← Kinh Trường Bộ
Mặt sông rộng phẳng lặng trong sương chiều, mặt trời mờ trên cao phản chiếu xuống nước.

Sông Rapti (sông Aciravatī thời Đức Phật) lúc hoàng hôn, Gorakhpur, Uttar PradeshẢnh: Nuttyneeraj · CC BY-SA 4.0 ↗

Kinh Trường Bộ · DN13 · Dīgha Nikāya

Kinh Tam Minh

Tevijjasutta

Pāli đọc tại bilara commit 11c9d708978c · 4 bản: Pāli, English, Việt hiện hành, Việt 2026

Tóm tắt & diễn giải

Kinh Tam Minh mở đầu khi Đức Thế Tôn cùng khoảng năm trăm tỳ-kheo trú tại Manasākaṭa, trong vườn xoài bên bờ sông Aciravatī, xứ Kosala. Hai thanh niên Bà-la-môn Vāseṭṭha và Bhāradvāja tranh luận về con đường đến cộng trú với Phạm thiên: một bên theo con đường do Bà-la-môn Pokkharasāti giảng dạy, bên kia theo con đường do Bà-la-môn Tārukkha giảng dạy, đều cho đó là con đường thẳng, trực tiếp duy nhất; không ai thuyết phục được ai, họ đến hỏi Đức Phật.

Đọc tiếp phần tóm tắt (4 đoạn)

Vāseṭṭha lập luận rằng các Bà-la-môn dạy nhiều con đường khác nhau, tất cả đều dẫn đến cộng trú với Phạm thiên. Đức Phật hỏi lại: trong các Bà-la-môn tinh thông ba Veda, có dù chỉ một người, một vị thầy hay ai trong dòng truyền thừa bảy đời đã tận mắt thấy Phạm thiên chưa; các vị tiên tri cổ có từng tuyên bố biết, thấy Phạm thiên ở đâu chưa; lần lượt đều là không. Như thế họ chỉ con đường đến cộng trú với điều mình không biết, không thấy, như một đoàn người mù nối nhau, người đầu, người giữa và người cuối đều không thấy.

Đức Phật minh họa: như người đứng bờ sông gọi bờ bên kia sang mà bờ không sang và tự mình không thể vượt qua, các Bà-la-môn ấy từ bỏ phẩm chất Bà-la-môn, dính mắc năm dục trưởng dưỡng, bị năm triền cái che lấp, dù gọi Inda, Soma, Varuṇa hay Brahmā cũng không thể cộng trú với Phạm thiên. Ngài đối chiếu: Phạm thiên không bị ràng buộc bởi sự sở hữu, không thù nghịch, không ác ý, không ô nhiễm và tự chủ, còn các Bà-la-môn thì ngược lại cả năm điểm; sự tinh thông ba Veda vì vậy chỉ là bãi hoang, rừng rậm và tai họa Tam Veda.

Khi Vāseṭṭha xin được chỉ con đường, Đức Phật trình bày: một Như Lai xuất hiện ở đời, vị tỳ-kheo thành tựu giới hạnh, thấy năm triền cái được từ bỏ thì hân hoan sinh khởi, hỷ sinh khởi, thân lắng dịu, cảm nhận lạc và tâm định tĩnh; rồi vị ấy biến mãn khắp các phương, trên, dưới, ngang, khắp nơi với tâm đi cùng từ, bi, hỷ, xả, rộng lớn, vô lượng. Khi tâm giải thoát được tu tập như thế, nghiệp hữu hạn đã tạo không còn lưu lại. Vị tỳ-kheo ấy có cùng phẩm chất với Phạm thiên, nên sau khi thân hoại mạng chung có thể cộng trú với cõi ấy.

Bài kinh khép lại khi hai thanh niên quy y; con đường đến Phạm thiên không phải sự tinh thông ba Veda, mà là tu tập tâm từ, bi, hỷ, xả tương hợp với phẩm chất của Phạm thiên.

Phần tóm tắt do dự án biên soạn để hỗ trợ đọc, không phải kinh văn. Bản Pāli và các bản dịch hiển thị bên dưới mới là nội dung có thẩm quyền.

Diễn giải hiện đại

Ba cách tìm hiểu cùng một bài kinh, với ngôn ngữ và ví dụ phù hợp từng nhóm độc giả. Bạn có thể chọn bất kỳ bản nào.

Phần diễn giải do dự án biên soạn để hỗ trợ tìm hiểu; đây không phải nguyên văn lời Phật. Các ví dụ đời sống và gợi ý thực hành là lời của người biên soạn.

Diễn giải dành cho trẻ emĐã duyệt

DN13 — Biết đường và sống đúng với nơi muốn tới

Liên kết mục này

Tìm hiểu bài kinh

Hai người bạn bên một dòng sông

Bài thứ mười ba của Trường Bộ có tên Tevijja, thường gọi Kinh Tam Minh. Những người được nói đến ở đây học ba bộ Veda, các sách thiêng của truyền thống Bà-la-môn. Lời mở đầu kể: “Như vầy tôi nghe”. Đức Phật đang đi qua xứ Kosala với khoảng năm trăm vị tỳ-kheo, tức những người nam đã xuất gia. Ngài đến làng Manasākaṭa và ở vườn xoài phía bắc làng, bên sông Aciravatī.

Làng có nhiều Bà-la-môn giàu có và nổi tiếng: Caṅkī, Tārukkha, Pokkharasāti, Jāṇusoṇi, Todeyya cùng những người khác. Hai thanh niên Bà-la-môn trong câu chuyện tên Vāseṭṭha và Bhāradvāja.

Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Mỗi người tin một con đường

Trong lúc đi bộ, hai bạn tranh luận đường nào đúng. Vāseṭṭha nói chỉ đường thầy Pokkharasāti dạy mới là đường thẳng, đi trực tiếp đến chỗ sống cùng Phạm thiên cho người làm theo. Bhāradvāja cũng nói chỉ một đường như vậy, nhưng đó là đường thầy Tārukkha dạy. Phạm thiên là vị ở cõi trời mà hai người muốn được sinh về sống cùng sau khi chết. Không bạn nào làm bạn kia đồng ý.

Đối chiếu với kinh văn (6 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Cùng đi hỏi một người thầy

Vāseṭṭha nhắc rằng Sa-môn Gotama, tức Đức Phật, là người dòng Sakya đã rời nhà đi tu, đang ở vườn xoài ấy. Người ta ca ngợi Ngài là bậc A-la-hán, đã giác ngộ hoàn toàn; đầy đủ hiểu biết sáng suốt và cách sống tốt đẹp; bậc Thiện Thệ, biết thế gian; người thầy không ai hơn về hướng dẫn những người có thể được hướng dẫn; thầy của chư thiên và loài người; Phật, Thế Tôn.

Vāseṭṭha rủ bạn đến hỏi, Ngài trả lời thế nào thì hai người sẽ ghi nhớ đúng như thế. Bhāradvāja đồng ý.

Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Nói rõ điều mình muốn hỏi

Hai người đến, chào hỏi thân thiện rồi ngồi sang một bên. Vāseṭṭha kể lại cuộc đi bộ, cuộc tranh luận và hai lời khác nhau: mình nhận đường Pokkharasāti dạy là đường duy nhất dẫn người làm theo đến sống cùng Phạm thiên; Bhāradvāja nhận đường Tārukkha dạy mới như thế.

Đức Phật nhắc lại đúng hai ý, với đúng tên từng thầy. Ngài hỏi: vậy hai người đang tranh luận và bất đồng ở điểm nào?

Đối chiếu với kinh văn (14 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Nhiều đường có cùng tới một nơi không?

Vāseṭṭha đáp rằng họ đang bàn đường đúng hay không đúng. Anh kể bốn nhóm Bà-la-môn: Addhariya, Tittiriya, Chandoka và Bavharijjha. Các nhóm chỉ đường khác nhau, nhưng anh cho rằng tất cả đều đưa người làm theo đến sống cùng Phạm thiên.

Anh lấy ví dụ những con đường khác nhau gần làng hoặc thị trấn đều đi vào một làng, rồi nhắc lại ý mình. Đó là điều Vāseṭṭha tin. Đức Phật chưa xác nhận điều ấy. Ngài hỏi ba lần: có phải anh nói chúng đều dẫn đến không? Cả ba lần anh đều nói phải.

Đối chiếu với kinh văn (11 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Ai đã biết rõ nơi đến?

Đức Phật hỏi lần lượt: trong những người biết ba Veda, có ai tận mắt thấy Phạm thiên chưa? Thầy của họ có thấy chưa? Thầy của những người thầy ấy có thấy chưa? Nếu tìm ngược dòng thầy tổ đến bảy đời, có ai đã thấy chưa? Với cả bốn câu hỏi, Vāseṭṭha đều trả lời không.

Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Cả những người làm bài tụng ngày xưa

Ngài hỏi tiếp về những vị xưa đã làm và truyền các bài tụng, để người đời sau hát, đọc lại và giảng dạy. Kinh kể đủ mười tên: Aṭṭhaka, Vāmaka, Vāmadeva, Vessāmitta, Yamataggi, Aṅgīrasa, Bhāradvāja, Vāseṭṭha, Kassapa và Bhagu. Đây là các vị xưa, dù có tên giống hai bạn đang nghe.

Các vị đó có nói mình biết, mình thấy Phạm thiên ở đâu, phía nào, chỗ nào không? Vāseṭṭha cũng đáp không.

Đối chiếu với kinh văn (4 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Nối nhau mà chưa ai thấy đường

Đức Phật nhắc lại: trong bốn cấp người học, các thầy, thầy của thầy và bảy đời truyền dạy, chưa ai tận mắt thấy Phạm thiên. Còn mười vị xưa không từng nói rằng mình biết, mình thấy Phạm thiên ở đâu, phía nào, tại chỗ nào. Thế mà họ nhận chỉ được con đường duy nhất, thẳng và trực tiếp đến sống cùng vị mình không biết, không thấy. Ngài hỏi: trong tình huống ấy, lời chỉ đường có thiếu căn cứ không? Vāseṭṭha đồng ý. Ngài nói việc chỉ đường như đã nhận là không thể.

Ngài ví lời ấy dường như một dãy người mù nối nhau: người đầu, người giữa, người cuối đều không thấy. Ngài phê bình lời chỉ đường ấy là đáng cười, chỉ có lời, trống và rỗng. Ví dụ đang xét lời khẳng định không có chỗ dựa; không dùng nó để chế giễu người có khó khăn về mắt.

Đối chiếu với kinh văn (16 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Thấy rồi cũng phải biết cách đi

Vāseṭṭha nhận rằng những Bà-la-môn ấy, cũng như nhiều người, thấy mặt trời và mặt trăng. Họ cầu gọi, ca ngợi, chắp tay kính lễ và đi theo từ lúc các vị ấy mọc đến lúc lặn. Nhưng khi Đức Phật hỏi như vậy họ có chỉ được đường duy nhất đưa người làm theo đến sống cùng mặt trời, mặt trăng không, anh đáp không.

Ngài quay lại câu hỏi cũ: thấy mặt trời, mặt trăng còn chưa đủ biết đường tới đó; với Phạm thiên, chưa ai trong bốn cấp thầy trò tận mắt thấy. Mười vị xưa không từng nói rằng mình biết, mình thấy vị ấy ở đâu, phía nào, tại chỗ nào. Vāseṭṭha lại đồng ý lời chỉ đường trong điều kiện ấy thiếu căn cứ. Đức Phật xác nhận không thể chỉ đường như đã nhận.

Đối chiếu với kinh văn (21 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Muốn gặp một người mà chưa biết là ai

Đức Phật kể một ví dụ: có người nói mình rất muốn người phụ nữ đẹp nhất xứ. Nhưng hỏi nàng thuộc nhóm Sát-đế-lỵ, Bà-la-môn, Vessa hay Sudda, anh không biết. Hỏi tên và họ; cao, thấp hay vừa; da sẫm, nâu hay vàng nâu; ở làng, thị trấn hay thành phố nào, anh cũng không biết. Anh nhận mình đang ham muốn người chưa biết và chưa thấy. Vāseṭṭha đồng ý lời ấy không có căn cứ. Những chi tiết đó chỉ dùng để hỏi anh có biết người mình đang nói tới hay không.

Đức Phật lại nhắc: chưa ai trong bốn cấp thầy trò tận mắt thấy Phạm thiên; mười vị xưa không từng nói mình biết, mình thấy vị ấy ở đâu, phía nào, tại chỗ nào. Vậy mà những Bà-la-môn ấy vẫn nhận chỉ đường duy nhất đến sống cùng vị mình chưa biết, chưa thấy. Vāseṭṭha đồng ý lời ấy thiếu căn cứ. Ngài xác nhận trong hoàn cảnh ấy không thể chỉ đường như đã nhận.

Đối chiếu với kinh văn (25 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Cái thang sẽ tựa vào đâu?

Ví dụ kế tiếp là người dựng thang ở ngã tư để leo lên một tòa lầu. Hỏi lầu ở đông, nam, tây hay bắc, cao, thấp hay vừa, người ấy đều không biết. Anh nhận mình dựng thang lên tòa lầu chưa biết, chưa thấy. Vāseṭṭha đồng ý lời ấy thiếu căn cứ.

Đức Phật dùng ví dụ để trở lại cùng điểm: chưa ai trong bốn cấp truyền thừa tận mắt thấy Phạm thiên; mười vị xưa không từng nói mình biết, mình thấy vị ấy ở đâu, phía nào, tại chỗ nào. Nhưng các Bà-la-môn vẫn nhận có đường duy nhất đến sống cùng vị mình chưa biết, chưa thấy. Vāseṭṭha lại đồng ý; Ngài xác nhận không thể chỉ đường như thế trong điều kiện đang nói.

Đối chiếu với kinh văn (19 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Bờ bên kia không tự đi sang

Đức Phật lấy ngay sông Aciravatī làm ví dụ. Nước đầy tới bờ, con quạ cũng có thể uống. Một người muốn tìm đường vượt sang bờ kia, nhưng đứng bờ này gọi hai lần: bờ kia hãy tới đây! Liệu gọi, cầu xin, mong muốn và đón mời có khiến bờ kia đi tới không? Vāseṭṭha đáp không.

Cũng vậy, Ngài nói về những Bà-la-môn bỏ cách sống làm nên phẩm chất Bà-la-môn, lại làm điều trái với phẩm chất ấy. Họ gọi tám vị: Inda, Soma, Varuṇa, Īsāna, Pajāpati, Brahmā, Mahiddhi và Yama. Khi vẫn sống như vậy, chỉ nhờ gọi, xin, mong và mời mà sau khi chết được sống cùng Phạm thiên là điều không thể.

Đối chiếu với kinh văn (11 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Muốn qua nhưng còn bị buộc

Vẫn dòng sông đầy tới bờ để quạ uống ấy, có người muốn qua nhưng bị xiềng thật chặt, hai tay buộc ra sau lưng. Vāseṭṭha đáp người ấy không sang được.

Đức Phật nói tới năm dây dục: hình sắc mắt thấy, tiếng tai nghe, mùi mũi ngửi, vị lưỡi nếm và sự chạm thân biết. Đây là những thứ đáng ưa, đáng muốn, dễ chịu, hấp dẫn, gắn với ham muốn và làm người ta say mê. Trong lời dạy của bậc Thánh, chúng được gọi là xiềng và dây buộc.

Những Bà-la-môn đang được xét hưởng các thứ đó với sự bám chặt, mê say, chìm đắm; không thấy nguy hại, không biết đường thoát. Vẫn bỏ phẩm chất đúng, theo phẩm chất trái và bị dục buộc như vậy thì sau khi chết sống cùng Phạm thiên là điều không thể.

Đối chiếu với kinh văn (16 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Muốn qua nhưng cứ nằm trùm kín

Một lần nữa, nước sông đầy tới bờ, quạ uống được. Người muốn qua bờ kia lại nằm ở bờ này, trùm kín cả đầu. Vāseṭṭha nói người ấy không qua được.

Đức Phật chỉ năm thứ che tâm, gọi là năm triền cái: ham muốn các thú vui giác quan; giận ghét; tâm nặng nề cùng buồn ngủ; xao động cùng hối tiếc; nghi ngờ làm tâm ngăn ngại. Chúng cản, che, phủ và bọc tâm. Những Bà-la-môn ấy bỏ phẩm chất đúng, theo điều trái, còn bị cả năm thứ phủ kín. Trong tình trạng ấy, sau khi chết sống cùng Phạm thiên là không thể.

Đối chiếu với kinh văn (12 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Năm điều các thầy nói về Phạm thiên

Đức Phật hỏi Vāseṭṭha những gì anh đã nghe các Bà-la-môn cao tuổi, các thầy và thầy của thầy nói. Phạm thiên có bị ràng buộc vì những thứ mình sở hữu không? Anh đáp không. Tâm có thù ghét không? Không. Có ý muốn hại không? Không. Có ô nhiễm không? Không. Có tự chủ không? Có.

Đối chiếu với kinh văn (12 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Người đi đường có sống hợp với nơi muốn tới?

Được hỏi về những người thông ba Veda ấy, Vāseṭṭha đáp ngược lại ở cả năm điểm: họ bị sở hữu ràng buộc, có thù nghịch, có ý xấu, tâm ô nhiễm và không tự chủ.

Người bị sở hữu buộc có hợp với Phạm thiên không bị buộc không? Anh nói không. Đức Phật xác nhận người vẫn như thế không thể sau khi chết sống cùng Phạm thiên. Kinh nhắc thêm ba điểm không hợp: có thù nghịch, có ác ý, có ô nhiễm, đối với vị không có những điều ấy. Cuối cùng, người không tự chủ có hợp với vị tự chủ không? Anh cũng nói không. Ngài nêu cùng kết luận về việc sống cùng Phạm thiên sau khi chết.

Đối chiếu với kinh văn (21 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Tưởng đang sang bờ mà lại chìm

Đức Phật ví những người ấy lao xuống rồi chìm, chìm rồi gặp nguy mà lại tưởng đang sang bờ khô. Ngài gọi sự thông ba Veda kiểu ấy là bãi hoang, rừng rậm và tai họa. Đây là lời phê bình cách đi đường vừa bàn: thuộc nhiều lời chưa đủ khi cách sống vẫn đi ngược mục tiêu.

Đối chiếu với kinh văn (2 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Ai quen tất cả các đường vào làng?

Vāseṭṭha nói anh nghe rằng Gotama biết đường đến sống cùng Phạm thiên. Đức Phật hỏi làng Manasākaṭa có ở gần không. Anh đáp có. Ngài kể một người sinh ra và lớn lên trong làng, vừa ra khỏi làng thì được hỏi đường về. Người đó có chậm trễ hay lúng túng không? Vāseṭṭha nói không, vì người đó biết rõ mọi đường vào làng.

Đối chiếu với kinh văn (12 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Đức Phật nhận lời chỉ dạy

Đức Phật nói người sinh ở làng vẫn có thể chậm hoặc lúng túng. Nhưng khi hỏi về cõi Phạm thiên và cách tu đưa đến đó, Như Lai thì không như vậy. Ngài nói mình biết Phạm thiên, cõi Phạm thiên, con đường và cách thực hành khiến người tu sinh về cõi ấy.

Vāseṭṭha thưa đã nghe Ngài dạy con đường này, nên xin dạy cho hai người và giúp những người Bà-la-môn. Đức Phật bảo hãy nghe, chú tâm cho kỹ; anh vâng lời.

Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Giữ cách sống và gỡ điều che tâm

Phần chỉ dạy bắt đầu bằng việc Như Lai, bậc A-la-hán đã giác ngộ hoàn toàn, xuất hiện ở đời. Đoạn này trong bản kinh được viết lược. Mốc tiếp theo nói vị tỳ-kheo thành tựu giới, nghĩa là vững trong cách sống có kỷ luật tốt, rồi lại viết lược.

Kinh viết rõ bước sau: thấy năm triền cái đã được bỏ khỏi mình, người tu có niềm vui. Từ vui có hỷ, niềm phấn chấn trong tâm. Có hỷ thì thân lắng dịu. Thân lắng dịu thì cảm nhận sự dễ chịu, gọi là lạc. Có lạc thì tâm định tĩnh, được yên và vững.

Đối chiếu với kinh văn (5 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Lòng từ mở ra khắp nơi

Người tu sống với tâm từ, lòng mong sự tốt lành. Tâm ấy lan tới một phương, phương thứ hai, thứ ba, thứ tư; lên trên, xuống dưới, sang ngang, ở mọi nơi. Người tu hướng tới tất cả như tới chính mình, khắp cả thế giới. Tâm ấy rộng lớn, cao cả, không giới hạn, không thù ghét và không muốn làm hại.

Đối chiếu với kinh văn (1 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Ví dụ tiếng tù và

Một người khỏe thổi tù và có thể dễ dàng làm tiếng vang bốn phương. Đức Phật dùng hình ảnh ấy nói về tâm được giải thoát nhờ lòng từ đã tu tập như trên. Kinh nói những nghiệp hữu hạn — hành động có phạm vi giới hạn — không còn lưu lại, không đứng vững trong đó. Ngài gọi đây cũng là đường đến sống cùng Phạm thiên.

Đối chiếu với kinh văn (3 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Bi, hỷ và xả

Bài kinh tiếp đến tâm bi và tâm hỷ bằng đoạn viết lược. Bi là thương trước nỗi khổ; hỷ ở đây là vui với điều tốt đẹp của người khác. Sau đó, kinh viết đầy đủ về tâm xả, sự quân bình của tâm.

Với tâm xả, người tu cũng lan khắp phương thứ nhất, thứ hai, thứ ba, thứ tư; trên, dưới, ngang, mọi nơi, đối với tất cả như đối với mình, khắp toàn thế giới. Tâm rộng lớn, cao cả, không giới hạn, không thù ghét, không ác ý. Xả ở đây không có nghĩa là bỏ mặc người khác.

Đối chiếu với kinh văn (3 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Tâm xả đã được tu tập

Ví dụ người khỏe thổi tù và cho tiếng dễ vang bốn phương được kể lại. Khi tâm giải thoát nhờ xả đã được tu như vậy, kinh nói nghiệp hữu hạn không còn lưu lại hay đứng vững trong đó. Đây cũng là đường đến sống cùng Phạm thiên.

Đối chiếu với kinh văn (3 đoạn)

Chỗ dễ hiểu sai

Hiểu đúng câu về nghiệp

Hai câu trên nói về tâm từ hoặc tâm xả đã được tu tập rộng lớn như kinh mô tả. Chúng không nói rằng vừa nghĩ một điều tử tế thì mọi việc xấu trước kia đều biến mất. “Trong đó” giữ lời dạy ở đúng trạng thái đang được nói tới; mục tiêu được nêu là cộng trú với Phạm thiên.

Đối chiếu với kinh văn (6 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Năm câu trả lời đã thay đổi

Đức Phật hỏi về người tỳ-kheo sống đúng như vừa dạy. Vāseṭṭha đáp: người ấy không bị sở hữu ràng buộc, không thù nghịch, không ác ý, tâm không ô nhiễm, và tự chủ.

Người tu không bị ràng buộc, Phạm thiên cũng không bị ràng buộc: hai bên có hợp nhau không? Anh đáp có. Đức Phật nói người tu ấy sau khi thân hoại mạng chung có thể sống cùng Phạm thiên. Kinh nhắc tiếp cả hai đều không thù nghịch, không ác ý, không ô nhiễm; cả hai đều tự chủ. Vāseṭṭha nhận sự tương hợp. Ngài kết luận việc cộng trú sau khi chết có thể xảy ra với người tu như vậy.

Đối chiếu với kinh văn (21 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Cả hai người cùng nói lời quy y

Vāseṭṭha và Bhāradvāja cùng khen lời dạy tuyệt vời, rồi khen thêm lần nữa. Hai người ví điều vừa hiểu như dựng lên một vật bị úp, mở ra thứ bị che, chỉ đường người lạc, và cầm đèn dầu giữa tối để người có mắt nhìn thấy. Các lời dạy đã làm sáng tỏ Pháp bằng nhiều cách.

Cả hai xin quy y Đức Phật Gotama, Pháp và Tăng chúng tỳ-kheo: nhận đó làm chỗ nương tựa tu học. Họ xin được ghi nhận là hai nam cư sĩ từ hôm ấy suốt đời. Bài này kết bằng lời xin làm người học tại gia ấy.

Đối chiếu với kinh văn (5 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Phần ghi nhớ cuối phẩm

Sau câu chuyện, văn bản ghi Kinh Tam Minh, bài thứ mười ba, và Phẩm Giới Uẩn kết thúc. Bài ghi nhớ kể tên mười ba kinh: Brahmajāla, Sāmaññaphala, Ambaṭṭha; Soṇadaṇḍa, Kūṭadanta, Mahāli, Jāliya; Sīhanāda, Poṭṭhapāda, Subha, Kevaṭṭa; Lohicca và Tevijja. Dòng cuối xác nhận phần Pāli của phẩm này đã hết.

Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)

Ví dụ trong đời sống hôm nay

Ví dụ hôm nay: đường vào thư viện

Tình huống minh họa do người biên soạn đặt ra.

Đây là ví dụ thêm để hiểu cách hỏi. Hai bạn tranh luận đường vào thư viện. Một bạn bảo mình nghe nhiều người truyền lại, nhưng chưa ai biết thư viện ở đâu. Trước khi đi theo, em có thể hỏi địa điểm, người chỉ đã tới chưa, và các chặng có dẫn đến nơi ấy thật không. Ví dụ giúp thấy cách xét lời chỉ đường; thư viện không thay cho cõi Phạm thiên trong bài kinh.

Đối chiếu với kinh văn (23 đoạn)

Gợi ý suy xét và thực hành

Một cách đọc và thử trong ngày

Gợi ý vận dụng của người biên soạn.

Đây là gợi ý thực hành nhỏ: chọn một người em thường gặp, thử mong người ấy được an lành. Khi bạn gặp khó, nhận ra nỗi khó ấy; khi bạn làm được điều tốt, thử vui cùng bạn. Em có thể nhận biết lúc tâm muốn hơn thua rồi bình tĩnh lại. Những việc nhỏ giúp em hiểu từ, bi, hỷ, xả; chúng chưa phải sự tu tập vô lượng mà kinh mô tả.

Đối chiếu với kinh văn (4 đoạn)

Điểm đánh giá bản diễn giải: 9.47/10.

Người/công cụ kiểm tra: GPT-6 Astra Pro · OpenAI.

Ngày đánh giá: .

Đánh giá này dành riêng cho phần diễn giải; không thay thế đánh giá bản dịch kinh.

Diễn giải dành cho người trưởng thànhĐã duyệt

DN13 — Căn cứ chỉ đường và phẩm chất của người thực hành

Liên kết mục này

Tìm hiểu bài kinh

Cuộc tranh luận tại Manasākaṭa

DN13, Tevijjasutta, thường mang tên Kinh Tam Minh. Trong cuộc đối thoại này, danh xưng tevijjā nói đến Bà-la-môn thông ba Veda. Lời truyền tụng mở bằng “Như vầy tôi nghe”: Đức Phật đang du hành Kosala với khoảng năm trăm tỳ-kheo, đến làng Bà-la-môn Manasākaṭa và ở vườn xoài phía bắc làng, bên sông Aciravatī. Tại làng có các Bà-la-môn giàu có, danh tiếng như Caṅkī, Tārukkha, Pokkharasāti, Jāṇusoṇi, Todeyya và nhiều người khác.

Khi đi bộ, hai thanh niên Vāseṭṭha và Bhāradvāja bất đồng về đường đúng và không đúng. Vāseṭṭha nhận chỉ đường Pokkharasāti dạy mới thẳng, trực tiếp, đưa người thực hành đến cộng trú với Phạm thiên. Bhāradvāja dành cùng lời xác quyết ấy cho đường Tārukkha. Điều kiện “người thực hành” có mặt ngay từ đầu, nhưng hai bên chưa xét cách thực hành ấy. Không ai thuyết phục được ai.

