← Kinh Trường Bộ
Gò đất phủ cỏ xanh của tường thành cổ, phía sau là cánh đồng phẳng trải dài trong sương sớm.

Đồng bằng xứ Kosala nhìn từ tường thành cổ Xá-vệ (Sāvatthī), Uttar PradeshẢnh: Bpilgrim · CC BY-SA 2.5 ↗

Kinh Trường Bộ · DN3 · Dīgha Nikāya

Kinh Ambaṭṭha

Ambaṭṭhasutta

Pāli đọc tại bilara commit 11c9d708978c · 4 bản: Pāli, English, Việt hiện hành, Việt 2026

Tóm tắt & diễn giải

Kinh Ambaṭṭha mở đầu khi Đức Thế Tôn du hành trong xứ Kosala cùng khoảng năm trăm tỳ-kheo và trú trong rừng gần Icchānaṅgala. Bà-la-môn Pokkharasāti ở Ukkaṭṭhā nghe tiếng về Sa-môn Gotama, bèn sai học trò nội trú Ambaṭṭha, thông thạo ba Veda và được thầy công nhận ngang mình, đi tìm hiểu tiếng đồn. Pokkharasāti nhắc truyền thuyết ba mươi hai tướng Đại Nhân: người đầy đủ các tướng ấy nếu sống tại gia sẽ làm Chuyển Luân Vương với bảy báu, nếu xuất gia sẽ thành bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác.

Đọc tiếp phần tóm tắt (3 đoạn)

Ambaṭṭha đến với thái độ khinh miệt, vừa đi vừa nói khi Đức Thế Tôn đang ngồi, và ba lần gọi người Sakya là thấp kém vì không được mời ngồi ở Kapilavatthu. Đức Thế Tôn bèn hỏi về dòng họ của chàng: dòng Kaṇhāyana bắt nguồn từ Kaṇha, con trai nữ nô lệ Disā của vua Okkāka, tổ tiên người Sakya; Kaṇha sau trở thành ẩn sĩ lớn xin vua cưới công chúa Maddarūpī, và mũi tên vua không bắn ra nổi, nên vì sợ uy lực Phạm hình, vua phải gả công chúa. Khi Ambaṭṭha im lặng ba lần trước câu hỏi hợp lý, Dạ-xoa Vajirapāṇī hiện lên đe dọa đập đầu chàng vỡ thành bảy mảnh; chàng bèn thừa nhận nguồn gốc ấy.

Đức Thế Tôn dùng chính quy ước của các Bà-la-môn để chứng minh Sát-đế-lợi cao hơn: con của hai dòng hỗn chủng đều không được quán đảnh làm vua, còn Sát-đế-lợi bị trục xuất vẫn được Bà-la-môn kính trọng như trước. Ngài tán đồng bài kệ Phạm thiên Sanaṅkumāra: Sát-đế-lợi cao nhất giữa những người lấy dòng họ làm tiêu chuẩn, nhưng người đầy đủ minh và hạnh là tối thắng giữa chư thiên và loài người. Minh và hạnh ấy không bàn về sinh chủng, dòng họ hay chuyện gả cưới; hạnh là bốn thiền, minh là tri kiến và biết không còn gì nữa cho trạng thái hiện hữu này. Ngài cũng nêu bốn con đường rời xa minh hạnh, từ sống bằng trái cây tự rụng đến dựng nhà lửa bốn cửa tại ngã tư, mà người theo chỉ đáng làm người phục vụ; truyền thống của Ambaṭṭha không theo nổi lối nào, và thuộc lòng bài tụng xưa không làm ai thành ẩn sĩ.

Ambaṭṭha rồi Pokkharasāti đều còn nghi hai trong ba mươi hai tướng; Đức Thế Tôn tỏ ra tướng nam căn được che kín và tướng lưỡi dài rộng. Pokkharasāti mời cúng dường; sau bữa ăn, Đức Thế Tôn thuyết pháp theo thứ lớp từ bố thí, giới hạnh, cõi trời đến bốn sự thật về khổ, và pháp nhãn khởi lên nơi ông. Ông quy y cùng gia quyến và mời Ngài đến thăm các gia đình cư sĩ ở Ukkaṭṭhā.

Phần tóm tắt do dự án biên soạn để hỗ trợ đọc, không phải kinh văn. Bản Pāli và các bản dịch hiển thị bên dưới mới là nội dung có thẩm quyền.

Diễn giải hiện đại

Ba cách tìm hiểu cùng một bài kinh, với ngôn ngữ và ví dụ phù hợp từng nhóm độc giả. Bạn có thể chọn bất kỳ bản nào.

Phần diễn giải do dự án biên soạn để hỗ trợ tìm hiểu; đây không phải nguyên văn lời Phật. Các ví dụ đời sống và gợi ý thực hành là lời của người biên soạn.

Diễn giải dành cho trẻ emĐã duyệt

DN3 — Ambaṭṭha: học nhiều rồi còn cần sống thế nào?

Liên kết mục này

Tìm hiểu bài kinh

Một cuộc gặp để tìm hiểu

Đây là Kinh Ambaṭṭha, bài thứ ba của Trường Bộ. Người truyền kinh kể: Đức Phật đi qua xứ Kosala cùng khoảng năm trăm vị tỳ-kheo và ở trong khu rừng gần làng Icchānaṅgala.

Khi ấy, Bà-la-môn Pokkharasāti sống tại Ukkaṭṭhā. Vua Pasenadi đã ban cho ông vùng đất đông người, có nhiều cỏ, củi, nước và lúa. Bà-la-môn là tên một tầng lớp trong xã hội Ấn Độ xưa.

Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Tiếng lành mà người thầy nghe được

Ông nghe rằng Đức Phật, người xuất gia từ dòng Sakya, vừa đến cùng đại chúng. Tiếng lành gọi Ngài là bậc đã hết những ô nhiễm trói buộc, tự giác ngộ hoàn toàn, đủ hiểu biết giải thoát và cách sống tốt đẹp; bậc đi đến điều lành, hiểu thế giới, dẫn dắt người cần rèn luyện một cách cao nhất, thầy của chư thiên và con người, bậc tỉnh thức và đáng tôn kính.

Theo tiếng lành ấy, Ngài tự chứng biết thế giới gồm chư thiên, Māra, Phạm thiên, những người tu và loài người, rồi dạy lại. Pháp Ngài dạy tốt đẹp ở đầu, giữa và cuối; cả ý nghĩa lẫn lời nói đều đầy đủ, chỉ bày đời sống tu hành trọn vẹn, trong sạch. Pokkharasāti nghĩ được gặp một bậc như thế là điều tốt.

Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Một học trò giỏi được giao việc

Ambaṭṭha là học trò sống học cùng Pokkharasāti. Anh nhớ nhiều bài tụng, thông ba bộ Veda cùng các môn từ vựng, nghi lễ, âm và cách chia từ, truyện xưa được gọi là môn thứ năm; anh hiểu từng từ, ngữ pháp, học thuyết về thế giới và tướng Đại Nhân. Thầy đã công nhận: điều thầy biết, trò cũng biết, và ngược lại.

Thầy nhắc lại tiếng lành vừa kể, rồi giao anh đến gặp Đức Phật. Anh cần tìm hiểu xem người ấy có đúng như tiếng đồn hay không. Thầy muốn biết sự thật qua cuộc gặp của trò.

Đối chiếu với kinh văn (13 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Hai con đường được nói trong truyền tụng

Ambaṭṭha hỏi: “Con sẽ nhận biết bằng cách nào?” Thầy nói các bài tụng của họ truyền lại ba mươi hai tướng của bậc Đại Nhân. Theo truyền tụng ấy, người đủ các tướng chỉ có hai hướng đi.

Nếu sống tại gia, người ấy thành Chuyển Luân Vương: vua trị nước theo Pháp, giữ đất nước vững yên và làm chủ bốn phương. Bảy báu của vua là bánh xe, voi, ngựa, ngọc, người nữ, gia chủ và vị chỉ huy. Vua có hơn một nghìn con trai dũng mãnh, có sức chế ngự quân địch; nhưng chính vua chinh phục và cai trị đất đến tận biển bằng Pháp, không dùng gậy hay vũ khí.

Nếu xuất gia, người ấy thành bậc A-la-hán, Phật giác ngộ hoàn toàn, vén bỏ màn che của thế gian. Thầy nhắc mình là người truyền bài tụng, còn Ambaṭṭha là người đã học nhận.

Đối chiếu với kinh văn (10 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Đến cửa với sự yên lặng

Ambaṭṭha vâng lời, lễ thầy, đi vòng giữ thầy bên phải rồi cùng các thanh niên lên xe ngựa cái. Đến chỗ xe không đi được nữa, họ xuống đi bộ. Anh hỏi những vị tỳ-kheo đang đi thiền hành ngoài trời chỗ ở của Đức Phật.

Các vị biết anh thuộc gia đình có tiếng và học với người thầy có tiếng, nghĩ Đức Phật sẽ không ngại nói chuyện với họ. Các vị chỉ căn nhà đóng cửa: hãy đến nhẹ nhàng, không vội, bước lên hiên, hắng giọng rồi gõ cửa; Đức Phật sẽ mở.

Đối chiếu với kinh văn (11 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Cùng gặp một người, cách cư xử lại khác

Anh làm theo và Đức Phật mở cửa. Các bạn chào hỏi rồi ngồi sang bên. Riêng Ambaṭṭha cứ đi lại hoặc đứng nói chuyện trong khi Đức Phật ngồi. Ngài hỏi anh có nói chuyện như thế với các thầy Bà-la-môn già và các bậc thầy của thầy mình không.

Anh đáp không: với Bà-la-môn, hai người phải cùng đi, cùng đứng, cùng ngồi hoặc cùng nằm mà nói. Nhưng anh dùng những lời chê bai người cạo tóc đi tu là thấp kém, đen đúa, sinh từ chân của vị mà dòng mình nhận là bà con. Anh nói mình đối xử với họ như đang đối xử với Đức Phật.

Đối chiếu với kinh văn (9 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Lần chê bai đầu tiên

Đức Phật nhắc anh nhớ mục đích chuyến đi. Ngài nói anh chưa được rèn luyện đầy đủ mà đã nghĩ mình đầy đủ. Ambaṭṭha giận, muốn hạ Đức Phật bằng lời nói.

Anh chê người Sakya thô lỗ, cộc cằn, nóng nảy, hay tranh cãi; gọi họ thấp kém mà không chịu kính trọng, coi trọng, quý trọng, cúng dường và tôn kính Bà-la-môn. Anh cho điều đó là sai. Kinh ghi đây là lần thứ nhất anh miệt thị người Sakya.

Đối chiếu với kinh văn (11 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Một điều nhìn thấy và một điều tự đoán

Đức Phật hỏi người Sakya đã làm gì anh. Ambaṭṭha kể từng đến Kapilavatthu làm việc cho thầy. Trong hội trường, những người Sakya và các vương tử ngồi ghế cao, chọc nhau bằng ngón tay và cười đùa. Anh nghĩ dường như họ cười mình; không ai mời anh ngồi.

Từ chuyện ấy, anh lại lặp lời gọi cả dòng họ thấp kém, không dành các sự tôn kính cho Bà-la-môn. Đây là lần thứ hai. Việc họ đang cười với nhau và việc anh nghĩ họ cười mình là hai điều cần nghe cho rõ.

Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Con chim trong tổ và lần chê thứ ba

Đức Phật ví: một con chim cút nhỏ cũng được hót tùy thích trong tổ của nó. Kapilavatthu là nơi của người Sakya; Ambaṭṭha không nên nổi giận vì chuyện nhỏ ấy.

Anh đáp xã hội có bốn giai cấp: Sát-đế-lợi, Bà-la-môn, Vessa và Sudda. Anh cho ba giai cấp kia chỉ để phục vụ Bà-la-môn. Rồi anh lặp lại lời miệt thị người Sakya và lời đòi các sự tôn kính. Kinh gọi đó là lần thứ ba.

Đối chiếu với kinh văn (10 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Hỏi lại nguồn gốc của người đang khoe dòng họ

Thấy anh hạ thấp người Sakya quá mức, Đức Phật hỏi anh thuộc dòng nào. Anh đáp: Kaṇhāyana. Ngài nói nếu xét chuyện nguồn gốc xưa, người Sakya thuộc dòng những người chủ, còn dòng của anh bắt đầu từ con một nữ nô lệ. Người Sakya nhận vua Okkāka là tổ tiên.

Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Câu chuyện bốn vương tử

Đức Phật kể vua Okkāka muốn truyền ngôi cho con của hoàng hậu mình yêu nên đày bốn con lớn: Okkāmukha, Karakaṇḍa, Hatthinika và Sinisūra. Họ sống bên hồ sen, cạnh rừng sāka ở sườn núi Himālaya.

Vì muốn giữ riêng dòng giống, họ sống như vợ chồng với chính chị em gái của mình. Khi vua hỏi, các quan kể lại cả nơi ở và chuyện ấy. Vua thốt rằng các vương tử thật là Sakya, thật xuất sắc. Theo chuyện được kể, từ đó tên Sakya được biết đến, với Okkāka là tổ tiên.

Đối chiếu với kinh văn (11 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Kaṇha và tên dòng Kaṇhāyana

Vua Okkāka có một nữ nô lệ tên Disā. Bà sinh Kaṇha. Kinh kể em bé vừa sinh đã xin mẹ tắm rửa, gột sạch chất bẩn và nói mình sẽ giúp ích cho mẹ.

Câu chuyện giải thích: thời ấy người ta gọi quỷ bằng từ kaṇha. Vì nghe em bé nói ngay khi sinh, họ kêu đó là một Kaṇha, một quỷ vừa ra đời. Tên dòng Kaṇhāyana bắt đầu từ Kaṇha. Đức Phật nhắc Ambaṭṭha rằng lời nói về con nữ nô lệ là lời nói về nguồn dòng họ ấy.

Đối chiếu với kinh văn (10 đoạn)

Chỗ dễ hiểu sai

Đọc chuyện xưa cho đúng

Những lời xếp người cao thấp, chuyện giữ dòng giống và cách gọi tên lạ nằm trong câu chuyện xưa của bài kinh. Kể lại chúng không có nghĩa là khuyên em làm theo. Một người không đáng bị chê vì gia đình, màu da hoặc công việc của cha mẹ. Đoạn sau sẽ đưa cuộc nói chuyện đến cách sống và sự hiểu biết giải thoát.

Đối chiếu với kinh văn (40 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Các bạn bảo vệ Ambaṭṭha

Các bạn xin Đức Phật đừng hạ Ambaṭṭha bằng chuyện con nữ nô lệ. Họ khen anh sinh trong dòng tốt, thuộc gia đình tốt, học rộng, nói rõ ràng, thông minh và đủ sức đối đáp.

Đức Phật đặt hai trường hợp: nếu họ nghĩ anh thiếu cả những điều ấy thì họ có thể thay anh nói chuyện; nếu họ nghĩ anh có đủ thì hãy để anh tự đối đáp. Các bạn giữ lời khen của mình và đồng ý im lặng cho anh trả lời.

Đối chiếu với kinh văn (10 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Một câu hỏi mà anh tránh trả lời

Đức Phật hỏi anh đã nghe các thầy lớn tuổi kể nguồn dòng Kaṇhāyana và vị tổ của dòng ấy thế nào. Kinh có lời cảnh báo nghiêm trọng: không trả lời, nói lảng, im lặng hay bỏ đi trước câu hỏi hợp lý ấy thì đầu sẽ vỡ thành bảy mảnh. Ambaṭṭha im lặng hai lần. Ngài nhắc đã đến lúc trả lời, nêu lại lời cảnh báo khi Như Lai hỏi đến lần thứ ba.

Kinh kể Dạ-xoa Vajirapāṇī hiện trên không, cầm chày sắt lớn cháy sáng, định thực hiện lời cảnh báo nếu anh tiếp tục không đáp. Đức Phật và Ambaṭṭha đều thấy vị ấy. Anh hoảng sợ, tìm sự che chở nơi Đức Phật, ngồi sát lại và xin Ngài hỏi lại.

Khi được hỏi lại, anh thừa nhận mình đã nghe đúng như lời Đức Phật: Kaṇhāyana có nguồn gốc và vị tổ như thế. Bài kinh kể cảnh dạ-xoa trong thế giới tôn giáo của nó. Đây không phải cách để em dọa hay ép một người khác trả lời.

Đối chiếu với kinh văn (23 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Không để các bạn quay sang làm nhục

Bấy giờ các bạn ồn ào, quay sang chê Ambaṭṭha là dòng thấp, con nữ nô lệ; họ nhận đã trách Đức Phật dù Ngài nói đúng. Ngài thấy họ hạ anh quá mức nên muốn gỡ anh ra khỏi tình cảnh ấy.

Đức Phật bảo họ đừng làm nhục anh bằng chuyện dòng dõi. Ngài nói Kaṇha từng là một ẩn sĩ lớn, rồi kể thêm chuyện của vị ấy.

Đối chiếu với kinh văn (9 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Câu chuyện Kaṇha và mũi tên

Kaṇha đến miền nam học Phạm chú rồi xin vua Okkāka gả công chúa Maddarūpī. Vua giận vì xem ông là con nữ nô lệ, lắp một mũi tên sắc vào cung, nhưng không bắn ra hay thu lại được. Các quan cầu cho vua an toàn.

Trong chuyện này, Kaṇha nói bắn xuống thì đất khắp vương quốc sẽ rung chuyển. Các quan xin cả nước được yên; ông nói bắn lên thì cả nước không mưa bảy năm. Họ lại cầu cho vua, đất nước và mưa đều được yên. Ông bảo đặt mũi tên hướng vào con trưởng của vua thì người con vẫn an toàn, đất nước yên và trời vẫn mưa.

Các quan tâu lại, vua làm theo và người con không bị hại. Vua sợ sức trừng phạt của Phạm chú nên gả Maddarūpī. Đức Phật kết lại: đừng hạ Ambaṭṭha, vì Kaṇha từng là một ẩn sĩ lớn. Đây là truyện được kinh thuật, không phải một việc dùng cung tên để làm theo.

Đối chiếu với kinh văn (17 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Hai gia đình được đưa ra để hỏi

Đức Phật hỏi một trường hợp giả sử: cha thuộc Sát-đế-lợi, mẹ thuộc Bà-la-môn, sinh một con trai. Ambaṭṭha nhận rằng các Bà-la-môn vẫn cho con ấy chỗ ngồi và nước; mời ăn ở lễ tổ tiên, lễ cháo sữa, tế lễ và tiệc khách; dạy bài tụng; không cấm người ấy kết hôn với phụ nữ của họ. Nhưng người Sát-đế-lợi không làm lễ quán đảnh cho người ấy làm vua, vì phía mẹ không đúng dòng họ họ đòi hỏi.

Ngài đổi lại: cha Bà-la-môn, mẹ Sát-đế-lợi. Anh nhận người con cũng được bốn sự đón nhận vừa kể từ Bà-la-môn, nhưng vẫn không được lễ quán đảnh. Lần này anh nói lý do nằm ở phía cha. Cuộc hỏi đang xét chính các quy tắc dòng họ mà anh tin.

Đối chiếu với kinh văn (30 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Hai người bị đuổi khỏi cộng đồng

Từ những câu đáp, Đức Phật nói theo cách so ấy, dù so nữ với nữ hay nam với nam, Sát-đế-lợi ở trên Bà-la-môn. Ngài hỏi tiếp về một Bà-la-môn bị người cùng giai cấp cạo đầu, đánh bằng túi tro rồi đuổi khỏi nước hoặc thành. Ambaṭṭha nói người ấy không còn được ghế và nước, bốn loại bữa lễ, học tụng, cũng bị ngăn chuyện kết hôn với phụ nữ Bà-la-môn.

Nếu một người Sát-đế-lợi chịu cùng hình phạt từ người của mình thì sao? Anh nhận các Bà-la-môn vẫn cho người ấy ghế và nước, bốn loại bữa lễ, học tụng và không ngăn chuyện kết hôn. Đức Phật chỉ ra: ngay khi bị hạ xuống tận cùng trong giai cấp mình, người ấy vẫn được đặt trên Bà-la-môn theo các quy tắc đang xét.

Đối chiếu với kinh văn (23 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Câu kệ đưa tới điều cao hơn

Đức Phật nhắc bài kệ của Phạm thiên Sanaṅkumāra: với những người lấy dòng họ làm thước đo, Sát-đế-lợi đứng đầu; còn người đầy đủ minh và hạnh thì đứng đầu giữa chư thiên và con người.

Ngài nói bài kệ được hát khéo, nói đúng, có ích và Ngài tán đồng. Rồi Ngài tự nhắc lại hai vế ấy. Phần tụng thứ nhất kết ở đây. Đừng bỏ mất điều kiện “với người lấy dòng họ làm thước đo”: câu kệ dẫn tới minh và hạnh vượt sự khoe dòng họ.

Đối chiếu với kinh văn (12 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Minh và hạnh là gì?

Ambaṭṭha hỏi hạnh là gì, minh là gì. Đức Phật nói trong sự thành tựu cao nhất ấy, không có việc khoe chỗ sinh, dòng họ hay kiêu mạn rằng người khác xứng hay không xứng với mình. Những tính toán ấy có trong chuyện cưới gả. Còn bị trói vào nguồn sinh, dòng họ, kiêu mạn và cưới gả thì còn xa; phải bỏ các trói buộc ấy mới chứng được minh và hạnh.

Anh hỏi lại. Đức Phật kể về một bậc Như Lai có các phẩm chất giác ngộ và dạy Pháp tốt đẹp đã nêu ở đầu bài. Một gia chủ, người con của gia chủ hoặc người sinh trong một gia đình khác nghe Pháp, sinh tin nơi Ngài và suy xét. Kinh lược phần tiếp của sự suy xét rồi nêu các tầng thiền.

Đối chiếu với kinh văn (15 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Bốn tầng thiền thuộc về hạnh

Ở tầng thiền thứ nhất, vị tu tách khỏi dục và điều bất thiện, tâm còn hướng tới và được giữ trên đề mục — gọi là tầm và tứ — có niềm hỷ cùng sự an vui do tách khỏi các điều ấy. Đến tầng thứ hai, tầm và tứ yên lại, tâm sáng yên bên trong, quy nhất, có hỷ và an vui do định.

Tầng thứ ba: hỷ lắng xuống; vị ấy giữ quân bình, nhớ biết và tỉnh rõ, vẫn cảm nhận sự an vui nơi thân. Các bậc Thánh gọi đó là sống an vui với xả và niệm. Tầng thứ tư: bỏ cả lạc và khổ, vui buồn trước đã chấm dứt; không khổ không lạc, xả và niệm trong sạch.

Đức Phật nói từng tầng này thuộc về hạnh. Hạnh ở đây gồm sự tu luyện sâu của tâm; nghe tên hoặc thử một bài tập ngắn chưa phải đã đạt những tầng thiền ấy.

Đối chiếu với kinh văn (9 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Sự hiểu biết đưa tới giải thoát

Với tâm định, trong sạch, sáng, không vết bẩn hay cấu nhiễm, mềm dẻo, làm việc được, vững và không lay động, vị tu hướng tâm đến tri kiến: biết và thấy. Kinh lược những chi tiết trung gian, rồi nêu sự biết rằng không còn trở lại hiện hữu này nữa. Đó thuộc về minh, sự hiểu biết gắn với giải thoát khỏi tái sinh.

Vị ấy được gọi là đủ minh, đủ hạnh, đủ cả minh và hạnh. Đức Phật nói không có sự thành tựu minh và hạnh nào cao hơn hoặc tinh tế hơn. “Minh” ở đây khác với việc chỉ thuộc các bài Veda mà Ambaṭṭha đã học.

Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Bốn lối chưa đạt tới thành tựu ấy

Đức Phật nêu bốn lối rời xa thành tựu minh và hạnh cao nhất. Thứ nhất: người chưa đạt thành tựu ấy mang đòn gánh vào rừng, định chỉ ăn trái tự rụng. Thứ hai: chưa đạt thành tựu, cũng không theo nổi cách thứ nhất, bèn mang cuốc và giỏ vào rừng để sống bằng củ, rễ và quả.

Thứ ba: chưa đạt thành tựu và không theo nổi cả hai cách trước, người ấy dựng nhà lửa gần làng hoặc thị trấn để thờ lửa. Thứ tư: chưa đạt và cũng không theo nổi ba cách trước, người ấy dựng nhà bốn cửa ở ngã tư, định tiếp đãi các sa-môn, Bà-la-môn từ bốn phương hết sức mình.

Với mỗi lối, kinh nói người ấy rốt cuộc chỉ thành người phục vụ người đã đủ minh và hạnh. Mỗi bước đều nêu những điều chưa làm được trước đó. Kinh không nói mọi việc tiếp đãi khách đều xấu; điều đang xét là chưa tự chứng được thành tựu ấy.

Đối chiếu với kinh văn (19 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Thầy trò đã làm được điều nào?

Đức Phật hỏi Ambaṭṭha và thầy có đủ minh và hạnh cao nhất chưa. Anh đáp chưa, còn rất xa. Ngài lần lượt hỏi về bốn lối vừa nêu: mang gánh sống bằng trái rụng; mang cuốc giỏ sống củ rễ quả; dựng nhà thờ lửa; dựng nhà bốn cửa tiếp người tu. Với mỗi câu, kể cả những điều chưa đạt đi trước, anh đều đáp không.

Ngài chỉ ra hai thầy trò còn thiếu cả thành tựu lẫn bốn lối ấy. Thế mà chính thầy anh từng nói những lời khinh người tu cạo tóc, thấp kém, sinh từ chân, không xứng nói chuyện với Bà-la-môn biết ba Veda. Đức Phật bảo anh nhìn xem lời tự cao của thầy đã làm hại anh thế nào.

Đối chiếu với kinh văn (25 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Tấm màn và việc lặp lời vua

Pokkharasāti sống nhờ đất và phần cung cấp chính đáng của vua Pasenadi, nhưng vua không gặp trực diện; khi bàn việc chỉ nói qua màn. Đức Phật hỏi vì sao lại như thế, để Ambaṭṭha nhìn lại lời tự tôn của thầy.

Ngài đưa ví dụ: vua ngồi trên cổ voi, lưng ngựa hoặc đứng trên thảm xe, bàn với các thủ lĩnh và vương hầu, rồi rời chỗ ấy. Một người Sudda hoặc người hầu của người Sudda đến đúng chỗ đó, lặp lại những điều vua đã nói. Người ấy có trở thành vua hay đại thần không? Ambaṭṭha đáp không.

Đối chiếu với kinh văn (14 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Thuộc lời ẩn sĩ chưa thành ẩn sĩ

Đức Phật kể mười ẩn sĩ xưa đã làm và truyền bài tụng: Aṭṭhaka, Vāmaka, Vāmadeva, Vessāmitta, Yamadaggi, Aṅgīrasa, Bhāradvāja, Vāseṭṭha, Kassapa và Bhagu. Các Bà-la-môn nay hát, đọc và dạy lại điều các vị ấy để lại.

Ngài nói chỉ vì Ambaṭṭha cùng thầy thuộc các bài ấy, không thể kết luận hai người là ẩn sĩ hay đang thực hành để thành ẩn sĩ. Ví dụ lặp lời vua giúp làm rõ điểm này.

Đối chiếu với kinh văn (2 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Năm câu hỏi về đời sống

Đức Phật hỏi theo những gì Ambaṭṭha từng nghe: các ẩn sĩ xưa có giống hai thầy trò nay không? Họ có tắm, xức dầu, sửa tóc râu, mang trang sức, mặc trắng và tận hưởng năm dục không?

Họ có ăn gạo ngon nhặt bỏ hạt đen, thịt sạch, nhiều canh và món kèm không? Họ có vui hưởng với những phụ nữ mặc đồ làm nổi đường nét cơ thể không?

Họ có đi xe ngựa cái được chăm bờm đuôi, dùng roi dài thúc ngựa không? Họ có sống trong thành có hào, rào chắn và người mang gươm canh giữ không?

Anh đáp không với cả năm câu. Đức Phật kết rằng hai thầy trò chưa phải ẩn sĩ, cũng chưa đi theo đời sống ấy. Rồi Ngài mời ai còn nghi ngờ về mình hãy hỏi, Ngài sẽ giải đáp.

Đối chiếu với kinh văn (19 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Ambaṭṭha kiểm các tướng

Đức Phật ra đi thiền hành; Ambaṭṭha cũng ra và đi cùng. Anh quan sát ba mươi hai tướng, nhưng còn ngờ hai tướng: bộ phận sinh dục nam được che kín và lưỡi dài rộng. Đức Phật biết điều anh đang ngờ.

Kinh kể Ngài dùng thần thông cho anh thấy tướng kín ấy. Ngài đưa lưỡi chạm qua lại hai lỗ tai, hai lỗ mũi và phủ vầng trán. Ambaṭṭha nhận Ngài đủ cả ba mươi hai tướng. Anh xin đi vì nhiều việc, được Ngài cho tùy lúc thuận tiện, rồi lên xe ngựa cái ra về. Kinh chưa kể anh quy y hay chứng quả.

Đối chiếu với kinh văn (19 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Người thầy nghe báo cáo rồi nổi giận

Pokkharasāti cùng nhiều Bà-la-môn đang chờ ở vườn mình ngoài Ukkaṭṭhā. Ambaṭṭha đi xe rồi đi bộ đến, lễ thầy và ngồi bên. Anh xác nhận đã gặp Đức Phật, tiếng lành là đúng và Ngài đủ ba mươi hai tướng. Khi được hỏi, anh kể toàn bộ cuộc đối thoại.

Thầy mỉa mai danh học giả, người học rộng và người biết ba Veda của anh. Ông than người có một kẻ lo việc như thế có thể bị đưa tới cõi khổ, địa ngục sau khi chết; vì anh cứ xúc phạm nên Đức Phật đã chỉ ra cả lỗi của thầy. Ông lặp lời trách rồi giận dữ đá anh ngã, muốn đi gặp Đức Phật ngay.

Đây là phản ứng của Pokkharasāti, không phải lời Đức Phật kết án Ambaṭṭha. Chuyện người thầy nổi giận cũng không biến đánh học trò thành cách dạy nên làm.

Đối chiếu với kinh văn (18 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Một cuộc gặp dưới ánh đuốc

Các Bà-la-môn bảo đã muộn, nên đợi ngày mai. Nhưng Pokkharasāti cho chuẩn bị món ăn ngon, cả món cứng lẫn mềm, chất lên xe và đi đến rừng dưới ánh đuốc. Hết đường xe, ông đi bộ, chào Đức Phật rồi ngồi bên.

Ông hỏi trò có đến không và đã nói gì. Đức Phật kể lại cả cuộc đối thoại. Người thầy gọi trò là dại dột và xin tha cho anh. Đức Phật đáp bằng lời mong Ambaṭṭha được an lạc.

Đối chiếu với kinh văn (15 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Người thầy tự tìm hiểu

Pokkharasāti cũng kiểm các tướng, còn ngờ tướng nam căn kín và lưỡi dài rộng. Kinh kể Đức Phật nhận biết, dùng thần thông cho ông thấy tướng kín, rồi đưa lưỡi chạm qua lại hai lỗ tai, hai lỗ mũi và phủ vầng trán.

Lúc ấy người thầy tự nhận Đức Phật đủ cả ba mươi hai tướng, không thiếu tướng nào. Đây là lần xem xét riêng của ông sau lần của học trò.

Đối chiếu với kinh văn (12 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Bữa ăn và chỗ ngồi thấp

Ông mời Đức Phật cùng Tăng chúng dùng bữa hôm ấy. Ngài nhận bằng sự im lặng. Khi ông báo thức ăn sẵn, vào buổi sáng Ngài đắp y, mang y bát và cùng các tỳ-kheo đến nhà ông.

Pokkharasāti tự tay phục vụ Đức Phật các món cứng mềm ngon; các học trò phục vụ Tăng chúng. Khi Đức Phật ăn xong, rửa tay và bát, ông lấy một ghế thấp ngồi sang bên để nghe Pháp.

Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Bài dạy được mở từng bước

Đức Phật dạy ông lần lượt về bố thí, giữ giới và cõi trời; về nguy hại, sự thấp kém, cấu nhiễm của dục và lợi ích của việc rời dục. Khi biết tâm ông đã sẵn sàng, mềm dịu, hết các ngăn che, phấn khởi và trong sáng tin tưởng, Ngài mới dạy bốn sự thật: khổ, nguyên nhân khổ, sự chấm dứt khổ và con đường tới đó.

Kinh ví như vải sạch không còn vết bẩn thì nhận màu nhuộm tốt. Ngay chỗ ngồi ấy, Pokkharasāti có Pháp nhãn trong sạch: ông thấy mọi điều có tính sinh khởi đều có tính chấm dứt. Đây là chuyển biến nơi người thầy được bài kinh kể rõ.

Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Lòng tin sau khi tự thấy Pháp

Ông đã thấy, hiểu và đi sâu vào Pháp, vượt nghi ngờ, vững tin, không còn chỉ dựa vào người khác trong lời dạy ấy. Ông khen hai lần, ví Đức Phật như người dựng lại vật bị úp, mở vật bị che, chỉ đường cho người lạc và đem đèn vào tối cho người có mắt thấy.

Ông tuyên bố cùng vợ con, tùy tùng và những người giúp việc quản lý quy y Phật, Pháp, Tăng; xin được nhận là nam cư sĩ nương tựa trọn đời. Ông mời Ngài thăm nhà như các gia đình cư sĩ khác ở Ukkaṭṭhā. Những thanh niên nam nữ ở đó có thể lễ chào, đứng dậy, mời ghế, mời nước hoặc khởi lòng tin; ông nói điều ấy sẽ giúp họ được lợi ích, an lạc lâu dài. Đức Phật khen lời nói tốt lành.

Dòng cuối ghi Kinh Ambaṭṭha, bài thứ ba, kết thúc. Việc thấy Pháp của Pokkharasāti không được tự gán cho tất cả người nhà hoặc cho Ambaṭṭha.

Đối chiếu với kinh văn (10 đoạn)

Ví dụ trong đời sống hôm nay

Ví dụ hôm nay: thuộc bài và biết làm

Tình huống minh họa do người biên soạn đặt ra.

Ví dụ do người biên soạn đặt ra: một bạn thuộc mọi lời dạy về chơi công bằng, nhưng khi chơi lại giành phần và chê người khác. Việc thuộc lời vẫn có ích, song muốn chơi công bằng, bạn cần thực sự làm theo. Ví dụ chỉ giúp hiểu khoảng cách giữa nhắc lại và thực hành, không thay thế ý nghĩa giải thoát của minh và hạnh.

Đối chiếu với kinh văn (29 đoạn)

Gợi ý suy xét và thực hành

Thử nhìn lại một lời đánh giá

Gợi ý vận dụng của người biên soạn.

Gợi ý thực hành: nhớ một lúc em nghĩ ai đó đang chê mình. Viết riêng điều em thật sự thấy hoặc nghe và điều em tự đoán. Nếu cần, hỏi lại bằng lời bình tĩnh. Khi các bạn chê một người vì gia đình của họ, em có thể nói: “Mình hãy nói về việc cụ thể, đừng chê gia đình bạn ấy.” Đây là bài tập cư xử, không phải lời hứa chứng được các tầng thiền hay minh của kinh.

Đối chiếu với kinh văn (24 đoạn)

Điểm đánh giá bản diễn giải: 9.44/10.

Người/công cụ kiểm tra: GPT-6 Astra Pro · OpenAI.

Ngày đánh giá: .

Đánh giá này dành riêng cho phần diễn giải; không thay thế đánh giá bản dịch kinh.

Diễn giải dành cho người trưởng thànhĐã duyệt

DN3 — Ambaṭṭha: từ tự tôn dòng họ đến minh và hạnh

Liên kết mục này

Tìm hiểu bài kinh

Bối cảnh của Kinh Ambaṭṭha

Kinh Ambaṭṭha là bài thứ ba trong Trường Bộ. Người truyền kinh kể Đức Phật du hành xứ Kosala với khoảng năm trăm tỳ-kheo, đến làng Bà-la-môn Icchānaṅgala và lưu trú trong khu rừng cạnh làng.

Pokkharasāti khi ấy cư ngụ ở Ukkaṭṭhā, một lãnh địa đông dân, dồi dào cỏ, củi, nước và ngũ cốc, do vua Pasenadi xứ Kosala ban cho Bà-la-môn. Địa vị có thế lực của ông là một phần bối cảnh cuộc đối thoại.

Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Danh tiếng được nghe và nhiệm vụ kiểm chứng

Pokkharasāti nghe tin Sa-môn Gotama, xuất gia từ dòng Sakya, đến Icchānaṅgala cùng đại chúng. Ông nghe đủ các danh hiệu: A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, bậc dẫn dắt vô thượng những người cần điều phục, Thầy của chư thiên và loài người, Phật, Thế Tôn.

Tiếng lành ấy nói Ngài tự chứng thế giới với chư thiên, Māra, Phạm thiên, các sa-môn, Bà-la-môn và loài người, rồi công bố điều đã chứng; dạy Pháp tốt đẹp phần đầu, giữa, cuối, trọn nghĩa và lời, hiển bày phạm hạnh đầy đủ, thanh tịnh. Được gặp bậc như thế là tốt lành.

Ông nhắc lại tiếng lành cho Ambaṭṭha, rồi sai học trò đến tìm hiểu xem thực tế có đúng như lời đồn hay không. Kết quả cuộc gặp sẽ giúp ông biết Gotama là người thế nào.

Đối chiếu với kinh văn (16 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Học vấn của người được cử đi

Ambaṭṭha là học trò nội trú của Pokkharasāti: đọc và nhớ các bài tụng, thông ba Veda cùng từ vựng, nghi lễ, âm vận, cách phân tích từ và phần truyện cổ được kể là thứ năm. Anh thông từng từ, ngữ pháp, học thuyết về thế giới và các tướng Đại Nhân.

Thầy đã công nhận anh trong truyền thống của mình: điều thầy biết, trò biết; điều trò biết, thầy biết. Cuộc gặp vì thế đặt học vấn đã được chứng nhận bên cạnh câu hỏi về sự rèn luyện thực sự.

Đối chiếu với kinh văn (4 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Tiêu chuẩn ba mươi hai tướng

Khi Ambaṭṭha hỏi cách xác minh, thầy viện truyền tụng về ba mươi hai tướng Đại Nhân. Theo đó, người đủ tướng chỉ có hai hướng. Ở nhà, người ấy thành Chuyển Luân Vương chân chánh, trị bằng Pháp, làm chủ bốn phương, chiến thắng và giữ quốc độ ổn định.

Bảy báu gồm bánh xe, voi, ngựa, ngọc, người nữ, gia chủ và người chỉ huy. Vua có hơn một nghìn con trai dũng mãnh, có khả năng chế ngự quân địch; chính vua chinh phục vùng đất đến tận biển và cai trị bằng Pháp, không bằng gậy gộc hay vũ khí. Nếu xuất gia, người ấy thành A-la-hán, Phật giác ngộ hoàn toàn, vén bỏ màn che thế gian.

Pokkharasāti nhắc vai trò của hai người: mình truyền bài tụng và Ambaṭṭha đã tiếp nhận. Đây là tiêu chuẩn thầy giao cho trò trong câu chuyện.

Đối chiếu với kinh văn (10 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Đi gặp và cách vào cửa

Ambaṭṭha vâng lời, đứng dậy lễ thầy, nhiễu giữ thầy bên phải, lên xe ngựa cái với các thanh niên. Hết đường xe, họ đi bộ vào nơi ở của Tăng. Anh hỏi các tỳ-kheo đang thiền hành ngoài trời chỗ Đức Phật.

