
Phù điêu hiện đại theo phong cách Amarāvatī: Đức Phật thuyết pháp cho vua Ajātasattu (A-xà-thế), tượng Phật Thiền định, Amaravati, Andhra PradeshẢnh: Anandajoti Bhikkhu (Photo Dharma) · CC BY-SA 4.0 ↗
Kinh Trường Bộ · DN2 · Dīgha Nikāya
Kinh Sa-môn Quả
Sāmaññaphalasutta
- Đã xuất bản
- Khoảng 68 phút đọc
- 650 đoạn Pāli
- Bản nghe 93 phút
Pāli đọc tại bilara commit 11c9d708978c · 4 bản: Pāli, English, Việt hiện hành, Việt 2026
Tóm tắt & diễn giải
Kinh Sa-môn Quả mở đầu tại Rājagaha, nơi Đức Thế Tôn trú trong vườn xoài của Jīvaka Komārabhacca cùng đại chúng tỳ-kheo. Vào đêm rằm, vua Ajātasattu nước Magadha muốn đến gần một vị Sa-môn hay Bà-la-môn để tâm được tịnh tín; các quan lần lượt tâu sáu giáo chủ danh tiếng: Pūraṇa Kassapa, Makkhali Gosāla, Ajita Kesakambala, Pakudha Kaccāyana, Sañjaya Belaṭṭhaputta, Nigaṇṭha Nāṭaputta, nhưng vua giữ im lặng, cho đến khi Jīvaka tâu về Đức Thế Tôn. Vua đi bằng voi đến vườn xoài, ngắm sự lặng yên tuyệt đối của chúng tỳ-kheo, rồi hỏi về quả Sa-môn thấy rõ ngay trong đời này.
Đọc tiếp phần tóm tắt (4 đoạn)
Đức Thế Tôn hỏi vua đã từng hỏi ai; vua kể lại, nhận mỗi câu đều lệch câu hỏi, như hỏi xoài lại trả lời mít. Pūraṇa Kassapa đáp bằng thuyết không hành động: giết hay bố thí đều không gây ác hay phước. Makkhali Gosāla đáp bằng thuyết thanh tịnh qua luân hồi: kẻ ngu và người trí bị định mệnh, vận hội, bản tánh đưa đẩy. Ajita Kesakambala đáp bằng thuyết đoạn diệt: không có đời sau, người do bốn đại tạo thành, khi chết tan rã. Pakudha Kaccāyana nói về bảy thân không lay động; Nigaṇṭha Nāṭaputta nói về sự chế ngự bốn mặt; Sañjaya Belaṭṭhaputta thì trả lời quanh co lẩn tránh. Với mỗi vị, vua không tán thành cũng không phản đối.
Đức Thế Tôn bèn chỉ hai quả hiện thấy đầu tiên: người nô bộc hay nông phu gia chủ khi xuất gia sống thu thúc thân, lời, ý, biết tri túc, sẽ được vua đảnh lễ, cúng dường. Những quả thù thắng hơn bắt đầu khi người nghe pháp sinh lòng tin, xuất gia, thành tựu tiểu giới, trung giới, đại giới, từ bỏ sát sinh, nói dối, tránh xa tà mạng; rồi hộ trì các cửa giác quan và chánh niệm tỉnh giác. Vị ấy đoạn trừ năm triền cái rồi lần lượt chứng bốn thiền.
Với tâm đã định, vị ấy lần lượt thành tựu tám trí: thấy rõ thân gồm bốn đại và thức nương nơi thân; hóa hiện thân do ý tạo; các thần thông; thiên nhĩ; trí biết tâm người khác; trí nhớ đời trước; thiên nhãn thấy chúng sanh chết và sanh theo nghiệp; và trí đoạn tận lậu hoặc, giải thoát khỏi dục lậu, hữu lậu, vô minh lậu. Ngoài quả hiện tại này, không còn quả Sa-môn nào thù thắng hơn.
Vua Ajātasattu quy y làm ưu-bà-tắc trọn đời, xưng nhận tội giết cha, bậc vua trị vì đúng pháp; Thế Tôn nhận lỗi vì vua thấy lỗi và sửa lỗi đúng pháp. Sau khi vua ra đi, Ngài nói nếu không giết cha thì pháp nhãn thanh tịnh đã sanh khởi ngay tại chỗ ngồi.
Phần tóm tắt do dự án biên soạn để hỗ trợ đọc, không phải kinh văn. Bản Pāli và các bản dịch hiển thị bên dưới mới là nội dung có thẩm quyền.
Diễn giải hiện đại
Ba cách tìm hiểu cùng một bài kinh, với ngôn ngữ và ví dụ phù hợp từng nhóm độc giả. Bạn có thể chọn bất kỳ bản nào.
Phần diễn giải do dự án biên soạn để hỗ trợ tìm hiểu; đây không phải nguyên văn lời Phật. Các ví dụ đời sống và gợi ý thực hành là lời của người biên soạn.
Diễn giải dành cho trẻ emĐã duyệt
Diễn giải dành cho trẻ em
Liên kết mục nàyTìm hiểu bài kinh
Một câu hỏi trong đêm trăng
Đây là Kinh Sa-môn Quả, bài thứ hai của Trường Bộ. “Sa-môn” ở đây là người rời đời sống gia đình để tu; “quả” là kết quả của cách sống ấy. Các tên phần giúp chia bài để đọc. Bài khá dài, em có thể đọc từng phần cùng người lớn.
Người truyền kinh kể rằng Phật ở vườn xoài của Jīvaka Komārabhacca tại Rājagaha, cùng 1.250 tỳ-kheo. Trong đêm rằm lễ Uposatha vào kỳ Komudī cuối bốn tháng, vua Ajātasattu, con bà Videhī, cai trị nước Magadha, ngồi trên lầu với các đại thần. Vua khen đêm trăng dễ mến, đẹp, đáng ngắm, êm dịu và tốt lành. Ông muốn đến kính thăm một người tu để lòng có được niềm tin trong sáng.
Tìm hiểu bài kinh
Sáu tên tuổi và sự im lặng của vua
Sáu đại thần lần lượt đề nghị sáu thầy: Pūraṇa Kassapa, Makkhali Gosāla, Ajita Kesakambala, Pakudha Kaccāyana, Sañjaya Belaṭṭhaputta, rồi Nigaṇṭha Nāṭaputta. Mỗi vị được giới thiệu là người đứng đầu một hội chúng, lập giáo phái, nổi tiếng, được nhiều người kính trọng, đã tu lâu và lớn tuổi. Mỗi lần vua đều im lặng.
Jīvaka cũng ngồi gần và chưa nói gì. Vua hỏi ông. Jīvaka thưa rằng Phật đang ở vườn xoài của mình với 1.250 tỳ-kheo. Ông nhắc các danh hiệu chỉ sự giác ngộ và khả năng dạy của Phật: bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, đầy đủ hiểu biết và hạnh lành, khéo đi, hiểu thế gian, bậc hướng dẫn không ai hơn cho người có thể được hướng dẫn, thầy của trời và người, Phật, Thế Tôn. Ông nghĩ việc kính thăm Phật có thể làm tâm vua trong sáng.
Vua bảo chuẩn bị voi. Jīvaka cho sửa soạn khoảng 500 voi cái và con voi vua cưỡi, rồi báo đã sẵn sàng, để vua đi vào lúc thấy phù hợp.
Đối chiếu với kinh văn (43 đoạn)
- dn2:2.1
- dn2:2.2
- dn2:2.3
- dn2:2.4
- dn2:2.5
- dn2:3.1
- dn2:3.2
- dn2:3.3
- dn2:3.4
- dn2:3.5
- dn2:4.1
- dn2:4.2
- dn2:4.3
- dn2:4.4
- dn2:4.5
- dn2:5.1
- dn2:5.2
- dn2:5.3
- dn2:5.4
- dn2:5.5
- dn2:6.1
- dn2:6.2
- dn2:6.3
- dn2:6.4
- dn2:6.5
- dn2:7.1
- dn2:7.2
- dn2:7.3
- dn2:7.4
- dn2:7.5
- dn2:8.0
- dn2:8.1
- dn2:8.2
- dn2:8.3
- dn2:8.4
- dn2:8.5
- dn2:8.6
- dn2:8.7
- dn2:8.8
- dn2:8.9
- dn2:9.1
- dn2:9.2
- dn2:9.3
Tìm hiểu bài kinh
Sự yên lặng làm vua sợ
Mỗi phụ nữ đi theo ngồi trên một voi cái, vua ngồi trên vương tượng. Đoàn đi từ thành Rājagaha đến vườn xoài dưới ánh đuốc, với nghi vệ nhà vua. Gần đến nơi, vua bỗng rất sợ: đông đến 1.250 người mà không nghe hắt hơi, ho hay ồn ào. Ông hỏi Jīvaka có lừa mình, phản mình hoặc giao mình cho kẻ thù không.
Jīvaka phủ nhận cả ba điều, trấn an vua và hai lần mời đi tiếp. Ông chỉ ngôi nhà tròn đang sáng đèn. Đến chỗ voi không đi được, vua xuống đi bộ. Ông hỏi Phật ở đâu. Jīvaka chỉ vị đang ngồi trước hội chúng, tựa cột giữa, quay mặt về phía Đông.
Nhìn các vị tu sĩ yên tĩnh như hồ nước trong, vua ước con mình là Udayabhadda cũng an tĩnh như thế. Phật nhận thấy ông đang nghĩ đến người mình thương. Vua đáp rằng mình rất thương con và nhắc lại điều mong ấy. Sau đó ông lễ Phật, chắp tay chào hội chúng, ngồi một bên và xin được hỏi. Phật mời ông hỏi tùy ý.
Tìm hiểu bài kinh
Người làm nghề có kết quả, người tu thì sao?
Vua kể nhiều nghề thời ấy. Trong quân đội có người cưỡi voi, cưỡi ngựa, đánh xe, bắn cung, cầm cờ, điều binh, lo thức ăn; chiến sĩ quý tộc, vương tử, quân xung kích, dũng sĩ lớn, anh hùng, lính mặc áo da và người xuất thân là con nô tỳ. Ngoài ra có người làm bánh, hớt tóc, hầu tắm, nấu ăn, kết vòng hoa, nhuộm vải, dệt, đan đồ, làm gốm, ghi sổ và đếm bằng ngón tay, cùng các nghề khác.
Theo vua, người làm nghề hưởng kết quả ngay: nuôi mình, cha mẹ, vợ con, bạn bè và người cùng làm, khiến họ vui sống. Họ còn có thể cúng dường người tu, với mong muốn phước lành, hạnh phúc ở đời sau và cõi trời. Vua hỏi: đời sống sa-môn có kết quả nào nhận biết ngay trong đời này không?
Phật hỏi vua từng hỏi ai khác chưa. Vua nói đã hỏi. Phật mời kể nếu việc ấy không phiền; vua đáp rằng nói trước Phật và người như Phật không có gì phiền. Phật mời ông kể tiếp.
Tìm hiểu bài kinh
Lời thứ nhất: làm gì cũng không có quả thiện ác?
Vua kể rằng mình đã đến gặp Pūraṇa Kassapa, chào hỏi, ngồi xuống và hỏi đúng câu hỏi trên, kể cả các nghề và lợi ích của chúng. Theo lời vua thuật, Pūraṇa đáp rằng tự làm hoặc bảo người khác làm những việc giết hại, gây đau đớn, lo buồn, sợ hãi, trộm cướp, đột nhập, cướp đường, phản bội quan hệ vợ chồng hay nói dối đều không tạo điều ác hoặc quả ác.
Thầy ấy còn lấy ví dụ rất dữ dội: dù hại tất cả sinh vật hay gây hại bên bờ Nam sông Hằng cũng không có quả ác. Trái lại, bố thí, tế lễ ở bờ Bắc, tự làm hay nhờ người khác làm, cũng không có phước. Theo lời ấy, cho đi, tự điều phục, giữ mình và nói thật cũng không tạo phước. Đó là quan điểm Pūraṇa được vua kể lại; đoạn này không bảo em làm hại ai.
Vua gọi đó là thuyết phủ nhận nghiệp, và thấy như hỏi quả xoài mà được đáp quả mít, hoặc ngược lại. Không muốn làm một người tu trong nước mình buồn lòng, vua không khen cũng không chống đối. Ông không hài lòng nhưng không nói ra; không nhận quan điểm ấy, cũng không bác bỏ nó tại chỗ, rồi đứng dậy về.
Tìm hiểu bài kinh
Lời thứ hai: mọi việc cứ theo số phận?
Vua đã chào hỏi Makkhali Gosāla, ngồi một bên và hỏi cùng câu ấy. Theo vua, Gosāla nói rằng chúng sinh trở nên xấu bẩn hay trong sạch đều không do nguyên nhân, không do điều kiện. Thầy này phủ nhận khả năng tự làm, nhờ người khác làm, hành động của con người, sức lực, sự cố gắng và tinh tấn.
Gosāla còn nói mọi sinh vật đều không tự chủ, không sức mạnh, không nỗ lực; chúng bị số phận, sự hội hợp và bản tính cuốn đi, chịu vui khổ trong sáu loại sinh. Đây vẫn là lời một thầy khác được thuật lại.
Tìm hiểu bài kinh
Danh sách rất dài của Gosāla
Gosāla đưa ra một danh sách với nhiều số đếm. Để không bỏ mất phần này, ta đọc thành các cụm. Thầy nói có 1.400.000 nguồn sinh chính, thêm 6.000 và 600; có 500 nghiệp, 5 nghiệp, 3 nghiệp, rồi “nghiệp” và “bán nghiệp”. Có 62 lối đi, 62 trung kiếp, 6 loại sinh, 8 địa vị người.
Danh sách tiếp tục: 4.900 Ājīvaka, 4.900 du sĩ và 4.900 nơi ở của loài Nāga; 2.000 quyền năng, 3.000 địa ngục và 36 trần giới. Mỗi nhóm sau có 7: thai có tưởng, thai không tưởng, loại thai tên nigaṇṭhigabbha, chư thiên, người, quỷ và hồ nước.
Còn có 7 và 700 pavuṭa, 7 và 700 vực sâu, 7 và 700 giấc mộng. Theo Gosāla, người ngu lẫn người trí đi qua 8.400.000 đại kiếp luân hồi rồi mới hết khổ. Một số tên cổ, như nigaṇṭhigabbha và pavuṭa, được các bản tham khảo hiểu khác nhau. Chúng được giữ tên ở đây để không đoán bừa. Những con số này thuộc lời Gosāla, không phải số liệu Phật đang xác nhận.
Đối chiếu với kinh văn (1 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Cuộn chỉ tự tháo đến hết
Trong lời Gosāla, không thể nhờ giữ giới, giữ một hạnh nguyện, chịu khổ hạnh hoặc sống phạm hạnh mà làm chín nghiệp chưa chín hay làm hết dần nghiệp đã chín. Ông cho rằng vui khổ đã có mức định sẵn, vòng luân hồi có giới hạn, không thêm bớt hay cao thấp hơn. Như cuộn chỉ bị tung ra rồi cứ tháo đến hết, cả người ngu và người trí sẽ trôi qua vòng ấy rồi hết khổ.
Vua gọi đó là thuyết thanh tịnh nhờ đi hết luân hồi. Ông vẫn thấy câu trả lời lệch như xoài với mít. Vì không muốn làm phiền người tu trong nước, ông không khen, không chống; không nói nỗi bất mãn; không chấp nhận, không bác bỏ tại chỗ, rồi đi về.
Tìm hiểu bài kinh
Lời thứ ba: chết rồi không còn gì?
Với Ajita Kesakambala, vua cũng chào hỏi, ngồi và nêu câu hỏi cũ. Theo lời thuật, Ajita phủ nhận bố thí, lễ tế, cúng dường và kết quả của việc thiện ác. Trong cách nói phủ nhận ấy còn có đời này, đời sau, mẹ, cha, các loài hóa sinh, và người tu đúng có thể tự biết hai đời rồi dạy lại.
Ajita cho con người gồm đất, nước, lửa, gió. Khi chết, từng phần trở về loại tương ứng, còn các căn vào hư không. Ông kể bốn người khiêng người chết đi, cùng chiếc cáng là vật thứ năm; dấu chân dẫn đến nơi hỏa táng; sau đó còn xương màu bồ câu và lễ vật thành tro. Ông chê lời khen bố thí là ngu, lời khẳng định có sự tồn tại tiếp theo là trống rỗng, giả dối. Theo ông, cả người ngu và người trí đều chấm dứt hoàn toàn khi chết.
Vua gọi đó là thuyết đoạn diệt. Vẫn như xoài đáp mít, nó chưa trả lời điều vua hỏi. Vì không muốn làm phiền tu sĩ trong nước, vua không khen hay chống, không nói sự thất vọng, không nhận hay bác bỏ quan điểm ấy, rồi về. Ta đang theo dõi lời kể, chưa chuyển các quan điểm này thành điều em phải tin.
Tìm hiểu bài kinh
Lời thứ tư: bảy thứ không bao giờ thay đổi?
Pakudha Kaccāyana cũng được vua đến chào hỏi và hỏi như trước. Theo lời vua kể, thầy này nói có bảy “thân”, tức bảy thứ căn bản: đất, nước, lửa, gió, vui, khổ và mạng sống. Chúng không được làm ra, không có ai tạo, không sinh thêm; vững như đỉnh núi, cột đứng, không đổi, không hại nhau và không gây vui, khổ hay cả hai cho nhau.
Từ đó ông nói không có người giết hay sai giết, nghe hay nói, biết hay làm cho người khác biết. Ngay khi có người dùng vũ khí làm chết người khác, ông cũng chỉ xem đó là vật đi giữa bảy thứ ấy. Đây là lập luận của Pakudha trong câu chuyện, không phải sự cho phép gây hại.
Vua thấy đó là chuyện khác với điều mình hỏi, như xoài với mít. Vua không muốn khiến người tu trong nước buồn lòng nên không khen, không chống, không bày tỏ bất mãn, không nhận hoặc bác bỏ tại chỗ, rồi đứng lên ra về.
Tìm hiểu bài kinh
Lời thứ năm: bốn cách giữ mình
Khi gặp Nigaṇṭha Nāṭaputta, vua chào hỏi rồi gọi ông là Aggivessana và hỏi cùng câu cũ. Theo lời thuật, ông đáp bằng bốn cách chế ngự: được mọi sự chế ngự ngăn giữ; gắn với mọi sự chế ngự; được mọi sự chế ngự gột sạch; được mọi sự chế ngự thấm khắp. Người như thế được ông gọi là đã đi đến đích, đã điều phục mình, đã đứng vững.
Câu cổ dùng một từ lặp lại, và các bản tham khảo chưa dịch hoàn toàn giống nhau. Ở đây giữ đủ bốn cách nói ấy, không thay bằng bốn điều luật khác. Vua nhận xét rằng lời về giữ mình vẫn chưa chỉ kết quả ông đang hỏi, như hỏi xoài đáp mít. Vì không muốn làm phiền tu sĩ trong nước, ông không khen/chống, không nói bất mãn, không nhận/bác, rồi rời đi.
Tìm hiểu bài kinh
Lời thứ sáu: tránh đưa ra câu trả lời
Vua cũng đến chào hỏi Sañjaya Belaṭṭhaputta, ngồi và hỏi như trước. Sañjaya được kể là đáp: nếu nghĩ một điều là như thế thì sẽ nói như thế, nhưng rồi lại không nhận điều ấy theo năm cách: không nói như này, không nói như kia, không nói khác đi, không nói “không”, cũng không nói “không phải không”.
Cách né ấy được áp dụng cho bốn câu chuyện: có đời sau không, có loài hóa sinh không, việc thiện ác có quả không, và Như Lai còn sau khi chết không. Với từng chuyện, các khả năng được nêu đủ: có, không, vừa có vừa không, không thuộc cả hai. Thầy vẫn không nhận một đáp án nào.
Vua gọi đó là né tránh, lại ví xoài với mít. Ông riêng nghĩ Sañjaya là người ngu nhất trong sáu thầy vì đã tránh câu hỏi như vậy. Đây là nhận xét của vua. Vua vẫn không muốn làm phiền tu sĩ trong nước: không khen, không chống, không nói bất mãn, không nhận hay bác, rồi đi.
Đối chiếu với kinh văn (34 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Kết quả đầu tiên: người tôi tớ được tôn trọng
Vua trở lại câu hỏi với Phật. Ông nhắc lại các nghề, niềm vui nuôi mình và gia đình, bạn bè, cùng sự cúng dường đem phước đời sau. Phật nói có thể chỉ một kết quả và hỏi ngược lại bằng một chuyện giả sử.
Một người tôi tớ của vua phải dậy sớm, ngủ muộn, nghe lệnh, làm vừa lòng, nói lời dễ chịu, nhìn ý chủ. Người ấy nghĩ: vua và mình đều là người, nhưng vua hưởng năm loại vui của giác quan như một vị trời, còn mình phải hầu hạ. Người ấy thấy quả phước kỳ diệu, muốn làm phước nên quyết định cạo râu tóc, mặc y và xuất gia.
Sau khi xuất gia, người ấy giữ gìn hành động, lời nói và ý nghĩ, đủ với thức ăn, áo mặc cần thiết, thích nơi vắng. Nếu người của vua báo lại mọi việc ấy, vua có bắt người này quay về hầu không? Vua đáp không. Ông sẽ kính lễ, đứng lên đón, mời ngồi, giúp y phục, thức ăn, chỗ ở, thuốc chữa bệnh và bảo vệ đúng luật. Khi Phật hỏi đó có phải kết quả thấy ngay không, vua đồng ý. Phật gọi đây là kết quả thứ nhất.
Đối chiếu với kinh văn (33 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Kết quả thứ hai: người nông phu đổi cách sống
Vua muốn nghe thêm. Phật đưa ra một chuyện giả sử khác. Một người nông phu có gia đình, phải đóng thuế làm giàu kho vua, cũng nghĩ mình và vua đều là người, sao vua hưởng đủ năm niềm vui giác quan mà mình chịu vị thế ấy. Người ấy muốn làm phước, rời nhà đi tu.
Dù tài sản và họ hàng nhiều hay ít, người ấy từ bỏ, cạo tóc râu, mặc y. Sau khi xuất gia, người ấy giữ thân, lời, ý, biết đủ ăn mặc và thích sống vắng. Khi thuộc hạ báo tin, vua có bắt về làm ruộng đóng thuế không? Vua nói không. Ông cũng sẽ đón kính trọng, mời ngồi, giúp bốn nhu yếu và bảo vệ đúng luật. Vua nhận đây là kết quả hiện tại thứ hai. Cả hai câu chuyện là giả định Phật dùng để vua tự trả lời.
Tìm hiểu bài kinh
Những kết quả sâu hơn bắt đầu từ học tập
Vua hỏi còn kết quả nào tốt hơn, tinh tế hơn. Phật bảo lắng nghe kỹ; vua vâng. Phật trình bày: Như Lai xuất hiện với đầy đủ những danh hiệu Jīvaka đã kể, tự biết thế giới gồm trời, Māra, Phạm thiên, người tu và loài người, rồi giảng điều mình biết. Lời dạy tốt ở đầu, giữa, cuối, đủ ý và lời, hướng đến đời sống phạm hạnh trọn vẹn, trong sạch.
Một gia chủ, con gia chủ hoặc người từ gia đình khác nghe rồi có lòng tin. Người ấy thấy đời tại gia nhiều ràng buộc như chỗ bụi chật, xuất gia rộng như khoảng trời; sống phạm hạnh hoàn toàn trắng sạch như vỏ ốc ở nhà là khó. Người ấy bỏ của cải và họ hàng, ít hoặc nhiều, cạo tóc râu, khoác y, đi tu.
Sau đó người ấy học giới Pātimokkha, tức giới bổn của tu sĩ. Người ấy giữ cách sống và nơi lui tới cho đúng, thấy lỗi nhỏ cũng cần tránh, học cách hành động và nói lời lành, nuôi sống trong sạch. Việc giữ các giác quan, biết rõ mình đang làm gì và biết đủ đi cùng việc giữ giới.
Tìm hiểu bài kinh
Không hại người và biết giữ lời
Vị tu sĩ bỏ sát sinh, buông gậy kiếm, biết hổ thẹn trước việc xấu và thương mọi loài. Vị ấy không lấy gì chưa được cho, chỉ nhận và mong những thứ được cho. Đời sống xuất gia trong bài còn có việc không quan hệ tính dục, không sống đôi lứa. Đây là nếp sống của người tu được mô tả.
Có bốn cách giữ lời. Một là nói thật, đáng tin, không lừa hay nói trái điều mình đã xác nhận. Hai là không mang chuyện bên này sang bên kia để chia rẽ: giúp người đang chia rẽ hòa lại, giữ người đang hòa thuận, vui với sự hòa hợp. Ba là không nói độc ác mà nói dễ nghe, có lòng thương, nhã nhặn, khiến người nghe dễ tiếp nhận. Bốn là bỏ nói chuyện rỗng: chọn lúc thích hợp, lời đúng, có ích, có lý, có chừng mực, phù hợp Pháp và giới luật, đáng ghi nhớ.
Tìm hiểu bài kinh
Nếp sống đơn giản của người xuất gia
Bài kinh kể thêm các việc tu sĩ từ bỏ: làm hại hạt giống, cây cỏ; ăn đêm và ăn sai thời, với nếp ăn một bữa; xem múa, hát, nhạc, diễn; đeo hoa, dùng hương, dầu thơm để trang điểm; dùng giường cao lớn sang trọng.
Vị ấy không nhận vàng bạc, hạt ngũ cốc còn sống, thịt sống, phụ nữ và trẻ gái, người hầu nam nữ, dê cừu, gà heo, voi bò, ngựa đực ngựa cái, ruộng và đất. Danh mục phản ánh cả một xã hội cổ có việc nắm giữ người khác; cách kể ấy không làm con người ngày nay thành món đồ để trao nhận.
Vị ấy còn tránh việc chạy sứ, mua bán, cân đo gian hoặc gian kim loại, hối lộ, lừa gạt, làm bị thương, giết, trói, cướp, trộm và dùng sức áp bức. Đến đây phần giới ngắn kết thúc. Nếp ăn và các từ bỏ riêng của tu sĩ không phải bài tập để trẻ tự áp dụng.
Tìm hiểu bài kinh
Không phá cây và không chất chứa
Phần giới tiếp theo nêu kỹ hơn. Trong khi có người tu nhận thức ăn tín thí mà vẫn làm hại cây giống, vị được mô tả không làm vậy. Năm cách cây sinh được nhắc đủ: từ rễ, thân, đốt, chồi và hạt. “Đốt” là chỗ trên thân cây, không phải quả.
Vị ấy cũng không tích trữ bảy loại để hưởng dụng: thức ăn, đồ uống, vải, xe, đồ nằm, hương liệu và mỹ vị. Những việc từ bỏ ấy thuộc cách người xuất gia gìn giữ giới.
Tìm hiểu bài kinh
Những cuộc vui và trò chơi được kể
Bài liệt kê các cuộc vui mà vị tu sĩ không tìm đến: múa, hát, nhạc, kịch, kể hoặc ngâm chuyện, vỗ tay, cồng và trống; cuộc trình diễn sắc đẹp, màn diễn của nhóm caṇḍāla được gọi theo tên cổ, leo cột/nhào lộn và lễ rửa xương. Có cả đấu voi, ngựa, trâu, bò, dê, cừu, gà, chim cút; đấu gậy, đánh quyền, đấu vật, chiến đấu, điểm quân, dàn trận, duyệt binh.
Danh sách trò chơi gồm cờ tám hàng, cờ mười hàng, cờ tưởng tượng trên không; bước qua ô, lấy hoặc chụp que, trò trên bàn, chơi khăng, rút cọng, xúc xắc; thổi kèn lá, cày giả, nhào lộn, chong chóng, dụng cụ đong đồ chơi, xe nhỏ, cung nhỏ; đoán chữ, đoán ý, bắt chước nhạc cụ. Tên một số trò rất cổ nên các bản dịch gọi khác nhau. Ý đang theo là sự từ bỏ của vị tu sĩ, không phải cấm trẻ em vui chơi lành mạnh.
Tìm hiểu bài kinh
Đồ nằm và việc trang sức
Đồ nằm sang trọng được kể thành từng nhóm: ghế dài, giường lớn; thảm len lông dài, vải nhiều màu, vải trắng, thêu hoa, nệm nhồi, thêu hình thú; đồ có lông hoặc viền hai bên, một bên, đính ngọc, bằng lụa và tấm thảm lớn. Còn có đồ trải trên voi, ngựa, xe; da linh dương ghép và da thú gọi là kadalī; chỗ nằm có màn và gối đỏ hai đầu. Vị tu sĩ không dùng những thứ ấy để hưởng sang.
Việc chăm chút cho đẹp cũng được nêu: thoa dầu, xoa bóp, tắm, xoa chân tay; soi gương, thuốc mắt trang điểm, hoa, hương, mỹ phẩm, phấn và kem mặt; vòng tay, băng tóc, gậy, ống, gươm, lọng, giày thêu, khăn đầu, ngọc, phất trần và áo trắng tua dài. Đây là lời về trang sức trong nếp tu, không dạy bỏ vệ sinh hay ngừng chăm sóc khi bệnh.
Tìm hiểu bài kinh
Từ chuyện bàn tán đến mánh khóe kiếm lợi
Vị ấy không sống theo chuyện bàn tán vô ích: vua, kẻ cướp, quan, quân lính, điều gây sợ, chiến tranh; đồ ăn uống, vải, giường, hoa, hương; họ hàng, xe; làng, chợ, phố, nước; phụ nữ, anh hùng; chuyện đường phố, giếng nước, người đã chết, chuyện tạp, thế giới, biển, có và không.
Vị ấy cũng bỏ tranh luận để đánh bại người khác: “tôi biết, anh không biết”, “tôi đúng, anh sai”, chê lời người không hợp, bắt lỗi đảo trước sau, nói đã bác hoặc trói được đối thủ, thách họ tự gỡ. Đoạn này nói đến cãi hơn thua; em vẫn có thể hỏi điều mình chưa hiểu.
Vị tu sĩ không làm người chạy việc mang cái này, lấy cái kia, đi đây đến đó cho vua, quan, người quý tộc, bà-la-môn, gia chủ và vương tử. Vị ấy không lừa, nịnh, gợi ý xin lợi, hạ thấp người khác hay dùng món lợi này để kéo món lợi khác. Phần giới vừa kết thúc ở đây.
Tìm hiểu bài kinh
Các thuật bói đoán trong thời xưa
Phần giới dài nói về người nhận thức ăn cúng dường mà lại kiếm sống bằng những thuật thấp. Vị tu sĩ tránh xem tay chân, điềm, biến cố lạ, giấc mộng, dấu tướng và dấu chuột cắn. Vị ấy không làm các lễ tế lửa, muỗng, trấu, tấm, gạo, bơ, dầu, miệng và máu để sống bằng nghề ấy.
Danh sách còn nhắc thuật về chi thể, đất nhà, các thuật cổ khatta và siva, quỷ, đất, rắn, độc, bọ cạp, chuột, chim, quạ; đoán tuổi thọ, bùa ngăn tên, nghe dấu hoặc tiếng thú. Nghĩa vài tên cổ chưa thống nhất giữa các bản tham khảo, nên ở đây không tự đặt cho chúng một cách làm.
Những người hành nghề còn xem tướng đồ vật và sinh vật. Đồ vật gồm ngọc, vải, gậy, dao, kiếm, tên, cung, vũ khí. Người gồm phụ nữ, nam giới, bé trai, bé gái, người hầu nam nữ. Thú gồm voi, ngựa, trâu, bò đực, bò, dê, cừu, gà, cút, thằn lằn lớn, thú tai dài gọi là kaṇṇika, rùa, hươu. Bản Anh gọi kaṇṇika là thỏ; cách gọi thú tai dài giúp giữ điều chưa thật chắc. Vị tu sĩ tránh nghề đoán tướng ấy.
Tìm hiểu bài kinh
Đoán chiến tranh, trời đất và đời sống
Có người đoán vua ra quân hay không, quân mình tiến và địch lùi hay ngược lại, mình thắng địch thua hay địch thắng mình thua, phe này thắng phe kia thua. Vị tu sĩ không lấy nghề ấy làm nguồn sống.
Có người đoán mặt trăng, mặt trời hoặc sao bị che; các thiên thể đi đúng hay lệch đường; sao băng, ánh lửa ở chân trời, động đất, sấm; lúc mọc, lặn, mờ, sáng. Họ còn đoán mỗi hiện tượng sẽ đem kết quả gì. Vị ấy tránh cách kiếm sống bằng điềm đoán ấy.
Phần tiếp kể việc đoán có mưa hay hạn, đủ ăn hay đói, yên ổn hay nguy, bệnh hay khỏe; cùng đếm ngón tay, ghi đếm, tính số, làm thơ, bàn thuyết thế giới trong các nghề tu sĩ bỏ. Đây là danh mục trong bối cảnh đời sống xuất gia. Nó không bảo em ngừng học toán, ngừng đọc thơ hay học về bầu trời.
Tìm hiểu bài kinh
Nghi lễ và việc chữa bệnh nằm trong danh mục nào?
Vị tu sĩ tránh kiếm sống bằng nghi thức đưa dâu, đón dâu; làm kết hợp hoặc chia lìa; gom tụ hoặc phân tán; làm may hoặc rủi. Còn có một thuật liên quan đến thai tên viruddhagabbhakaraṇa, được các bản dịch hiểu khác nhau. Bài cũng kể trói lưỡi, khóa hàm, đọc chú vào tay, hàm, tai; hỏi gương, hỏi một thiếu nữ hoặc thần linh; thờ mặt trời, thờ Đấng Lớn, phun lửa, gọi thần Siri. Đó là tên các thuật bị từ bỏ, không phải các việc em được hướng dẫn thực hiện.
Danh mục sau có lễ cầu yên, cầu nguyện, lễ về quỷ và đất; hai thuật vassakamma, vossakamma được tham chiếu giải khác nhau; chọn và sửa đất làm nhà, súc miệng, tắm, tế lễ. Rồi đến nghề làm nôn, làm xổ, tẩy cơ thể phía trên, dưới hoặc đầu; dầu tai, chữa mắt, chữa mũi, thuốc mắt và thuốc đối; dùng kim, dao mổ, chữa trẻ nhỏ, thuốc rễ và thảo dược/băng thuốc.
