Lão hà tiện

Personnages

Nhân vật

Harpagon, père de Cléante et d’Élise, et amoureux de Mariane.

Harpagon, cha của Cléante và Élise, và đang phải lòng Mariane.

Cléante, fils d’Harpagon, amant de Mariane.

Cléante, con trai của Harpagon, người yêu của Mariane.

Élise, fille d’Harpagon, amante de Valère.

Élise, con gái của Harpagon, người yêu của Valère.

Valère, fils d’Anselme et amant d’Élise.

Valère, con trai của Anselme và người yêu của Élise.

Mariane, amante de Cléante et aimée d’Harpagon.

Mariane, người yêu của Cléante và được Harpagon ngỏ ý.

Anselme, père de Valère et de Mariane.

Anselme, cha của Valère và Mariane.

Frosine, femme d’intrigue.

Frosine, người đàn bà mối lái, hay bày mưu.

Maître Simon, courtier.

Thầy Simon, người môi giới.

Maître Jacques, cuisinier et cocher d’Harpagon.

Bác Jacques, đầu bếp kiêm đánh xe của Harpagon.

La Flèche, valet de Cléante.

La Flèche, người hầu của Cléante.

Dame Claude, servante d’Harpagon.

Dì Claude, người hầu gái của Harpagon.

Brindavoine, La Merluche, laquais d’Harpagon.

Brindavoine, La Merluche, những người đầy tớ của Harpagon.

Un commissaire et son clerc.

Một viên ủy viên cảnh sát và viên thư ký.

La scène est à Paris, dans la maison d’Harpagon.

Cảnh diễn ra ở Paris, trong nhà Harpagon.

ACTE PREMIER

HỒI THỨ NHẤT

Scène I

Cảnh I

VALÈRE, ÈLISE.

VALÈRE, ÈLISE.

Valère Hé quoi ! charmante Élise, vous devenez mélancolique, après les obligeantes assurances que vous avez eu la bonté de me donner de votre foi ? Je vous vois soupirer, hélas ! au milieu de ma joie ! Est-ce du regret, dites-moi, de m’avoir fait heureux ? et vous repentez-vous de cet engagement où mes feux ont pu vous contraindre ?

Valère Sao thế! Élise đáng mến, em lại ra vẻ u sầu, sau những lời bảo đảm ân cần mà em có lòng trao cho anh về tấm chân tình của em? Anh thấy em thở dài, than ôi, ngay giữa niềm vui của anh! Nói anh nghe, có phải em tiếc vì đã làm anh hạnh phúc không? Và em có ăn năn về lời cam kết mà ngọn lửa tình của anh có lẽ đã ép em nhận?

Élise Non, Valère, je ne puis pas me repentir de tout ce que je fais pour vous. Je m’y sens entraîner par une trop douce puissance, et je n’ai pas même la force de souhaiter que les choses ne fussent pas. Mais, à vous dire vrai, le succès me donne de l’inquiétude ; et je crains fort de vous aimer un peu plus que je ne devrais.

Élise Không, Valère, em không thể ăn năn về tất cả những gì em làm vì anh. Em thấy mình bị lôi đi bởi một sức mạnh quá ngọt ngào, đến cả sức để mong mọi chuyện đừng xảy ra em cũng không có. Nhưng nói thật với anh, kết quả này làm em lo; và em rất sợ mình yêu anh nhiều hơn mức nên yêu một chút.

Valère Eh ! que pouvez-vous craindre, Élise, dans les bontés que vous avez pour moi ?

Valère Ồ! Élise, trước tấm lòng em dành cho anh, em còn có thể sợ điều gì?

Élise Hélas ! cent choses à la fois : l’emportement d’un père, les reproches d’une famille, les censures du monde ; mais plus que tout, Valère, le changement de votre cœur, et cette froideur criminelle dont ceux de votre sexe payent le plus souvent les témoignages trop ardents d’un innocent amour.

Élise Than ôi! Trăm điều một lúc: cơn thịnh nộ của một người cha, lời trách móc của họ hàng, tiếng chê bai của thiên hạ; nhưng hơn tất cả, Valère, là lòng anh đổi thay, và cái lạnh nhạt đáng trách mà phái của anh thường dùng để trả cho những biểu hiện quá nồng nhiệt của một tình yêu ngây thơ.

Valère Ah ! ne me faites pas ce tort, de juger de moi par les autres ! Soupçonnez-moi de tout, Élise, plutôt que de manquer à ce que je vous dois. Je vous aime trop pour cela ; et mon amour pour vous durera autant que ma vie.

Valère Ôi! Đừng làm anh oan như thế, đừng xét anh theo những người khác! Em cứ nghi anh bất cứ điều gì, Élise, chứ đừng nghi anh phụ điều anh nợ em. Anh yêu em quá nhiều để làm thế; và tình yêu anh dành cho em sẽ dài bằng cả cuộc đời anh.

Élise Ah ! Valère, chacun tient les mêmes discours ! Tous les hommes sont semblables par les paroles ; et ce n’est que les actions qui les découvrent différents.

Élise Ôi! Valère, ai cũng nói những lời như nhau! Đàn ông qua lời nói thì giống hệt nhau cả; chỉ có hành động mới cho thấy họ khác nhau.

Valère Puisque les seules actions font connaître ce que nous sommes, attendez donc, au moins, à juger de mon cœur par elles, et ne me cherchez point des crimes dans les injustes craintes d’une fâcheuse prévoyance. Ne m’assassinez point, je vous prie, par les sensibles coups d’un soupçon outrageux ; et donnez-moi le temps de vous convaincre, par mille et mille preuves, de l’honnêteté de mes feux.

Valère Một khi chỉ có hành động mới cho biết ta là người thế nào, thì ít nhất xin em hãy chờ để xét lòng anh qua hành động, và đừng tìm tội cho anh trong những nỗi sợ bất công của một sự lo xa phiền toái. Xin em đừng giết anh bằng những nhát đâm nhức nhối của một mối nghi ngờ xúc phạm; và hãy cho anh thời gian để thuyết phục em, bằng muôn vàn bằng chứng, rằng ngọn lửa tình của anh là chân thật.

Élise. Hélas ! qu’avec facilité on se laisse persuader par les personnes que l’on aime ! Oui, Valère, je tiens votre cœur incapable de m’abuser. Je crois que vous m’aimez d’un véritable amour, et que vous me serez fidèle : je n’en veux point du tout douter, et je retranche mon chagrin aux appréhensions du blâme qu’on pourra me donner.

Élise Than ôi! Người ta dễ để mình bị những người mình yêu thuyết phục biết bao! Vâng, Valère, em tin lòng anh không thể lừa dối em. Em tin anh yêu em bằng một tình yêu thật, và anh sẽ chung thủy với em: em hoàn toàn không muốn nghi ngờ điều đó, và em chỉ còn buồn vì sợ những lời chê trách người ta sẽ dành cho em.

Valère Mais pourquoi cette inquiétude ?

Valère Nhưng vì sao em lo lắng?