Các vị nhận ra người thuộc gia đình danh tiếng, học với thầy danh tiếng, nghĩ Ngài sẽ không ngại trao đổi với họ. Họ chỉ căn nhà đóng cửa và dặn đến nhẹ nhàng, không hấp tấp, bước lên hiên, hắng giọng, gõ cửa. Đức Phật sẽ mở.

Đối chiếu với kinh văn (11 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Lịch sự được phân phát theo địa vị

Ambaṭṭha thực hiện chỉ dẫn; Đức Phật mở cửa. Các bạn trao đổi lời chào rồi ngồi bên, còn anh đứng hoặc đi lại nói với Ngài đang ngồi. Đức Phật hỏi đó có phải cách anh đàm luận với những Bà-la-môn cao tuổi, các thầy và thầy của thầy mình hay không.

Anh đáp không. Theo anh, Bà-la-môn đối thoại với nhau thì cùng đi, cùng đứng, cùng ngồi hay cùng nằm. Nhưng với các sa-môn mà anh khinh là đầu trọc, giả hiệu, thấp kém, đen đúa, sinh từ chân của vị tổ mà họ nhận là bà con, anh nói chuyện như đang nói với Gotama. Đây là phát biểu miệt thị của nhân vật, bộc lộ chuẩn phân biệt anh đem vào cuộc gặp.

Đối chiếu với kinh văn (9 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Ba lần quy kết người Sakya

Đức Phật đưa anh về mục đích chuyến đi, nói anh chưa được đào luyện mà tự cho đã được đào luyện. Anh giận và muốn hạ Ngài, gọi người Sakya thô lỗ, cộc cằn, dễ nóng, hay tranh cãi. Anh cho họ thấp kém mà không dành sự kính trọng, tôn trọng, quý trọng, cúng dường và tôn kính cho Bà-la-môn; anh kết đó là không đúng, không thích hợp. Kinh tính đây là lần miệt thị thứ nhất.

Được hỏi họ làm gì mình, anh kể chuyến đến hội trường Kapilavatthu làm việc cho thầy: các người Sakya và vương tử ngồi cao, chọc ngón tay nhau, cười đùa; anh nghĩ họ cười mình và không ai mời ngồi. Anh lặp quy kết lần hai. Câu chuyện giữ dấu “dường như”: đó là cách anh hiểu tiếng cười, chưa phải người kể xác nhận ý định của họ.

Đức Phật ví con chim cút nhỏ được hót tùy thích trong tổ; Kapilavatthu là nơi của người Sakya, không nên giận chuyện nhỏ ấy. Anh đáp có bốn giai cấp Sát-đế-lợi, Bà-la-môn, Vessa, Sudda; ba giai cấp kia chỉ phục vụ Bà-la-môn. Lời miệt thị và đòi tôn kính lại được lặp lần ba.

Đối chiếu với kinh văn (28 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Nguồn dòng họ của Ambaṭṭha

Vì thấy Ambaṭṭha hạ Sakya quá mức, Đức Phật chuyển sang hỏi dòng họ anh. Anh nhận Kaṇhāyana. Ngài nói nếu truy nguồn tên họ cổ của cha mẹ, người Sakya thuộc dòng chủ, còn anh thuộc dòng con một nữ nô lệ của họ. Người Sakya nhận Okkāka là tổ phụ. Lập luận đang đi vào chính căn cứ huyết thống mà Ambaṭṭha dùng để tự tôn.

Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Truyện Okkāka và tên Sakya

Okkāka muốn dành ngôi cho con trai của hoàng hậu mình yêu nên đày bốn vương tử lớn: Okkāmukha, Karakaṇḍa, Hatthinika, Sinisūra. Họ cư trú trong rừng sāka lớn bên hồ sen ở sườn Himālaya; vì sợ pha trộn dòng giống, họ sống vợ chồng với chính chị em gái của mình.

Vua hỏi nơi ở, các đại thần thuật lại cả nơi chốn lẫn việc kết đôi ấy. Vua cảm thán các vương tử là Sakya, là những Sakya xuất sắc. Kinh dẫn chuyện này để giải thích từ đó tên Sakya được biết đến và Okkāka là tổ của họ.

Đối chiếu với kinh văn (11 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Truyện Disā và Kaṇha

Nữ nô lệ Disā của vua sinh Kaṇha. Kinh kể trẻ mới sinh đã nói, xin mẹ rửa và tắm, gột chất bẩn, hứa sẽ giúp ích cho mẹ. Người thời ấy gọi quỷ là kaṇha; thấy trẻ nói ngay lúc sinh, họ gọi đó là một Kaṇha, một quỷ vừa sinh.

Từ đó dòng Kaṇhāyana được biết đến, nhận Kaṇha làm tổ. Đức Phật lặp kết luận về dòng chủ và dòng con nữ nô lệ. Theo mạch này, lời gọi Ambaṭṭha là “con nữ nô lệ” chỉ nguồn tổ tiên, không phải thông tin rằng mẹ trực tiếp của anh là Disā.

Đối chiếu với kinh văn (10 đoạn)

Chỗ dễ hiểu sai

Đặt lời tranh luận trong bối cảnh

Các tên giai cấp, chế độ nô lệ, chuyện kết đôi trong cùng huyết thống và cách gọi kaṇha được thuật trong bối cảnh xã hội, truyền tích của kinh. Bản diễn giải giữ chúng để thấy cách cuộc tranh luận vận hành. Chúng không cung cấp một tiêu chuẩn hiện nay để hạ giá con người theo màu da hay nguồn gốc. Phần kết luận của cuộc tranh luận còn đòi vượt sự trói buộc vào dòng họ.

Đối chiếu với kinh văn (48 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Ai sẽ chịu trách nhiệm trả lời?

Các bạn xin đừng hạ Ambaṭṭha bằng lời con nữ nô lệ, và đưa sáu bảo đảm: dòng sinh tốt, gia đình tốt, học rộng, nói năng rõ, có trí, đủ sức đối đáp. Đức Phật trả lại lựa chọn: nếu họ nghĩ anh thiếu sáu điều ấy thì họ có thể thay; nếu nhận anh có đủ thì hãy để anh tự nói.

Họ xác nhận lại các phẩm chất, chọn im lặng để Ambaṭṭha đối thoại. Việc bênh vực bằng địa vị và học vấn được đưa tới trách nhiệm tự đáp câu hỏi.

Đối chiếu với kinh văn (10 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Câu hỏi nguồn gốc và cảnh dạ-xoa

Đức Phật hỏi điều Ambaṭṭha từng nghe từ các Bà-la-môn trưởng lão, thầy và thầy của thầy: nguồn dòng Kaṇhāyana và vị tổ là ai? Ngài nói đó là câu hỏi hợp lý, phải đáp dù không muốn. Kinh có lời cảnh báo không đáp, lảng sang chuyện khác, im lặng hoặc bỏ đi thì đầu sẽ vỡ bảy mảnh. Hai lần được hỏi, anh đều im. Ngài nhắc không còn là lúc im lặng và nêu điều xảy ra khi câu hỏi hợp lý của Như Lai được hỏi đến lần ba mà vẫn không đáp.

Vajirapāṇī, một dạ-xoa, được kể đang đứng trên không phía trên anh, cầm chày sắt lớn cháy rực, định thực hiện lời cảnh báo. Đức Phật và Ambaṭṭha đều thấy. Anh kinh hãi, tìm che chở, nương tựa nơi Ngài, ngồi sát và xin nhắc lại câu hỏi.

Sau câu hỏi lặp, anh nhận đã nghe đúng như Ngài nói về nguồn dòng họ và vị tổ. Cảnh dạ-xoa là yếu tố tôn giáo trong bản kinh; không cần đổi nó thành một cảm giác thuần tâm lý để đọc được mạch văn, cũng không dùng nó làm phép ép người trong tranh luận.

Đối chiếu với kinh văn (23 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Đức Phật ngăn sự làm nhục từ đám đông

Các bạn lập tức ồn ào, chê Ambaṭṭha dòng thấp, không phải người quý tộc, thuộc dòng nữ nô lệ, và nhận rằng mình đã định trách Gotama dù Ngài nói đúng. Đức Phật thấy họ hạ anh quá mức, muốn giải thoát anh khỏi việc ấy.

Ngài ngăn họ tiếp tục miệt thị và nói Kaṇha từng là một ẩn sĩ lớn. Diễn biến này cần được giữ cùng phần hỏi nguồn gốc: cuộc đối thoại không kết ở việc đám đông được dịp sỉ nhục Ambaṭṭha.

Đối chiếu với kinh văn (9 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Sức lực của Kaṇha trong truyện được dẫn

Kaṇha tới miền nam học Phạm chú, rồi xin vua Okkāka gả con gái Maddarūpī. Vua giận, khinh nguồn sinh của ông, lắp tên sắc vào cung nhưng không bắn ra hoặc thu lại được. Các đại thần và cố vấn hai lần xin vua được an toàn.

Kaṇha đáp vua sẽ yên, nhưng bắn xuống thì đất khắp vương quốc sẽ rung chuyển. Họ xin vua và nước cùng yên; ông đáp bắn lên thì cả vương quốc không mưa bảy năm. Họ xin cả vua, nước và mưa đều được bảo toàn; ông bảo đặt mũi tên hướng vào con trưởng, người con sẽ an toàn, không tổn hại, đất nước yên và có mưa.

Các quan trình lại; vua làm theo, người con được an toàn. Khiếp sợ trước Phạm hình, vua gả Maddarūpī. Đức Phật lặp lời ngăn các bạn hạ Ambaṭṭha, vì tổ Kaṇha là ẩn sĩ lớn. Những sự việc kỳ lạ và việc gả con vì sợ được kể như nội dung truyện, không phải chuẩn ứng xử để tán thành hay bắt chước.

Đối chiếu với kinh văn (17 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Hai hướng hôn phối, hai lý do không quán đảnh

Đức Phật đặt giả định cha Sát-đế-lợi, mẹ Bà-la-môn có con trai. Ambaṭṭha nhận con được Bà-la-môn cho ghế và nước; cho ăn ở lễ tổ tiên, lễ cháo sữa, tế lễ, tiệc khách; dạy bài tụng; không ngăn việc kết hôn với phụ nữ của họ. Nhưng người Sát-đế-lợi không quán đảnh để con làm vua vì phía mẹ không đáp ứng chuẩn của họ.

Khi đảo thành cha Bà-la-môn, mẹ Sát-đế-lợi, anh vẫn nhận cả bốn dạng tiếp nhận của Bà-la-môn và vẫn phủ nhận quán đảnh. Lần này lý do là phía cha. Cả hai hướng hôn phối và hai lý do phải được phân biệt để thấy phép so.

Đối chiếu với kinh văn (30 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Hai trường hợp bị khai trừ

Theo những câu trả lời ấy, Đức Phật nói so nữ với nữ hay nam với nam, Sát-đế-lợi cao hơn và Bà-la-môn thấp hơn. Ngài xét tiếp một Bà-la-môn, vì một lý do nào đó, bị người cùng giới cạo đầu, đánh bằng túi tro, trục xuất khỏi quốc gia hoặc thành. Ambaṭṭha nhận người ấy mất ghế/nước, bốn dạng bữa lễ, học tụng và bị ngăn với phụ nữ Bà-la-môn.

Một Sát-đế-lợi bị chính cộng đồng mình trừng phạt tương tự lại vẫn được Bà-la-môn tiếp nhận ghế/nước, các bữa lễ, học tụng và không bị ngăn kết hôn. Ngài kết rằng ngay khi rơi xuống thấp nhất trong giai cấp mình, người ấy vẫn cao hơn Bà-la-môn theo cách xếp hạng vừa xét. Đây là bước làm lung lay lời tự nhận ưu việt của Ambaṭṭha bằng chính quy tắc anh thừa nhận.

Đối chiếu với kinh văn (23 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Tiêu chuẩn minh và hạnh

Đức Phật dẫn kệ Phạm thiên Sanaṅkumāra: Sát-đế-lợi cao nhất giữa những người lấy dòng họ làm tiêu chuẩn; người đầy đủ minh và hạnh mới tối thắng giữa chư thiên và loài người. Ngài xác nhận bài kệ hát khéo, nói khéo, có nghĩa lợi ích, không trái các điều ấy, và được Ngài tán đồng; Ngài tự nói lại bài kệ.

Phần tụng thứ nhất kết tại đây. Điều kiện “giữa người lấy dòng họ làm tiêu chuẩn” giới hạn vế đầu. Vế sau đưa cuộc đối thoại sang phẩm chất cần thực chứng.

Đối chiếu với kinh văn (12 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Những ràng buộc không đi cùng thành tựu vô thượng

Ambaṭṭha hỏi hạnh và minh ấy là gì. Đức Phật trước hết nói trong thành tựu minh và hạnh vô thượng không đặt chuyện sinh chủng, dòng họ, kiêu mạn: ai xứng hay không xứng với mình. Các tính toán đó có chỗ trong chuyện cưới vợ, gả con hoặc cả hai.

Ai bị ràng buộc bởi nguồn sinh, dòng họ, ngã mạn hoặc cưới gả còn xa thành tựu ấy. Bỏ những ràng buộc đó mới có sự chứng ngộ. Trọng tâm là sự trói buộc và việc từ bỏ nó, không phải chỉ đổi sang một danh xưng xã hội khác.

Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Nghe Pháp và bắt đầu tu tập

Ambaṭṭha hỏi lại. Đức Phật nêu Như Lai xuất hiện với các danh hiệu giác ngộ đã được nói ở đầu: tự chứng biết thế giới cùng chư thiên, Māra, Phạm thiên và mọi hạng người, rồi dạy Pháp đẹp ở đầu, giữa, cuối, đủ nghĩa và lời, phạm hạnh viên mãn thanh tịnh.

Gia chủ, con gia chủ hoặc người sinh trong một gia đình khác nghe, có lòng tin nơi Như Lai và suy xét. Bài kinh dùng dấu lược ở phần suy xét tiếp theo. Các đoạn còn nêu trực tiếp cho thấy hạnh bao gồm sự rèn luyện đưa đến bốn thiền.

Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Bốn thiền được gọi là hạnh

Thiền thứ nhất: ly dục, ly pháp bất thiện, còn tầm và tứ, có hỷ lạc do ly dục. Thiền thứ hai: tầm tứ lắng dứt, nội tâm tịnh tín và quy nhất, không tầm không tứ, hỷ lạc do định. Tầm và tứ ở đây là các hoạt động hướng và duy trì tâm với đề mục.

Thiền thứ ba: ly hỷ, trú xả, chánh niệm và tỉnh giác, thân cảm lạc; các bậc Thánh gọi là xả, niệm, lạc trú. Thiền thứ tư: bỏ lạc và khổ, hỷ ưu trước đã chấm dứt, không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh. Mỗi tầng được kết là thuộc hạnh, rồi kinh xác định đó là hạnh đang nói đến.

Đối chiếu với kinh văn (9 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Tri kiến và sự chấm dứt trở lại hiện hữu

Với tâm đã định, thanh tịnh, trong sáng, không vết nhơ, lìa cấu nhiễm, mềm dẻo, đắc dụng, vững và bất động, vị tỳ-kheo hướng tâm tới tri kiến. Bản kinh lược các chi tiết trung gian của minh rồi nêu sự biết: không còn trở lại hiện hữu này nữa. Minh ở đây có chiều kích giải thoát khỏi tái sinh, không chỉ là khả năng học thuộc hoặc hiểu một lý thuyết.

Người ấy được gọi là đầy đủ minh, đầy đủ hạnh, đầy đủ cả hai. Đức Phật nói không có thành tựu minh và hạnh nào cao hơn hoặc thù thắng hơn. Các dấu lược không phải lời xác nhận rằng một cảm giác bình an thông thường đã là toàn bộ thành tựu ấy.

Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Bốn lối rời xa: điều kiện tích lũy

Ngài nêu bốn lối rời xa thành tựu vô thượng. Lối một: không đạt minh và hạnh ấy, một sa-môn hoặc Bà-la-môn mang gánh vào rừng, định sống bằng trái tự rụng. Kết quả được nêu là chỉ trở thành người phục vụ người đã đầy đủ minh và hạnh.

Lối hai: không đạt minh và hạnh, cũng không theo nổi đời sống trái tự rụng, người ấy mang cuốc và giỏ vào rừng, định sống bằng củ, rễ, quả. Kết quả cũng chỉ là người phục vụ bậc đủ minh hạnh.

Đối chiếu với kinh văn (11 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Thờ lửa và tiếp đãi bốn phương

Lối ba: không đạt minh hạnh và không theo nổi hai cách ăn ở trên, người ấy dựng nhà lửa gần làng hay thị trấn để thờ lửa. Lối bốn: ngoài các điều chưa đạt ấy, cũng không làm nổi việc thờ lửa, bèn dựng nhà bốn cửa tại ngã tư, nguyện tiếp đãi các sa-môn, Bà-la-môn từ bốn phương theo hết sức mình.

Cả hai lần kinh vẫn kết chỉ trở thành người phục vụ người đã đủ minh hạnh. Đây là đủ bốn lối với điều kiện cộng dồn. Việc bố thí hay tiếp khách không tự bị kết là xấu; trong phép đối chiếu này, chúng chưa phải sự tự chứng minh và hạnh vô thượng.

Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Đặt hai thầy trò trước từng phép thử

Ambaṭṭha nhận bản thân cùng thầy chưa thành tựu minh hạnh và còn rất xa. Đức Phật lần lượt hỏi bốn lối vừa kể, giữ các điều kiện chưa đạt đi trước, dụng cụ, nơi chốn và lời nguyện: mang gánh sống trái rụng; cuốc giỏ sống củ rễ quả; nhà lửa gần làng; nhà bốn cửa tiếp người tu bốn phương. Cả bốn câu đều nhận lời đáp không.

Ngài kết họ thiếu cả minh hạnh lẫn bốn lối ấy, thế mà Pokkharasāti đã dạy trò khinh sa-môn cạo tóc là thấp, đen, sinh từ chân, không xứng đối thoại với Bà-la-môn thông ba Veda. Ngài chỉ Ambaṭṭha thấy thầy đã sai và làm hại mình thế nào.

Đối chiếu với kinh văn (25 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Quyền lợi từ vua không chứng minh lời tự tôn

Pokkharasāti hưởng lãnh địa và sự cung cấp chính đáng từ vua Pasenadi. Tuy vậy, vua không cho gặp trực diện, chỉ bàn việc qua màn. Đức Phật đặt câu hỏi tại sao vua lại không tiếp mặt người nhận phần cung cấp ấy, rồi nhắc Ambaṭṭha nhìn lỗi của thầy. Kinh không đưa thêm một lý do lịch sử khác cho tấm màn; không cần tự đặt ra để hoàn chỉnh câu chuyện.

Đối chiếu với kinh văn (6 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Nhắc lại lời không có nghĩa là đạt địa vị ấy

Ví dụ được nêu: vua Pasenadi ngồi trên cổ voi, trên ngựa hoặc đứng trên thảm xe, bàn với thủ lĩnh chiến binh, vương hầu, rồi rời đi. Một người Sudda hoặc người hầu của người Sudda đứng vào chỗ đó và lặp lời vua. Ambaṭṭha nhận người ấy không vì vậy thành vua hay đại thần.

Tương tự, các ẩn sĩ cổ đã sáng tác, truyền bá và tập hợp bài tụng: Aṭṭhaka, Vāmaka, Vāmadeva, Vessāmitta, Yamadaggi, Aṅgīrasa, Bhāradvāja, Vāseṭṭha, Kassapa, Bhagu. Bà-la-môn nay hát, đọc, giảng lại lời xưa. Chỉ học thuộc chúng cùng thầy không thể làm Ambaṭṭha thành ẩn sĩ hay người thực hành để trở thành ẩn sĩ.

Đối chiếu với kinh văn (10 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Năm đối chiếu giữa lối sống xưa và nay

Đức Phật hỏi theo điều anh đã nghe từ các bậc trưởng lão: những ẩn sĩ xưa có tắm rửa, xức dầu, sửa tóc râu, đeo trang sức và hoa tai, mặc trắng, vui hưởng năm dục như hai thầy trò nay không? Họ có ăn cơm gạo tuyển bỏ hạt đen, thịt sạch cùng nhiều canh và món kèm không? Họ có vui hưởng với phụ nữ ăn mặc làm nổi các đường nét thân thể không?

Họ có dùng xe ngựa cái với bờm đuôi được chăm sửa, thúc ngựa bằng roi dài không? Họ có được người mang gươm dài bảo vệ trong lũy với hào và rào chắn không? Mỗi câu đều được đáp không. Kinh lược phần mở câu hỏi lặp lại, không lược sự khác biệt của năm trường hợp.

Ngài kết anh và thầy không phải ẩn sĩ, cũng chưa thực hành theo hướng ấy. Sau đó, Ngài mời ai còn nghi ngờ về mình hỏi để Ngài giải đáp làm sáng tỏ.

Đối chiếu với kinh văn (19 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Kết quả việc xem tướng của Ambaṭṭha

Đức Phật rời chỗ ở, đi thiền hành; Ambaṭṭha cũng đi và quan sát các tướng. Anh thấy hầu hết ba mươi hai tướng, còn nghi tướng nam căn được che kín và lưỡi dài rộng. Ngài biết sự phân vân ấy và, theo lời kinh, dùng thần thông để anh thấy tướng kín.

Ngài đưa lưỡi chạm qua lại cả hai lỗ tai, cả hai lỗ mũi, phủ kín vầng trán. Anh kết luận Ngài đầy đủ ba mươi hai tướng, không thiếu. Anh xin về vì nhiều việc, được Ngài cho tùy lúc thuận tiện, rồi lên xe ngựa cái. Việc xác nhận tướng ở đây chưa đi kèm lời quy y hoặc quả chứng của anh.

Đối chiếu với kinh văn (19 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Báo cáo đầy đủ và cơn giận của thầy

Pokkharasāti cùng đông Bà-la-môn ngồi đợi ở vườn riêng ngoài Ukkaṭṭhā. Ambaṭṭha đi xe đến hết đường, đi bộ, lễ và ngồi bên. Anh xác nhận đã gặp, Gotama đúng tiếng lành và đủ ba mươi hai tướng; rồi kể trọn cuộc trao đổi theo câu hỏi của thầy.

Pokkharasāti mỉa danh học giả, đa văn, thông ba Veda của trò; nói có một người lo việc như vậy, một người có thể phải đọa cõi khổ, địa ngục sau chết. Cú pháp lời than nhấn người bị kẻ lo việc làm hại. Ông trách vì trò cứ xúc phạm nên Gotama đã đưa cả ông vào lời vạch lỗi. Ông lặp lời mỉa và lời than, giận dữ đá trò ngã rồi muốn gặp Đức Phật ngay.

Lời về địa ngục ở đây thuộc người thầy đang trách trò, có dạng “có thể”; không phải Đức Phật tiên báo số phận Ambaṭṭha. Hành động đá cũng phải được nhận đúng là hành động của Pokkharasāti.

Đối chiếu với kinh văn (18 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Xin tha cho học trò

Dù các Bà-la-môn bảo đã muộn, hãy đợi ngày mai, Pokkharasāti chuẩn bị thức ăn ngon cứng mềm, chất lên xe và ra đi với đuốc từ Ukkaṭṭhā đến rừng. Ông đi xe rồi đi bộ vào gặp Đức Phật, chào hỏi và ngồi bên.

Ông hỏi Ambaṭṭha có đến và có đối thoại không, rồi xin biết nội dung. Đức Phật kể toàn bộ. Ông gọi học trò là dại dột, xin Ngài tha. Ngài đáp mong Ambaṭṭha được an lạc. Câu đáp này khép lại cuộc đối thoại với người học trò theo một hướng khác cơn giận của thầy.

Đối chiếu với kinh văn (15 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Tự quan sát, rồi mời ăn

Pokkharasāti tự xét ba mươi hai tướng và cũng còn ngờ tướng nam căn kín, lưỡi dài rộng. Đức Phật nhận biết, dùng thần thông cho thấy tướng kín, đưa lưỡi chạm qua lại hai lỗ tai và hai lỗ mũi, phủ vầng trán. Ông nhận đủ các tướng, không thiếu.

Ông mời Đức Phật cùng Tăng dùng bữa hôm ấy; Ngài im lặng nhận. Khi được báo giờ, vào buổi sáng Ngài đắp y, mang y bát, cùng Tăng đến nhà. Ông tự tay phục vụ Đức Phật các món ngon cứng mềm, học trò phục vụ Tăng. Khi Đức Phật ăn xong, rửa tay và bát, ông lấy ghế thấp ngồi một bên.

Đối chiếu với kinh văn (20 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Từ pháp tuần tự đến bốn sự thật

Đức Phật giảng tuần tự: bố thí, giới hạnh, cõi trời; chỉ sự nguy hại, thấp kém, cấu nhiễm của dục và lợi ích xuất ly. Khi biết tâm ông đã sẵn sàng, nhu nhuyễn, không còn ngăn che, phấn khởi và trong sáng tin tưởng, Ngài mới trình bày giáo pháp đặc biệt của chư Phật: khổ, tập khởi của khổ, chấm dứt khổ và con đường.

Ví như vải sạch không vết đen nhận màu nhuộm đúng cách, ngay tại chỗ ngồi ấy Pháp nhãn không bụi cấu phát sinh nơi Pokkharasāti: bất cứ pháp nào có tính sinh khởi đều có tính đoạn diệt. Điều kiện chín muồi của tâm và thứ tự lời dạy được giữ cùng kết quả này.

Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Quy y sau khi thâm nhập Pháp

Pokkharasāti thấy, đạt, hiểu và thâm nhập Pháp, qua nghi ngờ, hết phân vân, tự tin và không còn phụ thuộc người khác trong giáo pháp. Ông tán thán hai lần, dùng bốn ví: dựng vật úp, mở vật bị che, chỉ đường cho người lạc, thắp đèn dầu trong tối để người có mắt thấy.

Ông tuyên bố cùng con, vợ, tùy tùng và các quan lại quy y Gotama, Pháp và Tăng; xin Ngài nhận mình là nam cư sĩ nương tựa trọn đời. Ông mời Ngài thăm gia đình mình như các nhà cư sĩ khác tại Ukkaṭṭhā. Những thanh niên nam nữ có thể lễ, đứng dậy, mời ghế, mời nước hoặc khởi lòng tin; những việc ấy được ông nói là đem lại lợi ích, an lạc lâu dài. Đức Phật khen lời tốt lành.

Dòng kết ghi Kinh Ambaṭṭha, bài thứ ba, hoàn tất. Pháp nhãn được kể cho Pokkharasāti; không có căn cứ trong đoạn này để gán cùng chứng ngộ cho mọi người trong lời tuyên bố quy y của ông.

Đối chiếu với kinh văn (10 đoạn)

Ví dụ trong đời sống hôm nay

Một cách đọc cho đời sống hiện nay

Tình huống minh họa do người biên soạn đặt ra.

Ví dụ biên soạn: trong một cuộc trao đổi nghề nghiệp, một người dùng tên trường hay dòng họ để đòi được nể, rồi hiểu tiếng cười ở góc phòng là nhắm vào mình. Có thể xem riêng lời nói đã nghe, điều mình suy ra và việc mình thực sự làm được. Ví dụ soi một phần cơ chế tự tôn; minh và hạnh trong kinh vẫn có nội dung thiền định và giải thoát sâu hơn ví dụ đó.

Đối chiếu với kinh văn (26 đoạn)

Gợi ý suy xét và thực hành

Đưa điều học về hành động

Gợi ý vận dụng của người biên soạn.

Gợi ý thực hành: chọn một phẩm chất mình thường viện để tự đánh giá cao, rồi tự hỏi có hành động nào đang chứng minh phẩm chất ấy. Trong cuộc tranh luận kế tiếp, hỏi lại điều chưa rõ và ngăn việc lấy thân thế một người làm lời công kích. Những việc này là thực tập biên soạn để suy ngẫm bài kinh, không phải thang đo quả chứng hay bảo đảm thành tựu minh và hạnh.

Đối chiếu với kinh văn (27 đoạn)

Điểm đánh giá bản diễn giải: 9.51/10.

Người/công cụ kiểm tra: GPT-6 Astra Pro · OpenAI.

Ngày đánh giá: .

Đánh giá này dành riêng cho phần diễn giải; không thay thế đánh giá bản dịch kinh.

Diễn giải dành cho người lớn tuổiĐã duyệt

DN3 — Ambaṭṭha: nhìn lại điều học và điều mình sống

Liên kết mục này

Tìm hiểu bài kinh

Kinh Ambaṭṭha mở đầu ở đâu?

Đây là bài thứ ba của Trường Bộ, mang tên Ambaṭṭha. Lời truyền kể Đức Phật du hành ở Kosala cùng khoảng năm trăm tỳ-kheo. Ngài đến làng Bà-la-môn Icchānaṅgala và ở trong khu rừng gần làng.

Pokkharasāti là một Bà-la-môn sống ở Ukkaṭṭhā. Ông được vua Pasenadi ban một lãnh địa đông dân, nhiều cỏ, củi, nước và lúa. Ông vừa có địa vị xã hội, vừa có học trò theo học.

Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Nghe danh tiếng một bậc giác ngộ

Pokkharasāti nghe Sa-môn Gotama xuất gia từ dòng Sakya đã tới cùng đại chúng. Tiếng lành tôn Ngài là A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, bậc dẫn dắt vô thượng người cần điều phục, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Các danh hiệu nói tới sự giác ngộ, hiểu biết giải thoát, hạnh tu và khả năng chỉ dạy.

Tiếng lành ấy còn nói Ngài tự chứng biết thế giới gồm chư thiên, Māra, Phạm thiên, sa-môn, Bà-la-môn và loài người, rồi tuyên thuyết. Lời dạy tốt đẹp phần đầu, giữa, cuối, đủ nghĩa và lời, chỉ bày phạm hạnh trọn vẹn, trong sạch. Ông nghĩ được gặp một bậc như vậy là điều tốt.

Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Thầy giao việc cho người học trò giỏi

Ambaṭṭha là học trò nội trú của ông, thuộc nhiều bài tụng và thông ba Veda. Anh học cả từ vựng, nghi lễ, âm vận, phân tích từ, truyện xưa được gọi là môn thứ năm; anh hiểu từng từ, ngữ pháp, học thuyết về thế giới và tướng Đại Nhân. Thầy đã công nhận: điều thầy biết thì anh biết, điều anh biết thì thầy biết.

Pokkharasāti nhắc lại đầy đủ tiếng lành về Đức Phật rồi sai anh đi gặp. Mục đích là tìm hiểu tiếng đồn có đúng với thực tế không. Thầy sẽ nhờ lời báo cáo của anh mà biết Gotama là người thế nào.

Đối chiếu với kinh văn (13 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Điều thầy dặn về tướng Đại Nhân

Ambaṭṭha hỏi làm sao nhận biết. Thầy nói trong truyền tụng của họ có ba mươi hai tướng Đại Nhân; người đầy đủ những tướng ấy chỉ có hai hướng đi.

Sống tại gia thì thành Chuyển Luân Vương: một vị vua chân chánh trị nước theo Pháp, làm chủ bốn phương, chiến thắng và giữ đất nước ổn định. Bảy báu của vua là bánh xe, voi, ngựa, ngọc, người nữ, gia chủ và vị chỉ huy. Hơn một nghìn con trai của vua dũng mãnh, có thể chế ngự quân địch. Vua chinh phục đất đến tận biển và cai trị bằng Pháp, không dùng gậy hay vũ khí.

Xuất gia thì thành A-la-hán, Phật giác ngộ hoàn toàn, vén màn che thế gian. Thầy nhắc mình đã truyền bài tụng, Ambaṭṭha đã tiếp nhận. Đó là việc anh được giao kiểm tra khi tới gặp Ngài.

Đối chiếu với kinh văn (10 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Hành trình tới khu rừng

Anh vâng lời, lễ thầy và đi vòng giữ thầy ở bên phải. Anh cùng các thanh niên lên xe ngựa cái; đến chỗ xe không đi được thì xuống đi bộ. Thấy các tỳ-kheo đang thiền hành ngoài trời, anh hỏi nơi Đức Phật ở.

Các vị biết anh có gia đình và thầy danh tiếng, nghĩ Đức Phật sẽ không ngại đàm luận. Họ chỉ ngôi nhà đóng cửa, dặn anh đến yên lặng, không vội, bước lên hiên, hắng giọng rồi gõ cửa. Ngài sẽ mở.

Đối chiếu với kinh văn (11 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Điều bất ổn ngay từ cách chào hỏi

Ambaṭṭha làm theo; Đức Phật mở cửa. Các bạn chào rồi ngồi một bên. Anh lại đứng hoặc đi tới lui mà nói với Đức Phật đang ngồi. Ngài hỏi anh có đối xử như vậy với các Bà-la-môn lớn tuổi, bậc thầy và thầy của thầy mình không.

Anh đáp không. Với Bà-la-môn, phải cùng đi, cùng đứng, cùng ngồi hoặc cùng nằm mà nói. Nhưng anh cho các sa-môn cạo tóc là giả hiệu, thấp, đen đúa, sinh từ chân của vị mà họ nhận là bà con, và nói mình đối xử với họ như đang đối xử với Gotama. Các lời ấy là sự miệt thị của anh trong cuộc đối thoại.

Đối chiếu với kinh văn (9 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Lời tự cao thành ba lần công kích

Đức Phật nhắc Ambaṭṭha giữ đúng mục đích tới đây và chỉ rằng anh chưa được rèn luyện đầy đủ mà tự cho đã đầy đủ. Anh giận, muốn hạ Ngài; anh gọi người Sakya thô lỗ, cộc cằn, nóng nảy, hay tranh cãi, thấp kém mà không kính trọng, tôn trọng, quý trọng, cúng dường và tôn kính Bà-la-môn. Anh cho đó là không đúng. Kinh ghi lần miệt thị thứ nhất.

Được hỏi người Sakya đã làm gì, anh kể từng đến hội trường Kapilavatthu làm việc cho thầy. Những người Sakya và vương tử ngồi ghế cao, chọc ngón tay nhau, cười đùa. Anh nghĩ dường như họ cười mình, lại không mời ngồi. Anh lặp lời công kích thành lần thứ hai. Kinh vẫn giữ việc anh suy đoán hướng của tiếng cười.

Đối chiếu với kinh văn (18 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Con chim trong tổ và bốn giai cấp

Đức Phật ví ngay con chim cút nhỏ cũng hót tùy thích trong tổ của mình. Kapilavatthu là nơi của người Sakya; Ambaṭṭha không nên nổi giận vì chuyện nhỏ đó.

Anh đáp có bốn giai cấp: Sát-đế-lợi, Bà-la-môn, Vessa và Sudda. Anh cho Sát-đế-lợi, Vessa, Sudda chỉ để phục vụ Bà-la-môn. Anh lại gọi người Sakya thấp kém mà không chịu dành các sự tôn kính cho Bà-la-môn. Đó là lần thứ ba.

Đối chiếu với kinh văn (10 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Khi chính dòng họ của Ambaṭṭha được hỏi tới

Vì anh hạ Sakya quá mức, Đức Phật hỏi dòng họ anh. Ambaṭṭha nhận mình thuộc Kaṇhāyana. Ngài nói nếu nhớ nguồn tên họ cha mẹ cổ xưa, Sakya thuộc dòng chủ, còn anh thuộc dòng con của một nữ nô lệ của họ. Ngài bắt đầu với vua Okkāka, người được Sakya xem là tổ tiên.

Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Truyện bốn người con của Okkāka

Vua Okkāka muốn nhường ngôi cho con hoàng hậu mình yêu nên đày bốn con lớn: Okkāmukha, Karakaṇḍa, Hatthinika và Sinisūra. Họ ở bên hồ sen, cạnh rừng sāka lớn trên sườn Himālaya.

Kinh kể vì sợ pha dòng giống, họ sống vợ chồng với chính chị em gái của mình. Vua hỏi, các đại thần kể lại nơi ở và việc ấy. Vua thốt các vương tử là Sakya, những Sakya xuất sắc. Từ đó tên Sakya được biết đến, với Okkāka là tổ. Đây là truyện nguồn gốc đang được đem vào cuộc tranh luận.

Đối chiếu với kinh văn (11 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Truyện nữ nô lệ Disā và con Kaṇha

Disā là nữ nô lệ của Okkāka; bà sinh Kaṇha. Kinh kể trẻ vừa ra đời đã xin mẹ tắm rửa sạch, gột chất bẩn và nói sẽ giúp ích cho mẹ.

Người thời ấy gọi quỷ là kaṇha. Vì nghe trẻ nói ngay lúc mới sinh, họ gọi đó là một Kaṇha, một quỷ vừa sinh. Kaṇha trở thành tổ dòng Kaṇhāyana. Đức Phật từ đó nhắc lại nguồn dòng họ Ambaṭṭha. Lời gọi con nữ nô lệ nói về dòng dõi xa xưa, không xác định người mẹ trực tiếp của anh.

Đối chiếu với kinh văn (10 đoạn)

Chỗ dễ hiểu sai

Các chuyện nguồn gốc không phải thước đo phẩm giá

Những lời về giai cấp, nô lệ, màu da và việc giữ huyết thống thuộc lời nhân vật và chuyện xưa mà kinh thuật lại. Chúng cần được nhận đúng chỗ, không dùng để hạ người hiện nay theo gia đình hay màu da. Bài kinh còn tiếp tục từ chính sự tranh chấp ấy tới câu hỏi minh và hạnh.

Đối chiếu với kinh văn (40 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Bạn bè bảo đảm anh đủ sức đối đáp

Các thanh niên xin Ngài đừng hạ Ambaṭṭha bằng chuyện con nữ nô lệ. Họ nói anh có dòng sinh tốt, thuộc gia đình tốt, học rộng, nói rõ, có trí và có thể đối đáp với Ngài.

Đức Phật nêu hai lựa chọn. Nếu họ cho anh thiếu những điều đó thì họ hãy thay anh; nếu vẫn cho anh đủ thì để anh tự đáp. Họ xác nhận sáu điều tốt và đồng ý im lặng. Cuộc hỏi tiếp tục với chính Ambaṭṭha.

Đối chiếu với kinh văn (10 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Hai lần im lặng trước câu hỏi hợp lý

Đức Phật hỏi nguồn Kaṇhāyana và vị tổ mà anh từng nghe từ các Bà-la-môn cao tuổi, những thầy và thầy của thầy. Ngài nói anh cần trả lời câu hỏi hợp lý dù không muốn.

Kinh có lời cảnh báo: không đáp, nói lảng, im lặng hay bỏ đi thì đầu sẽ vỡ bảy mảnh. Ambaṭṭha im lặng khi được hỏi lần một và lần hai. Ngài nhắc đã đến lúc đáp, lại nêu lời cảnh báo nếu câu hỏi hợp lý của Như Lai tới lần ba vẫn không được trả lời.

Đối chiếu với kinh văn (12 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Cảnh Vajirapāṇī và câu trả lời

Dạ-xoa Vajirapāṇī được kể đứng trên không phía trên Ambaṭṭha, cầm chày sắt lớn cháy sáng, định thực hiện lời cảnh báo nếu anh không đáp lần ba. Đức Phật và Ambaṭṭha đều thấy vị ấy.

Anh sợ hãi, tìm sự che chở và nương tựa nơi Đức Phật, ngồi sát rồi xin Ngài nhắc câu hỏi. Khi được hỏi lại, anh nhận điều mình từng nghe đúng như Ngài kể: đó là nguồn Kaṇhāyana và vị tổ của dòng ấy. Đoạn này giữ thế giới dạ-xoa của bản kinh; không phải lời dạy lấy đe dọa làm cách giải quyết bất đồng.