Điều được nói ở đây là các nghề trong giới của vị xuất gia. Không có cách pha thuốc hay trị bệnh nào được dạy. Chính bài này đã kể thuốc chữa bệnh là nhu yếu được vua giúp cho người tu. Vì vậy, đoạn này không có nghĩa em hay người nhà phải bỏ việc chăm sóc sức khỏe.
Tìm hiểu bài kinh
Sự an tâm khi không làm điều sai
Người giữ giới đầy đủ không còn nơm nớp vì mình vi phạm giới. Phật ví với một vị vua đã được làm lễ lên ngôi, thắng các kẻ thù nên không còn sợ về phía kẻ thù. Ví dụ chỉ rõ một phạm vi: vị tu sĩ yên tâm về giới của mình, chứ không phải chẳng còn nguy hiểm nào trên đời.
Nhờ giới cao quý ấy, vị ấy có niềm vui trong sạch bên trong. Phần giới dài chấm dứt để bài đi tiếp sang cách rèn tâm.
Tìm hiểu bài kinh
Giữ sáu cửa và biết việc đang làm
Khi mắt thấy hình sắc, vị tu sĩ không bám vào nét chung hay chi tiết khiến mình bị tham muốn, buồn bực và điều bất thiện kéo đi. Vị ấy giữ mắt theo cách đó. Với tai nghe tiếng, mũi ngửi mùi, lưỡi nếm vị, thân chạm vật và ý biết điều đang hiện ra cũng vậy. Có đủ sáu cửa, không bỏ cửa nào. Sự giữ gìn ấy đem niềm vui trong sạch bên trong.
Chánh niệm tỉnh giác còn có mặt trong chuyện rất thường: đi tới, đi lui; nhìn trước, nhìn quanh; co, duỗi; mang y và bát; ăn, uống, nhai, nếm; đi vệ sinh; đi, đứng, ngồi, ngủ, thức, nói, im lặng. Người ấy biết rõ việc mình đang làm.
Tìm hiểu bài kinh
Biết đủ rồi tìm nơi tu thích hợp
Vị tu sĩ bằng lòng với y đủ che chở thân và thức ăn khất thực đủ nuôi bụng. Đi đâu, vị ấy mang những thứ cần đó theo, như chim đi đâu mang theo đôi cánh. Biết đủ ở đây gắn với nếp xuất gia nhẹ nhàng.
Có giới, giữ giác quan, chánh niệm tỉnh giác và biết đủ làm nền, vị ấy tìm nơi yên vắng: rừng, gốc cây, núi, khe núi, hang, nghĩa địa, rừng sâu, ngoài trời hoặc đống rơm. Sau khi đi khất thực và ăn xong, vị ấy ngồi xếp chân, thẳng lưng, đặt chánh niệm trước mặt. Câu chuyện đang nói về tu sĩ; em không cần tự tìm nơi hoang vắng để làm theo.
Tìm hiểu bài kinh
Năm thứ che lấp tâm
Vị ấy làm sạch tâm khỏi năm chướng ngại, gọi là năm triền cái. Trước hết là tham muốn đối với đời. Tiếp theo là ác ý: vị ấy bỏ lòng muốn hại, thương mọi sinh vật. Thứ ba là uể oải, buồn ngủ làm tâm chìm xuống; vị ấy hướng đến ánh sáng, giữ niệm và biết rõ.
Thứ tư là xao động và hối quá làm tâm bồn chồn; vị ấy trở về sự lắng yên bên trong. Thứ năm là nghi ngờ khiến phân vân về điều thiện; vị ấy vượt qua sự lưỡng lự ấy. Đây là quá trình rèn tâm trong bài, không phải mắng người đang mệt hay đang cần hỏi cho rõ.
Tìm hiểu bài kinh
Năm hình ảnh về niềm vui được thoát
Phật kể năm cảnh. Người mắc nợ làm ăn được, trả nợ cũ rồi còn dư nuôi vợ. Người bệnh nặng từng ăn không được, sức yếu, nay khỏi bệnh, ăn được, sức trở lại. Người bị tù nay ra ngoài an toàn, tài sản vẫn còn. Người nô lệ trước không được tự quyết nay thành người tự chủ, đi lại tự do. Người giàu đi qua vùng hoang vắng thiếu lương và đầy hiểm nguy nay tới làng bình an.
Mỗi người nhớ cảnh khổ trước kia và sự nhẹ nhõm hiện nay nên vui. Năm chướng ngại còn thì như mắc nợ, bệnh, tù, nô lệ, hoang mạc; đã bỏ thì như thoát cả năm cảnh. Bài so sánh cả nhóm, không ghép cứng một chướng ngại với một cảnh.
Khi thấy đã bỏ năm triền cái, vị tu sĩ hân hoan. Từ hân hoan có hỷ, một niềm vui dâng lên; từ đó thân nhẹ yên; rồi có lạc, sự dễ chịu; nhờ lạc, tâm có định, tức vững và tập trung sâu.
Đối chiếu với kinh văn (38 đoạn)
- dn2:69.1
- dn2:69.2
- dn2:69.3
- dn2:69.4
- dn2:69.5
- dn2:69.6
- dn2:69.7
- dn2:69.8
- dn2:70.1
- dn2:70.2
- dn2:70.3
- dn2:70.4
- dn2:70.5
- dn2:70.6
- dn2:70.7
- dn2:70.8
- dn2:71.1
- dn2:71.2
- dn2:71.3
- dn2:71.4
- dn2:71.5
- dn2:71.6
- dn2:72.1
- dn2:72.2
- dn2:72.3
- dn2:72.4
- dn2:72.5
- dn2:72.6
- dn2:73.1
- dn2:73.2
- dn2:73.3
- dn2:73.4
- dn2:73.5
- dn2:73.6
- dn2:74.1
- dn2:74.2
- dn2:74.3
- dn2:74.4
Tìm hiểu bài kinh
Thiền thứ nhất: bột tắm thấm đều
Rời sự say mê dục và các điều bất thiện, vị tu sĩ vào thiền thứ nhất. Tâm còn tầm và tứ — sự hướng đến và duy trì trên đối tượng — cùng hỷ và lạc do sự rời xa ấy sinh ra. Niềm vui, dễ chịu thấm khắp thân, không chừa một chỗ.
Phật ví người thợ tắm hoặc học trò giỏi nhào bột tắm trong thau đồng, thêm nước để bột ẩm đều cả ngoài lẫn trong nhưng không chảy giọt. Hình ảnh nói sự thấm đều. Phật gọi thành tựu này là kết quả thấy ngay trong đời, tốt đẹp và tinh tế hơn những kết quả đã kể.
Tìm hiểu bài kinh
Thiền thứ hai: hồ nước được nuôi từ bên trong
Khi tầm và tứ lắng xuống, vị ấy vào thiền thứ hai: bên trong yên, tâm thành một, không còn tầm tứ; hỷ lạc do định sinh ra thấm khắp thân.
Ví dụ là một hồ không có dòng chảy vào từ Đông, Nam, Tây hay Bắc, trời cũng không thỉnh thoảng đổ mưa vào hồ. Nước mát từ nguồn trong hồ dâng lên làm toàn hồ đầy mát. Đây cũng là một quả hiện tại tốt đẹp, tinh tế hơn các quả trước.
Tìm hiểu bài kinh
Thiền thứ ba: sen được nước mát thấm khắp
Tiếp nữa, niềm hỷ lắng đi. Vị ấy giữ xả, nghĩa là tâm quân bình, cùng chánh niệm và biết rõ; thân vẫn cảm nhận lạc. Các bậc Thánh gọi đó là an trú lạc với xả và niệm. Lạc không kèm hỷ thấm khắp thân.
Phật ví hoa sen xanh, hồng, trắng sinh ra, lớn lên và còn chìm dưới nước. Nước mát thấm từ ngọn đến rễ, không chỗ nào thiếu. Đó là hình ảnh thiền thứ ba và một kết quả cao hơn trước.
Tìm hiểu bài kinh
Thiền thứ tư: tâm trong sáng phủ khắp
Vị ấy bỏ lạc và khổ, còn vui buồn trước đó đã lắng. Thiền thứ tư không khổ, không lạc, có chánh niệm trong sạch nhờ xả. Xả không có nghĩa mặc kệ người khác; ở đây nó chỉ phẩm chất quân bình của tâm định.
Tâm sạch sáng thấm khắp thân, như một người ngồi được tấm vải trắng phủ từ đầu đến toàn thân, không hở chỗ nào. Phật lại nói đây là quả hiện tại cao hơn, tinh tế hơn trước.
Tìm hiểu bài kinh
Một tâm được rèn luyện biết rõ thân và thức
Sau bốn thiền, bài nói đến các trí. Trước mỗi trí, cùng một nền được nhắc lại: tâm có định, sạch, sáng, không tì vết, hết sự làm đục, mềm, dùng được, đứng vững, không lay chuyển. Từ nền ấy, vị tu sĩ hướng tâm đến điều cần biết.
Trí đầu thấy thân này là vật chất gồm bốn đại, do cha mẹ sinh, sống nhờ cơm cháo, rồi sẽ đổi, mòn, vỡ và hoại. Thức, tức sự nhận biết, đang nương vào và bị buộc với thân ấy. Ví như người mắt sáng cầm viên ngọc lưu ly tốt, tám mặt được mài trong, nhìn rõ sợi chỉ xanh, vàng, đỏ, trắng hoặc nâu nhạt xuyên trong nó. Người ấy thấy cả ngọc và chỉ. Trí này cũng được gọi là quả cao hơn trước.
Tìm hiểu bài kinh
Thân do ý tạo trong lời kinh
Với tâm đã có các phẩm chất trên, vị tu sĩ hướng đến việc tạo ra từ thân này một thân khác có sắc, do ý làm, đủ các phần lớn nhỏ và đủ các căn. Bài nêu ba hình ảnh: lõi lau được rút khỏi vỏ, kiếm được rút khỏi bao, rắn rời lớp xác. Mỗi hình ảnh cho thấy hai thứ khác nhau, mà một thứ được rút từ thứ kia.
Kinh nói đây là một thành tựu cao hơn trước. Đoạn này kể điều kinh mô tả, không phải một trò tưởng tượng hay một bài tập để em thử tách khỏi thân.
Tìm hiểu bài kinh
Thần thông và hình ảnh người thợ
Cũng từ nền tâm định sạch sáng, mềm, vững ấy, vị tu sĩ hướng đến thần thông. Bài kể: từ một thành nhiều, nhiều thành một; hiện ra, ẩn đi; qua tường, thành và núi như qua không khí; chìm xuống hay nổi lên qua đất như nước; đi trên nước như đất; ngồi xếp chân mà bay như chim; tay chạm mặt trăng, mặt trời; làm chủ bằng thân đến cõi Phạm thiên.
Phật ví người thợ gốm với đất sét tốt, thợ ngà với ngà, thợ vàng với vàng — hoặc học trò giỏi của họ — có thể tạo hình theo ý. Bài gọi thần thông ấy là quả cao hơn trước. Đây là các năng lực phi thường được kinh kể, không phải việc để em thử đi trên nước, bay hay xuyên vật.
Tìm hiểu bài kinh
Thiên nhĩ và biết tâm khác
Tâm cùng được chuẩn bị như trên hướng đến thiên nhĩ: khả năng nghe thanh tịnh vượt tai người, nghe được tiếng của trời và người, gần lẫn xa. Ví dụ là khách đi đường phân biệt được năm tiếng khí cụ cổ: bheri, mudiṅga, saṅkha, paṇava, dindima, gồm các loại trống và kèn. Đây là quả cao hơn, không chỉ việc nghe kỹ thông thường.
Sau đó là biết tâm người khác bằng tâm mình. Vị ấy biết đủ các cặp: có tham hoặc không tham, có sân hoặc không sân, có si hoặc không si; co rút hoặc tán loạn; rộng lớn hoặc chưa rộng lớn; còn có thể vượt hơn hoặc không có cái cao hơn; có định hoặc không định; giải thoát hoặc chưa giải thoát. Bài nhắc lại đủ các trạng thái ấy.
Ví dụ đi kèm là người trẻ thích trang điểm nhìn gương sạch hoặc bát nước trong: mặt có vết thì biết có, không vết thì biết không. Trí biết tâm khác cũng được gọi là quả cao hơn. Nó không có nghĩa em nhìn nét mặt rồi khẳng định mình biết chắc mọi ý nghĩ của bạn.
Đối chiếu với kinh văn (46 đoạn)
- dn2:89.0
- dn2:89.1
- dn2:89.2
- dn2:90.1
- dn2:90.2
- dn2:90.3
- dn2:90.4
- dn2:91.0
- dn2:91.1
- dn2:91.2
- dn2:91.3
- dn2:91.4
- dn2:91.5
- dn2:91.6
- dn2:91.7
- dn2:91.8
- dn2:91.9
- dn2:91.10
- dn2:91.11
- dn2:91.12
- dn2:91.13
- dn2:91.14
- dn2:91.15
- dn2:91.16
- dn2:91.17
- dn2:91.18
- dn2:92.1
- dn2:92.2
- dn2:92.3
- dn2:92.4
- dn2:92.5
- dn2:92.6
- dn2:92.7
- dn2:92.8
- dn2:92.9
- dn2:92.10
- dn2:92.11
- dn2:92.12
- dn2:92.13
- dn2:92.14
- dn2:92.15
- dn2:92.16
- dn2:92.17
- dn2:92.18
- dn2:92.19
- dn2:92.20
Tìm hiểu bài kinh
Nhớ đời trước và thấy sự tái sinh
Với cùng tâm định đã rèn, vị ấy hướng đến nhớ những đời sống trước. Bài kể từ một, hai, ba, bốn, năm đời đến mười, hai mươi, ba mươi, bốn mươi, năm mươi, trăm, ngàn, trăm ngàn đời; nhiều thời kỳ thế giới tan, thành và tan-thành. Vị ấy nhớ tên, họ, hình dáng, thức ăn, vui khổ, tuổi thọ, đã chết nơi nào, sinh ở đâu, rồi đến đời này. Đó là nhớ có nét và chi tiết, như người đi từ làng mình qua hai làng khác rồi về, nhớ ở từng nơi đã đứng, ngồi, nói, im lặng. Đây là quả cao hơn trước.
Tiếp đến, cũng với nền tâm ấy, thiên nhãn thanh tịnh vượt mắt người thấy chúng sinh chết rồi sinh, ở vị thế thấp hoặc cao, đẹp hoặc xấu, đến chỗ tốt hoặc xấu theo nghiệp. Kinh nêu hai hướng. Người làm ác bằng thân, lời, ý, phỉ báng bậc Thánh, hiểu sai và làm theo hiểu sai thì sau chết đi vào cảnh xấu, đọa xứ, địa ngục. Người làm lành bằng thân, lời, ý, không phỉ báng bậc Thánh, hiểu đúng và làm theo hiểu đúng thì sau chết đến cảnh lành, cõi trời.
Phật ví người mắt sáng đứng trên lầu giữa ngã tư thấy người vào nhà, ra nhà, đi đường hoặc ngồi tại ngã tư. Bài lặp hai hướng thiện ác rồi gọi đây là quả cao hơn. Những điều này nói đến tái sinh theo nghiệp; chúng không cho phép em nhìn người bệnh, người nghèo hay vẻ ngoài một người rồi đoán lỗi của họ.
Tìm hiểu bài kinh
Quả cao nhất: hết những điều trói buộc sâu xa
Với cùng tâm đã định và trong sáng, vị ấy hướng đến trí chấm dứt lậu hoặc. Lậu hoặc là những điều ô nhiễm sâu khiến đời sống tiếp tục bị trói. Vị ấy biết đúng như thật bốn điều: khổ, nguồn gốc khổ, khổ chấm dứt, con đường đến hết khổ. Vị ấy cũng biết bốn điều tương ứng về lậu hoặc: chúng là gì, từ đâu có, sự chấm dứt và con đường đến chấm dứt.
Do biết và thấy như vậy, tâm thoát khỏi dục lậu, hữu lậu và vô minh lậu: ô nhiễm do dục, do sự bám vào hiện hữu, do không biết đúng. Đã giải thoát thì vị ấy biết đã giải thoát: sinh đã tận, đời phạm hạnh hoàn thành, việc cần làm đã xong, không trở lại hiện hữu này nữa.
Ví dụ là hồ trong hốc núi, nước sạch không đục. Người mắt sáng trên bờ nhìn rõ sò ốc, đá sỏi, đàn cá bơi hoặc đứng yên. Kinh nhắc lại cái biết, sự giải thoát và lời tự biết, rồi kết luận: đây là quả sa-môn thấy được hiện tại cao hơn những quả trước; không quả hiện tại nào cao hơn hay tinh tế hơn nữa. Đó là giải thoát hoàn toàn được kinh nói tới, vượt xa cảm giác thư giãn một lúc.
Tìm hiểu bài kinh
Nhà vua nhận làm cư sĩ và nhận lỗi
Vua hai lần khen lời dạy tuyệt diệu. Ông ví như dựng lại vật bị úp, mở vật bị che, chỉ đường cho người lạc, mang đèn dầu vào tối để người có mắt nhìn thấy. Vua xin nương tựa Phật, Pháp và Tăng, được ghi nhận là người nam cư sĩ từ hôm ấy trọn đời.
Vua còn thú nhận điều rất nghiêm trọng: vì ngu, mê và điều bất thiện, vì muốn quyền lực, ông đã giết cha mình — người sống đúng pháp và trị vì đúng pháp. Ông xin nhận lỗi là lỗi để giữ mình về sau. Bài không kể cách gây hại.
Phật xác nhận đó là lỗi thật. Vì vua đã nhìn nhận lỗi và sửa đúng pháp, Phật nhận sự nhận lỗi ấy. Phật nói đó là bước tiến trong sự rèn luyện của bậc Thánh: thấy lỗi, sửa đúng cách, rồi ngăn mình tái phạm. Nhận lỗi cần đi với thay đổi.
Tìm hiểu bài kinh
Lời cuối giữ nguyên hậu quả của việc đã làm
Vua xin về vì có nhiều việc. Phật cho ông đi khi thấy hợp thời. Vua vui với lời dạy, đứng lên lễ, đi vòng giữ Phật về phía phải rồi rời nơi ấy.
Sau đó Phật nói với các tỳ-kheo rằng nhà vua đã bị tổn hại, bị hủy hoại. Nếu vua không giết người cha đúng pháp, trị vì đúng pháp, thì ngay tại chỗ ngồi vừa rồi ông đã có pháp nhãn trong sạch, không bụi nhơ. Câu “nếu… thì…” cho biết điều đã ngăn sự thấy Pháp ấy. Kinh không nói vua đã có pháp nhãn, và lời nhận lỗi không làm việc đã gây ra biến thành chưa từng có.
Các tỳ-kheo vui tiếp nhận lời Phật. Dòng cuối ghi Kinh Sa-môn Quả, bài thứ hai, kết thúc.
Ví dụ trong đời sống hôm nay
Ví dụ ngày nay: hỏi đúng điều muốn biết
Tình huống minh họa do người biên soạn đặt ra.
Ví dụ biên tập, không có trong kinh: em hỏi một câu lạc bộ rằng học ở đó giúp mình đọc sách tốt hơn thế nào. Nếu người giới thiệu chỉ kể người đứng đầu nổi tiếng ra sao, em vẫn chưa được trả lời. Em có thể lịch sự hỏi tiếp về cách học và kết quả cụ thể. Ví dụ chỉ giúp hiểu vì sao vua thấy câu trả lời không trúng điều hỏi; nó không thay thế nội dung sáu học thuyết.
Đối chiếu với kinh văn (136 đoạn)
- dn2:14.1
- dn2:14.2
- dn2:14.3
- dn2:14.4
- dn2:14.5
- dn2:15.1
- dn2:15.2
- dn2:15.3
- dn2:15.4
- dn2:15.5
- dn2:16.0
- dn2:16.1
- dn2:16.2
- dn2:16.3
- dn2:16.4
- dn2:16.5
- dn2:16.6
- dn2:17.1
- dn2:17.2
- dn2:17.3
- dn2:17.4
- dn2:17.5
- dn2:18.1
- dn2:18.2
- dn2:18.3
- dn2:18.4
- dn2:18.5
- dn2:18.6
- dn2:18.7
- dn2:20.8
- dn2:20.9
- dn2:20.10
- dn2:20.11
- dn2:21.1
- dn2:21.2
- dn2:21.3
- dn2:21.4
- dn2:21.5
- dn2:21.6
- dn2:21.7
- dn2:22.0
- dn2:22.1
- dn2:22.2
- dn2:22.3
- dn2:22.4
- dn2:23.1
- dn2:23.2
- dn2:23.3
- dn2:23.4
- dn2:23.5
- dn2:23.6
- dn2:23.7
- dn2:23.8
- dn2:23.9
- dn2:24.1
- dn2:24.2
- dn2:24.3
- dn2:24.4
- dn2:24.5
- dn2:24.6
- dn2:24.7
- dn2:25.0
- dn2:25.1
- dn2:25.2
- dn2:25.3
- dn2:25.4
- dn2:26.1
- dn2:26.2
- dn2:26.3
- dn2:26.4
- dn2:26.5
- dn2:26.6
- dn2:26.7
- dn2:26.8
- dn2:26.9
- dn2:26.10
- dn2:27.1
- dn2:27.2
- dn2:27.3
- dn2:27.4
- dn2:27.5
- dn2:27.6
- dn2:27.7
- dn2:28.0
- dn2:28.1
- dn2:28.2
- dn2:28.3
- dn2:28.4
- dn2:29.1
- dn2:29.2
- dn2:29.3
- dn2:29.4
- dn2:29.5
- dn2:29.6
- dn2:29.7
- dn2:30.1
- dn2:30.2
- dn2:30.3
- dn2:30.4
- dn2:30.5
- dn2:30.6
- dn2:30.7
- dn2:31.0
- dn2:31.1
- dn2:31.2
- dn2:31.3
- dn2:31.4
- dn2:32.1
- dn2:32.2
- dn2:32.3
- dn2:32.4
- dn2:32.5
- dn2:32.6
- dn2:32.7
- dn2:32.8
- dn2:32.9
- dn2:32.10
- dn2:32.11
- dn2:32.12
- dn2:32.13
- dn2:32.14
- dn2:32.15
- dn2:32.16
- dn2:32.17
- dn2:32.18
- dn2:32.19
- dn2:33.1
- dn2:33.2
- dn2:33.3
- dn2:33.4
- dn2:33.5
- dn2:33.6
- dn2:33.7
- dn2:33.8
- dn2:33.9
- dn2:33.10
Gợi ý suy xét và thực hành
Gợi ý thực hành phù hợp với em
Gợi ý vận dụng của người biên soạn.
Gợi ý biên tập: chọn một việc nhỏ trong ngày. Khi nói, thử nói điều đúng mà không gây chia rẽ; khi cất một món đồ, biết mình đang cất; nếu làm sai, nói thật với người lớn đáng tin, giúp sửa điều có thể sửa và nghĩ cách không lặp lại. Đây là bước học thường ngày, không phải lời hứa rằng em đã đạt thiền hay giải thoát được kể trong kinh.
Diễn giải dành cho người trưởng thànhĐã duyệt
Diễn giải dành cho người trưởng thành
Liên kết mục nàyTìm hiểu bài kinh
Câu hỏi về giá trị của đời sống sa-môn
Kinh Sa-môn Quả, DN2, đặt câu hỏi về những kết quả của đời xuất gia có thể thấy trong chính đời này. Người truyền kinh mở cảnh Phật ở vườn xoài Jīvaka Komārabhacca tại Rājagaha, cùng 1.250 tỳ-kheo. Vua Magadha là Ajātasattu, con bà Videhī, đang trên lầu với các đại thần trong đêm rằm Uposatha kỳ Komudī, cuối bốn tháng. Năm lời ca ngợi đêm trăng — khả ái, đẹp, đáng nhìn, êm dịu, tốt lành — dẫn đến ý muốn tìm một sa-môn hay bà-la-môn để đến kính lễ, gần gũi, khiến tâm tịnh tín.
Các đại thần đề cử lần lượt Pūraṇa Kassapa, Makkhali Gosāla, Ajita Kesakambala, Pakudha Kaccāyana, Sañjaya Belaṭṭhaputta và Nigaṇṭha Nāṭaputta. Lý do ở cả sáu lượt đều là uy tín: đứng đầu hội chúng, làm giáo chủ, nổi danh, được số đông tôn kính, xuất gia lâu, tuổi cao. Nhà vua không đáp ở cả sáu lượt. Cần giữ thứ tự này: về sau ông thuật học thuyết Nigaṇṭha trước Sañjaya.
Đối chiếu với kinh văn (39 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Từ lời giới thiệu đến nỗi bất an
Vua quay sang hỏi vì sao Jīvaka ngồi gần mà im lặng. Jīvaka giới thiệu Phật đang ở chính vườn xoài của mình cùng hội chúng 1.250 vị. Ông dẫn danh tiếng về bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn, rồi đề nghị vua đến để tâm có thể được tịnh tín.
Theo lệnh vua, Jīvaka sửa soạn khoảng 500 voi cái và vương tượng, báo mọi việc sẵn sàng để vua đi khi thích hợp. Đoàn khởi hành từ Rājagaha dưới ánh đuốc và nghi vệ: các phụ nữ mỗi người trên một voi cái, nhà vua trên voi của mình.
Sát vườn xoài, vua hoảng sợ, nổi da gà. Sự im lặng của đông người làm ông nghi bị lừa, phản bội hoặc giao cho kẻ thù: sao không có cả tiếng hắt hơi, ho, tiếng ồn? Jīvaka trấn an, phủ nhận lần lượt ba nghi ngại và hai lần mời tiến lên. Ánh đèn nơi nhà tròn là dấu chỉ ông đưa ra.
Tìm hiểu bài kinh
Sự an tĩnh và câu chuyện người con
Vua cưỡi voi đến hết đường có thể đi, rồi đi bộ tới cửa nhà tròn. Được hỏi Phật ở đâu, Jīvaka chỉ vị đang ngồi tựa cột giữa, quay mặt về Đông, trước hội chúng. Vua đứng một bên, nhìn các tỳ-kheo lặng yên như hồ nước trong và ước Udayabhadda, con mình, có được sự an tĩnh đó.
Phật nhận ra tâm ông đang hướng đến người mình thương. Vua xác nhận thương con và lặp lại lời ước. Sau khi đảnh lễ Phật, chắp tay chào Tăng và ngồi xuống, ông xin cơ hội nêu câu hỏi. Phật cho phép hỏi tùy ý. Cảnh này giữ cả nỗi lo và tình thương của nhà vua; chưa phải sự xác nhận ông đã chứng đắc.
Tìm hiểu bài kinh
Mốc so sánh: quả của nghề nghiệp
Vua đưa một danh mục nghề cụ thể. Khối quân sự có người cưỡi voi, cưỡi ngựa, đánh xe, bắn cung, mang cờ, điều quân, phục vụ thức ăn, chiến sĩ quý tộc, vương tử, quân xung kích, đại dũng sĩ, anh hùng, binh sĩ mặc áo da và người có gốc là con nô tỳ. Khối nghề khác có thợ bánh, thợ hớt tóc, người hầu tắm, đầu bếp, người kết hoa, nhuộm, dệt, đan, làm gốm, kế toán và người đếm ngón tay, cùng nhiều nghề nữa.
Các nghề có kết quả thiết thực: người làm nghề tự hưởng an vui, nuôi cha mẹ, vợ con, bạn bè, đồng sự; còn dâng cúng sa-môn, bà-la-môn với quả lành, niềm vui liên hệ đời sau, cõi trời. Vua hỏi liệu có thể chỉ một quả sa-môn hiển nhiên ngay hiện tại theo cách ấy.
Phật chưa trả lời ngay mà hỏi vua đã hỏi các vị khác chưa. Vua xác nhận; Phật mời thuật lại nếu không gây phiền. Vua nói việc nói trước Phật và người như Phật không gây trở ngại. Được mời, ông kể sáu cuộc gặp, mỗi cuộc đều có chào hỏi, ngồi một bên và nêu cùng câu hỏi.
Tìm hiểu bài kinh
Pūraṇa Kassapa: hành động không mang hiệu lực nghiệp
Ở cuộc gặp đầu, vua lặp trọn danh mục nghề, lợi ích và câu hỏi. Pūraṇa, theo lời vua thuật, trả lời bằng phủ nhận nghiệp: tự làm hay khiến người làm các việc sát hại, gây đau đớn, buồn khổ, áp bức, sợ hãi; trộm, đột nhập, cướp nơi vắng hay đường đi, ngoại tình, nói dối — tất cả không tạo ác hay quả ác. Lập luận còn dùng hình ảnh cực đoan gây chết mọi sinh vật và gây hại ở phía Nam sông Hằng để khẳng định cùng điều ấy.
Chiều ngược lại cũng bị phủ nhận: bố thí hoặc tế lễ ở bờ Bắc sông Hằng, tự làm hay sai làm, không sinh phước; cho đi, tự điều phục, chế ngự và chân thật cũng không tạo phước hay quả phước. Nội dung này phải được giữ là học thuyết Pūraṇa trong lời thuật của vua, không phải huấn thị của Phật.
Vua gọi đó là thuyết vô nghiệp và nhận xét lệch câu hỏi, như hỏi xoài đáp mít hoặc hỏi mít đáp xoài. Ông không muốn gây bất bình cho một sa-môn, bà-la-môn trong nước. Vì thế ông không tán dương, không chống đối; tuy bất mãn, không bộc lộ; không chấp nhận, cũng không bác bỏ tại chỗ, đứng dậy ra về. Sự im lặng này không đồng nghĩa đồng ý.
Tìm hiểu bài kinh
Makkhali Gosāla: phủ nhận nhân duyên và tác lực
Sau cuộc chào hỏi và câu hỏi tương tự, Gosāla được vua thuật là phủ nhận nhân và duyên của cả ô nhiễm lẫn thanh tịnh. Ông cũng bác tự tác, tha tác, hành động của con người, sức lực, tinh tấn, sức người và nỗ lực người. Không chỉ một số người mà mọi hữu tình, sinh vật, sinh loại, sinh mạng đều bị mô tả không tự chủ, không sức, không tinh tấn.
Theo lập trường ấy, chúng sinh được định mệnh, sự hội hợp và bản tính uốn định, nhận vui khổ trong sáu loại sinh. Vì vậy vấn đề không còn là lựa chọn và rèn luyện có thể đổi hướng đời sống như thế nào.
Tìm hiểu bài kinh
Bảo toàn danh mục riêng của Gosāla
Lời thuật tiếp theo đưa một vũ trụ luận bằng số: 1.400.000 nguồn sinh chủ yếu, thêm 6.000 rồi 600; 500 nghiệp, 5 nghiệp, 3 nghiệp, nghiệp và bán nghiệp; 62 đường tu, 62 trung kiếp, 6 loại sinh, 8 địa vị người. Ba nhóm Ājīvaka, du sĩ và nơi ở Nāga, mỗi nhóm 4.900. Tiếp đó là 2.000 quyền, 3.000 địa ngục, 36 trần giới.
Những nhóm có bảy gồm: thai có tưởng, thai không tưởng, nigaṇṭhigabbha, chư thiên, người, quỷ, hồ nước. Các cặp số kế tiếp là 7 và 700 pavuṭa, 7 và 700 vực, 7 và 700 mộng. Cuối danh sách là 8.400.000 đại kiếp mà cả người ngu và người trí phải lưu chuyển qua rồi mới hết khổ.
Một số từ cổ của hệ thống ấy chưa có cách hiểu thống nhất trong các tham chiếu, đặc biệt nigaṇṭhigabbha và pavuṭa. Giữ nguyên tên giúp bảo toàn chỗ chưa xác định, thay vì áp một hệ phân loại hiện đại lên văn bản. Toàn danh mục vẫn là lời Gosāla, không có sự xác nhận của Phật về các số đếm.
Đối chiếu với kinh văn (1 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Luân hồi có lượng cố định như cuộn chỉ
Gosāla còn phủ nhận khả năng dùng giới, hạnh nguyện, khổ hạnh hay phạm hạnh để làm chín nghiệp chưa chín, hoặc qua từng lần nhận quả mà làm cạn nghiệp đã chín. Khổ vui được định lượng, vòng luân hồi có hạn; không tăng giảm, không cao thấp thêm. Ví dụ cuộn chỉ ném ra tự tháo hết được dùng để nói cả ngu lẫn trí cứ lưu chuyển rồi hết khổ.
Vua gọi đây là sự thanh tịnh nhờ luân hồi, lại thấy câu trả lời khác điều mình hỏi như xoài và mít. Ông không muốn làm phiền tu sĩ trong nước nên không tán thành hay phản đối, không nói nỗi bất mãn, không nhận cũng không bác bỏ, rồi rời chỗ ngồi về.
Tìm hiểu bài kinh
Ajita Kesakambala: đoạn diệt sau cái chết
Đến Ajita, vua cũng chào hỏi, ngồi và nêu câu hỏi quả hiện tại. Câu trả lời được thuật phủ nhận bố thí, lễ tế, cúng tế, quả của nghiệp tốt xấu; phủ nhận đời này, đời khác, mẹ, cha, hữu tình hóa sinh và người tu chân chính tự chứng hai đời rồi tuyên dạy. Cần giữ toàn phạm vi phủ nhận, không rút thành một câu chung về cái chết.
Ajita trình bày con người gồm bốn đại. Khi chết, đất trở về đất, nước về nước, lửa về lửa, gió về gió; các căn vào hư không. Hình ảnh tang lễ có bốn người khiêng, cùng chiếc cáng là thứ năm, mang người chết đi; dấu chân đến nơi hỏa táng, xương màu bồ câu, lễ vật thành tro. Ông chê thuyết bố thí là của kẻ ngu, lời khẳng định là rỗng và sai, kết rằng cả ngu và trí đều đoạn diệt, không còn sau chết.
Vua gọi lập trường ấy là đoạn diệt và nhắc hình ảnh đáp lệch xoài/mít. Không muốn làm buồn người tu trong nước, ông không khen, không chống, giấu sự bất mãn, không nhận hoặc bác bỏ, rồi đi. Việc thuật lại không biến các phủ nhận của Ajita thành kết luận của bài kinh.