Élise Je n’aurais rien à craindre si tout le monde vous voyait des yeux dont je vous vois ; et je trouve en votre personne de quoi avoir raison aux choses que je fais pour vous. Mon cœur, pour sa défense, a tout votre mérite, appuyé du secours d’une reconnaissance où le ciel m’engage envers vous. Je me représente à toute heure ce péril étonnant qui commença de nous offrir aux regards l’un de l’autre ; cette générosité surprenante qui vous fit risquer votre vie, pour dérober la mienne à la fureur des ondes ; ces soins pleins de tendresse que vous me fîtes éclater après m’avoir tirée de l’eau, et les hommages assidus de cet ardent amour que ni le temps ni les difficultés n’ont rebuté, et qui, vous faisant négliger et parents et patrie, arrête vos pas en ces lieux, y tient en ma faveur votre fortune déguisée, et vous a réduit, pour me voir, à vous revêtir de l’emploi de domestique de mon père. Tout cela fait chez moi, sans doute, un merveilleux effet ; et c’en est assez, à mes yeux, pour me justifier l’engagement où j’ai pu consentir ; mais ce n’est pas assez peut-être pour le justifier aux autres, et je ne suis pas sûre qu’on entre dans mes sentiments.

Élise Em sẽ chẳng có gì phải sợ nếu mọi người nhìn anh bằng đôi mắt em nhìn anh; và ở con người anh, em tìm được lý do cho những gì em làm vì anh. Để tự bênh vực, lòng em có tất cả giá trị của anh, cộng với lòng biết ơn mà trời đã buộc em phải có với anh. Giờ giờ khắc khắc em nhớ lại cơn nguy kinh hoàng đã khiến hai ta lần đầu nhìn thấy nhau; cái nghĩa hiệp lạ lùng khiến anh liều mạng mình để giành mạng em khỏi cơn thịnh nộ của sóng nước; những săn sóc đầy âu yếm anh đã tỏ ra sau khi vớt em lên, và những ân cần không dứt của mối tình nồng cháy mà năm tháng lẫn khó khăn chẳng làm nản, mối tình khiến anh bỏ mặc cả cha mẹ lẫn quê hương, giữ chân anh nơi này, vì em mà giấu thân phận của anh, và đã khiến anh, để được gặp em, phải khoác lấy chức người hầu trong nhà cha em. Tất cả những điều ấy chắc chắn tạo ra nơi em một tác động kỳ diệu; và theo mắt em, thế là đủ để biện hộ cho lời cam kết em đã nhận; nhưng có lẽ chưa đủ để biện hộ trước người khác, và em không chắc người ta sẽ hiểu cho tình cảm của em.

Valère De tout ce que vous avez dit, ce n’est que par mon seul amour que je prétends auprès de vous mériter quelque chose ; et quant aux scrupules que vous avez, votre père lui-même ne prend que trop de soin de vous justifier à tout le monde, et l’excès de son avarice, et la manière austère dont il vit avec ses enfants, pourraient autoriser des choses plus étranges. Pardonnez-moi, charmante Élise, si j’en parle ainsi devant vous. Vous savez que, sur ce chapitre, on n’en peut pas dire de bien. Mais enfin, si je puis, comme je l’espère, retrouver mes parents, nous n’aurons pas beaucoup de peine à nous les rendre favorables. J’en attends des nouvelles avec impatience, et j’en irai chercher moi-même, si elles tardent à venir.

Valère Trong tất cả những gì em vừa nói, anh chỉ mong nhờ riêng tình yêu của anh mà xứng đáng được chút gì nơi em; còn về những băn khoăn của em, chính cha em đã quá chăm chỉ biện hộ cho em trước mọi người rồi, và thói hà tiện quá đáng của ông, cùng cái cách khắc nghiệt ông sống với con cái, có thể biện minh cho những chuyện còn lạ lùng hơn. Em Élise đáng mến, anh xin lỗi nếu anh nói thế trước mặt em. Em biết đấy, về chuyện này thì không ai nói được lời nào tốt. Nhưng rốt cuộc, nếu anh có thể, như anh hy vọng, tìm lại được cha mẹ anh, thì chúng ta sẽ không khó nhọc gì để khiến họ đứng về phía mình. Anh nóng lòng chờ tin, và nếu tin đến chậm, chính anh sẽ đi tìm.

Élise Ah ! Valère, ne bougez d’ici, je vous prie, et songez seulement à vous bien mettre dans l’esprit de mon père.

Élise Ôi! Valère, xin anh đừng đi đâu, và chỉ lo làm sao vào được lòng cha em.

Valère Vous voyez comme je m’y prends, et les adroites complaisances qu’il m’a fallu mettre en usage pour m’introduire à son service ; sous quel masque de sympathie et de rapports de sentiments je me déguise pour lui plaire, et quel personnage je joue tous les jours avec lui, afin d’acquérir sa tendresse. J’y fais des progrès admirables ; et j’éprouve que, pour gagner les hommes, il n’est point de meilleure voie que de se parer à leurs yeux de leurs inclinations, que de donner dans leurs maximes, encenser leurs défauts, et applaudir à ce qu’ils font. On n’a que faire d’avoir peur de trop charger la complaisance ; et la manière dont on les joue a beau être visible, les plus fins toujours sont de grandes dupes du côté de la flatterie, et il n’y a rien de si impertinent et de si ridicule qu’on ne fasse avaler, lorsqu’on l’assaisonne en louanges. La sincérité souffre un peu au métier que je fais ; mais, quand on a besoin des hommes, il faut bien s’ajuster à eux, et puisqu’on ne saurait les gagner que par là, ce n’est pas la faute de ceux qui flattent, mais de ceux qui veulent être flattés.

Valère Em thấy anh làm cách nào rồi đấy, và những sự chiều chuộng khéo léo anh phải dùng để len vào làm việc cho ông; anh giấu mình dưới cái mặt nạ đồng cảm và hợp tính hợp nết nào để lấy lòng ông, và hằng ngày anh đóng vai gì trước mặt ông, để được ông thương. Anh tiến bộ đáng nể; và anh nghiệm ra rằng muốn chinh phục người ta thì không đường nào hay hơn là khoác lên trước mắt họ chính những sở thích của họ, tán đồng châm ngôn của họ, xông hương cho khuyết điểm của họ, và vỗ tay khen việc họ làm. Chẳng cần sợ nịnh quá tay; và dù cách mình diễn lộ liễu thế nào, những kẻ tinh khôn nhất vẫn là nạn nhân lớn của lời nịnh, và chẳng có điều gì vô lý và buồn cười đến mấy mà người ta không nuốt trôi, một khi nó được nêm bằng lời khen. Nghề này làm thiệt đôi chút đến lòng ngay thẳng; nhưng khi cần đến người ta thì phải biết chiều theo họ, và vì chỉ có cách đó mới chinh phục được họ, thì lỗi không phải ở kẻ nịnh mà ở những kẻ muốn được nịnh.

Élise Mais que ne tâchez-vous aussi de gagner l’appui de mon frère, en cas que la servante s’avisât de révéler notre secret ?

Élise Nhưng sao anh không cố giành luôn sự ủng hộ của anh trai em, phòng khi người hầu gái lỡ tiết lộ bí mật của chúng ta?

Valère On ne peut pas ménager l’un et l’autre ; et l’esprit du père et celui du fils sont des choses si opposées, qu’il est difficile d’accommoder ces deux confidences ensemble. Mais vous, de votre part, agissez auprès de votre frère, et servez-vous de l’amitié qui est entre vous deux pour le jeter dans nos intérêts. Il vient. Je me retire. Prenez ce temps pour lui parler, et ne lui découvrez de notre affaire que ce que vous jugerez à propos.

Valère Không thể chiều cả hai bên; tính khí người cha và người con trái ngược nhau đến mức khó mà dung hòa hai mối tâm sự ấy. Nhưng em, về phần em, hãy ra tay với anh trai em, và dùng tình thân giữa hai anh em để kéo anh ấy về phía chúng ta. Anh ấy đến rồi. Anh lui đây. Em nhân dịp này nói chuyện với anh ấy, và chỉ cho anh ấy biết về chuyện của ta những gì em thấy nên nói.

