủ mười một yếu tố chung. Biết chúng khi sinh, ở lại và mất, vị ấy thấy chúng từ chưa có thành có rồi qua. Vị ấy không chạy theo hay né tránh, không nương bám, không hệ lụy, tự do không buộc ràng, với tâm vượt giới hạn. Vẫn còn xuất ly cao hơn; tu tập nhiều giúp vị ấy xác nhận.
Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Thức vô biên xứ
Vượt hoàn toàn Không vô biên xứ, với nhận thức thức — sự hay biết — là vô cùng, Sāriputta chứng và ở trong Thức vô biên xứ. Vị ấy phân biệt nhận thức Thức vô biên xứ, nhất tâm cùng đủ mười một yếu tố chung.
Vị ấy biết từng yếu tố sinh, còn đó, mất; thấy chúng chưa có rồi có rồi qua. Sāriputta không lao theo hoặc tránh né, không lấy chúng làm chỗ nương, không hệ lụy, tự do không bị buộc; tâm vượt giới hạn. Vị ấy biết còn xuất ly cao hơn và tu nhiều để xác nhận có.
Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Vô sở hữu xứ
Vượt hoàn toàn Thức vô biên xứ, với nhận thức không có gì cả, Sāriputta chứng và ở trong Vô sở hữu xứ. Vị ấy phân biệt nhận thức của xứ này, nhất tâm cùng đủ mười một yếu tố chung. Câu “không có gì cả” nói về nhận thức trong chứng định đang được kể.
Từng yếu tố vẫn được biết khi sinh, khi còn, khi mất; từ chưa có thành có rồi qua. Vị ấy không lao theo, không lẩn tránh, không nương bám, không hệ lụy; được tự do, không buộc ràng, tâm vượt giới hạn. Sự xuất ly cao hơn vẫn còn và được xác nhận qua tu tập nhiều lần.
Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Một tên gọi dài: Phi tưởng phi phi tưởng xứ
Sāriputta vượt hoàn toàn Vô sở hữu xứ, chứng và ở trong Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Tên ấy chỉ trạng thái không thể gọi là có tưởng, cũng không thể gọi hẳn là không có tưởng. Nhớ rằng tưởng là sự nhận biết đặc điểm. Từ đây, cách quán được kinh kể khác với bảy bậc trước.
Đối chiếu với kinh văn (1 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Ra khỏi định rồi nhìn lại
Vị ấy có niệm khi ra khỏi chứng định. Sau đó, vị ấy quán các pháp đã qua, đã diệt, đã biến đổi: trước chưa có, rồi có, rồi qua. Sāriputta không lao theo hoặc lẩn tránh chúng, không nương bám, không mắc kẹt, tự do không buộc ràng, với tâm vượt giới hạn.
Vị ấy biết còn có sự xuất ly cao hơn. Nhờ tu tập nhiều, vị ấy xác nhận có. Kinh nói rõ việc ra khỏi định trước, rồi quán lại những gì đã qua.
Đối chiếu với kinh văn (6 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Diệt thọ tưởng và thấy bằng trí tuệ
Tiếp đó, Sāriputta vượt hoàn toàn Phi tưởng phi phi tưởng xứ, chứng và ở trong diệt thọ tưởng, sự chấm dứt tưởng và thọ trong chứng định này. Sau khi thấy bằng trí tuệ, các lậu hoặc của vị ấy được đoạn tận. Lậu hoặc là những ô nhiễm sâu làm tâm còn bị trói buộc.
Đối chiếu với kinh văn (1 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Lần này, câu trả lời đã khác
Sāriputta có niệm ra khỏi định, rồi quán các pháp đã qua, đã diệt và đã biến đổi: chưa có rồi có rồi qua. Vị ấy không lao theo, không lẩn tránh, không nương bám, không hệ lụy, sống tự do không buộc ràng, với tâm vượt giới hạn.
Lần này vị ấy biết không còn sự xuất ly nào cao hơn nữa. Nhờ tu tập nhiều, vị ấy xác nhận không còn. Vế “không còn” nói rằng sự giải thoát đã viên mãn, chứ không phải không có lối thoát khỏi khổ.
Đối chiếu với kinh văn (6 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Sáng suốt đi cùng cách sống
Phật nói: nếu nói đúng về một người đã thuần thục và hoàn mãn trong giới Thánh, định Thánh, trí tuệ Thánh và giải thoát Thánh, thì chính Sāriputta là người ấy. Giới là cách sống được rèn cho trong sạch; định là tâm vững; tuệ là hiểu thấu; giải thoát là hết trói buộc. Lời khen có đủ cả bốn mặt, không chỉ một tài năng của trí óc.
Đối chiếu với kinh văn (3 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Người nhận gia tài là lời dạy
Phật còn nói: nếu nói đúng về người con của Ngài, người con ruột, sinh từ miệng Ngài, sinh từ Pháp, được Pháp tạo thành, nhận gia tài Pháp chứ không phải tài vật, thì cũng là nói về Sāriputta. Ở đây, Pháp là lời dạy. Hình ảnh người con nói lên sự trưởng thành nhờ nghe và sống với lời dạy ấy.
Đối chiếu với kinh văn (3 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Giữ cho lời dạy được tiếp nối đúng
Sāriputta tiếp tục chuyển đúng đắn bánh xe Pháp vô thượng, không gì cao hơn, mà Như Lai, một cách gọi Đức Phật, đã chuyển. Hình ảnh bánh xe nói về lời dạy được truyền đi và thực hành đúng. Các tỳ-kheo vui thích, tán đồng lời Phật. Kinh Quán Từng Pháp Một, bài thứ nhất trong nhóm này, kết thúc.
Đối chiếu với kinh văn (4 đoạn)
Ví dụ trong đời sống hôm nay
Ví dụ hôm nay: nghe từng nhạc cụ
Tình huống minh họa do người biên soạn đặt ra.
Khi nghe một đoạn nhạc, lúc đầu em chỉ thấy “bài này vui quá”. Nghe kỹ hơn, em nhận ra tiếng trống, tiếng đàn, giọng hát; có tiếng bắt đầu, kéo dài rồi dừng. Ví dụ do người biên tập thêm này giúp hình dung việc nhận rõ từng điều. Sự quan sát của Sāriputta trong kinh sâu hơn rất nhiều việc phân biệt âm thanh của một bài hát.
Gợi ý suy xét và thực hành
Thử nhận ra một niềm vui nhỏ
Gợi ý vận dụng của người biên soạn.
Gợi ý của người biên tập: lúc vui vì vừa hoàn thành một bức vẽ, em có thể nhận ra niềm vui đang có, rồi nhận ra lúc nó thay đổi. Không cần bắt niềm vui ở mãi, cũng không cần xua nó đi. Chỉ ghi nhận điều em thực sự thấy. Đây là một cách học quan sát trong ngày, không phải bài tập tự đưa mình vào các tầng thiền sâu hay bằng chứng đã giải thoát.
Đối chiếu với kinh văn (9 đoạn)
Diễn giải dành cho người trưởng thànhĐã duyệt
MN111 cho người trưởng thành — Nhận rõ từng yếu tố, đi xa hơn sự bám giữ
Liên kết mục nàyTìm hiểu bài kinh
Hiểu rõ một kinh nghiệm, không dừng ở sự dễ chịu
Kinh Quán Từng Pháp Một, Trung Bộ 111, mở bằng lời người truyền kinh: tôi đã nghe như vầy. Tại Sāvatthī, rừng Jeta, tu viện Anāthapiṇḍika, Đức Phật gọi các tỳ-kheo, những người nam xuất gia. Khi các vị đáp, Ngài thuật cách Sāriputta tu quán từng pháp theo thứ tự trong nửa tháng.
Bảy lời khen mở đầu là hiền trí, đại trí tuệ, quảng trí tuệ, hỷ trí tuệ, trí tuệ mau lẹ, sắc bén và thấu suốt: sự sáng suốt lớn, rộng, vui sáng, nhanh, sắc và xuyên thấu vấn đề. Phần sau cho thấy trí tuệ ấy qua cách nhận biết từng yếu tố của các chứng định, từ bốn thiền đến bốn xứ vô sắc và diệt thọ tưởng.