Đối chiếu với kinh văn (13 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Tìm người giải đáp và nghe đúng lời

Vāseṭṭha đề nghị cùng đến Sa-môn Gotama, người dòng Sakya đã xuất gia, đang trú tại vườn xoài ấy. Anh nhắc tiếng tốt về Ngài: A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, đầy đủ minh và hạnh, Thiện Thệ, biết thế gian, bậc vô thượng điều phục người đáng điều phục, thầy của trời và người, Phật, Thế Tôn. Đề nghị của anh là hỏi trực tiếp rồi ghi nhớ đúng điều Ngài trả lời. Bhāradvāja chấp thuận.

Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Một đích đến, các lời nhận chỉ đường

Hai người đến chào hỏi thân thiện và ngồi một bên. Vāseṭṭha thuật lại cuộc đi bộ và toàn bộ sự bất đồng: anh theo lời Pokkharasāti, Bhāradvāja theo lời Tārukkha, mỗi bên nhận chỉ đường của mình đưa người thực hành thẳng đến cộng trú với Phạm thiên. Đức Phật nhắc đúng hai lời ấy rồi hỏi họ tranh luận và nói khác nhau ở đâu.

Vāseṭṭha đáp: ở đường đúng, không đúng. Anh nêu bốn truyền thống Addhariya, Tittiriya, Chandoka, Bavharijjha. Dù chỉ những đường khác nhau, anh cho rằng tất cả đều đưa người làm theo đến cùng Phạm thiên. Ví dụ anh đưa ra là nhiều đường gần làng hoặc thị trấn cùng hội vào một làng; rồi anh áp lại ví dụ cho các truyền thống vừa kể. Đây là luận điểm của Vāseṭṭha cần được xét.

Đối chiếu với kinh văn (18 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Ba lần xác nhận trước khi truy vấn

Đức Phật hỏi ba lần có phải anh nói các đường ấy dẫn tới đích không; ba lần Vāseṭṭha đều nhận là mình nói như vậy. Ngài bắt đầu hỏi người tuyên bố chỉ đường thực sự biết gì.

Có một Bà-la-môn thông ba Veda nào tận mắt thấy Phạm thiên? Một vị thầy của họ? Một thầy của thầy? Có ai trong dòng thầy tổ đến bảy đời? Vāseṭṭha trả lời không ở cả bốn cấp ấy.

Đối chiếu với kinh văn (15 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Uy tín của các tác giả cổ

Câu hỏi được đưa xa hơn, đến những tiên nhân đã sáng tác và truyền tụng các bài mà người đời sau tiếp tục hát, đọc và giảng: Aṭṭhaka, Vāmaka, Vāmadeva, Vessāmitta, Yamataggi, Aṅgīrasa, Bhāradvāja, Vāseṭṭha, Kassapa, Bhagu. Có ai trong mười vị ấy tuyên bố biết và thấy Phạm thiên ở đâu, về phía nào, tại chỗ nào? Vāseṭṭha cũng đáp không.

Đối chiếu với kinh văn (4 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Giới hạn của lời truyền mà không biết đích

Đức Phật nhắc đủ bốn cấp truyền thừa: không ai tận mắt thấy Phạm thiên. Riêng mười tiên nhân, họ không từng tuyên bố mình biết, mình thấy Phạm thiên ở đâu, phía nào, tại chỗ nào. Thế mà những Bà-la-môn này nhận dạy con đường duy nhất, thẳng và trực tiếp, đưa người thực hành đến cộng trú với vị họ chưa biết, chưa thấy. Khi hỏi lời đó, trong hoàn cảnh đã được xác nhận, có thiếu căn cứ chứng tỏ hay không, Ngài được Vāseṭṭha đồng ý. Ngài kết luận sự chỉ đường như họ nhận là không thể.

Hình ảnh tiếp theo là một dãy người mù nối nhau, người đầu, người giữa, người cuối đều không nhìn thấy. Đức Phật nói lời của họ dường như dãy ấy, và gọi nó là đáng cười, chỉ có lời, trống và rỗng. Sức phê bình hướng vào lời chỉ đường thiếu căn cứ trong chuỗi truyền thừa đang xét.

Đối chiếu với kinh văn (16 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Thấy và lễ kính chưa đồng nghĩa biết đường

Vāseṭṭha công nhận các Bà-la-môn cũng như nhiều người thấy mặt trời, mặt trăng; từ lúc mọc đến lúc lặn họ cầu gọi, tán dương, chắp tay lễ kính và đi theo. Nhưng họ có thể chỉ con đường duy nhất, trực tiếp, đưa người thực hành đến cộng trú với mặt trời, mặt trăng không? Anh đáp không.

Đức Phật nhắc sự chênh lệch: ngay đối tượng được thấy và được lễ kính còn chưa có con đường do họ biết như thế; đối với Phạm thiên, chưa ai trong các cấp người học, thầy, thầy của thầy và bảy đời thầy tổ tận mắt thấy. Còn mười tiên nhân không từng tuyên bố mình biết, mình thấy vị ấy ở đâu, phía nào, tại chỗ nào. Vāseṭṭha lại nhận lời chỉ đường tới vị chưa biết là thiếu căn cứ. Đức Phật xác nhận kết luận không thể có trong điều kiện ấy.

Đối chiếu với kinh văn (21 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Ví dụ người phụ nữ chưa được biết đến

Một người nói mình ham muốn người phụ nữ đẹp nhất xứ. Nhưng hỏi nàng là Sát-đế-lỵ, Bà-la-môn, Vessa hay Sudda, người ấy không biết; tên gì, họ gì, cao, thấp hay vừa; da sẫm, nâu hay vàng nâu; ở làng, thị trấn hay thành phố nào, cũng không biết. Anh vẫn nhận ham muốn người chưa biết và chưa thấy. Vāseṭṭha đồng ý lời ấy thiếu căn cứ. Các đặc điểm ở đây phục vụ câu hỏi nhận diện, không chứng minh phẩm giá phụ thuộc giai cấp hay màu da.

Đức Phật quay lại hai tiền đề: chưa ai trong bốn cấp thầy trò tận mắt thấy Phạm thiên; mười tiên nhân không từng tuyên bố mình biết, mình thấy vị ấy ở đâu, phía nào, tại chỗ nào. Ngài đối chiếu chúng với lời nhận chỉ đường duy nhất đến cộng trú với vị chưa biết, chưa thấy. Vāseṭṭha đồng ý lời hứa thiếu căn cứ; Ngài kết sự chỉ đường như đã nhận không thể có trong điều kiện ấy.

Đối chiếu với kinh văn (25 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Có phương tiện nhưng chưa biết chỗ tựa

Một người dựng thang tại ngã tư để lên lầu. Hỏi lầu ở đông, nam, tây hay bắc, cao, thấp hay trung bình, anh không biết. Anh nhận dựng thang lên một lầu mình chưa biết, chưa thấy. Vāseṭṭha xác nhận lời này thiếu căn cứ.

Sau ví dụ cái thang, kinh lại trở về hai tiền đề: chưa ai trong bốn cấp truyền thừa tận mắt thấy Phạm thiên; mười tiên nhân không từng tuyên bố mình biết, mình thấy vị ấy ở đâu, phía nào, tại chỗ nào. Trong khi đó, các Bà-la-môn vẫn nhận chỉ đường duy nhất đưa người làm theo tới cộng trú với vị chưa biết, chưa thấy. Vāseṭṭha đồng ý thiếu căn cứ; Đức Phật xác nhận việc chỉ đường theo lời nhận ấy là không thể. Các lần quay lại giữ cùng tiền đề, thay góc nhìn chứ không thay đối tượng tranh luận.

Đối chiếu với kinh văn (19 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Kêu gọi không thay đổi cách sống trái mục tiêu

Aciravatī đầy ngang bờ, đến mức quạ có thể uống nước. Người muốn tìm, đi và vượt tới bờ bên kia chỉ đứng bên này, hai lần gọi bờ kia tới. Bờ kia có sang vì sự gọi, cầu xin, mong muốn hay đón mời không? Vāseṭṭha đáp không.

Đức Phật áp dụng vào những Bà-la-môn bỏ phẩm chất làm nên Bà-la-môn, sống theo phẩm chất trái lại, rồi cầu gọi Inda, Soma, Varuṇa, Īsāna, Pajāpati, Brahmā, Mahiddhi và Yama. Ngài nói với lối sống ấy, chỉ nhờ gọi, cầu xin, mong muốn và đón mời mà sau thân hoại mạng chung được cộng trú với Phạm thiên là không thể. Điều kiện về hành vi được nêu trước kết luận về sự cầu gọi.

Đối chiếu với kinh văn (11 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Xiềng bên sông và năm dây dục

Trong ví dụ thứ hai ở dòng sông vẫn đầy ngang bờ cho quạ uống, người muốn qua bị xiềng chặt, hai tay ra sau lưng, ở ngay bờ này. Vāseṭṭha đáp người ấy không thể qua.

Đức Phật gọi năm dục trưởng dưỡng là xiềng và trói buộc trong sự huấn luyện của bậc Thánh: sắc được mắt biết, tiếng được tai biết, hương được mũi biết, vị được lưỡi biết, xúc được thân biết. Chúng đáng ưa, đáng muốn, dễ chịu, khả ái, gắn với dục, khơi sự say đắm. Những Bà-la-môn đang xét thọ hưởng chúng bằng sự dính chặt, mê say, chìm đắm, không thấy nguy hại và không hiểu lối thoát.

Đối chiếu với kinh văn (15 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Giữ đủ điều kiện của lời phủ định

Kết luận được lập trên toàn bộ tình trạng: bỏ phẩm chất đúng, theo phẩm chất trái, hưởng năm dục trong mê đắm, không thấy nguy hại, không biết lối thoát và còn bị dục xiềng buộc. Khi còn như thế mà sau thân hoại mạng chung cộng trú với Phạm thiên là điều không thể. Không thể rút câu này thành một lời lên án đơn giản việc nhìn, nghe hay cảm nhận.

Đối chiếu với kinh văn (1 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Năm triền cái và người nằm trùm kín

Ví dụ thứ ba cũng ở sông đầy ngang bờ, nơi quạ có thể uống: người muốn sang bờ kia lại nằm bên này trùm kín cả đầu. Vāseṭṭha công nhận người đó không qua được.

Năm triền cái là dục tham, sân hận, hôn trầm cùng buồn ngủ, xao động cùng hối tiếc, nghi hoặc. Kinh gọi chúng là chướng ngại, ngăn che, bao phủ và trói bọc. Những Bà-la-môn bỏ phẩm chất đúng, theo phẩm chất trái và còn bị cả năm che kín không thể, trong điều kiện ấy, sau chết cộng trú với Phạm thiên.

Đối chiếu với kinh văn (12 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Đối chiếu ngay với phẩm chất Phạm thiên được tin nhận

Đức Phật hỏi Vāseṭṭha điều nghe từ các Bà-la-môn cao tuổi, những bậc thầy và thầy của thầy về Phạm thiên. Anh lần lượt trả lời: không bị ràng buộc bởi sở hữu; không thù nghịch; không ác ý; tâm không ô nhiễm; tự chủ. Năm điểm được lấy từ chính điều người đối thoại đã nghe.

Khi hỏi về các Bà-la-môn thông ba Veda ấy, anh nhận đủ năm điều đối nghịch: bị sở hữu ràng buộc, có thù nghịch, có ác ý, tâm ô nhiễm, không tự chủ. Sự đối chiếu này chuyển từ việc có biết đích hay không sang việc cách sống có tương hợp với đích hay không.

Đối chiếu với kinh văn (23 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Không tương hợp trong các điều kiện vừa nhận

Một bên bị sở hữu ràng buộc, Phạm thiên thì không; có tương hợp, tương đồng không? Vāseṭṭha đáp không. Đức Phật xác nhận người còn ràng buộc như thế sau chết cộng trú với vị không ràng buộc là không thể.

Kinh nhắc tiếp có thù nghịch đối với không thù nghịch, có ác ý đối với không ác ý, tâm ô nhiễm đối với không ô nhiễm, với dấu lược ở các bước lặp. Sau đó là câu hỏi viết đầy đủ: người không tự chủ có tương hợp với vị tự chủ không? Vāseṭṭha đáp không; Đức Phật nêu cùng sự không thể cộng trú sau thân hoại mạng chung trong trường hợp ấy.

Đối chiếu với kinh văn (10 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Hình ảnh tưởng sang bờ mà đang chìm

Đức Phật dùng hình ảnh những người ấy lao xuống rồi chìm, chìm rồi gặp nguy mà tưởng mình đang qua bờ khô. Sự tinh thông ba Veda như thế được gọi là bãi hoang, rừng rậm và tai họa. Đây là lời phê bình mạnh về con đường vừa phân tích. Hình ảnh không cung cấp một lý thuyết riêng về các cảnh giới.

Đối chiếu với kinh văn (2 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Từ người quen đường làng đến lời biết của Như Lai

Vāseṭṭha nói nghe Gotama biết đường đến cộng trú với Phạm thiên. Đức Phật hỏi Manasākaṭa có ở gần không và được đáp có. Ngài đặt trường hợp người sinh trưởng tại làng, vừa rời làng đã được hỏi đường về. Vāseṭṭha cho người ấy không chậm hay lúng túng, vì biết rõ mọi con đường vào làng.

Đức Phật nói ngay cả người ấy vẫn có thể chậm hoặc lúng túng; Như Lai thì không khi được hỏi về cõi Phạm thiên và đường thực hành dẫn tới. Ngài xác nhận biết Phạm thiên, cõi Phạm thiên, đường tu và cách thực hành khiến người tu tái sinh vào cõi đó. Đây là lời tự xác nhận trong kinh, cần được giữ với đầy đủ nội dung tôn giáo của nó.

Đối chiếu với kinh văn (14 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Lời thỉnh cầu cụ thể

Vāseṭṭha nói mình đã nghe Gotama dạy con đường ấy, xin Ngài chỉ dạy cho họ và nâng đỡ dòng Bà-la-môn. Đức Phật bảo nghe và khéo chú tâm, Ngài sẽ nói. Vāseṭṭha vâng nhận.

Đối chiếu với kinh văn (5 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Giới và trình tự định tâm

Đoạn dạy con đường tới cõi Phạm thiên mở bằng Như Lai xuất hiện ở đời, là A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, rồi có dấu lược. Văn bản nhắc mốc tỳ-kheo thành tựu giới, rồi lại lược. Bản đang đọc không viết hết tiến trình ở giữa.

Đoạn còn được ghi đầy đủ nói: thấy năm triền cái đã được đoạn trừ nơi mình thì niềm vui sinh khởi; vui dẫn tới hỷ; tâm có hỷ thì thân an tịnh; thân an tịnh thì cảm nhận lạc; có lạc thì tâm định tĩnh. Mỗi bước đặt trên bước trước. Đây là sự chuyển biến khi chướng ngại đã được bỏ, không chỉ là chọn một ý nghĩ dễ chịu.

Đối chiếu với kinh văn (5 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Tâm từ lan khắp toàn thế giới

Vị tỳ-kheo an trú với tâm từ lan một phương, phương thứ hai, thứ ba, thứ tư; rồi trên, dưới, ngang, mọi nơi, đối với tất cả như đối với mình, khắp toàn thế giới. Tâm từ ấy rộng lớn, cao cả, vô lượng, không thù nghịch, không ác ý. Từ là lòng hướng đến sự an lành; cấu trúc các phương diễn đạt phạm vi không bị giới hạn vào một nhóm thân thuộc.

Đối chiếu với kinh văn (1 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Nghiệp hữu hạn trong tâm giải thoát bằng từ

Như một người thổi tù và khỏe mạnh dễ khiến âm thanh vang bốn phương, tâm giải thoát bằng từ khi được tu tập như thế khiến nghiệp hữu hạn không lưu lại, không đứng vững tại đó. Đức Phật gọi đây cũng là đường đến cộng trú với Phạm thiên. Câu này giữ cả điều kiện tu tập và giới hạn “tại đó”.

Đối chiếu với kinh văn (3 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Bi, hỷ, xả tiếp nối

Kinh tiếp tục tâm bi và tâm hỷ bằng các đoạn lược. Bi hướng đến nỗi khổ của người khác; hỷ là vui trước điều tốt lành nơi người khác. Đó là giải nghĩa ngắn để đọc các tên gọi, không phải khôi phục những câu đã lược.

Đến xả, văn bản viết đủ: lan phương thứ nhất, thứ hai, thứ ba, thứ tư; trên, dưới, ngang, mọi nơi; đối với tất cả như mình, toàn thế giới. Tâm xả rộng lớn, cao cả, vô lượng, không thù nghịch, không ác ý. Sự quân bình ở đây vẫn đi cùng những phẩm chất ấy, không đồng nghĩa thờ ơ.

Đối chiếu với kinh văn (3 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Cùng hình ảnh tù và cho tâm xả

Người thổi tù và khỏe dễ làm tiếng vang bốn phương lại được dùng làm ví dụ. Với tâm giải thoát bằng xả được tu như trên, nghiệp hữu hạn không lưu lại hoặc đứng vững tại đó. Đây cũng là đường đến cộng trú với Phạm thiên. Kinh không bỏ câu về nghiệp khi chuyển từ từ sang xả.

Đối chiếu với kinh văn (3 đoạn)

Chỗ dễ hiểu sai

Ba phạm vi cần giữ

“Tam minh” trong tên bài đang liên quan sự thông ba Veda của Bà-la-môn, không được tự thay bằng ba minh của người giác ngộ. “Nghiệp hữu hạn” ở đây được đặt trong sự tu tập tâm giải thoát vô lượng; không có lời cho phép suy rằng mọi nghiệp quá khứ tự động bị xóa bởi một ý niệm thiện. Và đích được công bố trong đoạn này là cộng trú với Phạm thiên, không phải một tuyên bố hai người nghe đã chứng giải thoát rốt ráo.

Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Cùng năm câu hỏi, nay có sự tương hợp

Với vị tỳ-kheo an trú đúng như vừa mô tả, Vāseṭṭha đáp năm lần: không ràng buộc vì sở hữu; không thù nghịch; không ác ý; tâm không ô nhiễm; tự chủ. Đức Phật đối chiếu người không ràng buộc với Phạm thiên không ràng buộc. Anh xác nhận tương hợp và tương đồng; Ngài kết luận sau thân hoại mạng chung vị tỳ-kheo ấy có thể cộng trú với Phạm thiên.

Ba phẩm chất không thù nghịch, không ác ý, không ô nhiễm được nhắc lại với những đoạn lược. Câu hỏi cùng tự chủ được ghi đầy đủ. Vāseṭṭha nhận sự tương hợp; Đức Phật xác nhận việc cộng trú sau chết có thể xảy ra với vị ấy. Hai phía phủ định và khẳng định dựa trên hai cách sống khác nhau; khả năng này không phải lời bảo đảm cho bất kỳ ai chỉ tán thành bài dạy.

Đối chiếu với kinh văn (21 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Hai người cùng xin làm cư sĩ

Đến đây Vāseṭṭha và Bhāradvāja cùng thưa lời tán thán hai lần. Họ ví sự sáng tỏ vừa nhận như dựng lại vật úp, mở vật che, chỉ đường người lạc, cầm đèn dầu trong tối để người có mắt thấy được. Đức Phật đã làm rõ Pháp bằng nhiều cách.

Cả hai quy y Gotama, Pháp và Tăng chúng tỳ-kheo, xin được ghi nhận là những nam cư sĩ nương tựa Tam bảo từ hôm nay đến trọn đời. Kết quả được kể là lời quy y của cả hai người.

Đối chiếu với kinh văn (5 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Kết thúc Phẩm Giới Uẩn

Văn bản kết Kinh Tevijja thứ mười ba và Phẩm Giới Uẩn. Bài ghi nhớ cuối phẩm điểm đủ mười ba tên: Brahmajāla, Sāmaññaphala, Ambaṭṭha; Soṇadaṇḍa, Kūṭadanta, Mahāli, Jāliya; Sīhanāda, Poṭṭhapāda, Subha, Kevaṭṭa; Lohicca, Tevijja. Dòng sau xác nhận phần Pāli của phẩm đã kết thúc.

Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)

Chỗ dễ hiểu sai

Những khác biệt cần biết khi đối chiếu

Bản Pāli ở đây kể bốn truyền thống Veda; bản Anh và HTML Minh Châu có thêm tên. Ở ví dụ sông thứ hai, Pāli là người bị xiềng hai tay ra sau, trong khi HTML lặp ví dụ gọi bờ. Người sinh trưởng tại làng vừa rời làng trong Pāli; HTML nói chưa rời. Những khác biệt ấy được giữ theo Pāli trong phần trên.

HTML còn mở rộng phần đường tu và dẫn sang DN2, trong khi các khóa Pāli 40–75 ở bài này có dấu lược. Câu nghiệp hữu hạn ở đoạn 77 cũng khác cách Minh Châu diễn về không bỏ sót chúng sinh. Phần diễn giải giữ chữ nghiệp và phạm vi của câu Pāli; không ghép các cách diễn thành một câu mới.

Đối chiếu với kinh văn (29 đoạn)

Ví dụ trong đời sống hôm nay

Ví dụ hiện đại: xét một lời hướng dẫn

Tình huống minh họa do người biên soạn đặt ra.

Ví dụ thêm: khi một người đưa lời hướng dẫn nghề nghiệp rất chắc chắn, ta có thể hỏi họ biết mục tiêu bằng cách nào, và những bước họ làm có phù hợp với mục tiêu họ nêu không. Hai câu hỏi này giúp soi cấu trúc đối thoại. Chúng không biến lập luận về Phạm thiên thành một phương pháp bảo đảm thành công nghề nghiệp.

Đối chiếu với kinh văn (12 đoạn)

Gợi ý suy xét và thực hành

Đọc lại theo điều kiện và kết luận

Gợi ý vận dụng của người biên soạn.

Gợi ý đọc: chọn một câu “không thể” và một câu “có thể” trong bài. Viết lại đầy đủ tình trạng của người tu đứng trước mỗi kết luận, rồi nhìn sự khác nhau. Trong sinh hoạt, có thể quan sát một lần tâm thù nghịch và thử thay bằng thiện ý cụ thể. Đây là bước ứng dụng để hiểu bài, chưa phải xác nhận đã thành tựu tâm vô lượng hoặc quả tái sinh được nói tới.

Đối chiếu với kinh văn (18 đoạn)

Điểm đánh giá bản diễn giải: 9.54/10.

Người/công cụ kiểm tra: GPT-6 Astra Pro · OpenAI.

Ngày đánh giá: .

Đánh giá này dành riêng cho phần diễn giải; không thay thế đánh giá bản dịch kinh.

Diễn giải dành cho người lớn tuổiĐã duyệt

DN13 — Hiểu đường đi, nuôi phẩm chất tương hợp

Liên kết mục này

Tìm hiểu bài kinh

Kinh Tam Minh bên sông Aciravatī

Đây là bài kinh thứ mười ba của Trường Bộ, tên Pāli là Tevijja, thường được gọi là Tam Minh. Trong cuộc chuyện trò này, những người “thông ba” là Bà-la-môn thông ba Veda. Veda là kinh điển của truyền thống ấy.

Lời kể bắt đầu: “Như vầy tôi nghe”. Đức Phật du hành xứ Kosala cùng khoảng năm trăm tỳ-kheo. Đến làng Bà-la-môn Manasākaṭa, Ngài ở vườn xoài phía bắc làng, bên sông Aciravatī.

Đối chiếu với kinh văn (5 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Hai thanh niên muốn đến cùng Phạm thiên

Làng có nhiều Bà-la-môn giàu và nổi tiếng. Kinh kể Caṅkī, Tārukkha, Pokkharasāti, Jāṇusoṇi, Todeyya cùng những người khác.

Hai thanh niên Vāseṭṭha và Bhāradvāja đang đi bộ thì bàn về đường đúng và đường không đúng. Vāseṭṭha quả quyết chỉ đường Pokkharasāti dạy mới thẳng và trực tiếp, dẫn người làm theo đến cộng trú với Phạm thiên. Bhāradvāja quả quyết tương tự, nhưng theo đường Tārukkha. Cộng trú ở đây là được sinh về sống cùng Phạm thiên. Hai người không thuyết phục được nhau.

Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Tìm đến Đức Phật

Vāseṭṭha nhắc Sa-môn Gotama, người dòng Sakya đã xuất gia, đang trú ở vườn xoài gần đó. Anh nói đến danh tiếng của Ngài: bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác; đầy đủ minh và hạnh; Thiện Thệ; biết thế gian; vô thượng trong việc điều phục người đáng điều phục; thầy trời người; Phật, Thế Tôn.

Anh rủ Bhāradvāja đến hỏi và ghi nhớ đúng lời giải đáp. Người bạn nhận lời.

Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Trình bày rồi xác định câu hỏi

Họ đến, trao lời chào hỏi thân thiện và ngồi một bên. Vāseṭṭha kể việc đi bộ và sự tranh luận. Anh nhận chỉ đường Pokkharasāti đưa người thực hành thẳng đến cùng Phạm thiên. Bhāradvāja nhận chỉ đường Tārukkha làm được điều ấy. Đó là chỗ hai người nói khác, tranh luận và bất đồng.

Đức Phật nhắc lại đúng cả hai lời, không đổi thầy của người nào. Rồi Ngài hỏi chính xác họ tranh luận về điểm gì.

Đối chiếu với kinh văn (14 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Ví dụ nhiều đường cùng vào làng

Vāseṭṭha nói họ bàn đường đúng và không đúng. Anh kể bốn nhóm: Addhariya, Tittiriya, Chandoka, Bavharijjha. Dù các nhóm dạy đường khác nhau, anh cho tất cả đều dẫn người thực hành đến cộng trú với Phạm thiên.

Anh ví những con đường khác nhau gần làng hay thị trấn đều hội vào một làng, rồi áp lại ví dụ cho các nhóm ấy. Ví dụ này do Vāseṭṭha nêu. Đức Phật hỏi ba lần có phải anh nói các đường ấy dẫn tới không. Anh xác nhận cả ba lần.

Đối chiếu với kinh văn (11 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Xét từng cấp thầy trò

Đức Phật hỏi có một Bà-la-môn thông ba Veda nào tận mắt thấy Phạm thiên không. Vāseṭṭha đáp không. Có một người thầy của họ thấy không? Không. Có thầy của thầy thấy không? Không. Tìm ngược đến bảy đời trong dòng truyền thầy tổ, có ai thấy không? Anh vẫn đáp không.

Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Xét cả những vị làm thánh ca

Kế đó là những tiên nhân ngày xưa đã sáng tác, truyền các bài tụng, nay còn được người Bà-la-môn hát, đọc lại và giảng. Mười tên được nêu là Aṭṭhaka, Vāmaka, Vāmadeva, Vessāmitta, Yamataggi, Aṅgīrasa, Bhāradvāja, Vāseṭṭha, Kassapa và Bhagu.

Có vị nào nói mình biết, mình thấy Phạm thiên ở đâu, về phía nào, tại chỗ nào không? Vāseṭṭha trả lời không.

Đối chiếu với kinh văn (4 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Nhận chỉ đường tới vị mình chưa biết

Đức Phật nhắc đủ các cấp người học, thầy, thầy của thầy và bảy đời thầy tổ: chưa ai tận mắt thấy Phạm thiên. Với mười vị xưa, Ngài nhắc rằng họ không từng nói mình biết, mình thấy Phạm thiên ở đâu, phía nào, tại chỗ nào. Nhưng các Bà-la-môn vẫn nhận chỉ con đường duy nhất, thẳng, đưa người thực hành đến cùng vị mình chưa biết, chưa thấy.

Trong tình trạng ấy, lời nói có thiếu căn cứ chứng tỏ không? Vāseṭṭha đồng ý là thiếu. Đức Phật xác nhận sự chỉ đường như họ nhận không thể có.

Đối chiếu với kinh văn (13 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Đầu, giữa và cuối đều không thấy

Ví dụ được đưa ra là dãy người mù nối nhau: người đầu không thấy, người giữa không thấy, người cuối cũng không thấy. Đức Phật nói lời của các vị ấy dường như dãy đó. Ngài phê bình lời chỉ đường là đáng cười, chỉ có lời, trống và rỗng.