Đối chiếu với kinh văn (11 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Gỡ Ambaṭṭha khỏi lời làm nhục

Các bạn bỗng la lớn, chê anh dòng thấp, không phải con nhà danh giá, thuộc dòng nữ nô lệ; họ nhận đã trách Gotama trong khi Ngài nói đúng. Đức Phật thấy họ hạ anh quá mức và muốn gỡ anh khỏi việc ấy.

Ngài bảo đừng miệt thị Ambaṭṭha bằng nguồn sinh. Kaṇha, tổ của anh, đã là một ẩn sĩ lớn. Ngài kể tiếp để làm rõ điều này.

Đối chiếu với kinh văn (9 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Kaṇha, công chúa và ba hướng mũi tên

Kaṇha học Phạm chú ở miền nam rồi xin Okkāka gả công chúa Maddarūpī. Vua giận vì xem ông là con nữ nô lệ, lắp tên sắc vào cung nhưng không thể bắn hoặc thu lại. Các quan cầu vua được yên.

Kaṇha đáp vua sẽ yên, nhưng bắn xuống thì đất khắp vương quốc sẽ rung chuyển. Các quan xin cả vua và nước được yên; ông nói bắn lên thì bảy năm cả nước không mưa. Họ lại xin cho vua, nước và mưa đều được bảo toàn.

Ông bảo đặt tên hướng vào con trưởng của vua, người con vẫn an toàn, nước yên và trời mưa. Các quan tâu lại, vua làm theo, người con không bị tổn hại. Vua sợ Phạm hình nên gả Maddarūpī. Ngài lại nhắc đừng hạ Ambaṭṭha, vì Kaṇha là ẩn sĩ lớn. Những tình tiết phi thường này là nội dung truyện được dẫn, không phải chỉ dẫn dùng vũ khí hoặc ép việc cưới gả.

Đối chiếu với kinh văn (17 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Hai trường hợp hôn phối

Đức Phật hỏi về con trai có cha Sát-đế-lợi, mẹ Bà-la-môn. Ambaṭṭha nhận con được Bà-la-môn mời ghế và nước; cho ăn trong lễ tổ tiên, lễ cháo sữa, tế lễ và tiệc khách; cho học bài tụng; không ngăn việc kết hôn với phụ nữ của họ. Nhưng Sát-đế-lợi không quán đảnh cho con làm vua, vì phía mẹ không đúng điều kiện dòng họ.

Ngài đảo lại cha Bà-la-môn, mẹ Sát-đế-lợi. Các quyền đón nhận ở Bà-la-môn đều như trên, nhưng vẫn không quán đảnh. Lý do lần này là phía cha. Hai câu đáp đang phơi bày chính tiêu chuẩn xã hội mà Ambaṭṭha chấp nhận.

Đối chiếu với kinh văn (30 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Hai trường hợp bị trục xuất

Đức Phật nói nếu so nữ với nữ hay nam với nam theo phép ấy, Sát-đế-lợi cao hơn Bà-la-môn. Ngài hỏi một Bà-la-môn, vì lý do nào đó, bị người cùng giai cấp cạo đầu, đánh bằng túi tro rồi đuổi khỏi thành hay nước. Ambaṭṭha nhận người ấy mất ghế/nước, các bữa lễ vừa kể, việc học tụng và bị ngăn kết hôn với nữ Bà-la-môn.

Một Sát-đế-lợi bị chính người của mình xử tương tự vẫn được Bà-la-môn cho ghế/nước, các bữa lễ, học tụng và không cấm với phụ nữ. Ngài chỉ ra theo phép so này, ngay lúc thấp cùng trong giai cấp mình, người Sát-đế-lợi vẫn được đặt trên Bà-la-môn.

Đối chiếu với kinh văn (23 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Giữ đủ hai vế của bài kệ

Đức Phật dẫn kệ của Phạm thiên Sanaṅkumāra: Sát-đế-lợi cao nhất giữa những người lấy dòng họ làm chuẩn; người đủ minh và hạnh tối thắng giữa trời và người.

Ngài tán đồng rằng kệ được hát và nói khéo, có ích, rồi tự nhắc lại. Câu “lấy dòng họ làm chuẩn” giới hạn vế đầu. Vế sau đặt sự thành tựu minh hạnh lên trên chuyện hơn thua huyết thống. Dòng kết cho biết phần tụng thứ nhất đã hết.

Đối chiếu với kinh văn (12 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Bỏ bốn sự trói buộc

Ambaṭṭha hỏi hạnh và minh là gì. Ngài nói trong thành tựu vô thượng không xét nguồn sinh, dòng họ hay kiêu mạn rằng người khác xứng hay không xứng với mình. Đó là những xét đoán trong việc cưới, gả hoặc cả hai. Bị trói vào nguồn sinh, dòng họ, kiêu mạn và cưới gả thì còn xa; bỏ trói mới chứng được thành tựu ấy.

Anh hỏi lại. Ngài nói tới Như Lai xuất hiện đầy đủ các phẩm chất giác ngộ đã nêu, tự chứng biết thế giới và thuyết Pháp đẹp đầu, giữa, cuối, đầy đủ nghĩa lời và phạm hạnh. Gia chủ, con gia chủ hoặc người sinh trong gia đình khác nghe, có tin nơi Ngài và suy xét. Kinh lược phần tiếp trước khi nêu các tầng thiền.

Đối chiếu với kinh văn (15 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Hạnh: hai tầng thiền đầu

Tầng thứ nhất là ly dục, ly điều bất thiện, còn tầm và tứ, có hỷ lạc do ly dục. Có thể hiểu tầm và tứ ở đây là hướng tâm và duy trì tâm với đề mục.

Tầng thứ hai có tầm tứ đã lắng dứt, nội tâm tịnh tín và quy nhất, không tầm không tứ, hỷ lạc do định. Kinh kết từng tầng: điều này thuộc về hạnh. Hạnh vì thế có cả sự đào luyện sâu của tâm.

Đối chiếu với kinh văn (4 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Hạnh: hai tầng thiền sau

Tầng thứ ba: hỷ phai đi, vị ấy trú xả, chánh niệm và tỉnh giác, thân vẫn cảm lạc. Các bậc Thánh gọi là xả, niệm, lạc trú.

Tầng thứ tư: bỏ lạc, bỏ khổ, hỷ ưu trước đã chấm dứt; không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh. Cả hai được xác định thuộc hạnh. Những trạng thái này không đồng nghĩa mọi lúc thư thái hay ít lo của đời thường.

Đối chiếu với kinh văn (5 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Minh: biết thấy đến giải thoát

Với tâm định, thanh tịnh, sáng, không vết nhơ, lìa cấu nhiễm, mềm dẻo, đắc dụng, vững và bất động, vị tỳ-kheo hướng tâm đến tri kiến. Bản kinh có các dấu lược ở phần trung gian, rồi nêu sự biết rằng không còn trở lại hiện hữu này nữa. Đó là minh đang nói tới.

Người ấy được gọi là đủ minh, đủ hạnh, đủ cả hai. Ngài nói không có thành tựu minh hạnh nào cao hơn hay thù thắng hơn. Minh ở đây mang ý nghĩa giải thoát khỏi tái sinh; thuộc ba Veda chưa thay được sự chứng biết ấy.

Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Hai lối sống trong rừng chưa phải thành tựu ấy

Ngài nêu bốn lối rời xa minh hạnh vô thượng. Lối một: người tu chưa đạt bèn mang đòn gánh vào rừng, nguyện ăn trái tự rụng. Kinh nói người ấy chỉ thành người phục vụ bậc đủ minh hạnh.

Lối hai: chưa đạt, cũng chưa theo nổi lối ăn trái tự rụng, nên mang cuốc và giỏ vào rừng để ăn củ, rễ và quả. Kết quả được nêu vẫn chỉ là phục vụ người đã đủ minh hạnh. Điều kiện lối sau gồm cả việc chưa theo nổi lối trước.

Đối chiếu với kinh văn (11 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Thêm hai lối: nhà lửa và nhà bốn cửa

Lối ba: chưa đạt minh hạnh, cũng chưa theo nổi cả hai lối trên, người tu dựng nhà lửa gần làng hoặc thị trấn để thờ lửa. Lối bốn: chưa đạt và cũng chưa theo nổi ba lối trước, người ấy dựng nhà bốn cửa ở ngã tư, nguyện tiếp sa-môn và Bà-la-môn từ bốn phương hết sức mình.

Cả hai trường hợp vẫn chỉ thành người phục vụ bậc đủ minh hạnh. Bốn lối là một phép đối chiếu với điều kiện tăng dần; không phải lời phủ nhận mọi điều tốt của việc cúng dường hay tiếp khách.

Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Năm câu nhận mình chưa làm được

Ambaṭṭha nhận anh và thầy còn xa minh hạnh vô thượng. Ngài hỏi tiếp từng lối với những điều chưa đạt đi trước: mang gánh vào rừng ăn trái rụng; cuốc giỏ ăn củ rễ quả; nhà lửa gần làng; nhà bốn cửa tiếp người tu từ bốn phương. Cả bốn lần anh đều đáp không.

Ngài kết hai thầy trò thiếu cả thành tựu lẫn bốn lối ấy. Vậy mà thầy đã truyền lời khinh sa-môn đầu trọc, thấp, đen, sinh từ chân, không xứng nói chuyện với người biết ba Veda. Ngài bảo Ambaṭṭha thấy lỗi và tác hại từ người thầy.

Đối chiếu với kinh văn (25 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Tấm màn trước nhà vua

Pokkharasāti sống nhờ phần đất và sự cung cấp chính đáng của vua Pasenadi, nhưng không được vua tiếp trực diện; khi bàn việc thì qua màn. Ngài hỏi tại sao vua không cho gặp mặt người được nhận phần ấy, rồi nhắc Ambaṭṭha nhìn lại thầy.

Bài kinh không kể thêm lý do riêng của nhà vua. Chi tiết được dùng ngay trong cuộc xét lời tự cao của người thầy.

Đối chiếu với kinh văn (6 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Lời vua và lời các ẩn sĩ

Ngài ví vua ngồi trên cổ voi, trên ngựa hoặc đứng trên thảm xe, bàn với các thủ lĩnh, vương hầu rồi rời đi. Một người Sudda hoặc người hầu của người Sudda tới đúng chỗ ấy, nhắc lại lời vua. Ambaṭṭha nhận nhắc đúng lời không khiến người ấy thành vua hay đại thần.

Tương tự, mười ẩn sĩ xưa làm và truyền bài tụng là Aṭṭhaka, Vāmaka, Vāmadeva, Vessāmitta, Yamadaggi, Aṅgīrasa, Bhāradvāja, Vāseṭṭha, Kassapa, Bhagu. Người nay hát, đọc và dạy theo lời các vị. Chỉ thuộc các bài ấy cùng thầy không làm Ambaṭṭha thành ẩn sĩ hoặc thành người đang đi theo hạnh ẩn sĩ.

Đối chiếu với kinh văn (10 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Năm điều khác trong lối sống

Theo điều anh nghe từ các trưởng lão, ẩn sĩ xưa có như hai thầy trò nay không? Có tắm và xức dầu, sửa tóc râu, đeo trang sức, hoa tai, mặc trắng, vui hưởng năm dục không? Có ăn gạo ngon nhặt bỏ hạt đen, thịt sạch, nhiều canh và món kèm không? Có vui hưởng với phụ nữ ăn mặc làm nổi đường nét cơ thể không?

Có đi xe ngựa cái được chăm sửa bờm đuôi, dùng roi dài thúc chúng không? Có ở thành với hào, rào chắn và người cầm gươm dài bảo vệ không? Ambaṭṭha đáp không với từng điều.

Ngài kết anh và thầy chưa là ẩn sĩ, cũng chưa thực hành theo hướng ấy. Ai còn nghi hoặc về Ngài có thể hỏi; Ngài sẽ giải đáp. Những đoạn lược ở đây lặp lại phần mở câu hỏi, còn năm nội dung khác nhau đều được giữ.

Đối chiếu với kinh văn (19 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Học trò xem đủ ba mươi hai tướng

Đức Phật ra khỏi chỗ ở, đi thiền hành; Ambaṭṭha cũng ra và đi theo quan sát. Anh còn nghi hai tướng: nam căn được che kín và lưỡi dài rộng. Ngài nhận biết sự nghi ngờ ấy.

Kinh kể Ngài dùng thần thông cho anh thấy tướng kín, đưa lưỡi chạm qua lại hai lỗ tai, hai lỗ mũi và phủ vầng trán. Anh nhận đủ ba mươi hai tướng, xin đi vì nhiều việc. Ngài cho anh tùy lúc thuận tiện; anh lên xe ngựa cái về. Đến đây chưa có lời kể anh quy y hay chứng quả.

Đối chiếu với kinh văn (19 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Báo cáo và phản ứng của người thầy

Thầy cùng nhiều Bà-la-môn đợi ở vườn riêng ngoài Ukkaṭṭhā. Ambaṭṭha đi xe rồi bộ tới, lễ và ngồi bên. Anh nói đã gặp, tiếng lành là đúng, đủ cả ba mươi hai tướng; khi được hỏi, anh kể toàn bộ đối thoại.

Pokkharasāti mỉa danh học giả, đa văn và thông ba Veda của trò. Ông than rằng có người lo việc như thế có thể khiến một người sau chết đọa cõi khổ, địa ngục; vì trò cứ công kích nên Đức Phật đã chỉ ra cả lỗi thầy. Ông lặp lời trách, tức giận đá trò ngã rồi muốn đi gặp Đức Phật ngay.

Cần giữ đúng người nói: lời than về địa ngục là của thầy, không phải Ngài tuyên số phận học trò. Việc đá học trò cũng là phản ứng của ông, không phải khuôn mẫu giáo dục rút từ bài kinh.

Đối chiếu với kinh văn (18 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Lên đường dù trời đã muộn

Các Bà-la-môn khuyên ngày mai hãy đi. Pokkharasāti vẫn cho chuẩn bị món ngon cứng mềm, chất lên xe và tới rừng dưới ánh đuốc. Khi xe hết đường, ông xuống đi bộ, chào hỏi Đức Phật rồi ngồi bên.

Ông hỏi Ambaṭṭha có tới và đã nói chuyện gì. Ngài kể lại trọn cuộc đàm luận. Ông gọi trò là dại dột, xin tha cho anh. Đức Phật đáp: mong Ambaṭṭha được an lạc.

Đối chiếu với kinh văn (15 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Người thầy tự xét và cúng bữa ăn

Pokkharasāti tự quan sát ba mươi hai tướng, cũng ngờ nam căn kín và lưỡi dài rộng. Theo lời kinh, Ngài dùng thần thông cho thấy tướng kín, đưa lưỡi chạm qua lại hai lỗ tai, hai lỗ mũi và phủ trán. Ông nhận đủ các tướng.

Ông mời Đức Phật cùng Tăng ăn hôm ấy. Ngài im lặng nhận. Được báo giờ, buổi sáng Ngài đắp y, mang y bát cùng các vị tới nhà. Ông tự phục vụ Ngài các món cứng mềm ngon; học trò phục vụ Tăng. Khi Đức Phật ăn xong, rửa tay và bát, ông lấy ghế thấp ngồi bên.

Đối chiếu với kinh văn (20 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Tâm sẵn sàng nghe bốn sự thật

Đức Phật giảng từng bước: bố thí, giới hạnh, cõi trời; nguy hại, sự thấp kém, cấu nhiễm của dục và lợi ích xuất ly. Khi biết tâm ông đã sẵn sàng, mềm dịu, không còn ngăn che, phấn khởi và trong sáng tin tưởng, Ngài dạy khổ, nguồn sinh khổ, chấm dứt khổ và con đường.

Kinh ví tấm vải sạch không vết đen thì nhận màu nhuộm tốt. Ngay chỗ ngồi, Pokkharasāti khởi Pháp nhãn không bụi cấu: mọi điều có tính sinh khởi đều có tính chấm dứt. Đó là sự thấy Pháp được thuật rõ cho ông.

Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Quy y và mở cửa gia đình

Ông đã thấy, đạt, hiểu, thâm nhập Pháp, qua nghi hoặc, hết phân vân, tự tin và không còn dựa vào người khác trong giáo pháp. Ông khen hai lần, dùng bốn ví: dựng vật bị úp, mở vật bị che, chỉ đường cho người lạc, thắp đèn dầu trong tối cho người có mắt thấy.

Ông tuyên bố cùng con, vợ, tùy tùng và quan lại quy y Phật, Pháp, Tăng; xin được nhận là nam cư sĩ nương tựa từ hôm nay đến trọn đời. Ông mời Ngài thăm nhà như các gia đình cư sĩ khác ở Ukkaṭṭhā.

Những thanh niên nam nữ có thể lễ chào, đứng dậy, mời ghế, mời nước hoặc khởi lòng tin, nhờ đó được lợi ích và an lạc lâu dài. Ngài khen lời tốt lành. Kinh Ambaṭṭha, bài thứ ba, kết thúc. Không nên từ lời quy y chung suy ra tất cả người nhà, hoặc học trò Ambaṭṭha, đều có Pháp nhãn như ông.

Đối chiếu với kinh văn (10 đoạn)

Ví dụ trong đời sống hôm nay

Một ví dụ để tự soi

Tình huống minh họa do người biên soạn đặt ra.

Ví dụ biên soạn: một người có lâu năm trong nghề hoặc có con cháu thành đạt có thể rất đáng quý, nhưng những điều ấy chưa tự trả lời mình đang cư xử ra sao trong cuộc gặp hôm nay. Khi phát hiện người khác sai, vẫn có thể làm rõ việc sai mà không kéo cả gia đình họ ra chế giễu. Ví dụ này chỉ gợi một phần thực hành, không thay thế minh và hạnh theo nghĩa giải thoát trong kinh.

Đối chiếu với kinh văn (23 đoạn)

Gợi ý suy xét và thực hành

Gợi ý suy ngẫm từng đoạn

Gợi ý vận dụng của người biên soạn.

Có thể đọc từng phần rồi tự hỏi: đâu là điều mình biết chắc, đâu là điều mình suy? Mình đang dựa vào tên tuổi, hay vào điều thực sự đã học và làm? Nếu cuộc nói chuyện chuyển sang bêu riếu thân thế một người, hãy đưa nó về sự việc cụ thể. Đây là gợi ý của người biên soạn, không là phép tự xác nhận thiền chứng hay lời hứa hết mọi khổ đau.

Đối chiếu với kinh văn (26 đoạn)

Điểm đánh giá bản diễn giải: 9.49/10.

Người/công cụ kiểm tra: GPT-6 Astra Pro · OpenAI.

Ngày đánh giá: .

Đánh giá này dành riêng cho phần diễn giải; không thay thế đánh giá bản dịch kinh.