Chỗ dễ hiểu sai
Phân biệt những gì cùng có mặt
“Pháp” trong phần quán chỉ những yếu tố được nhận biết. Mỗi bậc trong bảy bậc đầu có các yếu tố riêng và cùng mười một yếu tố chung: xúc, thọ, tưởng, tư, tâm, dục, thắng giải, tinh tấn, niệm, xả, tác ý. Xúc là tiếp xúc trong kinh nghiệm; thọ là sắc thái dễ chịu, khó chịu hoặc trung tính; tưởng nhận ra đặc điểm; tư là ý định; tâm là hoạt động biết.
Dục ở danh mục này là ý muốn hướng đến, khác với dục giác quan cần xa lìa. Thắng giải là sự quyết định rõ; tinh tấn là nỗ lực; niệm là ghi nhớ tỉnh thức; xả là quân bình; tác ý là hướng tâm đến đối tượng. Những lời mở nghĩa này giúp đọc các danh mục như những mặt khác nhau của kinh nghiệm, thay vì một khối cảm giác không phân biệt.
Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Sơ thiền: niềm vui do xa lìa
Sāriputta xa lìa dục, những ham muốn giác quan, và các pháp bất thiện làm tâm ô nhiễm; chứng và an trú sơ thiền, có hỷ lạc do viễn ly, còn tầm và tứ. Tầm đặt tâm vào đề mục, tứ giữ tâm kết nối; hỷ là niềm hân hoan, lạc là an vui. Năm yếu tố riêng được phân biệt là tầm, tứ, hỷ, lạc, nhất tâm — tâm quy tụ một mối — cùng đủ mười một pháp chung.
Vị ấy biết từng pháp khi sinh khởi, khi an trú, khi biến mất, thấy chúng chưa có rồi có, có rồi qua. Đối với chúng, vị ấy không hướng đến để vướng vào, không lẩn tránh, không nương tựa, không hệ lụy; được giải thoát, không buộc ràng, với tâm vượt giới hạn. Vị ấy biết còn sự xuất ly cao hơn. Tu tập nhiều xác chứng rằng quả thật còn có lối vượt ra ấy.
Tìm hiểu bài kinh
Nhị thiền: sự trong sáng do định
Khi tầm và tứ lắng dịu, Sāriputta chứng và an trú nhị thiền: nội tâm thanh sáng, chuyên nhất, không tầm tứ. Hỷ lạc sinh từ định, sự tập trung vững của tâm. Nội tâm thanh sáng, hỷ, lạc và nhất tâm được phân biệt, cùng đủ mười một pháp chung.
Từng pháp được biết lúc sinh, trú, mất; trước chưa có, rồi có, rồi qua. Vị ấy không vướng vào hoặc lẩn tránh, không nương bám, không hệ lụy, giải thoát không buộc ràng, tâm vượt giới hạn. Biết còn xuất ly cao hơn và tu tập nhiều, vị ấy xác chứng rằng có.
Tìm hiểu bài kinh
Tam thiền: hỷ lắng, lạc còn
Hỷ phai nhạt, Sāriputta sống xả, có niệm và tỉnh giác, biết rõ việc đang diễn ra, thân cảm nhận lạc. Vị ấy chứng và an trú tam thiền, trạng thái các bậc Thánh gọi là xả, có niệm, sống an lạc. Lạc, niệm, tỉnh giác và nhất tâm là các yếu tố riêng, đi cùng đủ mười một pháp chung; niệm được nêu ở cả hai nhóm.
Vị ấy phân biệt và biết từng pháp lúc sinh, trú, mất, thấy chúng chưa có rồi có rồi qua. Không hướng đến, lẩn tránh, nương tựa hay hệ lụy; giải thoát, không buộc ràng, tâm vượt giới hạn: thái độ ấy vẫn được giữ. Vị ấy biết còn xuất ly cao hơn và xác chứng điều ấy bằng tu tập nhiều.
Tìm hiểu bài kinh
Tứ thiền: quân bình và niệm thanh sạch
Sāriputta bỏ lạc và khổ; niềm vui và nỗi buồn trong tâm trước đó, gọi là hỷ và ưu, đã diệt. Vị ấy chứng và an trú tứ thiền, không khổ không lạc, xả niệm thanh sạch. Vị ấy phân biệt xả, thọ trung tính, tâm không bận do khinh an, niệm thanh sạch và nhất tâm, cùng đủ mười một pháp chung. Khinh an ở đây gợi sự lắng êm khiến tâm không còn bận rộn.
Vị ấy biết từng pháp sinh, trú, mất; chúng từ chưa có thành có rồi qua. Không hướng đến hay lẩn tránh, không nương, không hệ lụy, giải thoát không buộc ràng, với tâm vượt giới hạn; vị ấy biết còn xuất ly cao hơn và nhờ tu nhiều xác chứng có.
Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Không vô biên xứ: nhận biết hư không vô cùng
Sāriputta vượt hoàn toàn các tưởng sắc, các tưởng xúc chạm diệt, không tác ý các tưởng khác biệt. Với nhận thức hư không là vô cùng, vị ấy chứng và an trú Không vô biên xứ. Vị ấy phân biệt tưởng của xứ ấy, nhất tâm cùng đủ mười một pháp chung.
Biết từng pháp lúc sinh, trú, mất, vị ấy thấy chúng chưa có rồi có rồi qua. Vị ấy không vướng vào hoặc lẩn tránh, không nương bám, không hệ lụy; được tự do, không buộc ràng, tâm vượt giới hạn. Vẫn còn xuất ly cao hơn; tu tập nhiều xác chứng điều đó. Nhận thức hư không ở đây thuộc chứng định đang được thuật.
Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Thức vô biên xứ: sự biết được nhận là vô cùng
Vượt hoàn toàn Không vô biên xứ, với nhận thức thức là vô cùng, Sāriputta chứng và an trú Thức vô biên xứ. Thức là sự hay biết. Vị ấy phân biệt tưởng Thức vô biên xứ, nhất tâm cùng đủ mười một pháp chung.
Từng pháp được biết lúc sinh khởi, còn đó, biến mất; chưa có rồi có rồi qua. Vị ấy không hướng đến, lẩn tránh, nương tựa hoặc hệ lụy; giải thoát, không buộc ràng, với tâm vượt giới hạn. Biết còn xuất ly cao hơn, vị ấy tu tập nhiều và xác chứng rằng có.
Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Vô sở hữu xứ: ngay nhận thức không có gì cũng được quán
Vượt hoàn toàn Thức vô biên xứ, với nhận thức không có gì cả, Sāriputta chứng và an trú Vô sở hữu xứ. Vị ấy phân biệt tưởng của xứ này, nhất tâm cùng đủ mười một pháp chung. Đây là nhận thức trong chứng định, không phải một mệnh đề để phủ nhận mọi việc trong đời sống.
Vị ấy biết từng pháp lúc sinh, trú, mất, thấy chúng chưa có rồi có rồi qua. Không hướng đến, không lẩn tránh, không nương bám, không hệ lụy, giải thoát không buộc ràng, tâm vượt giới hạn; vị ấy biết còn xuất ly cao hơn và nhờ tu nhiều xác chứng có.
Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Phi tưởng phi phi tưởng: quán sau khi xuất định
Sāriputta vượt hoàn toàn Vô sở hữu xứ, chứng và an trú Phi tưởng phi phi tưởng xứ: không thể gọi là có tưởng, cũng không thể gọi hẳn không có tưởng. Vị ấy xuất khỏi chứng định với niệm. Sau đó vị ấy mới quán các pháp đã qua, đã diệt, đã biến đổi: chưa có rồi có rồi qua.
Đối với những pháp ấy, vị ấy không hướng đến, không lẩn tránh, không nương tựa, không hệ lụy, giải thoát không buộc ràng, với tâm vượt giới hạn. Vị ấy biết còn xuất ly cao hơn; tu tập nhiều xác chứng có. Trình tự xuất định rồi quán lại được nêu rõ, khác cách kể ở bảy bậc trước.
Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Diệt thọ tưởng và đoạn tận lậu hoặc
Vượt hoàn toàn Phi tưởng phi phi tưởng xứ, Sāriputta chứng và an trú diệt thọ tưởng, sự chấm dứt tưởng và thọ trong chứng định này. Sau khi thấy bằng trí tuệ, các lậu hoặc — những ô nhiễm sâu trói buộc tâm — được đoạn tận.