Élise Je ne sais si j’aurai la force de lui faire cette confidence.

Élise Em không biết mình có đủ sức để thổ lộ với anh ấy không.

Scène II

Cảnh II

CLÉANTE, ÉLISE.

CLÉANTE, ÉLISE.

Cléante Je suis bien aise de vous trouver seule, ma sœur ; et je brûlais de vous parler, pour m’ouvrir à vous d’un secret.

Cléante Anh mừng gặp em một mình, em gái; và anh nôn nóng muốn nói chuyện với em, để thổ lộ với em một điều bí mật.

Élise Me voilà prête à vous ouïr, mon frère. Qu’avez-vous à me dire ?

Élise Em sẵn sàng nghe đây, anh. Anh có gì muốn nói với em?

Cléante Bien des choses, ma sœur, enveloppées dans un mot. J’aime.

Cléante Nhiều chuyện, em gái, gói trong một lời. Anh yêu.

Élise Vous aimez ?

Élise Anh yêu?

Cléante Oui, j’aime. Mais, avant que d’aller plus loin, je sais que je dépends d’un père, et que le nom de fils me soumet à ses volontés ; que nous ne devons point engager notre foi sans le consentement de ceux dont nous tenons le jour ; que le ciel les a faits les maîtres de nos vœux, et qu’il nous est enjoint de n’en disposer que par leur conduite ; que, n’étant prévenus d’aucune folle ardeur, ils sont en état de se tromper bien moins que nous et de voir beaucoup mieux ce qui nous est propre ; qu’il en faut plutôt croire les lumières de leur prudence que l’aveuglement de notre passion ; et que l’emportement de la jeunesse nous entraîne le plus souvent dans des précipices fâcheux. Je vous dis tout cela, ma sœur, afin que vous ne vous donniez pas la peine de me le dire ; car enfin mon amour ne veut rien écouter, et je vous prie de ne me point faire de remontrances.

Cléante Đúng, anh yêu. Nhưng trước khi đi xa hơn, anh biết rằng mình lệ thuộc vào một người cha, và danh phận làm con bắt mình phục tùng ý ông; rằng ta không được trao lời thề mà không có sự ưng thuận của những người đã cho ta sự sống; rằng trời đã đặt họ làm chủ những lời nguyện của ta và buộc ta chỉ định đoạt chúng theo sự dắt dẫn của họ; rằng, vì không bị cơn say mê điên rồ nào chi phối, họ ít có thể lầm hơn ta nhiều và thấy rõ hơn nhiều điều gì thích hợp với ta; rằng nên tin ánh sáng khôn ngoan của họ hơn là sự mù quáng của đam mê mình; và rằng cơn bồng bột tuổi trẻ thường kéo ta vào những vực sâu đáng tiếc. Anh nói với em tất cả những điều ấy, em gái, để em khỏi mất công nói lại với anh; vì rốt cuộc tình yêu của anh không chịu nghe gì cả, và anh xin em đừng can ngăn anh.

Élise Vous êtes-vous engagé, mon frère, avec celle que vous aimez ?

Élise Anh đã ràng buộc lời với người anh yêu chưa, anh?

Cléante Non ; mais j’y suis résolu, et je vous conjure encore une fois de ne me point apporter de raisons pour m’en dissuader.

Cléante Chưa; nhưng anh đã quyết, và anh xin em một lần nữa đừng đưa lý lẽ ra để khuyên anh bỏ.

Élise Suis-je, mon frère, une si étrange personne ?

Élise Em có phải là người kỳ quặc đến thế không, anh?

Cléante Non, ma sœur ; mais vous n’aimez pas ; vous ignorez la douce violence qu’un tendre amour fait sur nos cœurs, et j’appréhende votre sagesse.

Cléante Không, em gái; nhưng em chưa yêu; em không biết sức mạnh êm dịu mà một tình yêu dịu dàng đè lên lòng ta, và anh ngại sự khôn ngoan của em.

Élise Hélas ! mon frère, ne parlons point de ma sagesse : il n’est personne qui n’en manque, du moins une fois en sa vie ; et, si je vous ouvre mon cœur, peut-être serai-je à vos yeux bien moins sage que vous.

Élise Ôi! anh, đừng nói đến sự khôn ngoan của em: ai cũng có lúc thiếu nó, ít nhất một lần trong đời; và nếu em mở lòng với anh, có lẽ trong mắt anh em còn kém khôn hơn anh nhiều.

Cléante Ah ! plût au ciel que votre âme, comme la mienne… !

Cléante Ôi! giá mà lòng em, như lòng anh…!

Élise Finissons auparavant votre affaire, et me dites qui est celle que vous aimez.

Élise Trước hết hãy xong chuyện của anh đã, và nói em nghe người anh yêu là ai.

Cléante Une jeune personne qui loge depuis peu en ces quartiers, et qui semble être faite pour donner de l’amour à tous ceux qui la voient. La nature, ma sœur, n’a rien formé de plus aimable ; et je me sentis transporté dès le moment que je la vis. Elle se nomme Mariane et vit sous la conduite d’une bonne femme de mère qui est presque toujours malade, et pour qui cette aimable fille a des sentiments d’amitié qui ne sont pas imaginables. Elle la sert, la plaint et la console avec une tendresse qui vous toucherait l’âme. Elle se prend d’un air le plus charmant du monde aux choses qu’elle fait ; et l’on voit briller mille grâces en toutes ses actions, une douceur pleine d’attraits, une bonté toute engageante, une honnêteté adorable, une… Ah ! ma sœur, je voudrais que vous l’eussiez vue.

Cléante Một cô gái trẻ mới dọn đến ở khu này, và dường như sinh ra để khiến mọi người thấy cô đều phải yêu. Tạo hóa, em gái, chưa nặn nên gì đáng yêu hơn; và anh thấy mình ngây ngất ngay từ lúc nhìn thấy cô. Cô tên là Mariane, sống dưới sự dạy dỗ của một bà mẹ hiền, bà hầu như lúc nào cũng ốm, và cô gái đáng mến ấy dành cho mẹ một tình thương không thể tưởng tượng nổi. Cô hầu hạ, xót thương và an ủi mẹ bằng một sự dịu dàng sẽ làm em cảm động tận đáy lòng. Cô làm việc gì cũng với dáng vẻ duyên dáng nhất đời; và ở mọi cử chỉ của cô, người ta thấy ngời lên muôn nét duyên, một sự dịu hiền đầy sức cuốn hút, một lòng tốt đáng quý, một sự đoan chính đáng yêu, một… Ôi! em gái, giá mà em được thấy cô.

Élise J’en vois beaucoup, mon frère, dans les choses que vous me dites ; et, pour comprendre ce qu’elle est, il me suffit que vous l’aimez.

Élise Em thấy nhiều lắm, anh, trong những điều anh nói; và để hiểu cô ấy là ai, em chỉ cần biết anh yêu cô ấy.

Cléante J’ai découvert sous main qu’elles ne sont pas fort accommodées, et que leur discrète conduite a de la peine à étendre à tous leurs besoins le bien qu’elles peuvent avoir. Figurez-vous, ma sœur, quelle joie ce peut être que de relever la fortune d’une personne que l’on aime ; que de donner adroitement quelques petits secours aux modestes nécessités d’une vertueuse famille ; et concevez quel déplaisir ce m’est de voir que, par l’avarice d’un père, je sois dans l’impuissance de goûter cette joie, et de faire éclater à cette belle aucun témoignage de mon amour.