Ta cần giữ đối tượng của sự phê bình: lời xác quyết thiếu chỗ dựa trong tình huống đang xét. Ví dụ không phải lý do để coi thường người khuyết tật.

Đối chiếu với kinh văn (3 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Thấy đối tượng cũng chưa đủ

Vāseṭṭha nhận rằng Bà-la-môn cũng như nhiều người nhìn thấy mặt trời, mặt trăng. Từ lúc mọc đến lúc lặn, họ cầu gọi, tán thán, chắp tay kính lễ và đi theo.

Đức Phật hỏi họ có vì vậy mà chỉ được con đường duy nhất, trực tiếp, đưa người thực hành đến sống cùng mặt trời, mặt trăng không. Vāseṭṭha đáp không.

Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Trở lại câu hỏi về Phạm thiên

Đức Phật nhắc: mặt trời, mặt trăng được thấy và lễ kính mà họ còn chưa chỉ được đường đến đó. Với Phạm thiên, chưa ai trong bốn cấp truyền thừa tận mắt thấy. Mười tiên nhân đã kể không từng nói mình biết, mình thấy vị ấy ở đâu, phía nào, tại chỗ nào. Vậy lời chỉ đường duy nhất đến vị chưa biết ấy có căn cứ chăng?

Vāseṭṭha lại nhận là thiếu căn cứ. Ngài xác nhận không thể chỉ đường như lời nhận ấy trong điều kiện này.

Đối chiếu với kinh văn (14 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Ham muốn người chưa biết, chưa thấy

Một người nói mình ham muốn người phụ nữ đẹp nhất xứ. Nhưng hỏi nàng thuộc Sát-đế-lỵ, Bà-la-môn, Vessa hay Sudda thì không biết. Hỏi tên, họ, cao, thấp hay vừa; da sẫm, nâu hay vàng nâu; ở làng, thị trấn hay thành phố nào, cũng không biết. Anh nhận mình ham muốn người chưa biết và chưa thấy. Vāseṭṭha đồng ý lời ấy thiếu căn cứ. Những câu hỏi dùng để nhận diện người đang nói tới.

Đức Phật áp lại: chưa ai trong bốn cấp thầy trò tận mắt thấy Phạm thiên; mười tiên nhân không từng nói mình biết, mình thấy vị ấy ở đâu, phía nào, tại chỗ nào. Nhưng các Bà-la-môn vẫn nhận chỉ đường duy nhất đến sống cùng vị mình chưa biết, chưa thấy. Vāseṭṭha đồng ý lời này thiếu căn cứ. Ngài xác nhận việc chỉ đường như thế không thể có trong hoàn cảnh ấy.

Đối chiếu với kinh văn (25 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Dựng thang lên tòa lầu chưa biết ở đâu

Một người dựng thang ở ngã tư để lên lầu. Hỏi lầu ở đông, nam, tây hay bắc; cao, thấp hay vừa, người ấy đều không biết. Anh nhận mình dựng thang tới lầu chưa biết, chưa thấy. Vāseṭṭha nói lời ấy thiếu căn cứ.

Đức Phật lại nhắc: chưa ai trong bốn cấp thầy trò tận mắt thấy Phạm thiên; mười tiên nhân không từng nói mình biết, mình thấy vị ấy ở đâu, phía nào, tại chỗ nào. Ngài đối chiếu với việc các Bà-la-môn vẫn khẳng định có đường duy nhất đến sống cùng vị mình chưa biết, chưa thấy. Vāseṭṭha chấp nhận nhận xét thiếu căn cứ. Ngài xác nhận không thể có sự chỉ đường như lời đã nhận.

Đối chiếu với kinh văn (19 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Chỉ đứng gọi bờ bên kia

Sông Aciravatī đầy ngang bờ, đến mức quạ có thể uống. Một người muốn tìm sang, đi tới, vượt qua bờ kia nhưng chỉ đứng bờ này gọi bờ kia đến, gọi hai lần. Gọi, cầu xin, mong muốn và đón mời có khiến bờ kia sang đây không? Vāseṭṭha đáp không.

Đức Phật nói những Bà-la-môn bỏ phẩm chất làm nên Bà-la-môn, theo phẩm chất trái lại, rồi cầu gọi tám vị: Inda, Soma, Varuṇa, Īsāna, Pajāpati, Brahmā, Mahiddhi, Yama. Còn sống như vậy thì chỉ nhờ gọi, xin, mong, mời mà sau thân hoại mạng chung được cộng trú với Phạm thiên là không thể.

Đối chiếu với kinh văn (11 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Hai tay bị xiềng ra sau

Lại bên con sông đầy ngang bờ, nơi quạ uống được, người muốn qua bờ kia còn bị xiềng thật chặt, hai tay ra sau lưng. Người ấy có qua được không? Vāseṭṭha đáp không. Đây là ví dụ người bị trói, khác với người gọi bờ ở trước.

Đối chiếu với kinh văn (6 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Năm dây dục và cách thọ hưởng

Năm dục trưởng dưỡng được gọi là xiềng, là trói buộc trong sự huấn luyện của bậc Thánh. Đó là sắc do mắt biết, tiếng do tai biết, hương do mũi biết, vị do lưỡi biết, xúc do thân biết; đáng ưa, đáng muốn, dễ chịu, khả ái, gắn với dục và làm say đắm.

Những Bà-la-môn ấy thọ hưởng trong dính mắc, mê say, chìm đắm, không thấy nguy hại và không biết lối thoát. Đức Phật giữ đủ điều kiện này: bỏ phẩm chất đúng, theo phẩm chất trái, bị dục xiềng buộc như vậy mà sau chết cộng trú với Phạm thiên là không thể.

Đối chiếu với kinh văn (10 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Nằm trùm kín cả đầu

Ví dụ thứ ba vẫn là sông đầy ngang bờ cho quạ uống. Người muốn qua lại nằm tại bờ này trùm kín đầu. Vāseṭṭha đáp người ấy không sang được.

Đức Phật gọi năm triền cái là những thứ cản trở, ngăn che, bao phủ, trói bọc tâm. Năm thứ là dục tham; sân hận; hôn trầm và buồn ngủ; xao động và hối tiếc; nghi hoặc. Người bỏ phẩm chất đúng, làm phẩm chất trái, còn bị năm thứ ấy che kín không thể, trong tình trạng ấy, sau chết cộng trú với Phạm thiên.

Đối chiếu với kinh văn (12 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Những điều được nghe về Phạm thiên

Đức Phật hỏi Vāseṭṭha điều đã nghe các Bà-la-môn lớn tuổi, các bậc thầy và thầy của thầy nói. Phạm thiên có ràng buộc vì sở hữu không? Anh đáp không. Có thù nghịch không? Không. Có ác ý không? Không. Tâm có ô nhiễm không? Không. Có tự chủ không? Có.

Đối chiếu với kinh văn (12 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Những điều được nhận về Bà-la-môn

Khi hỏi về các Bà-la-môn thông ba Veda đang được bàn tới, Vāseṭṭha nhận năm điểm ngược lại. Họ bị ràng buộc vì sở hữu; có thù nghịch; có ác ý; tâm ô nhiễm; không tự chủ. Bài kinh giữ riêng từng điểm để so sánh.

Đối chiếu với kinh văn (11 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Không tương hợp khi còn ràng buộc

Đức Phật hỏi: người bị sở hữu ràng buộc có tương hợp, tương đồng với Phạm thiên không bị ràng buộc không? Vāseṭṭha đáp không. Ngài xác nhận người còn ràng buộc như thế, sau thân hoại mạng chung, không thể cộng trú với vị không ràng buộc.

Đối chiếu với kinh văn (4 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Không tương hợp ở những điểm còn lại

Kinh nhắc người có thù nghịch đối với Phạm thiên không thù nghịch; người có ác ý đối với vị không ác ý; người ô nhiễm đối với vị không ô nhiễm. Những lượt lặp ở giữa được viết lược. Câu hỏi cuối nêu đầy đủ: người không tự chủ có tương hợp với vị tự chủ không? Vāseṭṭha đáp không; Đức Phật xác nhận việc cộng trú sau chết trong trường hợp ấy không thể có.

Ngài ví những người ấy lao xuống, rồi chìm, rồi gặp nguy, nhưng tưởng mình đang vượt qua bờ khô. Sự thông ba Veda ấy bị gọi là bãi hoang, rừng rậm và tai họa. Hình ảnh nhắc sự chênh giữa điều tưởng mình đang làm và con đường thực sự vừa được xét.

Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Người sinh trưởng trong làng

Vāseṭṭha thưa đã nghe Gotama biết đường đến cộng trú với Phạm thiên. Đức Phật hỏi làng Manasākaṭa có gần đây không; anh đáp có. Rồi Ngài hỏi về người sinh trưởng trong làng, vừa rời làng thì được hỏi đường về.

Người đó có chậm hoặc lúng túng không? Vāseṭṭha nói không, bởi người ấy biết rõ tất cả các đường vào làng.

Đối chiếu với kinh văn (12 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Điều Như Lai nói mình biết

Đức Phật nói ngay cả người sinh trưởng tại làng vẫn có thể chậm hay lúng túng. Nhưng khi được hỏi cõi Phạm thiên hoặc cách tu dẫn đến đó, Như Lai không như vậy. Ngài biết Phạm thiên, cõi Phạm thiên, đường tu và cách thực hành khiến người tu sinh về cõi ấy.

Vāseṭṭha thưa đã nghe Ngài dạy con đường này, xin Ngài chỉ dạy cho họ, nâng đỡ dòng Bà-la-môn. Đức Phật bảo hãy nghe, khéo chú tâm. Anh vâng nhận.

Đối chiếu với kinh văn (7 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Những mốc còn ghi trong đoạn lược

Phần chỉ đường bắt đầu với Như Lai xuất hiện ở đời, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, rồi bản kinh lược đi. Mốc kế tiếp nói vị tỳ-kheo thành tựu giới, rồi lại lược. Có thể hiểu giới là nề nếp tu học và cách sống có kỷ luật tốt. Ở đây ta giữ các mốc được ghi, không tự nối thêm một bài kinh khác vào chỗ lược.

Đối chiếu với kinh văn (4 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Niềm vui, hỷ, thân an, lạc và định

Kinh ghi rõ tiến trình sau: thấy năm triền cái đã được bỏ nơi mình thì niềm vui sinh khởi. Vui rồi có hỷ, sự phấn chấn của tâm. Tâm có hỷ thì thân an tịnh. Thân an tịnh thì cảm nhận lạc, sự an vui dễ chịu. Có lạc thì tâm định tĩnh. Ta đọc từng bước, giữ mối nối của bước trước với bước sau.

Đối chiếu với kinh văn (1 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Tâm từ không dừng ở một phía

Người tu an trú với tâm từ lan khắp một phương, rồi phương thứ hai, thứ ba, thứ tư. Trên, dưới, ngang, mọi nơi, toàn thế giới đều nằm trong hướng tâm ấy; đối với tất cả như đối với chính mình.

Tâm từ rộng lớn, cao cả, vô lượng, không thù nghịch, không ác ý. Từ là lòng mong an lành, và ở đây sự tu tập mở rộng không giới hạn.

Đối chiếu với kinh văn (1 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Tiếng tù và vang bốn phương

Một người khỏe thổi tù và dễ làm tiếng vang khắp bốn phương. Đức Phật lấy đó ví với tâm giải thoát nhờ từ khi đã được tu tập như trên. Kinh nói nghiệp hữu hạn không còn lưu lại, không đứng vững tại đó. Ngài gọi đây cũng là đường đến cộng trú với Phạm thiên.

Đối chiếu với kinh văn (3 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Từ tâm bi, tâm hỷ đến tâm xả

Bài kinh nhắc tâm bi và tâm hỷ qua những đoạn lược. Để hiểu tên gọi: bi là thương trước nỗi khổ, hỷ là vui với điều tốt đẹp nơi người khác.

Phần xả được ghi đầy đủ. Tâm xả lan phương thứ nhất, thứ hai, thứ ba, thứ tư; trên, dưới, ngang, mọi nơi, toàn thế giới, đối với tất cả như với mình. Tâm ấy rộng lớn, cao cả, vô lượng, không thù nghịch và không ác ý. Xả là sự quân bình đi cùng các phẩm chất ấy, không phải quay lưng bỏ mặc.

Đối chiếu với kinh văn (3 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Tâm xả và nghiệp hữu hạn

Kinh lại ví người khỏe thổi tù và cho tiếng dễ vang bốn phương. Khi tâm giải thoát bằng xả được tu như thế, nghiệp hữu hạn không còn lưu lại hay đứng vững tại đó. Đây cũng là con đường đến cộng trú với Phạm thiên.

Đối chiếu với kinh văn (3 đoạn)

Chỗ dễ hiểu sai

Đọc câu khó đúng phạm vi

Câu về nghiệp nói tới tâm giải thoát bằng từ hoặc bằng xả đã được tu như bài mô tả. Nghiệp “hữu hạn” và chữ “tại đó” đều cần được giữ. Câu ấy không hứa rằng mọi việc đã làm trước đây sẽ mất hết chỉ vì một lần khởi thiện ý.

Cũng vậy, tên Tam Minh ở cuộc đối thoại về ba Veda không tự mang nghĩa ba minh của bậc giác ngộ. Phần này đang dạy con đường cộng trú với Phạm thiên.

Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Người tu ấy có những phẩm chất nào?

Đức Phật trở lại năm câu hỏi, lần này về tỳ-kheo an trú như vừa dạy. Vāseṭṭha đáp: không ràng buộc vì sở hữu; không thù nghịch; không ác ý; tâm không ô nhiễm; tự chủ. Mỗi câu trả lời đều gắn với người thực hành đúng như đã mô tả.

Đối chiếu với kinh văn (11 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Sự tương hợp và điều có thể xảy ra

Tỳ-kheo không ràng buộc, Phạm thiên cũng không ràng buộc. Vāseṭṭha nhận hai bên tương hợp và tương đồng. Đức Phật nói vị tỳ-kheo ấy sau thân hoại mạng chung có thể cộng trú với Phạm thiên. Lời kết là điều ấy có thể xảy ra.

Đối chiếu với kinh văn (4 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Giữ đủ bốn phẩm chất tiếp theo

Kinh nhắc tỳ-kheo không thù nghịch và Phạm thiên không thù nghịch; cả hai không ác ý, không ô nhiễm. Các câu giữa được viết lược. Đến sự tự chủ, câu hỏi được viết đầy đủ: cả hai tự chủ thì có tương hợp không? Vāseṭṭha đáp có.

Đức Phật kết luận vị tỳ-kheo tự chủ như thế sau chết có thể cộng trú với Phạm thiên. Đây không phải lời xác nhận mọi người đang nghe đã chứng A-la-hán.

Đối chiếu với kinh văn (6 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Hai người cùng thấy lời dạy sáng tỏ

Vāseṭṭha và Bhāradvāja cùng tán thán hai lần. Lời dạy đối với họ như dựng vật bị úp, mở vật bị che, chỉ đường cho người lạc, cầm đèn dầu trong tối để người có mắt thấy sắc. Pháp đã được trình bày sáng tỏ bằng nhiều cách.

Cả hai xin quy y Đức Phật Gotama, Pháp và Tăng chúng tỳ-kheo. Họ xin được ghi nhận là nam cư sĩ đã nhận chỗ nương tựa tu học ấy từ hôm nay đến trọn đời.

Đối chiếu với kinh văn (5 đoạn)

Tìm hiểu bài kinh

Bài ghi nhớ cuối Phẩm Giới Uẩn

Phần kết ghi Kinh Tevijja thứ mười ba và Phẩm Giới Uẩn hoàn tất. Bài ghi nhớ nhắc đủ mười ba kinh: Brahmajāla, Sāmaññaphala, Ambaṭṭha; Soṇadaṇḍa, Kūṭadanta, Mahāli, Jāliya; Sīhanāda, Poṭṭhapāda, Subha, Kevaṭṭa; Lohicca và Tevijja. Dòng cuối xác nhận phần Pāli của phẩm đã kết thúc.

Đối chiếu với kinh văn (8 đoạn)

Ví dụ trong đời sống hôm nay

Ví dụ thêm: lời chỉ một địa chỉ

Tình huống minh họa do người biên soạn đặt ra.

Ví dụ đời nay: ta nhờ người quen chỉ một địa chỉ. Người ấy có thể biết vì đã đến, hoặc chỉ nghe người khác kể. Hỏi rõ điều đó giúp ta hiểu lời chỉ dẫn dựa vào đâu. Đây là ví dụ hỗ trợ việc đọc; địa chỉ đời thường không thay cho cõi Phạm thiên được nói trong kinh.

Đối chiếu với kinh văn (20 đoạn)

Gợi ý suy xét và thực hành

Một bước thực hành dễ theo dõi

Gợi ý vận dụng của người biên soạn.

Gợi ý ứng dụng: trong một cuộc gặp hằng ngày, nhận biết mình đang thù nghịch hay có thiện ý. Có thể thử mong người đối diện được an lành, biết thương khi họ khổ, vui khi họ có điều tốt và giữ tâm quân bình. Làm chậm một việc cụ thể giúp hiểu các từ trong bài. Không lấy bước nhỏ ấy làm chứng nhận đã thành tựu tâm vô lượng hay kết quả tái sinh.

Đối chiếu với kinh văn (15 đoạn)

Điểm đánh giá bản diễn giải: 9.53/10.

Người/công cụ kiểm tra: GPT-6 Astra Pro · OpenAI.

Ngày đánh giá: .

Đánh giá này dành riêng cho phần diễn giải; không thay thế đánh giá bản dịch kinh.