Kinh văn Việt 2026

Chờ nghe duyệt

Kinh Ambaṭṭha

DN3 · 46 phút

Bản đang biên tập: Việt 2026 · trạng thái published

Dīgha Nikāya 3
Long Discourses 3
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Trường Bộ Kinh 3
Ambaṭṭhasutta
With Ambaṭṭha
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Kinh Ambaṭṭha
Evaṁ me sutaṁ—
So I have heard.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Tôi được nghe như vầy.
ekaṁ samayaṁ bhagavā kosalesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pañcamattehi bhikkhusatehi yena icchānaṅgalaṁ nāma kosalānaṁ brāhmaṇagāmo tadavasari.
At one time the Buddha was wandering in the land of the Kosalans together with a large Saṅgha of five hundred mendicants when he arrived at a village of the Kosalan brahmins named Icchānaṅgala.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Một thời, Đức Thế Tôn du hành trong xứ Kosala cùng đại chúng khoảng năm trăm tỳ-kheo và đến làng Bà-la-môn Icchānaṅgala của người Kosala.
Tatra sudaṁ bhagavā icchānaṅgale viharati icchānaṅgalavanasaṇḍe.
He stayed in a forest near Icchānaṅgala.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Tại đó, Đức Thế Tôn trú tại Icchānaṅgala, trong khu rừng Icchānaṅgala.
1. Pokkharasātivatthu
1. The Section on Pokkharasāti
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
1. Chuyện Bà-la-môn Pokkharasāti
Tena kho pana samayena brāhmaṇo pokkharasāti ukkaṭṭhaṁ ajjhāvasati sattussadaṁ satiṇakaṭṭhodakaṁ sadhaññaṁ rājabhoggaṁ raññā pasenadinā kosalena dinnaṁ rājadāyaṁ brahmadeyyaṁ.
Now at that time the brahmin Pokkharasāti was living in Ukkaṭṭhā. It was a crown property given by King Pasenadi of Kosala, teeming with living creatures, full of hay, wood, water, and grain, a royal park endowed to a brahmin.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Lúc bấy giờ, Bà-la-môn Pokkharasāti sống tại Ukkaṭṭhā. Đây là một lãnh địa sung túc, đông dân, có cỏ, củi, nước và ngũ cốc dồi dào, là đất của vua Pasenadi xứ Kosala ban cho một Bà-la-môn làm phần thưởng.
Assosi kho brāhmaṇo pokkharasāti:
Pokkharasāti heard:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Bà-la-môn Pokkharasāti nghe tin:
“samaṇo khalu, bho, gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito kosalesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pañcamattehi bhikkhusatehi icchānaṅgalaṁ anuppatto icchānaṅgale viharati icchānaṅgalavanasaṇḍe.
“It seems the ascetic Gotama—a Sakyan, gone forth from a Sakyan family—has arrived at Icchānaṅgala and is staying in a forest nearby.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Này các vị, nghe nói Sa-môn Gotama, một người thuộc dòng Sakya xuất gia từ gia đình Sakya, đang du hành trong xứ Kosala cùng đại chúng khoảng năm trăm tỳ-kheo, đã đến Icchānaṅgala và đang trú trong khu rừng gần Icchānaṅgala.
Taṁ kho pana bhavantaṁ gotamaṁ evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato—
He has this good reputation:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Về Tôn giả Gotama có tiếng lành vang xa như sau:
‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā.’
‘That Blessed One is perfected, a fully awakened Buddha, accomplished in knowledge and conduct, holy, knower of the world, supreme guide for those fit for training, teacher of gods and humans, awakened, blessed.’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Đức Thế Tôn ấy là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thầy của trời và người, Phật, Thế Tôn.’
So imaṁ lokaṁ sadevakaṁ samārakaṁ sabrahmakaṁ sassamaṇabrāhmaṇiṁ pajaṁ sadevamanussaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedeti.
He has realized with his own insight this world—with its gods, Māras, and divinities, this population with its ascetics and brahmins, gods and humans—and he makes it known to others.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ngài tự mình chứng ngộ bằng thắng trí thế giới này cùng với chư thiên, Māra và Phạm thiên, cùng quần chúng sa-môn, bà-la-môn, chư thiên và loài người, rồi tuyên thuyết điều ấy.
So dhammaṁ deseti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ, sātthaṁ sabyañjanaṁ, kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāseti.
He teaches Dhamma that’s good in the beginning, good in the middle, and good in the end, meaningful and well-phrased. And he reveals a spiritual practice that’s entirely full and pure.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ngài thuyết Pháp tốt đẹp phần đầu, tốt đẹp phần giữa, tốt đẹp phần cuối, có nghĩa, có văn, và hiển bày đời phạm hạnh hoàn toàn viên mãn, hoàn toàn thanh tịnh.
Sādhu kho pana tathārūpānaṁ arahataṁ dassanaṁ hotī”ti.
It’s good to see such perfected ones.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Thật tốt lành được gặp những bậc A-la-hán như vậy.”
2. Ambaṭṭhamāṇava
2. The Student Ambaṭṭha
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
2. Học trò Ambaṭṭha
Tena kho pana samayena brāhmaṇassa pokkharasātissa ambaṭṭho nāma māṇavo antevāsī hoti ajjhāyako mantadharo tiṇṇaṁ vedānaṁ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṁ sākkharappabhedānaṁ itihāsapañcamānaṁ padako veyyākaraṇo lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo anuññātapaṭiññāto sake ācariyake tevijjake pāvacane:
Now at that time Pokkharasāti had a student named Ambaṭṭha as his resident pupil. He was one who recited and remembered the hymns, and had mastered in the three Vedas, together with their vocabularies and ritual performance, their phonology and word classification, and the testaments as fifth. He knew them word-by-word, and their grammar. He was well versed in cosmology and the marks of a great man. He had been authorized as a master in his own tutor’s scriptural heritage of the three Vedas with the words:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Khi ấy Pokkharasāti có một học trò nội trú tên Ambaṭṭha. Chàng thuộc lòng các bài tụng, thông thạo ba Veda cùng từ vựng, nghi lễ, âm vận, ngữ nguyên và truyền thuyết là thứ năm; hiểu từng chữ, ngữ pháp, học thuyết về thế giới và các tướng của bậc Đại Nhân. Trong truyền thống ba Veda của thầy mình, chàng đã được thầy chính thức công nhận rằng:
“yamahaṁ jānāmi taṁ tvaṁ jānāsi;
“What I know, you know.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Điều ta biết, con cũng biết;
yaṁ tvaṁ jānāsi tamahaṁ jānāmī”ti.
And what you know, I know.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
điều con biết, ta cũng biết.”
Atha kho brāhmaṇo pokkharasāti ambaṭṭhaṁ māṇavaṁ āmantesi:
Then Pokkharasāti addressed Ambaṭṭha,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Rồi Bà-la-môn Pokkharasāti gọi Ambaṭṭha:
“ayaṁ, tāta ambaṭṭha, samaṇo gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito kosalesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pañcamattehi bhikkhusatehi icchānaṅgalaṁ anuppatto icchānaṅgale viharati icchānaṅgalavanasaṇḍe.
“Dear Ambaṭṭha, the ascetic Gotama—a Sakyan, gone forth from a Sakyan family—has arrived at Icchānaṅgala and is staying in a forest nearby.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Ambaṭṭha thân mến, Sa-môn Gotama, một người Sakya xuất gia từ gia đình Sakya, đang du hành trong xứ Kosala cùng đại chúng khoảng năm trăm tỳ-kheo, đã đến Icchānaṅgala và trú trong khu rừng gần Icchānaṅgala.
Taṁ kho pana bhavantaṁ gotamaṁ evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato:
He has this good reputation …
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Về Tôn giả Gotama có tiếng lành vang xa như sau:
‘itipi so bhagavā, arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā.
‘That Blessed One is perfected, a fully awakened Buddha, accomplished in knowledge and conduct, holy, knower of the world, supreme guide for those fit for training, teacher of gods and humans, awakened, blessed.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Đức Thế Tôn ấy là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thầy của trời và người, Phật, Thế Tôn.
So imaṁ lokaṁ sadevakaṁ samārakaṁ sabrahmakaṁ sassamaṇabrāhmaṇiṁ pajaṁ sadevamanussaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedeti.
He has realized with his own insight this world—with its gods, Māras, and divinities, this population with its ascetics and brahmins, gods and humans—and he makes it known to others.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ngài tự mình chứng ngộ bằng thắng trí thế giới này cùng với chư thiên, Māra và Phạm thiên, cùng quần chúng sa-môn, bà-la-môn, chư thiên và loài người, rồi tuyên thuyết điều ấy.
So dhammaṁ deseti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ, sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāseti.
He teaches Dhamma that’s good in the beginning, good in the middle, and good in the end, meaningful and well-phrased. And he reveals a spiritual practice that’s entirely full and pure.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ngài thuyết Pháp tốt đẹp phần đầu, tốt đẹp phần giữa, tốt đẹp phần cuối, có nghĩa, có văn, và hiển bày đời phạm hạnh hoàn toàn viên mãn, hoàn toàn thanh tịnh.
Sādhu kho pana tathārūpānaṁ arahataṁ dassanaṁ hotī’ti.
It’s good to see such perfected ones.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Thật tốt lành được gặp những bậc A-la-hán như vậy.’
Ehi tvaṁ, tāta ambaṭṭha, yena samaṇo gotamo tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā samaṇaṁ gotamaṁ jānāhi, yadi vā taṁ bhavantaṁ gotamaṁ tathāsantaṁyeva saddo abbhuggato, yadi vā no tathā.
Please, dear Ambaṭṭha, go to the ascetic Gotama and find out whether or not he lives up to his reputation.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ambaṭṭha thân mến, con hãy đến gặp Sa-môn Gotama và tìm hiểu xem tiếng đồn về Tôn giả Gotama có đúng như thực hay không.
Yadi vā so bhavaṁ gotamo tādiso, yadi vā na tādiso, tathā mayaṁ taṁ bhavantaṁ gotamaṁ vedissāmā”ti.
Through you I shall learn about the worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Tôn giả Gotama có phải là người như vậy hay không, qua con chúng ta sẽ biết về Tôn giả Gotama.”
“Yathā kathaṁ panāhaṁ, bho, taṁ bhavantaṁ gotamaṁ jānissāmi: ‘yadi vā taṁ bhavantaṁ gotamaṁ tathāsantaṁyeva saddo abbhuggato, yadi vā no tathā. Yadi vā so bhavaṁ gotamo tādiso, yadi vā na tādiso’”ti?
“But sir, how shall I find out whether or not the ascetic Gotama lives up to his reputation?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thưa thầy, làm sao con biết được về Tôn giả Gotama: ‘Tiếng đồn về Tôn giả Gotama có đúng như thực hay không; Tôn giả Gotama có phải là người như vậy hay không’?”
“Āgatāni kho, tāta ambaṭṭha, amhākaṁ mantesu dvattiṁsa mahāpurisalakkhaṇāni, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveyeva gatiyo bhavanti anaññā.
“Dear Ambaṭṭha, the thirty-two marks of a great man have been handed down in our hymns. A great man who possesses these has only two possible destinies, no other.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Ambaṭṭha thân mến, trong các bài tụng của chúng ta có truyền lại ba mươi hai tướng của bậc Đại Nhân. Người nào đầy đủ các tướng ấy chỉ có hai hướng đi, không có hướng thứ ba.
Sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato.
If he stays at home he becomes a king, a wheel-turning monarch, a just and principled king. His dominion extends to all four sides, he achieves stability in the country, and he possesses the seven treasures.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Nếu sống tại gia, người ấy trở thành Chuyển Luân Vương, một vị vua chân chánh trị nước theo Pháp, làm chủ bốn phương, chiến thắng và làm cho đất nước ổn định, đầy đủ bảy báu.
Tassimāni satta ratanāni bhavanti.
He has the following seven treasures:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Bảy báu ấy là:
Seyyathidaṁ—cakkaratanaṁ, hatthiratanaṁ, assaratanaṁ, maṇiratanaṁ, itthiratanaṁ, gahapatiratanaṁ, pariṇāyakaratanameva sattamaṁ.
the wheel, the elephant, the horse, the jewel, the woman, the householder, and the commander as the seventh treasure.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
bánh xe báu, voi báu, ngựa báu, ngọc báu, nữ báu, gia chủ báu và báu thứ bảy là vị tướng chỉ huy.
Parosahassaṁ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā.
He has over a thousand sons who are valiant and heroic, crushing the armies of his enemies.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Vị ấy có hơn một ngàn người con trai, dũng mãnh, anh hùng, có khả năng chế ngự quân địch.
So imaṁ pathaviṁ sāgarapariyantaṁ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati.
After conquering this land girt by sea, he reigns by principle, without rod or sword.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Vị ấy chinh phục và trị vì vùng đất đến tận biển bằng Pháp, không dùng gậy gộc hay vũ khí.
Sace kho pana agārasmā anagāriyaṁ pabbajati, arahaṁ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado.
But if he goes forth from the lay life to homelessness, he becomes a perfected one, a fully awakened Buddha, who has cast off the world’s veil.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Nhưng nếu xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình, người ấy trở thành bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, vén bỏ màn che của thế gian.
Ahaṁ kho pana, tāta ambaṭṭha, mantānaṁ dātā;
But, dear Ambaṭṭha, I am the one who gives the hymns,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ambaṭṭha thân mến, ta là người truyền các bài tụng,
tvaṁ mantānaṁ paṭiggahetā”ti.
and you are the one who receives them.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
còn con là người tiếp nhận.”
“Evaṁ, bho”ti kho ambaṭṭho māṇavo brāhmaṇassa pokkharasātissa paṭissutvā uṭṭhāyāsanā brāhmaṇaṁ pokkharasātiṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā vaḷavārathamāruyha sambahulehi māṇavakehi saddhiṁ yena icchānaṅgalavanasaṇḍo tena pāyāsi.
“Yes, worthy sir,” replied Ambaṭṭha. He got up from his seat, bowed, and respectfully circled Pokkharasāti, keeping him on his right. He mounted a chariot drawn by mares and, together with several young students, set out for the forest near Icchānaṅgala.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Vâng, thưa thầy,” Ambaṭṭha đáp. Chàng đứng dậy, đảnh lễ Pokkharasāti, đi nhiễu bên phải, rồi lên xe ngựa cái cùng nhiều thanh niên Bà-la-môn đi về khu rừng Icchānaṅgala.
Yāvatikā yānassa bhūmi yānena gantvā yānā paccorohitvā pattikova ārāmaṁ pāvisi.
He went by carriage as far as the terrain allowed, then descended and entered the monastery on foot.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Chàng đi xe đến chỗ xe còn đi được, rồi xuống xe và đi bộ vào tu viện.
Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū abbhokāse caṅkamanti.
At that time several mendicants were walking mindfully in the open air.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Lúc ấy có nhiều tỳ-kheo đang đi thiền hành ngoài trời.
Atha kho ambaṭṭho māṇavo yena te bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā te bhikkhū etadavoca:
Then the student Ambaṭṭha went up to those mendicants and said,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ambaṭṭha đến gặp họ và hỏi:
“kahaṁ nu kho, bho, etarahi so bhavaṁ gotamo viharati?
“Good fellows, where is the worthy Gotama at present?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thưa các vị, hiện nay Tôn giả Gotama ở đâu?
Tañhi mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ dassanāya idhūpasaṅkantā”ti.
For we have come here to see him.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Chúng tôi đến đây để yết kiến ngài ấy.”
Atha kho tesaṁ bhikkhūnaṁ etadahosi:
Then those mendicants thought,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Các tỳ-kheo nghĩ:
“ayaṁ kho ambaṭṭho māṇavo abhiññātakolañño ceva abhiññātassa ca brāhmaṇassa pokkharasātissa antevāsī.
“This Ambaṭṭha is from a well-known family, and he is the pupil of the well-known brahmin Pokkharasāti.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Ambaṭṭha thuộc một dòng họ nổi tiếng và là học trò của Bà-la-môn Pokkharasāti nổi tiếng.
Agaru kho pana bhagavato evarūpehi kulaputtehi saddhiṁ kathāsallāpo hotī”ti.
The Buddha won’t mind having a discussion together with such gentlemen.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Đức Thế Tôn sẽ không thấy phiền khi đàm luận với những thiện nam tử như vậy.”
Te ambaṭṭhaṁ māṇavaṁ etadavocuṁ:
They said to Ambaṭṭha,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Họ nói với Ambaṭṭha:
“eso, ambaṭṭha, vihāro saṁvutadvāro, tena appasaddo upasaṅkamitvā ataramāno āḷindaṁ pavisitvā ukkāsitvā aggaḷaṁ ākoṭehi, vivarissati te bhagavā dvāran”ti.
“Ambaṭṭha, that’s his dwelling, with the door closed. Approach it quietly, without hurrying; go onto the porch, clear your throat, and knock on the door-panel. The Buddha will open the door.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Ambaṭṭha, đó là chỗ ở của Đức Thế Tôn, cửa đang đóng. Hãy đến đó nhẹ nhàng, không vội vàng, bước lên hiên, hắng giọng rồi gõ cửa. Đức Thế Tôn sẽ mở cửa cho ông.”
Atha kho ambaṭṭho māṇavo yena so vihāro saṁvutadvāro, tena appasaddo upasaṅkamitvā ataramāno āḷindaṁ pavisitvā ukkāsitvā aggaḷaṁ ākoṭesi. Vivari bhagavā dvāraṁ.
So he approached the Buddha’s dwelling, cleared his throat and knocked on the door-panel, and the Buddha opened the door.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ambaṭṭha nhẹ nhàng, không vội vàng, đi đến chỗ ở đang đóng cửa ấy, bước lên hiên, hắng giọng rồi gõ cửa. Đức Thế Tôn mở cửa.
Pāvisi ambaṭṭho māṇavo. Māṇavakāpi pavisitvā bhagavatā saddhiṁ sammodiṁsu, sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁsu.
Ambaṭṭha and the young students entered the dwelling. The young students exchanged greetings with the Buddha, and when the greetings and polite conversation were over, sat down to one side.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ambaṭṭha và các thanh niên bước vào. Các thanh niên chào hỏi Đức Thế Tôn, trao đổi lời thân thiện rồi ngồi sang một bên.
Ambaṭṭho pana māṇavo caṅkamantopi nisinnena bhagavatā kañci kañci kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāreti, ṭhitopi nisinnena bhagavatā kañci kañci kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāreti.
But while the Buddha was sitting, Ambaṭṭha spoke some polite words or other while walking around or standing.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Còn Ambaṭṭha, trong khi Đức Thế Tôn đang ngồi, lại vừa đi tới đi lui hoặc đứng vừa nói vài lời xã giao.
Atha kho bhagavā ambaṭṭhaṁ māṇavaṁ etadavoca:
So the Buddha said to him,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Đức Thế Tôn hỏi chàng:
“evaṁ nu te, ambaṭṭha, brāhmaṇehi vuddhehi mahallakehi ācariyapācariyehi saddhiṁ kathāsallāpo hoti, yathayidaṁ caraṁ tiṭṭhaṁ nisinnena mayā kiñci kiñci kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretī”ti?
“Ambaṭṭha, is this how you hold a discussion with elderly and senior brahmins, the tutors of tutors: walking around or standing while I’m sitting, speaking some polite words or other?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Ambaṭṭha, khi đàm luận với các Bà-la-môn lớn tuổi, trưởng thượng, những bậc thầy của các bậc thầy, ông có như thế này không: vừa đi vừa đứng mà nói vài lời xã giao với Ta đang ngồi?”
2.1. Paṭhamaibbhavāda
2.1. The First Use of the Word “Primitives”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
2.1. Lần thứ nhất gọi người Sakya là thấp kém
“No hidaṁ, bho gotama.
“No, worthy Gotama.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không, thưa Tôn giả Gotama.
Gacchanto vā hi, bho gotama, gacchantena brāhmaṇo brāhmaṇena saddhiṁ sallapitumarahati, ṭhito vā hi, bho gotama, ṭhitena brāhmaṇo brāhmaṇena saddhiṁ sallapitumarahati, nisinno vā hi, bho gotama, nisinnena brāhmaṇo brāhmaṇena saddhiṁ sallapitumarahati, sayāno vā hi, bho gotama, sayānena brāhmaṇo brāhmaṇena saddhiṁ sallapitumarahati.
For it is proper for one brahmin to converse with another while both are walking, standing, sitting, or lying down.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Thưa Tôn giả Gotama, Bà-la-môn đang đi thì nên nói chuyện với Bà-la-môn đang đi, đang đứng thì nên nói chuyện với Bà-la-môn đang đứng, đang ngồi thì nên nói chuyện với Bà-la-môn đang ngồi, đang nằm thì nên nói chuyện với Bà-la-môn đang nằm.
Ye ca kho te, bho gotama, muṇḍakā samaṇakā ibbhā kaṇhā bandhupādāpaccā, tehipi me saddhiṁ evaṁ kathāsallāpo hoti, yathariva bhotā gotamenā”ti.
But as to these shavelings, fake ascetics, primitives, black spawn from the feet of our kinsman, I converse with them as I do with the worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Thưa Tôn giả Gotama, còn với những kẻ đầu trọc, sa-môn giả hiệu, hạng thấp kém, đen đúa, sinh từ chân của vị bà con chúng tôi, thì tôi nói chuyện với họ như đang nói với Tôn giả Gotama đây.”
“Atthikavato kho pana te, ambaṭṭha, idhāgamanaṁ ahosi, yāyeva kho panatthāya āgaccheyyātha, tameva atthaṁ sādhukaṁ manasi kareyyātha.
“But Ambaṭṭha, you must have come here for some purpose. You should focus on that.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Ambaṭṭha, hẳn ông đến đây vì một mục đích. Hãy chú tâm vào mục đích ấy.
Avusitavāyeva kho pana, bho, ayaṁ ambaṭṭho māṇavo vusitamānī kimaññatra avusitattā”ti.
Though this Ambaṭṭha is unqualified, he thinks he’s qualified. What is that but lack of qualifications?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này các vị, Ambaṭṭha này chưa được rèn luyện đầy đủ nhưng lại nghĩ mình đã đầy đủ. Đó chẳng phải chính là sự chưa đầy đủ sao?”
Atha kho ambaṭṭho māṇavo bhagavatā avusitavādena vuccamāno kupito anattamano bhagavantaṁyeva khuṁsento bhagavantaṁyeva vambhento bhagavantaṁyeva upavadamāno:
When he said this, Ambaṭṭha became angry and upset with the Buddha because of being described as unqualified. He even attacked and badmouthed the Buddha himself, saying,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Nghe vậy, Ambaṭṭha tức giận, bất mãn vì bị nói là chưa được rèn luyện đầy đủ. Chàng công kích và nói xấu chính Đức Thế Tôn,
“samaṇo ca me bho gotamo pāpito bhavissatī”ti bhagavantaṁ etadavoca:
“The ascetic Gotama will be worsted!” He said to the Buddha,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
nghĩ rằng: “Sa-môn Gotama sẽ bị ta hạ!” Chàng nói:
“caṇḍā, bho gotama, sakyajāti;
“Worthy Gotama, the Sakyans are rude,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thưa Tôn giả Gotama, dòng Sakya thô lỗ;
pharusā, bho gotama, sakyajāti;
harsh,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Thưa Tôn giả Gotama, dòng Sakya cộc cằn;
lahusā, bho gotama, sakyajāti;
touchy,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Thưa Tôn giả Gotama, dòng Sakya dễ nóng giận;
bhassā, bho gotama, sakyajāti;
and argumentative.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Thưa Tôn giả Gotama, dòng Sakya hay tranh cãi.
ibbhā santā ibbhā samānā na brāhmaṇe sakkaronti, na brāhmaṇe garuṁ karonti, na brāhmaṇe mānenti, na brāhmaṇe pūjenti, na brāhmaṇe apacāyanti.
Primitive they are, and primitive they remain! They don’t honor, respect, revere, worship, or venerate brahmins.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Họ là hạng thấp kém và vẫn cứ thấp kém! Họ không kính trọng, tôn trọng, quý trọng, cúng dường hay tôn kính các Bà-la-môn.
Tayidaṁ, bho gotama, nacchannaṁ, tayidaṁ nappatirūpaṁ, yadime sakyā ibbhā santā ibbhā samānā na brāhmaṇe sakkaronti, na brāhmaṇe garuṁ karonti, na brāhmaṇe mānenti, na brāhmaṇe pūjenti, na brāhmaṇe apacāyantī”ti.
It is neither proper nor appropriate that the Sakyans—primitives that they are—don’t honor, respect, revere, worship, or venerate brahmins.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Thưa Tôn giả Gotama, thật không đúng, thật không thích hợp khi những người Sakya này, vốn thấp kém, vẫn cứ thấp kém, lại không kính trọng, tôn trọng, quý trọng, cúng dường hay tôn kính các Bà-la-môn.”
Itiha ambaṭṭho māṇavo idaṁ paṭhamaṁ sakyesu ibbhavādaṁ nipātesi.
And that’s how Ambaṭṭha denigrated the Sakyans with the word “primitives” for the first time.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Như vậy Ambaṭṭha lần thứ nhất miệt thị người Sakya bằng từ “thấp kém”.
2.2. Dutiyaibbhavāda
2.2. The Second Use of the Word “Primitives”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
2.2. Lần thứ hai
“Kiṁ pana te, ambaṭṭha, sakyā aparaddhun”ti?
“But Ambaṭṭha, how have the Sakyans wronged you?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Nhưng Ambaṭṭha, người Sakya đã làm gì ông?”
“Ekamidāhaṁ, bho gotama, samayaṁ ācariyassa brāhmaṇassa pokkharasātissa kenacideva karaṇīyena kapilavatthuṁ agamāsiṁ.
“This one time, worthy Gotama, I went to Kapilavatthu on some business for my tutor, the brahmin Pokkharasāti.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Một lần, thưa Tôn giả Gotama, tôi đến Kapilavatthu vì một công việc của thầy tôi, Bà-la-môn Pokkharasāti.
Yena sakyānaṁ sandhāgāraṁ tenupasaṅkamiṁ.
I approached the Sakyans in their town hall.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Tôi đến hội trường của người Sakya.
Tena kho pana samayena sambahulā sakyā ceva sakyakumārā ca sandhāgāre uccesu āsanesu nisinnā honti aññamaññaṁ aṅgulipatodakehi sañjagghantā saṅkīḷantā, aññadatthu mamaññeva maññe anujagghantā, na maṁ koci āsanenapi nimantesi.
Now at that time several Sakyans and Sakyan princes were sitting on high seats, poking each other with their fingers, giggling and playing together. In fact, they even presumed to giggle at me, and didn’t invite me to a seat.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Khi ấy nhiều người Sakya và các vương tử Sakya ngồi trên ghế cao, chọc nhau bằng ngón tay, cười đùa với nhau. Dường như họ còn cười tôi, mà chẳng mời tôi ngồi.
Tayidaṁ, bho gotama, nacchannaṁ, tayidaṁ nappatirūpaṁ, yadime sakyā ibbhā santā ibbhā samānā na brāhmaṇe sakkaronti, na brāhmaṇe garuṁ karonti, na brāhmaṇe mānenti, na brāhmaṇe pūjenti, na brāhmaṇe apacāyantī”ti.
It is neither proper nor appropriate that the Sakyans—primitives that they are—don’t honor, respect, revere, worship, or venerate brahmins.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Thưa Tôn giả Gotama, thật không đúng, thật không thích hợp khi những người Sakya này, vốn thấp kém, vẫn cứ thấp kém, lại không kính trọng, tôn trọng, quý trọng, cúng dường hay tôn kính các Bà-la-môn.”
Itiha ambaṭṭho māṇavo idaṁ dutiyaṁ sakyesu ibbhavādaṁ nipātesi.
And that’s how Ambaṭṭha denigrated the Sakyans with the word “primitives” for the second time.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Như vậy Ambaṭṭha lần thứ hai miệt thị người Sakya bằng từ “thấp kém”.
2.3. Tatiyaibbhavāda
2.3. The Third Use of the Word “Primitives”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
2.3. Lần thứ ba
“Laṭukikāpi kho, ambaṭṭha, sakuṇikā sake kulāvake kāmalāpinī hoti.
“Even a little quail, Ambaṭṭha, speaks as she likes in her own nest.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Ambaṭṭha, ngay một con chim cút nhỏ cũng hót tùy thích trong tổ của nó.
Sakaṁ kho panetaṁ, ambaṭṭha, sakyānaṁ yadidaṁ kapilavatthuṁ, nārahatāyasmā ambaṭṭho imāya appamattāya abhisajjitun”ti.
Kapilavatthu is the Sakyans’ own place, Ambaṭṭha. It’s not worthy of the Venerable Ambaṭṭha to lose his temper over such a small thing.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ambaṭṭha, Kapilavatthu là đất của chính người Sakya. Tôn giả Ambaṭṭha không nên nổi giận vì một chuyện nhỏ như vậy.”
“Cattārome, bho gotama, vaṇṇā—
“Worthy Gotama, there are these four classes:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thưa Tôn giả Gotama, có bốn giai cấp:
khattiyā brāhmaṇā vessā suddā.
aristocrats, brahmins, peasants, and menials.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Sát-đế-lợi, Bà-la-môn, Vessa và Sudda.
Imesañhi, bho gotama, catunnaṁ vaṇṇānaṁ tayo vaṇṇā—
Three of these classes—
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Thưa Tôn giả Gotama, trong bốn giai cấp ấy, ba giai cấp
khattiyā ca vessā ca suddā ca—
aristocrats, peasants, and menials—
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Sát-đế-lợi, Vessa và Sudda,
aññadatthu brāhmaṇasseva paricārakā sampajjanti.
in fact succeed only when serving the brahmins.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
rốt cuộc chỉ trở thành những người phục vụ Bà-la-môn.
Tayidaṁ, bho gotama, nacchannaṁ, tayidaṁ nappatirūpaṁ, yadime sakyā ibbhā santā ibbhā samānā na brāhmaṇe sakkaronti, na brāhmaṇe garuṁ karonti, na brāhmaṇe mānenti, na brāhmaṇe pūjenti, na brāhmaṇe apacāyantī”ti.
It is neither proper nor appropriate that the Sakyans—primitives that they are—don’t honor, respect, revere, worship, or venerate brahmins.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Thưa Tôn giả Gotama, thật không đúng, thật không thích hợp khi những người Sakya này, vốn thấp kém, vẫn cứ thấp kém, lại không kính trọng, tôn trọng, quý trọng, cúng dường hay tôn kính các Bà-la-môn.”
Itiha ambaṭṭho māṇavo idaṁ tatiyaṁ sakyesu ibbhavādaṁ nipātesi.
And that’s how Ambaṭṭha denigrated the Sakyans with the word “primitives” for the third time.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Như vậy Ambaṭṭha lần thứ ba miệt thị người Sakya bằng từ “thấp kém”.
2.4. Dāsiputtavāda
2.4. The Word “Son of a Slavegirl” is Used
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
2.4. Nói đến ‘con của nữ nô lệ’
Atha kho bhagavato etadahosi:
Then it occurred to the Buddha,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Đức Thế Tôn nghĩ:
“atibāḷhaṁ kho ayaṁ ambaṭṭho māṇavo sakyesu ibbhavādena nimmādeti, yannūnāhaṁ gottaṁ puccheyyan”ti.
“This Ambaṭṭha puts the Sakyans down way too much by calling them primitives. Why don’t I ask him about his own clan?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Ambaṭṭha này hạ thấp người Sakya quá mức bằng cách gọi họ thấp kém. Ta hãy hỏi về dòng họ của chính ông ấy.”
Atha kho bhagavā ambaṭṭhaṁ māṇavaṁ etadavoca:
So the Buddha said to him,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ngài hỏi:
“kathaṁ gottosi, ambaṭṭhā”ti?
“What is your clan, Ambaṭṭha?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Ambaṭṭha, ông thuộc dòng họ nào?”
“Kaṇhāyanohamasmi, bho gotamā”ti.
“I am a Kaṇhāyana, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thưa Tôn giả Gotama, tôi thuộc dòng Kaṇhāyana.”
“Porāṇaṁ kho pana te, ambaṭṭha, mātāpettikaṁ nāmagottaṁ anussarato ayyaputtā sakyā bhavanti; dāsiputto tvamasi sakyānaṁ.
“But, recollecting the ancient name and clan of your mother and father, the Sakyans were the children of the masters, while you’re descended from the son of a slavegirl of the Sakyans.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Ambaṭṭha, nếu nhớ lại tên họ cổ xưa của cha mẹ ông, thì người Sakya là con cháu của những người chủ, còn ông là con của nữ nô lệ của người Sakya.
Sakyā kho pana, ambaṭṭha, rājānaṁ okkākaṁ pitāmahaṁ dahanti.
But the Sakyans regard King Okkāka as their grandfather.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ambaṭṭha, người Sakya xem vua Okkāka là tổ phụ của mình.
Bhūtapubbaṁ, ambaṭṭha, rājā okkāko yā sā mahesī piyā manāpā, tassā puttassa rajjaṁ pariṇāmetukāmo jeṭṭhakumāre raṭṭhasmā pabbājesi—
Once upon a time, King Okkāka, wishing to divert the royal succession to the son of his most beloved queen, banished the elder princes from the realm—
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ambaṭṭha, thuở xưa, vua Okkāka muốn truyền ngôi cho con trai của hoàng hậu thân yêu của mình nên đã đày các vương tử lớn ra khỏi vương quốc:
okkāmukhaṁ karakaṇḍaṁ hatthinikaṁ sinisūraṁ.
Okkāmukha, Karakaṇḍa, Hatthinika, and Sinisūra.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Okkāmukha, Karakaṇḍa, Hatthinika và Sinisūra.
Te raṭṭhasmā pabbājitā himavantapasse pokkharaṇiyā tīre mahāsākasaṇḍo, tattha vāsaṁ kappesuṁ.
They made their home beside a lotus pond on the slopes of the Himalayas, where there was a large grove of <i lang='pi' translate='no'>sakhua</i> trees.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Họ đến sống bên một hồ sen ở sườn dãy Himālaya, cạnh một rừng cây sāka lớn.
Te jātisambhedabhayā sakāhi bhaginīhi saddhiṁ saṁvāsaṁ kappesuṁ.
For fear of breaking their line of birth, they slept with their own (<i lang='pi' translate='no'>saka</i>) sisters.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Vì sợ dòng giống bị pha trộn, họ sống với chính các chị em gái của mình như vợ chồng.
Atha kho, ambaṭṭha, rājā okkāko amacce pārisajje āmantesi:
Then King Okkāka addressed his ministers and councillors,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Rồi, Ambaṭṭha, vua Okkāka hỏi các đại thần và cố vấn:
‘kahaṁ nu kho, bho, etarahi kumārā sammantī’ti?
‘Where, sirs, have the princes settled now?’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Các khanh, các vương tử hiện đang sống ở đâu?’
‘Atthi, deva, himavantapasse pokkharaṇiyā tīre mahāsākasaṇḍo, tatthetarahi kumārā sammanti.
‘Your Majesty, there is a lotus pond on the slopes of the Himalayas, by a large grove of <i lang='pi' translate='no'>sakhua</i> trees. They’ve settled there.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Tâu Đại vương, họ sống bên một hồ sen ở sườn Himālaya, cạnh một rừng cây sāka lớn.
Te jātisambhedabhayā sakāhi bhaginīhi saddhiṁ saṁvāsaṁ kappentī’ti.
For fear of breaking their line of birth, they are sleeping with their own sisters.’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Vì sợ dòng giống bị pha trộn, họ sống với chính các chị em gái của mình như vợ chồng.’
Atha kho, ambaṭṭha, rājā okkāko udānaṁ udānesi:
Then, Ambaṭṭha, King Okkāka expressed this heartfelt sentiment:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Rồi, Ambaṭṭha, vua Okkāka cảm thán:
‘sakyā vata, bho, kumārā, paramasakyā vata, bho, kumārā’ti.
‘The princes are indeed Sakyans! The princes are indeed the best Sakyans!’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Này các khanh, các vương tử thật là Sakya! Các vương tử quả thật là những người Sakya xuất sắc!’
Tadagge kho pana, ambaṭṭha, sakyā paññāyanti; so ca nesaṁ pubbapuriso.
From that day on the Sakyans were recognized and he was their founder.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ambaṭṭha, từ đó tên Sakya được biết đến, và vua Okkāka là tổ tiên của họ.
Rañño kho pana, ambaṭṭha, okkākassa disā nāma dāsī ahosi.
Now, King Okkāka had a slavegirl named Disā.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ambaṭṭha, vua Okkāka có một nữ nô lệ tên Disā.
Sā kaṇhaṁ nāma janesi.
She gave birth to a boy named Black.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Nàng sinh một con trai tên Kaṇha.
Jāto kaṇho pabyāhāsi:
When he was born, Black Boy said:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Vừa sinh ra, cậu bé Kaṇha đã nói:
‘dhovatha maṁ, amma, nahāpetha maṁ amma, imasmā maṁ asucismā parimocetha, atthāya vo bhavissāmī’ti.
‘Wash me, mum, bathe me! Get this filth off of me! I will be useful for you!’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Mẹ ơi, hãy rửa con, tắm con! Hãy gột sạch chất bẩn này khỏi con! Con sẽ giúp ích cho mẹ!’
Yathā kho pana, ambaṭṭha, etarahi manussā pisāce disvā ‘pisācā’ti sañjānanti;
Whereas these days when people see goblins they recognize them as goblins,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ambaṭṭha, như ngày nay người ta thấy quỷ thì gọi là ‘quỷ’;
evameva kho, ambaṭṭha, tena kho pana samayena manussā pisāce ‘kaṇhā’ti sañjānanti.
in those days they recognized goblins as ‘blackboys’.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
cũng vậy, Ambaṭṭha, thời ấy người ta gọi quỷ là ‘Kaṇha’.
Te evamāhaṁsu:
They said:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Họ nói:
‘ayaṁ jāto pabyāhāsi, kaṇho jāto, pisāco jāto’ti.
‘He spoke as soon as he was born—a blackboy is born! A goblin is born!’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Vừa sinh ra đã nói được, một Kaṇha đã sinh! Một quỷ đã sinh!’
Tadagge kho pana, ambaṭṭha, kaṇhāyanā paññāyanti, so ca kaṇhāyanānaṁ pubbapuriso.
From that day on the Kaṇhāyanas were proclaimed, and he was their founder.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ambaṭṭha, từ đó dòng Kaṇhāyana được biết đến, và Kaṇha là tổ tiên của dòng ấy.
Iti kho te, ambaṭṭha, porāṇaṁ mātāpettikaṁ nāmagottaṁ anussarato ayyaputtā sakyā bhavanti, dāsiputto tvamasi sakyānan”ti.
That’s how, recollecting the ancient name and clan of your mother and father, the Sakyans were the children of the masters, while you’re descended from the son of a slavegirl of the Sakyans.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Như vậy, Ambaṭṭha, nếu nhớ lại tên họ cổ xưa của cha mẹ ông, thì người Sakya là con cháu của những người chủ, còn ông là con của nữ nô lệ của người Sakya.”
Evaṁ vutte, te māṇavakā bhagavantaṁ etadavocuṁ:
When he said this, those young students said to him,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Nghe vậy, các thanh niên Bà-la-môn nói với Đức Thế Tôn:
“mā bhavaṁ gotamo ambaṭṭhaṁ atibāḷhaṁ dāsiputtavādena nimmādesi.
“Worthy Gotama, please don’t put Ambaṭṭha down too much by calling him the son of a slavegirl.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Tôn giả Gotama, xin đừng hạ thấp Ambaṭṭha quá mức bằng cách gọi chàng là con của nữ nô lệ.
Sujāto ca, bho gotama, ambaṭṭho māṇavo, kulaputto ca ambaṭṭho māṇavo, bahussuto ca ambaṭṭho māṇavo, kalyāṇavākkaraṇo ca ambaṭṭho māṇavo, paṇḍito ca ambaṭṭho māṇavo, pahoti ca ambaṭṭho māṇavo bhotā gotamena saddhiṁ asmiṁ vacane paṭimantetun”ti.
He’s well-born, a gentleman, learned, who enunciates well, and is astute. He is capable of debating with the worthy Gotama about this.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Thưa Tôn giả Gotama, Ambaṭṭha có dòng dõi tốt, là thiện nam tử, học rộng, nói năng rõ ràng, thông minh và có khả năng tranh luận với Tôn giả Gotama về điều này.”
Atha kho bhagavā te māṇavake etadavoca:
So the Buddha said to them,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Đức Thế Tôn nói với họ:
“sace kho tumhākaṁ māṇavakānaṁ evaṁ hoti:
“Well, young students, if you think that
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Này các thanh niên, nếu các ông nghĩ rằng
‘dujjāto ca ambaṭṭho māṇavo, akulaputto ca ambaṭṭho māṇavo, appassuto ca ambaṭṭho māṇavo, akalyāṇavākkaraṇo ca ambaṭṭho māṇavo, duppañño ca ambaṭṭho māṇavo, na ca pahoti ambaṭṭho māṇavo samaṇena gotamena saddhiṁ asmiṁ vacane paṭimantetun’ti, tiṭṭhatu ambaṭṭho māṇavo, tumhe mayā saddhiṁ mantavho asmiṁ vacane.
Ambaṭṭha is ill-born, not a gentleman, unlearned, a poor speaker, witless, and not capable of debating with me about this, then leave him aside and you can debate with me.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Ambaṭṭha có dòng dõi thấp, không phải thiện nam tử, ít học, nói năng vụng về, kém thông minh và không đủ khả năng tranh luận với Sa-môn Gotama về điều này,’ thì hãy để Ambaṭṭha sang một bên; các ông hãy tranh luận với Ta về điều này.
Sace pana tumhākaṁ māṇavakānaṁ evaṁ hoti:
But if you think that
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Nhưng nếu các ông nghĩ rằng
‘sujāto ca ambaṭṭho māṇavo, kulaputto ca ambaṭṭho māṇavo, bahussuto ca ambaṭṭho māṇavo, kalyāṇavākkaraṇo ca ambaṭṭho māṇavo, paṇḍito ca ambaṭṭho māṇavo, pahoti ca ambaṭṭho māṇavo samaṇena gotamena saddhiṁ asmiṁ vacane paṭimantetun’ti, tiṭṭhatha tumhe;
he’s well-born, a gentleman, learned, who enunciates well, is astute, and is capable of debating with me about this, then you should stand aside and let him debate with me.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Ambaṭṭha có dòng dõi tốt, là thiện nam tử, học rộng, nói năng rõ ràng, thông minh và đủ khả năng tranh luận với Sa-môn Gotama về điều này,’ thì các ông hãy đứng sang một bên;
ambaṭṭho māṇavo mayā saddhiṁ paṭimantetū”ti.
let Ambaṭṭha debate with me.”bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
hãy để Ambaṭṭha tranh luận với Ta.”
“Sujāto ca, bho gotama, ambaṭṭho māṇavo, kulaputto ca ambaṭṭho māṇavo, bahussuto ca ambaṭṭho māṇavo, kalyāṇavākkaraṇo ca ambaṭṭho māṇavo, paṇḍito ca ambaṭṭho māṇavo, pahoti ca ambaṭṭho māṇavo bhotā gotamena saddhiṁ asmiṁ vacane paṭimantetuṁ, tuṇhī mayaṁ bhavissāma, ambaṭṭho māṇavo bhotā gotamena saddhiṁ asmiṁ vacane paṭimantetū”ti.
“He is capable of debating you. We will be silent, and let Ambaṭṭha debate with the worthy Gotama about this.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thưa Tôn giả Gotama, Ambaṭṭha có dòng dõi tốt, là thiện nam tử, học rộng, nói năng rõ ràng, thông minh và đủ khả năng tranh luận với Tôn giả Gotama về điều này. Chúng tôi sẽ im lặng; hãy để Ambaṭṭha tranh luận với Tôn giả Gotama về điều này.”
Atha kho bhagavā ambaṭṭhaṁ māṇavaṁ etadavoca:
So the Buddha said to Ambaṭṭha,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Đức Thế Tôn nói với Ambaṭṭha:
“ayaṁ kho pana te, ambaṭṭha, sahadhammiko pañho āgacchati, akāmā byākātabbo.
“Well, Ambaṭṭha, there’s a legitimate question that comes up. You won’t like it, but you ought to answer anyway.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Ambaṭṭha, có một câu hỏi hợp lý đặt ra cho ông; dù không muốn, ông cũng phải trả lời.
Sace tvaṁ na byākarissasi, aññena vā aññaṁ paṭicarissasi, tuṇhī vā bhavissasi, pakkamissasi vā ettheva te sattadhā muddhā phalissati.
If you fail to answer—by dodging the issue, remaining silent, or leaving—your head will explode into seven pieces right here.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Nếu ông không trả lời, lảng tránh, im lặng hoặc bỏ đi, đầu ông sẽ vỡ thành bảy mảnh ngay tại đây.
Taṁ kiṁ maññasi, ambaṭṭha,
What do you think, Ambaṭṭha?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ông nghĩ sao, Ambaṭṭha?
kinti te sutaṁ brāhmaṇānaṁ vuddhānaṁ mahallakānaṁ ācariyapācariyānaṁ bhāsamānānaṁ kutopabhutikā kaṇhāyanā, ko ca kaṇhāyanānaṁ pubbapuriso”ti?
According to what you have heard from elderly and senior brahmins, the tutors of tutors, what is the origin of the Kaṇhāyanas, and who is their founder?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Theo điều ông đã nghe từ những Bà-la-môn lớn tuổi, trưởng thượng, thầy của các bậc thầy, nguồn gốc của dòng Kaṇhāyana là gì và ai là tổ tiên của dòng ấy?”
Evaṁ vutte, ambaṭṭho māṇavo tuṇhī ahosi.
When he said this, Ambaṭṭha kept silent.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ambaṭṭha im lặng.
Dutiyampi kho bhagavā ambaṭṭhaṁ māṇavaṁ etadavoca:
For a second time, the Buddha put the question,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Lần thứ hai, Đức Thế Tôn hỏi Ambaṭṭha:
“taṁ kiṁ maññasi, ambaṭṭha, kinti te sutaṁ brāhmaṇānaṁ vuddhānaṁ mahallakānaṁ ācariyapācariyānaṁ bhāsamānānaṁ kutopabhutikā kaṇhāyanā, ko ca kaṇhāyanānaṁ pubbapuriso”ti?
“What do you think, Ambaṭṭha? According to what you have heard from elderly and senior brahmins, the tutors of tutors, what is the origin of the Kaṇhāyanas, and who is their founder?”bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Ông nghĩ sao, Ambaṭṭha? Theo điều ông đã nghe từ những Bà-la-môn lớn tuổi, trưởng thượng, thầy của các bậc thầy, nguồn gốc của dòng Kaṇhāyana là gì và ai là tổ tiên của dòng ấy?”
Dutiyampi kho ambaṭṭho māṇavo tuṇhī ahosi.
and for a second time Ambaṭṭha kept silent.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Lần thứ hai, Ambaṭṭha vẫn im lặng.
Atha kho bhagavā ambaṭṭhaṁ māṇavaṁ etadavoca:
So the Buddha said to him,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Đức Thế Tôn nói:
“byākarohi dāni, ambaṭṭha, na dāni, te tuṇhībhāvassa kālo.
“Answer now, Ambaṭṭha. Now is not the time for silence.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Ambaṭṭha, hãy trả lời. Bây giờ không phải lúc im lặng.
Yo kho, ambaṭṭha, tathāgatena yāvatatiyakaṁ sahadhammikaṁ pañhaṁ puṭṭho na byākaroti, etthevassa sattadhā muddhā phalissatī”ti.
If someone fails to answer a legitimate question when asked three times by the Buddha, their head explodes into seven pieces there and then.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ai được Như Lai hỏi một câu hỏi hợp lý đến lần thứ ba mà không trả lời thì đầu người ấy sẽ vỡ thành bảy mảnh ngay tại đó.”
Tena kho pana samayena vajirapāṇī yakkho mahantaṁ ayokūṭaṁ ādāya ādittaṁ sampajjalitaṁ sajotibhūtaṁ ambaṭṭhassa māṇavassa upari vehāsaṁ ṭhito hoti:
Now at that time the spirit Vajirapāṇī, holding a massive iron spear, burning, blazing, and glowing, stood in the air above Ambaṭṭha, thinking,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Khi ấy Dạ-xoa Vajirapāṇī, cầm một chày sắt lớn đang cháy, sáng rực và bốc lửa, đứng trên không phía trên Ambaṭṭha, nghĩ:
“sacāyaṁ ambaṭṭho māṇavo bhagavatā yāvatatiyakaṁ sahadhammikaṁ pañhaṁ puṭṭho na byākarissati, etthevassa sattadhā muddhaṁ phālessāmī”ti.
“If this Ambaṭṭha doesn’t answer when asked a third time, I’ll blow his head into seven pieces there and then!”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Nếu Ambaṭṭha này được Đức Thế Tôn hỏi một câu hỏi hợp lý đến lần thứ ba mà vẫn không trả lời, ta sẽ đập đầu hắn vỡ thành bảy mảnh ngay tại đây!”
Taṁ kho pana vajirapāṇiṁ yakkhaṁ bhagavā ceva passati ambaṭṭho ca māṇavo.
And both the Buddha and Ambaṭṭha could see Vajirapāṇī.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Chỉ Đức Thế Tôn và Ambaṭṭha nhìn thấy Vajirapāṇī.
Atha kho ambaṭṭho māṇavo bhīto saṁviggo lomahaṭṭhajāto bhagavantaṁyeva tāṇaṁ gavesī bhagavantaṁyeva leṇaṁ gavesī bhagavantaṁyeva saraṇaṁ gavesī upanisīditvā bhagavantaṁ etadavoca:
Ambaṭṭha was terrified, shocked, and awestruck. Looking to the Buddha for shelter, asylum, and refuge, he sat down close by the Buddha and said,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ambaṭṭha kinh hãi, run sợ và lông tóc dựng đứng. Tìm sự che chở, bảo hộ và nương tựa nơi Đức Thế Tôn, chàng ngồi sát lại gần Ngài và nói:
“kimetaṁ bhavaṁ gotamo āha?
“What did you say?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Tôn giả Gotama vừa nói gì?
Punabhavaṁ gotamo bravitū”ti.
Please repeat the question.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Xin Tôn giả Gotama nói lại.”
“Taṁ kiṁ maññasi, ambaṭṭha,
“What do you think, Ambaṭṭha?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Ông nghĩ sao, Ambaṭṭha?
kinti te sutaṁ brāhmaṇānaṁ vuddhānaṁ mahallakānaṁ ācariyapācariyānaṁ bhāsamānānaṁ kutopabhutikā kaṇhāyanā, ko ca kaṇhāyanānaṁ pubbapuriso”ti?
According to what you have heard from elderly and senior brahmins, the tutors of tutors, what is the origin of the Kaṇhāyanas, and who is their founder?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Theo điều ông đã nghe từ những Bà-la-môn lớn tuổi, trưởng thượng, thầy của các bậc thầy, nguồn gốc của dòng Kaṇhāyana là gì và ai là tổ tiên của dòng ấy?”
“Evameva me, bho gotama, sutaṁ yatheva bhavaṁ gotamo āha.
“I have heard, worthy Gotama, that it is just as you say.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thưa Tôn giả Gotama, tôi đã nghe đúng như ngài nói.
Tatopabhutikā kaṇhāyanā;
That’s the origin of the Kaṇhāyanas,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Đó là nguồn gốc dòng Kaṇhāyana,
so ca kaṇhāyanānaṁ pubbapuriso”ti.
and that’s who their founder is.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
và đó là tổ tiên của dòng ấy.”
2.5. Ambaṭṭhavaṁsakathā
2.5. The Discussion of Ambaṭṭha’s Heritage
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
2.5. Bàn về dòng dõi Ambaṭṭha
Evaṁ vutte, te māṇavakā unnādino uccāsaddamahāsaddā ahesuṁ:
When he said this, those young students made an uproar,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Nghe vậy, các thanh niên Bà-la-môn ồn ào lên:
“dujjāto kira, bho, ambaṭṭho māṇavo; akulaputto kira, bho, ambaṭṭho māṇavo; dāsiputto kira, bho, ambaṭṭho māṇavo sakyānaṁ. Ayyaputtā kira, bho, ambaṭṭhassa māṇavassa sakyā bhavanti.
“It turns out Ambaṭṭha is ill-born, not a gentleman, son of a Sakyan slavegirl, and that the Sakyans are sons of his masters!
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Này các vị, hóa ra Ambaṭṭha có dòng dõi thấp, không phải thiện nam tử, là con của nữ nô lệ của người Sakya; hóa ra người Sakya là con cháu của những người chủ của Ambaṭṭha!
Dhammavādiṁyeva kira mayaṁ samaṇaṁ gotamaṁ apasādetabbaṁ amaññimhā”ti.
And it seems that the ascetic Gotama spoke only the truth, though we presumed to rebuke him!”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Sa-môn Gotama chỉ nói đúng sự thật, vậy mà chúng ta lại tưởng nên trách ngài!”
Atha kho bhagavato etadahosi:
Then it occurred to the Buddha,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Đức Thế Tôn nghĩ:
“atibāḷhaṁ kho ime māṇavakā ambaṭṭhaṁ māṇavaṁ dāsiputtavādena nimmādenti, yannūnāhaṁ parimoceyyan”ti.
“These young students put Ambaṭṭha down too much by calling him the son of a slavegirl. Why don’t I get him out of this?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Các thanh niên này đang hạ thấp Ambaṭṭha quá mức bằng chuyện con của nữ nô lệ. Ta hãy giải thoát chàng khỏi sự nhục nhã ấy.”
Atha kho bhagavā te māṇavake etadavoca:
So the Buddha said to the young students,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ngài nói với họ:
“mā kho tumhe, māṇavakā, ambaṭṭhaṁ māṇavaṁ atibāḷhaṁ dāsiputtavādena nimmādetha.
“Young students, please don’t put Ambaṭṭha down too much by calling him the son of a slavegirl.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Này các thanh niên, đừng hạ thấp Ambaṭṭha quá mức bằng chuyện con của nữ nô lệ.
Uḷāro so kaṇho isi ahosi.
That Black Boy was an eminent seer.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Kaṇha ấy từng là một vị ẩn sĩ lớn.
So dakkhiṇajanapadaṁ gantvā brahmamante adhīyitvā rājānaṁ okkākaṁ upasaṅkamitvā maddarūpiṁ dhītaraṁ yāci.
He went to a southern country and memorized the Divine Spell. Then he approached King Okkāka and asked for the hand of his daughter Maddarūpī.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ông đi đến miền nam, học thuộc Phạm chú, rồi đến gặp vua Okkāka xin cưới công chúa Maddarūpī.
Tassa rājā okkāko:
The king said to him,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Vua Okkāka nói:
‘ko nevaṁ re ayaṁ mayhaṁ dāsiputto samāno maddarūpiṁ dhītaraṁ yācatī’ti, kupito anattamano khurappaṁ sannayhi.
‘Who the hell is this son of a slavegirl to ask for the hand of my daughter!’ Angry and upset he fastened a razor-tipped arrow.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Tên con của nữ nô lệ này là ai mà dám xin con gái ta!’ Vua tức giận, bất mãn, lắp một mũi tên đầu sắc như dao cạo vào cung.
So taṁ khurappaṁ neva asakkhi muñcituṁ, no paṭisaṁharituṁ.
But he wasn’t able to either shoot it or to relax it.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Nhưng vua không thể bắn ra cũng không thể hạ cung xuống.
Atha kho, māṇavakā, amaccā pārisajjā kaṇhaṁ isiṁ upasaṅkamitvā etadavocuṁ:
Then the ministers and councillors approached the seer Black Boy and said:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này các thanh niên, khi ấy các đại thần và cố vấn đến gặp ẩn sĩ Kaṇha và cầu xin:
‘sotthi, bhaddante, hotu rañño;
‘Spare the king, sir,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Thưa ngài, xin tha cho đức vua,
sotthi, bhaddante, hotu rañño’ti.
spare him!’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
xin tha cho ngài ấy!’
‘Sotthi bhavissati rañño, api ca rājā yadi adho khurappaṁ muñcissati, yāvatā rañño vijitaṁ, ettāvatā pathavī undriyissatī’ti.
‘The king will be safe. But if he shoots the arrow downwards, there will be an earthquake across the entire realm.’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Vua sẽ an toàn. Nhưng nếu vua bắn mũi tên xuống đất, cả vương quốc sẽ rung chuyển.’
‘Sotthi, bhaddante, hotu rañño, sotthi janapadassā’ti.
‘Spare the king, sir, and spare the country!’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Thưa ngài, xin tha cho vua và cả đất nước!’
‘Sotthi bhavissati rañño, sotthi janapadassa, api ca rājā yadi uddhaṁ khurappaṁ muñcissati, yāvatā rañño vijitaṁ, ettāvatā satta vassāni devo na vassissatī’ti.
‘Both king and country will be safe. But if he shoots the arrow upwards, the heavens will not rain in the entire realm for seven years.’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Vua và đất nước sẽ an toàn. Nhưng nếu vua bắn mũi tên lên trời, suốt bảy năm cả vương quốc sẽ không có mưa.’
‘Sotthi, bhaddante, hotu rañño sotthi janapadassa devo ca vassatū’ti.
‘Spare the king, sir, spare the country, and let the heavens rain!’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Thưa ngài, xin tha cho vua, cho đất nước và xin để trời mưa!’
‘Sotthi bhavissati rañño sotthi janapadassa devo ca vassissati, api ca rājā jeṭṭhakumāre khurappaṁ patiṭṭhāpetu, sotthi kumāro pallomo bhavissatī’ti.
‘Both king and country will be safe, and the heavens rain will rain. And if the king shoots the crown prince with an arrow, he will be safe and unruffled.’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Vua và đất nước sẽ an toàn, trời cũng sẽ mưa. Nếu vua hướng mũi tên vào thái tử, thái tử cũng sẽ an toàn, không bị tổn hại.’
Atha kho, māṇavakā, amaccā okkākassa ārocesuṁ:
So the ministers said to Okkāka:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này các thanh niên, rồi các đại thần tâu với vua Okkāka:
‘okkāko jeṭṭhakumāre khurappaṁ patiṭṭhāpetu. Sotthi kumāro pallomo bhavissatī’ti.
‘Okkāka must shoot the crown prince with an arrow. He will be safe and unruffled.’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Xin Đại vương hướng mũi tên vào thái tử. Thái tử sẽ an toàn, không bị tổn hại.’
Atha kho rājā okkāko jeṭṭhakumāre khurappaṁ patiṭṭhapesi, sotthi kumāro pallomo samabhavi.
So King Okkāka shot the crown prince with an arrow. And he was safe and unruffled.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Rồi vua Okkāka hướng mũi tên vào thái tử, và thái tử được an toàn, không bị tổn hại.
Atha kho tassa rājā okkāko bhīto saṁviggo lomahaṭṭhajāto brahmadaṇḍena tajjito maddarūpiṁ dhītaraṁ adāsi.
Then the king was terrified, shocked, and awestruck. Scared by the divine punishment, he gave the hand of his daughter Maddarūpī.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Vua Okkāka kinh hãi, run sợ, lông tóc dựng đứng, khiếp sợ trước Phạm hình, nên gả công chúa Maddarūpī cho ẩn sĩ Kaṇha.
Mā kho tumhe, māṇavakā, ambaṭṭhaṁ māṇavaṁ atibāḷhaṁ dāsiputtavādena nimmādetha, uḷāro so kaṇho isi ahosī”ti.
Young students, please don’t put Ambaṭṭha down too much by calling him the son of a slavegirl. That Black Boy was an eminent seer.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này các thanh niên, đừng hạ thấp Ambaṭṭha quá mức bằng chuyện con của nữ nô lệ. Kaṇha ấy từng là một vị ẩn sĩ lớn.”
3. Khattiyaseṭṭhabhāva
3. The Supremacy of the Aristocrats
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
3. Sát-đế-lợi là tối thượng
Atha kho bhagavā ambaṭṭhaṁ māṇavaṁ āmantesi:
Then the Buddha addressed Ambaṭṭha,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Đức Thế Tôn hỏi Ambaṭṭha:
“Taṁ kiṁ maññasi, ambaṭṭha,
“What do you think, Ambaṭṭha?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Ông nghĩ sao, Ambaṭṭha?
idha khattiyakumāro brāhmaṇakaññāya saddhiṁ saṁvāsaṁ kappeyya, tesaṁ saṁvāsamanvāya putto jāyetha.
Suppose an aristocrat boy was to sleep with a brahmin girl, and they had a son.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Giả sử một nam Sát-đế-lợi sống với một nữ Bà-la-môn và họ có một người con trai.
Yo so khattiyakumārena brāhmaṇakaññāya putto uppanno, api nu so labhetha brāhmaṇesu āsanaṁ vā udakaṁ vā”ti?
Would he receive a seat and water from the brahmins?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Người con ấy có được các Bà-la-môn cho chỗ ngồi và nước không?”
“Labhetha, bho gotama”.
“He would, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Có, thưa Tôn giả Gotama.”
“Api nu naṁ brāhmaṇā bhojeyyuṁ saddhe vā thālipāke vā yaññe vā pāhune vā”ti?
“And would the brahmins feed him at an offering of food for ancestors, an offering of a dish of milk-rice, a sacrifice, or a feast for guests?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Các Bà-la-môn có cho người ấy ăn trong lễ cúng tổ tiên, lễ cúng cháo sữa, tế lễ hay tiệc khách không?”
“Bhojeyyuṁ, bho gotama”.
“They would.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Có, thưa Tôn giả Gotama.”
“Api nu naṁ brāhmaṇā mante vāceyyuṁ vā no vā”ti?
“And would the brahmins teach him the hymns or not?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Họ có dạy các bài tụng Veda cho người ấy không?”
“Vāceyyuṁ, bho gotama”.
“They would.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Có, thưa Tôn giả Gotama.”
“Api nussa itthīsu āvaṭaṁ vā assa anāvaṭaṁ vā”ti?
“And would he be kept from the women or not?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Người ấy có bị ngăn cách với phụ nữ hay không?”
“Anāvaṭaṁ hissa, bho gotama”.
“He would not.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không bị ngăn cách, thưa Tôn giả Gotama.”
“Api nu naṁ khattiyā khattiyābhisekena abhisiñceyyun”ti?
“And would the aristocrats anoint him as king?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Nhưng người Sát-đế-lợi có làm lễ quán đảnh để người ấy lên làm vua không?”
“No hidaṁ, bho gotama”.
“No, worthy Gotama.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không, thưa Tôn giả Gotama.”
“Taṁ kissa hetu”?
Why is that?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Vì sao?”
“Mātito hi, bho gotama, anupapanno”ti.
Because his maternity is unsuitable.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thưa Tôn giả Gotama, vì về phía mẹ người ấy không hợp lệ.”
“Taṁ kiṁ maññasi, ambaṭṭha,
“What do you think, Ambaṭṭha?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Ông nghĩ sao, Ambaṭṭha?
idha brāhmaṇakumāro khattiyakaññāya saddhiṁ saṁvāsaṁ kappeyya, tesaṁ saṁvāsamanvāya putto jāyetha.
Suppose a brahmin boy was to sleep with an aristocrat girl, and they had a son.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Giả sử một nam Bà-la-môn sống với một nữ Sát-đế-lợi và họ có một người con trai.
Yo so brāhmaṇakumārena khattiyakaññāya putto uppanno, api nu so labhetha brāhmaṇesu āsanaṁ vā udakaṁ vā”ti?
Would he receive a seat and water from the brahmins?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Người con ấy có được Bà-la-môn cho chỗ ngồi và nước không?”
“Labhetha, bho gotama”.
“He would, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Có, thưa Tôn giả Gotama.”
“Api nu naṁ brāhmaṇā bhojeyyuṁ saddhe vā thālipāke vā yaññe vā pāhune vā”ti?
“And would the brahmins feed him at an offering of food for ancestors, an offering of a dish of milk-rice, a sacrifice, or a feast for guests?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Các Bà-la-môn có cho người ấy ăn trong lễ cúng tổ tiên, lễ cúng cháo sữa, tế lễ hay tiệc khách không?”
“Bhojeyyuṁ, bho gotama”.
“They would.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Có, thưa Tôn giả Gotama.”
“Api nu naṁ brāhmaṇā mante vāceyyuṁ vā no vā”ti?
“And would the brahmins teach him the hymns or not?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Họ có dạy các bài tụng Veda cho người ấy không?”
“Vāceyyuṁ, bho gotama”.
“They would.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Có, thưa Tôn giả Gotama.”
“Api nussa itthīsu āvaṭaṁ vā assa anāvaṭaṁ vā”ti?
“And would he be kept from the women or not?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Người ấy có bị ngăn cách với phụ nữ hay không?”
“Anāvaṭaṁ hissa, bho gotama”.
“He would not.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không bị ngăn cách, thưa Tôn giả Gotama.”
“Api nu naṁ khattiyā khattiyābhisekena abhisiñceyyun”ti?
“And would the aristocrats anoint him as king?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Nhưng người Sát-đế-lợi có làm lễ quán đảnh để người ấy lên làm vua không?”
“No hidaṁ, bho gotama”.
“No, worthy Gotama.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không, thưa Tôn giả Gotama.”
“Taṁ kissa hetu”?
Why is that?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Vì sao?”
“Pitito hi, bho gotama, anupapanno”ti.
Because his paternity is unsuitable.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thưa Tôn giả Gotama, vì về phía cha người ấy không hợp lệ.”
“Iti kho, ambaṭṭha, itthiyā vā itthiṁ karitvā purisena vā purisaṁ karitvā khattiyāva seṭṭhā, hīnā brāhmaṇā.
“And so, Ambaṭṭha, the aristocrats are superior and the brahmins inferior, whether comparing women with women or men with men.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Như vậy, Ambaṭṭha, dù so nữ với nữ hay nam với nam, Sát-đế-lợi vẫn cao hơn, Bà-la-môn thấp hơn.
Taṁ kiṁ maññasi, ambaṭṭha,
What do you think, Ambaṭṭha?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ông nghĩ sao, Ambaṭṭha?
idha brāhmaṇā brāhmaṇaṁ kismiñcideva pakaraṇe khuramuṇḍaṁ karitvā bhassapuṭena vadhitvā raṭṭhā vā nagarā vā pabbājeyyuṁ.
Suppose the brahmins for some reason were to shave a brahmin’s head, inflict him with a sack of ashes, and banish him from the nation or the city.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Giả sử vì một lý do nào đó, các Bà-la-môn cạo đầu một Bà-la-môn, đánh bằng túi tro rồi trục xuất khỏi quốc gia hoặc thành phố.
Api nu so labhetha brāhmaṇesu āsanaṁ vā udakaṁ vā”ti?
Would he receive a seat and water from the brahmins?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Người ấy có được các Bà-la-môn cho chỗ ngồi và nước không?”
“No hidaṁ, bho gotama”.
“No, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không, thưa Tôn giả Gotama.”
“Api nu naṁ brāhmaṇā bhojeyyuṁ saddhe vā thālipāke vā yaññe vā pāhune vā”ti?
“And would the brahmins feed him at an offering of food for ancestors, an offering of a dish of milk-rice, a sacrifice, or a feast for guests?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Họ có cho người ấy ăn trong lễ cúng tổ tiên, lễ cúng cháo sữa, tế lễ hay tiệc khách không?”
“No hidaṁ, bho gotama”.
“No, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không, thưa Tôn giả Gotama.”
“Api nu naṁ brāhmaṇā mante vāceyyuṁ vā no vā”ti?
“And would the brahmins teach him the hymns or not?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Họ có dạy các bài tụng cho người ấy không?”
“No hidaṁ, bho gotama”.
“No, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không, thưa Tôn giả Gotama.”
“Api nussa itthīsu āvaṭaṁ vā assa anāvaṭaṁ vā”ti?
“And would he be kept from the women or not?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Người ấy có bị ngăn cách với phụ nữ hay không?”
“Āvaṭaṁ hissa, bho gotama”.
“He would be.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Bị ngăn cách, thưa Tôn giả Gotama.”
“Taṁ kiṁ maññasi, ambaṭṭha,
“What do you think, Ambaṭṭha?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Ông nghĩ sao, Ambaṭṭha?
idha khattiyā khattiyaṁ kismiñcideva pakaraṇe khuramuṇḍaṁ karitvā bhassapuṭena vadhitvā raṭṭhā vā nagarā vā pabbājeyyuṁ.
Suppose the aristocrats for some reason were to shave an aristocrat’s head, inflict him with a sack of ashes, and banish him from the nation or the city.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Giả sử vì một lý do nào đó, người Sát-đế-lợi cạo đầu một người Sát-đế-lợi, đánh bằng túi tro rồi trục xuất khỏi quốc gia hoặc thành phố.
Api nu so labhetha brāhmaṇesu āsanaṁ vā udakaṁ vā”ti?
Would he receive a seat and water from the brahmins?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Người ấy có được các Bà-la-môn cho chỗ ngồi và nước không?”
“Labhetha, bho gotama”.
“He would, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Có, thưa Tôn giả Gotama.”
“Api nu naṁ brāhmaṇā bhojeyyuṁ saddhe vā thālipāke vā yaññe vā pāhune vā”ti?
“And would the brahmins feed him at an offering of food for ancestors, an offering of a dish of milk-rice, a sacrifice, or a feast for guests?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Các Bà-la-môn có cho người ấy ăn trong lễ cúng tổ tiên, lễ cúng cháo sữa, tế lễ hay tiệc khách không?”
“Bhojeyyuṁ, bho gotama”.
“They would.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Có, thưa Tôn giả Gotama.”
“Api nu naṁ brāhmaṇā mante vāceyyuṁ vā no vā”ti?
“And would the brahmins teach him the hymns or not?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Họ có dạy các bài tụng cho người ấy không?”
“Vāceyyuṁ, bho gotama”.
“They would.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Có, thưa Tôn giả Gotama.”
“Api nussa itthīsu āvaṭaṁ vā assa anāvaṭaṁ vā”ti?
“And would he be kept from the women or not?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Người ấy có bị ngăn cách với phụ nữ hay không?”