Cléante Anh đã ngầm dò ra rằng mẹ con cô không khá giả lắm, và lối sống kín đáo của họ khó đủ để lo hết mọi nhu cầu bằng chút của họ có. Em thử tưởng tượng, em gái, vui sướng biết bao khi nâng đỡ gia cảnh của người mình yêu; khi khéo léo giúp ít nhiều cho những thiếu thốn khiêm nhường của một gia đình đức hạnh; và hãy hiểu anh đau lòng thế nào khi thấy vì thói hà tiện của một người cha, anh không thể nếm niềm vui ấy, cũng không thể cho người đẹp ấy thấy chút bằng chứng nào về tình yêu của anh.

Élise Oui, je conçois assez, mon frère, quel doit être votre chagrin.

Élise Vâng, em hiểu đủ, anh, nỗi buồn của anh phải lớn thế nào.

Cléante Ah ! ma sœur, il est plus grand qu’on ne peut croire. Car, enfin, peut-on rien voir de plus cruel que cette rigoureuse épargne qu’on exerce sur nous, que cette sécheresse étrange où l’on nous fait languir ? Hé ! que nous servira d’avoir du bien, s’il ne nous vient que dans le temps que nous ne serons plus dans le bel âge d’en jouir, et si, pour m’entretenir même, il faut que maintenant je m’engage de tous côtés ; si je suis réduit avec vous à chercher tous les jours le secours des marchands, pour avoir moyen de porter des habits raisonnables ? Enfin, j’ai voulu vous parler pour m’aider à sonder mon père sur les sentiments où je suis ; et, si je l’y trouve contraire, j’ai résolu d’aller en d’autres lieux, avec cette aimable personne, jouir de la fortune que le ciel voudra nous offrir. Je fais chercher partout pour ce dessein de l’argent à emprunter ; et, si vos affaires, ma sœur, sont semblables aux miennes, et qu’il faille que notre père s’oppose à nos désirs, nous le quitterons là tous deux, et nous affranchirons de cette tyrannie où nous tient depuis si longtemps son avarice insupportable.

Cléante Ôi! em gái, nó lớn hơn người ta tưởng. Vì rốt cuộc, còn gì tàn nhẫn hơn cái lối dè sẻn khắc nghiệt người ta áp lên chúng ta, cái cảnh khô cằn kỳ quặc người ta bắt chúng ta phải héo hon? Chà! của cải mà làm gì, nếu nó chỉ đến khi ta không còn ở cái tuổi đẹp để hưởng, và nếu ngay cả để sống mà bây giờ anh cũng phải vay mượn khắp nơi; nếu anh và em ngày ngày phải nhờ đến bọn lái buôn để có được bộ quần áo cho tử tế? Tóm lại, anh muốn nói với em để em giúp anh dò ý cha về tình cảm của anh; và nếu thấy cha phản đối, anh đã quyết đưa người đáng mến ấy đi nơi khác, hưởng vận may mà trời sẽ ban cho. Vì mục đích ấy anh đang nhờ người tìm khắp nơi chỗ vay tiền; và nếu chuyện của em, em gái, cũng giống chuyện của anh, và cha cứ phải chống lại ý muốn của chúng ta, thì hai anh em sẽ bỏ cha ở đó, và thoát khỏi cái ách mà thói hà tiện không chịu nổi của cha đã đè lên chúng ta từ bấy lâu.

Élise Il est bien vrai que tous les jours il nous donne de plus en plus sujet de regretter la mort de notre mère, et que…

Élise Đúng là ngày nào cha cũng cho chúng ta thêm lý do để tiếc mẹ, và rằng…

Cléante J’entends sa voix ; éloignons-nous un peu pour achever notre confidence ; et nous joindrons après nos forces pour venir attaquer la dureté de son humeur.

Cléante Anh nghe tiếng cha; ta tránh ra một chút để nói cho xong chuyện tâm sự; rồi sau đó ta sẽ hợp sức đi công kích cái tính cứng rắn của cha.

Scène III

Cảnh III

HARPAGON, LA FLÈCHE.

HARPAGON, LA FLÈCHE.

Harpagon Hors d’ici tout à l’heure, et qu’on ne réplique pas. Allons, que l’on détale de chez moi, maître juré filou, vrai gibier de potence !

Harpagon Ra khỏi đây ngay, và đừng có cãi. Nào, cút khỏi nhà tao, thằng ăn cắp thượng hạng, đồ sinh ra để treo cổ!

La Flèche (à part) Je n’ai jamais rien vu de si méchant que ce maudit vieillard, et je pense, sauf correction, qu’il a le diable au corps.

La Flèche (nói riêng) Tôi chưa từng thấy ai ác như lão già đáng nguyền này, và tôi nghĩ, xin phép nói, là lão bị quỷ nhập.

Harpagon Tu murmures entre tes dents ?

Harpagon Mày lầm bầm trong miệng à?

La Flèche Pourquoi me chassez-vous ?

La Flèche Sao ông đuổi tôi?

Harpagon C’est bien à toi, pendard, à me demander des raisons ! Sors vite, que je ne t’assomme.

Harpagon Đồ khốn, mày mà dám hỏi tao lý do! Cút nhanh, không tao đập chết.

La Flèche Qu’est-ce que je vous ai fait ?

La Flèche Tôi đã làm gì ông?

Harpagon Tu m’as fait que je veux que tu sortes.

Harpagon Mày làm là tao muốn mày cút.

La Flèche Mon maître, votre fils, m’a donné ordre de l’attendre.

La Flèche Cậu chủ tôi, con trai ông, bảo tôi đợi cậu.

Harpagon Va-t’en l’attendre dans la rue, et ne sois point dans ma maison planté tout droit comme un piquet, à observer ce qui se passe et faire ton profit de tout. Je ne veux point avoir sans cesse devant moi un espion de mes affaires, un traître dont les yeux maudits assiègent toutes mes actions, dévorent ce que je possède, et furètent de tous côtés pour voir s’il n’y a rien à voler.

Harpagon Đi mà đợi ngoài đường, đừng có đứng trơ trơ như cái cọc trong nhà tao, nhìn xem có chuyện gì rồi kiếm chác từ mọi thứ. Tao không muốn lúc nào cũng có một thằng do thám theo dõi việc nhà tao ngay trước mặt, một thằng phản bội với đôi mắt đáng nguyền bao vây mọi hành động của tao, nuốt chửng những gì tao có, và rình mò khắp nơi xem có gì để ăn cắp.

La Flèche Comment diantre voulez-vous qu’on fasse pour vous voler ? Êtes-vous un homme volable, quand vous renfermez toutes choses, et faites sentinelle jour et nuit ?

La Flèche Trời ơi, ông muốn người ta ăn cắp của ông bằng cách nào? Ông đâu phải người có thể bị ăn cắp, khi ông khóa kín mọi thứ và canh gác ngày đêm?

Harpagon Je veux renfermer ce que bon me semble, et faire sentinelle comme il me plaît. Ne voilà pas de mes mouchards, qui prennent garde à ce qu’on fait ? (Bas, à part.) Je tremble qu’il n’ait soupçonné quelque chose de mon argent. (Haut.) Ne serois-tu point homme à aller faire courir le bruit que j’ai chez moi de l’argent caché ?

Harpagon Tao muốn khóa cái gì thì khóa, canh thế nào tùy ý tao. Chẳng phải lại một thằng chỉ điểm, cứ để mắt xem người ta làm gì sao? (Nói nhỏ, riêng.) Tao run sợ nó đã nghi ngờ gì đó về tiền của tao. (Nói to.) Mày có phải là đứa đi tung tin là tao có tiền giấu trong nhà không?