Vị ấy có niệm xuất định, rồi quán các pháp đã qua, diệt, biến đổi: chưa có rồi có rồi qua. Vị ấy không hướng đến, lẩn tránh, nương tựa hay hệ lụy; giải thoát, không buộc ràng, tâm vượt giới hạn. Lần này vị ấy biết không còn xuất ly cao hơn nữa, và nhờ tu tập nhiều xác chứng không có. Sự khác biệt nằm ở chỗ không còn một mức xuất ly cao hơn, không phải phủ nhận sự giải thoát.
Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Sự hoàn mãn được nói trên bốn mặt
Đức Phật xác nhận: nếu nói đúng về người đã thuần thục và hoàn mãn trong giới Thánh, định Thánh, trí tuệ Thánh, giải thoát Thánh, thì chính Sāriputta là người ấy. Giới nói đến đời sống được rèn trong sạch; định đến tâm vững; tuệ đến hiểu thấu; giải thoát đến hết trói buộc. Phẩm định đầy đủ này được nhắc lại cho Sāriputta.
Đối chiếu với kinh văn (3 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Thừa hưởng và tiếp nối Pháp
Nếu nói đúng về người con của Phật, con ruột, sinh từ miệng Ngài, sinh từ Pháp, được Pháp tạo thành, thừa tự Pháp thay vì tài vật, thì cũng là nói về Sāriputta. Pháp ở đây là lời dạy. Hình ảnh người con và gia tài diễn tả mối liên hệ được nuôi lớn bằng sự tiếp nhận và thực hành lời dạy.
Sāriputta tiếp tục chuyển đúng đắn bánh xe Pháp vô thượng, không gì cao hơn, mà Như Lai, cách gọi Đức Phật, đã chuyển: tiếp nối sự truyền dạy đúng. Các tỳ-kheo hoan hỷ, tán đồng. Kinh Quán Từng Pháp Một kết thúc, bài thứ nhất trong nhóm.
Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)
Ví dụ trong đời sống hôm nay
Ví dụ hiện đại: một buổi làm việc thuận lợi
Tình huống minh họa do người biên soạn đặt ra.
Một buổi làm việc trôi chảy có thể gồm nhiều điều: hứng thú, ý định hoàn thành, sự chú ý, nỗ lực và cảm giác dễ chịu. Khi nhận ra từng mặt, ta bớt vội kết luận “tôi luôn kiểm soát được mọi thứ” chỉ vì một buổi thuận lợi. Đây là liên hệ do người biên tập thêm; tập trung trong công việc không được dùng để tự nhận đã chứng thiền.
Gợi ý suy xét và thực hành
Ghi nhận điều đã xuất hiện và đã đổi
Gợi ý vận dụng của người biên soạn.
Gợi ý thực hành: sau một khoảng làm việc hoặc nghỉ ngơi, nhìn lại một cảm giác bạn thực sự nhận ra — nó xuất hiện thế nào, còn đó ra sao, có thay đổi không. Nhận biết cả ý muốn níu sự dễ chịu hoặc đẩy sự khó chịu đi. Ghi điều quan sát được, không cần ép một kết quả. Bài tập nhỏ này giúp tập sự cẩn trọng khi nhìn tâm; nó không thay con đường tu và không xác nhận các chứng đắc sâu được kinh trình bày.
Đối chiếu với kinh văn (12 đoạn)
Diễn giải dành cho người lớn tuổiĐã duyệt
MN111 cho người lớn tuổi — Nhìn kỹ điều đến rồi qua, giữ lòng không vướng
Liên kết mục nàyTìm hiểu bài kinh
Thong thả nhìn từng điều đang có
Người truyền Kinh Quán Từng Pháp Một, bài 111 của Trung Bộ, kể đã nghe như vầy. Một thời, Đức Phật ở Sāvatthī, trong rừng Jeta, tu viện Anāthapiṇḍika. Ngài gọi các tỳ-kheo, những người nam xuất gia. Các vị đáp lời. Phật kể về Sāriputta, vị đệ tử thường được gọi là Xá-lợi-phất.
Tìm hiểu bài kinh
Bảy lời khen và nửa tháng tu tập
Sāriputta được khen là hiền trí, có đại trí tuệ, quảng trí tuệ, hỷ trí tuệ, trí tuệ mau lẹ, sắc bén và thấu suốt. Đó là trí tuệ lớn, rộng, vui sáng, nhanh nhạy, sắc sảo và đi đến chỗ sâu của vấn đề. Trong nửa tháng, vị ấy quán từng pháp một theo thứ tự.
Pháp ở phần này là những yếu tố được nhận biết trong khi tu. Kinh lần lượt kể bốn tầng thiền, bốn xứ vô sắc, rồi diệt thọ tưởng. Mỗi bậc được biết rõ, và điều đã biết không trở thành chỗ để níu giữ.
Chỗ dễ hiểu sai
Những yếu tố chung: từ tiếp xúc đến ý muốn
Bảy bậc đầu đều có một danh mục chung gồm mười một yếu tố. Trước hết là xúc, thọ, tưởng, tư, tâm, dục. Xúc là tiếp xúc trong kinh nghiệm, không chỉ xúc chạm thân thể. Thọ là cảm giác dễ chịu, khó chịu hoặc trung tính. Tưởng nhận ra đặc điểm. Tư là ý định. Tâm là hoạt động biết. Dục ở đây là ý muốn hướng đến, khác với ham muốn giác quan được nói đến khi ly dục.
Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)
Chỗ dễ hiểu sai
Từ sự quyết định đến sự chú ý
Năm yếu tố còn lại là thắng giải, tinh tấn, niệm, xả và tác ý. Có thể mở nghĩa lần lượt là quyết định rõ, nỗ lực, ghi nhớ tỉnh thức, quân bình và hướng sự chú ý. Trong từng bậc, Sāriputta phân biệt đủ mười một yếu tố chung này cùng những yếu tố riêng được kể tiếp sau. Ta có thể đọc chậm để thấy mỗi tên nói một mặt, không phải nhiều tên thay nhau cho cùng một cảm giác.
Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Bậc thứ nhất: hỷ lạc do xa lìa
Xa lìa dục, những ham muốn giác quan, và các pháp bất thiện làm tâm ô nhiễm, Sāriputta chứng và an trú sơ thiền. Có hỷ, niềm hân hoan, và lạc, sự an vui, do xa lìa ấy sinh ra; còn tầm và tứ, đặt tâm vào đề mục, điều đang quán, rồi giữ tâm kết nối.
Vị ấy phân biệt tầm, tứ, hỷ, lạc, nhất tâm — tâm quy tụ một mối — cùng đủ mười một yếu tố chung. Những điều cùng có mặt được nhận rõ từng điều.
Tìm hiểu bài kinh
Biết điều đến, điều còn, điều qua
Mỗi yếu tố được biết khi sinh khởi, khi còn đó, khi biến mất: trước chưa có, rồi có, rồi qua. Đối với chúng, Sāriputta không hướng đến để vướng vào, không lẩn tránh, không nương tựa, không hệ lụy; được tự do, không buộc ràng, với tâm vượt giới hạn.
Vị ấy biết vẫn còn xuất ly cao hơn, một sự vượt khỏi vướng mắc sâu hơn nữa. Qua tu tập nhiều, vị ấy xác chứng là có. Cách biết ấy tiếp tục hiện diện ở những bậc sau.
Tìm hiểu bài kinh
Bậc thứ hai: nội tâm thanh sáng
Tầm và tứ lắng dịu, Sāriputta chứng và an trú nhị thiền. Nội tâm thanh sáng, chuyên nhất, không còn tầm tứ. Hỷ lạc sinh từ định, sự tập trung vững của tâm. Vị ấy phân biệt nội tâm thanh sáng, hỷ, lạc, nhất tâm cùng đủ mười một yếu tố chung.
Từng pháp được biết lúc sinh, trú, mất; chưa có rồi có rồi qua. Vị ấy không hướng đến hoặc lẩn tránh, không nương bám, không hệ lụy, tự do không bị buộc, tâm vượt giới hạn. Vẫn còn xuất ly cao hơn, và tu nhiều xác chứng điều ấy.