Tìm hiểu bài kinh
Pakudha Kaccāyana: bảy thực thể cố định
Câu hỏi sau nghi thức chào hỏi với Pakudha cũng như cũ. Theo lời vua, Pakudha nói có bảy thân: địa, thủy, hỏa, phong, lạc, khổ và mạng sống. Chúng không bị làm ra, không được tạo, không có người tạo, không sinh sản; tồn tại bất động như đỉnh núi và trụ đứng, không đổi nhau, không làm tổn thương nhau, không gây vui, khổ hoặc cả hai cho nhau.
Ông vì thế phủ nhận người giết hoặc khiến giết, người nghe hoặc nói, người biết hoặc làm người khác biết. Hành vi dùng vũ khí làm chết một người cũng bị giải thích chỉ là đi qua khoảng giữa bảy thân, chẳng ai tước mạng ai. Đây là cách lý giải mà kinh thuật, không phải sự chấp nhận vô trách nhiệm trước bạo lực.
Vua thấy Pakudha trả một chuyện khác, một quan điểm khác: xoài bị đáp bằng mít. Vì không muốn gây buồn lòng tu sĩ trong nước, ông không tán dương hay chống đối, không bày bất mãn, không tiếp nhận hoặc bác bỏ, rồi ra về.
Tìm hiểu bài kinh
Nigaṇṭha Nāṭaputta: mô tả bốn chế ngự
Vua gọi Nigaṇṭha là Aggivessana khi đặt câu hỏi sau lời chào. Lời đáp được thuật xoay quanh bốn chế ngự. Cùng một gốc sabbavāri xuất hiện trong bốn nét: bị mọi chế ngự ngăn giữ; gắn với mọi chế ngự; được mọi chế ngự tẩy sạch; được mọi chế ngự thấm khắp. Vì sống như vậy, người Nigaṇṭha được gọi là đã đến đích, đã tự điều phục, đã tự an lập.
Từ vāri có lối hiểu là nước trong tham chiếu; toàn công thức được dịch khác nhau. Bản diễn giải giữ cấu trúc bốn nét song song, không tự thay bằng một bộ bốn lời nguyện lấy từ ngoài kinh. Theo vua, đây vẫn chỉ là lời về chế ngự, chưa trúng câu hỏi về quả, như xoài/mít. Ông không khen/chống, không nói thất vọng, không nhận/bác, đứng lên về vì không muốn làm phiền người tu trong nước.
Tìm hiểu bài kinh
Sañjaya Belaṭṭhaputta: bốn chủ đề và lối né tránh
Sau cuộc chào hỏi, vua hỏi Sañjaya cùng vấn đề. Sañjaya được thuật đáp theo lối điều kiện: nếu mình nghĩ một mệnh đề như thế sẽ trả lời như thế; nhưng rồi không nói như này, không nói như kia, không nói khác đi, không nói là không, cũng không nói không-phải-không.
Lối né này bao phủ bốn chủ đề: đời sau, hữu tình hóa sinh, quả nghiệp thiện ác, Như Lai sau chết. Mỗi chủ đề được phân thành có, không, cả có lẫn không, và chẳng có chẳng không. Công thức cuối lại lặp năm cách không xác nhận. Không nên rút cả đoạn thành sự khiêm tốn “tôi chưa biết”: đó là cấu trúc lời tránh trả lời mà vua đang thuật.
Vua gọi sự đáp ấy là lảng tránh, dùng ví xoài/mít và riêng nghĩ Sañjaya ngu nhất trong sáu thầy vì đã tránh câu hỏi. Nhận xét gay gắt này thuộc nhà vua. Cách ra về vẫn giữ các phủ định: không khen cũng không phản đối, không thốt bất mãn, không chấp nhận cũng không bác bỏ, vì không muốn làm tu sĩ trong nước buồn lòng.
Đối chiếu với kinh văn (34 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Quả thứ nhất: địa vị người tôi tớ được chuyển đổi
Vua hỏi lại Phật với đầy đủ đối chiếu nghề nghiệp: thu nhập nuôi mình, cha mẹ, vợ con, bạn bè, và cúng dường có quả đời sau/cõi trời. Phật nói có thể chỉ quả hiện tại, rồi mời vua trả lời một giả định theo điều mình thấy.
Một tôi tớ phục vụ vua phải dậy trước, ngủ sau, vâng lệnh, có hành vi và lời nói làm vừa lòng, chú ý sắc mặt chủ. Anh thấy vua và mình cùng là người, nhưng vua hưởng năm dục như một vị trời còn mình hầu hạ; anh kinh ngạc trước quả phước và muốn tạo phước bằng cách cạo tóc râu, mặc y, xuất gia. Sau đó, anh thực sự rời nhà, gìn giữ thân, khẩu, ý, bằng lòng ăn mặc tối thiểu và thích viễn ly.
Phật đặt tình huống người của vua báo lại trọn chuyện ấy: vua có bắt tu sĩ trở về làm tôi tớ không? Ajātasattu nói không; mình sẽ đảnh lễ, đứng dậy đón, mời ngồi, lo y, thức ăn, nơi ở, thuốc bệnh, và bảo hộ theo pháp luật. Vua tự xác nhận đó là quả thấy ngay hiện tại. Phật gọi đây là quả thứ nhất. Sự tôn trọng gắn với cả thay đổi đời sống và hành trì được nêu, không chỉ thay trang phục.
Đối chiếu với kinh văn (33 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Quả thứ hai: người đóng thuế trở thành người được kính trọng
Đáp lời xin thêm của vua, Phật hỏi về nông phu gia chủ đóng thuế, làm giàu công khố. Người ấy cũng so mình với nhà vua cùng là người nhưng vua hưởng năm dục, tự thấy điều kỳ diệu của phước, muốn làm phước qua xuất gia. Dù nhiều hay ít tài sản và thân quyến, anh từ bỏ, cạo râu tóc, khoác y, giữ thân khẩu ý, đủ với ăn mặc, vui sống riêng tĩnh.
Khi thuộc hạ tâu đủ sự chuyển đổi ấy, vua có gọi anh về làm nông đóng thuế nữa không? Vua từ chối và xác nhận sẽ cung kính, tiếp đón, cúng bốn nhu yếu, bảo hộ đúng luật. Vua nhận đây là quả hiện tại khác; Phật xác lập quả thứ hai. Cả hai trường hợp là giả định đối thoại, không phải hai cuộc xuất gia được kể như sự kiện xảy ra trong buổi gặp.
Tìm hiểu bài kinh
Từ niềm tin đến nền tảng của một đời tu
Khi vua xin quả vi diệu, thù thắng hơn, Phật yêu cầu nghe kỹ, chú tâm, rồi trình bày tiến trình. Như Lai xuất hiện với các phẩm tính giác ngộ đã kể, tự chứng thế giới có trời, Māra, Phạm thiên, sa-môn, bà-la-môn, trời và người. Pháp được giảng tốt đầu, giữa, cuối, đủ nội dung và lời, trình bày phạm hạnh viên mãn, thanh tịnh.
Người nghe có thể là gia chủ, con gia chủ hay sinh từ gia đình khác. Có niềm tin, người ấy thấy đời nhà chật hẹp bụi bặm, đời xuất gia rộng; sống phạm hạnh hoàn toàn trong sạch như vỏ ốc khi ở nhà là khó. Bỏ tài sản và quyến thuộc ít hay nhiều, người ấy xuất gia. Lời “khó” không đổi thành khẳng định mọi cư sĩ đều bất khả tu.
Nền tu là chế ngự theo Pātimokkha, đầy đủ hành vi và phạm vi đi lại thích đáng, nhận nguy trong lỗi nhỏ, nhận học giới; hành động và lời nói thiện, sinh kế thanh tịnh. Giới, giữ căn, chánh niệm tỉnh giác, tri túc là các nét liên kết, không những kỹ thuật rời nhau.
Tìm hiểu bài kinh
Giới thân và bốn phương diện lời nói
Vị tỳ-kheo bỏ sát sinh, gậy kiếm, có tàm quý — biết hổ thẹn trước điều xấu — và sống có lòng từ và thương hạnh phúc mọi loài. Vị ấy từ bỏ lấy của không cho, chỉ nhận và mong được cho, sống sạch không trộm. Vị ấy sống phạm hạnh, xa hành vi tính dục và đời đôi lứa. Đó là giới của người xuất gia được đối thoại mô tả.
Về lời, trước hết là bỏ dối trá để nói chân thật, đáng tin, nhất quán, không đánh lừa. Kế đó bỏ chia rẽ: không đem lời bên này qua bên kia để phá hòa hợp và ngược lại, nối lại người chia rẽ, làm bền sự hòa hợp, vui và nói cho hòa hợp. Thứ ba là bỏ thô ác, dùng lời êm tai, thân ái, đến lòng người, lịch sự, được nhiều người quý. Thứ tư là bỏ phù phiếm: đúng thời, thật, có lợi, nói Pháp và Luật, đáng giữ, có lý, có giới hạn, hữu ích. Mỗi mặt được kinh xác nhận thuộc giới.
Tìm hiểu bài kinh
Tiểu giới và phạm vi xuất gia
Phần giới ngắn tiếp tục từ bỏ hại giống cây, dùng một bữa và tránh ăn đêm/phi thời, tránh xem múa hát âm nhạc trình diễn, tránh hoa hương dầu trang điểm, giường cao lớn. Không nhận vàng bạc, ngũ cốc sống, thịt sống; phụ nữ, trẻ gái, người hầu nam nữ; dê cừu, gà heo, voi bò, ngựa đực cái; ruộng đất.
Không nhận việc đi sứ, buôn bán, dùng cân, kim loại hay phép đo gian, hối lộ, lừa gạt, xảo trá; tránh gây thương, giết, trói, bức đoạt, trộm cướp, bạo lực. Danh mục khép tiểu giới. Các đối tượng “nhận” phản ánh xã hội cổ có chế độ sở hữu người; trình bày lịch sử ấy không xác nhận quyền sở hữu con người ngày nay. Những điều riêng của xuất gia cũng không được chuyển nguyên thành nghĩa vụ ăn uống hay nghề nghiệp của mọi cư sĩ.
Tìm hiểu bài kinh
Trung giới: cây giống và tích trữ
Trung giới đối chiếu lối sống của một số sa-môn, bà-la-môn vẫn làm điều không phù hợp sau khi dùng thức ăn do tín thí dâng. Vị được mô tả tránh phá cây giống thuộc năm cách sinh: từ rễ, thân, đốt, chồi và hạt. Từ chỉ đốt thân cây cần được giữ, không đọc thành quả.
Vị ấy tránh tích lũy để hưởng dụng bảy nhóm: thức ăn, thức uống, vải, phương tiện xe, đồ nằm, hương liệu, mỹ vị. Cả không hại và không chất chứa đều được nhắc là những phần giới, làm rõ đời sống đã chọn.
Tìm hiểu bài kinh
Danh mục giải trí bị từ bỏ
Những cuộc xem vui gồm múa, hát, nhạc, kịch, kể/ngâm chuyện, vỗ tay, cồng, trống; trình diễn sắc đẹp, diễn của nhóm caṇḍāla mang tên xã hội cổ, biểu diễn cột, rửa xương; đấu voi/ngựa/trâu/bò/dê/cừu/gà/cút; đấu gậy, quyền, vật, chiến đấu, điểm danh quân, dàn trận, duyệt binh. Việc từ bỏ những cuộc ấy thuộc nếp sống sa-môn này.
Các trò khác: cờ tám hàng, mười hàng, cờ trên không; đi ô, rút hoặc chụp que, trò bàn, khăng, rút cọng, xúc xắc; kèn lá, cày giả, nhào lộn, chong chóng, vật đong đồ chơi, xe nhỏ, cung nhỏ; đoán chữ, đoán ý, mô phỏng nhạc cụ. Vài trò cổ không còn cách gọi Việt hoàn toàn nhất trí. Danh mục xác định phạm vi từ bỏ, không nhằm truyền cách chơi hoặc cấm mọi hoạt động vui học của trẻ.
Tìm hiểu bài kinh
Các hình thức xa hoa và trang sức
Đồ nằm được kê rất cụ thể: ghế dài và giường lớn; thảm len dài lông, trải nhiều màu, trắng, thêu hoa, nhồi bông, thêu thú; loại lông hay viền hai mặt hoặc một mặt, đính ngọc, bằng lụa, thảm rộng; tấm trải voi, ngựa, xe; da linh dương ghép, da thú kadalī; chỗ nằm có mái màn, gối đỏ hai đầu. Vị tu sĩ từ bỏ việc dùng những tiện nghi xa hoa ấy.
Về làm đẹp, bài kể xoa dầu, xoa bóp, tắm, xoa tay chân; gương, thuốc mắt, vòng hoa, hương, mỹ phẩm, phấn và chất bôi mặt; vòng tay, băng tóc; gậy, ống, gươm, lọng, giày thêu, khăn đầu, ngọc, phất trần, vải trắng tua dài. Cụm này nói sự trang sức để hưởng dụng trong một nếp sống tu; không đủ căn cứ suy ra cấm vệ sinh hoặc chăm sóc bệnh.
Tìm hiểu bài kinh
Tránh sống bằng bàn tán và tranh thắng
Những chuyện bị gọi thấp, tạp, không ích cho hướng tu gồm vua, kẻ cướp, đại thần, quân, đe dọa, chiến tranh; đồ ăn, uống, vải, giường, hoa, hương; họ hàng, xe; làng, thị trấn, đô thị, quốc độ; phụ nữ, anh hùng; chuyện đường, giếng, người quá vãng; chuyện tạp, thế giới, biển, hiện hữu và không hiện hữu.
Cùng với đó là lối luận chiến “ta biết, người không biết”, “ta đúng, người sai”, “lời ta hợp, lời người không hợp”, trách đảo trước sau, tuyên đã bác được hay vây được đối phương, thách họ cứu lập luận. Vị ấy từ bỏ động tác thắng thua đó. Bối cảnh không khiến mọi trao đổi về sinh hoạt hoặc mọi câu hỏi phản biện trở thành lỗi.
Tìm hiểu bài kinh
Sứ việc, nịnh hót và lợi dưỡng
Vị xuất gia này không nhận chạy sứ, truyền tin, mang lấy đồ theo lệnh “đến kia, về đây” cho vua, quan, sát-đế-lỵ, bà-la-môn, gia chủ, vương tử. Cũng không dùng lừa đảo, nịnh, gợi ý, hạ thấp người khác và lấy lợi này làm phương tiện tìm lợi khác để nuôi sống. Phần trung giới chấm dứt tại đây.
Tìm hiểu bài kinh
Đại giới: các thuật thấp làm sinh kế
Đại giới giữ bối cảnh người đã nhận thức ăn do tín thí cúng mà còn nuôi sống bằng những thuật bị xem là tà mạng. Vị tu sĩ tránh xem chi thể, điềm, biến cố, mộng, dấu tướng, dấu chuột cắn. Các loại tế được nêu đủ: lửa, muỗng, trấu, tấm, gạo, bơ, dầu, miệng, máu.
Các môn khác có thuật về chi thể, đất nhà, khatta, siva, quỷ, đất, rắn, chất độc, bọ cạp, chuột, chim, quạ; đoán tuổi thọ, chú bảo vệ khỏi tên, dấu hoặc tiếng thú. Một số từ cổ như khattavijjā, sivavijjā không được các tham chiếu giải giống nhau. Giữ tên và công dụng danh mục tránh giả vờ rằng từng thuật đã được nhận diện chính xác.
Tìm hiểu bài kinh
Xem tướng người, vật và thú
Vị ấy không lấy xem tướng làm nghề. Danh mục đồ vật có ngọc, vải, gậy, dao, kiếm, tên, cung, vũ khí. Danh mục người có nữ, nam, bé trai, bé gái, nô nam, nô nữ. Danh mục thú có voi, ngựa, trâu, bò đực, bò, dê, cừu, gà, cút, thằn lằn lớn, kaṇṇika, rùa, hươu.
Ở cuối dãy thú, kaṇṇika được Anh dịch là thỏ, Minh Châu diễn là vật tai dài, trong khi Việt dự án ghi khuyên tai. Trong diễn giải, có thể hiểu dè dặt là thú tai dài, còn tên Pāli giữ lại để không che khác biệt. Việc tu sĩ từ bỏ bói tướng là điểm chung của đoạn.
Tìm hiểu bài kinh
Tiên đoán chiến trận và thiên tượng
Một nhóm nghề là đoán vua xuất quân hay không; vua bản xứ tiến và đối phương lui, hoặc ngược lại; mình thắng đối phương thua, hoặc đối phương thắng mình thua; phe này được thắng, phe kia chịu thua. Kinh giữ đủ hai chiều đối ứng, và nói vị ấy tránh nghề ấy.
Nhóm thiên tượng gồm nguyệt thực, nhật thực, tinh thực; mặt trời, mặt trăng, các sao đi đúng hay trái đường; sao băng, phương trời rực lửa, động đất, sấm; các thiên thể mọc, lặn, tối, sáng. Người hành nghề còn gán và báo trước quả của từng hiện tượng. Sự từ bỏ nằm ở lối sống bằng bói điềm này; không nên từ đó suy ra một sự phủ định nghiên cứu tự nhiên.
Tìm hiểu bài kinh
Mưa hạn, an nguy và các nghề khác
Các cặp đoán tiếp theo là có mưa hay hạn, dồi dào thực phẩm hay đói kém, an ổn hay hiểm nguy, bệnh hay không bệnh. Cùng danh mục từ bỏ còn có tính bằng ngón tay, đếm, tính toán, sáng tác thơ và thuyết về thế giới. Chúng nằm trong quy định sinh kế của người xuất gia đang nhận tín thí, không phải một lệnh đóng cửa việc học toán, văn chương hay nghề nghiệp cư sĩ.
Tìm hiểu bài kinh
Nghi thức hôn phối, may rủi và bùa chú
Bài kê các việc được làm thành nghề: đưa hoặc đón dâu; kết hợp hoặc tháo kết; tụ hoặc tán; làm may hoặc rủi; viruddhagabbhakaraṇa liên quan thai; trói lưỡi, khóa hàm, chú tay, chú hàm, chú tai; hỏi qua gương, thiếu nữ, thần linh; thờ mặt trời, Đấng Lớn, phun lửa, gọi Siri. Vị ấy từ bỏ toàn nhóm.
viruddhagabbhakaraṇa được tham chiếu giải thành can thiệp thai theo những hướng khác nhau. Tên và phạm vi liên quan thai được giữ, không tự quyết thêm một kỹ thuật. Những mục chú tay, hàm, tai cũng không bị rút mất mục hàm. Kinh đang nói nghề phải bỏ, không xác nhận các nghi thức có hiệu lực hay cung cấp cách thực hành.
Tìm hiểu bài kinh
Lễ nghi và hoạt động chữa trị trong danh mục sinh kế
Nhóm cuối có lễ cầu an, cầu nguyện, lễ quỷ, lễ đất; vassakamma và vossakamma; chọn đất, sửa soạn đất nhà; súc miệng, tắm, tế. Hai tên vassakamma/vossakamma được dịch theo mưa/tài sản hoặc tăng/giảm sinh lực tùy tham chiếu, nên không được đồng nhất chắc chắn trong diễn giải.
Tiếp đó là làm nôn, tẩy, tẩy phía trên, dưới, đầu; dùng dầu tai, chữa mắt, làm thuốc mũi, thuốc mắt và thuốc đối; dùng dụng cụ kim, phẫu cụ, trị bệnh trẻ, cấp thuốc rễ, thảo dược/băng thuốc. Đoạn không dạy thao tác y khoa. Sự từ bỏ các nghề của tu sĩ không đồng nghĩa khước từ thuốc hay chăm sóc: ở hai quả đầu, thuốc trị bệnh đã nằm trong bốn nhu yếu vua sẵn sàng cung cấp.
Tìm hiểu bài kinh
An lạc không bị lương tâm quấy rối
Tu sĩ đủ giới không thấy sợ hãi từ phương nào xét về sự giữ giới. Phật lấy vị vua được quán đảnh, đã chinh phục địch, không sợ hãi về phía địch làm ví dụ. “Xét về giới” là giới hạn cần giữ: văn bản không hứa miễn mọi bệnh, tai nạn hay hiểm nguy.
Giới cao quý cho vị ấy an lạc trong sạch bên trong. Đó là kết phần đại giới, đồng thời nối giới với phẩm chất tâm để đi tiếp.
Tìm hiểu bài kinh
Giữ căn để bất thiện không xâm nhập
Khi thấy sắc, vị tỳ-kheo không nắm giữ tướng chung hoặc chi tiết theo cách để tham ưu và pháp bất thiện tràn vào một mắt không được chế ngự. Vị ấy thực hành giữ mắt. Toàn nguyên tắc được triển khai đủ ở tai–tiếng, mũi–hương, lưỡi–vị, thân–xúc, ý–pháp.
Nhờ sự giữ căn cao quý, vị ấy có an lạc không nhiễm bên trong. Đây là mối liên hệ có điều kiện giữa tiếp xúc, cách nắm giữ và sự xâm nhập của tham ưu; không phải làm các giác quan mất chức năng.
Tìm hiểu bài kinh
Tỉnh giác và tri túc
Tỉnh giác bao trùm tiến lui, nhìn trước/quanh, co duỗi, mang y ngoài, bát, y; ăn uống nhai nếm, đại tiểu tiện; đi đứng ngồi, ngủ thức, nói im. Chánh niệm không bị giới hạn vào lúc ngồi thiền.
Vị ấy biết đủ với y giữ thân, thức ăn khất thực nuôi bụng; đến đâu mang nhu yếu theo. Con chim mang đôi cánh khi bay là hình ảnh cho sự nhẹ gọn ấy. Tri túc trong bối cảnh này không đòi xem việc thiếu thức ăn hoặc thuốc bệnh là điều nên chịu đựng.
Tìm hiểu bài kinh
Nơi vắng và công việc với năm triền cái
Khi bốn nền giới, giữ căn, niệm tỉnh giác, biết đủ đã có, vị ấy tìm nơi vắng như rừng, gốc cây, núi, khe, hang, nghĩa địa, rừng sâu, khoảng trời, đống rơm. Khất thực về, ăn xong, vị ấy ngồi xếp chân, giữ lưng thẳng, đặt niệm trước mặt.
Vị ấy bỏ tham với đời, làm tâm không tham; bỏ ác ý, có lòng thương mọi loài; bỏ hôn trầm thụy miên, hướng tưởng sáng, giữ niệm tỉnh giác; bỏ trạo cử hối quá, an tĩnh bên trong; vượt nghi, hết phân vân về các pháp thiện. Mỗi chướng ngại được nói rõ cùng trạng thái làm sạch tâm tương ứng.
Tìm hiểu bài kinh
Năm ví dụ và chuỗi hân hoan đến định
Người mắc nợ thành công trong làm ăn, trả món cũ và còn dư nuôi vợ; người bệnh nặng từng mất ngon ăn, mất sức nay ăn được, khỏe lại; người tù được thả yên ổn và tài sản không tổn; người nô lệ lệ thuộc nay tự chủ, tự do đi; khách giàu băng hoang mạc thiếu lương, nguy hiểm nay tới làng an toàn. Trong từng ví, người ấy nhớ tình trạng trước và sau nên có vui mừng.
Cả năm triền cái còn được so với nợ, bệnh, tù, nô lệ, hoang mạc; cả năm đã bỏ được so với sự thoát khỏi các cảnh ấy. Bản văn không quy định ghép từng chướng ngại riêng với một ví riêng. Từ thấy đã bỏ triền cái có hân hoan; từ hân hoan có hỷ; từ hỷ thân khinh an; từ khinh an có lạc; nhờ lạc tâm định. Chuỗi này nêu tiến trình, không chỉ một lời yêu cầu “hãy tập trung”.
Đối chiếu với kinh văn (38 đoạn)
- dn2:69.1
- dn2:69.2
- dn2:69.3
- dn2:69.4
- dn2:69.5
- dn2:69.6
- dn2:69.7
- dn2:69.8
- dn2:70.1
- dn2:70.2
- dn2:70.3
- dn2:70.4
- dn2:70.5
- dn2:70.6
- dn2:70.7
- dn2:70.8
- dn2:71.1
- dn2:71.2
- dn2:71.3
- dn2:71.4
- dn2:71.5
- dn2:71.6
- dn2:72.1
- dn2:72.2
- dn2:72.3
- dn2:72.4
- dn2:72.5
- dn2:72.6
- dn2:73.1
- dn2:73.2
- dn2:73.3
- dn2:73.4
- dn2:73.5
- dn2:73.6
- dn2:74.1
- dn2:74.2
- dn2:74.3
- dn2:74.4
Tìm hiểu bài kinh
Sơ thiền: hỷ lạc do ly sinh
Ly dục và bất thiện pháp, vị ấy chứng và trú sơ thiền, còn tầm và tứ, với hỷ lạc sinh từ viễn ly. Tầm, tứ có thể được giải thích ở đây là hướng tâm và duy trì sự khảo sát trên đối tượng; hai yếu tố sẽ lắng ở thiền kế tiếp. Hỷ lạc thấm toàn thân không để chỗ nào thiếu.
Ví thợ tắm hoặc học trò giỏi cho nước vào bột trong thau đồng, nhào cho khối bột ẩm cả trong ngoài mà không nhỏ giọt, nhấn sự thấm đều. Phật xác nhận đây là quả sa-môn thấy hiện tại, vượt và tinh tế hơn các quả đã nói.
Tìm hiểu bài kinh
Nhị thiền: hỷ lạc do định sinh
Tầm tứ lắng, nội tâm tĩnh, nhất tâm, vị ấy chứng nhị thiền không tầm không tứ, hỷ lạc sinh từ định, thấm khắp thân. Nguồn của hỷ lạc và cấu trúc tâm đã được phân biệt với sơ thiền.
Hồ nước có suối bên trong, không dòng vào từ bốn hướng Đông, Nam, Tây, Bắc, trời cũng không thỉnh thoảng mưa, vẫn được nguồn nước mát làm đầy toàn hồ. Giữ phủ định về mưa trong nguồn Pāli là cần để ví dụ không đổi. Thành tựu này lại được gọi là quả hiện tại tốt và tinh tế hơn trước.
Tìm hiểu bài kinh
Tam thiền: lạc không hỷ
Khi hỷ phai, vị ấy trú xả, giữ niệm, rõ biết và cảm lạc bằng thân; đó là thiền thứ ba, được bậc Thánh gọi xả niệm lạc trú. Lạc không hỷ thấm đều thân.
Sen xanh, hồng, trắng sinh và lớn trong nước, vẫn chưa nhô khỏi nước, được nước mát thấm từ ngọn đến rễ. Ví này làm rõ lạc thấm khắp, không nên thay bằng hình sen đã vượt mặt nước. Phật xác nhận đây là quả cao hơn trước.
Tìm hiểu bài kinh
Tứ thiền: niệm thanh tịnh nhờ xả
Vị ấy bỏ lạc và khổ, hỷ ưu có trước đã chấm dứt, vào tứ thiền không khổ không lạc, niệm thanh tịnh nhờ xả. Tâm sạch sáng thấm toàn thân. Người ngồi được tấm vải trắng phủ kín từ đầu khắp thân là hình ảnh của sự bao trùm đó.
Đây cũng là quả hiện tại cao hơn những quả trước. Xả trong công thức thiền là phẩm chất quân bình, không phải lãnh đạm đạo đức hay mất khả năng quan tâm.
Tìm hiểu bài kinh
Tri kiến về thân và thức trên nền định
Từ đây mỗi trí được dẫn bằng cùng nền tâm: có định, thanh tịnh, trong sáng, không vết nhơ, lìa cấu uế, mềm, đắc dụng, vững, bất động. Vị ấy hướng và nghiêng tâm đến tri kiến, thấy thân là sắc, gồm bốn đại, do cha mẹ sinh, nhờ cơm cháo, chịu vô thường, mòn vỡ, phân hủy; thức nương vào và bị buộc nơi thân.
Ví ngọc lưu ly tốt, tám mặt, mài bóng trong sạch, có sợi chỉ xanh, vàng, đỏ, trắng hoặc nâu nhạt xuyên qua: người có mắt nhìn rõ ngọc cùng sợi. Kinh lặp nền định và sự biết, rồi xác nhận quả cao hơn. Quan hệ thân–thức trong đoạn không thiết lập một linh hồn vĩnh viễn.
Tìm hiểu bài kinh
Thân do ý làm và ba ví rút ra
Với cùng tâm đã được chuẩn bị, vị ấy hướng tạo một thân khác từ thân này: có sắc, do ý làm, đủ các phần lớn nhỏ và không thiếu căn. Ba ví liên tiếp là rút lõi lau khỏi vỏ, rút kiếm khỏi bao, rắn rời xác cũ. Trong mỗi ví, hai phần phân biệt được, mà một phần rút ra từ phần kia.
Văn bản lặp mô tả rồi gọi đây là quả hiện tại cao hơn. Thành tựu được giữ đúng tư cách mô tả tôn giáo trong kinh; không tự giải thành tưởng tượng, không chuyển thành kỹ thuật xuất hồn hay bằng chứng về bản ngã bất tử.
Tìm hiểu bài kinh
Thần thông trên nền tâm đắc dụng
Cùng nền tâm định trong sạch và bất động ấy, vị ấy hướng đến các thần thông: một thành nhiều, nhiều thành một; hiện và ẩn; qua tường, thành, núi như không; lặn và trồi qua đất như nước; bước trên nước như đất; ngồi xếp chân đi trong không như chim; tay chạm, vuốt mặt trăng và mặt trời; làm chủ thân đến thế giới Phạm thiên.
Các ví về thợ giỏi hoặc học trò của thợ được nêu đủ ba: gốm với đất sét khéo chuẩn bị, ngà với ngà, vàng với vàng, tạo hình theo ý. Lời mô tả thần thông được lặp và xác định là quả hiện tại cao hơn. Không có lời chỉ dẫn người đọc thử các hành vi vượt giới hạn thân thể.
Tìm hiểu bài kinh
Thiên nhĩ: trời và người, xa và gần
Tâm được định, làm sạch, làm sáng, làm mềm và vững như đã nói được hướng đến thiên nhĩ thanh tịnh vượt tai người. Vị ấy nghe cả tiếng trời lẫn tiếng người, xa cũng như gần.
Khách đi đường nghe rồi phân biệt bheri, mudiṅga, saṅkha, paṇava, dindima là ví kèm theo: năm loại âm khí cụ trống và kèn cổ được gọi riêng. Những tên Việt cho từng khí cụ có khác giữa các bản, nhưng không nên bỏ số năm và việc biết tiếng nào là tiếng nào. Quả này cao hơn trước và không bị thu nhỏ thành khả năng lắng nghe bình thường.
Tìm hiểu bài kinh
Tha tâm trí giữ đủ mười sáu trạng thái
Trên cùng nền định, vị ấy dùng tâm mình bao trùm và biết tâm người khác. Đủ các cặp được kể là: tham/ly tham, sân/ly sân, si/ly si; co rút/tán loạn; quảng đại/không quảng đại; hữu thượng/vô thượng — còn có thể vượt hơn hoặc không có cái cao hơn; định/không định; giải thoát/chưa giải thoát.
Người trẻ thích trang sức tự xét mặt trong gương sạch sáng hoặc bát nước trong: có vết thì biết có, không vết thì biết không. Kinh dùng ví đó, lặp toàn danh mục trạng thái và xác nhận quả cao hơn. Không thể lấy việc suy đoán cảm xúc qua hành vi để tự nhận trí biết tâm khác mà bài đang mô tả.
Đối chiếu với kinh văn (39 đoạn)
- dn2:91.0
- dn2:91.1
- dn2:91.2
- dn2:91.3
- dn2:91.4
- dn2:91.5
- dn2:91.6
- dn2:91.7
- dn2:91.8
- dn2:91.9
- dn2:91.10
- dn2:91.11
- dn2:91.12
- dn2:91.13
- dn2:91.14
- dn2:91.15
- dn2:91.16
- dn2:91.17
- dn2:91.18
- dn2:92.1
- dn2:92.2
- dn2:92.3
- dn2:92.4
- dn2:92.5
- dn2:92.6
- dn2:92.7
- dn2:92.8
- dn2:92.9
- dn2:92.10
- dn2:92.11
- dn2:92.12
- dn2:92.13
- dn2:92.14
- dn2:92.15
- dn2:92.16
- dn2:92.17
- dn2:92.18
- dn2:92.19
- dn2:92.20
Tìm hiểu bài kinh
Túc mạng trí: đời sống trước có nét và chi tiết
Cùng tâm đủ các phẩm tính, vị ấy hướng đến nhớ tiền trú: một, hai, ba, bốn, năm, mười, hai mươi, ba mươi, bốn mươi, năm mươi, trăm, ngàn, trăm ngàn đời; nhiều kiếp thế giới hoại, thành, hoại và thành. Vị ấy nhớ tên, dòng họ, hình sắc, thức ăn, cảm nghiệm khổ lạc, hạn tuổi; từ nơi ấy chết sinh nơi khác, rồi đến đây. Cái nhớ được mô tả đủ tướng trạng và chi tiết.
Một người từ làng mình sang làng khác, từ đó sang làng nữa rồi về, nhớ từng nơi đã đứng, ngồi, nói, im lặng, là ví về sự rõ ràng của hồi ức. Bài lặp thành tựu và quả cao hơn. Đối tượng là nhiều đời tái sinh thực sự trong lời kinh, không chỉ chuyện nhớ quá khứ của đời hiện tại.
Tìm hiểu bài kinh
Thiên nhãn: sinh tử và nghiệp
Từ cùng nền tâm, vị ấy hướng trí đến sự chết và tái sinh của chúng sinh. Thiên nhãn trong sạch vượt mắt người thấy họ đi qua các trạng thái thấp/cao, đẹp/xấu, thiện thú/ác thú, và biết sự đi theo nghiệp.
Hai nhánh được nêu đầy đủ. Thân, lời, ý ác, phỉ báng bậc Thánh, tà kiến và hành động theo tà kiến dẫn sau chết đến đọa xứ, ác thú, địa ngục. Thân, lời, ý thiện, không phỉ báng bậc Thánh, chánh kiến và hành động theo chánh kiến dẫn sau chết đến thiện thú, cõi trời. Các phủ định ở nhánh thiện không được bỏ.
Người mắt sáng đứng trên lầu ở ngã tư thấy người vào nhà, ra nhà, đi lại đường phố, ngồi giữa ngã tư là ví về cái thấy. Kinh lặp hai nhánh và gọi trí ấy là quả cao hơn. Đoạn không trao cho người đọc quyền suy nghiệp quá khứ từ nhan sắc, nghèo khó hay bệnh tật của người đang gặp.