“Anāvaṭaṁ hissa, bho gotama”.
“He would not.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không bị ngăn cách, thưa Tôn giả Gotama.”
“Ettāvatā kho, ambaṭṭha, khattiyo paramanihīnataṁ patto hoti, yadeva naṁ khattiyā khuramuṇḍaṁ karitvā bhassapuṭena vadhitvā raṭṭhā vā nagarā vā pabbājenti.
“At this point, Ambaṭṭha, that aristocrat has reached rock bottom, with head shaven, inflicted with a sack of ashes, and banished from city or nation.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Ambaṭṭha, người Sát-đế-lợi ấy đã rơi xuống chỗ thấp hèn tột cùng khi bị chính những người Sát-đế-lợi cạo đầu, đánh bằng túi tro và trục xuất khỏi quốc gia hay thành phố.
Iti kho, ambaṭṭha, yadā khattiyo paramanihīnataṁ patto hoti, tadāpi khattiyāva seṭṭhā, hīnā brāhmaṇā.
Yet still the aristocrats are superior and the brahmins inferior.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Như vậy, Ambaṭṭha, ngay cả khi người Sát-đế-lợi rơi xuống chỗ thấp hèn tột cùng, Sát-đế-lợi vẫn cao hơn, Bà-la-môn thấp hơn.
Brahmunā pesā, ambaṭṭha, sanaṅkumārena gāthā bhāsitā:
The divinity Sanaṅkumāra also spoke this verse:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ambaṭṭha, Phạm thiên Sanaṅkumāra cũng đã nói bài kệ này:
‘Khattiyo seṭṭho janetasmiṁ,
‘The aristocrat is best among people
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Sát-đế-lợi là cao nhất giữa những người
ye gottapaṭisārino;
who take clan as the standard.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
lấy dòng họ làm tiêu chuẩn;
Vijjācaraṇasampanno,
But one accomplished in knowledge and conduct
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
nhưng người đầy đủ minh và hạnh
so seṭṭho devamānuse’ti.
is first among gods and humans.’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
là tối thắng giữa chư thiên và loài người.’
Sā kho panesā, ambaṭṭha, brahmunā sanaṅkumārena gāthā sugītā no duggītā, subhāsitā no dubbhāsitā, atthasaṁhitā no anatthasaṁhitā, anumatā mayā.
That verse was well sung by the Divinity Sanaṅkumāra, not poorly sung; well spoken, not poorly spoken, beneficial, not harmful, and it was approved by me.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ambaṭṭha, bài kệ ấy được Phạm thiên Sanaṅkumāra hát khéo, không phải hát vụng; nói khéo, không phải nói vụng; có lợi ích, không phải vô ích; và được Ta tán đồng.
Ahampi hi, ambaṭṭha, evaṁ vadāmi—
For I also say this:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Vì Ta cũng nói như vầy, Ambaṭṭha:
Khattiyo seṭṭho janetasmiṁ,
The aristocrat is best among people
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Sát-đế-lợi là cao nhất giữa những người
ye gottapaṭisārino;
who take clan as the standard.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
lấy dòng họ làm tiêu chuẩn;
Vijjācaraṇasampanno,
But one accomplished in knowledge and conduct
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
nhưng người đầy đủ minh và hạnh
so seṭṭho devamānuse”ti.
is first among gods and humans.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
là tối thắng giữa chư thiên và loài người.”
Bhāṇavāro paṭhamo.
The first recitation section.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Hết phần tụng thứ nhất.
4. Vijjācaraṇakathā
4. Knowledge and Conduct
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
4. Minh và hạnh
“Katamaṁ pana taṁ, bho gotama, caraṇaṁ, katamā ca pana sā vijjā”ti?
“But what, worthy Gotama, is that conduct, and what is that knowledge?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thưa Tôn giả Gotama, hạnh ấy là gì và minh ấy là gì?”
“Na kho, ambaṭṭha, anuttarāya vijjācaraṇasampadāya jātivādo vā vuccati, gottavādo vā vuccati, mānavādo vā vuccati:
“Ambaṭṭha, in the supreme knowledge and conduct there is no discussion of genealogy or clan or pride—
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Ambaṭṭha, trong sự thành tựu minh và hạnh vô thượng không có chuyện bàn về sinh chủng, dòng họ hay kiêu mạn rằng:
‘arahasi vā maṁ tvaṁ, na vā maṁ tvaṁ arahasī’ti.
‘You deserve me’ or ‘You don’t deserve me.’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Ông xứng với tôi’ hay ‘ông không xứng với tôi’.
Yattha kho, ambaṭṭha, āvāho vā hoti, vivāho vā hoti, āvāhavivāho vā hoti, etthetaṁ vuccati jātivādo vā itipi gottavādo vā itipi mānavādo vā itipi:
Wherever there is giving and taking in marriage there is such discussion.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ambaṭṭha, nơi nào có chuyện cưới vợ, gả con, hay cả cưới lẫn gả, nơi ấy mới nói đến sinh chủng, dòng họ hay kiêu mạn rằng:
‘arahasi vā maṁ tvaṁ, na vā maṁ tvaṁ arahasī’ti.
‘You deserve me’ or ‘You don’t deserve me.’bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Ông xứng với tôi’ hay ‘ông không xứng với tôi’.
Ye hi keci, ambaṭṭha, jātivādavinibaddhā vā gottavādavinibaddhā vā mānavādavinibaddhā vā āvāhavivāhavinibaddhā vā, ārakā te anuttarāya vijjācaraṇasampadāya.
Whoever is shackled to questions of genealogy or clan or pride, or to giving and taking in marriage, is far from the supreme knowledge and conduct.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ambaṭṭha, ai còn bị trói buộc bởi sinh chủng, dòng họ, kiêu mạn hoặc chuyện cưới gả thì còn xa sự thành tựu minh và hạnh vô thượng.
Pahāya kho, ambaṭṭha, jātivādavinibaddhañca gottavādavinibaddhañca mānavādavinibaddhañca āvāhavivāhavinibaddhañca anuttarāya vijjācaraṇasampadāya sacchikiriyā hotī”ti.
The realization of supreme knowledge and conduct occurs when you’ve given up such things.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ambaṭṭha, chính khi từ bỏ sự trói buộc vào sinh chủng, dòng họ, kiêu mạn và chuyện cưới gả, mới có sự chứng ngộ minh và hạnh vô thượng.”
“Katamaṁ pana taṁ, bho gotama, caraṇaṁ, katamā ca sā vijjā”ti?
“But what, worthy Gotama, is that conduct, and what is that knowledge?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Nhưng thưa Tôn giả Gotama, hạnh ấy là gì và minh ấy là gì?”
“Idha, ambaṭṭha, tathāgato loke uppajjati arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā.
“Ambaṭṭha, it’s when a Realized One arises in the world, perfected, a fully awakened Buddha, accomplished in knowledge and conduct, holy, knower of the world, supreme guide for those fit for training, teacher of gods and humans, awakened, blessed.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Này Ambaṭṭha, ở đây một Như Lai xuất hiện ở đời, là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thầy của trời và người, Phật, Thế Tôn.
So imaṁ lokaṁ sadevakaṁ samārakaṁ sabrahmakaṁ sassamaṇabrāhmaṇiṁ pajaṁ sadevamanussaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedeti.
He has realized with his own insight this world—with its gods, Māras, and divinities, this population with its ascetics and brahmins, gods and humans—and he makes it known to others.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ngài tự mình chứng ngộ bằng thắng trí thế giới này cùng với chư thiên, Māra và Phạm thiên, cùng quần chúng sa-môn, bà-la-môn, chư thiên và loài người, rồi tuyên thuyết điều ấy.
So dhammaṁ deseti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāseti.
He teaches Dhamma that’s good in the beginning, good in the middle, and good in the end, meaningful and well-phrased. And he reveals a spiritual practice that’s entirely full and pure.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ngài thuyết Pháp tốt đẹp phần đầu, tốt đẹp phần giữa, tốt đẹp phần cuối, có nghĩa, có văn, và hiển bày đời phạm hạnh hoàn toàn viên mãn, hoàn toàn thanh tịnh.
Taṁ dhammaṁ suṇāti gahapati vā gahapatiputto vā aññatarasmiṁ vā kule paccājāto.
A householder hears that teaching, or a householder’s child, or someone reborn in a good family.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Một gia chủ, hay con trai gia chủ, hay người sinh trong một gia đình nào khác, được nghe pháp ấy.
So taṁ dhammaṁ sutvā tathāgate saddhaṁ paṭilabhati.
They gain faith in the Realized One
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Sau khi nghe pháp ấy, vị ấy sinh lòng tin nơi Như Lai.
So tena saddhāpaṭilābhena samannāgato iti paṭisañcikkhati …pe…
and reflect …
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Nhờ có lòng tin ấy, vị ấy suy xét thế này: …
So vivicceva kāmehi, vivicca akusalehi dhammehi, savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati …pe…
Quite secluded from sensual pleasures, secluded from unskillful qualities, they enter and remain in the first absorption …
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Vị ấy ly dục, ly các pháp bất thiện, chứng và trú thiền thứ nhất, có tầm, có tứ, có hỷ và lạc do ly dục sinh …
idampissa hoti caraṇasmiṁ.
This pertains to their conduct.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Điều này cũng thuộc về hạnh của vị ấy.
Puna caparaṁ, ambaṭṭha, bhikkhu vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati …pe…
Furthermore, as the placing of the mind and keeping it connected are stilled, a mendicant enters and remains in the second absorption …
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Lại nữa, này Ambaṭṭha, tỳ-kheo dứt tầm và tứ, đạt an tịnh nội tâm, nhất tâm, không tầm không tứ, với hỷ lạc do định sinh, chứng và trú thiền thứ hai …
idampissa hoti caraṇasmiṁ.
This pertains to their conduct.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Điều này cũng thuộc về hạnh của vị ấy.
Puna caparaṁ, ambaṭṭha, bhikkhu pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno, sukhañca kāyena paṭisaṁvedeti, yaṁ taṁ ariyā ācikkhanti: ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti, tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati …pe…
Furthermore, with the fading away of rapture, they enter and remain in the third absorption …
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Lại nữa, này Ambaṭṭha, tỳ-kheo ly hỷ, trú xả, chánh niệm tỉnh giác, cảm nhận lạc bằng thân, điều mà các bậc Thánh gọi là: ‘xả, niệm, lạc trú’, chứng và trú thiền thứ ba …
idampissa hoti caraṇasmiṁ.
This pertains to their conduct.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Điều này cũng thuộc về hạnh của vị ấy.
Puna caparaṁ, ambaṭṭha, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā, pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati …pe…
Furthermore, with the giving up of pleasure and pain and the disappearance of former happiness and sadness, they enter and remain in the fourth absorption …
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Lại nữa, này Ambaṭṭha, tỳ-kheo đoạn lạc, đoạn khổ, chấm dứt hỷ ưu đã có trước, chứng và trú thiền thứ tư, không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh …
idampissa hoti caraṇasmiṁ.
This pertains to their conduct.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Điều này cũng thuộc về hạnh của vị ấy.
Idaṁ kho taṁ, ambaṭṭha, caraṇaṁ.
This is that conduct.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này Ambaṭṭha, đó chính là hạnh ấy.
So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte ñāṇadassanāya cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti …pe…
When their mind has become immersed in samādhi like this—purified, bright, flawless, rid of corruptions, pliable, workable, steady, and imperturbable—they project it and extend it toward knowledge and vision.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Với tâm đã định như thế — thanh tịnh, trong sáng, không uế nhiễm, lìa cấu uế, mềm dẻo, đắc dụng, an trú, đạt bất động — vị ấy hướng tâm, nghiêng tâm đến tri kiến …
idampissa hoti vijjāya …pe…
This pertains to their knowledge. …
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Điều này cũng thuộc về minh của vị ấy …
nāparaṁ itthattāyāti pajānāti,
They understand: ‘There is nothing further for this place.’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Vị ấy biết: ‘Không còn trở lại trạng thái hiện hữu này nữa.’
idampissa hoti vijjāya.
This pertains to their knowledge.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Điều này cũng thuộc về minh của vị ấy.
Ayaṁ kho sā, ambaṭṭha, vijjā.
This is that knowledge.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này Ambaṭṭha, đó chính là minh ấy.
Ayaṁ vuccati, ambaṭṭha, bhikkhu ‘vijjāsampanno’ itipi, ‘caraṇasampanno’ itipi, ‘vijjācaraṇasampanno’ itipi.
This mendicant is said to be ‘accomplished in knowledge’, and also ‘accomplished in conduct’, and also ‘accomplished in knowledge and conduct’.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ambaṭṭha, tỳ-kheo ấy được gọi là ‘người đầy đủ minh’, là ‘người đầy đủ hạnh’, và là ‘người đầy đủ minh và hạnh’.
Imāya ca, ambaṭṭha, vijjāsampadāya caraṇasampadāya ca aññā vijjāsampadā ca caraṇasampadā ca uttaritarā vā paṇītatarā vā natthi.
And, Ambaṭṭha, there is no accomplishment in knowledge and conduct that is better or finer than this.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ambaṭṭha, không có sự thành tựu minh và hạnh nào cao hơn hay vi diệu hơn điều này.
5. Catuapāyamukha
5. Four Causes of Quitting
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
5. Bốn con đường rời xa minh và hạnh vô thượng
Imāya kho, ambaṭṭha, anuttarāya vijjācaraṇasampadāya cattāri apāyamukhāni bhavanti.
There are these four causes of quitting this supreme knowledge and conduct.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ambaṭṭha, có bốn con đường khiến người ta rời xa sự thành tựu minh và hạnh vô thượng này.
Katamāni cattāri?
What four?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Bốn là gì?
Idha, ambaṭṭha, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā imaññeva anuttaraṁ vijjācaraṇasampadaṁ anabhisambhuṇamāno khārividhamādāya araññāyatanaṁ ajjhogāhati:
Firstly, take some ascetic or brahmin who, not managing to obtain this supreme knowledge and conduct, plunges into a wilderness region carrying their pack with a shoulder-pole, thinking
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ambaṭṭha, ở đây có sa-môn hay Bà-la-môn không đạt được minh và hạnh vô thượng này, bèn mang đòn gánh đi sâu vào rừng, nghĩ rằng:
‘pavattaphalabhojano bhavissāmī’ti.
they will get by eating fallen fruit.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Ta sẽ sống bằng trái cây tự rụng.’
So aññadatthu vijjācaraṇasampannasseva paricārako sampajjati.
In fact they succeed only in serving someone accomplished in knowledge and conduct.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Nhưng người ấy rốt cuộc chỉ trở thành người phục vụ cho người đã đầy đủ minh và hạnh.
Imāya kho, ambaṭṭha, anuttarāya vijjācaraṇasampadāya idaṁ paṭhamaṁ apāyamukhaṁ bhavati.
This is the first cause of quitting this supreme knowledge and conduct.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ambaṭṭha, đây là con đường rời xa thứ nhất đối với sự thành tựu minh và hạnh vô thượng này.
Puna caparaṁ, ambaṭṭha, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā imañceva anuttaraṁ vijjācaraṇasampadaṁ anabhisambhuṇamāno pavattaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno kudālapiṭakaṁ ādāya araññavanaṁ ajjhogāhati:
Furthermore, take some ascetic or brahmin who, not managing to obtain this supreme knowledge and conduct or to get by eating fallen fruit, plunges into a wilderness region carrying a spade and basket, thinking
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Lại nữa, Ambaṭṭha, ở đây có sa-môn hay Bà-la-môn không đạt được minh và hạnh vô thượng này, cũng không sống nổi bằng trái cây tự rụng, bèn mang cuốc và giỏ đi vào rừng, nghĩ rằng:
‘kandamūlaphalabhojano bhavissāmī’ti.
they will get by eating tubers and fruit.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Ta sẽ sống bằng củ và quả.’
So aññadatthu vijjācaraṇasampannasseva paricārako sampajjati.
In fact they succeed only in serving someone accomplished in knowledge and conduct.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Nhưng người ấy rốt cuộc chỉ trở thành người phục vụ cho người đã đầy đủ minh và hạnh.
Imāya kho, ambaṭṭha, anuttarāya vijjācaraṇasampadāya idaṁ dutiyaṁ apāyamukhaṁ bhavati.
This is the second cause of quitting this supreme knowledge and conduct.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ambaṭṭha, đây là con đường rời xa thứ hai đối với sự thành tựu minh và hạnh vô thượng này.
Puna caparaṁ, ambaṭṭha, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā imañceva anuttaraṁ vijjācaraṇasampadaṁ anabhisambhuṇamāno pavattaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno kandamūlaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno gāmasāmantaṁ vā nigamasāmantaṁ vā agyāgāraṁ karitvā aggiṁ paricaranto acchati.
Furthermore, take some ascetic or brahmin who, not managing to obtain this supreme knowledge and conduct, or to get by eating fallen fruit, or to get by eating tubers and fruit, sets up a fire chamber in the neighborhood of a village or town and dwells there serving the sacred flame.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Lại nữa, Ambaṭṭha, ở đây có sa-môn hay Bà-la-môn không đạt được minh và hạnh vô thượng này, cũng không sống nổi bằng trái cây tự rụng, cũng không sống nổi bằng củ và quả, bèn dựng một nhà lửa gần làng hoặc thị trấn và sống thờ lửa thiêng.
So aññadatthu vijjācaraṇasampannasseva paricārako sampajjati.
In fact they succeed only in serving someone accomplished in knowledge and conduct.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Nhưng người ấy rốt cuộc chỉ trở thành người phục vụ cho người đã đầy đủ minh và hạnh.
Imāya kho, ambaṭṭha, anuttarāya vijjācaraṇasampadāya idaṁ tatiyaṁ apāyamukhaṁ bhavati.
This is the third cause of quitting this supreme knowledge and conduct.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ambaṭṭha, đây là con đường rời xa thứ ba đối với sự thành tựu minh và hạnh vô thượng này.
Puna caparaṁ, ambaṭṭha, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā imaṁ ceva anuttaraṁ vijjācaraṇasampadaṁ anabhisambhuṇamāno pavattaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno kandamūlaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno aggipāricariyañca anabhisambhuṇamāno cātumahāpathe catudvāraṁ agāraṁ karitvā acchati:
Furthermore, take some ascetic or brahmin who, not managing to obtain this supreme knowledge and conduct, or to get by eating fallen fruit, or to get by eating tubers and fruit, or to serve the sacred flame, sets up a four-doored fire chamber at the crossroads and dwells there, thinking:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Lại nữa, Ambaṭṭha, ở đây có sa-môn hay Bà-la-môn không đạt được minh và hạnh vô thượng này, cũng không sống nổi bằng trái cây tự rụng, cũng không sống nổi bằng củ và quả, cũng không làm nổi việc thờ lửa thiêng, bèn dựng một ngôi nhà bốn cửa tại ngã tư và sống ở đó, nghĩ rằng:
‘yo imāhi catūhi disāhi āgamissati samaṇo vā brāhmaṇo vā, tamahaṁ yathāsatti yathābalaṁ paṭipūjessāmī’ti.
‘When an ascetic or brahmin comes from the four quarters, I will honor them as best I can.’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Bất cứ sa-môn hay Bà-la-môn nào từ bốn phương đến, ta sẽ tiếp đãi họ hết khả năng.’
So aññadatthu vijjācaraṇasampannasseva paricārako sampajjati.
In fact they succeed only in serving someone accomplished in knowledge and conduct.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Nhưng người ấy rốt cuộc chỉ trở thành người phục vụ cho người đã đầy đủ minh và hạnh.
Imāya kho, ambaṭṭha, anuttarāya vijjācaraṇasampadāya idaṁ catutthaṁ apāyamukhaṁ bhavati.
This is the fourth cause of quitting this supreme knowledge and conduct.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ambaṭṭha, đây là con đường rời xa thứ tư đối với sự thành tựu minh và hạnh vô thượng này.
Imāya kho, ambaṭṭha, anuttarāya vijjācaraṇasampadāya imāni cattāri apāyamukhāni bhavanti.
These are the four causes of quitting this supreme knowledge and conduct.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ambaṭṭha, đó là bốn con đường rời xa sự thành tựu minh và hạnh vô thượng này.
Taṁ kiṁ maññasi, ambaṭṭha,
What do you think, Ambaṭṭha?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ông nghĩ sao, Ambaṭṭha?
api nu tvaṁ imāya anuttarāya vijjācaraṇasampadāya sandissasi sācariyako”ti?
Is this supreme knowledge and conduct seen in your own denomination?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Trong truyền thống của ông có thấy sự thành tựu minh và hạnh vô thượng này không?”
“No hidaṁ, bho gotama.
“No, worthy Gotama.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không, thưa Tôn giả Gotama.
Kocāhaṁ, bho gotama, sācariyako, kā ca anuttarā vijjācaraṇasampadā?
Who am I and my denomination compared with the supreme knowledge and conduct?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Thưa Tôn giả Gotama, tôi và truyền thống của tôi nào có là gì so với minh và hạnh vô thượng?
Ārakāhaṁ, bho gotama, anuttarāya vijjācaraṇasampadāya sācariyako”ti.
We are far from that.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Thưa Tôn giả Gotama, tôi và truyền thống của tôi còn rất xa minh và hạnh vô thượng.”
“Taṁ kiṁ maññasi, ambaṭṭha,
“What do you think, Ambaṭṭha?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Ông nghĩ sao, Ambaṭṭha?
api nu tvaṁ imañceva anuttaraṁ vijjācaraṇasampadaṁ anabhisambhuṇamāno khārividhamādāya araññavanamajjhogāhasi sācariyako:
Since you’re not managing to obtain this supreme knowledge and conduct, have you with your denomination plunged into a wilderness region carrying your pack with a shoulder-pole, thinking
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Vì không đạt được minh và hạnh vô thượng, ông và truyền thống của mình có mang đòn gánh đi sâu vào rừng, nghĩ rằng
‘pavattaphalabhojano bhavissāmī’”ti?
you will get by eating fallen fruit?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
sẽ sống bằng trái cây tự rụng không?”
“No hidaṁ, bho gotama”.
“No, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không, thưa Tôn giả Gotama.”
“Taṁ kiṁ maññasi, ambaṭṭha,
“What do you think, Ambaṭṭha?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Ông nghĩ sao, Ambaṭṭha?
api nu tvaṁ imañceva anuttaraṁ vijjācaraṇasampadaṁ anabhisambhuṇamāno pavattaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno kudālapiṭakaṁ ādāya araññavanamajjhogāhasi sācariyako:
Have you with your denomination … plunged into a wilderness region carrying a spade and basket, thinking
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Vì không đạt được minh và hạnh vô thượng, cũng không sống nổi bằng trái cây tự rụng, ông và truyền thống của mình có mang cuốc và giỏ đi sâu vào rừng, nghĩ rằng
‘kandamūlaphalabhojano bhavissāmī’”ti?
you will get by eating tubers and fruit?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
sẽ sống bằng củ và quả không?”
“No hidaṁ, bho gotama”.
“No, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không, thưa Tôn giả Gotama.”
“Taṁ kiṁ maññasi, ambaṭṭha,
“What do you think, Ambaṭṭha?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Ông nghĩ sao, Ambaṭṭha?
api nu tvaṁ imañceva anuttaraṁ vijjācaraṇasampadaṁ anabhisambhuṇamāno pavattaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno kandamūlaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno gāmasāmantaṁ vā nigamasāmantaṁ vā agyāgāraṁ karitvā aggiṁ paricaranto acchasi sācariyako”ti?
Have you with your denomination … set up a fire chamber in the neighborhood of a village or town and dwelt there serving the sacred flame?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Vì không đạt được minh và hạnh vô thượng, cũng không sống nổi bằng trái cây tự rụng, cũng không sống nổi bằng củ và quả, ông và truyền thống của mình có dựng nhà lửa gần làng hay thị trấn và sống thờ lửa thiêng không?”
“No hidaṁ, bho gotama”.
“No, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không, thưa Tôn giả Gotama.”
“Taṁ kiṁ maññasi, ambaṭṭha,
“What do you think, Ambaṭṭha?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Ông nghĩ sao, Ambaṭṭha?
api nu tvaṁ imañceva anuttaraṁ vijjācaraṇasampadaṁ anabhisambhuṇamāno pavattaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno kandamūlaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno aggipāricariyañca anabhisambhuṇamāno cātumahāpathe catudvāraṁ agāraṁ karitvā acchasi sācariyako:
Have you with your denomination … set up a four-doored fire chamber at the crossroads and dwelt there, thinking:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Vì không đạt được minh và hạnh vô thượng, cũng không sống nổi bằng trái cây tự rụng, cũng không sống nổi bằng củ và quả, cũng không làm nổi việc thờ lửa thiêng, ông và truyền thống của mình có dựng ngôi nhà bốn cửa tại ngã tư và sống ở đó, nghĩ rằng:
‘yo imāhi catūhi disāhi āgamissati samaṇo vā brāhmaṇo vā, taṁ mayaṁ yathāsatti yathābalaṁ paṭipūjessāmā’”ti?
‘When an ascetic or brahmin comes from the four quarters, I will honor them as best I can’?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Bất cứ sa-môn hay Bà-la-môn nào từ bốn phương đến, chúng tôi sẽ tiếp đãi họ hết khả năng’ không?”
“No hidaṁ, bho gotama”.
“No, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không, thưa Tôn giả Gotama.”
“Iti kho, ambaṭṭha, imāya ceva tvaṁ anuttarāya vijjācaraṇasampadāya parihīno sācariyako.
“So you with your denomination are not only inferior to the supreme knowledge and conduct,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Như vậy, Ambaṭṭha, ông và truyền thống của mình không đạt được sự thành tựu minh và hạnh vô thượng này,
Ye cime anuttarāya vijjācaraṇasampadāya cattāri apāyamukhāni bhavanti, tato ca tvaṁ parihīno sācariyako.
you are even inferior to the four causes of quitting the supreme knowledge and conduct.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
mà cũng không đạt được cả bốn con đường rời xa minh và hạnh vô thượng ấy.
Bhāsitā kho pana te esā, ambaṭṭha, ācariyena brāhmaṇena pokkharasātinā vācā:
But you have been told this by your tutor, the brahmin Pokkharasāti:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Thế mà, Ambaṭṭha, thầy ông, Bà-la-môn Pokkharasāti, lại nói với ông rằng:
‘ke ca muṇḍakā samaṇakā ibbhā kaṇhā bandhupādāpaccā, kā ca tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ sākacchā’ti attanā āpāyikopi aparipūramāno.
‘Who are these shavelings, fake ascetics, primitives, black spawn from the feet of our kinsman compared with conversation with the brahmins of the three knowledges?’ Yet he himself has not even fulfilled one of the quittings!
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Những kẻ đầu trọc, sa-môn giả hiệu, hạng thấp kém, đen đúa, sinh từ chân của vị bà con chúng ta, làm sao xứng nói chuyện với các Bà-la-môn thông ba Veda?’ Chính ông ấy còn chưa thực hành nổi một trong bốn lối ấy!
Passa, ambaṭṭha, yāva aparaddhañca te idaṁ ācariyassa brāhmaṇassa pokkharasātissa.
See, Ambaṭṭha, how your tutor Pokkharasāti has wronged you.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ambaṭṭha, hãy xem thầy Pokkharasāti đã làm hại ông thế nào.
6. Pubbakaisibhāvānuyoga
6. Being Like the Seers of the Past
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
6. Có giống các ẩn sĩ xưa không?
Brāhmaṇo kho pana, ambaṭṭha, pokkharasāti rañño pasenadissa kosalassa dattikaṁ bhuñjati.
Pokkharasāti lives off an endowment provided by King Pasenadi of Kosala.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ambaṭṭha, Bà-la-môn Pokkharasāti sống nhờ lãnh địa vua Pasenadi xứ Kosala ban cho.
Tassa rājā pasenadi kosalo sammukhībhāvampi na dadāti.
But the king won’t even grant him an audience face to face.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Nhưng vua còn không tiếp ông ấy trực diện.
Yadāpi tena manteti, tirodussantena manteti.
When he consults, he does so behind a curtain.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Khi bàn việc, vua nói với ông ấy qua một tấm màn.
Yassa kho pana, ambaṭṭha, dhammikaṁ payātaṁ bhikkhaṁ paṭiggaṇheyya, kathaṁ tassa rājā pasenadi kosalo sammukhībhāvampi na dadeyya.
Why wouldn’t the king grant a face to face audience with someone who’d receive his legitimate presentation of food?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ambaṭṭha, tại sao vua lại không chịu tiếp trực diện một người nhận phần thực phẩm chính đáng do vua ban?
Passa, ambaṭṭha, yāva aparaddhañca te idaṁ ācariyassa brāhmaṇassa pokkharasātissa.
See, Ambaṭṭha, how your tutor Pokkharasāti has wronged you.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ambaṭṭha, hãy xem thầy Pokkharasāti đã làm hại ông thế nào.
Taṁ kiṁ maññasi, ambaṭṭha,
What do you think, Ambaṭṭha?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ông nghĩ sao, Ambaṭṭha?
idha rājā pasenadi kosalo hatthigīvāya vā nisinno assapiṭṭhe vā nisinno rathūpatthare vā ṭhito uggehi vā rājaññehi vā kiñcideva mantanaṁ manteyya.
Suppose King Pasenadi was holding consultations with warrior-chiefs or chieftains while sitting on an elephant’s neck or on horseback, or while standing on the mat in a chariot.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Giả sử vua Pasenadi đang bàn việc với các thủ lĩnh chiến binh hoặc vương hầu, khi ngồi trên cổ voi, trên lưng ngựa, hay đứng trên tấm thảm trong xe.
So tamhā padesā apakkamma ekamantaṁ tiṭṭheyya.
And suppose he’d get down from that place and stand aside.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Rồi vua rời chỗ ấy và đứng sang một bên.
Atha āgaccheyya suddo vā suddadāso vā, tasmiṁ padese ṭhito tadeva mantanaṁ manteyya:
Then along would come a worker or their bondservant, who’d stand in the same place and continue the consultation:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Rồi một người Sudda hay nô bộc của người Sudda đến, đứng đúng chỗ ấy và tiếp tục cuộc bàn bạc:
‘evampi rājā pasenadi kosalo āha, evampi rājā pasenadi kosalo āhā’ti.
‘This is what King Pasenadi says, and this too is what the king says.’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Vua Pasenadi nói thế này, và nhà vua còn nói thế kia.’
Api nu so rājabhaṇitaṁ vā bhaṇati rājamantanaṁ vā manteti?
Though he spoke the king’s words and gave the king’s advice,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Dù người ấy nói lại lời vua và lời khuyên của vua,
Ettāvatā so assa rājā vā rājamatto vā”ti?
does that qualify him to be the king or the king’s minister?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
như vậy người ấy có trở thành vua hay đại thần của vua không?”
“No hidaṁ, bho gotama”.
“No, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không, thưa Tôn giả Gotama.”
“Evameva kho tvaṁ, ambaṭṭha, ye te ahesuṁ brāhmaṇānaṁ pubbakā isayo mantānaṁ kattāro mantānaṁ pavattāro, yesamidaṁ etarahi brāhmaṇā porāṇaṁ mantapadaṁ gītaṁ pavuttaṁ samihitaṁ, tadanugāyanti tadanubhāsanti bhāsitamanubhāsanti vācitamanuvācenti, seyyathidaṁ—aṭṭhako vāmako vāmadevo vessāmitto yamataggi aṅgīraso bhāradvājo vāseṭṭho kassapo bhagu:
“In the same way, Ambaṭṭha, the ancient seers of the brahmins were Aṭṭhaka, Vāmaka, Vāmadeva, Vessāmitta, Yamadaggi, Aṅgīrasa, Bhāradvāja, Vāseṭṭha, Kassapa, and Bhagu. They were the authors and propagators of the hymns. Their hymnal was sung and propagated and compiled in ancient times; and these days, brahmins continue to sing and chant it, chanting what was chanted and teaching what was taught.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Cũng vậy, Ambaṭṭha, các ẩn sĩ Bà-la-môn thời xưa là Aṭṭhaka, Vāmaka, Vāmadeva, Vessāmitta, Yamadaggi, Aṅgīrasa, Bhāradvāja, Vāseṭṭha, Kassapa và Bhagu. Họ là những người sáng tác và truyền bá các bài tụng. Những bài tụng xưa ấy đã được họ hát lên, truyền lại và tập hợp; các Bà-la-môn ngày nay hát theo, đọc theo, nói lại điều đã được nói, dạy lại điều đã được dạy.
‘tyāhaṁ mante adhiyāmi sācariyako’ti, tāvatā tvaṁ bhavissasi isi vā isitthāya vā paṭipannoti netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
You might imagine that, since you’ve learned their hymns by heart in your own denomination, that makes you a seer or someone on the path to becoming a seer. But that is not possible.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Nếu ông nghĩ: ‘Tôi cùng truyền thống của tôi học thuộc các bài tụng ấy’, rồi cho rằng chỉ chừng ấy ông sẽ thành một ẩn sĩ hay người đang thực hành để thành ẩn sĩ, thì điều ấy không thể có.
Taṁ kiṁ maññasi, ambaṭṭha,
What do you think, Ambaṭṭha?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ông nghĩ sao, Ambaṭṭha?
kinti te sutaṁ brāhmaṇānaṁ vuddhānaṁ mahallakānaṁ ācariyapācariyānaṁ bhāsamānānaṁ—
According to what you have heard from elderly and senior brahmins, the tutors of tutors,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Theo điều ông đã nghe từ các Bà-la-môn lớn tuổi, trưởng thượng, thầy của các bậc thầy,
ye te ahesuṁ brāhmaṇānaṁ pubbakā isayo mantānaṁ kattāro mantānaṁ pavattāro, yesamidaṁ etarahi brāhmaṇā porāṇaṁ mantapadaṁ gītaṁ pavuttaṁ samihitaṁ, tadanugāyanti tadanubhāsanti bhāsitamanubhāsanti vācitamanuvācenti, seyyathidaṁ—aṭṭhako vāmako vāmadevo vessāmitto yamataggi aṅgīraso bhāradvājo vāseṭṭho kassapo bhagu,
did those ancient brahmin seers—
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
những ẩn sĩ Bà-la-môn thời xưa, những người sáng tác và truyền bá các bài tụng, mà những bài tụng xưa họ đã hát lên, truyền lại và tập hợp, nay các Bà-la-môn vẫn hát theo, đọc theo, nói lại điều đã được nói, dạy lại điều đã được dạy, tức là Aṭṭhaka, Vāmaka, Vāmadeva, Vessāmitta, Yamadaggi, Aṅgīrasa, Bhāradvāja, Vāseṭṭha, Kassapa và Bhagu —
evaṁ su te sunhātā suvilittā kappitakesamassū āmukkamaṇikuṇḍalābharaṇā odātavatthavasanā pañcahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgībhūtā paricārenti, seyyathāpi tvaṁ etarahi sācariyako”ti?
nicely bathed and anointed, with hair and beard dressed, bedecked with jewels, earrings, and bracelets, dressed in white—amuse themselves, supplied and provided with the five kinds of sensual stimulation, like you do today in your denomination?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
có tắm rửa sạch sẽ, xức dầu thơm, chải tóc râu, đeo trang sức, hoa tai và vòng tay, mặc đồ trắng, rồi vui hưởng đầy đủ năm dục lạc như ông cùng truyền thống của ông ngày nay không?”
“No hidaṁ, bho gotama”.
“No, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không, thưa Tôn giả Gotama.”
“ …pe…
Bản tham khảo để trống ở đoạn này
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“…
Evaṁ su te sālīnaṁ odanaṁ sucimaṁsūpasecanaṁ vicitakāḷakaṁ anekasūpaṁ anekabyañjanaṁ paribhuñjanti, seyyathāpi tvaṁ etarahi sācariyako”ti?
“Did they eat boiled fine rice, garnished with clean meat, with the dark grains picked out, served with many soups and sauces, like you do today in your denomination?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Họ có ăn cơm gạo ngon nấu với thịt sạch, bỏ hết hạt đen, kèm nhiều loại canh và nước sốt như ông cùng truyền thống của ông ngày nay không?”
“No hidaṁ, bho gotama”.
“No, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không, thưa Tôn giả Gotama.”
“ …pe…
Bản tham khảo để trống ở đoạn này
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“…
Evaṁ su te veṭhakanatapassāhi nārīhi paricārenti, seyyathāpi tvaṁ etarahi sācariyako”ti?
“Did they amuse themselves with girls wearing thongs that show off their curves, like you do today in your denomination?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Họ có vui chơi với những cô gái ăn mặc phô đường cong thân thể như ông cùng truyền thống của ông ngày nay không?”
“No hidaṁ, bho gotama”.
“No, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không, thưa Tôn giả Gotama.”
“ …pe…
Bản tham khảo để trống ở đoạn này
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“…
Evaṁ su te kuttavālehi vaḷavārathehi dīghāhi patodalaṭṭhīhi vāhane vitudentā vipariyāyanti, seyyathāpi tvaṁ etarahi sācariyako”ti?
“Did they drive about in chariots drawn by mares with plaited manes, whipping and lashing them onward with long goads, like you do today in your denomination?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Họ có đi xe do ngựa cái tết bờm kéo, dùng roi dài thúc đánh chúng như ông cùng truyền thống của ông ngày nay không?”
“No hidaṁ, bho gotama”.
“No, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không, thưa Tôn giả Gotama.”
“ …pe…
Bản tham khảo để trống ở đoạn này
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“…
Evaṁ su te ukkiṇṇaparikhāsu okkhittapalighāsu nagarūpakārikāsu dīghāsivudhehi purisehi rakkhāpenti, seyyathāpi tvaṁ etarahi sācariyako”ti?
“Did they get men with long swords to guard them in fortresses with moats dug and barriers in place, like you do today in your denomination?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Họ có cho người mang gươm dài canh giữ mình trong những thành lũy có hào sâu và chướng ngại như ông cùng truyền thống của ông ngày nay không?”
“No hidaṁ, bho gotama”.
“No, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không, thưa Tôn giả Gotama.”
“Iti kho, ambaṭṭha, neva tvaṁ isi na isitthāya paṭipanno sācariyako.
“So, Ambaṭṭha, in your own denomination you are neither a seer nor someone on the path to becoming a seer.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Như vậy, Ambaṭṭha, ông cùng truyền thống của ông không phải là ẩn sĩ, cũng không phải người đang thực hành để thành ẩn sĩ.
Yassa kho pana, ambaṭṭha, mayi kaṅkhā vā vimati vā so maṁ pañhena, ahaṁ veyyākaraṇena sodhissāmī”ti.
Whoever has any doubt or uncertainty about me, let them ask me and I will clear up their doubts with my answer.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ambaṭṭha, ai còn nghi ngờ hay phân vân về Ta, hãy hỏi Ta; Ta sẽ giải đáp để làm sáng tỏ.”
7. Dvelakkhaṇādassana
7. Seeing the Two Marks
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
7. Thấy hai tướng
Atha kho bhagavā vihārā nikkhamma caṅkamaṁ abbhuṭṭhāsi.
Then the Buddha left his dwelling and proceeded to begin walking mindfully,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Rồi Đức Thế Tôn ra khỏi chỗ ở và bắt đầu đi thiền hành.
Ambaṭṭhopi māṇavo vihārā nikkhamma caṅkamaṁ abbhuṭṭhāsi.
and Ambaṭṭha did likewise.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Thanh niên Ambaṭṭha cũng ra khỏi chỗ ở và bắt đầu đi thiền hành.
Atha kho ambaṭṭho māṇavo bhagavantaṁ caṅkamantaṁ anucaṅkamamāno bhagavato kāye dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni samannesi.
Then while walking beside the Buddha, Ambaṭṭha scrutinized his body for the thirty-two marks of a great man.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Trong khi đi bên cạnh, Ambaṭṭha quan sát thân Đức Thế Tôn để tìm ba mươi hai tướng Đại Nhân.
Addasā kho ambaṭṭho māṇavo bhagavato kāye dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni yebhuyyena ṭhapetvā dve.
He saw all of them except two,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Chàng thấy tất cả, trừ hai tướng,
Dvīsu mahāpurisalakkhaṇesu kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati—
which he had doubts about:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
về hai tướng ấy chàng còn nghi ngờ, phân vân, chưa quyết, chưa yên tin:
kosohite ca vatthaguyhe pahūtajivhatāya ca.
whether the private parts are sheathed in a foreskin, and the largeness of the tongue.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
tướng nam căn được che kín và tướng lưỡi dài rộng.
Atha kho bhagavato etadahosi:
Then it occurred to the Buddha,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Đức Thế Tôn nghĩ:
“passati kho me ayaṁ ambaṭṭho māṇavo dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni yebhuyyena ṭhapetvā dve.
“This student Ambaṭṭha sees all the marks except two,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thanh niên Ambaṭṭha này thấy nơi Ta hầu hết ba mươi hai tướng Đại Nhân, trừ hai tướng.
Dvīsu mahāpurisalakkhaṇesu kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati—
which he has doubts about:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Về hai tướng Đại Nhân, cậu ấy còn nghi ngờ, phân vân, chưa quyết, chưa yên tin:
kosohite ca vatthaguyhe pahūtajivhatāya cā”ti.
whether the private parts are sheathed in a foreskin, and the largeness of the tongue.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
tướng nam căn được che kín và tướng lưỡi dài rộng.”
Atha kho bhagavā tathārūpaṁ iddhābhisaṅkhāraṁ abhisaṅkhāsi. Yathā addasa ambaṭṭho māṇavo bhagavato kosohitaṁ vatthaguyhaṁ.
Then the Buddha used his psychic power to will that Ambaṭṭha would see his private parts sheathed in a foreskin.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Rồi Đức Thế Tôn dùng thần thông khiến Ambaṭṭha thấy được tướng nam căn được che kín của Thế Tôn.
Atha kho bhagavā jivhaṁ ninnāmetvā ubhopi kaṇṇasotāni anumasi paṭimasi, ubhopi nāsikasotāni anumasi paṭimasi, kevalampi nalāṭamaṇḍalaṁ jivhāya chādesi.
And he stuck out his tongue and stroked back and forth on his ear holes and nostrils, and covered his entire forehead with his tongue.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Rồi Đức Thế Tôn le lưỡi ra, đưa lưỡi sờ qua sờ lại cả hai lỗ tai, sờ qua sờ lại cả hai lỗ mũi, và dùng lưỡi phủ kín cả vầng trán.
Atha kho ambaṭṭhassa māṇavassa etadahosi:
Then Ambaṭṭha thought,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ambaṭṭha nghĩ:
“samannāgato kho samaṇo gotamo dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇehi paripuṇṇehi, no aparipuṇṇehī”ti.
“The ascetic Gotama possesses the thirty-two marks completely, lacking none.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Sa-môn Gotama có đủ ba mươi hai tướng Đại Nhân, không thiếu tướng nào.”
Bhagavantaṁ etadavoca:
He said to the Buddha,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Chàng nói:
“handa ca dāni mayaṁ, bho gotama, gacchāma, bahukiccā mayaṁ bahukaraṇīyā”ti.
“Well, now, sir, I must go. I have many duties, and much to do.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thưa Tôn giả Gotama, bây giờ tôi phải đi. Tôi có nhiều việc phải làm.”
“Yassadāni tvaṁ, ambaṭṭha, kālaṁ maññasī”ti.
“Please, Ambaṭṭha, go at your convenience.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Ambaṭṭha, ông hãy đi khi thấy thích hợp.”
Atha kho ambaṭṭho māṇavo vaḷavārathamāruyha pakkāmi.
Then Ambaṭṭha mounted his chariot drawn by mares and left.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ambaṭṭha lên xe ngựa cái rồi đi.
Tena kho pana samayena brāhmaṇo pokkharasāti ukkaṭṭhāya nikkhamitvā mahatā brāhmaṇagaṇena saddhiṁ sake ārāme nisinno hoti ambaṭṭhaṁyeva māṇavaṁ paṭimānento.
Now at that time the brahmin Pokkharasāti had come out from Ukkaṭṭhā together with a large group of brahmins and was sitting in his own park just waiting for Ambaṭṭha.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Khi ấy Bà-la-môn Pokkharasāti đã rời Ukkaṭṭhā cùng một nhóm đông Bà-la-môn và đang ngồi trong khu vườn của mình, chờ Ambaṭṭha.
Atha kho ambaṭṭho māṇavo yena sako ārāmo tena pāyāsi.
Then Ambaṭṭha entered the park.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ambaṭṭha đi vào khu vườn.
Yāvatikā yānassa bhūmi, yānena gantvā yānā paccorohitvā pattikova yena brāhmaṇo pokkharasāti tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā brāhmaṇaṁ pokkharasātiṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho ambaṭṭhaṁ māṇavaṁ brāhmaṇo pokkharasāti etadavoca:
He went by carriage as far as the terrain allowed, then descended and approached the brahmin Pokkharasāti on foot. He bowed and sat down to one side, and Pokkharasāti said to him:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Chàng đi xe đến chỗ xe còn đi được, rồi xuống xe, đi bộ đến gặp Pokkharasāti, đảnh lễ và ngồi sang một bên. Pokkharasāti hỏi:
“kacci, tāta ambaṭṭha, addasa taṁ bhavantaṁ gotaman”ti?
“I hope, dear Ambaṭṭha, you saw the worthy Gotama?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Ambaṭṭha thân mến, con đã gặp Tôn giả Gotama chưa?”
“Addasāma kho mayaṁ, bho, taṁ bhavantaṁ gotaman”ti.
“I saw him, sir.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thưa thầy, con đã gặp.”
“Kacci, tāta ambaṭṭha, taṁ bhavantaṁ gotamaṁ tathā santaṁyeva saddo abbhuggato no aññathā;
“Well, does he live up to his reputation or not?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Ambaṭṭha thân mến, tiếng đồn về Tôn giả Gotama có đúng như thực, không khác chứ?
kacci pana so bhavaṁ gotamo tādiso no aññādiso”ti?
or is the worthy Gotama living up to his reputation, or not?”bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Tôn giả Gotama có đúng là người như vậy, không khác chứ?”
“Tathā santaṁyeva, bho, taṁ bhavantaṁ gotamaṁ saddo abbhuggato no aññathā, tādisova so bhavaṁ gotamo no aññādiso.
“He does, sir.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thưa thầy, tiếng đồn về Tôn giả Gotama đúng như thực, không khác; Tôn giả Gotama đúng là người như vậy, không khác.
Samannāgato ca so bhavaṁ gotamo dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇehi paripuṇṇehi no aparipuṇṇehī”ti.
The worthy Gotama possesses the thirty-two marks completely, lacking none.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Tôn giả Gotama có đủ ba mươi hai tướng Đại Nhân, không thiếu tướng nào.”
“Ahu pana te, tāta ambaṭṭha, samaṇena gotamena saddhiṁ kocideva kathāsallāpo”ti?
“And did you have some discussion with him?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Ambaṭṭha thân mến, con có đàm luận gì với Sa-môn Gotama không?”
“Ahu kho me, bho, samaṇena gotamena saddhiṁ kocideva kathāsallāpo”ti.
“I did.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thưa thầy, con có đàm luận với Sa-môn Gotama.”
“Yathā kathaṁ pana te, tāta ambaṭṭha, ahu samaṇena gotamena saddhiṁ kocideva kathāsallāpo”ti?
“And what kind of discussion did you have with him?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Ambaṭṭha thân mến, con đã đàm luận với Sa-môn Gotama như thế nào?”
Atha kho ambaṭṭho māṇavo yāvatako ahosi bhagavatā saddhiṁ kathāsallāpo, taṁ sabbaṁ brāhmaṇassa pokkharasātissa ārocesi.
Then Ambaṭṭha informed Pokkharasāti of all they had discussed.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ambaṭṭha kể lại toàn bộ cuộc đàm luận.
Evaṁ vutte, brāhmaṇo pokkharasāti ambaṭṭhaṁ māṇavaṁ etadavoca:
Then Pokkharasāti said to Ambaṭṭha,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Pokkharasāti nói với Ambaṭṭha:
“aho vata re amhākaṁ, paṇḍitaka, aho vata re amhākaṁ, bahussutaka, aho vata re amhākaṁ, tevijjaka, evarūpena kira, bho, puriso atthacarakena kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjeyya.
“Oh, our bloody fake scholar, our fake learned man, who pretends to be proficient in the three Vedas! A man who behaves like this ought, when their body breaks up, after death, to be reborn in a place of loss, a bad place, the underworld, hell.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Ôi, cái anh học giả giả hiệu của chúng ta! Ôi, kẻ học rộng giả hiệu của chúng ta! Ôi, kẻ tự cho mình thông thạo ba Veda của chúng ta! Này các vị, nghe nói có một kẻ giúp việc như thế này thì một người, khi thân hoại mạng chung, có thể phải sinh vào cõi khổ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.
Yadeva kho tvaṁ, ambaṭṭha, taṁ bhavantaṁ gotamaṁ evaṁ āsajja āsajja avacāsi, atha kho so bhavaṁ gotamo amhepi evaṁ upaneyya upaneyya avaca.
It’s only because you repeatedly attacked the worthy Gotama like that that he kept bringing up charges against us!”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Chính vì con, Ambaṭṭha, cứ xúc phạm Tôn giả Gotama như vậy, nên Tôn giả Gotama mới nêu ra những điều như thế về cả chúng ta.
Aho vata re amhākaṁ, paṇḍitaka, aho vata re amhākaṁ, bahussutaka, aho vata re amhākaṁ, tevijjaka, evarūpena kira, bho, puriso atthacarakena kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjeyyā”ti, kupito anattamano ambaṭṭhaṁ māṇavaṁ padasāyeva pavattesi.
Angry and upset, he kicked Ambaṭṭha over,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ôi, cái anh học giả giả hiệu của chúng ta! Ôi, kẻ học rộng giả hiệu của chúng ta! Ôi, kẻ tự cho mình thông thạo ba Veda của chúng ta! Này các vị, nghe nói có một kẻ giúp việc như thế này thì một người, khi thân hoại mạng chung, có thể phải sinh vào cõi khổ, ác thú, đọa xứ, địa ngục!” Nói vậy, Pokkharasāti tức giận, bất mãn, lấy chân đá Ambaṭṭha ngã lăn,
Icchati ca tāvadeva bhagavantaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ.
and wanted to go and see the Buddha right away.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
rồi muốn đi gặp Đức Thế Tôn ngay.
8. Pokkharasātibuddhūpasaṅkamana
8. Pokkharasāti Visits the Buddha
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
8. Pokkharasāti yết kiến Đức Thế Tôn
Atha kho te brāhmaṇā brāhmaṇaṁ pokkharasātiṁ etadavocuṁ:
Then those brahmins said to Pokkharasāti,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Các Bà-la-môn nói với Pokkharasāti:
“ativikālo kho, bho, ajja samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ.
“It’s much too late to visit the ascetic Gotama today.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thưa ngài, hôm nay đã quá muộn để đến gặp Sa-môn Gotama.
Svedāni bhavaṁ pokkharasāti samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamissatī”ti.
You can visit him tomorrow.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ngày mai ngài Pokkharasāti hãy đến gặp Sa-môn Gotama.”
Atha kho brāhmaṇo pokkharasāti sake nivesane paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā yāne āropetvā ukkāsu dhāriyamānāsu ukkaṭṭhāya niyyāsi, yena icchānaṅgalavanasaṇḍo tena pāyāsi.
So Pokkharasāti had delicious fresh and cooked foods prepared in his own home. Then he mounted a carriage and, with attendants carrying torches, set out from Ukkaṭṭhā for the forest near Icchānaṅgala.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Bà-la-môn Pokkharasāti cho chuẩn bị tại nhà nhiều món ăn ngon cứng và mềm, chất lên xe, rồi có người cầm đuốc đi theo, rời Ukkaṭṭhā đến khu rừng Icchānaṅgala.
Yāvatikā yānassa bhūmi yānena gantvā, yānā paccorohitvā pattikova yena bhagavā tenupasaṅkami. upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi, sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho brāhmaṇo pokkharasāti bhagavantaṁ etadavoca:
He went by carriage as far as the terrain allowed, then descended and entered the monastery on foot. He went up to the Buddha and exchanged greetings with him. When the greetings and polite conversation were over, he sat down to one side and said to the Buddha,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ông đi xe đến chỗ xe còn đi được, rồi xuống xe, đi bộ đến chỗ Đức Thế Tôn, chào hỏi thân thiện và ngồi sang một bên. Ngồi một bên, Bà-la-môn Pokkharasāti thưa với Đức Thế Tôn:
“āgamā nu khvidha, bho gotama, amhākaṁ antevāsī ambaṭṭho māṇavo”ti?
“Master Gotama, has my resident pupil, the student Ambaṭṭha, come here?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thưa Tôn giả Gotama, học trò nội trú của tôi là Ambaṭṭha có đến đây không?”
“Āgamā kho te, brāhmaṇa, antevāsī ambaṭṭho māṇavo”ti.
“Yes he has, brahmin.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Này Bà-la-môn, học trò nội trú của ông là Ambaṭṭha có đến đây.”
“Ahu pana te, bho gotama, ambaṭṭhena māṇavena saddhiṁ kocideva kathāsallāpo”ti?
“And did you have some discussion with him?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thưa Tôn giả Gotama, ngài có đàm luận gì với Ambaṭṭha không?”
“Ahu kho me, brāhmaṇa, ambaṭṭhena māṇavena saddhiṁ kocideva kathāsallāpo”ti.
“I did.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Này Bà-la-môn, Ta có đàm luận với Ambaṭṭha.”
“Yathākathaṁ pana te, bho gotama, ahu ambaṭṭhena māṇavena saddhiṁ kocideva kathāsallāpo”ti?
“And what kind of discussion did you have with him?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thưa Tôn giả Gotama, ngài đã đàm luận với Ambaṭṭha như thế nào?”
Atha kho bhagavā yāvatako ahosi ambaṭṭhena māṇavena saddhiṁ kathāsallāpo, taṁ sabbaṁ brāhmaṇassa pokkharasātissa ārocesi.
Then the Buddha informed Pokkharasāti of all they had discussed.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Đức Thế Tôn kể cho Pokkharasāti toàn bộ cuộc đàm luận.
Evaṁ vutte, brāhmaṇo pokkharasāti bhagavantaṁ etadavoca:
Then Pokkharasāti said to the Buddha,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Pokkharasāti thưa:
“bālo, bho gotama, ambaṭṭho māṇavo, khamatu bhavaṁ gotamo ambaṭṭhassa māṇavassā”ti.
“Ambaṭṭha is a fool, worthy Gotama. Please forgive him.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thưa Tôn giả Gotama, Ambaṭṭha là người ngu. Xin ngài tha thứ cho chàng.”
“Sukhī hotu, brāhmaṇa, ambaṭṭho māṇavo”ti.
“May the student Ambaṭṭha be happy, brahmin.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Này Bà-la-môn, mong Ambaṭṭha được an lạc.”
Atha kho brāhmaṇo pokkharasāti bhagavato kāye dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni samannesi.
Then Pokkharasāti scrutinized the Buddha’s body for the thirty-two marks of a great man.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Rồi Pokkharasāti quan sát thân Đức Thế Tôn để tìm ba mươi hai tướng Đại Nhân.
Addasā kho brāhmaṇo pokkharasāti bhagavato kāye dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni yebhuyyena ṭhapetvā dve.
He saw all of them except two,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ông thấy tất cả trừ hai tướng,
Dvīsu mahāpurisalakkhaṇesu kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati—
which he had doubts about:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
về hai tướng ấy ông còn nghi ngờ, phân vân, chưa quyết, chưa yên tin:
kosohite ca vatthaguyhe pahūtajivhatāya ca.
whether the private parts are sheathed in a foreskin, and the largeness of the tongue.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
tướng nam căn được che kín và tướng lưỡi dài rộng.
Atha kho bhagavato etadahosi:
Then it occurred to the Buddha,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Đức Thế Tôn nghĩ:
“passati kho me ayaṁ brāhmaṇo pokkharasāti dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni yebhuyyena ṭhapetvā dve.
“Pokkharasāti sees all the marks except two,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Bà-la-môn Pokkharasāti này thấy nơi Ta hầu hết ba mươi hai tướng Đại Nhân, trừ hai tướng.
Dvīsu mahāpurisalakkhaṇesu kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati—
which he has doubts about:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Về hai tướng Đại Nhân, ông ấy còn nghi ngờ, phân vân, chưa quyết, chưa yên tin:
kosohite ca vatthaguyhe pahūtajivhatāya cā”ti.
whether the private parts are sheathed in a foreskin, and the largeness of the tongue.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
tướng nam căn được che kín và tướng lưỡi dài rộng.”
Atha kho bhagavā tathārūpaṁ iddhābhisaṅkhāraṁ abhisaṅkhāsi yathā addasa brāhmaṇo pokkharasāti bhagavato kosohitaṁ vatthaguyhaṁ.
Then the Buddha used his psychic power to will that Pokkharasāti would see his private parts sheathed in a foreskin.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Rồi Đức Thế Tôn dùng thần thông khiến Bà-la-môn Pokkharasāti thấy được tướng nam căn được che kín của Thế Tôn.
Atha kho bhagavā jivhaṁ ninnāmetvā ubhopi kaṇṇasotāni anumasi paṭimasi, ubhopi nāsikasotāni anumasi paṭimasi, kevalampi nalāṭamaṇḍalaṁ jivhāya chādesi.
And he stuck out his tongue and stroked back and forth on his ear holes and nostrils, and covered his entire forehead with his tongue.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Rồi Đức Thế Tôn le lưỡi ra, đưa lưỡi sờ qua sờ lại cả hai lỗ tai, sờ qua sờ lại cả hai lỗ mũi, và dùng lưỡi phủ kín cả vầng trán.
Atha kho brāhmaṇassa pokkharasātissa etadahosi:
Pokkharasāti thought,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Pokkharasāti nghĩ:
“samannāgato kho samaṇo gotamo dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇehi paripuṇṇehi no aparipuṇṇehī”ti.
“The ascetic Gotama possesses the thirty-two marks completely, lacking none.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Sa-môn Gotama có đủ ba mươi hai tướng Đại Nhân, không thiếu tướng nào.”
Bhagavantaṁ etadavoca:
He said to the Buddha,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ông thưa với Đức Thế Tôn:
“adhivāsetu me bhavaṁ gotamo ajjatanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenā”ti.
“Would the worthy Gotama together with the mendicant Saṅgha please accept today’s meal from me?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Xin Tôn giả Gotama cùng Tăng chúng tỳ-kheo nhận bữa ăn hôm nay của tôi.”
Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.
The Buddha consented with silence.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Đức Thế Tôn im lặng nhận lời.
Atha kho brāhmaṇo pokkharasāti bhagavato adhivāsanaṁ viditvā bhagavato kālaṁ ārocesi:
Then, knowing that the Buddha had consented, Pokkharasāti announced the time to him,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Biết Đức Thế Tôn đã nhận lời, Pokkharasāti báo giờ:
“kālo, bho gotama, niṭṭhitaṁ bhattan”ti.
“It’s time, worthy Gotama, the meal is ready.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thưa Tôn giả Gotama, đã đến giờ. Thức ăn đã sẵn sàng.”
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṁ bhikkhusaṅghena yena brāhmaṇassa pokkharasātissa nivesanaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.
Then the Buddha robed up in the morning and, taking his bowl and robe, went to the home of Pokkharasāti together with the mendicant Saṅgha, where he sat down on the seat spread out.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Buổi sáng, Đức Thế Tôn đắp y, cầm y bát, cùng Tăng chúng đến nhà Pokkharasāti và ngồi trên chỗ đã soạn sẵn.
Atha kho brāhmaṇo pokkharasāti bhagavantaṁ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi, māṇavakāpi bhikkhusaṅghaṁ.
Then Pokkharasāti served and satisfied the Buddha with his own hands with delicious fresh and cooked foods, while his young students served the Saṅgha.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Bà-la-môn Pokkharasāti tự tay phục vụ và làm Đức Thế Tôn hài lòng với các món ăn ngon cứng và mềm, còn các thanh niên phục vụ Tăng chúng.
Atha kho brāhmaṇo pokkharasāti bhagavantaṁ bhuttāviṁ onītapattapāṇiṁ aññataraṁ nīcaṁ āsanaṁ gahetvā ekamantaṁ nisīdi.
When the Buddha had eaten and washed his hand and bowl, Pokkharasāti took a low seat and sat to one side.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Khi Đức Thế Tôn ăn xong, rửa tay và bát, Pokkharasāti lấy một ghế thấp ngồi sang một bên.
Ekamantaṁ nisinnassa kho brāhmaṇassa pokkharasātissa bhagavā anupubbiṁ kathaṁ kathesi, seyyathidaṁ—
Then the Buddha taught him step by step, with
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Đức Thế Tôn thuyết pháp theo thứ lớp cho ông:
dānakathaṁ sīlakathaṁ saggakathaṁ; kāmānaṁ ādīnavaṁ okāraṁ saṅkilesaṁ, nekkhamme ānisaṁsaṁ pakāsesi.
a talk on giving, ethical conduct, and heaven. He revealed the drawbacks of sensual pleasures, so sordid and corrupt, and the benefit of renunciation.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
bố thí, giới hạnh, cõi trời; Ngài chỉ rõ sự nguy hại, thấp kém và cấu nhiễm của các dục, cùng lợi ích của xuất ly.
Yadā bhagavā aññāsi brāhmaṇaṁ pokkharasātiṁ kallacittaṁ muducittaṁ vinīvaraṇacittaṁ udaggacittaṁ pasannacittaṁ, atha yā buddhānaṁ sāmukkaṁsikā dhammadesanā, taṁ pakāsesi—
And when the Buddha knew that Pokkharasāti’s mind was ready, pliable, rid of hindrances, elated, and confident he revealed the special teaching of the Buddhas:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Khi biết tâm Pokkharasāti đã sẵn sàng, nhu nhuyễn, lìa các chướng ngại, phấn khởi và trong sáng, Ngài thuyết pháp đặc biệt của chư Phật:
dukkhaṁ samudayaṁ nirodhaṁ maggaṁ.
suffering, its origin, its cessation, and the path.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
khổ, nguyên nhân của khổ, sự chấm dứt khổ và con đường đưa đến chấm dứt khổ.
Seyyathāpi nāma suddhaṁ vatthaṁ apagatakāḷakaṁ sammadeva rajanaṁ paṭiggaṇheyya;
Just as a clean cloth rid of stains would properly absorb dye,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Như một tấm vải sạch, không còn vết bẩn, có thể nhuộm màu đều đặn,
evameva brāhmaṇassa pokkharasātissa tasmiññeva āsane virajaṁ vītamalaṁ dhammacakkhuṁ udapādi:
in that very seat the stainless, immaculate vision of the Dhamma arose in the brahmin Pokkharasāti:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
ngay tại chỗ ngồi ấy, Pháp nhãn không bụi, không cấu uế khởi lên nơi Bà-la-môn Pokkharasāti:
“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti.
“Everything that is liable to arise is liable to cease.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Bất cứ pháp nào có tính sinh khởi, tất cả đều có tính đoạn diệt.”
9. Pokkharasātiupāsakattapaṭivedanā
9. Pokkharasāti Declares Himself a Lay Follower
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
9. Pokkharasāti tuyên bố quy y
Atha kho brāhmaṇo pokkharasāti diṭṭhadhammo pattadhammo viditadhammo pariyogāḷhadhammo tiṇṇavicikiccho vigatakathaṅkatho vesārajjappatto aparappaccayo satthusāsane bhagavantaṁ etadavoca:
Then Pokkharasāti saw, attained, understood, and fathomed the Dhamma. He went beyond doubt, got rid of indecision, and became self-assured and independent of others regarding the Teacher’s instructions. He said to the Buddha,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Pokkharasāti thấy Pháp, đạt Pháp, hiểu Pháp, thâm nhập Pháp; vượt qua nghi hoặc, hết phân vân, đạt sự tự tin và không còn phụ thuộc người khác trong giáo pháp của Bậc Đạo Sư. Ông thưa:
“abhikkantaṁ, bho gotama, abhikkantaṁ, bho gotama.
“Excellent, worthy Gotama! Excellent!
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thật tuyệt vời, thưa Tôn giả Gotama, thật tuyệt vời, thưa Tôn giả Gotama.
Seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya: ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṁ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito.
As if he were righting the overturned, or revealing the hidden, or pointing out the path to the lost, or lighting a lamp in the dark so people with clear eyes can see what’s there, just so has the worthy Gotama made the Teaching clear in many ways.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ví như, thưa Tôn giả Gotama, có người dựng đứng lại vật bị lật úp, phơi bày vật bị che kín, chỉ đường cho kẻ lạc lối, cầm đèn dầu soi sáng trong bóng tối: ‘Người có mắt sẽ thấy sắc’; cũng vậy, Tôn giả Gotama đã dùng nhiều phương tiện mà khai mở Pháp.
Esāhaṁ, bho gotama, saputto sabhariyo sapariso sāmacco bhavantaṁ gotamaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca.
Together with my children, wives, retinue, and ministers, I go for refuge to the worthy Gotama, to the teaching, and to the mendicant Saṅgha.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Thưa Tôn giả Gotama, nay đệ tử cùng vợ con, tùy tùng và quan lại xin quy y Tôn giả Gotama, quy y Pháp và quy y Tăng chúng tỳ-kheo.
Upāsakaṁ maṁ bhavaṁ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gataṁ.
From this day forth, may the worthy Gotama remember me as a lay follower who has gone for refuge for life.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Mong Tôn giả Gotama ghi nhận đệ tử là nam cư sĩ đã quy y từ hôm nay cho đến trọn đời.
Yathā ca bhavaṁ gotamo ukkaṭṭhāya aññāni upāsakakulāni upasaṅkamati, evameva bhavaṁ gotamo pokkharasātikulaṁ upasaṅkamatu.
Just as the worthy Gotama visits other devoted families in Ukkaṭṭhā, may he visit mine.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Như Tôn giả Gotama đến thăm các gia đình cư sĩ khác ở Ukkaṭṭhā, xin ngài cũng đến thăm gia đình đệ tử.
Tattha ye te māṇavakā vā māṇavikā vā bhavantaṁ gotamaṁ abhivādessanti vā paccuṭṭhissanti vā āsanaṁ vā udakaṁ vā dassanti cittaṁ vā pasādessanti, tesaṁ taṁ bhavissati dīgharattaṁ hitāya sukhāyā”ti.
The brahmin boys and girls there will bow to you, rise in your presence, give you a seat and water, and gain confidence in their hearts. That will be for their lasting welfare and happiness.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Những thanh niên nam nữ Bà-la-môn ở đó sẽ đảnh lễ, đứng dậy chào, mời chỗ ngồi và nước, và khởi lòng tin. Điều ấy sẽ đưa đến lợi ích và an lạc lâu dài cho họ.”
“Kalyāṇaṁ vuccati, brāhmaṇā”ti.
“That’s nice of you to say, householder.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Này Bà-la-môn, lời ấy thật tốt lành.”
Ambaṭṭhasuttaṁ niṭṭhitaṁ tatiyaṁ.
Bản tham khảo để trống ở đoạn này
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Kinh Ambaṭṭha, bài thứ ba, kết thúc.