Kinh văn Việt 2026

Chờ nghe duyệt

Kinh Tam Minh

DN13 · 33 phút

Bản đang biên tập: Việt 2026 · trạng thái published

Dīgha Nikāya 13
Long Discourses 13
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Trường Bộ Kinh 13
Tevijjasutta
Experts in the Three Vedas
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Kinh Tam Minh
Evaṁ me sutaṁ—
So I have heard.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Tôi được nghe như vầy.
ekaṁ samayaṁ bhagavā kosalesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pañcamattehi bhikkhusatehi yena manasākaṭaṁ nāma kosalānaṁ brāhmaṇagāmo tadavasari.
At one time the Buddha was wandering in the land of the Kosalans together with a large Saṅgha of five hundred mendicants when he arrived at a village of the Kosalan brahmins named Manasākaṭa.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Một thời, Đức Thế Tôn đang du hành trong xứ Kosala cùng một hội chúng lớn khoảng năm trăm tỳ-kheo và đi đến làng Bà-la-môn Manasākaṭa của người Kosala.
Tatra sudaṁ bhagavā manasākaṭe viharati uttarena manasākaṭassa aciravatiyā nadiyā tīre ambavane.
He stayed in a mango grove on a bank of the Aciravatī River to the north of Manasākaṭa.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Tại Manasākaṭa, Đức Thế Tôn trú trong một vườn xoài bên bờ sông Aciravatī, phía bắc làng.
Tena kho pana samayena sambahulā abhiññātā abhiññātā brāhmaṇamahāsālā manasākaṭe paṭivasanti, seyyathidaṁ—
Now at that time several very well-known well-to-do brahmins were residing in Manasākaṭa. They included
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Bấy giờ, nhiều đại Bà-la-môn giàu có và nổi tiếng đang sống tại Manasākaṭa, như:
caṅkī brāhmaṇo tārukkho brāhmaṇo pokkharasāti brāhmaṇo jāṇusoṇi brāhmaṇo todeyyo brāhmaṇo aññe ca abhiññātā abhiññātā brāhmaṇamahāsālā.
the brahmins Caṅkī, Tārukkha, Pokkharasāti, Jānussoṇi, Todeyya, and others.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Bà-la-môn Caṅkī, Tārukkha, Pokkharasāti, Jāṇusoṇi, Todeyya và nhiều đại Bà-la-môn nổi tiếng khác.
Atha kho vāseṭṭhabhāradvājānaṁ māṇavānaṁ jaṅghavihāraṁ anucaṅkamantānaṁ anuvicarantānaṁ maggāmagge kathā udapādi.
Then as the students Vāseṭṭha and Bhāradvāja were going for a walk they began a discussion regarding what is the path and what is not the path.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Lúc ấy, khi hai thanh niên Bà-la-môn Vāseṭṭha và Bhāradvāja đang đi dạo, giữa họ phát sinh một cuộc tranh luận về đâu là con đường và đâu không phải con đường.
Atha kho vāseṭṭho māṇavo evamāha:
Vāseṭṭha said this:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Thanh niên Vāseṭṭha nói:
“ayameva ujumaggo, ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāya, yvāyaṁ akkhāto brāhmaṇena pokkharasātinā”ti.
“This is the only straight path, the direct route that delivers one who applies it to the company of Divinity; namely, that explained by the brahmin Pokkharasāti.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Chỉ đây mới là con đường thẳng, con đường trực tiếp đưa người thực hành đến cộng trú với Phạm thiên, tức con đường do Bà-la-môn Pokkharasāti giảng dạy.”
Bhāradvājopi māṇavo evamāha:
Bhāradvāja said this:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Thanh niên Bhāradvāja cũng nói:
“ayameva ujumaggo, ayamañjasāyano niyyāniko, niyyāti takkarassa brahmasahabyatāya, yvāyaṁ akkhāto brāhmaṇena tārukkhenā”ti.
“This is the only straight path, the direct route that delivers one who applies it to the company of Divinity; namely, that explained by the brahmin Tārukkha.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Chỉ đây mới là con đường thẳng, con đường trực tiếp đưa người thực hành đến cộng trú với Phạm thiên, tức con đường do Bà-la-môn Tārukkha giảng dạy.”
Neva kho asakkhi vāseṭṭho māṇavo bhāradvājaṁ māṇavaṁ saññāpetuṁ, na pana asakkhi bhāradvājo māṇavo vāseṭṭhaṁ māṇavaṁ saññāpetuṁ.
But neither was able to persuade the other.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Vāseṭṭha không thể thuyết phục Bhāradvāja, và Bhāradvāja cũng không thể thuyết phục Vāseṭṭha.
Atha kho vāseṭṭho māṇavo bhāradvājaṁ māṇavaṁ āmantesi:
So Vāseṭṭha said to Bhāradvāja,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Rồi Vāseṭṭha nói với Bhāradvāja:
“ayaṁ kho, bhāradvāja, samaṇo gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito manasākaṭe viharati uttarena manasākaṭassa aciravatiyā nadiyā tīre ambavane.
“Bhāradvāja, the ascetic Gotama—a Sakyan, gone forth from a Sakyan family—is staying in a mango grove on a bank of the Aciravatī River to the north of Manasākaṭa.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Này Bhāradvāja, Sa-môn Gotama, người dòng Sakya, xuất gia từ gia tộc Sakya, hiện đang trú tại Manasākaṭa, trong vườn xoài bên bờ sông Aciravatī, phía bắc làng.
Taṁ kho pana bhavantaṁ gotamaṁ evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato:
He has this good reputation:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Về Tôn giả Gotama ấy, tiếng tốt này được truyền rộng:
‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā’ti.
‘That Blessed One is perfected, a fully awakened Buddha, accomplished in knowledge and conduct, holy, knower of the world, supreme guide for those fit for training, teacher of gods and humans, awakened, blessed.’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Đức Thế Tôn ấy là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, bậc Vô Thượng Điều Ngự những người cần được điều phục, bậc Thầy của chư thiên và loài người, bậc Giác Ngộ, Đức Thế Tôn.’
Āyāma, bho bhāradvāja, yena samaṇo gotamo tenupasaṅkamissāma; upasaṅkamitvā etamatthaṁ samaṇaṁ gotamaṁ pucchissāma.
Come, let’s go to see him and ask him about this matter.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này Bhāradvāja, chúng ta hãy đến gặp Sa-môn Gotama và hỏi Ngài về vấn đề này.
Yathā no samaṇo gotamo byākarissati, tathā naṁ dhāressāmā”ti.
As he answers, so we’ll remember it.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ngài trả lời thế nào, chúng ta sẽ ghi nhận như vậy.”
“Evaṁ, bho”ti kho bhāradvājo māṇavo vāseṭṭhassa māṇavassa paccassosi.
“Yes, worthy sir,” replied Bhāradvāja.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Vâng, thưa bạn,” Bhāradvāja đáp lời Vāseṭṭha.
1. Maggāmaggakathā
1. What is the Path and What is Not the Path
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
1. Đâu là đường, đâu không phải đường
Atha kho vāseṭṭhabhāradvājā māṇavā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodiṁsu.
So they went to the Buddha and exchanged greetings with him.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Rồi Vāseṭṭha và Bhāradvāja đến gặp Đức Thế Tôn và chào hỏi Ngài.
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinno kho vāseṭṭho māṇavo bhagavantaṁ etadavoca:
When the greetings and polite conversation were over, they sat down to one side and Vāseṭṭha told him of their conversation, adding:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Sau những lời chào hỏi thân thiện và đáng ghi nhớ, họ ngồi xuống một bên. Vāseṭṭha thưa với Đức Thế Tôn:
“idha, bho gotama, amhākaṁ jaṅghavihāraṁ anucaṅkamantānaṁ anuvicarantānaṁ maggāmagge kathā udapādi.
“Here, worthy Gotama, as we were going for a walk we began a discussion regarding what is the path and what is not the path.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thưa Tôn giả Gotama, khi chúng tôi đang đi dạo, giữa chúng tôi phát sinh một cuộc tranh luận về đâu là con đường và đâu không phải con đường.
Ahaṁ evaṁ vadāmi:
I say thatbản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Tôi nói:
‘ayameva ujumaggo, ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāya, yvāyaṁ akkhāto brāhmaṇena pokkharasātinā’ti.
the straight path is that explained by Pokkharasāti,bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Chỉ đây mới là con đường thẳng, con đường trực tiếp đưa người thực hành đến cộng trú với Phạm thiên, tức con đường do Bà-la-môn Pokkharasāti giảng dạy.’
Bhāradvājo māṇavo evamāha:
while Bhāradvāja says thatbản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Còn Bhāradvāja nói:
‘ayameva ujumaggo ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāya, yvāyaṁ akkhāto brāhmaṇena tārukkhenā’ti.
the straight path is that explained by Tārukkha.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Chỉ đây mới là con đường thẳng, con đường trực tiếp đưa người thực hành đến cộng trú với Phạm thiên, tức con đường do Bà-la-môn Tārukkha giảng dạy.’
Ettha, bho gotama, attheva viggaho, atthi vivādo, atthi nānāvādo”ti.
“In this matter we have a dispute, a disagreement, a difference of opinion.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Thưa Tôn giả Gotama, về vấn đề này chúng tôi có tranh cãi, bất đồng và khác quan điểm.”
“Iti kira, vāseṭṭha, tvaṁ evaṁ vadesi:
“So, Vāseṭṭha, it seems that you say that
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Vậy này Vāseṭṭha, ông nói rằng:
‘ayameva ujumaggo, ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāya, yvāyaṁ akkhāto brāhmaṇena pokkharasātinā’ti.
the straight path is that explained by Pokkharasāti,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Chỉ con đường do Bà-la-môn Pokkharasāti giảng dạy mới là con đường thẳng, con đường trực tiếp đưa đến cộng trú với Phạm thiên.’
Bhāradvājo māṇavo evamāha:
while Bhāradvāja says that
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Còn Bhāradvāja nói rằng:
‘ayameva ujumaggo ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāya, yvāyaṁ akkhāto brāhmaṇena tārukkhenā’ti.
the straight path is that explained by Tārukkha.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Chỉ con đường do Bà-la-môn Tārukkha giảng dạy mới là con đường thẳng, con đường trực tiếp đưa đến cộng trú với Phạm thiên.’
Atha kismiṁ pana vo, vāseṭṭha, viggaho, kismiṁ vivādo, kismiṁ nānāvādo”ti?
But what exactly is your disagreement about?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Vậy, Vāseṭṭha, các ông tranh cãi, bất đồng và khác quan điểm về điều gì?”
“Maggāmagge, bho gotama.
“About what is the path and what is not the path, worthy Gotama.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thưa Tôn giả Gotama, về đâu là đường và đâu không phải đường.
Kiñcāpi, bho gotama, brāhmaṇā nānāmagge paññāpenti, addhariyā brāhmaṇā tittiriyā brāhmaṇā chandokā brāhmaṇā bavhārijjhā brāhmaṇā, atha kho sabbāni tāni niyyānikā niyyanti takkarassa brahmasahabyatāya.
Even though brahmins describe different paths—the Adhvaryu brahmins, the Taittirīya brahmins, the Chāndogya brahmins, the Cāndrāyaṇa brahmins, and the Bahvṛca brahmins—all of them still lead someone who practices them to the company of Divinity.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Thưa Tôn giả Gotama, dù các Bà-la-môn chỉ dạy nhiều con đường khác nhau, như các Bà-la-môn Addhariya, Tittiriya, Chandoka và Bavharijjha, nhưng tất cả những con đường ấy đều dẫn người thực hành đến cộng trú với Phạm thiên.
Seyyathāpi, bho gotama, gāmassa vā nigamassa vā avidūre bahūni cepi nānāmaggāni bhavanti, atha kho sabbāni tāni gāmasamosaraṇāni bhavanti;
It’s like a village or town that has many different roads nearby, yet all of them meet at that village.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Thưa Tôn giả Gotama, ví như gần một làng hay thị trấn có nhiều con đường khác nhau nhưng tất cả đều hội tụ về làng ấy;
evameva kho, bho gotama, kiñcāpi brāhmaṇā nānāmagge paññāpenti, addhariyā brāhmaṇā tittiriyā brāhmaṇā chandokā brāhmaṇā bavhārijjhā brāhmaṇā, atha kho sabbāni tāni niyyānikā niyyanti takkarassa brahmasahabyatāyā”ti.
In the same way, even though brahmins describe different paths—the Adhvaryu brahmins, the Taittirīya brahmins, the Chāndogya brahmins, the Cāndrāyaṇa brahmins, and the Bahvṛca brahmins—all of them still lead someone who practices them to the company of Divinity.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
cũng vậy, thưa Tôn giả Gotama, dù các Bà-la-môn chỉ dạy nhiều con đường khác nhau, như các Bà-la-môn Addhariya, Tittiriya, Chandoka và Bavharijjha, nhưng tất cả những con đường ấy đều dẫn người thực hành đến cộng trú với Phạm thiên.”
2. Vāseṭṭhamāṇavānuyoga
2. Questioning Vāseṭṭha
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
2. Hỏi Vāseṭṭha
“Niyyantīti, vāseṭṭha vadesi”?
“Do you say, ‘they lead someone’, Vāseṭṭha?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Này Vāseṭṭha, ông nói ‘chúng dẫn đến’ phải không?”
“Niyyantīti, bho gotama, vadāmi”.
“I do, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thưa Tôn giả Gotama, tôi nói ‘chúng dẫn đến’.”
“Niyyantīti, vāseṭṭha, vadesi”?
“Do you say, ‘they lead someone’, Vāseṭṭha?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Này Vāseṭṭha, ông nói ‘chúng dẫn đến’ phải không?”
“Niyyantīti, bho gotama, vadāmi”.
“I do, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thưa Tôn giả Gotama, tôi nói ‘chúng dẫn đến’.”
“Niyyantīti, vāseṭṭha, vadesi”?
“Do you say, ‘they lead someone’, Vāseṭṭha?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Này Vāseṭṭha, ông nói ‘chúng dẫn đến’ phải không?”
“Niyyantīti, bho gotama, vadāmi”.
“I do, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thưa Tôn giả Gotama, tôi nói ‘chúng dẫn đến’.”
“Kiṁ pana, vāseṭṭha, atthi koci tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ ekabrāhmaṇopi, yena brahmā sakkhidiṭṭho”ti?
“Well, of the brahmins who are proficient in the three Vedas, Vāseṭṭha, is there even a single one who has seen the Divinity with their own eyes?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Vậy này Vāseṭṭha, trong số các Bà-la-môn tinh thông ba Veda, có dù chỉ một người đã tận mắt thấy Phạm thiên không?”
“No hidaṁ, bho gotama”.
“No, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không, thưa Tôn giả Gotama.”
“Kiṁ pana, vāseṭṭha, atthi koci tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ ekācariyopi, yena brahmā sakkhidiṭṭho”ti?
“Well, has even a single one of their tutors seen the Divinity with their own eyes?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Này Vāseṭṭha, có dù chỉ một vị thầy của các Bà-la-môn tinh thông ba Veda đã tận mắt thấy Phạm thiên không?”
“No hidaṁ, bho gotama”.
“No, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không, thưa Tôn giả Gotama.”
“Kiṁ pana, vāseṭṭha, atthi koci tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ ekācariyapācariyopi, yena brahmā sakkhidiṭṭho”ti?
“Well, has even a single one of their tutors’ tutors seen the Divinity with their own eyes?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Này Vāseṭṭha, có dù chỉ một vị thầy của thầy các Bà-la-môn tinh thông ba Veda đã tận mắt thấy Phạm thiên không?”
“No hidaṁ, bho gotama”.
“No, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không, thưa Tôn giả Gotama.”
“Kiṁ pana, vāseṭṭha, atthi koci tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ yāva sattamā ācariyāmahayugā yena brahmā sakkhidiṭṭho”ti?
“Well, has anyone back to the seventh generation of tutors seen the Divinity with their own eyes?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Này Vāseṭṭha, có ai trong dòng truyền thừa thầy tổ đến bảy đời của các Bà-la-môn tinh thông ba Veda đã tận mắt thấy Phạm thiên không?”
“No hidaṁ, bho gotama”.
“No, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không, thưa Tôn giả Gotama.”
“Kiṁ pana, vāseṭṭha, yepi tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ pubbakā isayo mantānaṁ kattāro mantānaṁ pavattāro, yesamidaṁ etarahi tevijjā brāhmaṇā porāṇaṁ mantapadaṁ gītaṁ pavuttaṁ samihitaṁ, tadanugāyanti, tadanubhāsanti, bhāsitamanubhāsanti, vācitamanuvācenti, seyyathidaṁ—aṭṭhako vāmako vāmadevo vessāmitto yamataggi aṅgīraso bhāradvājo vāseṭṭho kassapo bhagu.
“Well, what of the ancient seers of the brahmins proficient in the three Vedas, namely Aṭṭhaka, Vāmaka, Vāmadeva, Vessāmitta, Yamadaggi, Aṅgīrasa, Bhāradvāja, Vāseṭṭha, Kassapa, and Bhagu? They were the authors and propagators of the hymns. Their hymnal was sung and propagated and compiled in ancient times; and these days, brahmins continue to sing and chant it, chanting what was chanted and teaching what was taught.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Này Vāseṭṭha, còn các vị tiên tri cổ của những Bà-la-môn tinh thông ba Veda, những người sáng tác và truyền tụng các thánh chú mà ngày nay các Bà-la-môn tiếp tục hát, tụng, lặp lại và truyền dạy, như Aṭṭhaka, Vāmaka, Vāmadeva, Vessāmitta, Yamataggi, Aṅgīrasa, Bhāradvāja, Vāseṭṭha, Kassapa và Bhagu thì sao?
Tepi evamāhaṁsu:
Did they say:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Các vị ấy có từng nói:
‘mayametaṁ jānāma, mayametaṁ passāma, yattha vā brahmā, yena vā brahmā, yahiṁ vā brahmā’”ti?
‘We know and see where the Divinity is or what way he lies’?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Chúng tôi biết, chúng tôi thấy Phạm thiên ở đâu, theo hướng nào, tại nơi nào’ không?”
“No hidaṁ, bho gotama”.
“No, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không, thưa Tôn giả Gotama.”
“Iti kira, vāseṭṭha, natthi koci tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ ekabrāhmaṇopi, yena brahmā sakkhidiṭṭho.
“So it seems that none of those brahmins have seen the Divinity with their own eyes,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Vậy này Vāseṭṭha, không một Bà-la-môn tinh thông ba Veda nào đã tận mắt thấy Phạm thiên.
Natthi koci tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ ekācariyopi, yena brahmā sakkhidiṭṭho.
nor even a single one of their tutors,bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Không một vị thầy nào của họ đã tận mắt thấy Phạm thiên.
Natthi koci tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ ekācariyapācariyopi, yena brahmā sakkhidiṭṭho.
nor even a single one of their tutors’ tutors,bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Không một vị thầy của thầy nào đã tận mắt thấy Phạm thiên.
Natthi koci tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ yāva sattamā ācariyāmahayugā yena brahmā sakkhidiṭṭho.
nor anyone back to the seventh generation of tutors,bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Không ai trong dòng truyền thừa thầy tổ đến bảy đời đã tận mắt thấy Phạm thiên.
Yepi kira tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ pubbakā isayo mantānaṁ kattāro mantānaṁ pavattāro, yesamidaṁ etarahi tevijjā brāhmaṇā porāṇaṁ mantapadaṁ gītaṁ pavuttaṁ samihitaṁ, tadanugāyanti, tadanubhāsanti, bhāsitamanubhāsanti, vācitamanuvācenti, seyyathidaṁ—aṭṭhako vāmako vāmadevo vessāmitto yamataggi aṅgīraso bhāradvājo vāseṭṭho kassapo bhagu, tepi na evamāhaṁsu:
and not even the ancient seers
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ngay cả các vị tiên tri cổ, những người sáng tác và truyền tụng các thánh chú mà các Bà-la-môn tinh thông ba Veda ngày nay tiếp tục hát, tụng, lặp lại và truyền dạy, như Aṭṭhaka, Vāmaka, Vāmadeva, Vessāmitta, Yamataggi, Aṅgīrasa, Bhāradvāja, Vāseṭṭha, Kassapa và Bhagu, cũng không từng nói:
‘mayametaṁ jānāma, mayametaṁ passāma, yattha vā brahmā, yena vā brahmā, yahiṁ vā brahmā’ti.
claimed to know where he is.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Chúng tôi biết, chúng tôi thấy Phạm thiên ở đâu, theo hướng nào, tại nơi nào.’
Teva tevijjā brāhmaṇā evamāhaṁsu:
Yet the brahmins proficient in the three Vedas say:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Thế mà chính các Bà-la-môn tinh thông ba Veda lại nói:
‘yaṁ na jānāma, yaṁ na passāma, tassa sahabyatāya maggaṁ desema.
‘We teach the path to the company of that which we neither know nor see.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Chúng tôi chỉ con đường đến cộng trú với điều mà chúng tôi không biết, không thấy.
Ayameva ujumaggo ayamañjasāyano niyyāniko, niyyāti takkarassa brahmasahabyatāyā’ti.
This is the only straight path, the direct route that delivers one who applies it to the company of Divinity.’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Chỉ đây mới là con đường thẳng, con đường trực tiếp đưa người thực hành đến cộng trú với Phạm thiên.’
Taṁ kiṁ maññasi, vāseṭṭha,
What do you think, Vāseṭṭha?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Vāseṭṭha, ông nghĩ thế nào?
nanu evaṁ sante tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatī”ti?
This being so, doesn’t their statement turn out to have no demonstrable basis?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Trong trường hợp ấy, lời của các Bà-la-môn tinh thông ba Veda chẳng phải không có cơ sở kiểm chứng sao?”
“Addhā kho, bho gotama, evaṁ sante tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatī”ti.
“Clearly that’s the case, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thật vậy, thưa Tôn giả Gotama, trong trường hợp ấy, lời của các Bà-la-môn tinh thông ba Veda không có cơ sở kiểm chứng.”
“Sādhu, vāseṭṭha, te vata, vāseṭṭha, tevijjā brāhmaṇā yaṁ na jānanti, yaṁ na passanti, tassa sahabyatāya maggaṁ desessanti. ‘Ayameva ujumaggo, ayamañjasāyano niyyāniko, niyyāti takkarassa brahmasahabyatāyā’ti, netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
“Good, Vāseṭṭha. For it is impossible that they should teach the path to that which they neither know nor see.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Đúng vậy, Vāseṭṭha. Những Bà-la-môn tinh thông ba Veda ấy lại chỉ con đường đến cộng trú với điều mà họ không biết, không thấy, nói rằng: ‘Chỉ đây mới là con đường thẳng, con đường trực tiếp đưa người thực hành đến cộng trú với Phạm thiên’ — điều ấy không thể có.
Seyyathāpi, vāseṭṭha, andhaveṇi paramparasaṁsattā purimopi na passati, majjhimopi na passati, pacchimopi na passati;
Suppose there was a queue of blind men, each holding the one in front: the first one does not see, the middle one does not see, and the last one does not see.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này Vāseṭṭha, ví như một đoàn người mù nối nhau, người đầu không thấy, người giữa không thấy, người cuối cũng không thấy;
evameva kho, vāseṭṭha, andhaveṇūpamaṁ maññe tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ bhāsitaṁ, purimopi na passati, majjhimopi na passati, pacchimopi na passati.
In the same way, it seems to me that the brahmins’ statement turns out to be comparable to a queue of blind men: the first one does not see, the middle one does not see, and the last one does not see.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
cũng vậy, này Vāseṭṭha, lời của các Bà-la-môn tinh thông ba Veda dường như giống một đoàn người mù: người đầu không thấy, người giữa không thấy, người cuối cũng không thấy.
Tesamidaṁ tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ bhāsitaṁ hassakaññeva sampajjati, nāmakaññeva sampajjati, rittakaññeva sampajjati, tucchakaññeva sampajjati.
Their statement turns out to be a joke—mere words, vacuous and hollow.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Lời nói ấy rốt cuộc chỉ đáng buồn cười, chỉ là danh xưng, rỗng không và trống rỗng.
Taṁ kiṁ maññasi, vāseṭṭha,
What do you think, Vāseṭṭha?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Vāseṭṭha, ông nghĩ thế nào?
passanti tevijjā brāhmaṇā candimasūriye, aññe cāpi bahujanā, yato ca candimasūriyā uggacchanti, yattha ca ogacchanti, āyācanti thomayanti pañjalikā namassamānā anuparivattantī”ti?
Do the brahmins proficient in the three Vedas see the sun and moon just as other folk do? And do they supplicate and entreat them, following their course from where they rise to where they set with cupped palms held in worship?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Các Bà-la-môn tinh thông ba Veda có thấy mặt trăng và mặt trời như bao người khác không? Họ có cầu khẩn, ca ngợi, chắp tay kính lễ và theo dõi chúng từ nơi mọc đến nơi lặn không?”
“Evaṁ, bho gotama, passanti tevijjā brāhmaṇā candimasūriye, aññe cāpi bahujanā, yato ca candimasūriyā uggacchanti, yattha ca ogacchanti, āyācanti thomayanti pañjalikā namassamānā anuparivattantī”ti.
“Yes, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Có, thưa Tôn giả Gotama. Họ thấy mặt trăng và mặt trời như bao người khác, cầu khẩn, ca ngợi, chắp tay kính lễ và theo dõi chúng từ nơi mọc đến nơi lặn.”
“Taṁ kiṁ maññasi, vāseṭṭha,
“What do you think, Vāseṭṭha?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Vāseṭṭha, ông nghĩ thế nào?
yaṁ passanti tevijjā brāhmaṇā candimasūriye, aññe cāpi bahujanā, yato ca candimasūriyā uggacchanti, yattha ca ogacchanti, āyācanti thomayanti pañjalikā namassamānā anuparivattanti, pahonti tevijjā brāhmaṇā candimasūriyānaṁ sahabyatāya maggaṁ desetuṁ:
Though this is so, are the brahmins proficient in the three Vedas able to teach the path to the company of the sun and moon, saying:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Dù các Bà-la-môn tinh thông ba Veda thấy mặt trăng và mặt trời như vậy, họ có thể chỉ con đường đến cộng trú với mặt trăng và mặt trời, nói rằng:
‘ayameva ujumaggo, ayamañjasāyano niyyāniko, niyyāti takkarassa candimasūriyānaṁ sahabyatāyā’”ti?
‘This is the only straight path, the direct route that delivers one who applies it to the company of the sun and moon’?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Chỉ đây mới là con đường thẳng, con đường trực tiếp đưa người thực hành đến cộng trú với mặt trăng và mặt trời’ không?”
“No hidaṁ, bho gotama”.
“No, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không, thưa Tôn giả Gotama.”
“Iti kira, vāseṭṭha, yaṁ passanti tevijjā brāhmaṇā candimasūriye, aññe cāpi bahujanā, yato ca candimasūriyā uggacchanti, yattha ca ogacchanti, āyācanti thomayanti pañjalikā namassamānā anuparivattanti, tesampi nappahonti candimasūriyānaṁ sahabyatāya maggaṁ desetuṁ:
“So it seems that even though the brahmins proficient in the three Vedas see the sun and moon, they are not able to teach the path to the company of the sun and moon.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Vậy này Vāseṭṭha, các Bà-la-môn tinh thông ba Veda thấy mặt trăng và mặt trời như bao người khác, cầu khẩn, ca ngợi, chắp tay kính lễ và theo dõi chúng từ nơi mọc đến nơi lặn, thế mà họ vẫn không thể chỉ con đường đến cộng trú với mặt trăng và mặt trời, nói rằng:
‘ayameva ujumaggo, ayamañjasāyano niyyāniko, niyyāti takkarassa candimasūriyānaṁ sahabyatāyā’ti.
‘This is the only straight path, the direct route that delivers one who applies it to the company of the sun and moon.’bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Chỉ đây mới là con đường thẳng, con đường trực tiếp đưa người thực hành đến cộng trú với mặt trăng và mặt trời.’
Iti pana na kira tevijjehi brāhmaṇehi brahmā sakkhidiṭṭho.
But it seems that even though they have not seen the Divinity with their own eyes,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Trong khi đó, các Bà-la-môn tinh thông ba Veda lại chưa tận mắt thấy Phạm thiên.
Napi kira tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ ācariyehi brahmā sakkhidiṭṭho.
nor have their tutors,bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Các vị thầy của họ cũng chưa tận mắt thấy Phạm thiên.
Napi kira tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ ācariyapācariyehi brahmā sakkhidiṭṭho.
nor their tutors’ tutors,bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Các vị thầy của thầy họ cũng chưa tận mắt thấy Phạm thiên.
Napi kira tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ yāva sattamā ācariyāmahayugehi brahmā sakkhidiṭṭho.
nor anyone back to the seventh generation of tutors,bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Không ai trong dòng truyền thừa thầy tổ đến bảy đời đã tận mắt thấy Phạm thiên.
Yepi kira tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ pubbakā isayo mantānaṁ kattāro mantānaṁ pavattāro, yesamidaṁ etarahi tevijjā brāhmaṇā porāṇaṁ mantapadaṁ gītaṁ pavuttaṁ samihitaṁ, tadanugāyanti, tadanubhāsanti, bhāsitamanubhāsanti, vācitamanuvācenti, seyyathidaṁ—aṭṭhako vāmako vāmadevo vessāmitto yamataggi aṅgīraso bhāradvājo vāseṭṭho kassapo bhagu, tepi na evamāhaṁsu:
and not even the ancient seersbản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ngay cả các vị tiên tri cổ, những người sáng tác và truyền tụng các thánh chú mà các Bà-la-môn tinh thông ba Veda ngày nay tiếp tục hát, tụng, lặp lại và truyền dạy, như Aṭṭhaka, Vāmaka, Vāmadeva, Vessāmitta, Yamataggi, Aṅgīrasa, Bhāradvāja, Vāseṭṭha, Kassapa và Bhagu, cũng không từng nói:
‘mayametaṁ jānāma, mayametaṁ passāma, yattha vā brahmā, yena vā brahmā, yahiṁ vā brahmā’ti.
claimed to know where he is.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Chúng tôi biết, chúng tôi thấy Phạm thiên ở đâu, theo hướng nào, tại nơi nào.’
Teva tevijjā brāhmaṇā evamāhaṁsu:
they still claim
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Thế mà chính các Bà-la-môn tinh thông ba Veda lại nói:
‘yaṁ na jānāma, yaṁ na passāma, tassa sahabyatāya maggaṁ desema—ayameva ujumaggo ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāyā’ti.
to teach the path to the company of that which they neither know nor see.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Chúng tôi chỉ con đường đến cộng trú với điều mà chúng tôi không biết, không thấy: chỉ đây mới là con đường thẳng, con đường trực tiếp đưa người thực hành đến cộng trú với Phạm thiên.’
Taṁ kiṁ maññasi, vāseṭṭha,
What do you think, Vāseṭṭha?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Vāseṭṭha, ông nghĩ thế nào?
nanu evaṁ sante tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatī”ti?
This being so, doesn’t their statement turn out to have no demonstrable basis?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Trong trường hợp ấy, lời của các Bà-la-môn tinh thông ba Veda chẳng phải không có cơ sở kiểm chứng sao?”
“Addhā kho, bho gotama, evaṁ sante tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatī”ti.
“Clearly that’s the case, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thật vậy, thưa Tôn giả Gotama, trong trường hợp ấy, lời của các Bà-la-môn tinh thông ba Veda không có cơ sở kiểm chứng.”
“Sādhu, vāseṭṭha, te vata, vāseṭṭha, tevijjā brāhmaṇā yaṁ na jānanti, yaṁ na passanti, tassa sahabyatāya maggaṁ desessanti: ‘ayameva ujumaggo, ayamañjasāyano niyyāniko, niyyāti takkarassa brahmasahabyatāyā’ti, netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
“Good, Vāseṭṭha. For it is impossible that they should teach the path to that which they neither know nor see.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Đúng vậy, Vāseṭṭha. Những Bà-la-môn tinh thông ba Veda ấy lại chỉ con đường đến cộng trú với điều mà họ không biết, không thấy, nói rằng: ‘Chỉ đây mới là con đường thẳng, con đường trực tiếp đưa người thực hành đến cộng trú với Phạm thiên’ — điều ấy không thể có.
2.1. Janapadakalyāṇīupamā
2.1. The Simile of the Finest Lady in the Land
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
2.1. Ví dụ người đẹp nhất xứ
Seyyathāpi, vāseṭṭha, puriso evaṁ vadeyya:
Suppose a man were to say,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này Vāseṭṭha, ví như một người nói:
‘ahaṁ yā imasmiṁ janapade janapadakalyāṇī, taṁ icchāmi, taṁ kāmemī’ti.
‘Whoever the finest lady in the land is, it is her that I want, her that I desire!’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Trong xứ này, người phụ nữ đẹp nhất là người tôi mong muốn, là người tôi yêu thích.’
Tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ:
They’d say to him,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Người ta hỏi anh ta:
‘ambho purisa, yaṁ tvaṁ janapadakalyāṇiṁ icchasi kāmesi, jānāsi taṁ janapadakalyāṇiṁ—
‘My man, that finest lady in the land who you desire—do you know whether
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Này anh, người phụ nữ đẹp nhất xứ mà anh mong muốn, yêu thích ấy, anh có biết cô ấy là
khattiyī vā brāhmaṇī vā vessī vā suddī vā’ti?
she’s an aristocrat, a brahmin, a peasant, or a menial?’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
người Sát-đế-lợi, Bà-la-môn, Vessa hay Sudda không?’
Iti puṭṭho ‘no’ti vadeyya.
Asked this, he’d say, ‘No.’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Được hỏi vậy, anh ta đáp: ‘Không.’
Tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ:
They’d say to him,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Người ta lại hỏi:
‘ambho purisa, yaṁ tvaṁ janapadakalyāṇiṁ icchasi kāmesi, jānāsi taṁ janapadakalyāṇiṁ—evaṁnāmā evaṅgottāti vā, dīghā vā rassā vā majjhimā vā kāḷī vā sāmā vā maṅguracchavī vāti, amukasmiṁ gāme vā nigame vā nagare vā’ti?
‘My friend, that finest lady in the land who you desire—do you know her name or clan? Whether she’s tall or short or medium? Whether her skin is black, brown, or dingy? Whether she comes from such-and-such village, town, or city?’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Này anh, người phụ nữ đẹp nhất xứ mà anh mong muốn, yêu thích ấy, anh có biết tên, dòng họ, cao, thấp hay trung bình, da sẫm, nâu hay vàng nâu, sống tại làng, thị trấn hay thành phố nào không?’
Iti puṭṭho ‘no’ti vadeyya.
Asked this, he’d say, ‘No.’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Được hỏi vậy, anh ta đáp: ‘Không.’
Tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ:
They’d say to him,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Người ta lại hỏi:
‘ambho purisa, yaṁ tvaṁ na jānāsi na passasi, taṁ tvaṁ icchasi kāmesī’ti?
‘My man, do you desire someone who you’ve never even known or seen?’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Này anh, vậy anh mong muốn, yêu thích một người mà anh không biết, không thấy sao?’
Iti puṭṭho ‘āmā’ti vadeyya.
Asked this, he’d say, ‘Yes.’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Được hỏi vậy, anh ta đáp: ‘Đúng.’
Taṁ kiṁ maññasi, vāseṭṭha,
What do you think, Vāseṭṭha?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Vāseṭṭha, ông nghĩ thế nào?
nanu evaṁ sante tassa purisassa appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatī”ti?
This being so, doesn’t that man’s statement turn out to have no demonstrable basis?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Trong trường hợp ấy, lời của người ấy chẳng phải không có cơ sở kiểm chứng sao?”
“Addhā kho, bho gotama, evaṁ sante tassa purisassa appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatī”ti.
“Clearly that’s the case, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thật vậy, thưa Tôn giả Gotama, trong trường hợp ấy, lời của người ấy không có cơ sở kiểm chứng.”
“Evameva kho, vāseṭṭha, na kira tevijjehi brāhmaṇehi brahmā sakkhidiṭṭho, napi kira tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ ācariyehi brahmā sakkhidiṭṭho, napi kira tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ ācariyapācariyehi brahmā sakkhidiṭṭho.
“In the same way,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Cũng vậy, Vāseṭṭha, không một Bà-la-môn tinh thông ba Veda nào đã tận mắt thấy Phạm thiên, các vị thầy của họ cũng không, các vị thầy của thầy họ cũng không;
Napi kira tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ yāva sattamā ācariyāmahayugehi brahmā sakkhidiṭṭho.
nor anyone back to the seventh generation of tutors,bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
không ai trong dòng truyền thừa thầy tổ đến bảy đời đã tận mắt thấy Phạm thiên.
Yepi kira tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ pubbakā isayo mantānaṁ kattāro mantānaṁ pavattāro, yesamidaṁ etarahi tevijjā brāhmaṇā porāṇaṁ mantapadaṁ gītaṁ pavuttaṁ samihitaṁ, tadanugāyanti, tadanubhāsanti, bhāsitamanubhāsanti, vācitamanuvācenti, seyyathidaṁ—aṭṭhako vāmako vāmadevo vessāmitto yamataggi aṅgīraso bhāradvājo vāseṭṭho kassapo bhagu, tepi na evamāhaṁsu:
and not even the ancient seersbản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ngay cả các vị tiên tri cổ, những người sáng tác và truyền tụng các thánh chú mà các Bà-la-môn tinh thông ba Veda ngày nay tiếp tục hát, tụng, lặp lại và truyền dạy, như Aṭṭhaka, Vāmaka, Vāmadeva, Vessāmitta, Yamataggi, Aṅgīrasa, Bhāradvāja, Vāseṭṭha, Kassapa và Bhagu, cũng không từng nói:
‘mayametaṁ jānāma, mayametaṁ passāma, yattha vā brahmā, yena vā brahmā, yahiṁ vā brahmā’ti.
claimed to know where he is.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Chúng tôi biết, chúng tôi thấy Phạm thiên ở đâu, theo hướng nào, tại nơi nào.’
Teva tevijjā brāhmaṇā evamāhaṁsu:
they still claimbản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Thế mà chính các Bà-la-môn tinh thông ba Veda lại nói:
‘yaṁ na jānāma, yaṁ na passāma, tassa sahabyatāya maggaṁ desema—ayameva ujumaggo ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāyā’ti.
to teach the path to the company of that which they neither know nor see.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Chúng tôi chỉ con đường đến cộng trú với điều mà chúng tôi không biết, không thấy: chỉ đây mới là con đường thẳng, con đường trực tiếp đưa người thực hành đến cộng trú với Phạm thiên.’
Taṁ kiṁ maññasi, vāseṭṭha, nanu evaṁ sante tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatī”ti?
doesn’t the statement of those brahmins turn out to have no demonstrable basis?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Vāseṭṭha, ông nghĩ thế nào? Trong trường hợp ấy, lời của các Bà-la-môn tinh thông ba Veda chẳng phải không có cơ sở kiểm chứng sao?”
“Addhā kho, bho gotama, evaṁ sante tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatī”ti.
“Clearly that’s the case, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thật vậy, thưa Tôn giả Gotama, trong trường hợp ấy, lời của các Bà-la-môn tinh thông ba Veda không có cơ sở kiểm chứng.”
“Sādhu, vāseṭṭha, te vata, vāseṭṭha, tevijjā brāhmaṇā yaṁ na jānanti, yaṁ na passanti, tassa sahabyatāya maggaṁ desessanti—ayameva ujumaggo ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāyāti netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
“Good, Vāseṭṭha. For it is impossible that they should teach the path to that which they neither know nor see.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Đúng vậy, Vāseṭṭha. Những Bà-la-môn tinh thông ba Veda ấy lại chỉ con đường đến cộng trú với điều mà họ không biết, không thấy, nói rằng: ‘Chỉ đây mới là con đường thẳng, con đường trực tiếp đưa người thực hành đến cộng trú với Phạm thiên’ — điều ấy không thể có.
2.2. Nisseṇīupamā
2.2. The Simile of the Ladder
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
2.2. Ví dụ chiếc thang
Seyyathāpi, vāseṭṭha, puriso cātumahāpathe nisseṇiṁ kareyya pāsādassa ārohaṇāya.
Suppose a man was to build a ladder at the crossroads for climbing up to a stilt longhouse.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này Vāseṭṭha, ví như một người làm một chiếc thang ở ngã tư để leo lên một tòa lầu.
Tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ:
They’d say to him,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Người ta hỏi anh ta:
‘ambho purisa, yassa tvaṁ pāsādassa ārohaṇāya nisseṇiṁ karosi, jānāsi taṁ pāsādaṁ—puratthimāya vā disāya dakkhiṇāya vā disāya pacchimāya vā disāya uttarāya vā disāya ucco vā nīco vā majjhimo vā’ti?
‘My man, that stilt longhouse for which you’re building a ladder—do you know whether it’s to the north, south, east, or west? Or whether it’s tall or short or medium?’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Này anh, tòa lầu mà anh đang làm thang để leo lên ấy, anh có biết nó ở phương đông, phương nam, phương tây hay phương bắc, cao, thấp hay vừa không?’
Iti puṭṭho ‘no’ti vadeyya.
Asked this, he’d say, ‘No.’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Được hỏi vậy, anh ta đáp: ‘Không.’
Tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ:
They’d say to him,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Người ta lại hỏi:
‘ambho purisa, yaṁ tvaṁ na jānāsi, na passasi, tassa tvaṁ pāsādassa ārohaṇāya nisseṇiṁ karosī’ti?
‘My man, are you building a ladder for a longhouse that you’ve never even known or seen?’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Này anh, vậy anh đang làm thang để leo lên một tòa lầu mà anh không biết, không thấy sao?’
Iti puṭṭho ‘āmā’ti vadeyya.
Asked this, he’d say, ‘Yes.’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Được hỏi vậy, anh ta đáp: ‘Đúng.’
Taṁ kiṁ maññasi, vāseṭṭha,
What do you think, Vāseṭṭha?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Vāseṭṭha, ông nghĩ thế nào?
nanu evaṁ sante tassa purisassa appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatī”ti?
This being so, doesn’t that man’s statement turn out to have no demonstrable basis?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Trong trường hợp ấy, lời của người ấy chẳng phải không có cơ sở kiểm chứng sao?”
“Addhā kho, bho gotama, evaṁ sante tassa purisassa appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatī”ti.
“Clearly that’s the case, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thật vậy, thưa Tôn giả Gotama, trong trường hợp ấy, lời của người ấy không có cơ sở kiểm chứng.”
“Evameva kho, vāseṭṭha, na kira tevijjehi brāhmaṇehi brahmā sakkhidiṭṭho, napi kira tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ ācariyehi brahmā sakkhidiṭṭho, napi kira tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ ācariyapācariyehi brahmā sakkhidiṭṭho, napi kira tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ yāva sattamā ācariyāmahayugehi brahmā sakkhidiṭṭho.
“In the same way,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Cũng vậy, Vāseṭṭha, không một Bà-la-môn tinh thông ba Veda nào đã tận mắt thấy Phạm thiên; các vị thầy, thầy của thầy và dòng truyền thừa đến bảy đời của họ cũng không.
Yepi kira tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ pubbakā isayo mantānaṁ kattāro mantānaṁ pavattāro, yesamidaṁ etarahi tevijjā brāhmaṇā porāṇaṁ mantapadaṁ gītaṁ pavuttaṁ samihitaṁ, tadanugāyanti, tadanubhāsanti, bhāsitamanubhāsanti, vācitamanuvācenti, seyyathidaṁ—aṭṭhako vāmako vāmadevo vessāmitto yamataggi aṅgīraso bhāradvājo vāseṭṭho kassapo bhagu, tepi na evamāhaṁsu—