Tìm hiểu bài kinh
Bậc thứ ba: an vui trong quân bình
Hỷ phai nhạt, Sāriputta sống xả, có niệm và tỉnh giác, biết rõ việc đang diễn ra, thân cảm nhận lạc; chứng và an trú tam thiền. Các bậc Thánh gọi trạng thái ấy là xả, có niệm, sống an lạc. Vị ấy phân biệt lạc, niệm, tỉnh giác, nhất tâm cùng đủ mười một pháp chung; niệm có trong cả hai nhóm.
Vị ấy biết từng pháp sinh, trú, mất, thấy chưa có rồi có rồi qua. Không hướng đến, không lẩn tránh, không nương tựa, không hệ lụy, tự do không buộc ràng, với tâm vượt giới hạn; vị ấy biết còn xuất ly cao hơn và nhờ tu nhiều xác chứng có.
Tìm hiểu bài kinh
Bậc thứ tư: xả và niệm thanh sạch
Sāriputta bỏ lạc và khổ; niềm vui và nỗi buồn trong tâm trước đó, gọi là hỷ và ưu, đã diệt. Vị ấy chứng và an trú tứ thiền, không khổ không lạc, xả niệm thanh sạch. Vị ấy phân biệt xả, thọ không khổ không lạc, sự không bận tâm do khinh an, niệm thanh sạch và nhất tâm, cùng đủ mười một pháp chung. Khinh an là sự lắng êm, thư thái của tâm được nói đến ở đây.
Từng pháp được biết lúc sinh, còn đó và mất; từ chưa có thành có rồi qua. Vị ấy không lao theo hay lẩn tránh, không nương bám, không hệ lụy; tự do không buộc ràng, tâm vượt giới hạn. Còn xuất ly cao hơn, và tu nhiều xác chứng có.
Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Không vô biên xứ
Vượt hoàn toàn các tưởng sắc, các tưởng xúc chạm diệt, không tác ý các tưởng khác biệt, Sāriputta nhận thức hư không vô cùng rồi chứng và an trú Không vô biên xứ. Vị ấy phân biệt tưởng của xứ này, nhất tâm cùng đủ mười một pháp chung.
Mỗi pháp được biết khi sinh, trú, mất; chưa có rồi có rồi qua. Vị ấy không hướng đến, không lẩn tránh, không nương tựa, không hệ lụy, tự do không buộc ràng, với tâm vượt giới hạn. Vị ấy biết còn xuất ly cao hơn và nhờ tu nhiều xác chứng có. Đây là nhận thức trong bậc tu đang được kể.
Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Thức vô biên xứ
Vượt hoàn toàn Không vô biên xứ, với nhận thức thức, sự hay biết, là vô cùng, Sāriputta chứng và an trú Thức vô biên xứ. Vị ấy phân biệt tưởng của xứ ấy, nhất tâm và đủ mười một yếu tố chung.
Vị ấy biết các pháp sinh, trú, mất; trước chưa có, rồi có, rồi qua. Không hướng đến hay lẩn tránh, không nương bám, không hệ lụy, tự do không buộc ràng, tâm vượt giới hạn; vị ấy biết vẫn còn xuất ly cao hơn và tu nhiều xác chứng điều ấy.
Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Vô sở hữu xứ
Vượt hoàn toàn Thức vô biên xứ, với nhận thức không có gì cả, Sāriputta chứng và an trú Vô sở hữu xứ. Tưởng Vô sở hữu xứ, nhất tâm cùng đủ mười một yếu tố chung được phân biệt. “Không có gì cả” là nhận thức ở chứng định này, không phải lời bảo phủ nhận mọi sự trong cuộc sống.
Vị ấy biết từng pháp lúc sinh, trú, mất, thấy chúng chưa có rồi có rồi qua. Vị ấy không hướng đến, không lẩn tránh, không nương tựa, không hệ lụy, tự do không buộc ràng, với tâm vượt giới hạn. Vẫn còn xuất ly cao hơn; tu nhiều xác chứng có.
Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Phi tưởng phi phi tưởng xứ
Vượt hoàn toàn Vô sở hữu xứ, Sāriputta chứng và an trú Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Tưởng là sự nhận biết đặc điểm; tên dài này chỉ trạng thái không thể gọi là có tưởng, cũng không thể gọi hẳn là không có tưởng.
Đối chiếu với kinh văn (1 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Xuất định với niệm rồi quán lại
Vị ấy có niệm khi ra khỏi chứng định. Sau đó, vị ấy quán các pháp đã qua, đã diệt, đã biến đổi: chưa có rồi có rồi qua. Đối với chúng, vị ấy không hướng đến hoặc lẩn tránh, không nương tựa, không hệ lụy, tự do không bị buộc ràng, tâm vượt giới hạn.
Vị ấy biết còn sự xuất ly cao hơn. Tu tập nhiều xác chứng là có. Kinh đặt việc xuất định trước việc quán lại các pháp đã qua, giúp ta theo đúng trình tự.
Đối chiếu với kinh văn (6 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Diệt thọ tưởng và trí tuệ giải thoát
Sāriputta vượt hoàn toàn Phi tưởng phi phi tưởng xứ, chứng và an trú diệt thọ tưởng, sự chấm dứt tưởng và thọ trong chứng định này. Sau khi thấy bằng trí tuệ, các lậu hoặc được đoạn tận. Lậu hoặc chỉ những ô nhiễm sâu còn làm tâm bị trói buộc.
Đối chiếu với kinh văn (1 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Nhìn lại những pháp đã qua
Sāriputta có niệm xuất định, rồi quán các pháp đã qua, đã diệt, đã biến đổi: từ chưa có thành có rồi qua. Vị ấy không hướng đến, không lẩn tránh, không nương tựa, không hệ lụy; sống tự do, không buộc ràng, với tâm vượt giới hạn.
Lần này, vị ấy biết không còn xuất ly cao hơn nữa. Qua tu tập nhiều, vị ấy xác chứng không có. Điều đã viên mãn là sự giải thoát; câu này không nói rằng không có đường thoát khổ.
Đối chiếu với kinh văn (6 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Đầy đủ giới, định, tuệ và giải thoát
Phật nói: nếu nhận định đúng về người đã thuần thục và hoàn mãn trong giới Thánh, định Thánh, trí tuệ Thánh và giải thoát Thánh, thì chính Sāriputta là người ấy. Lời xác nhận được nhắc lại cho vị này. Cách sống trong sạch, tâm vững, hiểu thấu và hết trói buộc cùng được nêu; sự sáng suốt đi cùng toàn bộ đời tu.
Đối chiếu với kinh văn (3 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Gia tài lời dạy
Nếu nói đúng về người con của Phật, con ruột, sinh từ miệng Ngài, sinh từ Pháp, được Pháp tạo thành, thừa tự Pháp chứ không thừa tự tài vật, thì cũng là nói về Sāriputta. Pháp ở đây là lời dạy. Hình ảnh ấy cho thấy người đệ tử trưởng thành nhờ nghe, hiểu và sống với lời dạy, rồi nhận gia tài ấy.
Đối chiếu với kinh văn (3 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Tiếp nối đúng điều đã được trao
Sāriputta tiếp tục chuyển vận đúng đắn bánh xe Pháp vô thượng, không gì cao hơn, mà Như Lai, cách gọi Đức Phật, đã chuyển. Đó là hình ảnh sự tiếp nối đúng lời dạy. Phật giảng xong, các tỳ-kheo hoan hỷ và tán đồng. Kinh Quán Từng Pháp Một kết thúc, bài thứ nhất trong nhóm.
Đối chiếu với kinh văn (4 đoạn)
Ví dụ trong đời sống hôm nay
Ví dụ gần gũi: sau một cuộc gặp vui
Tình huống minh họa do người biên soạn đặt ra.
Sau cuộc gặp một người bạn cũ, có thể có niềm vui, sự nhớ lại, ý muốn gặp tiếp, rồi đôi chút tiếc khi buổi gặp kết thúc. Nhận ra từng điều giúp ta bớt gọi tất cả bằng một chữ “lòng mình”. Ví dụ này do người biên tập thêm để gợi cách nhìn kỹ; một cuộc gặp vui không được đồng nhất với các chứng định của Sāriputta.
Gợi ý suy xét và thực hành
Dành một lúc nhìn lại, không ép lòng
Gợi ý vận dụng của người biên soạn.
Gợi ý của người biên tập: sau một sinh hoạt quen, dành một lúc nhận ra điều gì mình đã cảm thấy, điều gì còn đó, điều gì đã đổi. Nếu có ý muốn níu một niềm vui, cũng nhận ra ý muốn ấy. Không cần ép mình yên hoặc tự đánh giá đã đạt một bậc tu. Đây là bước tập quan sát trong đời thường, với sự chân thật về những gì mình biết.