Pāli

Nguồn chuẩn

Nguồn chuẩn quyết định nghĩa. Khi các bản bất đồng, Pāli là chốt.

SuttaCentral Mahāsaṅgīti (bilara, pli/ms).

437/437 segment có nội dung

NguồnSuttaCentral Mahāsaṅgīti (bilara, pli/ms) (phạm vi công cộng — Pāli là nguồn chuẩn duy nhất)

English

Tham khảo

Bản tham khảo do SuttaCentral phát hành, không phải bản của dự án.

Gồm chỗ Sujato để trống, bù bằng bản lấp của dự án (bản nháp của chúng ta).

432/437 segment có nội dung · ghép từ english-sujato, english-project

NguồnBhikkhu Sujato — lấy từ SuttaCentral, translation/en/sujato @ 11c9d708978c (bản quyền thuộc Bhikkhu Sujato; dùng theo giấy phép của dịch giả) · SuttaCentral yêu cầu ghi rõ nguồn gốc khi sử dụng lại

Việt hiện hành

Tham khảo

Bản Việt đang lưu hành, tại bản chụp đã pin.

HT. Thích Minh Châu.

Bản chụp đã pin không có bản dịch cho bài này. Đây là giới hạn của bản chụp SuttaCentral, không phải thiếu sót của dự án.

Bản Việt nguyên bài của Hòa thượng Thích Minh Châu có ở mục Tra cứu toàn văn bên dưới. Đó là văn bản liền mạch, chưa căn theo segment, nên không điền vào cột này.

Việt 2026

Bản của dự án

Bản dịch canonical của dự án. Đây là bản đang biên tập.

437/437 segment có nội dung

NguồnBản dịch của dự án Kinh Tạng Pāli Việt — CC0 1.0, không phải bản của SuttaCentral

Tra cứu toàn văn

Nguồn dưới đây không phải cột đối chiếu. Nó là văn xuôi liên tục, không chia theo segment, nên không đặt cạnh Pāli từng câu được — dùng để tra từ ngữ và đối chiếu ở mức câu.

Hòa thượng Thích Minh Châu, Bình Anson hiệu đính (SuttaCentral, nguyên bài) ↗

Hòa thượng Thích Minh Châu, hiệu đính Bình Anson — lấy từ SuttaCentral (bản sao chép bên thứ ba). Không theo segment, không dùng để đối chiếu từng câu. NOASSERTION: Hòa thượng Thích Minh Châu (bản dịch); Bình Anson (hiệu đính).