and not even the ancient seersbản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ngay cả các vị tiên tri cổ, những người sáng tác và truyền tụng các thánh chú mà các Bà-la-môn tinh thông ba Veda ngày nay tiếp tục hát, tụng, lặp lại và truyền dạy, như Aṭṭhaka, Vāmaka, Vāmadeva, Vessāmitta, Yamataggi, Aṅgīrasa, Bhāradvāja, Vāseṭṭha, Kassapa và Bhagu, cũng không từng nói:
mayametaṁ jānāma, mayametaṁ passāma, yattha vā brahmā, yena vā brahmā, yahiṁ vā brahmāti.
claimed to know where he is.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Chúng tôi biết, chúng tôi thấy Phạm thiên ở đâu, theo hướng nào, tại nơi nào.’
Teva tevijjā brāhmaṇā evamāhaṁsu:
they still claimbản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Thế mà chính các Bà-la-môn tinh thông ba Veda lại nói:
‘yaṁ na jānāma, yaṁ na passāma, tassa sahabyatāya maggaṁ desema, ayameva ujumaggo ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāyā’ti.
to teach the path to the company of that which they neither know nor see.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Chúng tôi chỉ con đường đến cộng trú với điều mà chúng tôi không biết, không thấy; chỉ đây mới là con đường thẳng, con đường trực tiếp đưa người thực hành đến cộng trú với Phạm thiên.’
Taṁ kiṁ maññasi, vāseṭṭha, nanu evaṁ sante tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatī”ti?
doesn’t the statement of those brahmins turn out to have no demonstrable basis?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Vāseṭṭha, ông nghĩ thế nào? Trong trường hợp ấy, lời của các Bà-la-môn tinh thông ba Veda chẳng phải không có cơ sở kiểm chứng sao?”
“Addhā kho, bho gotama, evaṁ sante tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatī”ti.
“Clearly that’s the case, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thật vậy, thưa Tôn giả Gotama, trong trường hợp ấy, lời của các Bà-la-môn tinh thông ba Veda không có cơ sở kiểm chứng.”
“Sādhu, vāseṭṭha, te vata, vāseṭṭha, tevijjā brāhmaṇā yaṁ na jānanti, yaṁ na passanti, tassa sahabyatāya maggaṁ desessanti. Ayameva ujumaggo ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāyāti, netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
“Good, Vāseṭṭha. For it is impossible that they should teach the path to that which they neither know nor see.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Đúng vậy, Vāseṭṭha. Những Bà-la-môn tinh thông ba Veda ấy lại chỉ con đường đến cộng trú với điều mà họ không biết, không thấy, nói rằng: ‘Chỉ đây mới là con đường thẳng, con đường trực tiếp đưa người thực hành đến cộng trú với Phạm thiên’ — điều ấy không thể có.
2.3. Aciravatīnadīupamā
2.3. The Simile of the Aciravatī River
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
2.3. Ví dụ sông Aciravatī
Seyyathāpi, vāseṭṭha, ayaṁ aciravatī nadī pūrā udakassa samatittikā kākapeyyā.
Suppose the Aciravatī River was full to the brim so a crow could drink from it.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này Vāseṭṭha, ví như sông Aciravatī này đầy nước đến ngang bờ, quạ có thể uống được.
Atha puriso āgaccheyya pāratthiko pāragavesī pāragāmī pāraṁ taritukāmo.
Then along comes a person who wants to cross over to the far shore.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Rồi có một người đi đến, muốn sang bờ bên kia, tìm bờ bên kia, hướng đến bờ bên kia, muốn vượt sang bờ bên kia.
So orime tīre ṭhito pārimaṁ tīraṁ avheyya:
Standing on the near shore, they’d call out to the far shore,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Đứng ở bờ này, người ấy gọi bờ bên kia:
‘ehi pārāpāraṁ, ehi pārāpāran’ti.
‘Come here, far shore! Come here, far shore!’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Bờ bên kia, hãy sang đây! Bờ bên kia, hãy sang đây!’
Taṁ kiṁ maññasi, vāseṭṭha,
What do you think, Vāseṭṭha?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Vāseṭṭha, ông nghĩ thế nào?
api nu tassa purisassa avhāyanahetu vā āyācanahetu vā patthanahetu vā abhinandanahetu vā aciravatiyā nadiyā pārimaṁ tīraṁ orimaṁ tīraṁ āgaccheyyā”ti?
Would the far shore of the Aciravatī River come over to the near shore because of that man’s call, request, desire, or expectation?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Do người ấy gọi, cầu xin, mong muốn hay hoan nghênh, bờ bên kia của sông Aciravatī có thể đi sang bờ này không?”
“No hidaṁ, bho gotama”.
“No, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không, thưa Tôn giả Gotama.”
“Evameva kho, vāseṭṭha, tevijjā brāhmaṇā ye dhammā brāhmaṇakārakā te dhamme pahāya vattamānā, ye dhammā abrāhmaṇakārakā te dhamme samādāya vattamānā evamāhaṁsu:
“In the same way, Vāseṭṭha, the brahmins proficient in the three Vedas proceed having given up those things that make one a true brahmin, and having undertaken those things that make one not a true brahmin. Yet they say:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Cũng vậy, Vāseṭṭha, các Bà-la-môn tinh thông ba Veda từ bỏ những pháp làm nên phẩm chất Bà-la-môn, lại thực hành những pháp không làm nên phẩm chất Bà-la-môn, rồi gọi:
‘indamavhayāma, somamavhayāma, varuṇamavhayāma, īsānamavhayāma, pajāpatimavhayāma, brahmamavhayāma, mahiddhimavhayāma, yamamavhayāmā’ti.
‘We call upon Indra! We call upon Soma! We call upon Varuṇa! We call upon Īsāna! We call upon the Progenitor! We call upon the Divinity! We call upon Mahiddhi! We call upon Yama!’
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
‘Chúng tôi gọi Inda, gọi Soma, gọi Varuṇa, gọi Īsāna, gọi Pajāpati, gọi Phạm thiên, gọi Mahiddhi, gọi Yama.’
Te vata, vāseṭṭha, tevijjā brāhmaṇā ye dhammā brāhmaṇakārakā te dhamme pahāya vattamānā, ye dhammā abrāhmaṇakārakā te dhamme samādāya vattamānā avhāyanahetu vā āyācanahetu vā patthanahetu vā abhinandanahetu vā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā brahmānaṁ sahabyūpagā bhavissantīti, netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
So long as they proceed in this way it’s impossible that they will, when the body breaks up, after death, be reborn in the company of Divinity.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này Vāseṭṭha, những Bà-la-môn tinh thông ba Veda ấy từ bỏ những pháp làm nên phẩm chất Bà-la-môn, thực hành những pháp không làm nên phẩm chất Bà-la-môn; chỉ nhờ gọi, cầu xin, mong muốn hay hoan nghênh mà sau khi thân hoại mạng chung họ có thể cộng trú với Phạm thiên — điều ấy không thể có.
Seyyathāpi, vāseṭṭha, ayaṁ aciravatī nadī pūrā udakassa samatittikā kākapeyyā.
Suppose the Aciravatī River was full to the brim so a crow could drink from it.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này Vāseṭṭha, ví như sông Aciravatī này đầy nước đến ngang bờ, quạ có thể uống được.
Atha puriso āgaccheyya pāratthiko pāragavesī pāragāmī pāraṁ taritukāmo.
Then along comes a person who wants to cross over to the far shore.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Rồi có một người đi đến, muốn sang bờ bên kia, tìm bờ bên kia, hướng đến bờ bên kia, muốn vượt sang bờ bên kia.
So orime tīre daḷhāya anduyā pacchābāhaṁ gāḷhabandhanaṁ baddho.
But while still on the near shore, their arms are tied tightly behind their back with a strong chain.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Nhưng ngay ở bờ này, người ấy bị trói chặt hai tay ra sau lưng bằng một sợi xích chắc.
Taṁ kiṁ maññasi, vāseṭṭha,
What do you think, Vāseṭṭha?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Vāseṭṭha, ông nghĩ thế nào?
api nu so puriso aciravatiyā nadiyā orimā tīrā pārimaṁ tīraṁ gaccheyyā”ti?
Could that person cross over to the far shore?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Người ấy có thể đi từ bờ này sang bờ bên kia sông Aciravatī không?”
“No hidaṁ, bho gotama”.
“No, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không, thưa Tôn giả Gotama.”
“Evameva kho, vāseṭṭha, pañcime kāmaguṇā ariyassa vinaye andūtipi vuccanti, bandhanantipi vuccanti.
“In the same way, the five kinds of sensual stimulation are called ‘chains’ and ‘fetters’ in the training of the Noble One.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Cũng vậy, Vāseṭṭha, năm dục trưởng dưỡng này trong giới luật của bậc Thánh được gọi là xiềng xích, cũng được gọi là trói buộc.
Katame pañca?
What five?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Năm gì?
Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā.
Sights known by the eye, which are likable, desirable, agreeable, pleasant, sensual, and arousing.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Các sắc do mắt nhận biết, đáng ưa, đáng thích, dễ chịu, khả ái, liên hệ đến dục và gây say đắm;
Sotaviññeyyā saddā …pe…
Sounds known by the ear …
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
các âm thanh do tai nhận biết …
ghānaviññeyyā gandhā …
Smells known by the nose …
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
các mùi do mũi nhận biết …
jivhāviññeyyā rasā …
Tastes known by the tongue …
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
các vị do lưỡi nhận biết …
kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā.
Touches known by the body, which are likable, desirable, agreeable, pleasant, sensual, and arousing.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
các xúc chạm do thân nhận biết, đáng ưa, đáng thích, dễ chịu, khả ái, liên hệ đến dục và gây say đắm.
Ime kho, vāseṭṭha, pañca kāmaguṇā ariyassa vinaye andūtipi vuccanti, bandhanantipi vuccanti.
These are the five kinds of sensual stimulation that are called ‘chains’ and ‘fetters’ in the training of the Noble One.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này Vāseṭṭha, năm dục trưởng dưỡng ấy trong giới luật của bậc Thánh được gọi là xiềng xích, cũng được gọi là trói buộc.
Ime kho, vāseṭṭha, pañca kāmaguṇe tevijjā brāhmaṇā gadhitā mucchitā ajjhopannā anādīnavadassāvino anissaraṇapaññā paribhuñjanti.
The brahmins proficient in the three Vedas enjoy these five kinds of sensual stimulation tied, infatuated, attached, blind to the drawbacks, and not understanding the escape.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này Vāseṭṭha, các Bà-la-môn tinh thông ba Veda dính mắc, say đắm, chìm đắm trong năm dục trưởng dưỡng ấy, không thấy nguy hại, không biết lối thoát mà thọ hưởng chúng.
Te vata, vāseṭṭha, tevijjā brāhmaṇā ye dhammā brāhmaṇakārakā, te dhamme pahāya vattamānā, ye dhammā abrāhmaṇakārakā, te dhamme samādāya vattamānā pañca kāmaguṇe gadhitā mucchitā ajjhopannā anādīnavadassāvino anissaraṇapaññā paribhuñjantā kāmandubandhanabaddhā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā brahmānaṁ sahabyūpagā bhavissantīti, netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
So long as they enjoy them it’s impossible that they will, when the body breaks up, after death, be reborn in the company of Divinity.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này Vāseṭṭha, những Bà-la-môn tinh thông ba Veda ấy, từ bỏ những pháp làm nên phẩm chất Bà-la-môn, thực hành những pháp không làm nên phẩm chất Bà-la-môn, lại dính mắc, say đắm, chìm đắm trong năm dục trưởng dưỡng, không thấy nguy hại, không biết lối thoát, bị xiềng xích của dục trói buộc, mà sau khi thân hoại mạng chung có thể cộng trú với Phạm thiên — điều ấy không thể có.
Seyyathāpi, vāseṭṭha, ayaṁ aciravatī nadī pūrā udakassa samatittikā kākapeyyā.
Suppose the Aciravatī River was full to the brim so a crow could drink from it.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này Vāseṭṭha, ví như sông Aciravatī này đầy nước đến ngang bờ, quạ có thể uống được.
Atha puriso āgaccheyya pāratthiko pāragavesī pāragāmī pāraṁ taritukāmo.
Then along comes a person who wants to cross over to the far shore.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Rồi có một người đi đến, muốn sang bờ bên kia, tìm bờ bên kia, hướng đến bờ bên kia, muốn vượt sang bờ bên kia.
So orime tīre sasīsaṁ pārupitvā nipajjeyya.
But they’d lie down wrapped in cloth from head to foot.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Nhưng người ấy nằm ở bờ này, trùm kín cả đầu.
Taṁ kiṁ maññasi, vāseṭṭha,
What do you think, Vāseṭṭha?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Vāseṭṭha, ông nghĩ thế nào?
api nu so puriso aciravatiyā nadiyā orimā tīrā pārimaṁ tīraṁ gaccheyyā”ti?
Could that person cross over to the far shore?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Người ấy có thể đi từ bờ này sang bờ bên kia sông Aciravatī không?”
“No hidaṁ, bho gotama”.
“No, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không, thưa Tôn giả Gotama.”
“Evameva kho, vāseṭṭha, pañcime nīvaraṇā ariyassa vinaye āvaraṇātipi vuccanti, nīvaraṇātipi vuccanti, onāhanātipi vuccanti, pariyonāhanātipi vuccanti.
“In the same way, the five hindrances are called ‘obstacles’ and ‘hindrances’ and ‘encasings’ and ‘shrouds’ in the training of the Noble One.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Cũng vậy, Vāseṭṭha, năm triền cái này trong giới luật của bậc Thánh được gọi là chướng ngại, ngăn che, bao phủ và trói bọc.
Katame pañca?
What five?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Năm gì?
Kāmacchandanīvaraṇaṁ, byāpādanīvaraṇaṁ, thinamiddhanīvaraṇaṁ, uddhaccakukkuccanīvaraṇaṁ, vicikicchānīvaraṇaṁ.
The hindrances of sensual desire, ill will, dullness and drowsiness, restlessness and remorse, and doubt.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Triền cái dục tham, triền cái sân hận, triền cái hôn trầm và buồn ngủ, triền cái xao động và hối tiếc, triền cái nghi hoặc.
Ime kho, vāseṭṭha, pañca nīvaraṇā ariyassa vinaye āvaraṇātipi vuccanti, nīvaraṇātipi vuccanti, onāhanātipi vuccanti, pariyonāhanātipi vuccanti.
These five hindrances are called ‘obstacles’ and ‘hindrances’ and ‘encasings’ and ‘shrouds’ in the training of the Noble One.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này Vāseṭṭha, năm triền cái ấy trong giới luật của bậc Thánh được gọi là chướng ngại, ngăn che, bao phủ và trói bọc.
Imehi kho, vāseṭṭha, pañcahi nīvaraṇehi tevijjā brāhmaṇā āvuṭā nivutā onaddhā pariyonaddhā.
The brahmins proficient in the three Vedas are obstructed, hindered, swathed, and enveloped by these five hindrances.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này Vāseṭṭha, các Bà-la-môn tinh thông ba Veda bị năm triền cái ấy che lấp, ngăn lại, bao phủ và trói bọc.
Te vata, vāseṭṭha, tevijjā brāhmaṇā ye dhammā brāhmaṇakārakā te dhamme pahāya vattamānā, ye dhammā abrāhmaṇakārakā te dhamme samādāya vattamānā pañcahi nīvaraṇehi āvuṭā nivutā onaddhā pariyonaddhā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā brahmānaṁ sahabyūpagā bhavissantīti, netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
So long as they are so obstructed it’s impossible that they will, when the body breaks up, after death, be reborn in the company of Divinity.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này Vāseṭṭha, những Bà-la-môn tinh thông ba Veda ấy, từ bỏ những pháp làm nên phẩm chất Bà-la-môn, thực hành những pháp không làm nên phẩm chất Bà-la-môn, bị năm triền cái che lấp, ngăn lại, bao phủ và trói bọc, mà sau khi thân hoại mạng chung có thể cộng trú với Phạm thiên — điều ấy không thể có.
3. Saṁsandanakathā
3. Converging
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
3. Đối chiếu phẩm chất
Taṁ kiṁ maññasi, vāseṭṭha,
What do you think, Vāseṭṭha?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Vāseṭṭha, ông nghĩ thế nào?
kinti te sutaṁ brāhmaṇānaṁ vuddhānaṁ mahallakānaṁ ācariyapācariyānaṁ bhāsamānānaṁ, sapariggaho vā brahmā apariggaho vā”ti?
Have you heard that the brahmins who are elderly and senior, the tutors of tutors, say whether the Divinity is encumbered with possessions or not?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ông đã nghe các Bà-la-môn lớn tuổi, cao niên, các bậc thầy và thầy của thầy nói Phạm thiên có bị ràng buộc bởi sự sở hữu hay không?”
“Apariggaho, bho gotama”.
“That he is not, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không bị ràng buộc, thưa Tôn giả Gotama.”
“Saveracitto vā averacitto vā”ti?
“Is his heart full of enmity or not?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Tâm Phạm thiên có thù nghịch hay không thù nghịch?”
“Averacitto, bho gotama”.
“It is not.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không thù nghịch, thưa Tôn giả Gotama.”
“Sabyāpajjacitto vā abyāpajjacitto vā”ti?
“Is his heart full of ill will or not?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Tâm Phạm thiên có ác ý hay không ác ý?”
“Abyāpajjacitto, bho gotama”.
“It is not.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không ác ý, thưa Tôn giả Gotama.”
“Saṅkiliṭṭhacitto vā asaṅkiliṭṭhacitto vā”ti?
“Is his heart corrupted or not?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Tâm Phạm thiên ô nhiễm hay không ô nhiễm?”
“Asaṅkiliṭṭhacitto, bho gotama”.
“It is not.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không ô nhiễm, thưa Tôn giả Gotama.”
“Vasavattī vā avasavattī vā”ti?
“Does he wield power or not?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Phạm thiên tự chủ hay không tự chủ?”
“Vasavattī, bho gotama”.
“He does.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Tự chủ, thưa Tôn giả Gotama.”
“Taṁ kiṁ maññasi, vāseṭṭha,
“What do you think, Vāseṭṭha?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Vāseṭṭha, ông nghĩ thế nào?
sapariggahā vā tevijjā brāhmaṇā apariggahā vā”ti?
Are the brahmins proficient in the three Vedas encumbered with possessions or not?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Các Bà-la-môn tinh thông ba Veda có bị ràng buộc bởi sự sở hữu hay không?”
“Sapariggahā, bho gotama”.
“They are.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Có bị ràng buộc, thưa Tôn giả Gotama.”
“Saveracittā vā averacittā vā”ti?
“Are their hearts full of enmity or not?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Tâm họ có thù nghịch hay không thù nghịch?”
“Saveracittā, bho gotama”.
“They are.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Có thù nghịch, thưa Tôn giả Gotama.”
“Sabyāpajjacittā vā abyāpajjacittā vā”ti?
“Are their hearts full of ill will or not?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Tâm họ có ác ý hay không ác ý?”
“Sabyāpajjacittā, bho gotama”.
“They are.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Có ác ý, thưa Tôn giả Gotama.”
“Saṅkiliṭṭhacittā vā asaṅkiliṭṭhacittā vā”ti?
“Are their hearts corrupted or not?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Tâm họ ô nhiễm hay không ô nhiễm?”
“Saṅkiliṭṭhacittā, bho gotama”.
“They are.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Ô nhiễm, thưa Tôn giả Gotama.”
“Vasavattī vā avasavattī vā”ti?
“Do they wield power or not?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Họ tự chủ hay không tự chủ?”
“Avasavattī, bho gotama”.
“They do not.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không tự chủ, thưa Tôn giả Gotama.”
“Iti kira, vāseṭṭha, sapariggahā tevijjā brāhmaṇā apariggaho brahmā.
“So it seems that the brahmins proficient in the three Vedas are encumbered with possessions, but the Divinity is not.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Vậy này Vāseṭṭha, các Bà-la-môn tinh thông ba Veda bị ràng buộc bởi sự sở hữu, còn Phạm thiên không bị ràng buộc.
Api nu kho sapariggahānaṁ tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ apariggahena brahmunā saddhiṁ saṁsandati sametī”ti?
But would brahmins who are encumbered with possessions join together and converge with the Divinity, who isn’t encumbered with possessions?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Những người bị ràng buộc như vậy có tương hợp và tương đồng với Phạm thiên không bị ràng buộc không?”
“No hidaṁ, bho gotama”.
“No, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không, thưa Tôn giả Gotama.”
“Sādhu, vāseṭṭha, te vata, vāseṭṭha, sapariggahā tevijjā brāhmaṇā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apariggahassa brahmuno sahabyūpagā bhavissantīti, netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
“Good, Vāseṭṭha! It’s impossible that the brahmins who are encumbered with possessions will, when the body breaks up, after death, be reborn in the company of Divinity, who isn’t encumbered with possessions.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Đúng vậy, Vāseṭṭha. Những Bà-la-môn bị ràng buộc bởi sự sở hữu mà sau khi thân hoại mạng chung lại có thể cộng trú với Phạm thiên không bị ràng buộc — điều ấy không thể có.
Iti kira, vāseṭṭha, saveracittā tevijjā brāhmaṇā, averacitto brahmā …pe…
And it seems that the brahmins have enmity,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này Vāseṭṭha, vậy là các Bà-la-môn tinh thông ba Veda có tâm thù nghịch, còn Phạm thiên không thù nghịch …
sabyāpajjacittā tevijjā brāhmaṇā abyāpajjacitto brahmā …
ill will,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
họ có tâm ác ý, còn Phạm thiên không ác ý …
saṅkiliṭṭhacittā tevijjā brāhmaṇā asaṅkiliṭṭhacitto brahmā …
corruption,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
họ có tâm ô nhiễm, còn Phạm thiên không ô nhiễm …
avasavattī tevijjā brāhmaṇā vasavattī brahmā, api nu kho avasavattīnaṁ tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ vasavattinā brahmunā saddhiṁ saṁsandati sametī”ti?
and do not wield power, while the Divinity has no enmity, ill will, or corruption, and who does wield power. But would brahmins who are opposite to the Divinity in all these things join together and converge with him?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
họ không tự chủ, còn Phạm thiên tự chủ. Những người không tự chủ có tương hợp và tương đồng với Phạm thiên tự chủ không?”
“No hidaṁ, bho gotama”.
“No, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không, thưa Tôn giả Gotama.”
“Sādhu, vāseṭṭha, te vata, vāseṭṭha, avasavattī tevijjā brāhmaṇā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā vasavattissa brahmuno sahabyūpagā bhavissantīti, netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
“Good, Vāseṭṭha! It’s impossible that brahmins who are opposite to the Divinity in all these things will, when the body breaks up, after death, be reborn in the company of Divinity.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Đúng vậy, Vāseṭṭha. Những Bà-la-môn không tự chủ mà sau khi thân hoại mạng chung lại có thể cộng trú với Phạm thiên tự chủ — điều ấy không thể có.
Idha kho pana te, vāseṭṭha, tevijjā brāhmaṇā āsīditvā saṁsīdanti, saṁsīditvā visāraṁ pāpuṇanti, sukkhataraṁ maññe taranti.
Now in this regard, Vāseṭṭha, those brahmins proficient in the three Vedas, having dived in, sink down. Having sunk down, they undergo drowning, imagining they are crossing to the dry shore.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này Vāseṭṭha, ở đây, những Bà-la-môn tinh thông ba Veda ấy lao xuống rồi chìm; chìm rồi bị cuốn vào hiểm nguy, nhưng lại tưởng mình đang vượt sang bờ khô ráo.
Tasmā idaṁ tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ tevijjāiriṇantipi vuccati, tevijjāvivanantipi vuccati, tevijjābyasanantipi vuccatī”ti.
That’s why the three Vedas of the brahmins are called a ‘salted land’ and a ‘barren land’ and a ‘disaster’.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Vì vậy, sự tinh thông ba Veda ấy được gọi là bãi hoang Tam Veda, rừng rậm Tam Veda và tai họa Tam Veda.”
Evaṁ vutte, vāseṭṭho māṇavo bhagavantaṁ etadavoca:
When he said this, Vāseṭṭha said to the Buddha,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Nghe vậy, Vāseṭṭha thưa với Đức Thế Tôn:
“sutaṁ metaṁ, bho gotama, samaṇo gotamo brahmānaṁ sahabyatāya maggaṁ jānātī”ti.
“I have heard, worthy Gotama, that you know the path to company with Divinity.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thưa Tôn giả Gotama, tôi nghe rằng Sa-môn Gotama biết con đường đến cộng trú với Phạm thiên.”
“Taṁ kiṁ maññasi, vāseṭṭha.
“What do you think, Vāseṭṭha?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Vāseṭṭha, ông nghĩ thế nào?
Āsanne ito manasākaṭaṁ, na ito dūre manasākaṭan”ti?
Is the village of Manasākaṭa nearby?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Manasākaṭa có gần đây, không xa đây phải không?”
“Evaṁ, bho gotama, āsanne ito manasākaṭaṁ, na ito dūre manasākaṭan”ti.
“Yes it is.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Đúng vậy, thưa Tôn giả Gotama. Manasākaṭa ở gần đây, không xa.”
“Taṁ kiṁ maññasi, vāseṭṭha,
“What do you think, Vāseṭṭha?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Vāseṭṭha, ông nghĩ thế nào?
idhassa puriso manasākaṭe jātasaṁvaddho.
Suppose a person was born and raised in Manasākaṭa.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Giả sử có một người sinh ra và lớn lên tại Manasākaṭa.
Tamenaṁ manasākaṭato tāvadeva avasaṭaṁ manasākaṭassa maggaṁ puccheyyuṁ.
And as soon as they left the town some people asked them for the road to Manasākaṭa.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ngay sau khi người ấy rời Manasākaṭa, có người hỏi đường đi đến Manasākaṭa.
Siyā nu kho, vāseṭṭha, tassa purisassa manasākaṭe jātasaṁvaddhassa manasākaṭassa maggaṁ puṭṭhassa dandhāyitattaṁ vā vitthāyitattaṁ vā”ti?
Would they be slow or hesitant to answer?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này Vāseṭṭha, người sinh ra và lớn lên tại Manasākaṭa ấy có chậm chạp hay lúng túng khi được hỏi đường không?”
“No hidaṁ, bho gotama”.
“No, worthy Gotama.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không, thưa Tôn giả Gotama.”
“Taṁ kissa hetu”?
Why is that?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Vì sao?”
“Amu hi, bho gotama, puriso manasākaṭe jātasaṁvaddho, tassa sabbāneva manasākaṭassa maggāni suviditānī”ti.
Because they were born and raised in Manasākaṭa. They’re well acquainted with all the roads to the village.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thưa Tôn giả Gotama, vì người ấy sinh ra và lớn lên tại Manasākaṭa, nên biết rất rõ tất cả các con đường đến Manasākaṭa.”
“Siyā kho, vāseṭṭha, tassa purisassa manasākaṭe jātasaṁvaddhassa manasākaṭassa maggaṁ puṭṭhassa dandhāyitattaṁ vā vitthāyitattaṁ vā, na tveva tathāgatassa brahmaloke vā brahmalokagāminiyā vā paṭipadāya puṭṭhassa dandhāyitattaṁ vā vitthāyitattaṁ vā.
“Still, it’s possible they might be slow or hesitant to answer. But the Realized One is never slow or hesitant when questioned about the realm of divinity or the practice that leads to the realm of divinity.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Vāseṭṭha, một người sinh ra và lớn lên tại Manasākaṭa vẫn có thể chậm chạp hay lúng túng khi được hỏi đường; nhưng Như Lai, khi được hỏi về cõi Phạm thiên hay con đường thực hành dẫn đến cõi Phạm thiên, thì không chậm chạp, không lúng túng.
Brahmānañcāhaṁ, vāseṭṭha, pajānāmi brahmalokañca brahmalokagāminiñca paṭipadaṁ, yathā paṭipanno ca brahmalokaṁ upapanno, tañca pajānāmī”ti.
I understand the Divinity, the realm of divinity, and the practice that leads to the realm of divinity, practicing in accordance with which one is reborn in the realm of divinity.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này Vāseṭṭha, Ta biết Phạm thiên, biết cõi Phạm thiên, biết con đường thực hành dẫn đến cõi Phạm thiên, và biết người thực hành thế nào thì tái sinh vào cõi Phạm thiên.”
Evaṁ vutte, vāseṭṭho māṇavo bhagavantaṁ etadavoca:
When he said this, Vāseṭṭha said to the Buddha,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Nghe vậy, Vāseṭṭha thưa với Đức Thế Tôn:
“sutaṁ metaṁ, bho gotama, samaṇo gotamo brahmānaṁ sahabyatāya maggaṁ desetī”ti.
“I have heard, worthy Gotama, that you teach the path to company with Divinity.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thưa Tôn giả Gotama, tôi nghe rằng Sa-môn Gotama chỉ dạy con đường đến cộng trú với Phạm thiên.”
“Sādhu no bhavaṁ gotamo brahmānaṁ sahabyatāya maggaṁ desetu ullumpatu bhavaṁ gotamo brāhmaṇiṁ pajan”ti.
Please teach us that path and elevate this generation of brahmins.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Lành thay nếu Tôn giả Gotama chỉ dạy cho chúng tôi con đường ấy và nâng đỡ dòng Bà-la-môn này.”
“Tena hi, vāseṭṭha, suṇāhi; sādhukaṁ manasi karohi; bhāsissāmī”ti.
“Well then, Vāseṭṭha, listen and apply your mind well, I will speak.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Vậy này Vāseṭṭha, hãy nghe và khéo tác ý; Ta sẽ nói.”
“Evaṁ, bho”ti kho vāseṭṭho māṇavo bhagavato paccassosi.
“Yes, worthy sir,” replied Vāseṭṭha.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Vâng, thưa Tôn giả Gotama,” Vāseṭṭha đáp.
4. Brahmalokamaggadesanā
4. Teaching the Path to the Divinity
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
4. Con đường đến cõi Phạm thiên
Bhagavā etadavoca:
The Buddha said this:
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Đức Thế Tôn nói:
“idha, vāseṭṭha, tathāgato loke uppajjati arahaṁ, sammāsambuddho …pe…
“It’s when a Realized One arises in the world, perfected, a fully awakened Buddha …
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Này Vāseṭṭha, ở đây một Như Lai xuất hiện ở đời, là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác …
Evaṁ kho, vāseṭṭha, bhikkhu sīlasampanno hoti …pe…
That’s how a mendicant is accomplished in ethics. …
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Như vậy, này Vāseṭṭha, vị tỳ-kheo thành tựu giới …
tassime pañca nīvaraṇe pahīne attani samanupassato pāmojjaṁ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṁ vedeti, sukhino cittaṁ samādhiyati.
Seeing that the hindrances have been given up in them, joy springs up. Being joyful, rapture springs up. When the mind is full of rapture, the body becomes tranquil. When the body is tranquil, they feel bliss. And when blissful, the mind becomes immersed.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Khi thấy năm triền cái đã đoạn trừ nơi mình, niềm vui khởi lên; người đã vui thì hỷ khởi lên; người có hỷ thì thân an tịnh; thân đã an tịnh thì cảm nhận lạc; người có lạc thì tâm được định tĩnh.
So mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati. Tathā dutiyaṁ. Tathā tatiyaṁ. Tathā catutthaṁ. Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati.
They meditate spreading a heart full of love to one direction, and to the second, and to the third, and to the fourth. In the same way above, below, across, everywhere, all around, they spread a heart full of love to the whole world—abundant, expansive, limitless, free of enmity and ill will.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Vị ấy an trú với tâm từ lan tỏa một phương, rồi phương thứ hai, phương thứ ba, phương thứ tư. Như thế, trên, dưới, ngang, khắp mọi nơi, đối với tất cả như đối với chính mình, vị ấy an trú với tâm từ rộng lớn, cao cả, vô lượng, không thù hận, không ác ý, lan tỏa khắp toàn thế giới.
Seyyathāpi, vāseṭṭha, balavā saṅkhadhamo appakasireneva catuddisā viññāpeyya;
Suppose there was a powerful horn blower. They’d easily make themselves heard in the four quarters.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này Vāseṭṭha, ví như một người thổi tù và khỏe mạnh có thể dễ dàng làm tiếng vang khắp bốn phương;
evameva kho, vāseṭṭha, evaṁ bhāvitāya mettāya cetovimuttiyā yaṁ pamāṇakataṁ kammaṁ na taṁ tatrāvasissati, na taṁ tatrāvatiṭṭhati.
In the same way, when the heart’s release by love has been developed like this, any limited deeds they’ve done don’t remain or persist there.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
cũng vậy, này Vāseṭṭha, khi tâm giải thoát nhờ lòng từ được tu tập như thế, nghiệp hữu hạn nào đã tạo sẽ không còn lưu lại hay đứng vững trong trạng thái ấy.
Ayampi kho, vāseṭṭha, brahmānaṁ sahabyatāya maggo.
This is a path to company with Divinity.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này Vāseṭṭha, đây cũng là con đường đến cộng trú với Phạm thiên.
Puna caparaṁ, vāseṭṭha, bhikkhu karuṇāsahagatena cetasā …pe…
Furthermore, a mendicant meditates spreading a heart full of compassion …
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Lại nữa, này Vāseṭṭha, vị tỳ-kheo an trú với tâm bi …
muditāsahagatena cetasā …pe…
They meditate spreading a heart full of rejoicing …
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
với tâm hỷ …
upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati. Tathā dutiyaṁ. Tathā tatiyaṁ. Tathā catutthaṁ. Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati.
They meditate spreading a heart full of equanimity to one direction, and to the second, and to the third, and to the fourth. In the same way above, below, across, everywhere, all around, they spread a heart full of equanimity to the whole world—abundant, expansive, limitless, free of enmity and ill will.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
vị ấy an trú với tâm xả lan tỏa một phương, rồi phương thứ hai, phương thứ ba, phương thứ tư. Như thế, trên, dưới, ngang, khắp mọi nơi, đối với tất cả như đối với chính mình, vị ấy an trú với tâm xả rộng lớn, cao cả, vô lượng, không thù hận, không ác ý, lan tỏa khắp toàn thế giới.
Seyyathāpi, vāseṭṭha, balavā saṅkhadhamo appakasireneva catuddisā viññāpeyya;
Suppose there was a powerful horn blower. They’d easily make themselves heard in the four quarters.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này Vāseṭṭha, ví như một người thổi tù và khỏe mạnh có thể dễ dàng làm tiếng vang khắp bốn phương;
evameva kho, vāseṭṭha, evaṁ bhāvitāya upekkhāya cetovimuttiyā yaṁ pamāṇakataṁ kammaṁ na taṁ tatrāvasissati, na taṁ tatrāvatiṭṭhati.
In the same way, when the heart’s release by equanimity has been developed and cultivated like this, any limited deeds they’ve done don’t remain or persist there.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
cũng vậy, này Vāseṭṭha, khi tâm giải thoát nhờ xả được tu tập như thế, nghiệp hữu hạn nào đã tạo sẽ không còn lưu lại hay đứng vững trong trạng thái ấy.
Ayampi kho, vāseṭṭha, brahmānaṁ sahabyatāya maggo.
This too is a path to company with Divinity.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này Vāseṭṭha, đây cũng là con đường đến cộng trú với Phạm thiên.
Taṁ kiṁ maññasi, vāseṭṭha,
What do you think, Vāseṭṭha?
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Vāseṭṭha, ông nghĩ thế nào?
evaṁvihārī bhikkhu sapariggaho vā apariggaho vā”ti?
When a mendicant meditates like this, are they encumbered with possessions or not?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Một tỳ-kheo sống như vậy có bị ràng buộc bởi sự sở hữu hay không?”
“Apariggaho, bho gotama”.
“They are not.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không bị ràng buộc, thưa Tôn giả Gotama.”
“Saveracitto vā averacitto vā”ti?
“Is their heart full of enmity or not?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Tâm vị ấy có thù nghịch hay không thù nghịch?”
“Averacitto, bho gotama”.
“It is not.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không thù nghịch, thưa Tôn giả Gotama.”
“Sabyāpajjacitto vā abyāpajjacitto vā”ti?
“Is their heart full of ill will or not?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Tâm vị ấy có ác ý hay không ác ý?”
“Abyāpajjacitto, bho gotama”.
“It is not.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không ác ý, thưa Tôn giả Gotama.”
“Saṅkiliṭṭhacitto vā asaṅkiliṭṭhacitto vā”ti?
“Is their heart corrupted or not?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Tâm vị ấy ô nhiễm hay không ô nhiễm?”
“Asaṅkiliṭṭhacitto, bho gotama”.
“It is not.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Không ô nhiễm, thưa Tôn giả Gotama.”
“Vasavattī vā avasavattī vā”ti?
“Do they wield power or not?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Vị ấy tự chủ hay không tự chủ?”
“Vasavattī, bho gotama”.
“They do.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Tự chủ, thưa Tôn giả Gotama.”
“Iti kira, vāseṭṭha, apariggaho bhikkhu, apariggaho brahmā.
“So it seems that that mendicant is not encumbered with possessions, and neither is the Divinity.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Vậy này Vāseṭṭha, tỳ-kheo ấy không bị ràng buộc bởi sự sở hữu, Phạm thiên cũng không bị ràng buộc.
Api nu kho apariggahassa bhikkhuno apariggahena brahmunā saddhiṁ saṁsandati sametī”ti?
Would a mendicant who is not encumbered with possessions join together and converge with the Divinity, who isn’t encumbered with possessions?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Một tỳ-kheo không bị ràng buộc như vậy có tương hợp và tương đồng với Phạm thiên không bị ràng buộc không?”
“Evaṁ, bho gotama”.
“Yes, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Có, thưa Tôn giả Gotama.”
“Sādhu, vāseṭṭha, so vata vāseṭṭha apariggaho bhikkhu kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apariggahassa brahmuno sahabyūpago bhavissatīti, ṭhānametaṁ vijjati.
“Good, Vāseṭṭha! It’s quite possible that a mendicant who is not encumbered with possessions will, when the body breaks up, after death, be reborn in the company of Divinity, who isn’t encumbered with possessions.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Đúng vậy, Vāseṭṭha. Một tỳ-kheo không bị ràng buộc, sau khi thân hoại mạng chung, có thể cộng trú với Phạm thiên không bị ràng buộc — điều ấy có thể xảy ra.
Iti kira, vāseṭṭha, averacitto bhikkhu, averacitto brahmā …pe…
And it seems that that mendicant has no enmity,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Này Vāseṭṭha, vậy là tỳ-kheo ấy không có tâm thù nghịch, Phạm thiên cũng không thù nghịch …
abyāpajjacitto bhikkhu, abyāpajjacitto brahmā …
ill will,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
vị ấy không có tâm ác ý, Phạm thiên cũng không ác ý …
asaṅkiliṭṭhacitto bhikkhu, asaṅkiliṭṭhacitto brahmā …
corruption,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
vị ấy không có tâm ô nhiễm, Phạm thiên cũng không ô nhiễm …
vasavattī bhikkhu, vasavattī brahmā, api nu kho vasavattissa bhikkhuno vasavattinā brahmunā saddhiṁ saṁsandati sametī”ti?
and does wield power, while the Divinity is the same in all these things. Would a mendicant who is the same as the Divinity in all things join together and converge with him?”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
vị ấy tự chủ, Phạm thiên cũng tự chủ. Một tỳ-kheo tự chủ như vậy có tương hợp và tương đồng với Phạm thiên tự chủ không?”
“Evaṁ, bho gotama”.
“Yes, worthy Gotama.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Có, thưa Tôn giả Gotama.”
“Sādhu, vāseṭṭha, so vata, vāseṭṭha, vasavattī bhikkhu kāyassa bhedā paraṁ maraṇā vasavattissa brahmuno sahabyūpago bhavissatīti, ṭhānametaṁ vijjatī”ti.
“Good, Vāseṭṭha! It’s quite possible that that mendicant will, when the body breaks up, after death, be reborn in the company of Divinity.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Đúng vậy, Vāseṭṭha. Một tỳ-kheo tự chủ, sau khi thân hoại mạng chung, có thể cộng trú với Phạm thiên tự chủ — điều ấy có thể xảy ra.”
Evaṁ vutte, vāseṭṭhabhāradvājā māṇavā bhagavantaṁ etadavocuṁ:
When he had spoken, Vāseṭṭha and Bhāradvāja said to him,
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Nghe vậy, Vāseṭṭha và Bhāradvāja thưa với Đức Thế Tôn:
“abhikkantaṁ, bho gotama, abhikkantaṁ, bho gotama.
“Excellent, worthy Gotama! Excellent!
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
“Thật tuyệt vời, thưa Tôn giả Gotama, thật tuyệt vời, thưa Tôn giả Gotama.
Seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya: ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṁ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito.
As if he were righting the overturned, or revealing the hidden, or pointing out the path to the lost, or lighting a lamp in the dark so people with clear eyes can see what’s there, worthy Gotama has made the teaching clear in many ways.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Ví như, thưa Tôn giả Gotama, có người dựng đứng lại vật bị lật úp, phơi bày vật bị che kín, chỉ đường cho kẻ lạc lối, cầm đèn dầu soi sáng trong bóng tối: ‘Người có mắt sẽ thấy sắc’; cũng vậy, Tôn giả Gotama đã dùng nhiều phương tiện mà khai mở Pháp.
Ete mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ saraṇaṁ gacchāma, dhammañca bhikkhusaṅghañca.
We go for refuge to the worthy Gotama, to the teaching, and to the mendicant Saṅgha.
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Nay chúng đệ tử xin quy y Tôn giả Gotama, quy y Pháp và quy y Tăng chúng tỳ-kheo.
Upāsake no bhavaṁ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupete saraṇaṁ gate”ti.
From this day forth, may the worthy Gotama remember us as lay followers who have gone for refuge for life.”
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Mong Tôn giả Gotama ghi nhận chúng đệ tử là những nam cư sĩ đã quy y từ hôm nay cho đến trọn đời.”
Tevijjasuttaṁ niṭṭhitaṁ terasamaṁ.
Experts in the Three Vedas is finished—the thirteenth.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Kinh Tam Minh kết thúc, bài thứ mười ba.
Sīlakkhandhavaggo niṭṭhito.
The Chapter on the Entire Spectrum of Ethics is finished.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Phẩm Giới Uẩn kết thúc.
Tassuddānaṁ
Its summary verse:bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Tóm lược
Brahmāsāmaññaambaṭṭha,
The Divine Net, the Fruits of the Ascetic Life, Ambaṭṭha,bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Brahmajāla, Sāmaññaphala, Ambaṭṭha,
Soṇakūṭamahālijālinī;
Soṇadaṇḍa, Kūṭadanta, Mahāli, Jāliya;bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Soṇadaṇḍa, Kūṭadanta, Mahāli và Jāliya;
Sīhapoṭṭhapādasubho kevaṭṭo,
the Lion’s Roar, Poṭṭhapāda, Subha, Kevaḍḍha,bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Sīhanāda, Poṭṭhapāda, Subha, Kevaṭṭa,
Lohiccatevijjā terasāti.
Lohicca, and the Experts in the Three Vedas: these are thirteen.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Lohicca và Tevijja — tổng cộng mười ba.
Sīlakkhandhavaggapāḷi niṭṭhitā.
The Pāli text of the Chapter on the Entire Spectrum of Ethics is finished.bản lấp của dự án
Bản chụp không có bản Việt hiện hành cho bài này
Phần Pāli của Phẩm Giới Uẩn kết thúc.