Tìm hiểu bài kinh
Lậu tận trí hoàn thành câu trả lời
Với tâm định thanh tịnh, sáng, không nhiễm, mềm, đắc dụng, vững, bất động, vị ấy hướng đến đoạn tận lậu hoặc. Vị ấy biết như thật khổ, nguồn khổ, khổ diệt, đường đến khổ diệt; đồng thời biết lậu hoặc, nguồn lậu hoặc, sự diệt và đường đến diệt lậu hoặc. Có hai bộ bốn đối tượng biết, không chỉ một công thức được nói chung.
Biết và thấy như vậy, tâm giải thoát dục lậu, hữu lậu, vô minh lậu. Đã giải thoát thì có trí tự biết giải thoát: sinh tận, phạm hạnh hoàn tất, việc phải làm đã làm, không trở lại hiện hữu này. Hữu lậu và vô minh không bị gom mất trong một ý “buông căng thẳng”.
Hồ trong khe núi, trong sáng không vẩn, cho người mắt sáng trên bờ thấy rõ sò ốc, sỏi đá và đàn cá bơi hoặc yên là ví cuối. Kinh lặp cái biết và sự giải thoát rồi kết: quả này vượt và tinh tế hơn những quả trước; không còn quả sa-môn thấy ngay hiện tại nào cao hơn hoặc tinh tế hơn. Đây là đích giải thoát của tiến trình.
Tìm hiểu bài kinh
Quy y không thay thế việc nhận trách nhiệm
Ajātasattu hai lần tán thán. Ông nói Pháp được làm sáng như dựng vật bị úp, mở vật che, chỉ đường lạc, cầm đèn dầu trong tối để người có mắt thấy. Ông quy y Phật, Pháp, Tăng tỳ-kheo, xin được ghi nhận nam cư sĩ từ hôm ấy đến trọn đời.
Vua thú nhận: vì ngu, mê và bất thiện, vì muốn quyền lực, mình đã giết cha — vị vua đúng pháp và trị vì đúng pháp. Hai nét về người cha cùng động cơ quyền lực xác định lỗi, không thể rút thành một lời hối tiếc mơ hồ. Vua xin lỗi được nhận là lỗi để thu thúc trong tương lai.
Phật xác nhận lỗi ấy, nhưng vì vua đã thấy lỗi là lỗi và sửa đúng pháp, Ngài chấp nhận sự sửa đó. Tiến bộ trong luật bậc Thánh là nhận sai, xử lý đúng và ngăn mình về sau. Lời nhận không tuyên hành vi cũ mất quả.
Tìm hiểu bài kinh
Điều kiện phản thực ở cuối kinh
Vua xin cáo từ vì nhiều việc. Phật để vua đi vào lúc thấy thích hợp. Vua hoan hỷ, tùy hỷ, đứng dậy đảnh lễ, nhiễu phía phải rồi đi.
Khi vua vừa rời không lâu, Phật nói với các tỳ-kheo nhà vua đã bị tổn hại, bị hủy hoại. Nếu ông không tước mạng cha là vị vua đúng pháp và trị vì đúng pháp, ngay chỗ ngồi ấy pháp nhãn không bụi nhơ đã sinh khởi. Đây là mệnh đề phản thực cho biết trở ngại từ việc đã làm. Không được kể thành vua đã chứng pháp nhãn hoặc sám hối đã xóa nghiệp.
Các tỳ-kheo vui nhận lời Phật. Dòng kết ghi Kinh Sa-môn Quả thứ hai hoàn tất. Câu chuyện nhà vua kết thúc khác với thành tựu giải thoát mà Phật mô tả cho vị tu sĩ trong phần giữa.
Ví dụ trong đời sống hôm nay
Ví dụ biên tập: đánh giá một sự chuyển đổi đời sống
Tình huống minh họa do người biên soạn đặt ra.
Ví dụ hiện đại, ngoài kinh: khi một người đổi công việc để sống theo giá trị mình chọn, người ấy có thể nhận ra ngay những thay đổi trong quan hệ và trách nhiệm; nhưng điều đó chưa chứng minh mọi mục tiêu sâu hơn đã đạt. Hai quả đầu và các quả tiếp theo trong DN2 cũng được trình bày thành các tầng khác nhau. Ví dụ giúp phân biệt tầng kết quả, không đồng nhất xuất gia với đổi nghề hoặc giải thoát với sự hài lòng cá nhân.
Đối chiếu với kinh văn (77 đoạn)
- dn2:34.0.1
- dn2:34.0.2
- dn2:34.1
- dn2:34.2
- dn2:34.3
- dn2:34.4
- dn2:34.5
- dn2:34.6
- dn2:34.7
- dn2:34.8
- dn2:35.1
- dn2:35.2
- dn2:35.3
- dn2:35.4
- dn2:35.5
- dn2:35.6
- dn2:35.7
- dn2:35.8
- dn2:35.9
- dn2:35.10
- dn2:35.11
- dn2:35.12
- dn2:35.13
- dn2:35.14
- dn2:35.15
- dn2:35.16
- dn2:35.17
- dn2:36.1
- dn2:36.2
- dn2:36.3
- dn2:36.4
- dn2:36.5
- dn2:36.6
- dn2:37.0
- dn2:37.1
- dn2:37.2
- dn2:37.3
- dn2:37.4
- dn2:37.5
- dn2:37.6
- dn2:37.7
- dn2:37.8
- dn2:37.9
- dn2:37.10
- dn2:37.11
- dn2:37.12
- dn2:37.13
- dn2:37.14
- dn2:37.15
- dn2:37.16
- dn2:37.17
- dn2:37.18
- dn2:37.19
- dn2:37.20
- dn2:38.1
- dn2:38.2
- dn2:38.3
- dn2:38.4
- dn2:38.5
- dn2:38.6
- dn2:39.0
- dn2:39.1
- dn2:39.2
- dn2:39.3
- dn2:39.4
- dn2:39.5
- dn2:40.1
- dn2:40.2
- dn2:40.3
- dn2:41.1
- dn2:41.2
- dn2:41.3
- dn2:41.4
- dn2:41.5
- dn2:41.6
- dn2:41.7
- dn2:42.1
Gợi ý suy xét và thực hành
Gợi ý đọc và tự xét
Gợi ý vận dụng của người biên soạn.
Gợi ý biên tập: khi nghe một lời hứa về tu tập, phân biệt câu hỏi mình đặt với câu trả lời thực được đưa ra; nhận rõ điều nào là học thuyết được thuật, điều nào do Phật dạy. Trong đời sống thường ngày, có thể kiểm một lời nói có thật, chia rẽ, thô hay vô ích không. Khi sai, gọi đúng lỗi, sửa điều có thể sửa, đặt cách ngăn tái phạm. Những bước này gắn với phần đạo đức của bài, không tự xác nhận tầng thiền, thần thông hoặc quả giải thoát.
Diễn giải dành cho người lớn tuổiĐã duyệt
Diễn giải dành cho người lớn tuổi
Liên kết mục nàyTìm hiểu bài kinh
Theo câu hỏi của nhà vua
Bài thứ hai của Trường Bộ mang tên Kinh Sa-môn Quả. Câu hỏi dẫn đường cho cả bài là: đời sống xuất gia đem đến kết quả gì mà người tu có thể thấy ngay trong đời này? Các phần có tên để người đọc dễ dừng nghỉ rồi nối lại mạch.
Người truyền kinh kể Phật đang ở vườn xoài Jīvaka Komārabhacca, tại Rājagaha, với 1.250 tỳ-kheo. Vua nước Magadha, Ajātasattu con bà Videhī, ngồi trên lầu giữa các đại thần vào đêm rằm lễ Uposatha, kỳ Komudī cuối bốn tháng. Vua khen đêm trăng năm nét: đáng yêu, đẹp đẽ, đáng ngắm, êm lòng, tốt lành. Ông muốn tìm một sa-môn hoặc bà-la-môn để đến kính thăm, gần gũi, mong tâm được tịnh tín.
Tìm hiểu bài kinh
Danh tiếng chưa làm vua quyết định
Sáu đại thần thay nhau nêu tên người nên gặp. Đầu là Pūraṇa Kassapa, kế Makkhali Gosāla, rồi Ajita Kesakambala, Pakudha Kaccāyana, Sañjaya Belaṭṭhaputta, cuối là Nigaṇṭha Nāṭaputta. Mỗi lời giới thiệu đều nhấn mạnh người ấy có hội chúng, là giáo chủ, nổi tiếng, được đông người kính, tu đã lâu, tuổi đã cao. Vua nghe từng lời mà không đáp.
Thấy Jīvaka ngồi gần vẫn yên lặng, vua hỏi. Jīvaka thưa về Phật trong vườn xoài mình, cùng 1.250 vị tu sĩ. Ông nhắc danh hiệu A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Những danh hiệu nói sự giác ngộ, hiểu biết, hạnh lành và khả năng hướng dẫn. Jīvaka đề nghị vua đến để có thể được tịnh tín.
Vua truyền chuẩn bị voi. Jīvaka sửa soạn khoảng 500 voi cái và vương tượng, rồi báo đã xong, xin vua đi khi thấy hợp thời.
Đối chiếu với kinh văn (43 đoạn)
- dn2:2.1
- dn2:2.2
- dn2:2.3
- dn2:2.4
- dn2:2.5
- dn2:3.1
- dn2:3.2
- dn2:3.3
- dn2:3.4
- dn2:3.5
- dn2:4.1
- dn2:4.2
- dn2:4.3
- dn2:4.4
- dn2:4.5
- dn2:5.1
- dn2:5.2
- dn2:5.3
- dn2:5.4
- dn2:5.5
- dn2:6.1
- dn2:6.2
- dn2:6.3
- dn2:6.4
- dn2:6.5
- dn2:7.1
- dn2:7.2
- dn2:7.3
- dn2:7.4
- dn2:7.5
- dn2:8.0
- dn2:8.1
- dn2:8.2
- dn2:8.3
- dn2:8.4
- dn2:8.5
- dn2:8.6
- dn2:8.7
- dn2:8.8
- dn2:8.9
- dn2:9.1
- dn2:9.2
- dn2:9.3
Tìm hiểu bài kinh
Đi từ hoàng cung đến chỗ tĩnh lặng
Đoàn ra khỏi Rājagaha với đuốc được giơ cao và nghi vệ. Vua cưỡi vương tượng. Các phụ nữ theo đoàn mỗi người cưỡi một voi cái. Nhưng gần vườn xoài, vua bỗng hoảng sợ, nổi da gà.
Ông hỏi Jīvaka có lừa mình, phản mình, đem mình giao cho kẻ thù không. Lý do là hội chúng đến 1.250 người mà không nghe tiếng hắt hơi, tiếng ho hay ồn ào. Jīvaka trấn an, phủ nhận cả ba điều. Ông hai lần mời vua đi tiếp và chỉ ánh đèn trong nhà tròn.
Tìm hiểu bài kinh
Vua nhớ đến con mình
Đến chỗ voi không thể đi thêm, vua xuống đi bộ tới cửa. Jīvaka trả lời câu hỏi Phật ở đâu bằng cách chỉ vị ngồi tựa cột chính giữa, quay mặt về Đông, trước chúng tỳ-kheo.
Vua đứng một bên. Nhìn hội chúng lặng trong như hồ nước, ông ước Udayabhadda, người con mình thương, được tĩnh lặng như vậy. Phật nhận thấy tâm vua hướng về người thân yêu. Vua xác nhận tình thương con và lặp lại điều ước. Ông lễ Phật, chắp tay chào Tăng, ngồi xuống, xin được hỏi; Phật mời ông hỏi tùy ý.
Tìm hiểu bài kinh
Kết quả của việc làm là điều vua lấy để so sánh
Vua kể từ các việc trong quân đội: cưỡi voi, ngựa, đánh xe, bắn cung, cầm cờ, điều binh, phục vụ thức ăn; chiến sĩ quý tộc, vương tử, quân xung kích, dũng sĩ lớn, anh hùng, lính áo da, người xuất thân là con nô tỳ. Ông kể tiếp thợ bánh, thợ hớt tóc, người hầu tắm, đầu bếp, người kết hoa, nhuộm vải, dệt, đan, làm gốm, kế toán, đếm ngón tay và nhiều nghề khác.
Người làm nghề có quả hiện tại. Họ sống vui nhờ công việc, giúp cha mẹ, vợ con, bạn bè, đồng sự cùng an vui. Họ có của cúng người tu, với phước lành và hạnh phúc liên hệ đời sau, cõi trời. Vua muốn biết người sống đời sa-môn có quả hiện tại nào tương tự không.
Phật hỏi ông đã từng hỏi các vị khác chưa. Vua thưa đã hỏi. Phật mời thuật lại nếu không phiền; vua đáp nói với Phật và người như Phật không có gì trở ngại. Phật bảo ông kể. Từ đây, sáu lời đáp là lời nhà vua thuật lại, cần đọc đúng người nói.
Tìm hiểu bài kinh
Pūraṇa nói thiện ác không đem quả
Vua kể lần đến chào hỏi Pūraṇa Kassapa, ngồi một bên, nhắc đủ các nghề cùng lợi ích rồi hỏi về quả sa-môn. Pūraṇa được thuật là nói: tự làm hay sai người làm các việc giết hại, gây đau, buồn khổ, áp bức, sợ hãi; lấy của, đột nhập, cướp nhà vắng hoặc cướp đường, ngoại tình, dối trá, đều không làm sinh ác hay quả ác.
Ông lấy những ví dụ dữ dội, đến cả gây chết mọi sinh vật hay gây hại dọc bờ Nam sông Hằng, để nói không có ác quả. Ở bờ Bắc, bố thí hoặc tế lễ, tự làm hay khiến người làm, cũng bị ông cho không có phước. Bố thí, tự điều phục, chế ngự, nói thật đều bị phủ nhận hiệu lực lành. Đây là nội dung kinh thuật, không phải lời khuyên làm điều ấy.
Vua gọi đó là thuyết vô nghiệp. Ông cảm thấy hỏi xoài mà đáp mít, hỏi mít mà đáp xoài. Không muốn làm một người tu trong nước buồn lòng, ông không khen cũng không chống, không nói ra nỗi bất mãn, không chấp nhận cũng không bác bỏ tại chỗ, rồi đứng lên về.
Tìm hiểu bài kinh
Gosāla nói mọi người bị định sẵn
Vua cũng đã chào hỏi Makkhali Gosāla, ngồi và đặt câu hỏi cũ. Theo lời kể, Gosāla phủ nhận nhân và duyên làm chúng sinh ô nhiễm; ông cũng phủ nhận nhân và duyên làm chúng sinh thanh tịnh.
Ông nói không có tự tác, tha tác, nhân tác; không có sức lực, tinh tấn, sức người hay nỗ lực người. Tất cả hữu tình, sinh vật, sinh loại, sinh mạng không tự chủ, không sức, không cố gắng; bị định mệnh, sự hội hợp và bản tính dẫn đi, thọ vui khổ trong sáu loại sinh.
Tìm hiểu bài kinh
Những số lượng của học thuyết Gosāla
Danh mục này dài, nên có thể đọc theo từng nhóm. Gosāla nêu 1.400.000 nguồn sinh chính, thêm 6.000 và 600. Về nghiệp: 500, rồi 5, rồi 3, cùng nghiệp và bán nghiệp. Về đường và thời kỳ: 62 lối, 62 trung kiếp. Về loại sinh và địa vị người: 6 và 8.
Ông nêu ba nhóm đều có 4.900: Ājīvaka, du sĩ, chỗ ở Nāga. Kế đến 2.000 quyền, 3.000 địa ngục, 36 trần giới. Bảy nhóm sau mỗi nhóm có 7: thai có tưởng, thai không tưởng, nigaṇṭhigabbha, trời, người, quỷ, hồ.
Sau đó là 7 và 700 pavuṭa, 7 và 700 vực, 7 và 700 mộng. Cả người ngu lẫn trí phải luân hồi 8.400.000 đại kiếp rồi hết khổ theo lời ông. Những tên cổ nigaṇṭhigabbha, pavuṭa chưa được các bản tham khảo hiểu thống nhất, nên ở đây giữ tên, không đoán thêm. Toàn bộ số đếm thuộc học thuyết được vua thuật; Phật chưa nhận chúng làm lời dạy của mình.
Đối chiếu với kinh văn (1 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Hết cuộn chỉ thì cuộc trôi lăn mới hết
Gosāla nói không thể nhờ giới, hạnh nguyện, khổ hạnh hay phạm hạnh mà khiến nghiệp chưa chín mau chín, hoặc khiến nghiệp chín được tiêu hết từng phần. Trong lời ấy, vui khổ có lượng đã định, luân hồi có bờ hạn, không tăng giảm, không hơn kém.
Ví của ông là cuộn chỉ bị tung: nó cứ tháo ra đến hết. Cũng vậy, ngu và trí phải trôi lăn rồi mới dứt khổ. Vua gọi đó là thanh tịnh nhờ luân hồi, vẫn xem là xoài đáp mít. Vì không muốn làm phiền người tu trong nước, ông giữ im lặng: không khen/chống, không nói sự bất mãn, không nhận/bác, đứng dậy ra về.
Tìm hiểu bài kinh
Ajita cho rằng chết là chấm dứt hoàn toàn
Ajita Kesakambala nhận cùng câu hỏi sau cuộc chào hỏi của vua. Theo lời vua, Ajita nói không có bố thí, lễ tế, cúng tế, không có quả việc thiện hay ác; không đời này, đời sau, không mẹ, cha, loài hóa sinh; không người tu chân chính tự biết hai đời và nói lại cho người khác.
Ông kể thân người từ đất, nước, lửa, gió. Chết rồi, mỗi đại về cùng loại, các căn vào hư không. Bốn người khiêng, cùng chiếc cáng là thứ năm, mang người chết đi; dấu chân dẫn đến chỗ thiêu; xương có màu bồ câu, lễ vật thành tro. Ông chê người khen bố thí là ngu, nói lời khẳng định có là rỗng và giả. Ngu cũng như trí đều tiêu diệt sau chết, không còn gì tiếp theo.
Vua gọi quan điểm này là đoạn diệt. Nó chưa đáp điều ông hỏi, như xoài và mít. Ông không muốn người tu trong nước buồn nên không khen, không chống, không thốt bất mãn, không chấp nhận hay bác bỏ ngay, rồi về. Những lời phủ nhận trên thuộc Ajita trong lời thuật.
Tìm hiểu bài kinh
Pakudha nêu bảy thân bất biến
Sau khi chào hỏi Pakudha Kaccāyana, vua cũng hỏi về quả hiện tại. Pakudha được thuật nói có bảy thân căn bản: đất, nước, lửa, gió, vui, khổ, mạng sống. Chúng không được làm ra, không được tạo, không có ai tạo, không sinh sản. Chúng bất động như đỉnh núi và cột, không đổi, không hại nhau, không gây vui hay khổ hoặc cả hai cho nhau.
Theo suy luận của ông, không có người giết hay khiến giết, nghe hay nói, biết hay làm cho biết. Ngay hành vi vũ khí lấy mạng người cũng bị nói là chỉ đi vào khoảng giữa bảy thân. Bài kể lập trường đó, không dùng nó để bỏ trách nhiệm đối với sự gây hại.
Vua nhận xét Pakudha nói sang chuyện khác, quan điểm khác, lại như hỏi xoài đáp mít. Ông không muốn làm tu sĩ trong nước buồn nên không tán thành hay phản đối, không nói nỗi thất vọng, không nhận/bác, đứng lên đi.
Tìm hiểu bài kinh
Nigaṇṭha trình bày bốn chế ngự
Vua chào Nigaṇṭha Nāṭaputta, gọi ông bằng tên Aggivessana và nêu câu hỏi. Lời được thuật nói người Nigaṇṭha sống trong bốn nét: được mọi chế ngự ngăn giữ, gắn cùng mọi chế ngự, được mọi chế ngự gột sạch, được mọi chế ngự thấm nhuần. Người đó được gọi đã đến, tự điều phục, tự đứng vững.
Bốn nét lặp cùng một gốc từ; có tham chiếu hiểu một chữ theo nghĩa nước, có tham chiếu hiểu theo nghĩa chế ngự. Vì vậy không tự lấy một bộ bốn giới ở nơi khác thay vào. Vua vẫn thấy đây chưa phải quả hiện tại ông hỏi, như xoài/mít. Ông không khen hoặc chống, không nói bất mãn, không nhận hoặc bác, rồi về vì không muốn làm phiền tu sĩ trong nước.
Tìm hiểu bài kinh
Sañjaya tránh chọn một lời đáp
Cuộc gặp Sañjaya Belaṭṭhaputta cũng có chào hỏi, ngồi xuống, câu hỏi cũ. Sañjaya được vua thuật nói rằng nếu nghĩ điều ấy đúng như thế thì sẽ trả lời như thế. Nhưng rồi ông không nói như này, không nói như kia, không nói khác, không nói là không, cũng không nói không-phải-không.
Lối đáp ấy trải qua bốn chủ đề: đời sau; loài hóa sinh; quả thiện ác; Như Lai sau khi chết. Với mỗi chủ đề đều xét có, không, cả có và không, không thuộc cả hai. Năm cách không xác nhận lại được lặp.
Vua gọi đó là lảng tránh, như xoài/mít. Riêng ông nghĩ Sañjaya ngu nhất trong sáu người vì tránh đúng câu đã hỏi. Đó là ý nghĩ của vua, không nên đổi người nói thành Phật. Vua vẫn không muốn làm người tu trong nước buồn: không khen/chống, không thốt bất mãn, không nhận/bác, đứng lên ra về.
Đối chiếu với kinh văn (34 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Phật hỏi về người tôi tớ
Bây giờ vua hỏi lại Phật, nhắc đủ các nghề, lợi ích nuôi mình, cha mẹ, vợ con, bạn bè và việc cúng dường có phước về sau, cõi trời. Phật nói có thể chỉ quả hiện tại, rồi đưa một việc giả sử để vua tự đáp.
Một tôi tớ dậy sớm hơn, ngủ trễ hơn, vâng lệnh, làm vừa ý, nói lời vừa lòng, nhìn sắc mặt vua. Người ấy nghĩ vua cùng là người như mình mà hưởng năm dục như trời, còn mình phải hầu hạ. Thấy quả phước kỳ diệu, anh muốn làm phước, cạo tóc râu, mặc y, rời nhà tu đạo.
Sau khi xuất gia, anh giữ thân, lời, ý, đủ với ăn mặc cần thiết, thích viễn ly. Nếu người của vua báo lại đủ chuyện ấy, vua có bắt anh về phục dịch không? Vua thưa không. Mình sẽ lễ, đứng đón, mời ngồi, cúng y, thức ăn, chỗ ở, thuốc và bảo vệ đúng luật. Vua nhận đó là quả thấy ngay. Phật gọi là quả thứ nhất.
Đối chiếu với kinh văn (33 đoạn)
Tìm hiểu bài kinh
Phật hỏi về người làm ruộng đóng thuế
Vua muốn biết thêm một quả khác. Phật nêu người nông phu gia chủ đóng thuế làm giàu kho vua. Anh cũng thấy mình và vua đều người, nhưng vua hưởng đủ năm dục như trời. Anh nghĩ đến quả phước, quyết rời gia đình tu đạo.
Tài sản dù ít hay nhiều, quyến thuộc dù ít hay nhiều, anh đều từ bỏ; cạo râu tóc, đắp y, xuất gia. Anh giữ thân, khẩu, ý, bằng lòng với ăn mặc cần, vui trong vắng lặng. Nếu thuộc hạ báo tin, vua có gọi về làm nông nộp thuế nữa không? Vua lại đáp không, sẽ kính đón, giúp đủ bốn nhu yếu và bảo hộ đúng pháp luật. Vua xác nhận, Phật gọi quả hiện tại thứ hai. Đây cũng là câu hỏi giả định, không phải một việc được báo đã xảy ra.
Tìm hiểu bài kinh
Quả sâu hơn có một đường tu đầy đủ
Vua hỏi còn quả nào vi diệu, thù thắng hơn. Phật bảo nghe kỹ, khéo chú tâm; vua vâng. Phật trình bày Như Lai ra đời đầy đủ những phẩm tính đã được xưng tán, tự chứng biết thế giới có trời, Māra, Phạm thiên, người tu, trời và người. Pháp được nói tốt từ đầu qua giữa đến cuối, đủ nghĩa và lời, trình bày phạm hạnh hoàn toàn trong sạch.
Gia chủ, con gia chủ hay người thuộc gia đình khác nghe rồi tin. Người ấy thấy đời nhà chật và bụi, đời xuất gia rộng; sống phạm hạnh trọn vẹn trắng sạch như vỏ ốc khi tại gia là khó. Tài sản và họ hàng, ít hay nhiều, được bỏ lại khi người ấy cạo tóc râu, đắp y, xuất gia. Đây là lựa chọn trong câu chuyện; chữ khó không phải phủ nhận mọi sự tu của cư sĩ.
Tu sĩ học và giữ giới bổn Pātimokkha, cư xử và lui tới thích đáng, thấy cả lỗi nhỏ có nguy, nhận các điều học. Thân và lời được gìn giữ thiện lành, sinh kế trong sạch. Giới, giữ căn, niệm tỉnh giác và biết đủ đi cùng nhau.
Tìm hiểu bài kinh
Từ không gây hại đến nói có ích
Vị ấy bỏ sát sinh, buông gậy kiếm, biết hổ thẹn khi làm điều xấu, có lòng thương sự sống mọi loài. Vị ấy không lấy của không cho, chỉ nhận và mong những gì người khác cho, sống không trộm. Với nếp xuất gia, vị ấy giữ phạm hạnh, xa sinh hoạt tính dục và đời đôi lứa.
Lời nói được giữ ở bốn mặt. Nói thật, vững, đáng tin, không lừa. Không nói hai lưỡi, không mang lời nhóm này để chia nhóm kia; nối người đã chia, giữ người đang hòa, vui và nói cho hòa hợp. Không thô ác, dùng lời êm tai, có tình, nhã nhặn, dễ đến lòng người. Không nói phù phiếm: nói đúng lúc, đúng sự thật, có ích, hợp Pháp Luật, có lý, có chừng, đáng ghi nhớ. Mỗi việc ấy là giới của vị tu sĩ.
Tìm hiểu bài kinh
Đọc hết phần giới ngắn
Phần tiếp nêu không phá giống cây; ăn một bữa, không ăn đêm hay sai thời; không xem múa, hát, nhạc, diễn; không dùng hoa, hương, dầu làm đẹp, không dùng giường cao lớn sang trọng.
Vị ấy không nhận vàng bạc, hạt sống, thịt sống, phụ nữ hoặc trẻ gái, nô nam nữ; dê cừu, gà heo, voi bò, ngựa đực và cái; ruộng đất. Danh sách phản ánh bối cảnh cổ, kể cả việc xã hội ấy nắm giữ người khác. Nó không biến người ngày nay thành tài sản để trao nhận.
Vị ấy tránh chạy sứ, buôn bán, cân đo hoặc kim loại gian, hối lộ, lừa, xảo; tránh gây thương, giết, trói, cướp, trộm, áp bức. Kinh khép tiểu giới. Các điều riêng của xuất gia, như giờ ăn hay không giữ tài sản, không tự trở thành chỉ dẫn để cư sĩ bỏ bữa, bỏ nghề hoặc bỏ thuốc.
Tìm hiểu bài kinh
Giống cây và đồ cất chứa
Phần trung giới nói kỹ những việc người tu dùng đồ tín thí vẫn có thể làm sai. Vị tu sĩ được mô tả tránh hại cây thuộc năm cách sinh: rễ, thân, đốt, chồi, hạt. Đốt của cây là một mục riêng, không phải trái cây.
Về tích trữ để hưởng dụng, có bảy nhóm: món ăn, đồ uống, vải, xe, đồ nằm, hương, mỹ vị. Vị ấy từ bỏ cất chứa các nhóm ấy; đó cũng là giới.
Tìm hiểu bài kinh
Các cuộc xem diễn trong danh mục
Tu sĩ không tìm những cuộc xem múa, hát, nhạc, kịch, kể/ngâm, vỗ tay, cồng, trống. Kinh còn kể trình diễn sắc đẹp, màn diễn caṇḍāla theo tên nhóm cổ, biểu diễn cột, rửa xương.
Các cuộc đấu được nêu đủ: voi, ngựa, trâu, bò, dê, cừu, gà, chim cút; gậy, quyền, vật, chiến đấu. Điểm quân, dàn trận, duyệt binh cũng nằm trong danh sách. Từ bỏ ở đây gắn với đời tu đã chọn, không phải một lời miệt thị người thuộc tên gọi xã hội xưa.
Tìm hiểu bài kinh
Các trò chơi được nêu riêng
Có cờ tám hàng, cờ mười hàng, cờ trên không; trò bước ô, rút/chụp que, trò bàn, khăng, rút cọng và xúc xắc. Có kèn lá, cày giả, nhào lộn, chong chóng, vật đong đồ chơi, xe nhỏ, cung nhỏ. Cuối là đoán chữ, đoán ý, bắt chước nhạc cụ.
Một số trò cổ được các dịch giả gọi khác nhau. Dù vậy, toàn nhóm nói việc tu sĩ không sống theo trò tiêu khiển. Không cần lấy đó làm lý do cấm cháu nhỏ chơi các trò vui học phù hợp.
Tìm hiểu bài kinh
Đồ nằm sang trọng
Danh mục đồ nằm có ghế dài, giường lớn; thảm len lông dài, vải trải nhiều màu, trắng, thêu hoa, nệm nhồi, thêu thú; loại có lông hoặc viền cả hai phía hoặc một phía; đính ngọc, lụa, thảm rộng.
Có đồ trải cho voi, ngựa, xe; da linh dương ghép, da thú tên kadalī; chỗ nằm có màn, gối đỏ hai đầu. Vị ấy từ bỏ đồ nằm xa hoa ấy. Đồ trải trên voi không được hiểu thành da voi, cũng không tự đổi loại da được kể thành da hổ.
Tìm hiểu bài kinh
Việc chăm chút dáng vẻ
Kinh kể thoa dầu, xoa bóp, tắm, xoa tay chân; gương, thuốc mắt, hoa, hương, mỹ phẩm, phấn và chất bôi mặt; vòng tay, băng tóc; gậy, ống, gươm, lọng, giày thêu, khăn đầu, ngọc, phất trần, vải trắng tua dài.
Vị tu sĩ tránh dùng các việc ấy cho nếp sống trang sức. Đây không phải lời yêu cầu người đọc bỏ việc tắm rửa cần thiết, chăm sóc mắt hoặc điều trị khi bệnh.
Tìm hiểu bài kinh
Bớt chuyện làm tâm chạy và bớt cãi thắng
Những chuyện bị kể là tạp, không ích cho tu gồm vua, cướp, quan, quân, điều đáng sợ, chiến tranh; thức ăn uống, vải, giường, hoa, hương; bà con, xe; làng, chợ, thành phố, quốc độ; phụ nữ, anh hùng; chuyện đường, chỗ lấy nước, người quá vãng; chuyện tạp, thế giới, biển, có và không.
Lối cãi bị bỏ là khoe mình biết, chê người không biết; nhận mình đúng, người sai; nói lời mình hợp, người không; bắt lỗi trước sau, tuyên đã bác hoặc vây được người, thách người tự gỡ. Bỏ lối hơn thua ấy không có nghĩa thôi hỏi để hiểu hoặc không trao đổi những việc gia đình cần giải quyết.
Tìm hiểu bài kinh
Không dùng vị thế người tu để cầu lợi
Vị ấy không chạy việc truyền tin, đem này lấy kia, đi đây đến đó cho vua, quan, người sát-đế-lỵ, bà-la-môn, gia chủ, vương tử. Vị ấy cũng không lừa đảo, nịnh hót, gợi ý để được cho, chê hạ người khác hoặc dùng lợi này lôi lợi khác. Đến đây hết phần trung giới.
Tìm hiểu bài kinh
Đại giới: các thuật bói điềm
Phần dài nói về tà mạng của người đã nhận thức ăn tín thí mà còn sống bằng thuật thấp. Vị tu sĩ từ bỏ xem tay chân, điềm, biến cố lạ, mộng, tướng, dấu chuột. Các lễ tế có lửa, muỗng, trấu, tấm, gạo, bơ, dầu, miệng và máu.
Những môn thuật khác liên quan chi thể, đất nhà, khatta, siva, quỷ, đất, rắn, độc, bọ cạp, chuột, chim, quạ; đoán tuổi thọ, chú hộ tên bắn, dấu hoặc tiếng thú. Nghĩa riêng vài tên cổ như khatta, siva còn khác giữa các bản tham khảo. Việc giữ tên ở đây tránh diễn một suy đoán thành nghĩa chắc chắn.
Tìm hiểu bài kinh
Đoán tướng qua người và vật
Tu sĩ không kiếm sống bằng xem tướng ngọc, vải, gậy, dao, kiếm, mũi tên, cung, vũ khí. Cũng không xem tướng phụ nữ, nam, bé trai, bé gái, nô nam nữ để hành nghề.
Các loài trong danh mục là voi, ngựa, trâu, bò đực, bò, dê, cừu, gà, cút, thằn lằn lớn, kaṇṇika, rùa, hươu. kaṇṇika được Anh gọi thỏ, Minh Châu gọi vật tai dài, Việt dự án có cách gọi khác là khuyên tai. Diễn giải giữ thận trọng nghĩa thú tai dài trong nhóm thú, cùng tên cổ để nhận ra chỗ chưa thống nhất.
Tìm hiểu bài kinh
Đoán vận quân và thiên tượng
Lời đoán về quân có đủ hai chiều: vua đi đánh hay không đi; quân ta tiến địch lui, hoặc địch tiến ta lui; ta thắng địch thua, hoặc địch thắng ta thua; bên này thắng bên kia thua. Vị ấy không làm nghề ấy.
Lời đoán về trời có nguyệt thực, nhật thực, tinh thực; mặt trời, trăng, sao đi đúng hoặc lệch; sao băng, lửa ở phương trời, đất động, sấm; thiên thể mọc, lặn, mờ, sáng. Người đoán còn nói các hiện tượng đó sẽ sinh kết quả gì. Kinh đặt việc từ bỏ vào sinh kế bói điềm, không bảo dừng tìm hiểu tự nhiên.