Đối chiếu với kinh văn (12 đoạn)
Kinh văn Việt 2026
Chờ nghe duyệtKinh Quán Từng Pháp Một
Không tải được âm thanh. Bạn có thể thử lại hoặc mở MP3 trực tiếp.
Bản đang biên tập: Việt 2026 · trạng thái published
English
Tham khảo
Bản tham khảo do SuttaCentral phát hành, không phải bản của dự án.
Gồm chỗ Sujato để trống, bù bằng bản lấp của dự án (bản nháp của chúng ta).
96/97 segment có nội dung · ghép từ english-sujato, english-project
NguồnBhikkhu Sujato — lấy từ SuttaCentral, translation/en/sujato @ 11c9d708978c (bản quyền thuộc Bhikkhu Sujato; dùng theo giấy phép của dịch giả) · SuttaCentral yêu cầu ghi rõ nguồn gốc khi sử dụng lại
Việt hiện hành
Tham khảo
Bản Việt đang lưu hành, tại bản chụp đã pin.
HT. Thích Minh Châu.
Bản chụp đã pin không có bản dịch cho bài này. Đây là giới hạn của bản chụp SuttaCentral, không phải thiếu sót của dự án.
Bản Việt nguyên bài của Hòa thượng Thích Minh Châu có ở mục Tra cứu toàn văn bên dưới. Đó là văn bản liền mạch, chưa căn theo segment, nên không điền vào cột này.
Việt 2026
Bản của dự án
Bản dịch canonical của dự án. Đây là bản đang biên tập.
97/97 segment có nội dung
NguồnBản dịch của dự án Kinh Tạng Pāli Việt — CC0 1.0, không phải bản của SuttaCentral
Tra cứu toàn văn
Nguồn dưới đây không phải cột đối chiếu. Nó là văn xuôi liên tục, không chia theo segment, nên không đặt cạnh Pāli từng câu được — dùng để tra từ ngữ và đối chiếu ở mức câu.
Bản Việt của Hòa thượng Thích Minh Châu, hiệu đính Bình Anson ↗
Hòa thượng Thích Minh Châu, hiệu đính Bình Anson — lấy từ BuddhaSasana (budsas.org) (bản sao chép bên thứ ba). Không theo segment, không dùng để đối chiếu từng câu. NOASSERTION: Hòa thượng Thích Minh Châu (bản dịch); Bình Anson (hiệu đính).
- Văn xuôi liên tục, không chia theo segment của bilara — đối chiếu ở mức câu chứ không ở mức segment.
- Trang ghi rõ: "Bình Anson hiệu đính, dựa theo bản Anh ngữ 'The Middle Length Discourses of the Buddha', Tỳ kheo Nanamoli". Tức đây là bản hiệu đính của bản dịch Hòa thượng Thích Minh Châu, có đối chiếu bản Anh của Tỳ khẻo Nanamoli — không phải nguyên văn bản dịch của Hòa thượng Thích Minh Châu.
- Đây là bản sao của bên thứ ba, không phải bản xuất bản. Bản in lần đầu của Hòa thượng Thích Minh Châu, 1973 (Trung Bộ Kinh, tập I); lần in lại 1986. Trang này là bản sao bên thứ ba, không phải bản xuất bản. Tác phẩm vẫn được tái bản thương mại, nên việc dùng bản sao phải ghi rõ là bản sao.
- Không có tuyên bố quyền tác giả máy đọc được: NOASSERTION. Không suy ra CC0.
Hòa thượng Thích Minh Châu, Bình Anson hiệu đính (SuttaCentral, nguyên bài) ↗
Hòa thượng Thích Minh Châu, hiệu đính Bình Anson — lấy từ SuttaCentral (bản sao chép bên thứ ba). Không theo segment, không dùng để đối chiếu từng câu. NOASSERTION: Hòa thượng Thích Minh Châu (bản dịch); Bình Anson (hiệu đính).
- Văn xuôi liên tục, không chia theo segment của bilara — đối chiếu ở mức câu chứ không ở mức segment.
- Chân trang các tệp ghi "Bình Anson hiệu đính … dựa theo bản Anh ngữ": "The Middle Length Discourses of the Buddha", Tỳ kheo Nanamoli và Tỳ kheo Bodhi dịch, 1995 (Trung Bộ); "The Long Discourses of the Buddha", Maurice Walshe dịch, 1987 (Trường Bộ). Tức đây là bản Bình Anson hiệu đính lại bản dịch của Hòa thượng Thích Minh Châu có đối chiếu bản Anh, không phải nguyên văn bản dịch của Hòa thượng.
- Đây là bản sao của bên thứ ba, không phải bản xuất bản. Chân trang ghi người hiệu đính, ngày hiệu đính, lời cảm ơn người gửi bản điện tử và người chuẩn bị cho SuttaCentral (ví dụ MN 1: hiệu đính tháng 8–1999 và 10–06–2004, nhắc bản in 1986 ở một chú thích, Blake Walsh chuẩn bị; DN 1: hiệu đính 15–06–2007). Chân trang không nêu ấn bản in gốc cho từng bài; không suy ra ấn bản cho toàn bộ từ ví dụ trên.
- Không có tuyên bố quyền tác giả máy đọc được: NOASSERTION. Không suy ra CC0.
Đọc toàn bài · 24 khối văn bản
Như vầy tôi nghe.
Một thời Thế Tôn trú ở Sāvatthi (Xá-vệ), tại Jetavana (Kỳ-đà-lâm), tinh xá ông Anāthapiṇḍika (Cấp Cô Ðộc). Ở đấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo: “Này các Tỷ-kheo” —“ Thưa vâng, bạch Thế Tôn”. Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau
—Này các Tỷ-kheo, Sāriputta (Xá-lợi-phất) là bậc Hiền trí; này các Tỷ-kheo, Sāriputta là bậc Ðại tuệ; này các Tỷ-kheo, Sāriputta là bậc Quảng tuệ; này các Tỷ-kheo, Sāriputta là bậc Hỷ tuệ (Hasupanna); này các Tỷ-kheo, Sāriputta là bậc Tiệp tuệ (javanapanna); này các Tỷ-kheo, Sāriputta là bậc Lợi tuệ (tikkhapanna); này các Tỷ-kheo, Sāriputta là bậc Quyết trạch tuệ (nibbedhikapanna). Này các Tỷ-kheo, cho đến nửa tháng, Sāriputta quán bất đoạn pháp quán. Này các Tỷ-kheo, đây là do bất đoạn pháp quán của Sāriputta:
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Sāriputta ly dục, ly bất thiện pháp, chứng đạt và an trú sơ Thiền, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm, có tứ.
Và những pháp thuộc về Thiền thứ nhất như tầm, tứ, hỷ, lạc, nhứt tâm, và xúc, thọ, tưởng, tư, tâm, dục, thắng giải, tinh tấn, niệm, xả, tác ý; các pháp ấy được an trú bất đoạn. Các pháp ấy được Sāriputta biết đến khi chúng khởi lên, được Sāriputta biết đến khi an trú, được Sāriputta biết đến khi đoạn diệt. Sāriputta biết rõ như sau: “Như vậy các pháp ấy trước không có nơi ta, nay có hiện hữu, sau khi hiện hữu, chúng đoạn diệt”. Sāriputta đối với những pháp ấy, cảm thấy không luyến ái, không chống đối, độc lập, không trói buộc, giải thoát, không hệ lụy, an trú với tâm không có hạn chế. Sāriputta biết: “Còn có sự giải thoát hơn thế nữa. Ðối với Sāriputta, còn có nhiều việc phải làm hơn nữa”.
Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Sāriputta diệt tầm và tứ, chứng đạt và an trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm không tứ, nội tĩnh nhứt tâm. Và những pháp thuộc về Thiền thứ hai như nội tĩnh, hỷ, lạc, nhứt tâm, và xúc, thọ, tưởng, tư, tâm, dục, thắng giải, tinh tấn, niệm, xả, tác ý, những pháp ấy được an trú bất đoạn. Các pháp ấy được Sāriputta biết đến khi chúng khởi lên, được Sāriputta biết đến khi chúng an trú, được Sāriputta biết đến khi chúng đoạn diệt. Sāriputta biết rõ như sau: “Như vậy các pháp ấy trước không có nơi ta, nay có hiện hữu, sau khi hiện hữu, chúng đoạn diệt”. Sāriputta đối với những pháp ấy, không luyến ái, không chống đối, độc lập, không trói buộc, giải thoát, không hệ lụy, an trú với tâm không có hạn chế. Sāriputta biết: “Còn có sự giải thoát hơn thế nữa. Ðối với Sāriputta, còn có nhiều việc phải làm hơn thế nữa”.
Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Sāriputta ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú, chứng và an trú Thiền thứ ba.
Và những pháp thuộc về Thiền thứ ba, như xả, lạc, niệm, tỉnh giác, nhứt tâm, và xúc, thọ, tưởng, tư, tâm, dục, thắng giải, tinh tấn, xả, tác ý; những pháp ấy được Sāriputta an trú bất đoạn, các pháp ấy được Sāriputta biết đến khi chúng khởi lên, được Sāriputta biết đến khi chúng an trú, được Sāriputta biết đến khi chúng đoạn diệt. Sāriputta đối với những pháp ấy, không luyến ái, không chống đối, độc lập, không trói buộc, giải thoát không hệ lụy, an trú với tâm không có hạn chế. Sāriputta biết: “Còn có sự giải thoát hơn thế nữa. Ðối với Sāriputta, còn có nhiều việc phải làm hơn thế nữa”.
Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Sāriputta xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ, không lạc, xả niệm, thanh tịnh.
Và những pháp thuộc về Thiền thứ tư, như xả, bất khổ bất lạc thọ, thọ (passivedana), vô quán niệm tâm (Cetaso anabhogo), thanh tịnh nhờ niệm, nhứt tâm, và xúc, thọ, tưởng, tư, tâm, dục, thắng giải, tinh tấn, niệm, xả, tác ý; những pháp ấy được Sāriputta an trú bất đoạn, các pháp ấy được Sāriputta biết đến khi chúng khởi lên, được Sāriputta biết đến khi chúng an trú, được Sāriputta biết đến khi chúng đoạn diệt. Sāriputta đối với những pháp ấy, không luyến ái, không chống đối, độc lập, không trói buộc, giải thoát, không hệ lụy, an trú với tâm không có hạn chế. Sāriputta biết: “Còn có sự giải thoát hơn thế nữa. Ðối với Sāriputta, còn có nhiều việc phải làm hơn thế nữa”.
Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Sāriputta vượt lên hoàn toàn sắc tưởng, diệt trừ mọi chướng ngại tưởng, không tác ý đối với dị tưởng, nghĩ rằng: “Hư không là vô biên”, chứng và trú Không vô biên xứ.
Và những pháp thuộc về Không vô biên xứ như hư không, vô biên xứ tưởng, nhứt tâm, và xúc, thọ, tưởng, tư, tâm, dục, thắng giải, tinh tấn, niệm, xả, tác ý; những pháp ấy được Sāriputta an trú bất đoạn, các pháp ấy được Sāriputta biết đến khi chúng khởi lên, được Sāriputta biết đến khi chúng an trú, được Sāriputta biết đến khi chúng đoạn diệt. Sāriputta đối với những pháp ấy, không luyến ái, không chống đối, độc lập, không trói buộc, giải thoát, không hệ lụy, an trú với tâm không có hạn chế. Sāriputta biết: “Còn có sự giải thoát hơn thế nữa. Ðối với Sāriputta, còn có nhiều việc phải làm hơn thế nữa”.
Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Sāriputta vượt lên hoàn toàn Không vô biên xứ, nghĩ rằng: “Thức là vô biên”, chứng và trú Thức vô biên xứ.
Và những pháp thuộc về Thức vô biên xứ như Thức vô biên xứ tưởng, nhất tâm, và xúc, thọ, tưởng, tư, tâm, dục, thắng giải, tinh tấn, niệm, xả, tác ý; những pháp ấy được Sāriputta an trú bất đoạn; các pháp ấy được Sāriputta biết đến khi chúng khởi lên, được Sāriputta biết đến khi chúng đoạn diệt. Sāriputta đối với những pháp ấy không luyến ái, không chống đối, độc lập, không trói buộc, giải thoát, không hệ lụy, an trú với tâm không có hạn chế. Sāriputta biết: “Còn có sự giải thoát hơn thế nữa. Ðối với Sāriputta, còn có nhiều việc phải làm hơn thế nữa”.
Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Sāriputta vượt lên hoàn toàn Thức vô biên xứ, nghĩ rằng: “Không có vật gì”, chứng và trú Vô sở hữu xứ.
Và những pháp thuộc về Vô sở hữu xứ, như Vô sở hữu xứ tưởng, nhứt tâm, và xúc, thọ, tưởng, tư, tâm, dục, thắng giải, tinh tấn, niệm, xả, tác ý; những pháp ấy được Sāriputta an trú bất đoạn; các pháp ấy được Sāriputta biết đến khi chúng khởi lên, được Sāriputta biết đến khi chúng an trú, được Sāriputta biết đến khi chúng đoạn diệt. Sāriputta đối với những pháp ấy không luyến ái, không chống đối, độc lập, không trói buộc, giải thoát, không hệ lụy, an trú với tâm không có hạn chế. Sāriputta biết: “Còn có sự giải thoát hơn thế nữa. Ðối với Sāriputta, còn có nhiều việc phải làm hơn thế nữa”.
Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Sāriputta vượt lên hoàn toàn Vô sở hữu xứ, chứng và trú Phi tưởng phi phi tưởng xứ.
Với chánh niệm, Sāriputta xuất khỏi định ấy. Sau khi với chánh niệm xuất khỏi định ấy, Sāriputta thấy các pháp ấy thuộc về quá khứ, bị đoạn diệt, bị biến hoại: “Như vậy các pháp ấy trước không có nơi ta, nay có hiện hữu, sau khi hiện hữu chúng đoạn diệt”. Sāriputta đối với những pháp ấy cảm thấy không luyến ái, không chống đối, độc lập, không trói buộc, giải thoát, không hệ lụy, an trú với tâm không hạn chế. Sāriputta biết: “Còn có sự giải thoát hơn thế nữa. Ðối với Sāriputta, còn có nhiều việc phải làm hơn thế nữa”.
Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Sāriputta vượt khỏi hoàn toàn Phi tưởng phi phi tưởng xứ, chứng và an trú Diệt thọ tưởng (định). Sau khi thấy với trí tuệ, các lậu hoặc được đoạn tận.
Với chánh niệm, Sāriputta xuất khỏi định ấy. Sau khi với chánh niệm xuất khỏi định ấy, Sāriputta thấy các pháp ấy thuộc về quá khứ, bị đoạn diệt, bị biến hoại: “Như vậy các pháp ấy, trước không có nơi ta, sau có hiện hữu, sau khi hiện hữu, chúng đoạn diệt”. Sāriputta đối với các pháp ấy cảm thấy không luyến ái, không chống đối, độc lập, không trói buộc, giải thoát, không hệ lụy, an trú với tâm không hạn chế. Sāriputta biết: “Không có sự giải thoát nào vô thượng hơn thế nữa. Ðối với Sāriputta, không có việc phải làm nhiều hơn thế nữa”.
Này các Tỷ-kheo, nếu nói một cách chơn chánh, một người có thể nói về người ấy như sau: “Người này được tự tại, được cứu cánh trong Thánh giới, được tự tại, được cứu cánh trong Thánh định, được tự tại, được cứu cánh trong Thánh tuệ, được tự tại, được cứu cánh trong Thánh giải thoát. Nói một cách chơn chánh về Sāriputta, người ấy có thể nói như sau: “Sāriputta được tự tại, được cứu cánh trong Thánh giới, được tự tại, được cứu cánh trong Thánh định, được tự tại, được cứu cánh trong Thánh tuệ, được tự tại, được cứu cánh trong Thánh giải thoát”.
Này các Tỷ-kheo, nếu nói một cách chơn chánh, một người có thể nói về người ấy như sau: “Người này là con chánh tông của Thế Tôn, sanh ra từ miệng, sanh ra từ Pháp, do Pháp hóa thành, thừa tự Chánh pháp, không thừa tự vật chất”. Nói một cách chơn chánh về Sāriputta, người ấy có thể nói như sau: “Sāriputta là con chánh tông của Thế Tôn, sanh ra từ miệng, sanh ra từ Pháp, do Pháp hóa thành, thừa tự Chánh pháp, không thừa tự vật chất”.