Pāli

Nguồn chuẩn

Nguồn chuẩn quyết định nghĩa. Khi các bản bất đồng, Pāli là chốt.

SuttaCentral Mahāsaṅgīti (bilara, pli/ms).

280/280 segment có nội dung

NguồnSuttaCentral Mahāsaṅgīti (bilara, pli/ms) (phạm vi công cộng — Pāli là nguồn chuẩn duy nhất)

English

Tham khảo

Bản tham khảo do SuttaCentral phát hành, không phải bản của dự án.

Gồm chỗ Sujato để trống, bù bằng bản lấp của dự án (bản nháp của chúng ta).

280/280 segment có nội dung · ghép từ english-sujato, english-project

NguồnBhikkhu Sujato — lấy từ SuttaCentral, translation/en/sujato @ 11c9d708978c (bản quyền thuộc Bhikkhu Sujato; dùng theo giấy phép của dịch giả) · SuttaCentral yêu cầu ghi rõ nguồn gốc khi sử dụng lại

Việt hiện hành

Tham khảo

Bản Việt đang lưu hành, tại bản chụp đã pin.

HT. Thích Minh Châu.

Bản chụp đã pin không có bản dịch cho bài này. Đây là giới hạn của bản chụp SuttaCentral, không phải thiếu sót của dự án.

Bản Việt nguyên bài của Hòa thượng Thích Minh Châu có ở mục Tra cứu toàn văn bên dưới. Đó là văn bản liền mạch, chưa căn theo segment, nên không điền vào cột này.

Việt 2026

Bản của dự án

Bản dịch canonical của dự án. Đây là bản đang biên tập.

280/280 segment có nội dung

NguồnBản dịch của dự án Kinh Tạng Pāli Việt — CC0 1.0, không phải bản của SuttaCentral

Tra cứu toàn văn

Nguồn dưới đây không phải cột đối chiếu. Nó là văn xuôi liên tục, không chia theo segment, nên không đặt cạnh Pāli từng câu được — dùng để tra từ ngữ và đối chiếu ở mức câu.

Hòa thượng Thích Minh Châu, Bình Anson hiệu đính (SuttaCentral, nguyên bài) ↗

Hòa thượng Thích Minh Châu, hiệu đính Bình Anson — lấy từ SuttaCentral (bản sao chép bên thứ ba). Không theo segment, không dùng để đối chiếu từng câu. NOASSERTION: Hòa thượng Thích Minh Châu (bản dịch); Bình Anson (hiệu đính).

  • Văn xuôi liên tục, không chia theo segment của bilara — đối chiếu ở mức câu chứ không ở mức segment.
  • Chân trang các tệp ghi "Bình Anson hiệu đính … dựa theo bản Anh ngữ": "The Middle Length Discourses of the Buddha", Tỳ kheo Nanamoli và Tỳ kheo Bodhi dịch, 1995 (Trung Bộ); "The Long Discourses of the Buddha", Maurice Walshe dịch, 1987 (Trường Bộ). Tức đây là bản Bình Anson hiệu đính lại bản dịch của Hòa thượng Thích Minh Châu có đối chiếu bản Anh, không phải nguyên văn bản dịch của Hòa thượng.
  • Đây là bản sao của bên thứ ba, không phải bản xuất bản. Chân trang ghi người hiệu đính, ngày hiệu đính, lời cảm ơn người gửi bản điện tử và người chuẩn bị cho SuttaCentral (ví dụ MN 1: hiệu đính tháng 8–1999 và 10–06–2004, nhắc bản in 1986 ở một chú thích, Blake Walsh chuẩn bị; DN 1: hiệu đính 15–06–2007). Chân trang không nêu ấn bản in gốc cho từng bài; không suy ra ấn bản cho toàn bộ từ ví dụ trên.
  • Không có tuyên bố quyền tác giả máy đọc được: NOASSERTION. Không suy ra CC0.
Đọc toàn bài · 125 khối văn bản

Như vầy tôi nghe. Một thời Thế Tôn đang du hành ở Kosala (Câu-tát-la) cùng với đại chúng Tỷ-kheo khoảng năm trăm vị và đi đến một làng Bà-la-môn ở Kosala tên là Manasākata. Tại đây, ở Manasākata, Thế Tôn trú tại một vườn xoài trên bờ sông Aciravatī (A-trí-la-phạt-để), phía Bắc làng Manasākata.

Lúc bấy giờ, nhiều Bà-la-môn trứ danh, đại phú hào ở tại Manasākata như Bà-la-môn Canki (Thường-già), Bà-la-môn Tārukkha (Ða-lê-xa) Bà-la-môn Pokkharasāti (Phí-già-la-bà-la), Bà-la-môn Jānussoni (Sanh Lậu), Bà-la-môn Todeyya (Ðạo-đề-da) và nhiều Bà-la-môn trứ danh, đại phú hào khác.

Lúc bấy giờ, một cuộc nghị luận về chánh đạo và tà đạo khởi lên giữa Vāsaṭṭha (Bà-tất-sá) và Bharadvāja (Bạt-la-đà-phạn-xà) trong khi đi bách bộ để tĩnh dưỡng, vừa đi vừa suy nghĩ tư duy.

Thanh niên Bà-la-môn Vāsaṭṭha nói

—Ðây là trực đạo, đây là chánh đạo hướng đến, dẫn đến cộng trú với Phạm thiên cho những ai thực hành theo. Ðó là con đường do Bà-la-môn Pokkharasāti giảng dạy;

Thanh niên Bà-la-môn Bharadvāja nói

—Ðây là trực đạo, đây là chánh đạo hướng đến, dẫn đến cộng trú với Phạm thiên cho những ai thực hành theo, đó là con đường do Bà-la-môn Tārukkha giảng dạy.

Thanh niên Bà-la-môn Vāsaṭṭha không thể thuyết phục được thanh niên Bà-la-môn Bharadvāja và thanh niên Bà-la-môn Bharadvāja, cũng không thể thuyết phục được thanh niên Bà-la-môn Vāsaṭṭha.

Khi ấy thanh niên Bà-la-môn Vāsaṭṭha nói với thanh niên Bà-la-môn Bharadvāja

—Này Bharadvāja, Sa-môn Gotama là Thích tử, xuất gia từ dòng họ Thích-ca, nay trú ở Manasākata, tại một vườn xoài trên bờ sông Aciravatī, phía Bắc làng Manasākata. Tiếng đồn tốt đẹp sau đây được truyền đi về Tôn giả Gotama: “Ngài là Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Ðiều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn”. Này Bharadvāja, hãy đến Sa-môn Gotama và hỏi Sa-môn Gotama về nghĩa lý này, và Sa-môn Gotama trả lời như thế nào, chúng ta sẽ như vậy thọ trì.

- Tôn giả, xin vâng!

Thanh niên Bà-la-môn Bharadvāja trả lời với thanh niên Bà-la-môn Vāsaṭṭha.

Lúc bấy giờ hai thanh niên Bà-la-môn Vāsaṭṭha và Bharadvāja đến Thế Tôn, khi đã đến liền nói những lời chào đón hỏi thăm xã giao với Thế Tôn và ngồi xuống một bên, khi ngồi xuống một bên, thanh niên Bà-la-môn Vāsaṭṭha bạch Thế Tôn

—Tôn giả Gotama, một cuộc nghị luận về chánh đạo và tà đạo khởi lên giữa hai chúng tôi trong khi đi bách bộ để tĩnh dưỡng vừa đi vừa suy nghĩ, tư duy. Tôi nói như vầy: “Ðây là trực đạo, đây là chánh đạo, hướng đến, dẫn đến cộng trú với Phạm thiên cho những ai thực hành theo, đó là con đường do Bà-la-môn Pokkharasāti giảng dạy”. Thanh niên Bà-la-môn Bharadvāja nói như vầy: “Ðây là trực đạo, đây là chánh đạo hướng đến, dẫn đến cộng trú với Phạm thiên cho những ai thực hành theo, đó là con đường do Bà-la-môn Tārukkha giảng dạy”. Tôn giả Gotama, đó là sự tranh luận, sự luận chấp, đó là sự bất đồng ý kiến.