Tìm hiểu bài kinh
Đoán may rủi trong đời sống
Danh mục tiếp có mưa và hạn, đủ ăn và đói kém, yên ổn và hiểm nguy, bệnh và không bệnh. Cùng đoạn kể tính ngón tay, đếm, tính số, làm thơ và lập thuyết thế giới trong những nghề vị tu sĩ không nhận.
Cần đọc cùng đầu câu nói về người xuất gia sống nhờ tín thí. Danh mục không buộc người có gia đình bỏ tính toán, thơ văn hay việc làm đang nuôi gia đình.
Tìm hiểu bài kinh
Nghi thức điều khiển các việc trong đời
Có nghề lo nghi thức đưa dâu, đón dâu; kết hợp hoặc tháo kết; gom tụ hoặc phân tán; làm may hoặc làm rủi. Có viruddhagabbhakaraṇa, một thuật liên quan thai mà các tham chiếu giải khác nhau; trói lưỡi, khóa hàm, chú tay, chú hàm, chú tai.
Có hỏi gương, hỏi thiếu nữ, hỏi thần; thờ mặt trời, thờ Đấng Lớn, phun lửa và gọi thần Siri. Vị ấy từ bỏ nhóm này. Những tên trên giúp nhận diện điều được kinh kể, không phải chỉ dẫn và cũng không khẳng định các thuật hiệu nghiệm.
Tìm hiểu bài kinh
Giữ rõ bối cảnh danh mục nghề chữa
Nhóm sau có lễ an, cầu nguyện, quỷ, đất; hai tên vassakamma và vossakamma, được giải khác nhau về mưa/tài sản hoặc tăng/giảm sinh lực. Rồi đến tìm và sửa đất nhà, súc miệng, tắm, tế.
Các nghề chữa được kể gồm làm nôn, tẩy, tẩy trên, dưới, đầu; dầu tai, chữa mắt, chữa mũi, thuốc mắt và thuốc đối; dùng kim, dao mổ; chữa trẻ nhỏ, cấp thuốc từ rễ, thảo dược/băng thuốc. Bài không cho thao tác điều trị nào.
Vị tu sĩ đang từ bỏ những cách nuôi sống thuộc danh mục. Điều đó không có nghĩa người già hay người bệnh nên dừng chăm sóc y tế. Ngay hai quả đầu đã nói vua sẵn lòng cúng thuốc trị bệnh cho tu sĩ.
Tìm hiểu bài kinh
Yên lòng về việc giữ giới
Khi đủ giới, vị ấy không thấy sợ từ phương nào xét về giới của mình. Phật ví như một vua đã làm lễ quán đảnh, thắng địch, không còn sợ về mặt địch thủ. Phạm vi của lời ví cần rõ: yên về giới, không phải được hứa hết mọi nguy hiểm.
Giới cao quý đem an lạc trong sạch bên trong. Phần đại giới kết thúc, bài chuyển sang giữ căn và rèn tâm.
Tìm hiểu bài kinh
Giữ đủ sáu căn
Mắt thấy sắc mà không bám tướng chung và nét riêng theo cách để tham muốn, ưu phiền, bất thiện xâm nhập. Vị tu sĩ giữ mắt như vậy. Tai với tiếng, mũi với hương, lưỡi với vị, thân với xúc chạm, ý với pháp được nhận biết cũng được giữ theo cùng nguyên tắc.
Cả sáu nhóm đều có trong lời kinh. Sự chế ngự cao quý này đem an lạc không nhiễm bên trong; không phải ép mắt tai không còn biết gì.
Tìm hiểu bài kinh
Rõ biết từng sinh hoạt
Vị ấy tỉnh giác khi đi tới, đi lui, nhìn trước, nhìn quanh, co, duỗi; khi mang y ngoài, bát, y; khi ăn, uống, nhai, nếm; khi đi vệ sinh; khi đi, đứng, ngồi, ngủ, thức, nói, yên lặng. Phạm vi chánh niệm rộng đến đời sống thường ngày.
Vị ấy biết đủ với y giữ thân và thức ăn nuôi bụng, mang nhu yếu theo nơi mình đến. Chim bay đâu mang đôi cánh theo là ví cho sự gọn nhẹ. Đây là tri túc của đời xuất gia, không khuyên ai chịu thiếu ăn hay thiếu thuốc.
Tìm hiểu bài kinh
Bốn nền có trước nơi ngồi vắng
Giới, giữ căn, niệm tỉnh giác, biết đủ là bốn nền trước khi vị ấy tìm nơi riêng vắng. Kinh nêu rừng, gốc cây, núi, khe, hang, nghĩa địa, rừng sâu, chỗ ngoài trời, đống rơm.
Khất thực về, ăn xong, vị ấy ngồi xếp chân, thẳng lưng, đặt niệm trước mặt. Đây là hoàn cảnh tu sĩ được kể, không phải lời buộc mọi người đọc phải chọn nơi hoặc tư thế vượt sức mình.
Tìm hiểu bài kinh
Làm sạch tâm khỏi năm chướng ngại
Vị ấy bỏ tham đối với đời, sống không tham. Bỏ ác ý, thương mọi sinh vật. Bỏ hôn trầm thụy miên, hướng tưởng sáng, giữ niệm và tỉnh giác.
Vị ấy bỏ trạo cử hối quá — sự xao động, ray rứt — để nội tâm yên. Vị ấy vượt nghi, không phân vân về các pháp thiện. Năm chướng ngại ấy gọi là triền cái. Mỗi việc bỏ được nói cùng sự làm sạch tâm, không chỉ đọc tên rồi mặc nhiên cho là đã xong.
Tìm hiểu bài kinh
Năm cảnh nhẹ gánh
Một người mắc nợ làm ăn thành, trả hết nợ cũ, còn dư nuôi vợ. Một người bệnh nặng, ăn không ngon, thân yếu, nay khỏi, ăn được và có sức. Một người ở tù được thả bình an, tài sản không hao. Một người nô lệ nay tự chủ, tự do đi lại. Một người giàu qua miền hoang thiếu lương và hiểm nguy nay đến làng yên ổn.
Mỗi người nhớ mình trước kia và bây giờ nên vui. Cả năm triền cái chưa bỏ giống năm cảnh nặng ấy; đã bỏ giống sự thoát nợ, khỏi bệnh, ra tù, tự do, qua hoang mạc. Kinh so sánh cả nhóm, không buộc từng ví vào từng triền cái.
Khi thấy đã bỏ chướng ngại, hân hoan có mặt. Hân hoan dẫn hỷ, hỷ dẫn thân khinh an, khinh an dẫn lạc, lạc dẫn tâm định. Mỗi bước nối bước trước.
Đối chiếu với kinh văn (38 đoạn)
- dn2:69.1
- dn2:69.2
- dn2:69.3
- dn2:69.4
- dn2:69.5
- dn2:69.6
- dn2:69.7
- dn2:69.8
- dn2:70.1
- dn2:70.2
- dn2:70.3
- dn2:70.4
- dn2:70.5
- dn2:70.6
- dn2:70.7
- dn2:70.8
- dn2:71.1
- dn2:71.2
- dn2:71.3
- dn2:71.4
- dn2:71.5
- dn2:71.6
- dn2:72.1
- dn2:72.2
- dn2:72.3
- dn2:72.4
- dn2:72.5
- dn2:72.6
- dn2:73.1
- dn2:73.2
- dn2:73.3
- dn2:73.4
- dn2:73.5
- dn2:73.6
- dn2:74.1
- dn2:74.2
- dn2:74.3
- dn2:74.4
Tìm hiểu bài kinh
Thiền thứ nhất
Ly dục, ly bất thiện, vị ấy vào sơ thiền. Còn tầm và tứ, sự hướng và giữ tâm trên đối tượng, cùng hỷ lạc do viễn ly sinh. Hỷ lạc thấm toàn thân, không chừa một phần.
Như thợ tắm hay học trò giỏi nhào bột trong thau đồng, thêm nước cho ẩm đều trong ngoài mà không nhỏ giọt. Ví nhấn sự thấm nhuần. Phật gọi đây là quả sa-môn hiện tại tốt hơn, tinh tế hơn các quả trước.
Tìm hiểu bài kinh
Thiền thứ hai
Tầm và tứ dừng lắng, tâm nội tĩnh, nhất tâm. Vị ấy vào nhị thiền không tầm tứ, hỷ lạc sinh từ định, thấm đều thân.
Như hồ không dòng nước vào từ Đông, Nam, Tây, Bắc, trời cũng không thỉnh thoảng mưa xuống, mà suối mát bên trong vẫn làm đầy, mát khắp hồ. Phủ định về mưa phải được giữ theo nguồn Pāli. Đây lại là quả hiện tại vượt trước.
Tìm hiểu bài kinh
Thiền thứ ba
Hỷ lắng đi, còn xả, chánh niệm, rõ biết; thân cảm lạc. Bậc Thánh gọi đó là xả niệm lạc trú. Vị ấy trú thiền thứ ba, lạc không hỷ thấm toàn thân.
Sen xanh, hồng, trắng được sinh, lớn lên, còn ở dưới nước, từ ngọn đến rễ đều thấm mát. Đó là ví của kinh, không phải sen đã nhô khỏi mặt nước. Phật gọi đây là quả cao hơn trước.
Tìm hiểu bài kinh
Thiền thứ tư
Bỏ khổ và lạc, hỷ ưu trước đã hết, vị ấy vào thiền thứ tư: không khổ không lạc, niệm trong sạch nhờ xả. Tâm sáng sạch thấm khắp thân.
Ví một người ngồi được vải trắng phủ từ đầu khắp thân, không thiếu chỗ nào. Đây cũng là quả hiện tại thù thắng hơn trước. Xả ở đây là tâm quân bình trong thiền, không phải thái độ lạnh lùng.
Tìm hiểu bài kinh
Tri kiến trên nền tâm đã vững
Phần các trí luôn nhắc một nền: tâm có định, sạch, sáng, không tì vết, hết cấu nhiễm, mềm, dùng được, đứng vững, bất động. Nhờ nền ấy, vị tu sĩ hướng tâm đến từng sự biết.
Trước hết, vị ấy thấy thân có sắc, do bốn đại, cha mẹ sinh, cơm cháo nuôi; thân chịu đổi, mòn, vỡ, tan hoại. Thức nương vào và bị buộc nơi thân. Ví ngọc lưu ly tốt, tám mặt được mài trong, có chỉ xanh, vàng, đỏ, trắng hoặc nâu nhạt xuyên qua; người có mắt cầm xem rõ cả ngọc và chỉ. Lời biết được lặp, rồi được gọi quả cao hơn. Đoạn này không đưa ra một linh hồn bất biến.
Tìm hiểu bài kinh
Thân do ý làm
Với tâm đã định, trong sạch, mềm và vững như trên, vị ấy hướng tạo thân khác từ thân này: có sắc, do ý làm, đầy đủ phần lớn nhỏ, không thiếu căn. Kinh nói ba ví để người nghe theo được: lõi lau rút khỏi vỏ, kiếm rút khỏi bao, rắn rời xác.
Trong mỗi ví, hai thứ khác nhau mà một thứ được rút từ thứ kia. Thành tựu được lặp rồi xác nhận là quả hiện tại cao hơn. Đây là điều kinh mô tả, không tự đổi thành tưởng tượng hay một cách tập “thoát xác”.
Tìm hiểu bài kinh
Những thần thông được kinh nêu
Cùng tâm đã có các phẩm chất ấy, vị tu sĩ hướng thần thông. Một thành nhiều, nhiều thành một; hiện hoặc ẩn; qua tường, thành, núi như không; chìm nổi qua đất như nước; đi trên nước như đất; ngồi xếp chân đi trên không như chim; tay chạm, vuốt trăng và mặt trời; làm chủ bằng thân đến cõi Phạm thiên.
Ví dụ có ba nghề: thợ gốm giỏi với đất sét tốt, thợ ngà với ngà, thợ vàng với vàng; học trò giỏi cũng vậy, tạo hình theo ý. Kinh lặp thần thông và gọi là quả cao hơn. Chúng được giữ là những năng lực phi thường trong lời kinh, không thành hướng dẫn thử việc nguy hiểm.
Tìm hiểu bài kinh
Thiên nhĩ nghe xa gần
Từ nền tâm định thanh tịnh ấy, vị ấy hướng thiên nhĩ: nghe vượt tai người, nghe tiếng trời và tiếng người, tiếng xa và gần. Kinh không thu nhỏ thành nghe bằng tai thường tốt hơn.
Ví người trên đường nghe, nhận rõ năm tiếng bheri, mudiṅga, saṅkha, paṇava, dindima. Đó là các tên trống, kèn cổ; cách gọi tiếng Việt có chỗ khác giữa các bản. Mỗi tiếng được biết đúng tiếng ấy. Kinh lặp rồi gọi đây là quả cao hơn.
Tìm hiểu bài kinh
Tha tâm trí nhận đủ các trạng thái
Cùng nền tâm ấy, vị tu sĩ dùng tâm bao trùm và biết tâm người khác. Có tham biết có tham, không tham biết không tham; có sân/không sân; có si/không si. Rồi tâm co rút/tán loạn, quảng đại/không quảng đại, còn có thể vượt hơn/không có cái cao hơn, có định/không định, giải thoát/chưa giải thoát.
Đủ mười sáu trạng thái được kể và lặp lại. Ví người trẻ thích trang điểm nhìn gương sạch hoặc nước trong: có vết trên mặt biết có, không có biết không. Kinh gọi trí ấy là quả cao hơn trước. Không nên lấy linh cảm về người thân làm sự biết chắc tâm họ theo nghĩa này.
Đối chiếu với kinh văn (39 đoạn)
- dn2:91.0
- dn2:91.1
- dn2:91.2
- dn2:91.3
- dn2:91.4
- dn2:91.5
- dn2:91.6
- dn2:91.7
- dn2:91.8
- dn2:91.9
- dn2:91.10
- dn2:91.11
- dn2:91.12
- dn2:91.13
- dn2:91.14
- dn2:91.15
- dn2:91.16
- dn2:91.17
- dn2:91.18
- dn2:92.1
- dn2:92.2
- dn2:92.3
- dn2:92.4
- dn2:92.5
- dn2:92.6
- dn2:92.7
- dn2:92.8
- dn2:92.9
- dn2:92.10
- dn2:92.11
- dn2:92.12
- dn2:92.13
- dn2:92.14
- dn2:92.15
- dn2:92.16
- dn2:92.17
- dn2:92.18
- dn2:92.19
- dn2:92.20
Tìm hiểu bài kinh
Nhớ tiền trú đầy đủ chi tiết
Tâm định trong sạch hướng về những đời sống trước. Vị ấy nhớ một, hai, ba, bốn, năm, mười, hai mươi, ba mươi, bốn mươi, năm mươi, trăm, ngàn, trăm ngàn đời; nhiều kiếp thế giới hoại, thành, hoại-thành.
Mỗi đời có tên, họ, hình sắc, thức ăn, cảm khổ vui, tuổi thọ; chết ở đây rồi sinh chỗ kia, cuối cùng đến đời này. Ví người đi từ làng mình đến làng khác, đến làng nữa rồi trở về, nhớ ở từng nơi đã đứng, ngồi, nói, im. Đó là nhớ có nét và chi tiết. Kinh lặp và gọi quả cao hơn, nói nhiều đời tái sinh chứ không chỉ hồi tưởng tuổi trẻ trong một đời.
Tìm hiểu bài kinh
Thấy sinh tử và hai hướng nghiệp
Trên cùng nền định, vị ấy hướng trí biết chúng sinh chết và sinh. Thiên nhãn trong sạch, vượt mắt người, thấy họ thấp hoặc cao, đẹp hoặc xấu, đến cảnh tốt hoặc xấu theo nghiệp.
Một hướng là thân, lời, ý ác; phỉ báng bậc Thánh; tà kiến và làm theo tà kiến. Sau chết là cảnh xấu, đọa xứ, địa ngục. Hướng kia là thân, lời, ý thiện; không phỉ báng bậc Thánh; chánh kiến và làm theo chánh kiến. Sau chết là cảnh lành, cõi trời.
Ví một người mắt sáng đứng trên lầu giữa ngã tư thấy người vào nhà, ra nhà, đi đường, ngồi giữa ngã tư. Hai hướng nghiệp được lặp, rồi kết là quả cao hơn. Đây không phải lời cho phép nhìn người già yếu, bệnh hoặc nghèo mà kết án nghiệp của họ.
Tìm hiểu bài kinh
Lậu tận: không còn quả nào cao hơn
Với cùng tâm định, sạch, sáng, mềm, đắc dụng, vững, bất động, vị ấy hướng trí đoạn tận lậu hoặc. Vị ấy biết đúng như thật khổ, nguồn khổ, sự hết khổ, đường đến hết khổ. Vị ấy cũng biết các lậu hoặc, nguồn của chúng, sự dứt và đường đến dứt chúng.
Do biết thấy ấy, tâm thoát dục lậu, hữu lậu, vô minh lậu. Đã thoát thì có trí biết mình đã thoát: sinh đã tận, phạm hạnh đã xong, việc cần làm đã làm, không trở lại hiện hữu này. Ba nguồn ô nhiễm sâu cùng lời tự biết đều là phần thiết yếu.
Ví hồ trong hốc núi không chút vẩn đục. Người có mắt đứng bờ thấy rõ sò ốc, sỏi đá, cá bơi hay đứng yên. Kinh nhắc lại cái biết và giải thoát, rồi nói quả này cao hơn, tinh tế hơn các quả trước; không quả sa-môn hiện tại nào còn cao hoặc tinh tế hơn. Sự giải thoát được nói trọn vẹn như vậy, không chỉ là lòng dễ chịu tạm thời.
Tìm hiểu bài kinh
Vua quy y trọn đời
Vua hai lần khen lời dạy tuyệt diệu. Ông ví việc Phật khai Pháp như dựng vật úp, mở điều che, chỉ đường lạc, mang đèn dầu vào chỗ tối để người có mắt thấy.
Ông xin quy y Phật, Pháp, Tăng tỳ-kheo, được nhận làm nam cư sĩ từ hôm ấy đến hết đời. Vua trở thành người quy y trong lời kể, không phải một người được kể đã xuất gia hoặc đã chứng quả.
Tìm hiểu bài kinh
Nhận đúng lỗi và sửa về sau
Vua thú nhận do ngu, mê, bất thiện, vì muốn quyền lực, đã giết cha mình. Người cha được nói là vua sống đúng pháp và trị vì đúng pháp. Ông xin Phật nhận lỗi ấy là lỗi, để mình thu thúc từ nay.
Phật xác nhận vua đã phạm lỗi. Nhưng vì vua nhìn lỗi là lỗi, sửa đúng pháp, Phật chấp nhận sự sửa ấy. Trong luật của bậc Thánh, thấy sai, sửa cho đúng, ngăn về sau là một bước tiến. Không có lời nói rằng sự thú nhận làm hậu quả cũ tự mất.
Tìm hiểu bài kinh
Điều còn ngăn nhà vua
Vua xin trở về vì nhiều công việc. Phật để ông đi khi thấy hợp thời. Vua vui theo lời dạy, đứng dậy đảnh lễ, nhiễu quanh giữ Phật bên phải, rồi đi.
Vua vừa đi không lâu, Phật nói với các tỳ-kheo: nhà vua đã bị tổn hại, bị hủy hoại. Nếu không giết cha là vị vua đúng pháp và trị vì đúng pháp, ngay chỗ ngồi ấy vua đã có pháp nhãn không bụi nhơ. Điều kiện ấy nói một khả năng đã bị ngăn bởi việc ông làm, không nói ông đã chứng pháp nhãn.
Các tỳ-kheo hoan hỷ tiếp nhận. Dòng cuối đóng lại Kinh Sa-môn Quả thứ hai. Có thể giữ cả hai điều cuối bài: nhận lỗi và sửa là bước tiến; việc đã gây vẫn có hậu quả.
Ví dụ trong đời sống hôm nay
Ví dụ thêm: nhận lỗi trong gia đình
Tình huống minh họa do người biên soạn đặt ra.
Ví dụ biên tập, không thuộc kinh: một người đã nói lời làm con cháu tổn thương. Người ấy có thể nhận rõ lời sai, xin lỗi, sửa cách nói và kiên trì làm điều đáng tin. Lời xin lỗi không khiến người khác phải hết buồn ngay. Ví dụ nhỏ này giúp hiểu trách nhiệm đi cùng sự sửa, không đặt một lỗi sinh hoạt ngang với trọng tội nhà vua trong kinh.
Gợi ý suy xét và thực hành
Gợi ý thực hành khi đọc từng phần
Gợi ý vận dụng của người biên soạn.
Gợi ý biên tập: đọc một đoạn rồi dừng, nhận rõ ai đang nói và câu ấy có điều kiện gì. Trong việc thường ngày, có thể giữ một lời thật mà hòa nhã, biết rõ khi đang ăn, uống, nói, im; dùng vừa đủ thứ mình cần. Làm theo sức và hoàn cảnh chăm sóc của mình. Đây là liên hệ hằng ngày, không phải cách tự tuyên đã đạt các tầng thiền hay trí được kinh mô tả.
Kinh văn Việt 2026
Chờ nghe duyệtKinh Sa-môn Quả
Không tải được âm thanh. Bạn có thể thử lại hoặc mở MP3 trực tiếp.
Bản đang biên tập: Việt 2026 · trạng thái published
English
Tham khảo
Bản tham khảo do SuttaCentral phát hành, không phải bản của dự án.
Gồm chỗ Sujato để trống, bù bằng bản lấp của dự án (bản nháp của chúng ta).
650/650 segment có nội dung · ghép từ english-sujato, english-project
NguồnBhikkhu Sujato — lấy từ SuttaCentral, translation/en/sujato @ 11c9d708978c (bản quyền thuộc Bhikkhu Sujato; dùng theo giấy phép của dịch giả) · SuttaCentral yêu cầu ghi rõ nguồn gốc khi sử dụng lại
Việt hiện hành
Tham khảo
Bản Việt đang lưu hành, tại bản chụp đã pin.
HT. Thích Minh Châu.
Bản chụp đã pin không có bản dịch cho bài này. Đây là giới hạn của bản chụp SuttaCentral, không phải thiếu sót của dự án.
Bản Việt nguyên bài của Hòa thượng Thích Minh Châu có ở mục Tra cứu toàn văn bên dưới. Đó là văn bản liền mạch, chưa căn theo segment, nên không điền vào cột này.
Việt 2026
Bản của dự án
Bản dịch canonical của dự án. Đây là bản đang biên tập.
650/650 segment có nội dung
NguồnBản dịch của dự án Kinh Tạng Pāli Việt — CC0 1.0, không phải bản của SuttaCentral
Tra cứu toàn văn
Nguồn dưới đây không phải cột đối chiếu. Nó là văn xuôi liên tục, không chia theo segment, nên không đặt cạnh Pāli từng câu được — dùng để tra từ ngữ và đối chiếu ở mức câu.
Hòa thượng Thích Minh Châu, Bình Anson hiệu đính (SuttaCentral, nguyên bài) ↗
Hòa thượng Thích Minh Châu, hiệu đính Bình Anson — lấy từ SuttaCentral (bản sao chép bên thứ ba). Không theo segment, không dùng để đối chiếu từng câu. NOASSERTION: Hòa thượng Thích Minh Châu (bản dịch); Bình Anson (hiệu đính).
- Văn xuôi liên tục, không chia theo segment của bilara — đối chiếu ở mức câu chứ không ở mức segment.
- Chân trang các tệp ghi "Bình Anson hiệu đính … dựa theo bản Anh ngữ": "The Middle Length Discourses of the Buddha", Tỳ kheo Nanamoli và Tỳ kheo Bodhi dịch, 1995 (Trung Bộ); "The Long Discourses of the Buddha", Maurice Walshe dịch, 1987 (Trường Bộ). Tức đây là bản Bình Anson hiệu đính lại bản dịch của Hòa thượng Thích Minh Châu có đối chiếu bản Anh, không phải nguyên văn bản dịch của Hòa thượng.
- Đây là bản sao của bên thứ ba, không phải bản xuất bản. Chân trang ghi người hiệu đính, ngày hiệu đính, lời cảm ơn người gửi bản điện tử và người chuẩn bị cho SuttaCentral (ví dụ MN 1: hiệu đính tháng 8–1999 và 10–06–2004, nhắc bản in 1986 ở một chú thích, Blake Walsh chuẩn bị; DN 1: hiệu đính 15–06–2007). Chân trang không nêu ấn bản in gốc cho từng bài; không suy ra ấn bản cho toàn bộ từ ví dụ trên.
- Không có tuyên bố quyền tác giả máy đọc được: NOASSERTION. Không suy ra CC0.
Đọc toàn bài · 147 khối văn bản
Như vậy tôi nghe. Một thời Thế Tôn ở tại Rājagaha (Vương Xá) nơi vườn xoài của Jìvaka (Kỳ-bà) Komārabhacca, cùng với đại chúng Tỷ-kheo một nghìn hai trăm năm mươi vị. Lúc bấy giờ Ajātasattu (A-xà-thế) con bà Videhi (Vi-đề-hi) vua xứ Magadha (Ma-kiệt-đà) nhân lễ Bố Tát vào ngày rằm tháng tư Komudi (cây súng) đang ngồi trên lầu cao trang nghiêm, chung quanh có nhiều đại thần hầu hạ. Lúc bấy giờ Ajātasattu con bà Videhi, vua xứ Magadha, nhân ngày Bố Tát cảm hứng nói rằng: “Thật khả ái thay, này các khanh, đêm rằm sáng trăng! Thật diễm lệ thay, này các khanh, đêm rằm sáng trăng! Thật mỹ miều thay, này các khanh, đêm rằm sáng trăng! Thật êm dịu thay, này các khanh, đêm rằm sáng trăng! Thật điềm lành thay, này các khanh, đêm rằm sáng trăng! Nay chúng ta nên đến chiêm bái vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào, nhờ sự chiêm bái này tâm chúng ta được tịnh tín?”. Khi nghe nói vậy, một đại thần tâu với Ajātasattu, con bà Videhi vua nước Magadha: “Tâu Ðại vương, có Pùrana Kassapa (Phú-la Ca-diếp) là vị hội chủ, vị giáo trưởng, vị sư trưởng giáo hội, có tiếng tốt, có danh vọng, khai tổ giáo phái, được quần chúng tôn sùng, dồi dào kinh nghiệm lâu ngày, xuất gia đã lâu năm, đã đến tuổi trưởng thượng. Mong Ðại vương đến chiêm bái Pùrana Kassapa này. Chiêm bái Pùrana Kassapa có thể khiến tâm Ðại vương được tịnh tín”. Khi nghe nói vậy Ajātasattu, con bà Videhi, vua nước Magadha yên lặng không nói gì.
Lại một đại thần khác tâu với Ajātasattu, con bà Videhi, vua nước Magadha: “Tâu Ðại vương, có Makkhali Gosāla (Mặc-già-lê Cù-xá-lợi) là vị hội chủ, vị giáo trưởng, vị sư trưởng giáo hội, có tiếng tốt, có danh vọng khai tổ giáo phái, được quần chúng tôn sùng, dồi dào kinh nghiệm lâu ngày, xuất gia đã lâu năm, đã đến tuổi trưởng thượng. Mong Ðại vương chiêm bái Makkhali Gosāla này. Chiêm bái vị Makkhali Gosāla có thể khiến tâm Ðại vương được tịnh tín”. Khi nghe nói vậy. Ajātasattu, con bà Videhi vua nước Magadha yên lặng không nói gì.
Lại một đại thần khác tâu với Ajātasattu, con bà Videhi, vua nước Magadha: “Tâu Ðại vương, có Ajita Kesakambali (A-kỳ-đa Kỳ-xá-khâm-bà-la) là vị hội chủ, vị giáo trưởng, vị sư trưởng giáo hội, có tiếng tốt, có danh vọng, khai tổ giáo phái, được quần chúng tôn sùng, dồi dào kinh nghiệm lâu ngày, xuất gia đã lâu năm, đã đến tuổi trưởng thượng. Mong Ðại vương đến chiêm bái Ajita Kesakambali này. Chiêm bái Ajita Kesakambali có thể khiến tâm Ðại vương được tịnh tín”. Khi nghe nói vậy, Ajātasattu, con bà Videhi, vua nước Magadha yên lặng không nói gì.
Lại một đại thần khác tâu với Ajātasattu, con bà Videhi vua nước Magadha: “Tâu Ðại vương, có Pakudha Kaccāyana (Bà-phù-đà Ca-chiên-nê) là vị hội chủ, vị giáo trưởng, vị sư trưởng giáo hội, có tiếng tốt, có danh vọng, khai tổ giáo phái, được quần chúng tôn sùng, dồi dào kinh nghiệm lâu ngày, xuất gia đã lâu năm, đã đến tuổi trưởng thượng. Mong Ðại vương đến chiêm bái Pakudha Kaccāyana này. Chiêm bái Pakudha Kaccāyana này có thể khiến tâm Ðại vương được tịnh tín”. Khi nghe nói vậy. Ajātasattu, con bà Videhi, vua nước Magadha yên lặng không nói gì.
Lại một đại thần khác tâu với Ajātasattu, con bà Videhi, vua nước Magadha: “Tâu Ðại vương, có Sanjaya Bellaṭṭhiputta (Tán-nhã-di Tỳ-la-phê-phất) là vị hội chủ, vị giáo trưởng, vị sư trưởng giáo hội, có tiếng tốt, có danh vọng, khai tổ giáo phái, được quần chúng tôn sùng, dồi dào kinh nghiệm lâu ngày, xuất gia đã lâu năm, đã đến tuổi trưởng thượng. Mong Ðại vương đến chiêm bái Sanjaya Bellaṭṭhiputta này. Chiêm bái Sanjaya Bellaṭṭhiputta này có thể khiến tâm Ðại vương tịnh tín”. Khi nghe nói vậy, Ajātasattu, con bà Videhi, vua nước Magadha yên lặng không nói gì.
Lại một đại thần khác tâu với Ajātasattu, con bà Videhi, vua nước Magadha: “Tâu Ðại vương, có Nigaṇṭha Nātaputta (Ni-kiền-tử) là vị hội chủ, vị giáo trưởng, vị sư trưởng giáo hội, có tiếng tốt, có danh vọng, khai tổ giáo phái, được quần chúng tôn sùng, dồi dào kinh nghiệm lâu ngày, xuất gia đã lâu năm, đã đến tuổi trưởng thượng. Mong Ðại vương đến chiêm bái Nigaṇṭha Nātaputta này. Chiêm bái Nigaṇṭha Nātaputta có thể khiến tâm Ðại vương được tịnh tín”. Khi nghe nói vậy, Ajātasattu, con bà Videhi, vua nước Magadha yên lặng không nói gì.
Lúc bấy giờ Jìvaka Komārabhacca ngồi yên lặng cách Ajātasattu, con bà Videhi, vua nước Magadha không xa bao nhiêu. Khi ấy Ajātasattu, con bà Videhi, vua nước Magadha, nói với Jìvaka Komārabhacca
—Này khanh Jìvaka, sao ngươi lại yên lặng như vậy?
- Tâu Ðại vương, chính tại vườn xoài này của chúng con, có Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Chánh Giác, hiện đang trú ngụ với đại chúng Tỷ-kheo một nghìn hai trăm năm mươi vị. Thế Tôn Gotama có tiếng đồn tốt đẹp sau đây lan rộng: “Ðây là Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Ðiều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn”. Ðại vương hãy đến chiêm bái Thế Tôn này. Rất có thể, nhờ chiêm bái Thế Tôn, tâm của Ðại vương được tịnh tín.
- Vậy khanh Jìvaka, hãy cho thắng kiệu voi.
- Vâng, tâu Ðại vương.
Jìvaka Komārabhacca vâng theo lời dạy của Ajātasattu, con bà Videhi, vua nước Magadha, sai người thắng năm trăm con voi cái, và con vương tượng vua thường cởi, rồi tâu với Ajātasattu, con bà Videhi, vua nước Magadha: “Tâu Ðại vương, các kiệu voi đã sẵn sàng. Ngài hãy làm những gì Ngài xem là phải thời”. Khi bấy giờ Ajātasattu, con bà Videhi, vua nước Magadha biểu các cung phi leo lên năm trăm con voi cái mỗi người một con, còn mình thì leo lên vương tượng vua thường cởi, xuất hành ra khỏi Rājagaha, dưới ánh sáng của các ngọn đuốc được cầm cao, với oai nghi của bậc đại vương, thẳng tiến đến vườn xoài của Jìvaka Komārabhacca.
Khi Ajātasattu, con bà Videhi, vua nước Magadha đi đến không xa vườn xoài, ngài bỗng sợ hãi, kinh hoàng, tóc dựng lên. Lúc bấy giờ Ajātasattu, con bà Videhi, vua nước Magadha sợ hãi, kinh hoàng, tóc dựng lên, nói với Jìvaka Komārabhacca
—Này khanh Jìvaka, người phản ta chăng? Này khanh Jìvaka, người lường gạt ta chăng? Này khanh Jìvaka, ngươi nạp ta cho kẻ thù chăng? Tại sao trong một đại chúng lớn như thế này gần một nghìn hai trăm năm mươi vị, mà không có một tiếng đằng hắng, không có một tiếng ho, không một tiếng ồn?
- Tâu Ðại vương, thần không phản lại Ngài, thần không lường gạt Ngài, tâu Ðại vương, thần không nạp Ngài cho kẻ thù, tâu Ðại Vương, hãy đi thẳng tới; tâu Ðại vương hãy đi thẳng tới. Tại chỗ kia trong căn nhà tròn chỗ có những ngọn đèn đang thắp sáng.
Lúc bấy giờ, Ajātasattu, con bà Videhi, vua nước Magadha đi cho đến chỗ voi có thể đi được, rồi xuống voi đi đến cửa căn nhà tròn. Khi đến nơi liền nói với Jìvaka Komārabhacca
—Này khanh Jìvaka, Thế Tôn ở tại đâu?
- Tâu Ðại vương, vị ấy là Thế Tôn. Tâu Ðại vương, Thế Tôn ngồi dựa vào cột chính giữa, mặt hướng phía Nam, ngồi trước mặt chúng Tỷ-kheo.