Sāriputta, này các Tỷ-kheo, chơn chánh chuyển Pháp luân vô thượng đã được Như Lai chuyển vận.
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các vị Tỷ-kheo hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.
Nguồn của bản này, nguyên văn chân trang của tệp
Hòa thượng Thích Minh Châu dịch Việt
Chân thành cám ơn anh HDC và nhóm Phật tử VH đã có thiện tâm gửi tặng ấn bản điện tử. (Bình Anson hiệu đính, dựa theo bản Anh ngữ “The Middle Length Discourses of the Buddha”, Tỳ kheo Nanamoli và Tỳ kheo Bodhi dịch, 1995). 14–07–2004
Prepared for SuttaCentral by Blake Walsh.
Rubric chất lượng tóm tắt
Mỗi tiêu chí chấm từ 0 đến 10. Điểm chung là trung bình của đủ 10 tiêu chí. Kiểm tra kỹ thuật chỉ chấm phần đo được; ô chưa đánh giá không phải điểm 0.
10 tiêu chí chấm tóm tắt
| Tiêu chí | Cách đánh giá |
|---|---|
| Bám sát bài kinh | Mọi khẳng định có căn cứ trong kinh; không thêm giáo lý hoặc suy diễn. |
| Đủ ý chính | Nêu được trọng tâm và kết luận; không bỏ ý khiến người đọc hiểu sai. |
| Cấu trúc lập luận | Giữ trình tự và các quan hệ điều kiện, đối chiếu, nhân quả của kinh. |
| Bối cảnh & người nói | Đúng địa điểm, người nói, người nghe và tình huống khi được nêu. |
| Thuật ngữ | Dùng đúng nghĩa theo ngữ cảnh, nhất quán với bản dịch. |
| Sáng rõ & tự nhiên | Văn xuôi dễ hiểu với người Việt hiện đại, không calque hay giả cổ. |
| Súc tích | Chọn lọc ý, tránh lặp thừa; không quá 500 từ. |
| Tách biệt lời kinh | Phân biệt tóm tắt với nguyên văn; không gán diễn giải cho Đức Phật. |
| Bất định & trung thực | Không biến cách hiểu chưa chắc thành kết luận chắc chắn. |
| Kỹ thuật & trình bày | Văn xuôi thuần, NFC, đoạn văn hợp lệ và hiển thị đúng. |
2026-10-06 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng
Người/công cụ đánh giá: Repository summary validator.
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Kiểm tra tự động: 441 từ, 5 đoạn, văn xuôi thuần và NFC. Chưa đối chiếu nội dung tóm tắt với toàn bài kinh; chưa chấm độ đúng nghĩa, đủ ý hay văn phong.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Bám sát bài kinh | Chưa đánh giá |
| Đủ ý chính | Chưa đánh giá |
| Cấu trúc lập luận | Chưa đánh giá |
| Bối cảnh & người nói | Chưa đánh giá |
| Thuật ngữ | Chưa đánh giá |
| Sáng rõ & tự nhiên | Chưa đánh giá |
| Súc tích | Chưa đánh giá |
| Tách biệt lời kinh | Chưa đánh giá |
| Bất định & trung thực | Chưa đánh giá |
| Kỹ thuật & trình bày | 10 |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: 828e1679-8551-4c72-b2f6-e532d355db00 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 95b28f7a7720aae845d28d38460697b826b7c77381d219a448db0ac866c5d8d4
2026-10-05 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng
Người/công cụ đánh giá: Repository summary validator.
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Kiểm tra tự động: 441 từ, 5 đoạn, văn xuôi thuần và NFC. Chưa đối chiếu nội dung tóm tắt với toàn bài kinh; chưa chấm độ đúng nghĩa, đủ ý hay văn phong.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Bám sát bài kinh | Chưa đánh giá |
| Đủ ý chính | Chưa đánh giá |
| Cấu trúc lập luận | Chưa đánh giá |
| Bối cảnh & người nói | Chưa đánh giá |
| Thuật ngữ | Chưa đánh giá |
| Sáng rõ & tự nhiên | Chưa đánh giá |
| Súc tích | Chưa đánh giá |
| Tách biệt lời kinh | Chưa đánh giá |
| Bất định & trung thực | Chưa đánh giá |
| Kỹ thuật & trình bày | 10 |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: 73bc1a64-79fe-49bb-bdb4-2304be2f016a · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 95b28f7a7720aae845d28d38460697b826b7c77381d219a448db0ac866c5d8d4
2026-10-05 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng
Người/công cụ đánh giá: Repository summary validator.
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Kiểm tra tự động: 441 từ, 5 đoạn, văn xuôi thuần và NFC. Chưa đối chiếu nội dung tóm tắt với toàn bài kinh; chưa chấm độ đúng nghĩa, đủ ý hay văn phong.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Bám sát bài kinh | Chưa đánh giá |
| Đủ ý chính | Chưa đánh giá |
| Cấu trúc lập luận | Chưa đánh giá |
| Bối cảnh & người nói | Chưa đánh giá |
| Thuật ngữ | Chưa đánh giá |
| Sáng rõ & tự nhiên | Chưa đánh giá |
| Súc tích | Chưa đánh giá |
| Tách biệt lời kinh | Chưa đánh giá |
| Bất định & trung thực | Chưa đánh giá |
| Kỹ thuật & trình bày | 10 |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: 619b35ef-88e0-4ff6-9a4d-797742d74140 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 05d080096d5e8bf15f7834d0e68e1f162b96faa8447464a0b1bd639f3a147186
Rubric chất lượng bản dịch
Mỗi tiêu chí chấm từ 0 đến 10. Điểm chung là trung bình của đủ 10 tiêu chí. Kiểm tra kỹ thuật chỉ chấm phần đo được; ô chưa đánh giá không phải điểm 0.
Điểm trên 9, không có lỗi chặn và vượt kiểm tra phát hành mới đủ điều kiện published. Lỗi chặn luôn thắng điểm số.
10 tiêu chí chấm bản dịch
| Tiêu chí | Cách đánh giá |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | Đúng UID, nguồn Pāli đã ghim; xác định đúng tác giả và nguồn tham khảo. |
| Đúng nghĩa Pāli | Giữ đủ ý; không thêm diễn giải vào lời kinh, không làm lệch giáo nghĩa. |
| Ngữ pháp & logic | Đúng người nói, chủ thể, phủ định, điều kiện, số lượng và quan hệ mệnh đề. |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | Đủ segment, đúng ID và ranh giới; bảo toàn lặp và dấu lược. |
| Thuật ngữ | Chính xác theo ngữ cảnh, giữ các phân biệt quan trọng và nhất quán. |
| Đối chiếu nguồn | Đọc Pāli, English và Việt truyền thống khi có; phân xử bất đồng bằng Pāli. |
| Tiếng Việt sáng rõ | Câu tự nhiên, dễ hiểu, không dịch máy móc hay giả cổ. |
| Hán–Việt & súc tích | Giữ thuật ngữ hữu ích, giảm từ tối nghĩa và diễn đạt dài dòng. |
| Bất định & trung thực | Ghi nhận cách hiểu khác; không bịa nguồn hoặc che giấu bất định. |
| Kỹ thuật & phát hành | JSON/YAML, NFC, metadata, giấy phép và các kiểm tra bắt buộc đều đạt. |
2026-10-08 · Đánh giá đầy đủ · 9.17/10
Người/công cụ đánh giá: Claude Opus 5.5 (Claude Code).
Khớp nội dung và nguồn đang hiển thị.