Này Vāsaṭṭha, Ngươi nói như vầy: “Ðây là trực đạo, đây là chánh đạo, hướng đến, dẫn đến cộng trú với Phạm thiên cho những ai thực hành theo. Ðó là con đường do Bà-la-môn Pokkharasāti giảng dạy”. Còn thanh niên Bà-la-môn Bharadvāja nói như vầy: “Ðây là trực đạo, đây là chánh đạo hướng, dẫn đến cộng trú với Phạm thiên cho những ai thực hành theo, đó là con đường do Bà-la-môn Tārukkha giảng dạy”. Này Vāsaṭṭha, ở nơi đây tranh biện về vấn đề gì, luận chấp về vấn đề gì và bất đồng ý kiến về vấn đề gì?

- Tôn giả Gotama, về vấn đề chánh đạo và tà đạo. Tôn giả Gotama, nhiều Bà-la-môn thuyết dạy nhiều con đường sai khác như các vị Bà-la-môn Addhàriyà, các vị Bà-la-môn Tittiriyà, và các vị Bà-la-môn Chandokà, các vị Bà-la-môn Chandavà, các vị Bà-la-môn Bràhmacariyà—tất cả con đường này hướng đến, dẫn đến cộng trú với Phạm thiên cho những ai thực hành theo. Tôn giả Gotama, như gần làng hay gần trị trấn có nhiều con đường sai khác, nhưng tất cả con đường này đều dẫn đến làng. Cũng vậy, Tôn giả Gotama, nhiều Bà-la-môn thuyết dạy nhiều con đường sai khác—như các Bà-la-môn Addhariyà, các vị Bà-la-môn Tittiriyà, các vị Bà-la-môn Chandokà, các vị Bà-la-môn Chandàvà, các vị Bà-la-môn Bràhmacariyà. Tất cả con đường này hướng đến, dẫn đến cộng trú với Phạm thiên cho những ai thực hành theo.

- Này Vāsaṭṭha, có phải Ngươi nói: “Chúng dẫn đến?”

- Tôn giả Gotama, vâng, tôi nói: “Chúng dẫn đến”.

- Này Vāsaṭṭha, có phải Ngươi nói: “Chúng dẫn đến”.

- Tôn giả Gotama, vâng, tôi nói: “Chúng dẫn đến”.

- Này Vāsaṭṭha, có phải Ngươi nói: “Chúng dẫn đến”.

- Tôn giả Gotama, vâng, tôi nói: “Chúng dẫn dến”.

- Thế nào Vāsaṭṭha? Có Bà-la-môn nào trong những Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà tận mặt đã thấy Phạm thiên?

- Tôn giả Gotama, không có vị nào.

- Thế nào Vāsaṭṭha? Có tôn sư nào của các Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà đã tận mặt thấy Phạm thiên?

- Tôn giả Gotama, không có vị nào.

- Thế nào Vāsaṭṭha? Có Bà-la-môn nào cho đến bảy đời tôn sư và đại tôn sư của những vị Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà đã tận mặt nhìn thấy Phạm thiên?

- Tôn giả Gotama, không có vị nào.

- Thế nào, này Vāsaṭṭha. Những vị tu sĩ thời cổ trong các Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà, những vị sáng tác các thần chú, những vị trì tụng thần chú mà xưa kia những thần chú được hát lên, được trì tụng, được ngâm vịnh và ngày nay những vị Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà cũng hát lên, trì tụng và ngâm giảng như các vị Aṭṭhaka (A-sá-ca) Vāmaka (Bà-ma), Vāmadeva (Bà-ma-đề-bà), Angirasa (Ương-kỳ-sá), Bharadvāja (Bạt-la-đà-phan-xà), Vāsaṭṭha (Bà-tất-sá), Kassapa (Ca-diếp), Bhagu (Bà-cữu), những vị này có nói: “Chúng tôi biết, chúng tôi thấy chỗ ở Phạm thiên, chỗ đến Phạm thiên, chỗ đi Phạm thiên?”

- Tôn giả Gotama, không có vị nào.

- Này Vāsaṭṭha, như vậy Ngươi nói không có một Bà-la-môn nào trong những vị tinh thông ba tập Vedà đã tận mặt thấy Phạm thiên—không có một tôn sư nào của các Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà đã tận mặt thấy Phạm thiên, không có một đại tôn sư nào của ác Bà-la-môn tinh thông ba tập và đã tận mặt thấy Phạm thiên—không có một Bà-la-môn nào cho đến bảy đời đại tôn sư, tôn sư của những Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà đã tận mắt thấy Phạm thiên, trong những tu sĩ thời cổ, trong các Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà, những vị sáng tác các thần chú, những vị trì tụng thần chú mà xưa kia những thần chú được hát lên, được trì tụng, được ngâm vịnh và ngày nay những Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà cũng hát lên, trì tụng và giảng dạy như các vị Aṭṭhaka, Vāmaka, Vāmadeva, Vessamitta, Yamataggi, Angirasa, Bharadvāja, Vāsaṭṭha, Kassapa, Bhagu, không có một vị nào đã nói: “Chúng tôi biết, chúng tôi thấy Phạm thiên ở đâu, Phạm thiên từ đâu đến, Phạm thiên sẽ đi đâu”. Như vậy, các Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà đã nói: “Chúng tôi không biết, chúng tôi không thấy con đường đưa đến cộng trú với Phạm thiên, nhưng chúng tôi thuyết dạy con đường ấy: “Ðây là trực đạo, đây là chánh đạo hướng đến, dẫn đến cộng trú với Phạm thiên cho những ai thực hành theo”.

Này Vāsaṭṭha, Ngươi nghĩ thế nào? Sự kiện là như vậy thời có phải lời nói của những Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà là không chánh xác, hợp lý?

- Tôn giả Gotama, sự kiện là như vậy thời lời nói của những Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà là không chánh xác, hợp lý.

- Này Vāsaṭṭha, những Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà không biết, không thấy con đường đưa đến cộng trú với Phạm thiên mà thuyết dạy: “Ðây là trực đạo, đây là chánh đạo hướng đến, dẫn đến cộng trú với Phạm thiên cho những ai thực hành theo”, thật không thể có sự kiện ấy. Này Vāsaṭṭha, ví như một chuỗi người mù ôm lưng nhau, người trước không thấy, người giữa cũng không thấy, người cuối cùng cũng không thấy. Như vậy, này Vāsaṭṭha lời nói của những Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà, người đầu không thấy, giữa cũng không thấy, người cuối cùng cũng không thấy, giống như lời nói mù quáng. Lời nói của những Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà như vậy là lời nói đáng chê cười, là lời nói suông, là lời nói không tưởng, là lời nói trống rỗng.

- Này Vāsaṭṭha, nhà Ngươi nghĩ thế nào? Các Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà như phần đông nhiều người khác—có thể thấy mặt trăng, mặt trời không, trong khi các vị này cầu khẩn, tán thán, vừa đi xung quanh, vừa chấp tay và đảnh lễ chỗ mặt trăng, mặt trời mọc và lặn?

- Thưa vâng, Tôn giả Gotama, các Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà như phần đông nhiều người khác có thể thấy mặt trăng, mặt trời, trong khi các vị này cầu khẩn, tán thán, vừa đi xung quanh, vừa chấp tay đảnh lễ chỗ mặt trăng, mặt trời mọc và lặn.

- Này Vāsaṭṭha, nhà Ngươi nghĩ thế nào? Các Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà—như phần đông nhiều người khác thấy mặt trăng, mặt trời, trong khi các vị này cầu khẩn, tán thán, vừa đi xung quanh, vừa chấp tay và đảnh lễ chỗ mặt trăng mặt trời mọc và lặn, những vị này có thể thuyết dạy con đường đưa đến sự cộng trú với mặt trăng mặt trời không? Ðây là trực đạo, đây là chánh đạo hướng đến, dẫn đến cộng trú với mặt trăng, mặt trời cho những ai thực hành theo?

- Tôn giả Gotama, không thể được!

- Này Vāsaṭṭha, Ngươi nói rằng các Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà như phần đông nhiều người khác, thấy mặt trăng, mặt trời trong khi các vị này cầu khẩn tán thán, vừa đi xung quanh, vừa chấp tay và đảnh lễ chỗ mặt trăng, mặt trời mọc và lặn, những vị này không có thể thuyết dạy con đường đưa đến sự cộng trú với mặt trăng mặt trời: “Ðây là trực đạo, đây là chánh đạo hướng đến, dẫn đến cọng trú với mặt trăng, mặt trời cho những ai thực hành theo”. Ngươi cũng nói các Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà không thể tận mắt thấy được Phạm thiên, các tôn sư của những Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà không thể tận mắt thấy được Phạm thiên, các đại tôn sư các Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà không thể tận mắt thấy được Phạm thiên, các Bà-la-môn cho đến bảy đời đại tôn sư, tôn sư của những Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà không thể tận mắt thấy được Phạm thiên. Ngươi cũng nói trong những tu sĩ thời cổ trong các Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà, những vị sáng tác các thần chú, được hát lên, được trì tụng, được ngâm vịnh và ngày nay những Bà-la-môn cũng hát lên, trì tụng và giảng dạy—như các vị Aṭṭhaka, Vāmaka, Vāmadeva, Vessamitta, Yamataggi, Aṅgīrasa, Bharadvāja, Vāsaṭṭha, Kassapa, Bhagu, không có một vị nào đã nói: “Chúng tôi biết, chúng tôi thấy Phạm thiên ở đâu, Phạm thiên từ đâu đến, Phạm thiên sẽ đi đâu”. Như vậy các Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà đã nói: “Chúng tôi không biết, chúng tôi không thấy con đường đưa đến cộng trú với Phạm thiên, nhưng chúng tôi thuyết dạy con đường ấy: “Ðây là trực đạo, đây là chánh đạo hướng đến, dẫn đến cộng trú với Phạm thiên cho những ai thực hành theo”. Này Vāsaṭṭha, nhà Ngươi nghĩ thế nào? Sự kiện là như vậy, thời có phải lời nói của những Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà là không chánh xác, hợp lý?”

- Tôn giả Gotama, sự kiện là như vậy, thời lời nói của những Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà là không chánh xác, hợp lý.

- Lành thay, này Vāsaṭṭha! Những Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà không biết, không thấy con đường đưa đến cọng trú với Phạm thiên mà thuyết dạy: “Ðây là trực đạo, đây là chánh đạo hướng đến, dẫn đến cộng trú với Phạm thiên cho những ai thực hành theo”. Thật không có sự kiện ấy.

Này Vāsaṭṭha, như có người nói: “Tôi yêu và ái luyến một cô gái đẹp trong nước này”. Có người hỏi: “Này bạn, cô gái đẹp mà Ông yêu và ái luyến ấy, Ông có biết là người giai cấp nào, là Sát-đế-lỵ, hay Bà-la-môn, hay Phệ-xá, hay Thủ-đà?” Khi được hỏi, người ấy trả lời không biết. Có người hỏi: “Này bạn, cô gái đẹp Ông yêu và ái luyến ấy, Ông có biết tên gì, họ gì, lớn người, thấp người hay người bậc trung? Da đen sẩm, da ngăm ngăm đen hay da hồng hào? Ở tại làng nào, ấp nào, hay thành phố nào?” Khi được hỏi vậy, người ấy trả lời không biết. Có người hỏi: “Này bạn, như vậy có phải Ông đã yêu và đã ái luyến một người Ông không biết, không thấy?” Ðược hỏi vậy, vị ấy trả lời phải. Này Vāsaṭṭha, Ngươi nghĩ thế nào? Sự kiện là như vậy, thời có phải lời nói của người kia là không chánh xác, hợp lý?

- Vâng phải, Tôn giả Gotama. Sự kiện là như vậy, thời lời nói của người kia không chánh xác, hợp lý.

- Cũng vậy, này Vāsaṭṭha, Ngươi nói rằng các Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà không thể tận mắt thấy được Phạm thiên, các đại tôn sư các Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà không thể tận mắt thấy được Phạm thiên, các Bà-la-môn cho đến bảy đời đại tôn sư, tôn sư của những Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà, không thể tận mắt thấy được Phạm thiên. Ngươi cũng nói những tu sĩ thời cổ trong các Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà, những vị sáng tác các thần chú, những vị trì tụng thần chú mà xưa kia các thần chú được hát lên, được trì tụng, được ngâm vịnh và ngày nay những Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà cũng hát lên, cũng trì tụng và giảng dạy như các vị Vāmaka, Vāmadeva, Vessamitta, Yamataggi, Angirasa, Bharadvāja, Vāsaṭṭha, Kassapa, Bhagu, không có một vị nào đã nói: “Chúng tôi biết, chúng tôi thấy Phạm thiên ở đâu, Phạm thiên từ đâu đến, Phạm thiên sẽ đi đâu”. Như vậy các Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà đã nói: “Chúng tôi không biết, chúng tôi không thấy con đường đưa đến sự cộng trú với Phạm thiên nhưng chúng tôi thuyết dạy con đường ấy: “Ðây là trực đạo, đây là chánh đạo hướng đến, dẫn đến cộng trú với Phạm thiên cho những ai thực hành theo”. Này Vāsaṭṭha, Ngươi nghĩ thế nào? Sự kiện là như vậy, thời có phải lời nói của những Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà là không chánh xác, hợp lý?

- Tôn giả Gotama, sự kiện là như vậy thời lời nói của những Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà là không chánh xác, hợp lý.

- Lành thay, Vāsaṭṭha, những Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà không biết, không thấy con đường đưa đến cộng trú với Phạm thiên mà thuyết dạy: “Ðây là trực đạo, đây là chánh đạo hướng đến, dẫn đến cộng trú với Phạm thiên cho những ai thực hành theo”, thật không có sự kiện ấy.

Này Vāsaṭṭha, như một người muốn xây tại ngã tư đường một cái thang để leo lên lầu. Có người hỏi: “Này bạn, Ông muốn xây một cái thang để leo lên lầu, vậy Ông có biết lầu ấy là về hướng Ðông, hay về hướng Tây, hay về hướng Bắc, hay về hướng Nam? Nhà lầu ấy cao hay thấp, hay trung bình?”. Ðược hỏi vậy, vị ấy trả lời không biết. Có người hỏi: “Này bạn, như vậy có phải Ông xây một cái thang để leo lên một cái lầu mà Ông không biết, không thấy?”. Hỏi vậy, vị ấy trả lời phải. Này Vāsaṭṭha, ngươi nghĩ thế nào? Sự kiện là như vậy, thời có phải lời nói người kia không chánh xác, hợp lý?

- Vâng phải, bạch Thế Tôn. Sự kiện là như vậy thời lời nói của người kia là không chánh xác, hợp lý.

- Cũng vậy, này Vāsaṭṭha. Ngươi nói rằng các Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà không thể tận mắt thấy được Phạm thiên, các tôn sư các Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà không thể tận mắt thấy được Phạm thiên, các đại tôn sư các Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà không thể tận mắt thấy được Phạm thiên, các Bà-la-môn cho đến bảy đời đại tôn sư, tôn sư của những Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà không thể tận mắt thấy được Phạm thiên. Người cũng nói trong những ẩn sĩ thời cổ trong các Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà, những vị sáng tác các thần chú, những vị trì tụng thần chú mà xưa kia những thần chú được hát lên, được trì tụng, được bình tán và ngày nay những Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà cũng hát lên, trì tụng và giảng dạy—như các vị Aṭṭhaka, Vāmaka, Vāmadeva, Vessamitta, Yamataggi, Angirasa, Bharadvāja, Vāsaṭṭha, Kassapa, Bhagu, không có một vị nào đã nói: “Chúng tôi biết, chúng tôi thấy Phạm thiên ở đâu, Phạm thiên từ đâu đến, Phạm thiên sẽ đi đâu?” Như vậy các Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà đã nói: “Chúng tôi không biết, chúng tôi không thấy con đường đưa đến sự cộng trú với Phạm thiên nhưng chúng tôi thuyết dạy con đường ấy: “Ðây là trực đạo, đây là chánh đạo hướng đến, dẫn đến cộng trú với Phạm thiên cho những ai thực hành theo”. Này Vāsaṭṭha, ngươi nghĩ thế nào? Sự kiện là như vậy thời có phải lời nói của những Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà là không chánh xác, hợp lý?

- Tôn giả Gotama, sự kiện là như vậy thời lời nói của những Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà là không chính xác hợp lý.

- Lành thay, Vāsaṭṭha. Những Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà không biết, không thấy con đường đưa đến cộng trú với Phạm thiên mà thuyết dạy: “Ðây là trực đạo, đây là chánh đạo hướng đến, dẫn đến cộng trú với Phạm thiên cho những ai thực hành theo”. Thật không có sự kiện ấy.

Này Vāsaṭṭha, như sông Aciravatī này, đầy tràn cho đến bờ khiến con quạ có thể uống được. Có người đến, có sự việc bên bờ bên kia, tìm đến bờ bên kia, hướng đến bờ bên kia và muốn lội qua bờ bên kia. Người đứng bờ bên này kêu bờ bên kia và nói: “Bờ bên kia, hãy lại đây! Bờ bên kia, hãy lại đây”. Này Vāsaṭṭha, Ngươi nghĩ thế nào? Có phải vì người kia kêu gọi bờ bên kia, vì cầu khẩn, vì hy vọng, vì tán thán mà bờ bên kia của sông Aciravatī đến bờ bên này không?

- Tôn giả Gotama, không thể vậy.

- Cũng vậy, này Vāsaṭṭha, những Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà, loại bỏ những pháp tác thành người Bà-la-môn, tuân theo những pháp không tác thành người Bà-la-môn, những vị này đã nói: “Chúng tôi cầu khẩn Inda (Nhân-đà-la), chúng tôi cầu khẩn Soma (Tô-ma), chúng tôi cầu khẩn Vanena (Bà-lưu-va), chúng tôi cầu khẩn Īsāna (Y-sa-na), chúng tôi cầu khẩn Pajāpati (Sanh chủ), chúng tôi cầu khẩn Brahmà (Phạm thiên), chúng tôi cầu khẩn Mahiddhi (Ma-hi-đề), chúng tôi cầu khẩn Yāma (Dạ-ma). Này Vāsaṭṭha, những Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà ấy, loại bỏ những pháp tác thành người Bà-la-môn—vì kêu gọi, vì cầu khẩn, vì hy vọng, vì tán thán, sau khi thân hoại mạng chung, những vị ấy sẽ cộng trú với Phạm thiên—Thật không có sự kiện ấy.

- Này Vāsaṭṭha, như sông Aciravatī này, đầy tràn cho đến bờ khiến con quạ có thể uống được. Có người đến, có sự việc bên bờ bên kia, tiến đến bờ bên kia, hướng đến bờ bên kia, và muốn lội qua bờ bên kia. Người này đứng bên bờ này kêu bờ bên kia và nói: “Bờ bên kia hãy lại đây! Bờ bên kia hãy lại đây!” Này Vāsaṭṭha, Ngươi nghĩ thế nào? Có phải vì người kia kêu gọi bờ bên kia, vì cầu khẩn, vì hy vọng, vì tán thán mà bờ bên kia của sông Aciravatī đến bờ bên này không?

- Tôn giả Gotama, không thể vậy.

- Cũng vậy, này Vāsaṭṭha, có năm pháp khiến dục lạc tăng thịnh. Năm pháp này được xem là sợi dây chuyền, sợi dây thắng trong giới luật của bậc Thánh. Thế nào là năm? Những sắc pháp do mắt cảm nhận khả ái, mỹ miều, thích thú, hấp dẫn, câu hữu với dục, ái lạc; những tiếng do tai cảm nhận … những hương do mũi cảm nhận … những vị do lưỡi cảm nhận. Những xúc do thân cảm nhận khả ái, mỹ miều, thích thú, hấp dẫn, câu hữu với dục lạc. Này Vāsaṭṭha, năm pháp khiến dục lạc tăng thịnh ấy, được xem là sợi dây chuyền, sợi dây thắng trong giới luật của bậc Thánh. Này Vāsaṭṭha, năm pháp khiến dục lạc tăng thịnh ấy, các Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà chấp trước, mê đắm, bị trói buộc, không thấy nguy hiểm của chúng, không nhận thức sự không thoát ly của chúng, đã tận hưởng năm pháp ấy.

- Này Vāsaṭṭha, những Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà, loại bỏ những pháp tác thành người Bà-la-môn, tuân theo những pháp không tác thành người Bà-la-môn, chấp trước, mê đắm, bị trói buộc, không thấy nguy hiểm của chúng, không nhận thức sự không thoát ly của chúng, tận hưởng chúng, bị trói buộc bởi sự trói buộc của dục lạc, sau khi thân hoại mạng chung sẽ cộng trú với Phạm thiên, thật không có sự kiện ấy.

- Này Vāsaṭṭha, như sông Aciravatī này, đầy tràn cho đến bờ khiến con quạ có thể uống được. Có người đến, có sự việc bên bờ bên kia, tìm đến bờ bên kia, hướng đến bờ bên kia và muốn lội qua bờ bên kia. Người này ở bên bờ này trùm đầu và nằm ngủ. Này Vāsaṭṭha, nhà Ngươi nghĩ thế nào? Người ấy có thể từ bên này của sông Aciravatī đến bờ bên kia không?

- Tôn giả Gotama, không có thể được.

- Cũng vậy, này Vāsaṭṭha, có năm triền cái được gọi là chướng ngại, cũng được gọi là triền cái, cũng được gọi là màn che, cũng được gọi là triền phược trong giới luật của bậc Thánh. Thế nào là năm? Dục cái, sân cái, hôn trầm thụy miên cái, trạo hối cái, nghi cái. Này Vāsaṭṭha, năm triền cái này được gọi là chướng ngại, cũng được gọi là triền cái, cũng được gọi là màn che, cũng được gọi là triền phược. Này Vāsaṭṭha, các Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà, bị chướng ngại, bị triền phược, bị che đậy, bị trói buộc bởi năm triền cái này, Này Vāsaṭṭha, thật vậy, những Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà, loại bỏ những pháp tác thành người Bà-la-môn, tuân theo những pháp không tác thành người Bà-la-môn, bị chướng ngại, bị triền phược, bị che đậy, bị trói buộc bởi năm triền cái, sau khi thân hoại mạng chung, sẽ cộng trú với Phạm thiên—Thật không thể có sự kiện ấy.

Này Vāsaṭṭha, Ngươi nghĩ thế nào? Ngươi có nghe những Bà-la-môn niên cao lạp trưởng, tôn sư và đại tôn sư cùng nhau nói chuyện không? Phạm thiên có dục ái hay không dục ái?

- Tôn giả Gotama, không có dục ái.

- Có hận tâm hay không hận tâm?

- Tôn giả Gotama, không có hận tâm.

- Có sân tâm hay không sân tâm?

- Tôn giả Gotama, không có sân tâm.

- Có nhiễm tâm hay không có nhiễm tâm?

- Tôn giả Gotama, không có nhiễm tâm.

- Có tự tại hay không có tự tại?

- Tôn giả Gotama, có tự tại.

- Này Vāsaṭṭha, Ngươi nghĩ thế nào? Các Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà có dục ái hay không dục ái?

- Tôn giả Gotama, có dục ái.

- Có hận tâm hay không hận tâm?

- Tôn giả Gotama, có hận tâm.

- Có sân tâm hay không có sân tâm?

- Tôn giả Gotama, có sân tâm.

- Có nhiễm tâm hay không có nhiễm tâm?

- Tôn giả Gotama, có nhiễm tâm.

- Có tự tại hay không có tự tại?

- Tôn giả Gotama, không có tự tại.

- Này Vāsaṭṭha, Ngươi nói rằng các Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà là có tham ái, Phạm thiên không có tham ái. Giữa các Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà là có tham ái với Phạm thiên không có tham ái, có thể có một sự cọng hành, cọng trú không?

- Tôn giả Gotama, không thể có được.

- Lành thay, Vāsaṭṭha. Này Vāsaṭṭha, những Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà có dục ái ấy sau khi thân hoại mạng chung sẽ cộng trú với Phạm thiên—Thật không thể có sự kiện ấy.

- Này Vāsaṭṭha, Ngươi nói rằng các Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà có hận tâm, Phạm thiên không có hận tâm … các Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà là có sân tâm, Phạm thiên không có sân tâm … các Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà là có nhiễm tâm, Phạm thiên không có nhiễm tâm … các Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà không có tự tại, Phạm thiên có tự tại.

Giữa các Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà, không có tự tại với Phạm thiên có tự tại có thể có một sự cọng hành, cọng trú không?

- Tôn giả Gotama, không thể có được.

- Lành thay, Vāsaṭṭha. Này Vāsaṭṭha, những vị Bà-la-môn tinh thông ba tập Vedà sau khi thân hoại mạng chung sẽ cộng trú với Phạm thiên—Thật không thể có sự kiện ấy.

Này Vāsaṭṭha, ở đời các Bà-la-môn dầu có tinh thông ba tập Vedà, khi các vị này ngồi (với sự tự tín), thật sự đang chìm (trong bùn lầy), và khi đang chìm (trong bùn lầy) phải sống trong thất vọng, lầm tưởng rằng đã đến cảnh giới an lạc hơn. Do vậy đối với những Bà-la-môn tinh thông Vedà sự tinh thông ấy được gọi là bãi sa mạc không có nước, sự tinh thông ấy cũng được gọi là rừng rậm không có đường lối, sự tinh thông ấy cũng được gọi là sự bất hạnh.

Khi nghe vậy, thanh niên Bà-la-môn Vāsaṭṭha bạch Thế Tôn

—Tôn giả Gotama, tôi có nghe nói Sa-môn Gotama biết con đường đưa đến cộng trú với Phạm thiên.

- Này Vāsaṭṭha, Ngươi nghĩ thế nào? Ở đây có người sinh trưởng ở Manasākata, nhưng chưa bao giờ rời khỏi chỗ này. Có người hỏi con đường đưa đến Manasākata. Này Vāsaṭṭha, đối với người ấy đã sinh trưởng ở Manasākata, chắc không có gì nghi ngờ hay khó khăn thì phải?

- Tôn giả Gotama, thật không có gì nghi ngờ hay khó khăn. Vì cớ sao? Tôn giả Gotama, người ấy sinh trưởng ở Manasākata đều biết rõ tất cả con đường đưa đến Manasākata.

- Này Vāsaṭṭha, đối với người ấy đã sinh trưởng Manasākata, còn có thể nghi ngờ và có khó khăn hỏi đến con đường đưa đến Manasākata nhưng đối với Như Lai thì không có nghi ngờ hay khó khăn gì khi hỏi đến Phạm thiên giới hay con đường đưa đến Phạm thiên giới! Này Vāsaṭṭha, Ta biết đến Phạm thiên, Phạm thiên giới và con đường đưa đến Phạm thiên giới.

Khi nghe nói vậy, thanh niên Bà-la-môn Vāsaṭṭha bạch Thế Tôn

—Tôn giả Gotama, tôi đã nghe: “Sa-môn Gotama, giảng dạy con đường đưa đến cộng trú với Phạm thiên”. Lành thay, nếu Sa-môn Gotama thuyết dạy con đường đưa đến cọng trú với Phạm thiên! Mong Tôn giả Gotama tế độ chúng Bà-la-môn!

- Này Vāsaṭṭha, vậy hãy lóng nghe và khéo tác ý kỹ? Ta sẽ nói:

Này Vāsaṭṭha, nay ở đời đức Như Lai xuất hiện, là bậc A-la-hán, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Ðiều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Ðức Như Lai sau khi tự mình chứng ngộ với thượng trí, thế giới này với Thiên giới, Ma giới, Phạm thiên giới, gồm cả thế giới này với Sa-môn, Bà-la-môn, Trời, Người lại tuyên thuyết điều Ngài đã chứng ngộ. Ngài thuyết pháp, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện đầy đủ văn nghĩa, Ngài truyền dạy phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ thanh tịnh.