Ajātasattu, con bà Videhi, vua nước Magadha liền tiến đến chỗ Thế Tôn. Khi đến rồi, vua đứng một bên. Sau đi đứng một bên, Ajātasattu, con bà Videhi, vua nước Magadha nhìn khắp chúng Tỷ-kheo đang yên lặng an tịnh như một hồ nước trong, cảm hứng nói rằng: “Mong hoàng tử Udāyibhadda (Ưu-đà-di-bạt-đà) cũng được sự trầm lặng như sự trầm lặng của các vị Tỷ-kheo này vậy”.
- Ðại vương, hình như tâm trí của Ðại vương nặng nhiều về tình thương thì phải?
- Bạch Thế Tôn, con thương hoàng tử Udāyibhadda rất nhiều. Mong rằng hoàng tử Udāyibhadda cũng được sự trầm lặng như sự trầm lặng của chúng Tỷ-kheo này vậy.
Lúc bấy giờ Ajātasattu, con bà Videhi, vua nước Magadha, đảnh lễ Thế Tôn, chấp tay vái chào chúng Tỷ-kheo, và ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, Ajātasattu, con bà Videhi, vua nước Magadha bạch Thế Tôn
—Bạch Thế Tôn, con muốn hỏi Thế Tôn một vấn đề này, nếu Ngài cho phép con hỏi.
- Ðại vương cứ hỏi tùy theo ý muốn của Ðại vương.
- Cũng như các công nghệ chức nghiệp này, như điều tượng sư, điều mã sư, xa thuật sư, quân thuật sư, quân kỳ binh, nguyên súy, chiến sĩ, thượng sĩ quan, thám tử, dõng sĩ can đảm như voi chúa, anh hùng, trang giáp binh, nô lệ xuất thân, hỏa đầu quân, thợ hớt tóc, người hầu tắm, thợ làm bánh, nhà làm vòng hoa, thợ giặt, thợ dệt, nhà làm thúng rổ, thợ đồ gốm, nhà toán số, nhà ấn bản và các công nghệ chức nghiệp khác, chúng hưởng được kết quả thiết thực hiện tại từ công nghiệp chức nghiệp của chúng. Chúng giúp cho tự thân được sống an lạc, hạnh phúc. Chúng giúp cho vợ con được sống an lạc hạnh phúc. Chúng giúp cho cha mẹ được sống an lạc, hạnh phúc. Chúng giúp cho bạn bè được sống an lạc hạnh phúc. Chúng dâng các vật cúng dường cho Sa-môn, Bà-la-môn, sự cúng dường này có ảnh hưởng đến đời sau, liên hệ đến thiên giới, thọ hưởng phước báo an lạc, thác sanh lên cõi trời. Bạch Thế Tôn, Ngài có thể chỉ cho rõ ràng kết quả thiết thực, hiện tại của hạnh Sa-môn chăng?
- Này Ðại vương, Ðại vương có nhớ đã hỏi câu hỏi ấy với các vị Sa-môn, Bà-la-môn khác chăng?
- Bạch Ngài, con nhớ đã hỏi câu hỏi ấy với Sa-môn, Bà-la-môn khác.
- Này Ðại vương, hãy nói lại cho nghe, các vị ấy đã trả lời với Ðại vương như thế nào, nếu Ðại vương không thấy gì trở ngại.
- Bạch Thế Tôn, con không thấy gì trở ngại đối với đức Thế Tôn và các bậc như đức Thế Tôn.
- Vậy Ðại vương hãy nói đi.
—Bạch Thế Tôn, một thời con đến Pùrana Kassapa, khi đến nơi, con nói lên những lời đón chào, chúc tụng thân hữu và xã giao với Pùrana Kassapa và ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, con nói với Pùrana Kassapa: “Ngài Kassapa, cũng như các công nghệ, chức nghiệp này, như điều tượng sư, điều mã sư, xa thuật sư, cung thuật sư, quân kỳ binh, nguyên súy, chiến sĩ, thượng sĩ quan, thám tử, dõng sĩ can đảm như voi chúa, anh hùng, trang giáp binh, nô lệ xuất thân, hỏa đầu quân, thợ hớt tóc, người hầu tắm, thợ làm bánh, nhà làm vòng hoa, thợ giặt, thợ dệt, nhà làm thúng rổ, thợ đồ gốm, nhà toán số, nhà ấn bản và các công nghệ chức nghiệp khác, chúng hưởng được kết quả thiết thực, hiện tại công nghệ chức nghiệp của chúng. Chúng giúp cho tự thân được sống an lạc, hạnh phúc. Chúng giúp cho cha mẹ được sống an lạc, hạnh phúc. Chúng giúp cho vợ con được sống an lạc, hạnh phúc. Chúng giúp cho bạn bè được sống an lạc, hạnh phúc. Chúng dâng các vật cúng dường cho Sa-môn, Bà-la-môn, sự cúng dường này có ảnh hưởng đến đời sau, liên hệ đến thiên giới, thọ hưởng phước báo an lạc, thác sanh lên cõi trời. Bạch Ngài, Ngài có thể cho biết kết quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn chăng?”
Bạch Thế Tôn, khi nghe nói vậy, Pùrana Kassapa đã nói với con: “Này Ðại vương, tự làm hay khiến người làm, chém giết hay khiến người chém giết, đốt nấu hay khiến người đốt nấu, gây phiền muộn hay khiến người gây phiền muộn, gây áo não hay khiến người gây áo não, tự mình gây sợ hãi hay khiến người gây sợ hãi, sát sanh, lấy của không cho, phá cửa nhà mà vào, cướp bóc, đánh cướp một nhà lẻ loi, chận đường cướp giựt, tư thông vợ người, nói láo, hành động như vậy không có tội ác gì. Nếu lấy một bánh xe sắc bén giết hại tất cả chúng sanh trên cõi đất thành một đống thịt, thành một chồng chịt, cũng không vì vậy mà có tội ác, mà gây ra tội ác. Nếu có người đi trên bờ phía Nam sông Hằng giết hại, tàn sát, chém giết, khiến người chém giết, đốt nấu, khiến người đốt nấu, cũng không vì vậy mà có tội ác, mà gây ra tội ác. Nếu có người đi trên bờ phía Bắc sông Hằng bố thí, khiến người bố thí, tế lễ, khiến người tế lễ, cũng không vì vậy mà có phước báo”. Bạch Thế Tôn, khi được hỏi về kết quả hiện tại thiết thực của hạnh Sa-môn, Pùrana Kassapa đã trả lời với thuyết vô nghiệp. Bạch Thế Tôn, cũng như hỏi về trái xoài lại trả lời về trái mít, hoặc hỏi về trái mít lại trả lời về trái xoài. Cũng vậy, Bạch Thế Tôn, khi được hỏi về kết quả hiện tại thiết thực của hạnh Sa-môn, Purāna Kassapa đã trả lời với thuyết vô nghiệp, bạch Thế Tôn, con nghĩ: “Làm sao một người như con lại có thể làm một vị Sa-môn hay Bà-la-môn ở trong nước con không được vui lòng?” Vì vậy bạch Thế Tôn, con không tán thán, cũng không cật nạn lời nói của Pùrana Kassapa. Không tán thán, không cật nạn, dầu không mãn nguyện cũng không thốt ra lời bất mãn, không công nhận cũng như không bác bỏ, con từ chỗ ngồi đứng dậy ra về.
Bạch Thế Tôn, một thời con đến Makkhali Gosāla (Mạt-già-lê-cù-xá-lợi). Khi đến nơi, con nói lên những lời đón chào tụng thân hữu và xã giao với Makkhali Gosāla và ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, con nói với Makkhali Gosāla: “Ngài Gosāla, cũng như các công kỹ nghệ chức nghiệp như điều tượng sư … (như trên) … Bạch Ngài, Ngài có thể cho biết kết quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn chăng?”
Bạch Thế Tôn, khi nghe nói vậy, Makkhali Gosāla đã nói với con: “Này Ðại vương, không có nhơn, không có duyên, các loài hữu tình bị nhiễm ô; vô nhân, vô duyên, các loài hữu tình bị nhiễm ô. Không có nhân, không có duyên, các loài hữu tình được thanh tịnh; vô nhân, vô duyên, các loài hữu tình được thanh tịnh. Không có tự tác, không có tha tác, không có nhân tác, không có lực, không có tinh tấn, không có nhân lực, không có sự cố gắng của người. Tất cả loài hữu tình, tất cả sanh vật, tất cả sinh loại, tất cả sinh mạng đều không tự tại, không lực, không tinh tấn. Chúng bị dắt dẫn, chi phối bởi định mệnh, bởi điều kiện bộ loại của chúng, bởi cá tánh của chúng. Chúng hưởng thọ khổ lạc, y theo sáu loại thác sanh của chúng. Có tất cả là một triệu bốn trăm ngàn chủng loại thác sanh, lại có thể sáu ngàn và có thêm sáu trăm nữa. Có năm trăm loại nghiệp và có năm nghiệp (theo năm căn), lại có ba nghiệp (về thân, khẩu, ý) lại có toàn nghiệp (thân và khẩu) và bán nghiệp (ý), có sáu mươi hai đạo, sau mươi hai trung kiếp, sáu giai cấp, tám nhân địa, bốn ngàn chín trăm sanh nghiệp, bốn ngàn chín trăm kẻ du hành, bốn ngàn chín trăm chỗ ở của loài Nāga, hai nghìn căn, ba nghìn cảnh địa ngục, ba mươi sáu trần giới, bảy tưởng thai, bảy vô tưởng thai, bảy tiết thai (sanh từ đốt), bảy loài thiên, bảy loài người, bảy loài quỷ, bảy hồ nước, bảy pavutas (rừng hay hồ nhỏ) bảy trăm pavutas bảy vực thẳm, bảy trăm papatas (vực thẳm), bảy mộng, bảy trăm mộng, có tám trăm bốn mươi vạn đại kiếp, trong thời gian ấy kẻ ngu và người hiền sau khi lưu chuyển luân hồi sẽ trừ tận khổ đau. Không có lời nguyện: với giới hạnh này, với kỷ luật này, với khổ hạnh này hay với phạm hạnh này, tôi sẽ làm cho chín muồi những nghiệp chưa được thuần thục, hoặc trừ diệt những nghiệp đã thuần thục bởi những nhẫn thọ liên tục, không thể đo lường khổ và lạc với những vật đo lường, trong khi luân hồi không có giảm tăng, không có thặng dư, thiếu thốn. Ví như một cuộn chỉ được tung ra sẽ được kéo dài đến mức độ nào đó. Cũng như vậy, kẻ ngu và người hiền sau khi lưu chuyển luân hồi sẽ trừ tận khổ đau”.
Bạch Thế Tôn, khi được con hỏi kết quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn, Makkhali Gosāla đã trả lời với thuyết luân hồi tịnh hóa. Bạch Thế Tôn, cũng như hỏi về trái xoài lại trả lời về trái mít, hoặc hỏi về trái mít lại trả lời về trái xoài. Cũng vậy, bạch Thế Tôn, khi được hỏi về kết quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn, Makkhali Gosāla đã trả lời với thuyết luân hồi tịnh hóa. Bạch Thế Tôn, con liền nghĩ: “Làm sao một người như con, lại có thể làm một vị Sa-môn hay Bà-la-môn ở trong nước con không được vui lòng? “Vì vậy, bạch Thế Tôn, con không tán thán cũng không cật nạn lời nói của Makkhali Gosāla; không tán thán, không cật nạn, dầu không mãn nguyện cũng không thốt ra lời bất mãn, không công nhận cũng không bác bỏ, con từ chỗ ngồi đứng dậy ra về.
Bạch Thế Tôn, một thời con đến Ajita Kesakambali (A-kỳ-đa-xí-xá-khâm-bà-la) khi đến nơi con nói lên những lời đón chào, chúc tụng thân hữu và xã giao với Ajita Kesakambali, và ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, con nói với Ajita Kesakambala: “Ngài Ajita Kesakambali, cũng như các công nghệ chức nghiệp như điều tượng sư … (như trên) … Bạch Ngài, Ngài có thể chỉ cho biết kết quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn chăng?”
Bạch Thế Tôn, khi được nói vậy, Ajita Kesakambali đã nói với con: “Này Ðại vương, không có bố thí, không có lễ hy sinh, không có tế tự, không có quả dị thục các nghiệp thiện ác, không có đời này, không có đời khác, không có mẹ, không có cha, không có loại hóa sanh, ở đời không có những vị Sa-môn, những vị Bà-la-môn chánh hướng, chánh hạnh, đã tự mình chứng tri giác ngộ đời này đời khác và truyền dạy lại. Con người này do bốn đại hợp thành, khi mệnh chung, địa đại trở về trả lại cho địa giới, thủy đại trở về trả lại cho thủy giới, hỏa đại trở về trả lại cho hỏa giới, phong đại trở về trả lại cho phong giới, các căn nhập vào hư không. Bốn người gánh quan tài với người nằm trong quan tài là năm, gánh người chết mang đi đến chỗ hỏa táng, thốt ra những lời tán tụng, các xương trắng như màu bồ câu và những vật cúng dường trở thành tro bụi, chỉ có người ngu mới tán dương sự bố thí, lời nói của chúng trống không, giả dối, khi chúng chấp thuyết có sự sống. Kẻ ngu cũng như người hiền, sau khi thân hoại mạng chung sẽ đoạn diệt, tiêu thất, không còn tồn tại sau khi chết. ”
Bạch Thế Tôn, khi được con hỏi kết quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn, Ajita Kesakambali đã trả lời với thuyết đoạn diệt. Bạch Thế Tôn, cũng như hỏi về trái mít lại trả lời về trái xoài, hỏi về trái xoài lại trả lời về trái mít. Cũng vậy, bạch Thế Tôn, khi được hỏi về kết quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn, Ajita Kesakambali đã trả lời với thuyết đoạn diệt. Bạch Thế Tôn, con liền nghĩ: “Làm sao một người như con lại có thể làm một vị Sa-môn hay Bà-la-môn ở trong nước con không được vui lòng”. Vì vậy bạch Thế Tôn, con không tán thán, cũng không cật nạn lời nói của Ajita Kesakambali. Không tán thán, không cật nạn, dầu không mãn nguyện cũng không thốt ra lời bất mãn, không công nhận cũng không bác bỏ, con từ chỗ ngồi đứng dậy ra về.
Bạch Thế Tôn, một thời con đến Pakudha Kaccāyana (Bà-phù-đả-ca-chiên-diên). Khi đến nơi con nói lên những lời đón chào, chúc tụng thân hữu và xã giao với Pakudha Kaccāyana và ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, con nói với Pakudha Kaccāyana: “Ngài Pakudha Kaccāyana, cũng như các công nghệ chức nghiệp, như điều tượng sư … (như trên) … Bạch Ngài, Ngài có thể cho biết kết quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn chăng?”
Bạch Thế Tôn, khi được nói vậy, Pakudha Kaccāyana nói với con: “Này Ðại vương, có bảy thân không bị làm ra, không làm ra, không bị sáng tạo, không sáng tạo, không sanh sản, thường tại như đỉnh núi, đứng thẳng như trụ đá. Chúng bất động không chuyển biến, không xâm lăng nhau. Chúng không ảnh hưởng đến lạc hay khổ với nhau hoặc cả khổ và lạc. Bảy thân ấy là gì? Ðịa thân, thủy thân, hỏa thân, phong thân, khổ, lạc và thứ bảy là mạng. Bảy thân này khômg bị làm ra, không làm ra, không bị sáng tạo, không sáng tạo, không sanh sản, thường tại như đỉnh núi, đứng thẳng như trụ đá. Chúng bất động không chuyển biến, không xâm lăng, chúng không ảnh hưởng đến lạc hay khổ với nhau, hoặc cả khổ và lạc. Ở đây không có người giết hại, hoặc có người bị giết hại, người nghe hoặc người nói, người biết hoặc người khiến cho biết. Khi một ai dùng lưỡi kiếm sắc bén chém đầu, thời không có ai tước đoạt sanh mạng của ai cả, lưỡi kiếm chỉ rơi vào giữa bảy thân mà thôi”.
Bạch Thế Tôn, khi được con hỏi về kết quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn, Pakudha Kaccāyana đã trả lời một việc khác với một quan điểm khác. Bạch Thế Tôn, cũng như hỏi về trái xoài lại trả lời về trái mít, hoặc hỏi về trái mít lại trả lời về trái xoài. Cũng vậy, Bạch Thế Tôn, khi được hỏi về kết quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn, Pakudha Kaccāyana đã trả lời một việc khác với một quan điểm khác. Bạch Thế Tôn, con liền nghĩ: “Làm sao một người như con lại có thể làm một vị Sa-môn, hay Bà-la-môn ở trong nước con không được vui lòng”. Vì vậy, bạch Thế Tôn, con không tán thán, không cật nạn, bỏ lời nói của Pakudha Kaccāyana. Không tán thán, không cật nạn, dầu không mãn nguyện, cũng không thốt ra lời bất mãn, không công nhận cũng không bác bỏ, con từ chỗ ngồi và đứng dậy ra về.
Bạch Thế Tôn, một thời con đến Nigaṇṭha Nātaputta (Ni-kiền-tử). Khi đến nơi, con nói lên những lời đón chào, chúc tụng thân hữu và xã giao với Nigaṇṭha Nātaputta và ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, con nói với Nigaṇṭha Nātaputta: “Ngài Aggivessana, các công nghệ chức nghiệp như điều tượng sư, … (như trên) … Bạch Ngài, Ngài có thể cho biết kết quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn?”
Bạch Thế Tôn, khi được hỏi vậy, Nigaṇṭha Nātaputta nói với con: “Này Ðại vương, một người Nigaṇṭha (Ni kiền tử) sống chế ngự bởi bốn loại cấm giới. Này Ðại vương, thế nào là một người Nigaṇṭha sống chế ngự bởi bốn loại cấm giới? Này Ðại vương, một Nigaṇṭha sống gìn giữ đối với tất cả loại nước, gìn giữ đối với mọi ác pháp, sống tẩy sạch tất cả ác pháp và sống với ý chí gìn giữ đối với tất cả ác pháp. Này Ðại vương, như vậy một Nigaṇṭha sống chế ngự bởi bốn loại cấm giới. Này Ðại vương, vì một Nigaṇṭha sống chế ngự bởi bốn loại cấm giới, nên vị ấy được gọi là Gotatta (một vị đã đi đến đích), Yatatto (một vị đã điều phục tự tâm) và Ṭhitatta (một vị đã an trú được tự tâm)”.
Bạch Thế Tôn, khi được con hỏi đến kết quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn, Nigaṇṭha Nātaputta đã trả lời với sự chế ngự bởi bốn loại cấm giới. Bạch Thế Tôn, cũng như hỏi về trái xoài lại trả lời về trái mít, hoặc hỏi về trái mít lại trả lời về trái xoài. Cũng vậy, bạch Thế Tôn, khi được hỏi về kết quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn, Nigaṇṭha Nātaputta đã trả lời với sự chế ngự bởi bốn cấm giới. Bạch Thế Tôn, con liền nghĩ: “Làm sao một người như con lại có thể làm một vị Sa-môn hay Bà-la-môn ở trong nước con không được vui lòng”. Vì vậy, bạch Thế Tôn, con không tán thán, cũng không cật nạn lời nói của Nigaṇṭha Nātaputta. Không tán thán không cật nạn, dù không mãn nguyện, cũng không thốt ra lời bất mãn, không công nhận cũng không bác bỏ, con từ chỗ ngồi đứng dậy ra về.
Bạch Thế Tôn, một hôm con đến Sanjaya Bellaṭṭhiputta (Tán-nhã-di-Tỳ-la-lê-phất). Khi đến nơi, con nói lên những lời đón chào chúc tụng thân hữu và xã giao với Sanjaya Bellaṭṭhiputta và ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, con nói với Sanjaya Bellaṭṭhiputta: “Ngài Sanjaya, các công nghệ chức nghiệp như điều tượng sư … (như trên) … Bạch Ngài, Ngài có thể cho biết kết quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn chăng?”
Bạch Thế Tôn, khi được nói vậy, Sanjaya Bellaṭṭhiputta đã trả lời với con: “Nếu anh hỏi: “Có một thế giới khác hay không?” Nếu tôi nghĩ: “Có một thế giới khác”, tôi có thể trả lời với anh: “Có một thế giới khác”. Nhưng tôi không nói là như vậy. Tôi không nói là như kia. Tôi không nói là khác như thế. Tôi không nói là không phải như thế. Tôi không nói là không không phải như thế. Nếu anh hỏi tôi: “Không có một thế giới khác phải không?” Nếu tôi nghĩ: “Không có một thế giới khác”, tôi có thể trả lời với anh: “Không có một thế giới khác”. Nhưng tôi không nói là như vậy. Tôi không nói là như kia. Tôi không nói là khác như thế. Tôi không nói là không phải như thế. Tôi không nói là không không phải như thế. Nếu anh hỏi tôi: “Không có một thế giới khác phải không?” ( … như trên … ) “Cũng có và cũng không có một thế giới khác?”, “Cũng không có và cũng không không có một thế giới khác?”, “Có loại hữu tình hóa sanh?”, “Không có loại hữu tình hóa sanh?”, “Cũng có và cũng không có loại hữu tình hóa sanh?” “Cũng không có và cũng không không có loại hữu tình hóa sanh?”, “Có kết quả dị thục của các nghiệp thiện và ác?”, “Không có kết quả dị thục của những nghiệp thiện và ác?”, “Cũng có và cũng không có kết quả dị thục của những nghiệp thiện và ác?”, “Cũng không có và cũng không không có kết quả dị thục của những nghiệp thiện và ác?”, “Như Lai có tồn tại sau khi chết?”, “Như Lai không có tồn tại sau khi chết?”, “Như Lai có và không có tồn tại sau khi chết?”, “Như Lai không có và cũng không không có tồn tại sau khi chết?”. Anh hỏi tôi như vậy. Nếu tôi nghĩ: “Như Lai không có và cũng không không có tồn tại sau khi chết”. Tôi có thể trả lời: “Như Lai không có và cũng không không có tồn tại sau khi chết”. Nhưng tôi không nói là như vậy. Tôi không nói là như kia. Tôi không nói là khác như thế. Tôi không nói là không phải như thế. Tôi không nói là không không phải như thế.”
Bạch Thế Tôn, khi được con hỏi kết quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn, Sanjaya Bellaṭṭhiputta đã trả lời với Ngụy biện luận. Bạch Thế Tôn, cũng như hỏi về trái xoài lại trả lời về trái mít, hoặc hỏi trái mít lại trả lời trái xoài. Cũng vậy, bạch Thế Tôn, khi được hỏi về kết quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn, Sanjaya Bellaṭṭhiputta đã trả lời với Ngụy biện luận. Bạch Thế Tôn, con liền nghĩ: “Làm sao một người như con, lại có thể làm một vị Sa-môn hay Bà-la-môn ở trong nước con không được vui lòng”. Vì vậy, Bạch Thế Tôn, con không tán thán cũng không cật nạn lời nói của Sanjaya Bellaṭṭhiputta. Không tán thán, không cật nạn, dầu không mãn nguyện, cũng không thốt ra lời bất mãn. Không công nhận cũng không bác bỏ, con từ chỗ ngồi đứng dậy ra về.
Vậy nên bạch Thế Tôn, con cũng hỏi Thế Tôn. Bạch Thế Tôn, cũng như các công nghệ chức nghiệp. Như điều tượng sư, điều mã sư, xa thuật sư, cung thuật sư, quân kỳ binh, nguyên soái, chiến sĩ, thượng sĩ quan, thám tử, dũng sĩ can đảm như voi chúa, anh hùng, trang giáp binh, nô lệ xuất thân, hỏa đầu quân, thợ hớt tóc, người hầu tắm, thợ làm bánh, nhà vòng hoa, thợ giặt, thợ dệt, nhà làm thúng rổ, thợ đồ gốm, nhà toán số, nhà ấn bản, các công nghệ chức nghiệp khác. Chúng hưởng được kết quả thiết thực hiện tại công nghệ chức nghiệp của chúng. Chúng giúp cho tự thân được sống an lạc, hạnh phúc. Chúng giúp cho cha mẹ được sống an lạc, hạnh phúc. Chúng giúp cho cha mẹ được sống an lạc hạnh phúc. Chúng giúp cho bạn bè được sống an lạc hạnh phúc. Chúng dâng các vật cúng dường cho Sa-môn, Bà-la-môn, sự cúng dường này có ảnh hưởng đến đời sau, liên hệ đến thiên giới, thọ hưởng phước báo an lạc, thác sanh lên cõi trời. Bạch Thế Tôn, Thế Tôn có thể cho biết kết quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn chăng?
- Ðại vương có thể được. Này Ðại vương, ta sẽ hỏi Ðại vương về vấn đề này. Ðại vương hãy trả lời tùy theo ý muốn của Ðại vương.
Ðại vương nghĩ sao? Nếu Ðại vương có một người nô bộc, dậy sớm, thức khuya, thi hành mọi mệnh lệnh của chủ, làm đẹp lòng mọi người, lời nói kính ái, chú ý từng nét mặt (của Ðại vương). Người ấy nghĩ: “Thật hy hữu thay! Thật kỳ diệu thay quả vị thác sanh của các công đức, quả dị thục của các công đức. Ðức vua Ajātasattu, con của bà Videhi của nước Magadha, là người, tôi đây là người. Vị vua Ajātasattu con bà Videhi, của nước Magadha, sống tận hưởng đầy đủ năm món dục lạc, tôi nghĩ không khác gì vị thiên thần, còn tôi là người nô bộc, làm mọi công việc, dậy sớm, thức khuya, thi hành mọi mệnh lệnh của chủ, làm đẹp lòng mọi người, lời nói kính ái, chú ý từng nét mặt (của vua). Vậy ta hãy làm các công đức như vua kia, ta hãy cạo bỏ râu tóc, khoác áo cà sa, từ bỏ gia đình xuất gia tu đạo”. Và người nô lệ ấy, một thời khác, cạo bỏ râu tóc, khoác áo cà sa, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, xuất gia tu đạo. Sau khi xuất gia như vậy, người ấy sống chế ngự thân, sống chế ngự lời nói, sống chế ngự ý nghĩ, bằng lòng với nhu cầu tối thiểu về ăn uống, y áo, hoan hỉ sống an tịnh. Nếu những người của Ðại vương đến tâu với Ðại vương. “Ðại vương có biết chăng? Có người nô bộc của Ðại vương, làm mọi công việc, dậy sớm, thức khuya, thi hành mọi mệnh lệnh của chủ, làm đẹp lòng mọi người, lời nói kính ái, chú ý từng nét mặt (của Ðại vương). Tâu Ðại vương, người ấy đã cạo bỏ râu tóc, khoác áo cà sa, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, xuất gia tu đạo. Sau khi xuất gia như vậy, người ấy sống chế ngự thân, chế ngự lời nói, chế ngự ý nghĩ, bằng lòng với nhu cầu tối thiểu về ăn uống, y áo, hoan hỷ sống trong an tịnh”. Này Ðại vương, Ðại vương có nói như sau chăng?: “Người ấy hãy lại với ta, hãy làm lại người nô bộc, làm mọi công việc, dậy sớm, thức khuya, thi hành mọi mệnh lệnh của chủ, làm đẹp lòng mọi người, lời nói kính ái chú ý từng nét mặt?”
- Bạch Thế Tôn, không như vậy. Trái lại chúng con kính lễ người ấy, đứng dậy trước người ấy, mời người ấy ngồi xuống ghế, cúng dường người ấy các dụng cụ như y, đồ ăn khất thực, sàng tọa, thuốc men trị bệnh và chúng con sẽ ra lệnh để bảo vệ, che chở người ấy đúng theo luật pháp.
- Này Ðại vương, Ðại vương nghĩ thế nào? Nếu quả như vậy, thì đó có phải chăng là kết quả thiết thực hiện tại hạnh Sa-môn?
- Bạch Thế Tôn, như vậy chính là kết quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn.
- Này Ðại vương đó là kết quả thiết thực hiện tại thứ nhất của hạnh Sa-môn mà Ta đã trình bày.
- Bạch Thế Tôn, có thể cho biết một kết quả thiết thực hiện tại khác hơn nữa của hạnh Sa-môn?
- Này Ðại vương, có thể được. Này Ðại vương. Ta sẽ hỏi Ðại vương về vấn đề này. Ðại vương hãy trả lời tùy theo ý muốn của Ðại vương. Ðại vương nghĩ sao? Nếu Ðại vương có một người nông phu, gia chủ, nạp thuế má, làm giàu công khố. Người ấy nghĩ: “Thật hy hữu thay! Thật kỳ diệu thay quả vị thác sanh của các công đức, quả vị thục của các công đức. Vị vua Ajātasattu, con của bà Videhi, nước Magadha, là người, tôi cũng là người. Vị vua Ajātasattu, con bà Videhi nước Magadha, sống tận hưởng đầy đủ năm món dục lạc, tôi nghĩ không khác gì vị thiên thần. Còn tôi là người nông phu, gia chủ, nạp thuế má, làm giàu công khố. Vậy ta hãy làm các công đức như vua kia. Ta hãy cạo bỏ râu tóc, khoác áo cà sa, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, xuất gia tu đạo”. Và người nông phu ấy, một thời khác, cạo bỏ râu tóc, khoác áo cà sa, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, xuất gia tu đạo. Sau khi xuất gia như vậy, người ấy sống chế ngự thân, chế ngự lời nói, chế ngự ý nghĩ, bằng lòng với nhu cầu tối thiểu về ăn uống, y áo, hoan hỷ sống an tịnh. Nếu những người của Ðại vương đến tâu với Ðại vương: “Ðại vương có biết chăng? Có người nông phu của Ðại vương, người gia chủ, nạp thuế má, làm giàu công khố. Tâu Ðại vương, người ấy đã cạo bỏ râu tóc, khoác áo cà sa, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, xuất gia tu đạo. Sau khi xuất gia như vậy, người ấy sống chế ngự thân, chế ngự lời nói, chế ngự ý nghĩ, bằng lòng với nhu cầu tối thiểu về ăn uống, y áo, hoan hỷ sống an tịnh”. Này Ðại vương, Ðại vương có nói: “Người hãy đến lại với ta, hãy làm lại người nông phu, gia chủ, nạp thuế má, làm giàu công khố”?
- Bạch Thế Tôn, không như vậy. Trái lại chúng con kính nể người ấy, đứng dậy trước người ấy, mời người ấy ngồi xuống ghế, cúng dường người ấy các dụng cụ như y, đồ ăn khất thực, sàng tọa, thuốc men trị bịnh. Và chúng con sẽ ra lệnh để bảo vệ, che chở người ấy đúng theo luật pháp.
- Này Ðại vương, Ðại vương nghĩ thế nào? Nếu quả như vậy thời đó có phải là kết quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn chăng?
- Bạch Thế Tôn, như vậy chính là kết quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn.
- Này Ðại vương, đó là kết quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn, mà Ta trình bày.
Bạch Thế Tôn, có thể cho biết một kết quả thiết thực hiện tại khác nữa của hạnh Sa-môn, vi diệu hơn, thù thắng hơn những kết quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn vừa kể trên?
- Này Ðại vương có thể được. Này Ðại vương, hãy lóng tai nghe và khéo tác ý, Ta sẽ giảng.
- Vâng, Thế Tôn. Vua Ajātasattu con bà Videhi vua xứ Magadha trả lời Thế Tôn. Thế Tôn nói
—Này Ðại vương, nay ở đời, Như Lai xuất hiện là bậc A-la-hán, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Ðiều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhơn Sư, Phật, Thế Tôn. Như Lai sau khi riêng tự chứng ngộ với thượng trí thế giới này với thiên giới, ma giới, phạm thiên giới, gồm cả thế giới này với Sa-môn, Bà-la-môn, Thiên Nhơn, lại tuyên thuyết điều Ngài đã chứng ngộ. Ngài thuyết pháp sơ thiện, trung thiện, hậu thiện đầy đủ văn nghĩa, Ngài truyền dạy phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ thanh tịnh.
Người gia trưởng, hay con vị gia trưởng, hay một người sanh ở giai cấp (hạ tiện) nào nghe pháp ấy. Sau khi nghe pháp, người ấy sanh lòng tín ngưỡng Như Lai. Khi có lòng tín ngưỡng ấy, vị này suy nghĩ: “Ðời sống gia đình đầy những triền phược, con đường đầy những bụi đời. Ðời sống xuất gia phóng khoáng như hư không. Thật rất khó cho một người sống ở gia đình có thể sống theo phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ, hoàn toàn thanh tịnh, trắng bạch như vỏ ốc. Vậy ta nên cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất gia, từ bỏ gia đình”. Một thời gian sau, người ấy bỏ tài sản nhỏ hay tài sản lớn, bỏ bà con quyến thuộc nhỏ hay bà con quyến thuộc lớn, cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, và xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình.
Khi đã xuất gia như vậy, vị ấy sống chế ngự với sự chế ngự của giới bổn Pātimokkha, đầy đủ oai nghi chánh hạnh, thấy nguy hiểm trong những lỗi nhỏ nhặt, thọ trì và học tập trong giới học, thân nghiệp, ngữ nghiệp thanh tịnh. Sanh hoạt trong sạch giới hạnh cụ túc, thủ hộ các căn, chánh niệm tỉnh giác, và biết tri túc.
Ðại Vương! Thế nào là Tỷ-kheo giới hạnh cụ túc? Ở đây, này Ðại Vương, Tỷ-kheo từ bỏ sát sanh, tránh xa sát sanh, bỏ trượng, bỏ kiếm, biết tàm quý, có lòng từ, sống thương xót đến tất cả hạnh phúc của chúng sanh và loài hữu tình. Như vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật.
Vị ấy từ bỏ lấy của không cho, tránh xa lấy của không cho, chỉ lấy những vật đã cho, chỉ mong những vật đã cho, tự sống thanh tịnh, không có trộm cướp, như vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật.
Tỷ-kheo từ bỏ nói láo, tránh xa nói láo, nói những lời chân thật, y chỉ trên sự thật, chắc chắn, đáng tin cậy, không lường gạt, không phản lại lời hứa đối với đời. Như vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật.
Vị ấy từ bỏ nói hai lưỡi, tránh xa nói hai lưỡi, nghe điều gì ở chỗ này, không đến chỗ kia nói để sanh chia rẽ ở những người này; nghe điều gì ở chỗ kia, không đi nói với những người này để sanh chia rẽ ở những người kia. Như vậy Tỷ-kheo ấy sống hòa hợp những kẻ ly gián, khuyến khích những kẻ hòa hợp, hoan hỷ trong hòa hợp, thoải mái trong hòa hợp, hân hoan trong hòa hợp, nói những lời đưa đến hòa hợp. Như vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật.