  • Văn xuôi liên tục, không chia theo segment của bilara — đối chiếu ở mức câu chứ không ở mức segment.
  • Chân trang các tệp ghi "Bình Anson hiệu đính … dựa theo bản Anh ngữ": "The Middle Length Discourses of the Buddha", Tỳ kheo Nanamoli và Tỳ kheo Bodhi dịch, 1995 (Trung Bộ); "The Long Discourses of the Buddha", Maurice Walshe dịch, 1987 (Trường Bộ). Tức đây là bản Bình Anson hiệu đính lại bản dịch của Hòa thượng Thích Minh Châu có đối chiếu bản Anh, không phải nguyên văn bản dịch của Hòa thượng.
  • Đây là bản sao của bên thứ ba, không phải bản xuất bản. Chân trang ghi người hiệu đính, ngày hiệu đính, lời cảm ơn người gửi bản điện tử và người chuẩn bị cho SuttaCentral (ví dụ MN 1: hiệu đính tháng 8–1999 và 10–06–2004, nhắc bản in 1986 ở một chú thích, Blake Walsh chuẩn bị; DN 1: hiệu đính 15–06–2007). Chân trang không nêu ấn bản in gốc cho từng bài; không suy ra ấn bản cho toàn bộ từ ví dụ trên.
  • Không có tuyên bố quyền tác giả máy đọc được: NOASSERTION. Không suy ra CC0.
Đọc toàn bài · 172 khối văn bản

Tụng phẩm thứ nhất

Như vầy tôi nghe. Một thời Thế Tôn đang du hành tại nước Kosala (Câu-tát-la), cùng với Ðại chúng Tỷ-kheo khoảng năm trăm vị và đến tại một làng Bà-la-môn ở Kosala tên là Icchànankala. Tại đây, Thế Tôn ở tại Icchànankala trong khu rừng tên là Icchànankala.

Lúc bấy giờ, Bà-la-môn Pokkharasāti ở tại Ukkaṭṭḥa, một chỗ dân cư đông đúc, cây cỏ, ao nước, ngũ cốc phong phú, vốn là đất đai của vua, sau vua Pasenadi (Ba-tư-nặc) cấp cho để hưởng một phần lợi tức.

Bà-la-môn Pokkharasāti nghe đồn: Sa-môn Gotama là Thích tử, xuất gia từ dòng họ Thích ca, nay đang du hành tại nước Kosala, cùng với Ðại chúng Tỷ-kheo khoảng năm trăm vị, đã đến Icchànankala, ở tại Icchànankala trong khu rừng tên là Icchànankala. Những tiếng đồn tốt đẹp sau đây được truyền đi về Sa-môn Gotama: “Ngài là bậc Thế Tôn, A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Ðiều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Ngài đã tự chứng ngộ thế giới này với Thiên giới, Ma giới, Phạm thiên giới, với các chúng Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người, tự chứng ngộ rồi hiển thị cho mọi loài được biết, Ngài thuyết pháp, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, nghĩa văn đầy đủ, trình bày phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ, thanh tịnh. Nếu được yết kiến một vị A-la-hán như vậy thì rất quý”.

Lúc bấy giờ, thanh niên Ambaṭṭha (A-ma-trú) là đệ tử của Bà-la-môn Pokkharasāti, một vị đọc tụng Thánh điển, chấp trì chú thuật, tinh thông ba tập Vệ đà với tự vựng, lễ nghi, ngữ nguyên và thứ năm là các cổ truyện, thông hiểu từ ngữ và văn phạm, thâm hiểu Thuận thế luận và Ðại nhân tướng. Vị này độc đáo về ba minh và được công nhận như vậy khiến các thân giáo sư phải nói: “Ðiều gì ta biết, ngươi cũng biết; điều gì ngươi biết, ta cũng biết”.

Lúc bấy giờ Bà-la-môn Pokkharasāti nói với thanh niên Ambaṭṭha: “Này Ambaṭṭha thân yêu, Sa-môn Gotama là Thích tử, xuất gia từ dòng họ Thích ca, nay đang du hành tại nước Kosala, cùng với đại chúng Tỷ-kheo khoảng năm trăm vị, đã đến tại Icchànankala trú tại Icchànankala. Những tiếng đồn tốt đẹp sau đây được truyền đi về Sa-môn Gotama: “Ngài là bậc Thế Tôn, A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác, … Phật, Thế Tôn. Ngài đã chứng ngộ thế giới này với Thiên giới, Ma giới, Phạm thiên giới, với các chúng Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài Người, tự chứng ngộ rồi hiển thị cho mọi loài được biết. Ngài thuyết pháp, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, nghĩa văn đầy đủ, trình bày phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ, thanh tịnh. Nếu được yết kiến một vị A-la-hán như vậy thì rất quý”. Này Ambaṭṭha thân yêu, hãy đi đến gặp Sa-môn Gotama, và tìm hiểu lời đồn về Tôn giả Gotama là như vậy hay không phải như vậy. Nhờ vậy, chúng ta sẽ được biết về Tôn giả Gotama”.

- Làm thế nào con được biết về Tôn giả Gotama, được biết lời đồn về Tôn giả Gotama như vậy là đúng hay không, có phải Tôn giả Gotama là như vậy, hay không phải như vậy?

- Ambaṭṭha thân yêu, theo truyền thống của chúng ta về ba mươi hai tướng của vị đại nhân, những ai có ba mươi hai tướng ấy sẽ chọn trong hai con đường, không có đường nào khác. Nếu là tại gia, sẽ thành vị Chuyển luân Thánh vương chinh phục mọi quốc độ, đầy đủ bảy châu báu. Bảy món báu này là xe báu, voi báu, ngựa báu, ma ni báu, ngọc nữ báu, cư sĩ báu và thứ bảy là tướng quân báu. Và vị này có hơn một ngàn con trai, là những vị anh hùng, oai phong lẫm liệt, chiến thắng ngoại quân. Vị này sống, thống lãnh quả đất cùng tận cho đến đại dương, và trị vì với chánh pháp, không dùng gậy, không dùng dao. Nếu vị này xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, vị này sẽ chứng quả A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác, quét sạch mê lầm ở đời. Này Ambaṭṭha thân yêu, ta đã cho con chú thuật. Con đã nhận những chú thuật ấy.

- Thưa vâng.

Thanh niên Ambaṭṭha vâng theo lời của Bà-la-môn Pokkharasāti, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Bà-la-môn Pokkharasāti, hướng thân về phía hữu, cỡi xe ngựa cái và cùng một số đông thanh niên khác đi đến khu rừng Icchànankala. Ði xe đến chỗ không còn đi được xe, Ambaṭṭha liền xuống xe đi bộ và đến tại tịnh xá.

Lúc bấy giờ một số đông Tỷ-kheo đang đi kinh hành ngoài trời. Thanh niên Ambaṭṭha liền đến các Tỷ-kheo ấy và hỏi: “Các Hiền giả, nay Tôn gả Gotama ở tại chỗ nào? Chúng tôi đến đây để yết kiến Tôn giả Gotama”.

Các Tỷ-kheo liền nghĩ: “Thanh niên Ambaṭṭha này thuộc một gia đình có danh tiếng, là đệ tử của Bà-la-môn Pokkharasāti, một vị cũng có danh tiếng. Một cuộc đối thoại như vậy giữa Thế Tôn và con một quý tộc như vậy, không có khó khăn gì”. Những Tỷ-kheo ấy nói với thanh niên Ambaṭṭha: “Này Ambaṭṭha, tịnh xá đóng cửa kia là chỗ ở của Ngài. Hãy đến đó một cách yên lặng, không vượt qua hành lang, đằng hắng và gõ vào thanh cửa, Thế Tôn sẽ mở cửa cho ông”.

Thanh niên Ambaṭṭha liền đi đến tịnh xá đóng cửa ấy một cách yên lặng, không vượt quá hành lang, đằng hắng và gõ vào thanh cửa. Thế Tôn mở cửa và thanh niên Ambaṭṭha bước vào. Các thanh niên khác cũng bước theo, nói những lời chào đón hỏi thăm xã giao với Thế Tôn và ngồi xuống một bên, còn thanh niên Ambaṭṭha thời đi qua đi lại, thốt ra những lời hỏi thăm nhát gừng trong khi Thế Tôn đang ngồi, hay đứng lại thốt ra những lời hỏi thăm nhát gừng trong khi Thế Tôn đang ngồi.

Lúc bấy giờ Thế Tôn nói với thanh niên Ambaṭṭha

—Có phải, đối với các bậc Bà-la-môn trưởng lão, đứng tuổi, các bậc giáo sư và tổ sư, ngươi cũng nói chuyện như vậy, như ngươi đã đi qua lại thốt ra những lời hỏi thăm nhát gừng trong khi Ta đang ngồi, hay đứng lại thốt ra những lời hỏi thăm nhát gừng trong khi Ta đang ngồi?

- Không phải vậy, này Gotama. Phải đi mà nói chuyện với một vị Bà-la-môn, này Gotama, nếu vị ấy đang đi. Phải đứng mà nói chuyện với một vị Bà-la-môn, này Gotama, nếu vị ấy đang đứng. Phải ngồi mà nói chuyện với một vị Bà-la-môn, này Gotama, nếu vị ấy đang ngồi. Phải nằm mà nói chuyện với một vị Bà-la-môn, này Gotama, nếu vị ấy đang nằm. Chỉ với những vị Sa-môn hèn hạ, trọc đầu, đê tiện, đen đủi, sanh từ nơi chân của bà con ta, thì ta mới nói chuyện như vậy, như với ngươi, Gotama”.

- Này Ambaṭṭha, hình như ngươi đến đây với một ý định gì? Ngươi hãy khéo tác ý đến mục đích đã đưa ngươi đến đây. Thanh niên Ambaṭṭha này thật vô giáo dục, dầu nó tự cho là có giáo dục. Như vậy là vô giáo dục, có gì khác nữa!

Thanh niên Ambaṭṭha bị Thế Tôn gọi là vô giáo dục như vậy, liền phẫn nộ, tức tối, muốn nhục mạ Thế Tôn, phỉ báng Thế Tôn, công kích Thế Tôn, và nghĩ: “Sa-môn Gotama có ác ý đối với ta”, liền nói với Thế Tôn

—Này Gotama, thô bạo là dòng họ Thích ca; này Gotama, ác độc là dòng họ Thích ca; này Gotama, khinh suất là dòng họ Thích ca; này Gotama hung dữ là dòng họ Thích ca. Là đê tiện, thuộc thành phần đê tiện, dòng họ Thích ca không kính nhường Bà-la-môn, không lễ bái Bà-la-môn, không cúng dường Bà-la-môn, không tôn trọng Bà-la-môn. Này Gotama, như vậy thật không phải lẽ, thật không đúng pháp, khi dòng họ Thích ca này, những hạng đê tiện, thuộc thành phần đê tiện lại không kính nhường Bà-la-môn, không cung kính Bà-la-môn, không lễ bái Bà-la-môn, không cúng dường Bà-la-môn, không tôn trọng Bà-la-môn.

Như vậy, thanh niên Ambaṭṭha lần đầu tiên đã buộc tội dòng họ Thích ca là đê tiện..

- Này Ambaṭṭha, dòng họ Thích ca đã làm gì phật lòng ngươi?

- Này Gotama, một thời ta đi đến Kapilavatthu (Ca-tỳ-la-vệ) có việc phải làm cho thầy ta là Bà-la-môn Pokkharasāti, và đến tại công hội trường của dòng họ Thích. Lúc bấy giờ một số đông dòng họ Thích ca và thanh niên Thích ca đang ngồi trên ghế cao tại công hội trường. Chúng cười với nhau, dùng ngón tay thọc cù nôn với nhau, ta nghĩ chắc chắn ta là mục tiêu cho chúng đùa giỡn với nhau, lại không ai mời ta ngồi. Này Gotama, như vậy thật không phải lẽ, thật không đúng pháp, khi chúng Thích ca này là những hạng đê tiện, thuộc thành phần đê tiện lại không kính nhường Bà-la-môn, không cung kính Bà-la-môn, không lễ bái Bà-la-môn, không cúng dường Bà-la-môn, không tôn trọng Bà-la-môn.

Như vậy thanh niên Ambaṭṭha lần thứ hai đã buộc tội dòng họ Thích ca là đê tiện.

- Này Ambaṭṭha, cũng như con chim cáy, con chim cáy con có thể tự hát thỏa thích trong tổ của nó. Này Ambaṭṭha, Kapilavatthu thuộc dòng họ Thích ca. Thật không xứng để cho Ambaṭṭha phải phật lòng vì một vấn đề nhỏ mọn này.

- Này Gotama, có bốn giai cấp: Sát đế lỵ, Bà-la-môn, Phệ-xá và Thủ-đà-la. Này Gotama, trong bốn giai cấp này, ba giai cấp Sát-đế-lỵ, Phệ-xá và Thủ-đà-la là để hầu hạ hạng Bà-la-môn. Này Gotama, như vậy thật không phải lẽ, thật không đúng pháp khi chúng Thích-ca này là những hạng đê tiện, thuộc thành phần đê tiện, lại không kính nhường Bà-la-môn, không cung kính Bà-la-môn, không lễ bái Bà-la-môn, không tôn trọng Bà-la-môn.

Như vậy, thanh niên Ambaṭṭha lần thứ ba đã buộc tội dòng họ Thích ca là đê tiện.

Lúc bấy giờ Thế Tôn nghĩ: “Thanh niên Ambaṭṭha này đã phỉ báng dòng họ Thích-ca đê tiện một cách quá đáng. Nay ta phải hỏi dòng họ của nó”. Rồi Thế Tôn hỏi thanh niên Ambaṭṭha

—Dòng họ ngươi là gì?

- Này Gotama, dòng họ ta là Kaṇhāyana.

- Này Ambaṭṭha, nếu theo phụ mẫu hệ của ngươi về quá khứ, thời dòng họ Thích ca là thầy của ngươi. Và ngươi là con của một nữ tỳ của dòng họ Thích ca. Này thanh niên Ambaṭṭha, tổ tiên của Thích ca là vua Okkāka. Thuở xưa, này Ambaṭṭha, vua Okkāka muốn trao vương vị cho hoàng tử con bà hoàng hậu chính mà vua thương yêu, bèn đuổi ra khỏi nước những người con đầu của mình là Okkāmukha, Karaṇḍu, Hatthiniya, Sinipura. Bị tẩn xuất khỏi nước, những hoàng tử này đến sống tại một khu rừng lớn bên một hồ nước, trên sườn núi Hy-mã-lạp sơn. Vì sợ huyết thống của mình bị lẫn lộn với huyết thống khác, các vị hoàng tử này ăn nằm với những người chị của mình.

- Này Ambaṭṭha, một hôm vua Okkāka nói với vị đại thần tùy tùng: “Này các khanh, các hoàng tử hiện nay ở đâu?”: “Bạch Ðại vương, có một khu rừng lớn, bên một hồ nước trên sườn núi Hy-mã-lạp-sơn. Nay các hoàng tử ở tại chỗ ấy. Các hoàng tử, vì sợ huyết thống của mình lẫn lộn huyết thống khác nên ăn nằm với những người chị của mình”.

- Này Ambaṭṭha, vua Okkāka liền cảm hứng thốt lời tụng hân hoan: “Các hoàng tử thật là những Sakya (cứng như lõi cây sồi), các hoàng tử thật là những Sakya xuất chúng”. Này Ambaṭṭha, từ đó trở đi, các hoàng tử được gọi là Sakya và vua Okkāka là vua tổ của dòng họ Thích-ca. Này Ambaṭṭha, vua ấy có một nữ tỳ tên là Disà. Nữ tỳ này sinh hạ một người con da đen. Vừa mới sinh, Kaṇha liền nói: “Này mẹ, hãy rửa cho con; này mẹ hãy tắm cho con; này mẹ hãy gội sạch đồ bất tịnh này. Và con sẽ giúp ích cho mẹ”. Này Ambaṭṭha, vì người ta gọi những ác quỷ là ác quỷ nên người ta cũng gọi Kanhà là ác quỷ. Chúng nói như thế này: “Ðứa trẻ này, vừa mới sanh đã nói. Một Kaṇha vừa mới sanh”. Này Ambaṭṭha, từ đó trở đi chữ Kanhàyanà được biết đến. Và Kaṇha là tổ phụ của dòng họ Kaṇhāyana. Này Ambaṭṭha, nếu theo phụ mẫu hệ của ngươi về quá khứ, thời dòng họ Thích-ca là thầy của ngươi, và ngươi là con một nữ tỳ của dòng họ Thích ca.

Khi Thế Tôn nói vậy, những thanh niên nói với Thế Tôn

—Này Gotama, chớ có phỉ báng quá đáng thanh niên Ambaṭṭha là con một nữ tỳ. Này Gotama, thanh niên Ambaṭṭha sinh vào quý tộc, thanh niên Ambaṭṭha thuộc con nhà danh giá, thanh niên Ambaṭṭha là bậc đa văn, thanh niên Ambaṭṭha là nhà hùng biện giỏi, thanh niên Ambaṭṭha là nhà bác học, thanh niên Ambaṭṭha có thể biện luận với Tôn giả Gotama về vấn đề này.

Thế Tôn liền nói với những thanh niên ấy.

- Nếu những thanh niên các ngươi nghĩ: “Thanh niên Ambaṭṭha không được sanh vào quý tộc, thanh niên Ambaṭṭha không thuộc con nhà danh giá, thanh niên Ambaṭṭha không phải là bậc đa văn, thanh niên Ambaṭṭha không phải là nhà hùng biện giỏi, thanh niên Ambaṭṭha không phải là nhà bác học, thanh niên Ambaṭṭha không thể biện luận với Tôn giả Gotama về vấn đề này”, thời thanh niên Ambaṭṭha hãy đứng ra một bên và để các thanh niên biện luận với Ta về vấn đề này. Nếu các ngươi nghĩ: “Thanh niên Ambaṭṭha được sanh vào quý tộc, thanh niên Ambaṭṭha thuộc con nhà danh giá, thanh niên Ambaṭṭha là bậc đa văn, thanh niên Ambaṭṭha là nhà hùng biện giỏi, thanh niên Ambaṭṭha là nhà bác học, thanh niên Ambaṭṭha có thể biện luận với Gotama về vấn đề này”, thời các ngươi hãy đứng ra một bên và để thanh niên Ambaṭṭha biện luận với ta về vấn đề này.

- Này Gotama, thanh niên Ambaṭṭha được sanh vào quý tộc, thanh niên Ambaṭṭha thuộc con nhà danh giá, thanh niên Ambaṭṭha là bậc đa văn, thanh niên Ambaṭṭha là nhà hùng biện giỏi, thanh niên Ambaṭṭha là nhà bác học, thanh niên Ambaṭṭha có thể biện luận với Tôn giả Gotama về vấn đề này. Chúng tôi sẽ đứng im lặng. Thanh niên Ambaṭṭha sẽ cùng với Gotama biện luận về vấn đề này.

Thế Tôn liền nói với thanh niên Ambaṭṭha

—Này Ambaṭṭha, câu hỏi hợp lý này được đem ra hỏi ngươi dầu không muốn, ngươi cũng phải trả lời. Nếu ngươi không trả lời, hoặc trả lời tránh qua một vấn đề khác, hoặc giữ im lặng, hoặc bỏ đi, thời ngay tại chỗ, đầu ngươi sẽ bị bể ra làm bảy mảnh. Này Ambaṭṭha, ngươi nghĩ thế nào? Ngươi có nghe các Bà-la-môn, trưởng lão, tôn túc, giáo sư và tổ sư nói đến nguồn gốc của dòng họ Kanhàyanà không? Ai là tổ phụ của dòng họ Kanhàyanà?

Nghe nói vậy thanh niên Ambaṭṭha giữ im lặng. Lần thứ hai Thế Tôn nói với thanh niên Ambaṭṭha

—Này Ambaṭṭha, nhà ngươi nghĩ thế nào? Ngươi có nghe các nguồn gốc của dòng họ Kanhàyanà không? Ai là tổ phụ của dòng họ Kanhàyanà?

Lần thứ hai thanh niên Ambaṭṭha giữ im lặng. Thế Tôn lại nói với thanh niên Ambaṭṭha

—Ambaṭṭha, nay ngươi phải trả lời, nay không phải thời ngươi giữ im lặng nữa. Này Ambaṭṭha ai được Thế Tôn hỏi đến lần thứ ba một câu hỏi hợp lý mà không trả lời, thời đầu của người ấy sẽ bị bể ra làm bảy mảnh tại chỗ.

Lúc bấy giờ, thần Dạ xoa Vajirapānī đang cầm một chùy sắt to lớn, cháy đỏ, sáng chói đứng trên đầu của thanh niên Ambaṭṭha với ý định: “Nếu Thế Tôn hỏi đến lần thứ ba, một câu hỏi hợp lý mà thanh niên Ambaṭṭha không trả lời, thời ta sẽ đánh bể đầu nó ra làm bảy mảnh”. Chỉ có Thế Tôn và thanh niên Ambaṭṭha mới thấy thần Dạ xoa Vajirapānī. Thanh niên Ambaṭṭha thấy vị thần ấy liền sợ hãi, hoảng hốt, lông dựng ngược, chỉ tìm sự che chở nơi Thế Tôn, chỉ tìm sự hỗ trợ nơi Thế Tôn, liền cúi rạp mình xuống và bạch Thế Tôn

—Tôn giả Gotama đã nói gì? Mong Tôn giả Gotama nói lại cho.

- Ambaṭṭha, ngươi nghĩ thế nào? Ngươi có nghe các vị Bà-la-môn, trưởng lão, tôn túc, giáo sư và tổ sư nói đến nguồn gốc của dòng họ Kanhàyanà không? Ai là tổ phụ của dòng họ Kanhàyanà?

- Tôn giả Gotama, con đã có nghe, đúng như Tôn giả Gotama đã nói. Chính từ đó nguồn gốc của dòng họ Kanhàyanà. Vị ấy là tổ phụ của dòng họ Kanhàyanà.

Khi nghe nói vậy, các thanh niên liền la hét lớn

—Người ta nói thanh niên Ambaṭṭha là tiện sanh, người ta nói thanh niên Ambaṭṭha là con dòng không phải quý phái; người ta nói thanh niên Ambaṭṭha là con một nữ tỳ của dòng họ Thích-ca; người ta nói dòng họ Thích-ca là chủ của thanh niên Ambaṭṭha. Chúng tôi không nghĩ rằng Sa-môn Gotama mà lời nói bao giờ cũng chân thực, lại không phải là người có thể tin được.

Lúc bấy giờ Thế Tôn nghĩ rằng: “Các thanh niên đã phỉ báng quá đáng thanh niên Ambaṭṭha là con một nữ tỳ rồi. Nay Ta hãy giải tỏa cho Ambaṭṭha”. Rồi Thế Tôn nói với các thanh niên

—Các thanh niên, các ngươi chớ có phỉ báng quá đáng thanh niên Ambaṭṭha là con một nữ tỳ. Kaṇha ấy trở thành một tu sĩ vĩ đại. Vị này đi về miền Nam, học các chú thuật Phạm thiên, rồi về yết kiến vua Okkāka và yêu cầu gả công chúa Khuddarùpi cho mình. Vua Okkāka vừa giận, vừa tức, mắng rằng: “Ngươi là ai, con đứa nữ tỳ của ta mà dám xin con gái Khuddarùpi của ta”, và vua liền lắp tên vào cung. Nhưng vua không thể bắn tên đi, cũng không thể cất mũi tên xuống. Khi bấy giờ, các thanh niên thị giả, các đại thần và tùy tùng đến thưa với ẩn sĩ Kanhà: “Ðại đức, hãy để cho vua an toàn! Ðại đức, hãy để cho vua được an toàn!”: “Nhà vua sẽ được an toàn, và nếu nhà vua bắn mũi tên xuống đất, thời toàn thể quốc độ nhà vua sẽ bị hạn, khô héo!”: “Ðại đức hãy để cho vua được an toàn! Hãy để cho quốc độ được an toàn!”: “Nhà vua sẽ được an toàn, quốc độ sẽ được an toàn! Nhưng nếu nhà vua bắn tên lên trời, thời toàn thể quốc độ sẽ không mưa trong bảy năm!”: “Ðại đức, hãy để cho nhà vua được an toàn, hãy để cho quốc độ được an toàn! Và hãy để cho trời mưa!”: “Nhà vua sẽ được an toàn, quốc độ sẽ được an toàn và trời sẽ mưa. Nhưng vua hãy nhắm cây cung đến phía thái tử. Một sợi lông của thái tử cũng sẽ được an toàn!”.

Khi bấy giờ, các thị giả trẻ tuổi, các đại thần nói với Okkāka: “Okkāka hãy nhắm cây cung đến phía thái tử. Một sợi lông của thái tử sẽ được an toàn”.

Vua Okkāka nhắm cây cung đến phía thái tử và một sợi lông của thái tử cũng được an toàn. Vua Okkāka hoảng sợ, khiếp đảm sự trừng phạt, thuận cho con gái Khuddàrùpi. Này các thanh niên, chớ có phỉ báng thanh niên Ambaṭṭha một cách quá đáng là con của một nữ tỳ. Kaṇha là một vị ẩn sĩ vĩ đại.

Khi bấy giờ, Như Lai nói với thanh niên Ambaṭṭha

—Ambaṭṭha, nhà ngươi nghĩ thế nào? Một thanh niên Sát-đế-lỵ cưới một thiếu nữ Bà-la-môn. Do sự sum họp ấy, một người con trai được sinh. Một người sanh từ một thanh niên Sát-đế-lỵ và một thiếu nữ Bà-la-môn có thể thọ lãnh chỗ ngồi hay nước giữa những người Bà-la-môn không?

- Tôn giả Gotama, có thể thọ lãnh.

- Và những người Bà-la-môn có mời người ấy dự tiệc cúng cho người chết hay dùng món đồ ăn cúng dường, hay đồ ăn cúng cho thiên thần hay đồ ăn gửi đến như một tặng phẩm không?

- Tôn giả Gotama, có mời.

- Và những người Bà-la-môn có dạy các chú thuật hay không?

- Tôn giả Gotama, có dạy.

- Có đóng cửa giữa người ấy với những người đàn bà của chúng hay mở cửa?

- Tôn giả Gotama, mở cửa.

- Và những người Sát-đế-lỵ có quán đảnh cho người ấy để thành một Sát-đế-lỵ không?

- Tôn giả Gotama, thưa không.

- Tại sao không?

- Vì nó không được sinh (là Sát đế lỵ) từ mẫu hệ.

- Ambaṭṭha, nhà ngươi nghĩ thế nào? Ở đây một thanh niên Bà-la-môn cưới một thiếu nữ Sát-đế-lỵ. Do sự sum họp này, một người con trai được sanh. Một người sanh từ một thanh niên Bà-la-môn và một thiếu nữ Sát-đế-lỵ có thể thọ lãnh chỗ ngồi hay nước giữa những Bà-la-môn hay không?

- Tôn giả Gotama, có thể thọ lãnh.

- Và những người Bà-la-môn có mời người ấy dự tiệc cúng cho người chết hay dùng các món ăn cúng dường, hay đồ ăn cúng theo thiên thần hay đồ ăn gửi đến như một tặng phẩm không?

- Tôn giả Gotama, có mời.

- Và những người Bà-la-môn có dạy người ấy các chú thuật không?

- Tôn giả Gotama, có dạy.

- Có đóng cửa giữa người ấy với những người đàn bà của chúng, hay mở cửa?

- Tôn giả Gotama, chúng mở cửa.

- Và những người Sát-đế-lỵ có làm lễ quán đỉnh cho người ấy để thành một Sát-đế-lỵ không?

- Tôn giả Gotama, thưa không.

- Tại sao vậy?

- Tôn giả Gotama, vì không được sinh (là Sát đế lỵ) từ phụ hệ.

- Này Ambaṭṭha, nếu so sánh đàn bà với đàn bà, đàn ông với đàn ông, thì giai cấp Sát đế lỵ là ưu, Bà-la-môn là liệt. Này Ambaṭṭha, nhà ngươi nghĩ thế nào? Ở đây, giả sử do một nguyên nhân gì những người Bà-la-môn cạo đầu một người Bà-la-môn, đánh người ấy với một bị tro, tẩn xuất ngươi ấy ra khỏi nước hay thành phố. Người ấy có được thọ lãnh chỗ ngồi và nước giữa những người Bà-la-môn không?

- Tôn giả, không được.

- Và những người Bà-la-môn, có mời người ấy dự tiệc cúng cho người chết hay dùng các món ăn cúng dường, hay đồ ăn cúng cho thiên thần hay đồ ăn gửi đến như một tặng phẩm không?

- Tôn giả Gotama, không có mời.

- Và những người Bà-la-môn có dạy người ấy các chú thuật không?

- Tôn giả Gotama, không dạy.

- Có đóng cửa giữa người ấy với những người đàn bà của chúng, hay mở cửa?

- Tôn giả Gotama, đóng cửa.

- Ambaṭṭha, nhà ngươi nghĩ thế nào? Ở đây giả sử do một nguyên nhân gì, những người Sát đế lỵ cạo đầu một người Sát đế lỵ, đánh người ấy với một bị tro, tẩn xuất người ấy ra khỏi nước hay thành phố, người ấy có được thọ lãnh chỗ ngồi và nước uống giữa những người Bà-la-môn không?

- Tôn giả Gotama, được thọ lãnh.

- Và những người Bà-la-môn có mời người ấy dự tiệc cúng cho người chết, hay dùng những món ăn cúng dường, hoặc đồ ăn cúng cho thiên thần, hay đồ ăn gửi đến như những tặng phẩm không?

- Tôn giả Gotama, có mời.

- Và những người Bà-la-môn có dạy người ấy các chú thuật không?

- Tôn giả Gotama, có dạy

—Có đóng cửa giữa người ấy với những người đàn bà của chúng, hay mở cửa?

- Tôn giả Gotama, mở cửa.

- Này Ambaṭṭha, đến như vậy là sự đọa lạc tột cùng của người Sát-đế-lỵ, đã bị những người Sát-đế-lỵ cạo đầu, đánh người ấy với một bị tro, tẩn xuất người ấy ra khỏi nước hay thành phố, như vậy, này Ambaṭṭha, khi người Sát-đế-lỵ bị đọa lạc tột cùng, các Sát đế lỵ vẫn giữ phần ưu thắng và các Bà-la-môn vẫn ở địa vị hạ liệt.

- Này Ambaṭṭha, bài kệ này do Phạm thiên Sanam Kumāra thuyết:

“Ðối với chúng sanh tin tưởng ở giai cấp, Sát-đế-lỵ chiếm địa vị tối thắng ở nhân gian. Những vị nào giới hạnh và trí tuệ đầy đủ, vị này chiếm địa vị tối thắng giữa Người và chư Thiên”.

Tụng phẩm thứ hai

- Tôn giả Gotama, nghĩa chữ Giới hạnh trong bài kệ ấy là gì? Nghĩa chữ Tuệ trong bài kệ ấy là gì?

- Này Ambaṭṭha, một vị đã thành tựu vô thượng trí đức không có luận nghị đến sự thọ sanh, không có luận nghị đến giai cấp hay không có luận nghị đến ngã mạn với lời nói: “Ngươi bằng ta hay ngươi không bằng ta”. Chỗ nào nói đến cưới hỏi hay rước dâu đi, hay cả hai, chỗ đó mới có luận nghị đến sự thọ sanh, luận nghị đến giai cấp hay luận nghị đến ngã mạn với lời nói: “Ngươi bằng ta hay không bằng ta”.

Này Ambaṭṭha, những ai còn chấp trước lý thuyết thọ sanh, còn chấp trước lý thuyết giai cấp, còn chấp trước lý thuyết kiêu mạn, hoặc còn chấp trước cưới hỏi rước dâu, những người ấy còn rất xa sự thành tựu vô thượng trí đức. Này Ambaṭṭha, không chấp trước lý thuyết thọ sanh, không chấp trước lý thuyết giai cấp, không chấp trước lý thuyết kiêu mạn, không chấp trước cưới hỏi, đưa dâu, người ấy tức chứng ngộ vô thượng trí đức.

- Tôn giả Gotama, thế nào là Giới đức trong bài kệ ấy? Thế nào là Trí tuệ trong bài kệ ấy?

- Ở đây, này Ambaṭṭha, Như Lai xuất hiện, là bậc A-la-hán, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc:

… (xin xem kinh "Sa-môn quả"—kinh số 2, từ đoạn số 40 đến số 98, tới câu: “Không có đời sống nào khác nữa” chỉ khác danh từ xưng hô và câu kết từng đoạn. Như đoạn này, câu kết là “Như vậy, này Ambaṭṭha, là vị Tỷ-kheo thành tựu giới hạnh”.)

Này Ambaṭṭha, như vậy gọi là Tỷ-kheo thành tựu trí tuệ, thành tựu giới đức, thành tựu giới đức và trí tuệ. Này Ambaṭṭha, không có sự thành tựu trí đức nào khác siêu việt hơn, cao thượng hơn sự thành tựu trí đức này.

Này Ambaṭṭha, có bốn nguyên nhân đưa đến thất bại cho sự thành tựu vô thượng trí đức này. Thế nào là bốn? Này Ambaṭṭha, ở đấy có Sa-môn hay Bà-la-môn chưa thấu đạt sự thành tựu vô thượng trí đức này, lại mang dụng cụ của nhà đạo sĩ, đi vào rừng sâu và nguyện: “Ta chỉ ăn trái cây rụng mà sống”. Nhất định người này chỉ xứng đáng là thị giả của vị đã thành tựu trí đức. Này Ambaṭṭha, đó là nguyên nhân thứ nhất đưa đến thất bại cho sự thành tựu vô thượng trí đức này.

Lại nữa, này Ambaṭṭha ở đây có vị Sa-môn hay Bà-la-môn chưa thấu đạt sự thành tựu vô thượng trí đức này, và chưa thấu đạt pháp ăn trái cây rụng để sống, lại mang theo cuốc và giỏ đi vào rừng sâu và nguyện: “Ta chỉ ăn củ, rễ và trái cây để sống”. Nhất định người này chỉ xứng đáng là thị giả của vị đã thành tựu trí đức. Này Ambaṭṭha, đó là nguyên nhân thứ hai đưa đến thất bại cho sự thành tựu vô thượng trí đức này.

Lại nữa, này Ambaṭṭha, ở đây có Sa-môn hay Bà-la-môn chưa thấu đạt sự thành tựu vô thượng trí đức này, chưa thấu đạt pháp ăn trái cây để sống và chưa thấu đạt pháp ăn củ, rễ và trái cây để sống, lại nhen lửa tại cuối làng hay sống thờ lửa ấy. Nhất định người này chỉ xứng đáng là thị giả của vị đã thành tựu trí đức. Này Ambaṭṭha đó là nguyên nhân thứ ba đưa đến thất bại cho sự thành tựu vô thượng trí đức này.

Lại nữa Ambaṭṭha, ở đây có Sa-môn hay Bà-la-môn chưa thấu đạt sự thành tựu vô thượng trí đức này, chưa thấu đạt được pháp ăn trái cây rụng để sống, chưa thấu đạt pháp ăn củ, rễ và trái cây để sống, chưa thấu đạt pháp tôn thờ lửa, lại xây dựng một ngôi nhà có bốn cửa tại ngã tư đường, sống và nguyện: “Từ bốn phương nếu có vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào lại, thì ta sẽ cúng dường, tùy theo khả năng, tùy theo sức lực của ta”. Nhất định người này chỉ xứng đáng là thị giả của vị đã thành tựu trí đức. Này Ambaṭṭha, đó là nguyên nhân thứ tư đưa đến thất bại cho sự thành tựu vô thượng trí đức này.

Này Ambaṭṭha đó là bốn nguyên nhân đưa đến thất bại cho sự thành tựu vô thượng trí đức này.

Này Ambaṭṭha, ngươi nghĩ thế nào? Ngươi và thầy ngươi có được xem là đã thành tựu vô thượng trí đức này không?—Bạch không, Tôn giả Gotama. Con và thầy con là gì, Tôn giả Gotama, để có thể so sánh với sự thành tựu vô thượng trí đức. Tôn giả Gotama, con và thầy con còn rất xa sự thành tựu vô thượng trí đức.

- Này Ambaṭṭha, ngươi nghĩ thế nào? Tuy ngươi và thầy ngươi chưa thấu đạt sự thành tựu vô thượng trí đức này, nhà ngươi có đem theo dụng cụ của nhà đạo sĩ, đi vào rừng sâu và nguyện: “Ta và thầy ta chỉ ăn trái cây rụng mà sống?”

- Bạch không, Tôn giả Gotama.

- Này Ambaṭṭha, ngươi nghĩ thế nào? Tuy ngươi và thầy ngươi chưa thấu đạt sự thành tựu vô thượng trí đức này, chưa thấu đạt pháp ăn trái cây rụng để sống, ngươi có mang theo cuốc và giỏ đi vào rừng sâu và nguyện: “Ta và thầy ta chỉ ăn rễ và trái cây để sống không?”

- Bạch không, Tôn giả Gotama.

- Này Ambaṭṭha, ngươi nghĩ thế nào? Tuy ngươi và thầy ngươi chưa thấu đạt sự thành tựu vô thượng trí đức này, chưa thấu đạt pháp ăn trái cây rụng để sống, chưa thấu đạt pháp ăn củ, rễ và trái cây để sống, ngươi có nhen lửa tại cuối làng hay cuối xóm và sống thờ lửa ấy với thầy ngươi không?”

- Bạch không, Tôn giả Gotama.

- Này Ambaṭṭha, ngươi nghĩ thế nào? Tuy ngươi và thầy ngươi chưa thấu đạt sự thành tựu vô thượng trí đức này, chưa thấu đạt pháp ăn trái cây rụng để sống, chưa thấu đạt pháp ăn củ, rễ và trái cây để sống và chưa thấu đạt sự thờ lửa, ngươi và thầy ngươi có xây dựng một ngôi nhà có bốn cửa tại ngã tư đường với lời nguyện: “Từ bốn phương, nếu có vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào lại—thì ta sẽ cúng dường tùy theo khả năng, tùy theo sức lực của ta không?”

- Bạch không, Tôn giả Gotama.

- Này Ambaṭṭha, như vậy ngươi và thầy ngươi còn khiếm khuyết sự thành tựu vô thượng trí đức này, còn khiếm khuyết bốn nguyên nhân đưa đến thất bại cho sự thành tựu vô thượng trí đức này, Ambaṭṭha, thế mà những lời này lại do thầy của ngươi, Bà-la-môn Pokkharasāti thốt ra: “Những hạng Sa-môn giả hiệu, đầu trọc, đê tiện, đen đủi, sanh từ nơi chân bà con ta là ai mà có thể đàm luận với những Bà-la-môn tinh thông ba tập Vệ đà”. Một vị tự mình chưa thành tựu được những pháp đưa đến sự thất bại (cho những pháp cao thượng hơn). Này Ambaṭṭha, ngươi xem, thầy của ngươi, Bà-la-môn Pokkharasāti đã lỗi lầm như thế nào?

Này Ambaṭṭha, Bà-la-môn Pokkharasāti hưởng thọ sự cung cấp của vua Pasenadi nước Kosala. Vua Pasenadi nước Kosala cũng không cho phép thầy ngươi diện kiến. Nếu vua hội nghị với thầy ngươi thời chỉ nói thầy ngươi ngang qua một tấm màn. Này Ambaṭṭha, tại sao vua Pasenadi nước Kosala lại không cho phép thầy ngươi diện kiến, người mà vua cung cấp thực phẩm thuần tịnh chân chánh. Này Ambaṭṭha, ngươi xem thầy của ngươi, Bà-la-môn Pokkharasāti đã lỗi lầm như thế nào?