La Flèche Vous avez de l’argent caché ?

La Flèche Ông có tiền giấu à?

Harpagon Non, coquin, je ne dis pas cela. (Bas.) J’enrage ! (Haut.) Je demande si, malicieusement, tu n’irois point faire courir le bruit que j’en ai.

Harpagon Không, đồ khốn, tao không nói thế. (Nói nhỏ.) Tức điên lên! (Nói to.) Tao hỏi là mày có định độc địa đi tung tin là tao có không.

La Flèche Hé ! que nous importe que vous en ayez, ou que vous n’en ayez pas, si c’est pour nous la même chose ?

La Flèche Chà! chúng tôi cần gì ông có hay không có, nếu với chúng tôi thì cũng như nhau?

Harpagon (levant la main pour donner un soufflet à la Flèche) Tu fais le raisonneur ! Je te baillerai de ce raisonnement-ci par les oreilles. Sors d’ici, encore une fois.

Harpagon (giơ tay định tát La Flèche) Mày giở giọng biện luận à! Tao cho mày nếm cái lý lẽ này vào tai. Cút khỏi đây, tao nói lần nữa.

La Flèche Eh bien ! je sors.

La Flèche Được rồi! tôi đi.

Harpagon Attends : ne m’emportes-tu rien ?

Harpagon Đợi đã: mày không mang gì của tao đi chứ?

La Flèche Que vous emporterois-je ?

La Flèche Tôi mang gì của ông được?

Harpagon Tiens, viens çà, que je voie. Montre-moi tes mains.

Harpagon Lại đây, lại đây xem nào. Giơ tay ra.

La Flèche Les voilà.

La Flèche Đây.

Harpagon Les autres.

Harpagon Tay kia.

La Flèche Les autres ?

La Flèche Tay kia?

Harpagon Oui.

Harpagon Phải.

La Flèche Les voilà.

La Flèche Đây.

Harpagon (montrant les hauts-de-chausses de la Flèche) N’as-tu rien mis ici dedans ?

Harpagon (chỉ vào cái quần phồng của La Flèche) Mày không nhét gì vào trong này chứ?

La Flèche Voyez vous-même.

La Flèche Ông cứ tự xem.

Harpagon (tâtant le bas des hauts-de-chausses de la Flèche) Ces grands hauts-de-chausses sont propres à devenir les recéleurs des choses qu’on dérobe ; et je voudrais qu’on en eût fait pendre quelqu’un.

Harpagon (sờ phía dưới cái quần phồng của La Flèche) Cái quần phồng rộng này đúng là chỗ chứa đồ ăn cắp; mà tao ước người ta đã treo cổ một đứa vì cái quần ấy.

La Flèche (à part) Ah ! qu’un homme comme cela mériterait bien ce qu’il craint ! Et que j’aurais de joie à le voler !

La Flèche (nói riêng) Ôi! người như thế này đáng chịu đúng điều lão sợ biết bao! Và tôi sẽ sung sướng biết bao khi ăn cắp của lão!

Harpagon Euh ?

Harpagon Hả?

La Flèche Quoi ?

La Flèche Gì ạ?

Harpagon Qu’est-ce que tu parles de voler ?

Harpagon Mày nói gì về chuyện ăn cắp?

La Flèche Je vous dis que vous fouillez bien partout, pour voir si je vous ai volé.

La Flèche Tôi nói là ông lục soát kỹ thật, xem tôi có ăn cắp của ông không.

Harpagon C’est ce que je veux faire.

Harpagon Đúng là tao định làm thế.

Harpagon fouille dans les poches de La Flèche.

Harpagon lục các túi của La Flèche.

La Flèche (à part) La peste soit de l’avarice et des avaricieux !

La Flèche (nói riêng) Dịch hạch đánh thói hà tiện và bọn hà tiện!

Harpagon Comment ? que dis-tu ?

Harpagon Sao? mày nói gì?

La Flèche Ce que je dis ?

La Flèche Tôi nói gì ạ?

Harpagon Oui ; qu’est-ce que tu dis d’avarice et d’avaricieux ?

Harpagon Phải; mày nói gì về hà tiện và bọn hà tiện?

La Flèche Je dis que la peste soit de l’avarice et des avaricieux.

La Flèche Tôi nói dịch hạch đánh thói hà tiện và bọn hà tiện.

Harpagon De qui veux-tu parler ?

Harpagon Mày muốn nói về ai?

La Flèche Des avaricieux.

La Flèche Bọn hà tiện.

Harpagon Et qui sont-ils, ces avaricieux ?

Harpagon Và chúng là ai, những kẻ hà tiện ấy?

La Flèche Des vilains et des ladres.

La Flèche Bọn bủn xỉn và keo kiệt.

Harpagon Mais qui est-ce que tu entends par là ?

Harpagon Nhưng mày muốn nói ai thế?

La Flèche De quoi vous mettez-vous en peine ?

La Flèche Ông lo chuyện gì vậy?

Harpagon Je me mets en peine de ce qu’il faut.

Harpagon Tao lo cái đáng lo.

La Flèche Est-ce que vous croyez que je veux parler de vous ?

La Flèche Ông tưởng tôi muốn nói về ông sao?

Harpagon Je crois ce que je crois ; mais je veux que tu me dises à qui tu parles quand tu dis cela.

Harpagon Tao tưởng cái tao tưởng; nhưng tao muốn mày nói cho tao biết mày nói với ai khi mày nói thế.

La Flèche Je parle… je parle à mon bonnet.

La Flèche Tôi nói… tôi nói với cái mũ của tôi.

Harpagon Et moi, je pourrois bien parler à ta barrette.

Harpagon Còn tao, tao cũng có thể nói với cái mũ của mày đấy.

La Flèche M’empêcherez-vous de maudire les avaricieux ?

La Flèche Ông cấm được tôi nguyền rủa bọn hà tiện sao?

Harpagon Non ; mais je t’empêcherai de jaser et d’être insolent. Tais-toi.

Harpagon Không; nhưng tao cấm mày lải nhải và hỗn xược. Câm miệng.

La Flèche Je ne nomme personne.

La Flèche Tôi có nêu tên ai đâu.

Harpagon Je te rosserai si tu parles.

Harpagon Tao đánh mày nhừ tử nếu mày nói.

La Flèche Qui se sent morveux, qu’il se mouche.

La Flèche Ai có tật thì giật mình.

Harpagon Te tairas-tu ?

Harpagon Mày có im không?

La Flèche Oui, malgré moi.

La Flèche Có, dù không muốn.

Harpagon Ah ! ah !

Harpagon À! à!

La Flèche (montrant à Harpagon une poche de son justaucorps) Tenez, voilà encore une poche : êtes-vous satisfait ?

La Flèche (chìa cho Harpagon xem một cái túi áo chẽn của mình) Đây, còn một cái túi nữa: ông hài lòng chưa?

Harpagon Allons, rends-le-moi sans te fouiller.

Harpagon Nào, trả nó đây, khỏi phải lục mày.

La Flèche Quoi ?

La Flèche Cái gì ạ?

Harpagon Ce que tu m’as pris.

Harpagon Cái mày lấy của tao.

La Flèche Je ne vous ai rien pris du tout.

La Flèche Tôi không lấy gì của ông cả.

Harpagon Assurément ?

Harpagon Chắc chứ?

La Flèche Assurément.

La Flèche Chắc.

Harpagon Adieu. Va-t-en à tous les diables !