Vị ấy từ bỏ lời nói độc ác, tránh xa lời nói độc ác. Vị ấy nói những lời nói không lỗi lầm, đẹp tai, dễ thương, thông cảm đến tâm, tao nhã, đẹp lòng nhiều người. Như vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật.
Vị ấy từ bỏ lời nói phù phiếm, tránh xa lời nói phù phiếm, nói đúng thời, nói những lời chân thật, nói những lời có ý nghĩa, nói những lời về chánh pháp, nói những lời về luật, nói những lời đáng được gìn giữ, những lời hợp thời, thuận lý, có mạch lạc hệ thống, có ích lợi. Như vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật.
Vị ấy từ bỏ làm hại đến các hạt giống và các loại cây cỏ, dùng một ngày một bữa, không ăn ban đêm. Từ bỏ ăn phi thời. Từ bỏ đi xem múa, hát nhạc, diễn kịch. Từ bỏ trang sức bằng vòng hoa, hương liệu, dầu thoa và các thời trang. Từ bỏ dùng giường cao và giường lớn. Từ bỏ nhận vàng và bạc. Từ bỏ nhận các hạt sống. Từ bỏ nhận thịt sống. Từ bỏ nhận đàn bà con gái. Từ bỏ nhận nô tỳ gái và trai. Từ bỏ nhận cừu và dê. Từ bỏ nhận gia cầm và heo. Từ bỏ nhận voi, bò, ngựa và ngựa cái. Từ bỏ nhận ruộng nương, đất đai. Từ bỏ nhận người môi giới hoặc tự mình làm môi giới. Từ bỏ buôn bán. Từ bỏ các sự gian lận bằng cân, tiền bạc và đo lường. Từ bỏ các tà hạnh như hối lộ, gian trá, lừa đảo. Từ bỏ làm thương tổn, sát hại câu thúc, bứt đoạt, trộm cắp, cướp phá. Như vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật.
Trong khi một số Sa-môn, Bà-la-môn, dầu đã dùng các món ăn do tín thí cúng dường, vẫn còn sống làm hại các hạt giống và cây cối như hạt giống từ rễ sanh, hạt giống từ nhánh cây sanh, hạt giống từ đốt cây sanh, hạt giống từ chiết cây sanh, và thứ năm là hạt giống từ hạt giống sanh. Còn vị ấy thì không làm hại hạt giống hay cây cỏ nào. Như vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật.
Trong khi một số Sa-môn, Bà-la-môn, dầu đã dùng các món ăn do tín thí cúng dường, vẫn còn sống cất chứa và thọ hưởng các đồ vật như cất chứa các món ăn, cất chứa các đồ uống, cất chứa vải, cất chứa xe cộ, cất chứa các đồ nằm, cất chứa các hương liệu, cất chứa các mỹ vị. Còn vị ấy thì từ bỏ cất chứa các vật trên. Như vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật.
Trong khi một số Sa-môn, Bà-la-môn, dầu đã dùng các món ăn do tín thí cúng dường, vẫn còn sống theo các du hí không chơn chánh như múa, hát, nhạc kịch, ngâm vịnh, nhịp tay, tụng chú, đánh trống, diễn các tuồng thần tiên, mãi võ, đấu voi, đấu ngựa, đấu trâu, đấu bò đực, đấu dê, đấu cừu, đấu gà, đấu chim cun cút, đấu gậy, đấu quyền, đấu vật, đánh giặc giả, dàn trận, thao dượt, diễn binh. Còn vị ấy thì từ bỏ các du hí không chơn chánh như trên. Như vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật.
Trong khi một số Sa-môn, Bà-la-môn, dầu đã dùng các món ăn do tín thí cúng dường, vẫn còn sống đánh bài và theo các trò giải trí. Như cờ tám hình vuông, cờ mười hình vuông, cờ trên không, trò chơi trên đất, chỉ bước vào những ô có quyền bước, trò chơi quăng thẻ rồi chụp nhưng không cho sụp đống thẻ, chơi súc sắc, chơi khăng, lấy tay làm viết, chơi banh, chơi thổi kèn bằng lá, cày với chiếc cày giả, nhảy lộn nhào, chơi chong chóng, chơi với đồ chơi bằng lá, chơi xe con, chơi cung nhỏ, chơi đoán chữ viết thiết trên không hay trên lưng, chơi đoán tư tưởng, chơi bắt chước bộ điệu. Còn vị ấy thì từ bỏ đánh bài và các loại giải trí như trên. Như vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật.
Trong khi một số Sa-môn, Bà-la-môn, dầu đã dùng các món ăn do tín thí cúng dường, cũng vẫn sống dùng các giường cao và giường lớn như ghế bành, ghế trường kỷ, nệm trải giường bằng len, vải trải giường nhiều tấm nhiều màu, chăn len trắng, chăn len thêu bông, nệm bông, nệm thêu hình các con thú, mền bằng lông thú cả hai phía mền bằng lông thú một phía, mền có đính ngọc, mền bằng lụa, tấm khảm lớn có thể chứa mười sáu người múa, mền voi, mền ngựa, mền xe, mền bằng da sơn dương khâu lại với nhau, mền bằng da con sơn dương khâu lại gọi là Kadali, tấm thảm với lều che phía trên, ghế dài có gối đầu, gối chân màu đỏ. Còn vị ấy thì từ bỏ không dùng các giường cao và giường lớn như trên. Như vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật.
Trong khi một số Sa-môn, Bà-la-môn, dầu đã dùng các món ăn do tín thí cúng dường, cũng vẫn sống dùng các đồ trang sức và mỹ phẩm như thoa dầu, đấm bóp, tắm, đập tay chân cho mềm dẻo, gương kem đánh mặt, vòng hoa và phấn son, phấn mặt và sáp mặt, vòng tay tóc giả trên đầu, gậy cầm tay, ống thuốc, gươm, lọng, dép thêu, khăn đầu, ngọc, phất trần, vải trắng có viền tua dài. Còn vị ấy thì không dùng các loại trang sức và mỹ phẩm như trên. Như vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật.
Trong khi một số Sa-môn, Bà-la-môn, dầu đã dùng các món ăn do tín thí cúng dường, cũng vẫn sống nói những câu chuyện vô ích tầm thường như câu chuyện nói về vua chúa, câu chuyện về ăn trộm, câu chuyện về đại thần, câu chuyện về binh lính, câu chuyện về hãi hùng, câu chuyện về chiến tranh, câu chuyện về đồ ăn, câu chuyện về đồ uống, câu chuyện về vải mặc, câu chuyện về giường nằm, câu chuyện về vòng hoa, câu chuyện về hương liệu, câu chuyện về bà con, câu chuyện về xe cộ, câu chuyện về làng xóm, câu chuyện về thị tứ, câu chuyện về thành phố, câu chuyện về quốc độ, câu chuyện về đàn bà, câu chuyện về đàn ông, câu chuyện về vị anh hùng, câu chuyện bên lề đường, câu chuyện tại chỗ lấy nước, câu chuyện về người đã chết, các câu chuyện tạp thoại, các câu chuyện biến trạng của thế giới, câu chuyện về biến trạng của đại vương, câu chuyện về sự hiện hữu và sự không hiện hữu. Còn vị ấy thì từ bỏ nói những chuyện vô ích, tầm thường kể trên. Như vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật.
Trong khi một số Sa-môn, Bà-la-môn, dầu đã dùng các món ăn do tín thí cúng dường, vẫn còn sống bàn luận tranh chấp như nói: “Ngươi không biết pháp và luật này, tôi biết pháp và luật này. Sao ngươi có thể biết pháp và luật này? Ngươi đã phạm vào tà kiến, tôi nói mới thật đúng chánh kiến. Lời tôi nói mới tương ưng, lời nói của người không tương ưng. Những điều đáng nói trước, ngươi lại nói sau. Những điều đáng nói sau ngươi lại nói trước. Chủ kiến của ngươi đã bị bài bác, câu nói của ngươi đã bị thách đấu. Ngươi đã bị thuyết bại. Hãy đến mà giải vây lời nói ấy. Nếu có thể được, gắng thoát ra khỏi lối bí”. Còn vị ấy thì từ bỏ những cuộc biện luận, tranh chấp kể trên. Như vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật.
Trong khi một số Sa-môn, Bà-la-môn, dầu đã dùng các món ăn do tín thí cúng dường, vẫn còn sống cho đưa các tin tức, hoặc tự đứng làm môi giới như cho các vua, các đại thần của vua, cho các vị Sát-đế-lỵ, cho các vị Bà-la-môn, cho các gia chủ cho các thanh niên và nói rằng: “Hãy đi đến chỗ ấy, hãy đi lại chỗ kia, mang cái này lại, đem cái này đến chỗ kia”. Còn vị ấy thì từ bỏ đưa các tin tức và đứng làm môi giới. Như vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật.
Trong khi một số Sa-môn, Bà-la-môn, dầu đã dùng các món ăn do tín thí cúng dường, vẫn còn sống lừa đảo, nói lời siểm nịnh, gợi ý, dèm pha, cầu lợi. Còn vị ấy thì từ bỏ nói lời lừa đảo và siểm nịnh như trên. Như vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật.
Trong khi một số Sa-môn, Bà-la-môn, dầu đã dùng các món ăn do tín thí cúng dường, vẫn còn tự nuôi sống bằng những tà hạnh như xem tướng tay chân, chiêm tướng, triệu tướng, mộng tướng, thân tướng, dấu chuột cắn, tế lửa, tế muỗng, dùng miệng phun hạt cải v. V … vào lửa, tế vỏ lúa, tế tấm, tế gạo, tế thục tô, tế máu, khoa xem chi tiết, khoa xem địa lý, khoa xem mộng, khoa cầu thần ban phước, khoa cầu quỷ ma, khoa dùng bùa chú khi ở trong nhà bằng đất, khoa rắn, khoa thuốc độc, khoa bò cạp, khoa chim, khoa chim quạ, khoa đoán số mạng, khoa ngừa tên bắn, khoa biết tiếng nói của chim. Còn vị ấy thì tránh xa những tà hạnh kể trên. Như vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật.
Trong khi một số Sa-môn, Bà-la-môn, dầu đã dùng các món ăn do tín thí cúng dường, vẫn còn tự nuôi sống bằng những tà mạng như xem tướng các hòn ngọc, tướng que gậy, tướng áo quần, tướng gươm kiếm, tướng mũi tên, tướng cây cung, tướng võ khí, tướng đàn bà, tướng đàn ông, tướng thiếu niên, tướng thiếu nữ, tướng đầy tớ nam, tướng đầy tớ nữ, tướng voi, tướng ngựa, tướng trâu, tướng bò đực, tướng bò cái, tướng dê, tướng cừu, tướng gia cầm, tướng chim cun cút, tướng con cắc kè, tướng vật tai dài, tướng ma, tướng thú vật. Còn vị ấy thì tránh xa những tà mạng kể trên. Như vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật.
Trong khi một số Sa-môn, Bà-la-môn, dầu đã dùng các món ăn do tín thí cúng dường, vẫn còn tự nuôi sống bằng những tà mạng, như đoán trước: “Vua sẽ tiến quân, vua sẽ lùi quân, vua bản xứ sẽ tấn công, vua ngoại bang sẽ triệt thối, vua bản xứ sẽ thắng trận, vua ngoại bang sẽ thắng trận, vua bản xứ sẽ bại trận. Như vậy sẽ có sự thắng trận cho phe bên này, sẽ có sự bại trận cho phe bên kia”. Còn vị ấy thì từ bỏ những tà mạng kể trên. Như vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật.
Trong khi có một số Sa-môn, Bà-la-môn, dầu đã dùng các món ăn do tín thí cúng dường, vẫn còn nuôi sống bằng những tà mạng, như đoán trước: “Sẽ có nguyệt thực, sẽ có nhật thực, sẽ có tinh thực, mặt trăng, mặt trời sẽ đi đúng chánh đạo, mặt trăng mặt trời sẽ đi ngoài chánh đạo, sẽ có sao băng, các tinh tú sẽ đi đúng chánh đạo, các tinh tú sẽ đi ngoài chánh đạo, sẽ có sao bằng, sẽ có lửa cháy các phương hướng, sẽ có động, sẽ có sấm trời, mặt trăng mặt trời các sao sẽ mọc, sẽ lặn, sẽ mờ, sẽ sáng, nguyệt thực sẽ có kết quả như thế này, nhật thực sẽ có kết quả như thế này, mặt trăng mặt trời đi đúng chánh đạo sẽ có kết quả như thế này, mặt trăng mặt trời đi ngoài chánh đạo sẽ có kết quả như thế này, các tinh tú đi đúng chánh đạo sẽ có kết quả như thế này, các tinh tú đi ngoài chánh đạo sẽ có kết quả như thế này, sao băng sẽ có kết quả như thế này, lửa cháy các phương sẽ có kết quả như thế này, động đất sẽ có kết quả như thế này, sấm trời sẽ có kết quả như thế này, mặt trăng mặt trời các sao mọc lặn sáng mờ sẽ có kết quả như thế này”. Còn vị ấy thì tránh xa không tự nuôi sống bằng tà mạng kể trên. Như vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật.
Trong khi một số Sa-môn, Bà-la-môn, dầu đã dùng các món ăn do tín thí cúng dường, vẫn còn tự nuôi sống bằng tà mạng, như đoán trước: “Sẽ có nhiều mưa, sẽ có đại hạn, sẽ được mùa, sẽ mất mùa, sẽ được an ổn, sẽ bị hiểm họa, sẽ có bệnh, sẽ không có bệnh, hay làm các nghề như đếm trên ngón tay, kế toán, cộng số lớn, làm thư, làm theo thế tình”. Còn vị ấy thì tránh xa các tà mạng kể trên. Như vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật.
Trong khi một số Sa-môn, Bà-la-môn, dầu đã dùng các món ăn do tín thí cúng dường, vẫn còn tự nuôi sống bằng những tà mạng, như sắp đặt ngày lành để rước dâu hay rễ về nhà, sắp đặt ngày lành để đưa dâu hay rễ, lựa ngày giờ tốt để hòa giải, lựa ngày giờ tốt để chia rẽ, lựa ngày giờ tốt để đòi nợ, lựa ngày giờ tốt để cho mượn hay tiêu tiền, dùng bùa chú để giúp người được may mắn, dùng bùa chú để khiến người bị rủi ro, dùng bùa chú để phá thai, dùng bùa chú làm cóng lưỡi, dùng bùa chú khiến quai hàm không cử động, dùng bùa chú khiến người phải bỏ tay xuống, dùng bùa chú khiến tai bị điếc, hỏi gương soi, hỏi phù đồng thiếu nữ, hỏi thiên thần để biết họa phước, thờ mặt trời, thờ đại địa, phun ra lửa, cầu Siri thần tài. Còn vị ấy thì tránh xa các tà mạng kể trên. Như vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật.
Trong khi một số Sa-môn, Bà-la-môn, dầu đã dùng các món ăn do tín thí cúng dường, vẫn còn tự nuôi sống bằng những tà mạng, như dùng các ảo thuật để được yên ổn, để khỏi làm các điều đã hứa, để được che chở khi ở trong nhà bằng đất, để dương được thịnh, để làm người liệt dương, để tìm đất tốt làm nhà, để cầu phước cho nhà mới, lễ rửa miệng, lễ tắm, lễ hy sinh, làm cho mửa, làm cho xổ, bài tiết các nhơ bẩn về phía trên, bài tiết các nhơ bẩn về phía dưới, tẩy tịnh trong đầu, thoa dầu trong tai, nhỏ thuốc mắt, cho thuốc qua lỗ mũi, xức thuốc mắt, thoa dầu cho mắt, chữa bệnh cho mắt, làm thầy thuốc, mổ xẻ chữa bệnh cho con nít, cho thuốc uống bằng các loại rễ cây, ngăn ngừa công hiệu của thuốc. Còn vị ấy thì tránh xa các tà mạng kể trên. Như vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật.
Và như vậy, Ðại vương, vị Tỷ-kheo ấy, nhờ đầy đủ giới luật nên không thấy sợ hãi từ một chỗ nào về phương diện hộ trì giới luật. Ðại vương, như một vị Sát đế lỵ đã làm lễ quán đảnh, đã hàng phục kẻ thù địch, không còn thấy sợ hãi từ chỗ nào nữa về phương diện thù địch. Cũng vậy, này Ðại vương, Tỷ-kheo ấy nhờ đầy đủ giới luật, nên không thấy sợ hãi từ một chỗ nào về phương diện hộ trì giới luật. Vị ấy nhờ đầy đủ giới luật cao quý này, nên hưởng lạc thọ, nội tâm không vẩn đục. Như vậy, này Ðại vương, Tỷ-kheo đầy đủ giới luật.
Ðại vương, thế nào là Tỷ-kheo hộ trì các căn? Này Ðại vương, khi mắt thấy sắc, Tỷ-kheo không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng. Những nguyên nhân gì, khiến nhãn căn không được chế ngự, khiến tham ái, ưu bi, các ác, bất thiện pháp khởi lên, Tỷ-kheo tự chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì nhãn căn, thực hành sự hộ trì nhãn căn. Khi tai nghe tiếng … mũi ngửi hương … thân cảm xúc … ý nhận thức các pháp, vị ấy không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng. Những nguyên nhân gì khiến ý căn không được chế ngự, khiến tham ái, ưu bi, các ác, bất thiện pháp khởi lên, Tỷ-kheo chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì ý căn, thực hành sự hộ trì ý căn. Vị ấy, nhờ sự hộ trì cao quý các căn ấy, nên hưởng lạc thọ nội tâm, không vẩn đục. Như vậy, này Ðại vương, Tỷ-kheo hộ trì các căn.
Ðại vương, thế nào là Tỷ-kheo chánh niệm tỉnh giác? Ðại vương, ở đây, Tỷ-kheo khi đi tới, khi đi lui đều tỉnh giác; khi nhìn thẳng, khi nhìn quanh đều tỉnh giác; khi co tay, khi duỗi tay đều tỉnh giác; khi mang y kép, bình bát, thượng y đều tỉnh giác, khi ăn, uống, nhai, nuốt đều tỉnh giác; khi đi đại tiện, tiểu tiện đều tỉnh giác; khi đi, đứng, ngồi, nằm, thức, nói, yên lặng đều tỉnh giác. Như vậy, này Ðại vương, Tỷ-kheo chánh niệm tỉnh giác.
Ðại vương, thế nào là Tỷ-kheo biết đủ? Ở đây Tỷ-kheo bằng lòng với tấm y để che thân, với đồ ăn khất thực để nuôi bụng, đi tại chỗ nào cũng mang theo (y và bình bát). Ðại vương, cũng như con chim bay đến chỗ nào cũng mang theo hai cánh; cũng vậy, Ðại vương, vị Tỷ-kheo bằng lòng với tấm y để che thân, với đồ ăn khất thực để nuôi bụng, đi tại chỗ nào cũng mang theo. Như vậy, này Ðại vương, là Tỷ-kheo biết đủ.
Vị ấy, với giới uẩn cao quý này, với sự hộ trì các căn cao quý này, với chánh niệm tỉnh giác cao quý này, với hạnh biết đủ cao quý này, lựa một chỗ thanh vắng, tịch mịch, như rừng, gốc cây, khe núi, hang đá, bãi tha ma, lùm cây, ngoài trời, đống rơm. Sau khi đi khất thực về và ăn xong, vị ấy ngồi kiết già, lưng thẳng tại chỗ nói trên, và an trú chánh niệm trước mặt.
Vị ấy từ bỏ tham ái ở đời, sống với tâm thoát ly tham ái, gột rửa tâm hết tham ái. Từ bỏ sân hận, vị ấy sống với tâm không sân hận, lòng từ mẫn thương xót tất cả chúng hữu tình, gột rửa tâm hết sân hận. Từ bỏ hôn trầm, thụy miên, vị ấy sống thoát ly hôn trầm và thụy miên; với tâm tưởng hướng về ánh sáng, chánh niệm tỉnh giác, gột rửa tâm hết hôn trầm, thụy miên. Từ bỏ trạo cử hối tiếc, vị ấy sống không trạo cử, nội tâm trầm lặng, gột rửa tâm hết trạo cử, hối tiếc. Từ bỏ nghi ngờ, vị ấy sống thoát khỏi nghi ngờ, không phân vân lưỡng lự, gột rửa tâm hết nghi ngờ đối với thiện pháp.
Này Ðại vương, như một người mắc nợ, liền làm các nghề nghiệp. Những nghề này được phát đạt, người ấy không những trả được nợ cũ, còn có tiền dư để nuôi dưỡng vợ. Người ấy nghĩ: “Ta trước kia mắc nợ nên làm các nghề nghiệp. Những nghề này được phát đạt, ta không những trả được nợ cũ, còn có tiền dư để nuôi dưỡng vợ”. Người ấy nhờ vậy được sung sướng, hoan hỷ.
Này Ðại vương, như một người bị bệnh, đau đớn, trầm trọng, ăn uống không tiêu, thể lực suy yếu. Sau một thời gian người ấy khỏi bệnh, ăn uống tiêu thông, thể lực khôi phục. Người ấy nghĩ: “Ta trước kia bị bệnh, đau đớn trầm trọng, ăn uống không tiêu, thể lực suy yếu. Nay ta khỏi bệnh, ăn uống tiêu thông, thể lực khôi phục”. Người ấy nhờ vậy được sung sướng hoan hỷ.
Này Ðại vương, như một người bị nhốt trong ngục. Người ấy sau một thời gian, được khỏi tù tội, an lạc kiện toàn, tài sản không bị giảm tổn. Người ấy nghĩ: “Ta trước kia bị nhốt trong ngục, nay ta được khỏi tù tội, an lạc kiện toàn, tài sản không bị giảm tổn”. Người ấy nhờ vậy được sung sướng hoan hỷ.
Này Ðại vương, như một người nô lệ, không được tự chủ, lệ thuộc người khác, không được tự do đi lại. Người ấy, sau một thời gian, thoát khỏi cảnh nô lệ, được tự chủ, không lệ thuộc người khác, một người được giải thoát, được tự do đi lại. Người ấy nghĩ: “Ta trước kia bị cảnh nô lệ, không được tự chủ, lệ thuộc người khác, không được tự do đi lại. Nay ta thoát cảnh nô lệ, được tự chủ, không lệ thuộc người khác, một người được giải thoát, được tự do đi lại”. Người ấy nhờ vậy được sung sướng hoan hỷ.
Này Ðại vương, như một người giàu có, nhiều tài sản, đang đi qua bãi sa mạc, thiếu lương thực, đầy những nguy hiểm. Người ấy, sau một thời gian đã đi khỏi sa mạc, đến đầu làng vô sự, yên ổn, không có nguy hiểm. Người ấy nghĩ: “Ta trước kia giàu có, nhiều tài sản, đi qua bãi sa mạc thiếu lương thực, đầy những nguy hiểm. Nay ta đã đi qua khỏi bãi sa mạc ấy, đến đầu làng vô sự, yên ổn, không có nguy hiểm”. Người ấy nhờ vậy được sung sướng hoan hỷ.
Như vậy, này Ðại vương, Tỷ-kheo tự mình quán năm triền cái chưa xả ly, như món nợ, như bệnh hoạn, như ngục tù, như cảnh nô lệ, như con đường sa mạc. Này Ðại vương, cũng như không mắc nợ, như không bệnh tật, như được khỏi tù tội, như được tự do, như đất lành yên ổn, này Ðại vương, Tỷ-kheo quán năm triền cái khi diệt trừ chúng.
Khi quán tự thân đã xả ly năm triền cái ấy, hân hoan sanh; do hân hoan nên hỷ sanh; do tâm hoan hỷ, thân được khinh an; do thân khinh an, lạc thọ sanh; do lạc thọ, tâm được định tĩnh. Tỷ-kheo ly dục, ly ác pháp, chứng và trú thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, với tầm, với tứ. Tỷ-kheo thấm nhuần, tẩm ướt, làm cho sung mãn, tràn đầy thân mình với hỷ lạc do ly dục sanh, không một chỗ nào trên toàn thân không được hỷ lạc do ly dục sanh ấy thấm nhuần.
Này Ðại vương, như một người hầu tắm lão luyện hay đệ tử người hầu tắm. Sau khi rắc bột tắm trong thau bằng đồng, liền nhồi bột ấy với nước, cục bột tắm ấy được thấm nhuần nước ướt, nhào trộn với nước ướt, thấm ướt cả trong lẫn ngoài với nước, nhưng không chảy thành giọt. Cũng vậy, này Ðại vương, Tỷ-kheo thấm nhuần, tẩm ướt, làm cho sung mãn, tràn đầy thân hình với hỷ lạc do ly dục sanh, không một chỗ nào trên toàn thân không được hỷ lạc do ly dục sanh ấy thấm nhuần.
Này Ðại vương, đó là quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn, còn vi diệu thù thắng hơn những quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn trước.
Lại nữa, này Ðại vương, Tỷ-kheo ấy diệt tầm và tứ, chứng và trú thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm không tứ, nội tĩnh nhất tâm Tỷ-kheo ấy thấm nhuần, tẩm ướt làm cho sung mãn, tràn đầy thân mình với hỷ lạc do định sanh, không một chỗ nào trên toàn thân không được hỷ lạc do định sanh ấy thấm nhuần.
Này Ðại vương, ví như một hồ nước, nước tự trong dâng lên, phương Ðông không có lỗ nước chảy ra, phương Tây không có lỗ nước chảy ra, phương Bắc không có lỗ nước chảy ra, phương Nam không có lỗ nước chảy ra, và thỉnh thoảng trời lại mưa lớn. Suối nước mát từ hồ nước ấy phun ra thấm nhuần, tẩm ướt, làm cho sung mãn tràn đầy hồ nước ấy, với nước mát lạnh, không một chỗ nào của hồ nước ấy không được nước mát lạnh thấm nhuần. Cũng vậy, này Ðại vương, Tỷ-kheo thấm nhuần tẩm ướt, làm cho sung mãn tràn đầy thân mình với hỷ lạc do định sanh, không một chỗ nào trên toàn thân, không được hỷ lạc do định sanh ấy thấm nhuần.
Này Ðại vương, đó là quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn, còn vi diệu thù thắng hơn những quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn trước.
Lại nữa, này Ðại vương, Tỷ-kheo ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là “Xả niệm lạc trú”, chứng và an trú thiền thứ ba. Tỷ-kheo thấm nhuần, tẩm ướt, làm cho sung mãn tràn đầy thân mình với lạc thọ không có hỷ ấy, không một chỗ nào trên toàn thân, không được lạc thọ không có hỷ ấy thấm nhuần.
Này Ðại vương, ví như trong hồ sen xanh, hồ sen hồng, hồ sen trắng, có những sen xanh, sen hồng hay sen trắng. Những bông sen ấy sanh trong nước, lớn lên trong nước, không vượt khỏi nước, nuôi sống dưới nước, từ đầu ngọn cho đến gốc rễ đều thấm nhuần tẩm ướt, đầy tràn thấu suốt bởi nước mát lạnh ấy, không một chỗ nào của toàn thể sen xanh, sen hồng hay sen trắng không được nước mát lạnh ấy thấm nhuần. Cũng vậy, này Ðại vương Tỷ-kheo thấm nhuần, tẩm ướt, làm cho sung mãn, tràn đầy thân mình với lạc thọ không có hỷ ấy, không một chỗ nào trên toàn thân không được lạc thọ không có hỷ ấy thấm nhuần.
Này Ðại vương, đó là quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn, còn vi diệu thù thắng hơn những quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn trước.
Lại nữa, này Ðại vương, Tỷ-kheo, xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng và trú vào thiền thứ tư, không khổ, không lạc, xả niệm thanh tịnh. Tỷ-kheo ấy thấm nhuần toàn thân mình với tâm thuần tịnh trong sáng, không một chỗ nào trên toàn thân không được tâm thuần tịnh trong sáng ấy thấm nhuần.
Này Ðại vương, ví như một người ngồi, dùng tấm vải trắng trùm đầu, không một chỗ nào trên toàn thân không được vải trắng ấy che thấu. Cũng vậy, này Ðại vương, Tỷ-kheo thấm nhuần toàn thân mình với tâm thuần tịnh, trong sáng, không một chỗ nào trên toàn thân không được tâm thuần tịnh trong sáng ấy thấm nhuần.
Này Ðại vương, đó là quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn, còn vi diệu, thù thắng hơn những quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn trước.
Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản như vậy, Tỷ-kheo dẫn tâm, hướng tâm đến chánh trí, chánh kiến. Vị ấy biết: Thân này của ta là sắc pháp, do bốn đại thành, do cha mẹ sanh, nhờ cơm cháo nuôi dưỡng, vô thường, biến hoại, phấn toái, đoạn tuyệt, hoại diệt, trong thân ấy thức ta lại nương tựa và bị trói buộc.
Này Ðại vương, ví như một hòn lưu ly bảo châu, đẹp đẽ, trong suốt, có tám mặt, khéo dũa, khéo mài, sáng chói, không uế trược, đầy đủ tất cả mỹ tướng. Và một sợi giây được xâu qua hòn ngọc ấy, sợi giây màu xanh, màu vàng, màu đỏ, màu trắng hay màu vàng nhạt. Một người có mắt cầm hòn ngọc ấy trên tay sẽ thấy: Hòn lưu ly bảo châu này, đẹp đẽ, trong suốt, có tám mặt, khéo dũa, khéo mài, sáng chói, không uế trược, đầy đủ tất cả mỹ tướng. Và sợi giây này được xâu qua hòn ngọc ấy, sợi giây màu xanh, màu vàng, màu đỏ, màu trắng hay màu vàng nhạt. Cũng vậy, này Ðại vương, với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản như vậy. Tỷ-kheo dẫn tâm, hướng tâm đến chánh trí, chánh kiến. Vị ấy biết: Thân này của ta là sắc pháp, do bốn đại thành, do cha mẹ sanh, nhờ cơm cháo nuôi dưỡng, vô thường, biến hoại, phấn toái, đoạn tuyệt, hoại diệt. Trong thân ấy thức ta lại nương tựa và bị trói buộc.
Này Ðại vương, đó là quả thiết thực, hiện tại của hạnh Sa-môn, còn vi diệu và thù thắng hơn những quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn trước.
Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản như vậy, Tỷ-kheo chú tâm, hướng tâm đến sự hóa hiện một thân do ý làm ra. Vị ấy tạo một thân khác từ nơi thân này, cũng là sắc pháp, do ý làm ra, đầy đủ các chi tiết lớn nhỏ, không thiếu một căn nào.
Này Ðại vương, ví như mọt người rút một cây lau ra ngoài vỏ. Người ấy nghĩ: Ðây là vỏ, đây là cây lau; vỏ khác, cây lau khác và cây lau từ vỏ rút ra. Này Ðại vương, ví như một người rút thanh kiếm từ bao kiếm; thanh kiếm khác, bao kiếm khác, và thanh kiếm từ nơi bao kiếm rút ra. Này Ðại vương, ví như một người lột xác một con rắn. Người ấy nghĩ: Ðây là con rắn, đây là xác rắn, con rắn khác, xác rắn khác, và con rắn từ nơi xác rắn được lột ra. Cũng vậy, này Ðại vương, với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản như vậy, Tỷ-kheo dẫn tâm, hướng tâm đến sự hiện hóa một thân do ý làm ra. Vị ấy tạo một thân khác từ nơi thân này, cũng là sắc pháp, do ý tạo thành, đầy đủ các chi tiết lớn nhỏ, không thiếu một căn nào.
Này Ðại vương, đó là quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn, còn vi diệu thù thắng hơn những quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn trước.
Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản như vậy, Tỷ-kheo dẫn tâm, hướng tâm đến các thần thông. Vị ấy chứng được các loại thần thông, một thân hiện ra nhiều thân, nhiều thân hiện ra một thân; hiện hình, biến hình đi ngang qua vách, qua tường, qua núi như đi ngang hư không; độn thổ, trồi lên ngang qua đất liền, như ở trong nước; đi trên nước không chìm như trên đất liền; ngồi kiết già đi trên hư không như con chim; với bàn tay, chạm và rờ mặt trăng và mặt trời, những vật có đại oai lực, đại oai thần như vậy; có thể tự thân bay đến cõi Phạm thiên.
Này Ðại vương, ví như một người thợ gốm khéo tay, hay đệ tử người thợ gốm, với đất sét khéo nhồi nhuyễn, có thể làm các loại đồ gốm tùy theo sở thích. Này Ðại vương, ví như một người thợ ngà khéo tay, hay đệ tử người thợ ngà, với ngà khéo đẽo dũa có thể làm các loại đồ ngà tùy theo sở thích. Này Ðại vương, ví như người thợ vàng khéo tay hay đệ tử người thợ vàng, với vàng khéo tinh nhuyễn có thể làm các loại đồ vàng tùy theo sở thích. Cũng vậy này Ðại vương, với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản như vậy, Tỷ-kheo dẫn tâm hướng tâm đến các thần thông. Vị ấy chứng được các thần thông một thân hiện ra nhiều thân, nhiều thân hiện ra một thân; hiện hình biến hình, đi ngang qua vách, qua tường, qua núi, như đi ngang qua hư không; độn thổ trồi lên, ngang qua đất liền như ở trong nước; đi trên nước không chìm như đi trên đất liền; ngồi kiết già đi trên hư không như còn chim; với bàn tay chạm và rờ mặt trời và mặt trăng, những vật có đại oai lực, đại oai thần như vậy; có thể tự thân bay đến cõi Phạm thiên.
Này Ðại vương đó là quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn còn vi diệu thù thắng hơn những quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn trước.
Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản như vậy, Tỷ-kheo dẫn tâm, hướng tâm đến thiên nhĩ thông. Tỷ-kheo với thiên nhĩ thanh tịnh siêu nhân có thể nghe hai loại tiếng, chư Thiên và Người, xa và gần.