Này Ambaṭṭha, ngươi nghĩ thế nào? Như vua Pasenadi nước Kosala hoặc ngồi trên cổ voi, hoặc ngồi trên lưng ngựa, hoặc đứng trên lưng ngựa, hoặc đứng trên tấm thảm xe cùng các vị đại thần hay vương tử, luận bàn quốc sự. Nếu vua rời khỏi chỗ ấy hay đứng qua bên, một người Thủ đà hay đầy tớ của một người Thủ đà đến. Người này cũng đứng tại chỗ ấy, cũng luận bàn quốc sự và nói: “Vua Pasenadi nước Kosala đã nói như vậy”. Dầu người ấy nói như lời nói của vua, luận bàn như lời luận bàn của vua, người ấy có thể là vua hay là bị phó vương không?

- Không thể được, Tôn giả Gotama.

- Này Ambaṭṭha, nhà ngươi cũng vậy. Thuở xưa, những vị ẩn sĩ giữa các Bà-la-môn, những tác giả các chú thuật, những nhà tụng tán các chú thuật, đã hát, đã nói lên, đã sưu tầm, những Thánh cú mà nay những Bà-la-môn hiện tại cũng hát lên, nói lên, đọc lên giống như các vị trước đã làm. Những vị ẩn sĩ ấy tên là Aṭṭhaka (A sá ca), Vāmaka (Bà-ma), Vāmadeva (Bà-ma -đề-bà), Vessamitta (Tì-bà-thẩm-sá), Yamataggi (Gia-bà -đề-bà), Angirasa (Ương-kỳ-la), Bharadvāja (Bạt-la-đà thẩm-xà), Vāsaṭṭha (Bà-ma-sá) Kassapa (Ca-diếp), Bhagu (Bà-cửu). Dầu ngươi có thể nói: “Ta, một đệ tử, học thuộc lòng những chú thuật của các vị ấy”, chỉ với điều kiện này, ngươi có thể được xem là một vị ẩn sĩ hay đã chứng địa vị của một ẩn sĩ không?

- Việc này không thể có được.

Ambaṭṭha, ngươi nghĩ thế nào? Ngươi có được nghe những vị Bà-la-môn, trưởng lão, tôn túc, những vị giáo sư và tổ sư nói đến không? Thuở xưa những vị ẩn sĩ, giữa các Bà-la-môn, những tác giả của chú thuật, những nhà tụng tán các chú thuật đã hát, đã nói lên, đã sưu tầm những Thánh cú mà nay những Bà-la-môn, cũng hát lên, nói lên, đọc lên giống như các vị trước đã làm. Những vị ẩn sĩ ấy tên là Aṭṭhaka, Vāmaka, Vāmadeva, Vessamitta, Yamataggi, Angirasa, Bharadvāja, Vāsaṭṭha, Kassapa, Bhagu. Những vị ấy có khéo tắm, khéo chải chuốt, tóc và râu khéo sửa soạn, trang điểm với vòng hoa và ngọc, mặc toàn đồ trắng, tận hưởng và tham đắm năm món dục lạc, như người và thầy của ngươi hiện nay không?

- Không có vậy. Tôn giả Gotama.

- Các vị ẩn sĩ ấy có dùng cơm nấu từ gạo trắng thượng hạng mà các hạt đen được gạn bỏ ra, dùng các món canh, các món đồ ăn nhiều loại không, như ngươi và thầy ngươi hiện nay không?

- Không có vậy, Tôn giả Gotama.

- Hay các vị ấy được những thiếu nữ có đường eo và thắt lưng có tua hầu hạ như ngươi và thầy ngươi hiện nay không?

- Không có vậy, Tôn giả Gotama.

- Hay những vị ấy đi trên những xe do những con ngựa cái có bờm, đuôi được bện và dùng những cây roi và gậy dài như ngươi và thầy ngươi hiện nay không?

- Không có vậy, Tôn giả Gotama.

- Hay những vị ấy sống được che chở trong những thành lũy có những chiến hào bao bọc, có những cửa thành hạ xuống, có những chiến sĩ mang gươm dài hộ vệ như ngươi và thầy ngươi hiện nay không?

- Không có vậy, Tôn giả Gotama.

- Như vậy, này Ambaṭṭha, ngươi và thầy ngươi không phải là một ẩn sĩ, không giống đời sống của nhà ẩn sĩ. Này Ambaṭṭha, nếu có gì nghi ngờ, có gì phân vân về Ta, hãy hỏi Ta và Ta sẽ trả lời.

Lúc bấy giờ, Thế Tôn ra khỏi tịnh xá và bắt đầu đi kinh hành. Thanh niên Ambaṭṭha đi theo sau Thế Tôn đang đi kinh hành và tìm đếm ba mươi hai tướng tốt của vị đại nhân, nghi hoặc sanh, do dự sanh, chưa được thỏa mãn, chưa được hài lòng, tức là tướng mã âm tàng và tướng lưỡi rộng dài.

Khi bấy giờ, Thế Tôn nghĩ rằng: “Thanh niên Ambaṭṭha này thấy ở nơi ta gần đủ ba mươi hai tướng tốt của vị đại nhân trừ hai tướng. Ðối với hai tướng tốt của vị đại nhân, nghi hoặc sanh, do dự sanh, chưa được thỏa mãn, chưa được hài lòng, tức là tướng mã âm tàng và tướng lưỡi rộng dài”.

Thế Tôn liền dùng thần thông khiến thanh niên Ambaṭṭha thấy tướng mã âm tàng của Thế Tôn. Và Thế Tôn le lưỡi, rờ đến, liếm đến hai lỗ tai, rờ đến, liếm đến hai lỗ mũi, và dùng lưỡi che khắp cả vầng trán. Lúc bấy giờ, thanh niên Ambaṭṭha liền nghĩ rằng: “Sa-môn Gotama đầy đủ ba mươi hai tướng tốt của vị đại nhân, không phải không đầy đủ”. Và nói với Thế Tôn: “Tôn giả Gotama, nay chúng tôi xin đi, chúng tôi rất bận, có nhiều việc cần phải làm”.

- Này Ambaṭṭha, hãy làm những gì ngươi nghĩ là phải thời.

Rồi thanh niên Ambaṭṭha leo lên xe do ngựa cái kéo và ra đi.

Lúc bấy giờ Bà-la-môn Pokkharasāti ra khỏi Ukkaṭṭḥa với một đại chúng Bà-la-môn, ngồi tại hoa viên của mình và chờ đợi thanh niên Ambaṭṭha. Khi thanh niên Ambaṭṭha đi đến hoa viên, đi xe cho đến chỗ còn đi xe được, rồi xuống xe đi bộ đến tại chỗ Bà-la-môn Pokkharasāti đang ngồi. Ðến xong, thanh niên Ambaṭṭha đảnh lễ Bà-la-môn Pokkharasāti và ngồi xuống một bên. Sau khi thanh niên Ambaṭṭha ngồi xuống một bên, Bà-la-môn Pokkharasāti nói

—Này Ambaṭṭha thân mến, ngươi đã thấy Sa-môn Gotama chưa?

- Chúng con thấy Tôn giả Gotama rồi.

- Này Ambaṭṭha thân mến, có phải Tôn giả Gotama đúng với tin đồn đã truyền đi, chớ không phải khác?

- Tôn giả Gotama đúng với tin đồn đã truyền đi, chớ không phải khác. Tôn giả Gotama là như vậy, chớ không phải khác. Tôn giả Gotama đầy đủ ba mươi hai tướng tốt của vị đại nhân, chớ không phải thiếu.

- Này Ambaṭṭha thân mến, con có cùng với Tôn giả Gotama đàm luận không?

- Con có đàm luận với Tôn giả Gotama.

- Này Ambaṭṭha thân mến, cuộc đàm luận ấy như thế nào?

Thanh niên Ambaṭṭha liền thuật cho Bà-la-môn Pokkharasāti rõ tất cả cuộc hội đàm với Tôn giả Gotama.

Nghe nói như vậy, Bà-la-môn Pokkharasāti nói với thanh niên Ambaṭṭha

—Ngươi thật là nhà học giả đốn mạt của chúng ta! Ngươi thật là nhà đa văn đốn mạt của chúng ta! Ngươi thật là nhà tinh thông ba quyển Vệ đà đốn mạt của chúng ta. Người ta nói những ai có sự cư xử như vậy, khi thân hoại mạng chung, sẽ phải sanh vào cõi ác, đọa xứ, địa ngục. Này Ambaṭṭha, ngươi càng công kích Tôn giả Gotama bao nhiêu, lại càng bị Tôn giả Gotama lật tẩy chúng ta bấy nhiêu. Ngươi thật là nhà học giả đốn mạt của chúng ta! Ngươi thật là nhà đa văn đốn mạt của chúng ta! Ngươi thật là nhà tinh thông ba quyển Vệ đà đốn mạt của chúng ta! Người ta nói, những ai có sự cư xử như vậy, khi thân hoại mạng chung, sẽ phải sanh vào cõi ác, đọa xứ, địa ngục.

Bà-la-môn Pokkharasāti tức giận, bực bội, dùng chân đá thanh niên Ambaṭṭha bổ lộn nhào rồi lập tức muốn đi gặp đến Thế Tôn.

Khi ấy, những người Bà-la-môn này thưa với Bà-la-môn Pokkharasāti: “Hôm nay thì giờ đã quá trễ để đi thăm Sa-môn Gotama. Ngày mai Tôn giả Pokkharasāti hãy đi thăm Sa-môn Gotama”.

Tuy vậy, Bà-la-môn Pokkharasāti vẫn cho làm các món ăn thượng vị, loại cứng loại mềm tại nhà riêng, chở trên các xe, và dưới ánh sáng của những ngọn đuốc từ Ukkaṭṭḥa đi ra và đi đến khóm rừng Icchànankala. Vị này đi xe cho đến chỗ còn đi xe được rồi xuống xe đi bộ đến Thế Tôn. Khi đi đến, liền nói với Thế Tôn những lời hỏi thăm xã giao, rồi ngồi xuống một bên. Khi ngồi xuống một bên, Bà-la-môn Pokkharasāti nói với Thế Tôn

—Tôn giả Gotama, đệ tử của chúng tôi, thanh niên Ambaṭṭha có đến đây không?

- Này Bà-la-môn, đệ tử ngươi, thanh niên Ambaṭṭha có đến đây.

- Tôn giả Gotama, Ngài có cùng với thanh niên Ambaṭṭha đàm luận không?

- Này Bà-la-môn, ta có đàm luận với thanh niên Ambaṭṭha.

- Tôn giả Gotama, cuộc đàm luận của Ngài với thanh niên Ambaṭṭha như thế nào?

Cuộc đàm luận với thanh niên Ambaṭṭha như thế nào, Thế Tôn kể lại tất cả cho Bà-la-môn Pokkharasāti.

Nghe nói vậy, Bà-la-môn nói với Thế Tôn

—Tôn giả Gotama, thanh niên Ambaṭṭha thật là ngu si! Tôn giả Gotama, hãy tha thứ cho thanh niên Ambaṭṭha!

- Này Bà-la-môn, cầu cho thanh niên Ambaṭṭha được hạnh phúc.

Lúc bấy giờ, Bà-la-môn Pokkharasāti tìm đếm ba mươi hai tướng tốt của bậc đại nhân trên thân Thế Tôn. Bà-la-môn thấy gần đủ ba mươi hai tướng tốt của bậc đại nhân trên thân Thế Tôn, trừ hai tướng. Ðối với hai tướng tốt của bậc đại nhân, nghi hoặc sanh, do dự sanh, chưa được thỏa mãn, chưa được hài lòng, hai tướng là tướng mã âm tàng và tướng lưỡi rộng dài.

Lúc bấy giờ Thế Tôn nghĩ: rằng: “Bà-la-môn Pokkharasāti thấy gần đủ ba mươi hai tướng tốt của bậc đại nhân ở nơi Ta, trừ hai tướng. Ðối với hai tướng tốt của bậc đại nhân, nghi hoặc sanh, do dự sanh, chưa được thỏa mãn, chưa được hài lòng, tức là tướng mã âm tàng và tướng lưỡi rộng dài”. Thế Tôn liền dùng thần thông khiến Bà-la-môn Pokkharasāti thấy tướng mã âm tàng của Thế Tôn. Và Thế Tôn le lưỡi, rờ đến, liếm đến hai lỗ tai, rờ đến, liếm đến hai lỗ mũi, và dùng lưỡi che khắp cả vầng trán.

Lúc bấy giờ, Bà-la-môn Pokkharasāti nghĩ rằng: “Sa môn Gotama có đầy ba mươi hai tướng tốt của bậc đại nhân, không phải không đầy đủ”, liền nói với Thế Tôn: “Hôm nay xin mời Tôn giả Gotama cùng chúng Tỷ-kheo đến dùng cơm với con. Thế Tôn nhận lời với sự im lặng.

Khi Bà-la-môn Pokkharasāti được biết Thế Tôn đã nhận lời liền báo thì giờ cho Thế Tôn: Tôn giả Gotama, cơm đã sẵn sàng. Khi ấy Thế Tôn buổi sáng đắp y, đem theo y bát, và cùng với chúng Tỷ-kheo đi đến cư xá của Bà-la-môn Pokkharasāti. Khi đi đến, liền ngồi trên chỗ soạn sẵn. Bà-la-môn Pokkharasāti tự tay làm cho Thế Tôn thỏa mãn với những món ăn thượng vị, loại cứng và loại mềm, còn các thanh niên Bà-la-môn thì tiếp đại chúng Tỷ-kheo. Lúc bấy giờ, Bà-la-môn Pokkharasāti, sau khi biết Thế Tôn dùng cơm đã xong, đã rửa tay và bát, liền lấy một ghế ngồi thấp khác và ngồi xuống một bên.

Thế Tôn liền thứ lớp giảng pháp cho Bà-la-môn Pokkharasāti đang ngồi một bên nghe, thuyết về bố thí, thuyết về trì giới, thuyết về các cõi trời, trình bày sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự nhiễm ô của dục lạc và sự lợi ích của xuất ly. Khi Thế Tôn biết tâm của Bà-la-môn Pokkharasāti đã sẵn sàng, đã nhu thuận, không còn chướng ngại, được phấn khởi, được tín thành, liền thuyết pháp mà chư Phật đã chứng ngộ, tức là khổ, tập, diệt, đạo. Cũng như tấm vải thuần bạch, được gột rửa các vết đen, sẽ rất dễ thấm màu nhuộm, cũng vậy, chính chỗ ngồi này, pháp nhãn xa trần ly cấu khởi lên trong tâm Bà-la-môn Pokkharasāti: “Phàm pháp gì được tập khởi lên đều bị tiêu diệt”.

Khi ấy Bà-la-môn Pokkharasāti, thấy pháp, chứng pháp, ngộ pháp, thể nhập vào pháp, nghi ngờ tiêu trừ, do dự diệt tận, chứng được tự tín, không y cứ nơi người đối với đạo pháp của đức Bổn sư. Bà-la-môn Pokkharasāti liền bạch Phật

—Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Như người dựng đứng lại những gì bị quăng ngã xuống, phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường cho người bị lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng vậy, chánh pháp đã được Tôn giả Gotama dùng nhiều phương tiện trình bày, giải thích. Tôn giả Gotama, con, con của con, vợ của con, tùy tùng của con, bạn hữu của con, xin quy y Thế Tôn Gotama, quy y Pháp và quy y chúng Tỷ kheo. Mong Tôn giả Gotama nhận con làm đệ tử, từ nay trở đi cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng. Như Tôn giả Gotama đến thăm các gia đình cư sĩ khác ở Ukkaṭṭḥa, mong Tôn giả Gotama cũng đến thăm các gia đình Pokkharasāti. Tại đây, các thanh nam hay thanh nữ Bà-la-môn sẽ đảnh lễ Thế Tôn Gotama, hoặc đứng dậy, hoặc mời chỗ ngồi, hoặc mời nước, hoặc khiến tâm hoan hỷ. Như vậy chúng sẽ hưởng hạnh phúc, lợi ích trong một thời gian lâu dài.

- Này Bà-la-môn lời ngươi nói thật là chí thiện.

Nguồn của bản này, nguyên văn chân trang của tệp

Hòa thượng Thích Minh Châu dịch Việt

Chân thành cám ơn anh HDC và nhóm Phật tử VH đã có thiện tâm gửi tặng ấn bản điện tử. (Bình Anson hiệu đính, dựa theo bản Anh ngữ “The Long Discourses of the Buddha”, Maurice Walshe dịch, 1987).

Hiệu đính: 16–06–2007

Prepared for SuttaCentral by Blake Walsh.

Rubric chất lượng tóm tắt

Mỗi tiêu chí chấm từ 0 đến 10. Điểm chung là trung bình của đủ 10 tiêu chí. Kiểm tra kỹ thuật chỉ chấm phần đo được; ô chưa đánh giá không phải điểm 0.

10 tiêu chí chấm tóm tắt
Tiêu chíCách đánh giá
Bám sát bài kinhMọi khẳng định có căn cứ trong kinh; không thêm giáo lý hoặc suy diễn.
Đủ ý chínhNêu được trọng tâm và kết luận; không bỏ ý khiến người đọc hiểu sai.
Cấu trúc lập luậnGiữ trình tự và các quan hệ điều kiện, đối chiếu, nhân quả của kinh.
Bối cảnh & người nóiĐúng địa điểm, người nói, người nghe và tình huống khi được nêu.
Thuật ngữDùng đúng nghĩa theo ngữ cảnh, nhất quán với bản dịch.
Sáng rõ & tự nhiênVăn xuôi dễ hiểu với người Việt hiện đại, không calque hay giả cổ.
Súc tíchChọn lọc ý, tránh lặp thừa; không quá 500 từ.
Tách biệt lời kinhPhân biệt tóm tắt với nguyên văn; không gán diễn giải cho Đức Phật.
Bất định & trung thựcKhông biến cách hiểu chưa chắc thành kết luận chắc chắn.
Kỹ thuật & trình bàyVăn xuôi thuần, NFC, đoạn văn hợp lệ và hiển thị đúng.
2026-10-06 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng

Người/công cụ đánh giá: Repository summary validator.

Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.

Kiểm tra tự động: 469 từ, 4 đoạn, văn xuôi thuần và NFC. Chưa đối chiếu nội dung tóm tắt với toàn bài kinh; chưa chấm độ đúng nghĩa, đủ ý hay văn phong.

Tiêu chíĐiểm / 10
Bám sát bài kinhChưa đánh giá
Đủ ý chínhChưa đánh giá
Cấu trúc lập luậnChưa đánh giá
Bối cảnh & người nóiChưa đánh giá
Thuật ngữChưa đánh giá
Sáng rõ & tự nhiênChưa đánh giá
Súc tíchChưa đánh giá
Tách biệt lời kinhChưa đánh giá
Bất định & trung thựcChưa đánh giá
Kỹ thuật & trình bày10

Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.

Mã lần chấm: 66482259-ce9f-4ea4-9399-9dcb532fba9a · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: a026ddbc032ae7ac89eef770cc372036555fcf888d28ea43e856034ab16e6a71

2026-10-05 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng

Người/công cụ đánh giá: Repository summary validator.

Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.

Kiểm tra tự động: 469 từ, 4 đoạn, văn xuôi thuần và NFC. Chưa đối chiếu nội dung tóm tắt với toàn bài kinh; chưa chấm độ đúng nghĩa, đủ ý hay văn phong.

Tiêu chíĐiểm / 10
Bám sát bài kinhChưa đánh giá
Đủ ý chínhChưa đánh giá
Cấu trúc lập luậnChưa đánh giá
Bối cảnh & người nóiChưa đánh giá
Thuật ngữChưa đánh giá
Sáng rõ & tự nhiênChưa đánh giá
Súc tíchChưa đánh giá
Tách biệt lời kinhChưa đánh giá
Bất định & trung thựcChưa đánh giá
Kỹ thuật & trình bày10

Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.

Mã lần chấm: 8282715b-0a4f-498a-b092-9d6d993b8bee · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: a026ddbc032ae7ac89eef770cc372036555fcf888d28ea43e856034ab16e6a71

2026-10-05 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng

Người/công cụ đánh giá: Repository summary validator.

Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.

Kiểm tra tự động: 469 từ, 4 đoạn, văn xuôi thuần và NFC. Chưa đối chiếu nội dung tóm tắt với toàn bài kinh; chưa chấm độ đúng nghĩa, đủ ý hay văn phong.

Tiêu chíĐiểm / 10
Bám sát bài kinhChưa đánh giá
Đủ ý chínhChưa đánh giá
Cấu trúc lập luậnChưa đánh giá
Bối cảnh & người nóiChưa đánh giá
Thuật ngữChưa đánh giá
Sáng rõ & tự nhiênChưa đánh giá
Súc tíchChưa đánh giá
Tách biệt lời kinhChưa đánh giá
Bất định & trung thựcChưa đánh giá
Kỹ thuật & trình bày10

Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.

Mã lần chấm: dbb7014a-74ed-4301-b66b-7eb7fe0025af · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 7ed2003f7a17db8cad0e235f7a2ab21b6a776874721fb65a722aa097dc04b916

Rubric chất lượng bản dịch

Mỗi tiêu chí chấm từ 0 đến 10. Điểm chung là trung bình của đủ 10 tiêu chí. Kiểm tra kỹ thuật chỉ chấm phần đo được; ô chưa đánh giá không phải điểm 0.

Điểm trên 9, không có lỗi chặn và vượt kiểm tra phát hành mới đủ điều kiện published. Lỗi chặn luôn thắng điểm số.

10 tiêu chí chấm bản dịch
Tiêu chíCách đánh giá
Nguồn & xuất xứĐúng UID, nguồn Pāli đã ghim; xác định đúng tác giả và nguồn tham khảo.
Đúng nghĩa PāliGiữ đủ ý; không thêm diễn giải vào lời kinh, không làm lệch giáo nghĩa.
Ngữ pháp & logicĐúng người nói, chủ thể, phủ định, điều kiện, số lượng và quan hệ mệnh đề.
Đủ đoạn & căn chỉnhĐủ segment, đúng ID và ranh giới; bảo toàn lặp và dấu lược.
Thuật ngữChính xác theo ngữ cảnh, giữ các phân biệt quan trọng và nhất quán.
Đối chiếu nguồnĐọc Pāli, English và Việt truyền thống khi có; phân xử bất đồng bằng Pāli.
Tiếng Việt sáng rõCâu tự nhiên, dễ hiểu, không dịch máy móc hay giả cổ.
Hán–Việt & súc tíchGiữ thuật ngữ hữu ích, giảm từ tối nghĩa và diễn đạt dài dòng.
Bất định & trung thựcGhi nhận cách hiểu khác; không bịa nguồn hoặc che giấu bất định.
Kỹ thuật & phát hànhJSON/YAML, NFC, metadata, giấy phép và các kiểm tra bắt buộc đều đạt.
2026-10-13 · Đánh giá đầy đủ · 9.07/10

Người/công cụ đánh giá: Claude Sonnet 5.5 (Claude Code).

Khớp nội dung và nguồn đang hiển thị.

Sửa lan 2026-10-13: một số khoá được sửa theo lỗi đã bị phát hiện và xác minh ở bài khác (xem `notes` trong meta của bài). Không review lại toàn bài: điểm mang theo nguyên từ lượt full 5446ddf9-0b4d-42ab-abf9-47c584ef995e (2026-10-13); các sửa đều là lỗi đối chiếu với Pāli, không đổi điểm nào. Technical gate chạy lại. Đây là review của AI, không phải chứng nhận của chuyên gia Pāli.

Tiêu chíĐiểm / 10
Nguồn & xuất xứ9.5
Đúng nghĩa Pāli8.9
Ngữ pháp & logic8.9
Đủ đoạn & căn chỉnh9.2
Thuật ngữ9
Đối chiếu nguồn9
Tiếng Việt sáng rõ8.8
Hán–Việt & súc tích9
Bất định & trung thực8.9
Kỹ thuật & phát hành9.5

Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.

Mã lần chấm: b29993e2-18b3-4a33-afa3-1c6b10fc5527 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 5380aab36b0795a3ce888e88a312dc713898510ad1cf5456d61d5d0b4e8866d6

2026-10-13 · Đánh giá đầy đủ · 9.07/10

Người/công cụ đánh giá: Claude Sonnet 5.5 (Claude Code).

Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.

Sửa lan 2026-10-13: một số khoá được sửa theo lỗi đã bị phát hiện và xác minh ở bài khác (xem `notes` trong meta của bài). Không review lại toàn bài: điểm mang theo nguyên từ lượt full 7c4caae8-d649-4e88-a50e-9785b0f1c103 (2026-10-13); các sửa đều là lỗi đối chiếu với Pāli, không đổi điểm nào. Technical gate chạy lại. Đây là review của AI, không phải chứng nhận của chuyên gia Pāli.

Tiêu chíĐiểm / 10
Nguồn & xuất xứ9.5
Đúng nghĩa Pāli8.9
Ngữ pháp & logic8.9
Đủ đoạn & căn chỉnh9.2
Thuật ngữ9
Đối chiếu nguồn9
Tiếng Việt sáng rõ8.8
Hán–Việt & súc tích9
Bất định & trung thực8.9
Kỹ thuật & phát hành9.5

Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.

Mã lần chấm: 5446ddf9-0b4d-42ab-abf9-47c584ef995e · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 99a5864b0c3dc21d323b809c9a7b880c39f67db1eab2c2dddf68edacc6d668c8

2026-10-13 · Đánh giá đầy đủ · 9.07/10

Người/công cụ đánh giá: Claude Opus 5.5 (Claude Code).

Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.

Rà soát xưng hô (2026-10-13), theo quyết định của người biên tập: người quy y xưng "đệ tử" ("chúng đệ tử"); người thưa với Đức Phật xưng "con"; Đức Phật tự xưng "Ta"; sửa "Bạch Thế Tôn" đặt nhầm cho người khác. Đổi 3 segment bản dịch: 2.22.4, 2.22.5, 2.22.6. Mỗi chỗ đổi được đối chiếu Pāli root (người nói, người nghe, vocative). Không review lại toàn bài: điểm mang theo nguyên từ lượt full 0c746474-ba12-4e4e-9891-39dec080dc3a (2026-10-08); các thay đổi chỉ là xưng hô và lỗi nhỏ đi kèm đã liệt kê, không có lý do hạ điểm. Technical gate (validate/test/check) chạy lại. Đây là review của AI, không phải chứng nhận của chuyên gia Pāli.

Tiêu chíĐiểm / 10
Nguồn & xuất xứ9.5
Đúng nghĩa Pāli8.9
Ngữ pháp & logic8.9
Đủ đoạn & căn chỉnh9.2
Thuật ngữ9
Đối chiếu nguồn9
Tiếng Việt sáng rõ8.8
Hán–Việt & súc tích9
Bất định & trung thực8.9
Kỹ thuật & phát hành9.5

Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.

Mã lần chấm: 7c4caae8-d649-4e88-a50e-9785b0f1c103 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 9a7819adee02a89c7fde7ec8502361768851899a37894c0c38eaaeff81ec5d1d

2026-10-08 · Đánh giá đầy đủ · 9.07/10

Người/công cụ đánh giá: Claude Opus 5.5 (Claude Code).

Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.

Thống nhất công thức và việc tồn đọng sau round QC MN/DN (2026-10-08): 9 hô cách bho gotama ×58; 1 quy y (tán thán) ×2; 1 quy y ×2; 1 quy y (xưng hô cùng lời quy y) ×1. Đổi 63 segment bản dịch: 1.10.1, 1.10.2, 1.10.3, 1.12.3, 1.12.4, 1.12.5, 1.12.6, 1.12.8, 1.13.2, 1.13.5, 1.14.3, 1.14.5, 1.14.8, 1.15.5, 1.17.3, 1.19.1, 1.21.9, 1.24.5, 1.24.7, 1.24.9, 1.24.11, 1.24.13, 1.24.15, 1.25.4, 1.25.6, 1.25.8, 1.25.10, 1.25.12, 1.25.14, 1.26.5 … (+33). Mỗi chỗ đổi được đối chiếu Pāli root và chọn theo glossary / bài đã review kỹ nhất / đa số corpus. Không review lại toàn bài: điểm mang theo nguyên từ lượt full 9e7e7c6d-dfcd-4534-b326-249a1aee3435 (2026-10-08); các thay đổi là thống nhất công thức và sửa lỗi nhỏ đã liệt kê, không có lý do hạ điểm. Technical gate (validate/test/check/build) chạy lại. Đây là review của AI, không phải chứng nhận của chuyên gia Pāli.

Tiêu chíĐiểm / 10
Nguồn & xuất xứ9.5
Đúng nghĩa Pāli8.9
Ngữ pháp & logic8.9
Đủ đoạn & căn chỉnh9.2
Thuật ngữ9
Đối chiếu nguồn9
Tiếng Việt sáng rõ8.8
Hán–Việt & súc tích9
Bất định & trung thực8.9
Kỹ thuật & phát hành9.5

Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.

Mã lần chấm: 0c746474-ba12-4e4e-9891-39dec080dc3a · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: f9b1109efcc5108e81239d8360dec87c4f28e3927a8fec3859db9ad68d3f2fb4

2026-10-08 · Đánh giá đầy đủ · 9.07/10

Người/công cụ đánh giá: Claude Opus 5.5 (Claude Code).

Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.

Chuẩn hoá thuật ngữ toàn Trung Bộ/Trường Bộ ngày 2026-10-08 (quyết định ghi trong content/glossary/pali-vi.yaml): upadhi = sanh y; triền cái theo glossary (hôn trầm và buồn ngủ, xao động và hối tiếc, nghi hoặc, sân hận); lābha = lợi dưỡng; khattiya = Sát-đế-lợi; kāsāya = áo cà-sa; āvuso = hiền giả; A-tu-la; bốn xứ vô sắc viết `Không vô biên xứ`…; tướng Đại Nhân; tên riêng theo Pāli đã ghim (Pāthika, Mahāpajāpatī). Thay bằng script chỉ trong segment có đúng thuật ngữ Pāli, khớp nguyên từ; đổi 14 segment: 1.14.4, 1.14.6, 1.24.0, 1.24.3, 1.24.12, 1.25.2, 1.25.11, 1.26.1, 1.27.2, 1.27.11, 1.27.12, 1.28.2, 1.28.8, 2.22.1. Không review lại toàn bài: điểm mang theo nguyên từ lượt full c4e5e274-4d64-478a-be32-428306e5dc19 (2026-10-07, Claude Opus 5.5 (Claude Code)); thay đổi chỉ là thuật ngữ nên không có lý do hạ hay nâng điểm. Technical gate (validate/test/check/build) chạy lại sau chuẩn hoá. Đây là review của AI, không phải chứng nhận của chuyên gia Pāli.

Tiêu chíĐiểm / 10
Nguồn & xuất xứ9.5
Đúng nghĩa Pāli8.9
Ngữ pháp & logic8.9
Đủ đoạn & căn chỉnh9.2
Thuật ngữ9
Đối chiếu nguồn9
Tiếng Việt sáng rõ8.8
Hán–Việt & súc tích9
Bất định & trung thực8.9
Kỹ thuật & phát hành9.5

Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.

Mã lần chấm: 9e7e7c6d-dfcd-4534-b326-249a1aee3435 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 2e1fcedeb2bed3435f0741708514d4b19a28ceeb13646fc6e52c5e80eec25c81

2026-10-07 · Đánh giá đầy đủ · 9.07/10

Người/công cụ đánh giá: Claude Opus 5.5 (Claude Code).

Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.

Lượt review đối kháng của AI (không phải chứng nhận của chuyên gia Pāli độc lập). Đã đọc đủ 437 segment (Pāli + Sujato + bản Việt) và đọc trọn bản HT. Thích Minh Châu (budsas truong03). Sửa 190 segment. Alignment: 1.18.5–1.18.6 (1.18.6 bị thay bằng câu bịa 'Các thanh niên đồng ý…' — khôi phục 'hãy để Ambaṭṭha tranh luận với Ta'); 2.14.6–2.14.7 (2.14.7 là câu bịa 'Ambaṭṭha xác nhận…'); 2.10.1–2.10.11 (câu hỏi bị đặt vào segment …pe… — nay …pe… = '“…', câu hỏi về đúng segment); 2.12.1–2.12.4, 2.18.5–2.18.8 (ý nghĩ trực tiếp của Đức Phật bị viết thành tường thuật, 2.18.7 nhầm 'chàng'); 1.20.7–1.20.8 (câu hỏi lần hai bị rút thành 'cùng câu hỏi ấy'); 2.15.3–2.15.4 (bỏ cả câu cảm thán lặp lại); 1.24.14–15, 1.25.13–14 (nháy lệch). Accuracy: khôi phục nội dung Pāli bị chép theo chỗ Sujato rút gọn: 1.2.3, 1.4.8–1.5.1, 1.9.1, 1.9.5, 1.12.8/1.13.5/1.14.8 (đủ 5 động từ), 1.17.3, 1.19.1, 2.1.4, 2.1.7, 2.2.8–2.2.14 (công thức thiền bị cắt), 2.3.6–2.3.18, 2.8.1, 2.9.3 (danh sách ẩn sĩ), 2.14.4–2.14.10; 2.22.8 'Gia chủ' → 'Này Bà-la-môn' (Pāli brāhmaṇa); 2.16.4 thức ăn được chất lên xe; 2.17.1 bỏ 'tu viện' không có trong Pāli; 2.3.14/2.4.18 'ngôi nhà bốn cửa' (không phải nhà lửa); 1.26.1/1.27.12 bỏ phần thêm 'theo quy ước… được xem là'; 1.24.10 v.v. bỏ chữ 'Bà-la-môn' thêm vào; 1.28.6 thiếu cặp sugītā/subhāsitā; 1.28.1 pi; 1.14.7, 2.3.5… sampajjati = trở thành; 2.5.1–2 parihīno = không đạt; 1.16.2 chuyển lời giải thích 'Kaṇha nghĩa là Đen' sang comment; 1.15.6/1.16.10 bám dāsiputto. Khôi phục ~55 hô cách (ambaṭṭha, bho gotama, bho, tāta, brāhmaṇa, māṇavakā). Terminology: dùng lại câu DN2 cho itipi/thế giới/thuyết Pháp (1.2.5–7, 1.4.4–6, 2.2.2–2.2.7), thiền (2.2.8–2.2.17, 'thiền thứ nhất…'), 2.2.19; 'idampissa' = 'cũng'; Sudda (2.7.4); tiêu đề 1.24.0, 2.11.0; câu kết 2.22.9 theo mẫu DN1/DN2. Giữ 'sa-môn' viết thường (đa số trong bài). Bất định còn lại (đã ghi comment): 2.15.2 atthacarakena (theo cú pháp công cụ; Sujato/TMC hiểu 'người cư xử như vậy'); 1.21.3 'chỉ' (theo ceva và TMC); 2.10.1 …pe…. Còn tranh luận được: sācariyako dịch 'cùng truyền thống' (TMC: 'ngươi và thầy ngươi'); ibbha = 'thấp kém'; anupapanno = 'không hợp lệ'.

Tiêu chíĐiểm / 10
Nguồn & xuất xứ9.5
Đúng nghĩa Pāli8.9
Ngữ pháp & logic8.9
Đủ đoạn & căn chỉnh9.2
Thuật ngữ9
Đối chiếu nguồn9
Tiếng Việt sáng rõ8.8
Hán–Việt & súc tích9
Bất định & trung thực8.9
Kỹ thuật & phát hành9.5

Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.

Mã lần chấm: c4e5e274-4d64-478a-be32-428306e5dc19 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 129d4311f0aef68ef87160c488cc5e894545fa8556050004add9ffdaac068ea1

2026-10-06 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng

Người/công cụ đánh giá: Repository segment validator.

Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.

Kiểm tra tự động 437 segment với Pāli trong cache: đủ ID, giá trị, NFC và hệ chữ Latin. Chưa đọc đối chiếu nghĩa, ngữ pháp hoặc văn phong; chưa chấm lại 10 tiêu chí. Đây không phải chứng nhận hash upstream hoặc giấy phép, không xác nhận trạng thái xuất bản.

Tiêu chíĐiểm / 10
Nguồn & xuất xứChưa đánh giá
Đúng nghĩa PāliChưa đánh giá
Ngữ pháp & logicChưa đánh giá
Đủ đoạn & căn chỉnh10
Thuật ngữChưa đánh giá
Đối chiếu nguồnChưa đánh giá
Tiếng Việt sáng rõChưa đánh giá
Hán–Việt & súc tíchChưa đánh giá
Bất định & trung thựcChưa đánh giá
Kỹ thuật & phát hànhChưa đánh giá

Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.

Mã lần chấm: a536ab0e-2512-4a98-98ea-04b93d80de5f · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: afb0713904571dce79f58057852e43e03d8c93ce583f4b99e291ee60f5cc1cc4

2026-10-05 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng

Người/công cụ đánh giá: Repository segment validator.

Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.

Kiểm tra tự động 437 segment với Pāli trong cache: đủ ID, giá trị, NFC và hệ chữ Latin. Chưa đọc đối chiếu nghĩa, ngữ pháp hoặc văn phong; chưa chấm lại 10 tiêu chí. Đây không phải chứng nhận hash upstream hoặc giấy phép, không xác nhận trạng thái xuất bản.

Tiêu chíĐiểm / 10
Nguồn & xuất xứChưa đánh giá
Đúng nghĩa PāliChưa đánh giá
Ngữ pháp & logicChưa đánh giá
Đủ đoạn & căn chỉnh10
Thuật ngữChưa đánh giá
Đối chiếu nguồnChưa đánh giá
Tiếng Việt sáng rõChưa đánh giá
Hán–Việt & súc tíchChưa đánh giá
Bất định & trung thựcChưa đánh giá
Kỹ thuật & phát hànhChưa đánh giá

Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.

Mã lần chấm: a075d7de-d9f1-4267-a8c5-d1cce79c4353 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: afb0713904571dce79f58057852e43e03d8c93ce583f4b99e291ee60f5cc1cc4

2026-10-05 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng

Người/công cụ đánh giá: Repository segment validator.

Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.

Kiểm tra tự động 437 segment với Pāli trong cache: đủ ID, giá trị, NFC và hệ chữ Latin. Chưa đọc đối chiếu nghĩa, ngữ pháp hoặc văn phong; chưa chấm lại 10 tiêu chí. Đây không phải chứng nhận hash upstream hoặc giấy phép, không xác nhận trạng thái xuất bản.

Tiêu chíĐiểm / 10
Nguồn & xuất xứChưa đánh giá
Đúng nghĩa PāliChưa đánh giá
Ngữ pháp & logicChưa đánh giá
Đủ đoạn & căn chỉnh10
Thuật ngữChưa đánh giá
Đối chiếu nguồnChưa đánh giá
Tiếng Việt sáng rõChưa đánh giá
Hán–Việt & súc tíchChưa đánh giá
Bất định & trung thựcChưa đánh giá
Kỹ thuật & phát hànhChưa đánh giá

Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.

Mã lần chấm: b4057236-66e2-4587-b4c9-515f16711061 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 3dc0963a2e7cae1ad93c061b99f1a1a9899487b0baad911618f24a4c7b7d8d5d

2026-10-05 · Scorecard lịch sử · 9.32/10

Người/công cụ đánh giá: GPT-5.6 Sol, Space Bunny Free (OpenCode) — re-scored 2026-10-05 after a duplicate-Pāli audit of already-published segments found and fixed 15 off-by-one segment defects; see notes.

Scorecard trong metadata cũ; chưa lưu dấu vân tay nội dung hoặc ghi chú của lần chấm. Không coi đây là một lượt chấm lại.

Tiêu chíĐiểm / 10
Nguồn & xuất xứ9.8
Đúng nghĩa Pāli8.6
Ngữ pháp & logic9.4
Đủ đoạn & căn chỉnh9
Thuật ngữ9.3
Đối chiếu nguồn9.2
Tiếng Việt sáng rõ9.4
Hán–Việt & súc tích9.3
Bất định & trung thực9.2
Kỹ thuật & phát hành10

Lỗi chặn: không ghi nhận.