Harpagon Thôi. Đi cho khuất mắt tao!

La Flèche (à part) Me voilà fort bien congédié.

La Flèche (nói riêng) Thế là tôi được tiễn đi đàng hoàng quá.

Harpagon Je te mets sur ta conscience, au moins.

Harpagon Tao để mày lại với lương tâm của mày đấy, nhớ cho.

Scène IV

Cảnh IV

HARPAGON, seul.

HARPAGON, một mình.

Voilà un pendard de valet qui m’incommode fort ; et je ne me plais point à voir ce chien de boiteux-là. Certes, ce n’est pas une petite peine que de garder chez soi une grande somme d’argent ; et bienheureux qui a tout son fait bien placé, et ne conserve seulement que ce qu’il faut pour sa dépense ! On n’est pas peu embarrassé à inventer, dans toute une maison, une cache fidèle ; car pour moi, les coffres-forts me sont suspects et je ne veux jamais m’y fier. Je les tiens justement une franche amorce à voleurs, et c’est toujours la première chose que l’on va attaquer.

Cái thằng người hầu khốn nạn ấy làm tôi khó chịu quá; và tôi chẳng ưa gì nhìn cái thằng què chó má đó. Quả thật, giữ trong nhà một món tiền lớn không phải là nỗi khổ nhỏ; và sung sướng thay người nào có của cải gửi gắm đâu ra đấy, chỉ giữ lại đúng cái cần cho chi tiêu! Nghĩ ra một chỗ giấu đáng tin trong cả một ngôi nhà chẳng phải chuyện dễ; bởi với tôi, két sắt rất đáng ngờ và tôi không bao giờ muốn tin vào chúng. Tôi coi chúng đích thị là mồi nhử trộm, và bao giờ cũng là thứ đầu tiên người ta nhắm vào.

Scène V

Cảnh V

HARPAGON, ÉLISE et CLÉANTE, parlant ensemble, et restant dans le fond du théâtre.

HARPAGON, ÉLISE và CLÉANTE, đang nói chuyện với nhau và đứng ở cuối sân khấu.

Harpagon (se croyant seul) Cependant, je ne sais si j’aurai bien fait d’avoir enterré dans mon jardin dix mille écus qu’on me rendit hier. Dix mille écus en or, chez soi, est une somme assez… (À part, apercevant Élise et Cléante.) Ô ciel ! je me serai trahi moi-même ! la chaleur m’aura emporté, et je crois que j’ai parlé haut en raisonnant tout seul. (À Cléante et Élise.) Qu’est-ce ?

Harpagon (tưởng chỉ có một mình) Nhưng mà, không biết chôn mười nghìn đồng écu người ta trả tôi hôm qua xuống vườn có phải là khéo không. Mười nghìn đồng écu vàng, để trong nhà, là một món khá… (Nói riêng, thấy Élise và Cléante.) Trời ơi! tôi tự bán mình rồi! cơn nóng làm tôi mất tự chủ, chắc tôi đã nói to khi lẩm bẩm một mình. (Với Cléante và Élise.) Gì đấy?

Cléante Rien, mon père.

Cléante Không có gì, thưa cha.

Harpagon Y a-t-il longtemps que vous êtes là ?

Harpagon Các con ở đó lâu chưa?

Élise Nous ne venons que d’arriver.

Élise Chúng con vừa mới đến.

Harpagon Vous avez entendu…

Harpagon Các con có nghe…

Cléante Quoi, mon père ?

Cléante Gì ạ, thưa cha?

Harpagon Là…

Harpagon Đó…

Élise Quoi ?

Élise Gì ạ?

Harpagon Ce que je viens de dire ?

Harpagon Cái cha vừa nói?

Cléante Non.

Cléante Không.

Harpagon Si fait, si fait.

Harpagon Có, có.

Élise Pardonnez-moi.

Élise Xin cha thứ lỗi.

Harpagon Je vois bien que vous en avez ouï quelques mots. C’est que je m’entretenois en moi-même de la peine qu’il y a aujourd’hui à trouver de l’argent, et je disais qu’il est bien heureux qui peut avoir dix mille écus chez soi.

Harpagon Cha thấy rõ các con có nghe lỏm được vài lời. Là cha vừa tự nói với mình về nỗi khổ ngày nay kiếm tiền khó biết bao, và cha nói rằng thật sung sướng cho ai có được mười nghìn đồng écu trong nhà.

Cléante Nous feignions à vous aborder, de peur de vous interrompre.

Cléante Chúng con ngại lại gần cha, sợ làm cha ngắt mạch.

Harpagon Je suis bien aise de vous dire cela, afin que vous n’alliez pas prendre les choses de travers, et vous imaginer que je dise que c’est moi qui ai dix mille écus.

Harpagon Cha rất muốn nói điều này với các con, để các con khỏi hiểu lầm, rồi tưởng cha bảo chính cha có mười nghìn đồng écu.

Cléante Nous n’entrons point dans vos affaires.

Cléante Chúng con không dính đến chuyện của cha.

Harpagon Plût à Dieu que je les eusse, dix mille écus !

Harpagon Giá có được thật, mười nghìn đồng écu ấy!

Cléante Je ne crois pas…

Cléante Con không tin…

Harpagon Ce serait une bonne affaire pour moi.

Harpagon Đó sẽ là một món hời cho cha.

Élise. Ces sont des choses…

Élise Những chuyện này…

Harpagon J’en aurois bon besoin.

Harpagon Cha đang rất cần.

Cléante Je pense que…

Cléante Con nghĩ rằng…

Harpagon Cela m’accommoderait fort.

Harpagon Thế thì cha vừa lòng lắm.

Élise Vous êtes…

Élise Cha…

Harpagon Et je ne me plaindrais pas, comme je le fais, que le temps est misérable.

Harpagon Và cha sẽ không than như bây giờ rằng thời buổi khốn khổ.

Cléante Mon Dieu ! mon père, vous n’avez pas lieu de vous plaindre et l’on sait que vous avez assez de bien.

Cléante Trời ơi! thưa cha, cha không có lý do gì để than, và ai cũng biết cha khá giả lắm.

Harpagon Comment, j’ai assez de bien ! Ceux qui le disent en ont menti. Il n’y a rien de plus faux ; et ce sont des coquins qui font courir tous ces bruits-là.

Harpagon Sao, cha khá giả à! Ai nói thế là nói dối. Chẳng có gì sai hơn; và chính bọn đểu cáng tung ra những tin đồn ấy.

Élise Ne vous mettez point en colère.

Élise Xin cha đừng nổi giận.

Harpagon Cela est étrange, que mes propres enfants me trahissent, et deviennent mes ennemis.

Harpagon Lạ thật, chính con cái cha lại phản cha, lại thành kẻ thù của cha.

Cléante Est-ce être votre ennemi que de dire que vous avez du bien ?

Cléante Nói rằng cha có của thì là kẻ thù của cha sao?

Harpagon Oui. De pareils discours, et les dépenses que vous faites, seront cause qu’un de ces jours on me viendra chez moi me couper la gorge, dans la pensée que je suis tout cousu de pistoles.

Harpagon Phải. Những lời như thế, và những khoản chi tiêu của các con, sẽ khiến một ngày nào đó người ta xông vào nhà cắt cổ cha, vì tưởng cha khâu đầy đồng pistole trong người.

Cléante Quelle grande dépense est-ce que je fais ?

Cléante Con chi tiêu lớn lao gì đâu?