Này Ðại vương, ví như một người đang đi qua đường, nghe tiếng trống lớn, tiếng trống nhỏ, tiếng loa, tiếng xập xõa và tiếng kiểng. Người ấy nghĩ: “Ðây là tiếng trống lớn, đây là tiếng trống nhỏ, đây là tiếng loa, tiếng xập xõa, tiếng kiểng”. Cũng vậy, này Ðại vương, với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản như vậy, Tỷ-kheo dẫn tâm, hướng tâm đến thiên nhĩ thông. Tỷ-kheo với thiên nhĩ thanh tịnh siêu nhân, có thể nghe hai loại tiếng, chư Thiên và Người, xa và gần.
Này Ðại vương, đó là quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn, còn vi diệu thù thắng hơn những quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn trước.
Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản như vậy, Tỷ-kheo dẫn tâm, hướng tâm đến tha tâm thông. Tỷ-kheo sau khi đi sâu vào tâm của chúng sanh, của loài người với tâm của mình, vị ấy biết được như sau:
Tâm có tham, biết là tâm có tham. Tâm không có tham, biết là tâm không có tham. Tâm có sân, biết là tâm có sân. Tâm không có sân, biết là tâm không có sân. Tâm có si, biết là tâm có si. Tâm không có si, biết là tâm không có si. Tâm chuyên chú, biết là tâm chuyên chú. Tâm tán loạn, biết là tâm tán loạn. Ðại hành tâm, biết là đại hành tâm. Không phải đại hành tâm, biết không phải là đại hành tâm. Tâm chưa vô thượng, biết là tâm chưa vô thượng, Tâm vô thượng, biết là tâm vô thượng. Tâm thiền định, biết là tâm thiền định. Tâm không thiền định, biết là tâm không thiền định. Tâm giải thoát, biết là tâm giải thoát. Tâm không giải thoát, biết là tâm không giải thoát.
Này Ðại vương, ví như một người đàn bà, một người đàn ông, một thiếu niên trẻ hay một thanh niên ưa trang sức, nhìn mặt của mình trong tấm gương trong sạch, sáng suốt hay một chậu nước trong. Nếu mặt có tỳ vết, liền biết mặt có tỳ vết; nếu mặt không có tỳ vết, liền biết mặt không có tỳ vết. Cũng vậy, này Ðại vương, với tâm định tĩnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản như vậy, Tỷ-kheo dẫn tâm, hướng tâm đến tha tâm thông. Tỷ-kheo sau khi đi sâu vào tâm của chúng sanh, của mọi người với tâm của mình, vị ấy biết được như sau:
Tâm có tham, biết tâm có tham. Tâm không có tham, biết tâm không có tham. Tâm có sân biết tâm có sân. Tâm không có sân, biết tâm không có sân. Tâm có si, biết tâm có si. Tâm không có si, biết tâm không có si. Tâm chuyên chú, biết là tâm chuyên chú. Tâm tán loạn, biết là tâm tán loạn. Ðại hành tâm, biết là đại hành tâm; không phải là đại hành tâm, biết không phải là đại hành tâm. Tâm chưa vô thượng, biết là tâm chưa vô thượng. Tâm vô thượng, biết là tâm vô thượng. Tâm thiền định, biết là tâm thiền định. Tâm không thiền định, biết là tâm không thiền định. Tâm giải thoát, biết là tâm giải thoát. Tâm không giải thoát biết là tâm không giải thoát.
Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản như vậy, Tỷ-kheo dẫn tâm, hướng tâm đến túc mạng minh. Vị ấy nhớ đến các đời sống quá khứ, như một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm đời, hai trăm đời, một ngàn đời, một trăm ngàn đời, nhiều hoại kiếp, nhiều thành kiếp, nhiều hoại và thành kiếp. Vị ấy nhớ rằng: “Tại chỗ kia ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ kia, ta được sanh ra tại chỗ nọ. Tại chỗ ấy, ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ nọ, ta được sanh ra ở đây”. Như vậy Tỷ-kheo nhớ đến nhiều đời sống quá khứ cùng với các nét đại cương và các chi tiết.
Này Ðại vương, ví như một người đi từ làng mình đến làng khác, từ làng ấy đi đến một làng khác nữa, và từ làng này lại trở về làng của mình. Người ấy nghĩ: “Ta từ làng của mình đi đến làng kia, nơi đây ta đã đứng như thế này, đã ngồi như thế này, đã nói như thế này, đã yên lặng như thế này. Từ nơi làng nọ, ta đã trở về làng của ta”. Như vậy, này Ðại vương, với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản như vậy, Tỷ-kheo dẫn tâm, hướng tâm đến túc mạng minh. Vị ấy nhớ đến các đời sống quá khứ, như một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm đời, hai trăm đời, một ngàn đời, một trăm ngàn đời, nhiều hoại kiếp, nhiều thành kiếp, nhiều hoại kiếp và thành kiếp. Vị ấy nhớ: “Tại chỗ kia, ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, ăn uống như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ kia, ta được sanh ra chỗ nọ, tại đây, ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, ăn uống như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ nọ, ta được sanh ra ở đây”. Như vậy, Tỷ-kheo nhớ đến nhiều đời sống quá khứ cùng với các nét đại cương và các chi tiết.
Này Ðại vương, đó là quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn, còn vi diệu, thù thắng hơn những quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn trước.
Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản như vậy, Tỷ-kheo dẫn tâm, hướng tâm đến trí huệ về sanh tử của chúng sanh. Vị ấy với thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống và chết của chúng sanh. Vị ấy biết rõ rằng, chúng sanh người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người may mắn kẻ bất hạnh, đều do hạnh nghiệp của chúng: “Này các Hiền giả, những Tôn giả này làm những điều ác hạnh về thân, lời và ý, phỉ báng các bậc Thánh, theo tà kiến, tạo các nghiệp theo tà kiến. Những người này sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Này các Hiền giả, còn những chúng sanh nào làm những thiện hạnh về thân, lời và ý, không phỉ báng các bậc Thánh, theo chánh kiến, tạo các nghiệp theo chánh kiến, những người này, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh lên các thiện thú, cõi trời, trên đời này. Như vậy vị ấy với thiên nhãn thuần tịnh siêu nhân thấy sự sống chết của chúng sanh. Vị ấy biết rõ rằng chúng sanh, người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người may mắn kẻ bất hạnh, đều do hạnh nghiệp của chúng.
Này Ðại vương, ví như một tòa lầu có thượng đài, giữa ngã tư đường, một người có mắt đứng trên ấy, sẽ thấy những người đi vào nhà, đi từ nhà ra, đi qua lại trên đường, ngồi ở giữa ngã tư hay trên đài thượng. Người ấy nghĩ: “Những người này đi vào nhà, những người này đi từ nhà ra, những người này đi qua lại trên đường, những người này ngồi giữa ngã tư, trên đài thượng”. Cũng vậy, này Ðại vương với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản như vậy, Tỷ-kheo dẫn tâm, hướng tâm đến trí tuệ về sanh tử của chúng sanh. Vị ấy với thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống và chết của chúng sanh.
Vị ấy biết rõ rằng, chúng sanh người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người may mắn kẻ bất hạnh, đều do hạnh nghiệp của chúng: Này các Hiền giả, những chúng sanh này làm những ác hạnh về thân, lời và ý, phỉ báng các bậc Thánh, theo tà kiến, tạo các nghiệp theo tà kiến, những người này sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Này các Hiền giả, còn những chúng sanh nào làm các thiện hạnh về thân, lời và ý, không phỉ báng các bậc Thánh, theo chánh kiến, tạo các nghiệp theo chánh kiến, những người này, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh lên các thiện thú, cõi trời, trên đời này. Như vậy, với thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống chết của chúng sanh, vị ấy biết rõ rằng chúng sanh, người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người may mắn kẻ bất hạnh, đều do hạnh nghiệp của chúng. Này Ðại vương, đó là quả thiết thực, hiện tại của hạnh Sa-môn, còn vi diệu thù thắng hơn những quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn trước.
“Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản như vậy, Tỷ-kheo dẫn tâm, hướng tâm đến lậu tận trí. Vị ấy biết như thật “đây là khổ”, biết như thật “đây là nguyên nhân của khổ”, biết như thật “đây là khổ diệt”, biết như thật “đây là con đường đưa đến khổ diệt”, biết như thật “đây là những lậu hoặc”, biết như thật “đây là nguyên nhân của lậu hoặc”, biết như thật “đây là sự diệt trừ các lậu hoặc”, biết như thật “đây là con đường đưa đến sự diệt trừ các lậu hoặc”. Nhờ hiểu biết như vậy, nhận thức như vậy, tâm của vị ấy thoát khỏi dục lậu, thoát khỏi hữu lậu, thoát khỏi vô minh lậu. Ðối với tự thân đã giải thoát như vậy, khởi lên sự hiểu biết: Ta đã giải thoát. Vị ấy biết: Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm; sau đời hiện tại, không có đời sống nào khác nữa.
Này Ðại vương, ví như tại dãy núi lớn có một hồ nước, thuần tịnh, trong sáng, không cấu nhiễm. Một người có mắt, đứng trên bờ sẽ thấy con hến, con sò, những hòn đá, hòn sạn, những đàn cá bơi qua lại hay đứng một chỗ. Vị ấy nghĩ: “Ðây là hồ nước thuần tịnh, trong sáng, không cấu nhiễm. Ðây là những con hến, con sò, những hòn đá, hòn sạn, những đàn cá đang bơi qua lại hay đứng yên một chỗ”. Cũng vậy, này Ðại vương, với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến dễ sử dụng, vững chắc, bình thản như vậy. Tỷ-kheo dẫn tâm, hướng tâm đến lậu tận trí. Vị ấy biết như thật: “Ðây là khổ”, biết như thật “đây là nguyên nhân của khổ”, biết như thật “đây là khổ diệt”, biết như thật “đây là con đường đưa đến khổ diệt”, biết như thật “đây là những lậu hoặc”, biết như thật “đây là nguyên nhân của lậu hoặc”, biết như thật “đây là sự diệt trừ các lậu hoặc”, biết như thật “đây là con đường đưa đến sự diệt trừ các lậu hoặc”. Nhờ hiểu biết như vậy, nhờ nhận thức như vậy, tâm của vị ấy thoát khỏi dục lậu, thoát khỏi hữu lậu, thoát khỏi vô minh lậu. Ðối với tự thân đã giải thoát, vị ấy biết: Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, những việc cần làm đã làm; sau đời hiện tại, không có đời sống nào khác nữa.
Này Ðại vương, đó là quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn, còn vi diệu thù thắng hơn những quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn trước. Này Ðại vương, không có một quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn nào vi diệu và thù thắng hơn quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn này.
Ðược nghe nói vậy, Ajātasattu, con bà Videhi, vua nước Magadha bạch Thế Tôn: “Thật là vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật là vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Bạch Thế Tôn, như người dựng đứng lại những gì bị che kín, chỉ đường cho kẻ bị lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng vậy, Chánh pháp đã được Thế Tôn dùng nhiều phương tiện trình bày, giải thích. Và nay con xin quy y Thế Tôn, quy y Pháp và quy y Tỷ-kheo Tăng. Mong Thế Tôn nhận con làm đệ tử, từ nay trở đi cho đến mạng chúng, con trọn đời quy ngưỡng. Bạch Thế Tôn, con đã phạm một trọng tội. Vì ngu si, vì vô minh, vì bất thiện, con đã hại mạng phụ vương con, một vị vua chơn chánh, để đạt vương quyền. Mong Thế Tôn nhận cho con tội ấy là một tội để con ngăn chận về tương lai”.
- Ðại vương, thật là một trọng tội. Vì ngu si, vì vô minh, vì bất thiện, Ðại vương đã hại mạng phụ vương, một vị vua chơn chánh, để đoạt vương quyền. Vì Ðại vương đã thấy tội ấy là một tội, đã thú tội đúng với Chánh pháp, Ta nhận tội ấy cho Ðại vương. Ðó là một sự tiến bộ, này Ðại vương, trong luật pháp của bậc Thánh, những ai thấy tội là tội, thú tội đúng với Chánh pháp, và ngăn chận ở tương lai.
Ðược nghe nói vậy, Ajātasattu, con bà Videhi, vua nước Magadha bạch Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, nay chúng con phải cáo từ, chúng con có nhiều bổn phận, nhiều việc phải làm”.
- Ðại vương hãy làm những gì Ðại vương nghĩ ra là phải thời.
Lúc bấy giờ, Ajātasattu, con bà Videhi, vua nước Magadha hoan hỷ tán thán lời dạy của Thế Tôn, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn, thân phía hữu hướng về Thế Tôn và từ biệt.
Lúc bấy giờ, khi Ajātasattu, con bà Videhi, vua nước Magadha đi chưa bao lâu, Thế Tôn liền bảo các Tỷ-kheo
—Này các Tỷ-kheo, tâm vua ấy rất ăn năn, này các Tỷ-kheo, tâm vua ấy rất hối lỗi. Nếu vua ấy không hại mạng vua cha, một vị vua rất chân chánh, thì tại ngay chỗ ngồi này, vua ấy đã chứng được pháp nhãn, không trần cấu, không ô uế.
Thế Tôn thuyết pháp như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.
Nguồn của bản này, nguyên văn chân trang của tệp
Hòa thượng Thích Minh Châu dịch Việt
[Bản dịch Anh ngữ]
Chân thành cám ơn anh HDC và nhóm Phật tử VH đã có thiện tâm gửi tặng ấn bản điện tử. (Bình Anson hiệu đính, dựa theo bản Anh ngữ “The Long Discourses of the Buddha”, Maurice Walshe dịch, 1987).
Hiệu đính: 15–06-2007
Prepared for SuttaCentral by Blake Walsh.
Rubric chất lượng tóm tắt
Mỗi tiêu chí chấm từ 0 đến 10. Điểm chung là trung bình của đủ 10 tiêu chí. Kiểm tra kỹ thuật chỉ chấm phần đo được; ô chưa đánh giá không phải điểm 0.
10 tiêu chí chấm tóm tắt
| Tiêu chí | Cách đánh giá |
|---|---|
| Bám sát bài kinh | Mọi khẳng định có căn cứ trong kinh; không thêm giáo lý hoặc suy diễn. |
| Đủ ý chính | Nêu được trọng tâm và kết luận; không bỏ ý khiến người đọc hiểu sai. |
| Cấu trúc lập luận | Giữ trình tự và các quan hệ điều kiện, đối chiếu, nhân quả của kinh. |
| Bối cảnh & người nói | Đúng địa điểm, người nói, người nghe và tình huống khi được nêu. |
| Thuật ngữ | Dùng đúng nghĩa theo ngữ cảnh, nhất quán với bản dịch. |
| Sáng rõ & tự nhiên | Văn xuôi dễ hiểu với người Việt hiện đại, không calque hay giả cổ. |
| Súc tích | Chọn lọc ý, tránh lặp thừa; không quá 500 từ. |
| Tách biệt lời kinh | Phân biệt tóm tắt với nguyên văn; không gán diễn giải cho Đức Phật. |
| Bất định & trung thực | Không biến cách hiểu chưa chắc thành kết luận chắc chắn. |
| Kỹ thuật & trình bày | Văn xuôi thuần, NFC, đoạn văn hợp lệ và hiển thị đúng. |
2026-10-06 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng
Người/công cụ đánh giá: Repository summary validator.
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Kiểm tra tự động: 466 từ, 5 đoạn, văn xuôi thuần và NFC. Chưa đối chiếu nội dung tóm tắt với toàn bài kinh; chưa chấm độ đúng nghĩa, đủ ý hay văn phong.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Bám sát bài kinh | Chưa đánh giá |
| Đủ ý chính | Chưa đánh giá |
| Cấu trúc lập luận | Chưa đánh giá |
| Bối cảnh & người nói | Chưa đánh giá |
| Thuật ngữ | Chưa đánh giá |
| Sáng rõ & tự nhiên | Chưa đánh giá |
| Súc tích | Chưa đánh giá |
| Tách biệt lời kinh | Chưa đánh giá |
| Bất định & trung thực | Chưa đánh giá |
| Kỹ thuật & trình bày | 10 |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: 8a614b41-beb5-44f4-b933-038b20e5e0fc · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: fef8453fb8b15eadbd9809abba539d40f51eba9d37093fb677726ba1ffe5423b
2026-10-05 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng
Người/công cụ đánh giá: Repository summary validator.
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Kiểm tra tự động: 466 từ, 5 đoạn, văn xuôi thuần và NFC. Chưa đối chiếu nội dung tóm tắt với toàn bài kinh; chưa chấm độ đúng nghĩa, đủ ý hay văn phong.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Bám sát bài kinh | Chưa đánh giá |
| Đủ ý chính | Chưa đánh giá |
| Cấu trúc lập luận | Chưa đánh giá |
| Bối cảnh & người nói | Chưa đánh giá |
| Thuật ngữ | Chưa đánh giá |
| Sáng rõ & tự nhiên | Chưa đánh giá |
| Súc tích | Chưa đánh giá |
| Tách biệt lời kinh | Chưa đánh giá |
| Bất định & trung thực | Chưa đánh giá |
| Kỹ thuật & trình bày | 10 |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: 4a8f481f-5505-4195-8ba9-fce3dc67572a · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: fef8453fb8b15eadbd9809abba539d40f51eba9d37093fb677726ba1ffe5423b
Rubric chất lượng bản dịch
Mỗi tiêu chí chấm từ 0 đến 10. Điểm chung là trung bình của đủ 10 tiêu chí. Kiểm tra kỹ thuật chỉ chấm phần đo được; ô chưa đánh giá không phải điểm 0.
Điểm trên 9, không có lỗi chặn và vượt kiểm tra phát hành mới đủ điều kiện published. Lỗi chặn luôn thắng điểm số.
10 tiêu chí chấm bản dịch
| Tiêu chí | Cách đánh giá |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | Đúng UID, nguồn Pāli đã ghim; xác định đúng tác giả và nguồn tham khảo. |
| Đúng nghĩa Pāli | Giữ đủ ý; không thêm diễn giải vào lời kinh, không làm lệch giáo nghĩa. |
| Ngữ pháp & logic | Đúng người nói, chủ thể, phủ định, điều kiện, số lượng và quan hệ mệnh đề. |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | Đủ segment, đúng ID và ranh giới; bảo toàn lặp và dấu lược. |
| Thuật ngữ | Chính xác theo ngữ cảnh, giữ các phân biệt quan trọng và nhất quán. |
| Đối chiếu nguồn | Đọc Pāli, English và Việt truyền thống khi có; phân xử bất đồng bằng Pāli. |
| Tiếng Việt sáng rõ | Câu tự nhiên, dễ hiểu, không dịch máy móc hay giả cổ. |
| Hán–Việt & súc tích | Giữ thuật ngữ hữu ích, giảm từ tối nghĩa và diễn đạt dài dòng. |
| Bất định & trung thực | Ghi nhận cách hiểu khác; không bịa nguồn hoặc che giấu bất định. |
| Kỹ thuật & phát hành | JSON/YAML, NFC, metadata, giấy phép và các kiểm tra bắt buộc đều đạt. |
2026-10-16 · Đánh giá đầy đủ · 9.23/10
Người/công cụ đánh giá: Claude Sonnet 5.5 (Claude Code).
Khớp nội dung và nguồn đang hiển thị.
Áp dụng quyết định hội đồng biên tập 2026-10-16 (docs/editorial-council-2026-10.md): A11, B21; 2 khoá, đối chiếu Pāli ghim và hồ sơ R1–R9. semantic_fidelity +0,1 vì sửa lỗi rõ. Các tiêu chí khác giữ nguyên.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | 9.5 |
| Đúng nghĩa Pāli | 9.2 |
| Ngữ pháp & logic | 9.2 |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | 9.6 |
| Thuật ngữ | 9.1 |
| Đối chiếu nguồn | 9.1 |
| Tiếng Việt sáng rõ | 9 |
| Hán–Việt & súc tích | 9.1 |
| Bất định & trung thực | 9 |
| Kỹ thuật & phát hành | 9.5 |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: 817a3b6d-5ba7-4087-92cf-ce452aeca2d8 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: bbfba7ca8c1c18b1c754501b3b47b1e58d03eacb6992517b38139c49f4d1ae4d
2026-10-13 · Đánh giá đầy đủ · 9.22/10
Người/công cụ đánh giá: Claude Sonnet 5.5 (Claude Code).
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Sửa lan 2026-10-13: một số khoá được sửa theo lỗi đã bị phát hiện và xác minh ở bài khác (xem `notes` trong meta của bài). Không review lại toàn bài: điểm mang theo nguyên từ lượt full 64a7384d-efc5-4781-8e58-3ed16705ce97 (2026-10-13); các sửa đều là lỗi đối chiếu với Pāli, không đổi điểm nào. Technical gate chạy lại. Đây là review của AI, không phải chứng nhận của chuyên gia Pāli.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | 9.5 |
| Đúng nghĩa Pāli | 9.1 |
| Ngữ pháp & logic | 9.2 |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | 9.6 |
| Thuật ngữ | 9.1 |
| Đối chiếu nguồn | 9.1 |
| Tiếng Việt sáng rõ | 9 |
| Hán–Việt & súc tích | 9.1 |
| Bất định & trung thực | 9 |
| Kỹ thuật & phát hành | 9.5 |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: b8c7c725-2216-4155-bdc4-4016940b6a64 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: ed2c811f03e04c26612605dd94e1fc3bffb76016a69dbb53909df50d070304ef
2026-10-13 · Đánh giá đầy đủ · 9.22/10
Người/công cụ đánh giá: Claude Opus 5.5 (Claude Code).
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Rà soát xưng hô (2026-10-13), theo quyết định của người biên tập: người quy y xưng "đệ tử" ("chúng đệ tử"); người thưa với Đức Phật xưng "con"; Đức Phật tự xưng "Ta"; sửa "Bạch Thế Tôn" đặt nhầm cho người khác. Đổi 4 segment bản dịch: 99.4, 99.5, 99.6, 99.7. Mỗi chỗ đổi được đối chiếu Pāli root (người nói, người nghe, vocative). Không review lại toàn bài: điểm mang theo nguyên từ lượt full 66594a76-18d7-4713-b4df-74714f10ba39 (2026-10-08); các thay đổi chỉ là xưng hô và lỗi nhỏ đi kèm đã liệt kê, không có lý do hạ điểm. Technical gate (validate/test/check) chạy lại. Đây là review của AI, không phải chứng nhận của chuyên gia Pāli.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | 9.5 |
| Đúng nghĩa Pāli | 9.1 |
| Ngữ pháp & logic | 9.2 |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | 9.6 |
| Thuật ngữ | 9.1 |
| Đối chiếu nguồn | 9.1 |
| Tiếng Việt sáng rõ | 9 |
| Hán–Việt & súc tích | 9.1 |
| Bất định & trung thực | 9 |
| Kỹ thuật & phát hành | 9.5 |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: 64a7384d-efc5-4781-8e58-3ed16705ce97 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: bf72d264a837d537d5bcc16af4e5e5c7c21931d95005d731ed4e280be50f026c
2026-10-08 · Đánh giá đầy đủ · 9.22/10
Người/công cụ đánh giá: Claude Opus 5.5 (Claude Code).
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Thống nhất công thức và việc tồn đọng sau round QC MN/DN (2026-10-08): 2 sīlasampanna ×3; comment ×3; 1 quy y ×2; 1 quy y (upāsaka) ×1. Đổi 6 segment bản dịch: 63.1, 63.3, 63.5, 99.0, 99.4, 99.5. Mỗi chỗ đổi được đối chiếu Pāli root và chọn theo glossary / bài đã review kỹ nhất / đa số corpus. Không review lại toàn bài: điểm mang theo nguyên từ lượt full e3461813-8c10-4cf8-a49f-0cfe7a0fad95 (2026-10-08); các thay đổi là thống nhất công thức và sửa lỗi nhỏ đã liệt kê, không có lý do hạ điểm. Technical gate (validate/test/check/build) chạy lại. Đây là review của AI, không phải chứng nhận của chuyên gia Pāli.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | 9.5 |
| Đúng nghĩa Pāli | 9.1 |
| Ngữ pháp & logic | 9.2 |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | 9.6 |
| Thuật ngữ | 9.1 |
| Đối chiếu nguồn | 9.1 |
| Tiếng Việt sáng rõ | 9 |
| Hán–Việt & súc tích | 9.1 |
| Bất định & trung thực | 9 |
| Kỹ thuật & phát hành | 9.5 |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: 66594a76-18d7-4713-b4df-74714f10ba39 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 998370772b0e661215e105c5a06c48a981cf63e9b8e6997215e238b3224c5bf0
2026-10-08 · Đánh giá đầy đủ · 9.22/10
Người/công cụ đánh giá: Claude Opus 5.5 (Claude Code).
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Chuẩn hoá thuật ngữ toàn Trung Bộ/Trường Bộ ngày 2026-10-08 (quyết định ghi trong content/glossary/pali-vi.yaml): upadhi = sanh y; triền cái theo glossary (hôn trầm và buồn ngủ, xao động và hối tiếc, nghi hoặc, sân hận); lābha = lợi dưỡng; khattiya = Sát-đế-lợi; kāsāya = áo cà-sa; āvuso = hiền giả; A-tu-la; bốn xứ vô sắc viết `Không vô biên xứ`…; tướng Đại Nhân; tên riêng theo Pāli đã ghim (Pāthika, Mahāpajāpatī). Thay bằng script chỉ trong segment có đúng thuật ngữ Pāli, khớp nguyên từ; đổi 5 segment: 54.2, 63.2, 68.3, 68.5, 100.2. Không review lại toàn bài: điểm mang theo nguyên từ lượt full 55d1f975-d1a0-4276-b80b-59686909f8d2 (2026-10-07, Claude Opus 5.5 (Claude Code)); thay đổi chỉ là thuật ngữ nên không có lý do hạ hay nâng điểm. Technical gate (validate/test/check/build) chạy lại sau chuẩn hoá. Đây là review của AI, không phải chứng nhận của chuyên gia Pāli.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | 9.5 |
| Đúng nghĩa Pāli | 9.1 |
| Ngữ pháp & logic | 9.2 |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | 9.6 |
| Thuật ngữ | 9.1 |
| Đối chiếu nguồn | 9.1 |
| Tiếng Việt sáng rõ | 9 |
| Hán–Việt & súc tích | 9.1 |
| Bất định & trung thực | 9 |
| Kỹ thuật & phát hành | 9.5 |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: e3461813-8c10-4cf8-a49f-0cfe7a0fad95 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 4ae34aaa72db13d0df14016296bb0388226933b6900f6d814a96421d9470f73e
2026-10-07 · Đánh giá đầy đủ · 9.22/10
Người/công cụ đánh giá: Claude Opus 5.5 (Claude Code).
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Lượt review đối kháng của AI, không phải chứng nhận của chuyên gia Pāli độc lập. Đã đọc đủ 650 segment: Pāli (authority, commit 11c9d708), Sujato (trống ở 69 segment lặp/lược: dựa Pāli + TMC) và toàn văn HT. Thích Minh Châu (budsas truong02.htm, tên kinh khớp). Bản trước chắp vá ít nhất ba lớp: từ 30.1 đổi sang 'quả báo hiện tại của hạnh Sa-môn', 'Nātaputta', Đức Phật gọi vua 'thưa/tâu Đại vương', xưng 'Ta', gọi vua 'ngươi'; 99–102 dùng tên Hán–Việt 'A-xà-thế/Ma-kiệt-đà'. Đã sửa 355/650 segment (~35 chỉ là xưng hô/chính tả). Accuracy: 10.7 khipita = hắt hơi; 13.4 vua xin được nghe giải đáp (không phải tự giải đáp); 14.2 mahānāgā không phải tượng binh; 14.3 pesakāra = thợ dệt; 15.4 thiếu 'hay'; 17.2 phandato; 20.7 số kiểu '40 chín trăm' → 4.900, 8.400.000; 23.4, 23.6 (thêm 'trắng'), 23.8; 26.2/26.6 animmātā bị dịch 'hóa sinh'; 29.4 bốn vế sabbavāri đồng nhất; 34.6 thiếu đóng ”; 35.7/37.10 'của ngài' → của vua; 37.5–37.20 karakāraka = nộp thuế; 23.2, 40.2 thiếu abhiññā; 48.2, 49.2, 51.2, 60.2 thiếu mục danh sách; 63.1–63.3 yadidaṁ …-to; 64.3/64.9 modality; 65.2 sutta = ngủ; 67.2 kandara; 69.3/69.7 dāra = vợ; 85.2, 91.2; 97.6 itthatta; 1.5 khôi phục đủ 5 lần 'bho'. Alignment/terminology: khối giới 43–63 dùng lại từ vựng và danh sách DN1 (vị ngữ 'tránh xa' cho paṭivirato hoti; 'Idampissa' thêm 'cũng'); 32.2–32.19 theo DN1 2.27 (paro loko = đời sau, khớp 23.2), sửa nháy lồng cấp 3, bỏ nháy mở không đóng; 30–34 thống nhất công thức với nửa đầu; danh sách nghề 14/16/34 một bản; nhớ đời trước, thiền 3–4 theo DN1; payirupāsati = thân cận; rattaññū = kỳ cựu, kammaniya = đắc dụng, aṅgaṇa = uế nhiễm (glossary); ñāṇadassana = tri kiến; 'vượt trội và thù thắng hơn' cho abhikkantatara/paṇītatara; hộ trì các căn; chánh niệm tỉnh giác; sanh → sinh. Hô cách: Đức Phật 'này đại vương', vua 'bạch Thế Tôn', quan 'tâu bệ hạ' đủ theo Pāli (thêm ở 10.9–10.11, 12.4, 99.3, 99.4, 99.7, 100.2). Comment thêm 7: 1.6, 14.2, 23.5, 26.2, 29.4, 37.5, 63.1. Bất định còn lại: danh mục thuyết Makkhali (20.7: nigaṇṭhigabbhā, pavuṭā…), tên nghề cổ ở 14.2, ucchādana-parimaddana (83.3); đã giữ cách dịch bám Pāli, chưa ghi comment riêng. Đề xuất diện rộng (chưa áp dụng): glossary (từ AN1) ghi thīnamiddha 'hôn trầm và buồn ngủ', uddhaccakukkucca 'xao động và hối tiếc', vicikicchā 'nghi hoặc', nhưng DN/MN (dn2, dn10, dn25, mn27) dùng 'hôn trầm, thụy miên', 'trạo cử, hối quá/hối hận', 'nghi'; cần chốt một chuẩn. Payirupāsati và khối hộ trì căn (phòng hộ/chế ngự/thu thúc) cũng chưa thống nhất giữa các bài.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | 9.5 |
| Đúng nghĩa Pāli | 9.1 |
| Ngữ pháp & logic | 9.2 |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | 9.6 |
| Thuật ngữ | 9.1 |
| Đối chiếu nguồn | 9.1 |
| Tiếng Việt sáng rõ | 9 |
| Hán–Việt & súc tích | 9.1 |
| Bất định & trung thực | 9 |
| Kỹ thuật & phát hành | 9.5 |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: 55d1f975-d1a0-4276-b80b-59686909f8d2 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 3df51049641fcbcbc98ee3dfd6c8a2ae1659fb3823a530f956a3f9d4092a74e4
2026-10-06 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng
Người/công cụ đánh giá: Repository segment validator.
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Kiểm tra tự động 650 segment với Pāli trong cache: đủ ID, giá trị, NFC và hệ chữ Latin. Chưa đọc đối chiếu nghĩa, ngữ pháp hoặc văn phong; chưa chấm lại 10 tiêu chí. Đây không phải chứng nhận hash upstream hoặc giấy phép, không xác nhận trạng thái xuất bản.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | Chưa đánh giá |
| Đúng nghĩa Pāli | Chưa đánh giá |
| Ngữ pháp & logic | Chưa đánh giá |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | 10 |
| Thuật ngữ | Chưa đánh giá |
| Đối chiếu nguồn | Chưa đánh giá |
| Tiếng Việt sáng rõ | Chưa đánh giá |
| Hán–Việt & súc tích | Chưa đánh giá |
| Bất định & trung thực | Chưa đánh giá |
| Kỹ thuật & phát hành | Chưa đánh giá |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: 50cf192c-050f-4075-8ff9-39054a77e1ab · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: a7e5a4f04bf599fb34ccb97746fd7e4fb54cb86592610beffccb4a42c1fda957
2026-10-05 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng
Người/công cụ đánh giá: Repository segment validator.
Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.
Kiểm tra tự động 650 segment với Pāli trong cache: đủ ID, giá trị, NFC và hệ chữ Latin. Chưa đọc đối chiếu nghĩa, ngữ pháp hoặc văn phong; chưa chấm lại 10 tiêu chí. Đây không phải chứng nhận hash upstream hoặc giấy phép, không xác nhận trạng thái xuất bản.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | Chưa đánh giá |
| Đúng nghĩa Pāli | Chưa đánh giá |
| Ngữ pháp & logic | Chưa đánh giá |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | 10 |
| Thuật ngữ | Chưa đánh giá |
| Đối chiếu nguồn | Chưa đánh giá |
| Tiếng Việt sáng rõ | Chưa đánh giá |
| Hán–Việt & súc tích | Chưa đánh giá |
| Bất định & trung thực | Chưa đánh giá |
| Kỹ thuật & phát hành | Chưa đánh giá |
Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.
Mã lần chấm: fe7baf33-405b-41a7-822a-23f52800028d · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: a7e5a4f04bf599fb34ccb97746fd7e4fb54cb86592610beffccb4a42c1fda957
2026-10-04 · Scorecard lịch sử · 9.42/10
Người/công cụ đánh giá: Muse Spark, Space Bunny Free (OpenCode) — re-scored 2026-10-04 after an ellipsis-marker and terminology audit of already-published segments found and fixed segment-level defects; see notes.
Scorecard trong metadata cũ; chưa lưu dấu vân tay nội dung hoặc ghi chú của lần chấm. Không coi đây là một lượt chấm lại.
| Tiêu chí | Điểm / 10 |
|---|---|
| Nguồn & xuất xứ | 9.6 |
| Đúng nghĩa Pāli | 9.1 |
| Ngữ pháp & logic | 9.3 |
| Đủ đoạn & căn chỉnh | 10 |
| Thuật ngữ | 9.1 |
| Đối chiếu nguồn | 9.4 |
| Tiếng Việt sáng rõ | 9.2 |
| Hán–Việt & súc tích | 9.3 |
| Bất định & trung thực | 9.2 |
| Kỹ thuật & phát hành | 10 |
Lỗi chặn: không ghi nhận.