Chuẩn hoá thuật ngữ toàn Trung Bộ/Trường Bộ ngày 2026-10-08 (quyết định ghi trong content/glossary/pali-vi.yaml): upadhi = sanh y; triền cái theo glossary (hôn trầm và buồn ngủ, xao động và hối tiếc, nghi hoặc, sân hận); lābha = lợi dưỡng; khattiya = Sát-đế-lợi; kāsāya = áo cà-sa; āvuso = hiền giả; A-tu-la; bốn xứ vô sắc viết `Không vô biên xứ`…; tướng Đại Nhân; tên riêng theo Pāli đã ghim (Pāthika, Mahāpajāpatī). Thay bằng script chỉ trong segment có đúng thuật ngữ Pāli, khớp nguyên từ; đổi 3 segment: 11.1, 12.1, 13.1. Không review lại toàn bài: điểm mang theo nguyên từ lượt full c765504d-575f-4db6-a431-73f1f1fea6d2 (2026-10-07, Claude Opus 5.5 (Claude Code)); thay đổi chỉ là thuật ngữ nên không có lý do hạ hay nâng điểm. Technical gate (validate/test/check/build) chạy lại sau chuẩn hoá. Đây là review của AI, không phải chứng nhận của chuyên gia Pāli.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | 9.3 |
| Đúng nghĩa Pāli | 9.1 |
| Ngữ pháp & logic | 9.1 |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | 9.4 |
| Thuật ngữ | 9.1 |
| Đối chiếu nguồn | 9 |
| Tiếng Việt sáng rõ | 9 |
| Hán–Việt & súc tích | 9.1 |
| Bất định & trung thực | 9.1 |
| Kỹ thuật & phát hành | 9.5 |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: e4b52c20-7b0e-4735-849c-21c91496022f · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 21015429939382efe917e08efd06f841271e2e0fcb005316b4afb80aa3a33508
2026-10-07 · Đánh giá đầy đủ · 9.17/10
Người/công cụ đánh giá: Claude Opus 5.5 (Claude Code).
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Lượt review đối kháng của AI (không phải chứng nhận của chuyên gia Pāli độc lập). Đọc đủ 97 segment: Pāli + Sujato + bản Việt, trọn bản HT. Thích Minh Châu. Sửa 31 segment (nhiều chỗ là công thức lặp). [accuracy] 22.2–22.3 'trưởng tử' không có trong Pāli (dhammadāyādo) → bỏ, oraso = con ruột; 10.1 bỏ mất anābhogo ('sự nhẹ nhàng của tâm') → 'sự không bận tâm của tâm do được khinh an'; 2.8 lặp cụm từ; 21.1/22.1 thiếu hô cách bhikkhave và cấu trúc câu 'chính là Sāriputta, được nói một cách đúng đắn' tối nghĩa → viết lại; 23.1 lỗi chính tả 'đúng đắc', 'vô thượng pháp luân' → bánh xe Pháp vô thượng (glossary dhammacakka). [clarity] 4.7…18.6, 20.6 'Nhờ làm cho sung mãn điều ấy, sự có mặt ấy được thành tựu' tối nghĩa → 'vị ấy xác chứng rằng quả thật là có/không có' (comment, kèm cách hiểu khác của TMC); 'đoạn hoại' cho paṭiventi → 'qua đi' (9 chỗ, tránh trùng 'biến mất' = abbhatthaṁ gacchanti); 2.5–2.7 'bậc nhanh trí tuệ, bậc sắc bén trí tuệ' → 'trí tuệ mau lẹ/sắc bén/thấu suốt' (như SN2.29); 5.1 'tâm nhất tâm'. Comment: 3.1 '15 pháp chung' sai (11 pháp) và 'chín chứng định … ba xứ vô sắc' sai số → sửa; 18.1 'lậu hoặc đoạn tận ngay trong chứng định' là diễn giải chú giải, Pāli không nói → bỏ; 21.2 'chánh xác' chính tả; 2.1. Còn lại: anupāyo anapāyo… giữ bản cũ ('không hướng đến, không lẩn tránh…'), chấp nhận.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | 9.3 |
| Đúng nghĩa Pāli | 9.1 |
| Ngữ pháp & logic | 9.1 |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | 9.4 |
| Thuật ngữ | 9.1 |
| Đối chiếu nguồn | 9 |
| Tiếng Việt sáng rõ | 9 |
| Hán–Việt & súc tích | 9.1 |
| Bất định & trung thực | 9.1 |
| Kỹ thuật & phát hành | 9.5 |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: c765504d-575f-4db6-a431-73f1f1fea6d2 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 0bd67e7b356370e45fae077d92965df7508cb660aa0a98f842737a528ebb23d6
2026-10-06 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng
Người/công cụ đánh giá: Repository segment validator.
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Kiểm tra tự động 97 segment với Pāli trong cache: đủ ID, giá trị, NFC và hệ chữ Latin. Chưa đọc đối chiếu nghĩa, ngữ pháp hoặc văn phong; chưa chấm lại 10 tiêu chí. Đây không phải chứng nhận hash upstream hoặc giấy phép, không xác nhận trạng thái xuất bản.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | Chưa đánh giá |
| Đúng nghĩa Pāli | Chưa đánh giá |
| Ngữ pháp & logic | Chưa đánh giá |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | 10 |
| Thuật ngữ | Chưa đánh giá |
| Đối chiếu nguồn | Chưa đánh giá |
| Tiếng Việt sáng rõ | Chưa đánh giá |
| Hán–Việt & súc tích | Chưa đánh giá |
| Bất định & trung thực | Chưa đánh giá |
| Kỹ thuật & phát hành | Chưa đánh giá |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: 6205961e-19fb-40a0-9c61-865a25f82e51 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 320376a0c7800503cb9a23e206296bf603af5f02a0a57e8145a9e6c4ffd26d58
2026-10-05 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng
Người/công cụ đánh giá: Repository segment validator.
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Kiểm tra tự động 97 segment với Pāli trong cache: đủ ID, giá trị, NFC và hệ chữ Latin. Chưa đọc đối chiếu nghĩa, ngữ pháp hoặc văn phong; chưa chấm lại 10 tiêu chí. Đây không phải chứng nhận hash upstream hoặc giấy phép, không xác nhận trạng thái xuất bản.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | Chưa đánh giá |
| Đúng nghĩa Pāli | Chưa đánh giá |
| Ngữ pháp & logic | Chưa đánh giá |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | 10 |
| Thuật ngữ | Chưa đánh giá |
| Đối chiếu nguồn | Chưa đánh giá |
| Tiếng Việt sáng rõ | Chưa đánh giá |
| Hán–Việt & súc tích | Chưa đánh giá |
| Bất định & trung thực | Chưa đánh giá |
| Kỹ thuật & phát hành | Chưa đánh giá |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: 4f2bdf6c-8022-4766-a741-7e25463739b0 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 320376a0c7800503cb9a23e206296bf603af5f02a0a57e8145a9e6c4ffd26d58
2026-10-05 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng
Người/công cụ đánh giá: Repository segment validator.
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Kiểm tra tự động 97 segment với Pāli trong cache: đủ ID, giá trị, NFC và hệ chữ Latin. Chưa đọc đối chiếu nghĩa, ngữ pháp hoặc văn phong; chưa chấm lại 10 tiêu chí. Đây không phải chứng nhận hash upstream hoặc giấy phép, không xác nhận trạng thái xuất bản.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | Chưa đánh giá |
| Đúng nghĩa Pāli | Chưa đánh giá |
| Ngữ pháp & logic | Chưa đánh giá |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | 10 |
| Thuật ngữ | Chưa đánh giá |
| Đối chiếu nguồn | Chưa đánh giá |
| Tiếng Việt sáng rõ | Chưa đánh giá |
| Hán–Việt & súc tích | Chưa đánh giá |
| Bất định & trung thực | Chưa đánh giá |
| Kỹ thuật & phát hành | Chưa đánh giá |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: ec88e888-153a-4be4-9168-55a5678155b6 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 329556787a1ba86f31201022fbed5c0d9bb383803f3caf881cfff56c8b6ce2ae
2026-09-12 · Scorecard lịch sử · 9.69/10
Người/công cụ đánh giá: GLM-5.3 Flash (ZCode).
Scorecard trong metadata cũ; chưa lưu dấu vân tay nội dung hoặc ghi chú của lần chấm. Không coi đây là một lượt chấm lại.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | 9.8 |
| Đúng nghĩa Pāli | 9.6 |
| Ngữ pháp & logic | 9.6 |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | 10 |
| Thuật ngữ | 9.6 |
| Đối chiếu nguồn | 9.6 |
| Tiếng Việt sáng rõ | 9.6 |
| Hán–Việt & súc tích | 9.5 |
| Bất định & trung thực | 9.6 |
| Kỹ thuật & phát hành | 10 |
Lỗi chặn: không ghi nhận.