Harpagon Quelle ? Est-il rien de plus scandaleux que ce somptueux équipage que vous promenez par la ville ? Je querellois hier votre sœur ; mais c’est encore pis. Voilà qui crie vengeance au ciel ; et, à vous prendre depuis les pieds jusqu’à la tête, il y auroit là de quoi faire une bonne constitution. Je vous l’ai dit vingt fois, mon fils, toutes vos manières me déplaisent fort ; vous donnez furieusement dans le marquis ; et, pour aller ainsi vêtu, il faut bien que vous me dérobiez.

Harpagon Gì à? Còn gì tai tiếng hơn cái bộ dạng xa hoa mà con dạo khắp thành phố? Hôm qua cha mắng em con, nhưng con còn tệ hơn. Thật là kêu trời trả thù; mà nhìn con từ chân đến đầu, đủ để sắm một cơ nghiệp khá. Cha đã nói với con hai chục lần rồi, con trai, cách ăn mặc của con cha rất không ưa; con làm bộ hầu tước ghê lắm; và để ăn mặc thế này, thì con nhất định phải ăn cắp của cha.

Cléante Hé ! comment vous dérober ?

Cléante Chà! làm sao con ăn cắp của cha?

Harpagon Que sais-je, moi ? Où pouvez-vous donc prendre de quoi entretenir l’état que vous portez ?

Harpagon Cha biết đâu được? Thế thì con lấy đâu ra tiền để giữ cái bộ dạng ấy?

Cléante Moi, mon père ? C’est que je joue ; et, comme je suis fort heureux, je mets sur moi tout l’argent que je gagne.

Cléante Con à, thưa cha? Là vì con chơi bạc; và vì con rất may, nên bao nhiêu tiền thắng con đều đắp lên người.

Harpagon C’est fort mal fait. Si vous êtes heureux au jeu, vous en devriez profiter, et mettre à honnête intérêt l’argent que vous gagnez, afin de le trouver un jour. Je voudrois bien savoir, sans parler du reste, à quoi servent tous ces rubans dont vous voilà lardé depuis les pieds jusqu’à la tête, et si une demi-douzaine d’aiguillettes ne suffit pas pour attacher un haut-de-chausses. Il est bien nécessaire d’employer de l’argent à des perruques, lorsque l’on peut porter des cheveux de son cru, qui ne coûtent rien ! Je vais gager qu’en perruques et rubans il y a du moins vingt pistoles ; et vingt pistoles rapportent par année dix-huit livres six sols huit deniers, à ne les placer qu’au denier douze.

Harpagon Thế là làm rất sai. Nếu con may khi chơi bạc, con nên tận dụng, đem tiền thắng được cho vay lấy lãi vừa phải, để một ngày kia có mà dùng. Cha rất muốn biết, chưa kể những thứ khác, những dải ruy băng con mắc đầy từ chân đến đầu có ích gì, và nửa tá dây buộc chẳng đủ để buộc một cái quần sao. Cần gì phải tốn tiền vào tóc giả, khi có thể để tóc của chính mình, chẳng tốn xu nào! Cha cược rằng tính tóc giả và ruy băng ít nhất cũng hai chục đồng pistole; mà hai chục đồng pistole, nếu cho vay chỉ ở lãi một phần mười hai, thì mỗi năm sinh lãi mười tám livre sáu xu tám denier.

Cléante Vous avez raison.

Cléante Cha nói đúng.

Harpagon Laissons cela, et parlons d’autre affaire. Euh ? (Apercevant Cléante et Élise qui se font des signes.) Hé ! (Bas, à part.) Je crois qu’ils se font signe l’un à l’autre de me voler ma bourse. (Haut.) Que veulent dire ces gestes-là ?

Harpagon Thôi bỏ chuyện ấy, nói sang việc khác. Hả? (Thấy Cléante và Élise đang ra hiệu cho nhau.) Hừ! (Nói nhỏ, riêng.) Cha tin chúng đang ra hiệu cho nhau để lấy trộm ví của cha. (Nói to.) Những cử chỉ ấy là gì?

Élise Nous marchandons, mon frère et moi, à qui parlera le premier ; et nous avons tous deux quelque chose à vous dire.

Élise Chúng con đang nhường nhau, anh con và con, xem ai nói trước; và cả hai chúng con đều có điều muốn nói với cha.

Harpagon Et moi, j’ai quelque chose aussi à vous dire à tous deux.

Harpagon Và cha cũng có điều muốn nói với cả hai con.

Cléante C’est de mariage, mon père, que nous désirons vous parler.

Cléante Thưa cha, chúng con muốn nói với cha về chuyện hôn nhân.

Harpagon Et c’est de mariage aussi que je veux vous entretenir.

Harpagon Và cha cũng muốn nói với các con về chuyện hôn nhân.

Élise Ah ! mon père !

Élise Ôi! cha!

Harpagon Pourquoi ce cri ? Est-ce le mot, ma fille, ou la chose, qui vous fait peur ?

Harpagon Sao lại kêu lên? Con gái, con sợ cái tiếng hay sợ cái việc?

Cléante Le mariage peut nous faire peur à tous deux, de la façon que vous pouvez l’entendre ; et nous craignons que nos sentiments ne soient pas d’accord avec votre choix.

Cléante Hôn nhân có thể làm cả hai chúng con sợ, tùy theo cách cha hiểu; và chúng con ngại rằng tình cảm của chúng con không hợp với sự chọn lựa của cha.

Harpagon Un peu de patience ; ne vous alarmez point. Je sais ce qu’il faut à tous deux, et vous n’aurez, ni l’un ni l’autre, aucun lieu de vous plaindre de tout ce que je prétends faire ; et, pour commencer par un bout, (À Cléante.) avez-vous vu, dites-moi, une jeune personne appelée Mariane, qui ne loge pas loin d’ici ?

Harpagon Kiên nhẫn một chút; đừng hoảng. Cha biết cả hai con cần gì, và không đứa nào trong hai con sẽ có lý do than phiền về tất cả những gì cha định làm; và để bắt đầu từ chuyện này, (Với Cléante.) con đã thấy chưa, nói cha nghe, một cô gái trẻ tên Mariane, ở không xa đây?

Cléante Oui, mon père.

Cléante Dạ có, thưa cha.

Harpagon Et vous ?

Harpagon Còn con?

Élise J’en ai ouï parler.

Élise Con có nghe nói đến.

Harpagon Comment, mon fils, trouvez-vous cette fille ?

Harpagon Thế nào, con trai, con thấy cô gái ấy ra sao?

Cléante Une fort charmante personne.

Cléante Một người rất duyên dáng.

Harpagon Sa physionomie ?

Harpagon Nét mặt cô ấy?

Cléante Tout honnête et pleine d’esprit.

Cléante Hiền hậu và đầy thông minh.

Harpagon Son air et sa manière ?

Harpagon Dáng điệu và cung cách?

Cléante Admirables, sans doute.

Cléante Tuyệt vời, chắc chắn rồi.

Harpagon Ne croyez-vous pas qu’une fille comme cela mériteroit assez que l’on songeât à elle ?

Harpagon Các con không nghĩ rằng một cô gái như thế cũng đáng để người ta nghĩ đến sao?

Cléante Oui, mon père.

Cléante Dạ có, thưa cha.

Harpagon Que ce serait un parti souhaitable ?

Harpagon Rằng đó sẽ là một mối đáng mong?

Cléante Très souhaitable.

Cléante Rất đáng mong.

Harpagon Qu’elle a toute la mine de faire un bon ménage ?

Harpagon Rằng cô ấy có đủ tướng để quán xuyến một gia đình tốt?

Cléante Sans doute.

Cléante Chắc chắn rồi.