Người gia trưởng hay con vị gia trưởng, hay một người sinh ở giai cấp (hạ tiện) nào nghe pháp ấy. Sau khi nghe pháp, người ấy sanh lòng tín ngưỡng Như Lai. Khi có lòng tin ngưỡng ấy, vị này suy nghĩ: “Ðời sống gia đình đầy những triền phược, con đường đầy những bụi đời. Ðời sống xuất gia phóng khoáng như hư không. Thật rất khó cho một người sống ở gia đình có thể sống theo phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ, hoàn toàn thanh tịnh, trắng bạch như vỏ ốc. Vậy ta nên cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất gia, từ bỏ gia đình”. Một thời gian sau, người ấy bỏ tài sản nhỏ hay bỏ tài sản lớn, bỏ bà con quyến thuộc nhỏ hay bà con quyến thuộc lớn, cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, và xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình.

Khi đã xuất gia như vậy, vị ấy sống chế ngự với sự chế ngự của giới bổn Pātimokkha, đầy đủ oai nghi chánh hạnh, thấy nguy hiểm trong những lỗi nhỏ nhặt, thọ lãnh và tu học trong giới pháp, thân nghiệp, ngữ nghiệp, thanh tịnh. Mạng sống trong sạch, giới hạnh đầy đủ, thủ hộ các căn, chánh niệm, tỉnh giác và biết tri túc.

Này Vāsaṭṭha, thế nào là Tỷ-kheo giới hạnh cụ túc?

Ở đây, này Vāsaṭṭha, Tỷ-kheo từ bỏ sát sinh, tránh xa sát sinh … do lạc thọ, tâm được định tĩnh … chứng và trú thiền thứ nhất, … (như kinh Sa-môn quả, đoạn kinh số 43–75).

Vị ấy an trú, biến mãn một phương với tâm câu hữu với từ, cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư. Như vậy cùng khắp thế giới, trên, dưới, bề ngang, hết thảy phương xứ, cùng khắp vô biên giới, vị ấy an trú biến mãn với tâm câu hữu với từ, quảng đại, vô biên, không hận, không sân.

Này Vāsaṭṭha, như người lực sĩ thổi tù và khiến tiếng được nghe khắp bốn phương, không có gì khó khăn, cũng vậy này Vāsaṭṭha, đối với mọi hình thức của sự sống, không có ai là vị ấy bỏ qua hay bỏ sót mà không biến mãn với tâm giải thoát, câu hữu với từ. Này Vāsaṭṭha, đó là con đường đưa đến cộng trú với Phạm thiên.

Lại nữa, này Vāsaṭṭha, vị Tỷ-kheo an trú, biến mãn một phương với tâm câu hữu với bi … với tâm câu hữu với hỷ … biến mãn một phương với tâm câu hữu với xả, cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư. Như vậy, cùng khắp thế giới, trên, dưới, bề ngang hết thảy phương xứ, cùng khắp vô biên giới, vị ấy an trú biến mãn với tâm câu hữu với xả, quảng đại, vô biên, không hận, không sân.

Này Vāsaṭṭha, như người lực sĩ thổi tù và khiến tiếng được nghe khắp bốn phương, không có gì khó khăn, cũng vậy này Vāsaṭṭha, đối với mọi hình thức của sự sống, không có ai là vị ấy bỏ qua hay bỏ sót mà không biến mãn với tâm giải thoát, cùng khởi với xả. Này Vāsaṭṭha, đó là con đường đưa đến cộng trú với Phạm thiên.

Này Vāsaṭṭha, Ngươi nghĩ thế nào? Tỷ-kheo an trú như vậy là có dục ái hay không dục ái?

- Tôn giả Gotama, không có dục ái.

- Có hận tâm hay không có hận tâm?

- Tôn giả Gotama, không có hận tâm.

- Có sân tâm hay không có sân tâm?

- Tôn giả Gotama, không có sân tâm.

- Có nhiễm tâm hay không có nhiễm tâm?

- Tôn giả Gotama, không có nhiễm tâm.

- Có tự tại hay không có tự tại?

- Tôn giả Gotama, có tự tại.

Này Vāsaṭṭha, Ngươi nói Tỷ-kheo không có dục ái, Phạm thiên không có dục ái. Giữa Tỷ-kheo không có dục ái với Phạm thiên không có dục ái, có thể có một sự cọng hành, cọng trú không?

- Tôn giả Gotama, có thể có được.

- Lành thay, Vāsaṭṭha. Này Vāsaṭṭha, Tỷ-kheo sau khi tâm thân hoại mạng chung sẽ cọng trú với Phạm thiên. Thật có thể có sự kiện ấy.

Này Vāsaṭṭha, Ngươi nói Tỷ-kheo không có hận tâm, Phạm thiên không có hận tâm … Tỷ-kheo không có nhiễm tâm, Phạm thiên không có nhiễm tâm. Tỷ-kheo có tự tại, Phạm Thiên có tự tại. Giữa Tỷ-kheo có tự tại với Phạm thiên có tự tại, có thể có một sự cọng hành, cọng trú không?

- Tôn giả Gotama, có thể có được.

- Lành thay, Vāsaṭṭha. Này Vāsaṭṭha, Tỷ-kheo sau khi thân hoại mạng chung sẽ cọng trú với Phạm thiên. Sự kiện ấy thật có thể có.

Khi nghe nói vậy, hai thanh niên Bà-la-môn Vāsaṭṭha và Bharadvāja bạch Thế Tôn

—Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Tôn giả Gotama, như người dựng đứng lại những gì bị quăng ngã xuống, phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường cho kẻ bị lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng vậy Chánh pháp đã được Thế Tôn dùng nhiều phương tiện trình bày.

Và nay chúng con xin quy y Tôn giả Gotama, quy y Pháp và quy y Tỷ-kheo Tăng. Mong Tôn giả Gotama nhận chúng con làm đệ tử; từ này trở đi cho đến mạng chung, chúng con trọn đời quy ngưỡng.

Nguồn của bản này, nguyên văn chân trang của tệp

Hòa thượng Thích Minh Châu dịch Việt

Chân thành cám ơn anh HDC và nhóm Phật tử VH đã có thiện tâm gửi tặng ấn bản điện tử. (Bình Anson hiệu đính, dựa theo bản Anh ngữ “The Long Discourses of the Buddha”, Maurice Walshe dịch, 1987).

Hiệu đính: 16–06–2007

Prepared for SuttaCentral by Blake Walsh.

Rubric chất lượng tóm tắt

Mỗi tiêu chí chấm từ 0 đến 10. Điểm chung là trung bình của đủ 10 tiêu chí. Kiểm tra kỹ thuật chỉ chấm phần đo được; ô chưa đánh giá không phải điểm 0.

10 tiêu chí chấm tóm tắt
Tiêu chíCách đánh giá
Bám sát bài kinhMọi khẳng định có căn cứ trong kinh; không thêm giáo lý hoặc suy diễn.
Đủ ý chínhNêu được trọng tâm và kết luận; không bỏ ý khiến người đọc hiểu sai.
Cấu trúc lập luậnGiữ trình tự và các quan hệ điều kiện, đối chiếu, nhân quả của kinh.
Bối cảnh & người nóiĐúng địa điểm, người nói, người nghe và tình huống khi được nêu.
Thuật ngữDùng đúng nghĩa theo ngữ cảnh, nhất quán với bản dịch.
Sáng rõ & tự nhiênVăn xuôi dễ hiểu với người Việt hiện đại, không calque hay giả cổ.
Súc tíchChọn lọc ý, tránh lặp thừa; không quá 500 từ.
Tách biệt lời kinhPhân biệt tóm tắt với nguyên văn; không gán diễn giải cho Đức Phật.
Bất định & trung thựcKhông biến cách hiểu chưa chắc thành kết luận chắc chắn.
Kỹ thuật & trình bàyVăn xuôi thuần, NFC, đoạn văn hợp lệ và hiển thị đúng.
2026-10-06 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng

Người/công cụ đánh giá: Repository summary validator.

Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.

Kiểm tra tự động: 463 từ, 5 đoạn, văn xuôi thuần và NFC. Chưa đối chiếu nội dung tóm tắt với toàn bài kinh; chưa chấm độ đúng nghĩa, đủ ý hay văn phong.

Tiêu chíĐiểm / 10
Bám sát bài kinhChưa đánh giá
Đủ ý chínhChưa đánh giá
Cấu trúc lập luậnChưa đánh giá
Bối cảnh & người nóiChưa đánh giá
Thuật ngữChưa đánh giá
Sáng rõ & tự nhiênChưa đánh giá
Súc tíchChưa đánh giá
Tách biệt lời kinhChưa đánh giá
Bất định & trung thựcChưa đánh giá
Kỹ thuật & trình bày10

Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.

Mã lần chấm: 08216453-06c7-42a9-aa4d-2465a41fcec7 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 18d9983ac7fdfac472b3f0d2082c2fcef201d5c3c54da1f5373e05ef1ee4923d

2026-10-05 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng

Người/công cụ đánh giá: Repository summary validator.

Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.

Kiểm tra tự động: 463 từ, 5 đoạn, văn xuôi thuần và NFC. Chưa đối chiếu nội dung tóm tắt với toàn bài kinh; chưa chấm độ đúng nghĩa, đủ ý hay văn phong.

Tiêu chíĐiểm / 10
Bám sát bài kinhChưa đánh giá
Đủ ý chínhChưa đánh giá
Cấu trúc lập luậnChưa đánh giá
Bối cảnh & người nóiChưa đánh giá
Thuật ngữChưa đánh giá
Sáng rõ & tự nhiênChưa đánh giá
Súc tíchChưa đánh giá
Tách biệt lời kinhChưa đánh giá
Bất định & trung thựcChưa đánh giá
Kỹ thuật & trình bày10

Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.

Mã lần chấm: 9c3b387c-ec6a-4bb0-a41f-e4afc36e9d3b · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 18d9983ac7fdfac472b3f0d2082c2fcef201d5c3c54da1f5373e05ef1ee4923d

Rubric chất lượng bản dịch

Mỗi tiêu chí chấm từ 0 đến 10. Điểm chung là trung bình của đủ 10 tiêu chí. Kiểm tra kỹ thuật chỉ chấm phần đo được; ô chưa đánh giá không phải điểm 0.

Điểm trên 9, không có lỗi chặn và vượt kiểm tra phát hành mới đủ điều kiện published. Lỗi chặn luôn thắng điểm số.

10 tiêu chí chấm bản dịch
Tiêu chíCách đánh giá
Nguồn & xuất xứĐúng UID, nguồn Pāli đã ghim; xác định đúng tác giả và nguồn tham khảo.
Đúng nghĩa PāliGiữ đủ ý; không thêm diễn giải vào lời kinh, không làm lệch giáo nghĩa.
Ngữ pháp & logicĐúng người nói, chủ thể, phủ định, điều kiện, số lượng và quan hệ mệnh đề.
Đủ đoạn & căn chỉnhĐủ segment, đúng ID và ranh giới; bảo toàn lặp và dấu lược.
Thuật ngữChính xác theo ngữ cảnh, giữ các phân biệt quan trọng và nhất quán.
Đối chiếu nguồnĐọc Pāli, English và Việt truyền thống khi có; phân xử bất đồng bằng Pāli.
Tiếng Việt sáng rõCâu tự nhiên, dễ hiểu, không dịch máy móc hay giả cổ.
Hán–Việt & súc tíchGiữ thuật ngữ hữu ích, giảm từ tối nghĩa và diễn đạt dài dòng.
Bất định & trung thựcGhi nhận cách hiểu khác; không bịa nguồn hoặc che giấu bất định.
Kỹ thuật & phát hànhJSON/YAML, NFC, metadata, giấy phép và các kiểm tra bắt buộc đều đạt.
2026-10-13 · Đánh giá đầy đủ · 9.26/10

Người/công cụ đánh giá: Claude Sonnet 5.5 (Claude Code).

Khớp nội dung và nguồn đang hiển thị.

Sửa lan 2026-10-13: một số khoá được sửa theo lỗi đã bị phát hiện và xác minh ở bài khác (xem `notes` trong meta của bài). Không review lại toàn bài: điểm mang theo nguyên từ lượt full 88b02616-af35-4ac4-a13a-1cea0264f5ee (2026-10-13); các sửa đều là lỗi đối chiếu với Pāli, không đổi điểm nào. Technical gate chạy lại. Đây là review của AI, không phải chứng nhận của chuyên gia Pāli.

Tiêu chíĐiểm / 10
Nguồn & xuất xứ9.5
Đúng nghĩa Pāli9.2
Ngữ pháp & logic9.3
Đủ đoạn & căn chỉnh9.5
Thuật ngữ9.2
Đối chiếu nguồn9
Tiếng Việt sáng rõ9
Hán–Việt & súc tích9.2
Bất định & trung thực9.2
Kỹ thuật & phát hành9.5

Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.

Mã lần chấm: 25676a08-1c2e-4edc-9e59-ab57642b7774 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 319d5cf830847daeb50e90ef94d3f4bbd653dca304e0d55a34c2d9cb500fc0f0

2026-10-13 · Đánh giá đầy đủ · 9.26/10

Người/công cụ đánh giá: Claude Opus 5.5 (Claude Code).

Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.

Rà soát xưng hô (2026-10-13), theo quyết định của người biên tập: người quy y xưng "đệ tử" ("chúng đệ tử"); người thưa với Đức Phật xưng "con"; Đức Phật tự xưng "Ta"; sửa "Bạch Thế Tôn" đặt nhầm cho người khác. Đổi 2 segment bản dịch: 82.4, 82.5. Mỗi chỗ đổi được đối chiếu Pāli root (người nói, người nghe, vocative). Không review lại toàn bài: điểm mang theo nguyên từ lượt full 2084ad72-0b5c-4c71-8220-ea1d0c6f92d7 (2026-10-08); các thay đổi chỉ là xưng hô và lỗi nhỏ đi kèm đã liệt kê, không có lý do hạ điểm. Technical gate (validate/test/check) chạy lại. Đây là review của AI, không phải chứng nhận của chuyên gia Pāli.

Tiêu chíĐiểm / 10
Nguồn & xuất xứ9.5
Đúng nghĩa Pāli9.2
Ngữ pháp & logic9.3
Đủ đoạn & căn chỉnh9.5
Thuật ngữ9.2
Đối chiếu nguồn9
Tiếng Việt sáng rõ9
Hán–Việt & súc tích9.2
Bất định & trung thực9.2
Kỹ thuật & phát hành9.5

Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.

Mã lần chấm: 88b02616-af35-4ac4-a13a-1cea0264f5ee · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: cbf5c57c517a8bdd5c089d98a61fcd1217f6d6630781e5601f6afc9c69c9ccc1

2026-10-08 · Đánh giá đầy đủ · 9.26/10

Người/công cụ đánh giá: Claude Opus 5.5 (Claude Code).

Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.

Chuẩn hoá thuật ngữ toàn Kinh tạng (năm Nikāya) ngày 2026-10-08 theo quyết định ghi trong content/glossary/pali-vi.yaml: Sát-đế-lợi, hiền giả (āvuso), áo cà-sa, A-tu-la, triền cái theo glossary, nghi hoặc, lợi dưỡng (lābhasakkāra), sanh y (upadhi), thức/xúc theo căn (thức mắt … thức ý), công thức `paccattaññeva parinibbāyati` = tự mình chứng đạt Niết-bàn, tứ vô lượng `lan tỏa`. Ngoài ra: 6 appāṭihīrakata ×10; appamanna: công thức tứ vô lượng ×4; 1 quy y (tán thán) ×2; 7 tứ vô lượng ×2; 1 quy y ×1. Thay chỉ trong segment có đúng thuật ngữ Pāli, khớp nguyên từ. Đổi 4 segment: 76.1, 78.1, 78.2, 78.3. Không review lại toàn bài: điểm mang theo nguyên từ lượt full de10517f-d973-4b11-be16-1458d98618af (2026-10-08); thay đổi là thuật ngữ/công thức nên không có lý do hạ hay nâng điểm. Technical gate chạy lại. Đây là review của AI, không phải chứng nhận của chuyên gia Pāli.

Tiêu chíĐiểm / 10
Nguồn & xuất xứ9.5
Đúng nghĩa Pāli9.2
Ngữ pháp & logic9.3
Đủ đoạn & căn chỉnh9.5
Thuật ngữ9.2
Đối chiếu nguồn9
Tiếng Việt sáng rõ9
Hán–Việt & súc tích9.2
Bất định & trung thực9.2
Kỹ thuật & phát hành9.5

Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.

Mã lần chấm: 2084ad72-0b5c-4c71-8220-ea1d0c6f92d7 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 3fcb44d4b3e82e93ecc850c3929c2e9f7aa2089cb1a5fd420fb51fd6e21db079

2026-10-08 · Đánh giá đầy đủ · 9.26/10

Người/công cụ đánh giá: Claude Opus 5.5 (Claude Code).

Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.

Thống nhất công thức và việc tồn đọng sau round QC MN/DN (2026-10-08): 6 appāṭihīrakata ×10; 1 quy y (tán thán) ×2; 7 tứ vô lượng ×2; 1 quy y ×1; 2 sīlasampanna ×1. Đổi 16 segment bản dịch: 14.11, 14.12, 18.12, 18.13, 19.14, 19.15, 20.7, 22.5, 22.6, 22.12, 40-75.3, 76.1, 78.3, 82.2, 82.3, 82.4. Mỗi chỗ đổi được đối chiếu Pāli root và chọn theo glossary / bài đã review kỹ nhất / đa số corpus. Không review lại toàn bài: điểm mang theo nguyên từ lượt full 740fddac-f25d-4950-9dee-b98ba8f170f2 (2026-10-08); các thay đổi là thống nhất công thức và sửa lỗi nhỏ đã liệt kê, không có lý do hạ điểm. Technical gate (validate/test/check/build) chạy lại. Đây là review của AI, không phải chứng nhận của chuyên gia Pāli.

Tiêu chíĐiểm / 10
Nguồn & xuất xứ9.5
Đúng nghĩa Pāli9.2
Ngữ pháp & logic9.3
Đủ đoạn & căn chỉnh9.5
Thuật ngữ9.2
Đối chiếu nguồn9
Tiếng Việt sáng rõ9
Hán–Việt & súc tích9.2
Bất định & trung thực9.2
Kỹ thuật & phát hành9.5

Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.

Mã lần chấm: de10517f-d973-4b11-be16-1458d98618af · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 3a4402e8c26d2ac9b828c6135db273998ffd360bffc97d25ad1e3424ca85cbb0

2026-10-08 · Đánh giá đầy đủ · 9.26/10

Người/công cụ đánh giá: Claude Opus 5.5 (Claude Code).

Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.

Chuẩn hoá thuật ngữ toàn Trung Bộ/Trường Bộ ngày 2026-10-08 (quyết định ghi trong content/glossary/pali-vi.yaml): upadhi = sanh y; triền cái theo glossary (hôn trầm và buồn ngủ, xao động và hối tiếc, nghi hoặc, sân hận); lābha = lợi dưỡng; khattiya = Sát-đế-lợi; kāsāya = áo cà-sa; āvuso = hiền giả; A-tu-la; bốn xứ vô sắc viết `Không vô biên xứ`…; tướng Đại Nhân; tên riêng theo Pāli đã ghim (Pāthika, Mahāpajāpatī). Thay bằng script chỉ trong segment có đúng thuật ngữ Pāli, khớp nguyên từ; đổi 1 segment: 19.5. Không review lại toàn bài: điểm mang theo nguyên từ lượt full 572b8434-5e3e-463b-9054-7a6a514ad8f4 (2026-10-07, Claude Opus 5.5 (Claude Code)); thay đổi chỉ là thuật ngữ nên không có lý do hạ hay nâng điểm. Technical gate (validate/test/check/build) chạy lại sau chuẩn hoá. Đây là review của AI, không phải chứng nhận của chuyên gia Pāli.

Tiêu chíĐiểm / 10
Nguồn & xuất xứ9.5
Đúng nghĩa Pāli9.2
Ngữ pháp & logic9.3
Đủ đoạn & căn chỉnh9.5
Thuật ngữ9.2
Đối chiếu nguồn9
Tiếng Việt sáng rõ9
Hán–Việt & súc tích9.2
Bất định & trung thực9.2
Kỹ thuật & phát hành9.5

Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.

Mã lần chấm: 740fddac-f25d-4950-9dee-b98ba8f170f2 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: a32e3600f8b763b296b35aa5aced30bedaee565baa1b20742275ce654e27e0fc

2026-10-07 · Đánh giá đầy đủ · 9.26/10

Người/công cụ đánh giá: Claude Opus 5.5 (Claude Code).

Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.

Lượt review đối kháng của AI (không phải chứng nhận của chuyên gia Pāli độc lập). Đã đọc toàn bộ ~230 segment (Pāli + Sujato + Việt dự án) và trọn bản HT. Thích Minh Châu (budsas truong13). Sửa 62 segment. [accuracy] 15.1, 18.14, 20.9, 23.1: bản cũ bỏ câu trích ‘Chỉ đây mới là con đường thẳng…’ và thêm ‘Phạm thiên’ vào ‘yaṁ na jānanti’ → thống nhất một câu bám Pāli; 18.7, 20.3, 22.8: bỏ danh sách mười vị tiên tri/‘tevijjā brāhmaṇā’ → dùng lại câu 14.5; 20.1: thiếu ‘thầy của thầy’; 24.2/26.2/29.2: thiếu ‘atha puriso āgaccheyya’; 24.1/26.1/29.1: bỏ ‘đứng bên bờ’ không có trong Pāli; 30.6: thiếu hai trong bốn phân từ; 10.2/10.4: bỏ chữ ‘truyền thống’ thêm vào; 11.3–11.6: Pāli lặp y hệt, bản cũ thêm ‘thật sự/quả quyết’ → lặp nguyên câu; 15.3: thêm ‘dường như’ cho maññe; 18.1: thống nhất công thức mặt trăng/mặt trời với 16.2; 19.15, 20.7–20.8, 22.6, 22.12–22.13: khôi phục ‘nếu vậy’/câu trả lời đầy đủ như 14.12; 25.3, 28.1: thiếu ‘tinh thông ba Veda’. [accuracy/hô cách] khôi phục ~31 hô cách có trong Pāli: vāseṭṭha (12.3–12.7, 13.1, 15.2–15.3, 19.1, 21.1, 24.1…, 27.9, 28.1, 30.5–30.6, 35.1, 36.2, 37.9, 40-75.3, 77.1–79.2, 81.5), bho gotama (10.2–10.4, 37.12, 82.3 — dùng câu DN4:24.3). [terminology] 30.3 tên năm triền cái theo glossary (dục tham, hôn trầm và buồn ngủ, xao động và hối tiếc, nghi hoặc; như DN33/DN34); 77.2/79.2 ‘tâm giải thoát nhờ lòng từ/nhờ xả’ theo glossary mettā_cetovimutti (cập nhật comment 77.2); 25.2 Brahmā → Phạm thiên như toàn bài; 26.3 andu = ‘xích’ cho khớp 27.1; 40-75.4 dùng lại nguyên câu DN2:74.4 (Pāli trùng). [alignment] 39.2/39.3: dấu nháy theo cấu trúc Pāli (39.2 đóng, 39.3 mở). Comment đã kiểm hết (0.2, 10.2, 14.11, 31.2, 36.2, 77.2, 79.2, 83.5): đúng sự thật; commit bilara trong 83.5 khớp lock. Còn lại: 36.2 chuỗi ẩn dụ āsīditvā/visāraṁ/sukkhataraṁ khó, đã có comment; ‘Sādhu’ dịch ‘Đúng vậy’ trùng chữ với câu đáp ‘Addhā kho’ (chưa đổi). Sujato để trống nhiều đoạn lặp (14.2–14.4, 18.x, 20.x, 22.x) — chỗ đó đối chiếu Pāli + Thích Minh Châu. Sa-môn/Bà-la-môn giữ dạng đa số của bài.

Tiêu chíĐiểm / 10
Nguồn & xuất xứ9.5
Đúng nghĩa Pāli9.2
Ngữ pháp & logic9.3
Đủ đoạn & căn chỉnh9.5
Thuật ngữ9.2
Đối chiếu nguồn9
Tiếng Việt sáng rõ9
Hán–Việt & súc tích9.2
Bất định & trung thực9.2
Kỹ thuật & phát hành9.5

Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.

Mã lần chấm: 572b8434-5e3e-463b-9054-7a6a514ad8f4 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 09b58d7ce935ec29bb79d52f21bb4e63fb837b4c46a26f328dbcb9c75e4350ba

2026-10-06 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng

Người/công cụ đánh giá: Repository segment validator.

Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.

Kiểm tra tự động 280 segment với Pāli trong cache: đủ ID, giá trị, NFC và hệ chữ Latin. Chưa đọc đối chiếu nghĩa, ngữ pháp hoặc văn phong; chưa chấm lại 10 tiêu chí. Đây không phải chứng nhận hash upstream hoặc giấy phép, không xác nhận trạng thái xuất bản.

Tiêu chíĐiểm / 10
Nguồn & xuất xứChưa đánh giá
Đúng nghĩa PāliChưa đánh giá
Ngữ pháp & logicChưa đánh giá
Đủ đoạn & căn chỉnh10
Thuật ngữChưa đánh giá
Đối chiếu nguồnChưa đánh giá
Tiếng Việt sáng rõChưa đánh giá
Hán–Việt & súc tíchChưa đánh giá
Bất định & trung thựcChưa đánh giá
Kỹ thuật & phát hànhChưa đánh giá

Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.

Mã lần chấm: e48a877e-9995-4495-8cdf-07e69b965902 · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 7cb229c6bb3595e59b146964e766e275f596118a7227f42be531323cd605e5f5

2026-10-05 · Kiểm tra kỹ thuật · Chưa có điểm tổng

Người/công cụ đánh giá: Repository segment validator.

Nội dung hoặc nguồn đã thay đổi từ lần đánh giá này; điểm không xác nhận bản hiện tại.

Kiểm tra tự động 280 segment với Pāli trong cache: đủ ID, giá trị, NFC và hệ chữ Latin. Chưa đọc đối chiếu nghĩa, ngữ pháp hoặc văn phong; chưa chấm lại 10 tiêu chí. Đây không phải chứng nhận hash upstream hoặc giấy phép, không xác nhận trạng thái xuất bản.

Tiêu chíĐiểm / 10
Nguồn & xuất xứChưa đánh giá
Đúng nghĩa PāliChưa đánh giá
Ngữ pháp & logicChưa đánh giá
Đủ đoạn & căn chỉnh10
Thuật ngữChưa đánh giá
Đối chiếu nguồnChưa đánh giá
Tiếng Việt sáng rõChưa đánh giá
Hán–Việt & súc tíchChưa đánh giá
Bất định & trung thựcChưa đánh giá
Kỹ thuật & phát hànhChưa đánh giá

Lỗi chặn ghi nhận: không ghi nhận trong phạm vi đánh giá này.

Mã lần chấm: 39a7efea-ca4d-4bb7-b6d0-7a7fd2f5ab4e · Nguồn: 11c9d708978c · SHA-256 nội dung: 7cb229c6bb3595e59b146964e766e275f596118a7227f42be531323cd605e5f5

2026-09-10 · Scorecard lịch sử · 9.59/10

Người/công cụ đánh giá: GPT-5.6 Sol.

Scorecard trong metadata cũ; chưa lưu dấu vân tay nội dung hoặc ghi chú của lần chấm. Không coi đây là một lượt chấm lại.

Tiêu chíĐiểm / 10
Nguồn & xuất xứ9.8
Đúng nghĩa Pāli9.4
Ngữ pháp & logic9.4
Đủ đoạn & căn chỉnh10
Thuật ngữ9.3
Đối chiếu nguồn9.7
Tiếng Việt sáng rõ9.4
Hán–Việt & súc tích9.4
Bất định & trung thực9.5
Kỹ thuật & phát hành10

Lỗi chặn: không ghi nhận.