Harpagon Et qu’un mari auroit satisfaction avec elle ?

Harpagon Và một người chồng sẽ hài lòng với cô ấy?

Cléante Assurément.

Cléante Chắc chắn.

Harpagon Il y a une petite difficulté : c’est que j’ai peur qu’il n’y ait pas, avec elle, tout le bien qu’on pourrait prétendre.

Harpagon Có một khó khăn nhỏ: cha e rằng ở cô ấy không có đủ của cải như người ta có thể mong.

Cléante Ah ! mon père, le bien n’est pas considérable, lorsqu’il est question d’épouser une honnête personne.

Cléante Ôi! thưa cha, của cải đâu có đáng kể, khi nói đến chuyện cưới một người đoan chính.

Harpagon Pardonnez-moi, pardonnez-moi. Mais ce qu’il y a à dire, c’est que, si l’on n’y trouve pas tout le bien qu’on souhaite, on peut tâcher de regagner cela sur autre chose.

Harpagon Không phải, không phải. Nhưng điều cần nói là nếu không tìm được đủ của cải như mong muốn, thì có thể tìm cách gỡ lại ở chỗ khác.

Cléante Cela s’entend.

Cléante Điều đó dễ hiểu.

Harpagon Enfin je suis bien aise de vous voir dans mes sentiments ; car son maintien honnête et sa douceur m’ont gagné l’âme, et je suis résolu de l’épouser, pourvu que j’y trouve quelque bien.

Harpagon Tóm lại cha rất mừng thấy các con cùng ý với cha; vì dáng vẻ đoan trang và sự dịu dàng của cô ấy đã chiếm được lòng cha, và cha quyết cưới cô ấy, miễn là cô ấy có chút của.

Cléante Euh ?

Cléante Hả?

Harpagon Comment ?

Harpagon Sao?

Cléante Vous êtes résolu, dites-vous… ?

Cléante Cha nói là cha quyết…?

Harpagon D’épouser Mariane.

Harpagon Cưới Mariane.

Cléante Qui ? Vous, vous ?

Cléante Ai? Cha, cha ư?

Harpagon Oui, moi, moi, moi. Que veut dire cela ?

Harpagon Phải, cha, cha, cha. Thế nghĩa là sao?

Cléante Il m’a pris tout à coup un éblouissement, et je me retire d’ici.

Cléante Đột nhiên con thấy hoa mắt, và con xin lui khỏi đây.

Harpagon Cela ne sera rien. Allez vite boire dans la cuisine un grand verre d’eau claire.

Harpagon Không sao đâu. Xuống bếp mau uống một cốc nước lã đầy.

Scène VI.

Cảnh VI.

HARPAGON, ÉLISE.

HARPAGON, ÉLISE.

Harpagon Voilà de mes damoiseaux flouets, qui n’ont non plus de vigueur que des poules. C’est là, ma fille, ce que j’ai résolu pour moi. Quant à ton frère, je lui destine une certaine veuve dont, ce matin, on m’est venu parler ; et, pour toi, je te donne au seigneur Anselme.

Harpagon Đó, bọn công tử õng ẹo, chẳng có sức lực gì hơn lũ gà mái. Con gái, đó là điều cha đã quyết cho cha. Còn anh con, cha định cho nó một bà góa mà sáng nay có người đến nói với cha; và còn con, cha gả con cho ông Anselme.

Élise Au seigneur Anselme ?

Élise Cho ông Anselme?

Harpagon Oui, Un homme mûr, prudent et sage, qui n’a pas plus de cinquante ans, et dont on vante les grands biens.

Harpagon Phải. Một người chín chắn, thận trọng và khôn ngoan, chưa quá năm chục tuổi, và người ta ca ngợi gia sản lớn của ông.

Élise (faisant une révérence) Je ne veux point me marier, mon père, s’il vous plaît.

Élise (cúi chào) Con không muốn lấy chồng, thưa cha, xin cha cho phép.

Harpagon (contrefaisant Élise) Et moi, ma petite fille, ma mie, je veux que vous vous mariiez, s’il vous plaît.

Harpagon (nhại Élise) Còn cha, cô bé của cha, cưng của cha, cha muốn con lấy chồng, xin con cho phép.

Élise (faisant encore la révérence) Je vous demande pardon, mon père.

Élise (lại cúi chào) Con xin cha tha lỗi, thưa cha.

Harpagon (contrefaisant Élise) Je vous demande pardon, ma fille.

Harpagon (nhại Élise) Cha xin con tha lỗi, con gái.

Élise Je suis très humble servante au seigneur Anselme ; mais (Faisant encore la révérence.) avec votre permission, je ne l’épouserai point.

Élise Con xin làm đầy tớ hèn mọn của ông Anselme; nhưng (Lại cúi chào.) xin phép cha, con sẽ không lấy ông.

Harpagon Je suis votre très humble valet ; mais, (Contrefaisant Élise.) avec votre permission, vous l’épouserez dès ce soir.

Harpagon Cha xin làm đầy tớ hèn mọn của con; nhưng, (Nhại Élise.) xin phép con, con sẽ lấy ông ấy ngay tối nay.

Élise Dès ce soir ?

Élise Ngay tối nay?

Harpagon Dès ce soir.

Harpagon Ngay tối nay.

Élise (faisant encore la révérence) Cela ne sera pas, mon père.

Élise (lại cúi chào) Chuyện ấy sẽ không xảy ra, thưa cha.

Harpagon (contrefaisant encore Élise) Cela sera, ma fille.

Harpagon (lại nhại Élise) Chuyện ấy sẽ xảy ra, con gái.

Élise Non.

Élise Không.

Harpagon Si.

Harpagon Có.

Élise Non, vous dis-je.

Élise Không, con nói rồi mà.

Harpagon Si, vous dis-je.

Harpagon Có, cha nói rồi mà.

Élise C’est une chose où vous ne me réduirez point.

Élise Chuyện này cha sẽ không ép được con.

Harpagon C’est une chose où je te réduirai.

Harpagon Chuyện này cha sẽ ép được mày.

Élise Je me tuerai plutôt que d’épouser un tel mari.

Élise Con thà tự tử còn hơn lấy một người chồng như thế.

Harpagon Tu ne te tueras point, et tu l’épouseras. Mais voyez quelle audace ! A-t-on jamais vu une fille parler de la sorte à son père ?

Harpagon Mày sẽ không tự tử, và mày sẽ lấy ông ấy. Nhưng xem cái gan kìa! Có ai từng thấy một đứa con gái nói với cha như thế chưa?

Élise Mais a-t-on jamais vu un père marier sa fille de la sorte ?

Élise Nhưng có ai từng thấy một người cha gả con gái như thế chưa?

Harpagon C’est un parti où il n’y a rien à redire ; et je gage que tout le monde approuvera mon choix.

Harpagon Đó là một mối không chê vào đâu được; và cha cược rằng ai cũng sẽ tán thành sự chọn lựa của cha.

Élise Et moi, je gage qu’il ne sauroit être approuvé d’aucune personne raisonnable.

Élise Còn con, con cược rằng không người biết điều nào có thể tán thành.

Harpagon (apercevant Valère de loin) Voilà Valère. Veux-tu qu’entre nous deux nous le fassions juge de cette affaire ?

Harpagon (thấy Valère từ xa) Valère kia rồi. Muốn cha con ta nhờ nó phân xử chuyện này không?

Élise J’y consens.

Élise Con đồng ý.

Harpagon Te rendras-tu à son jugement ?

Harpagon Con có chịu theo lời phán xử của nó không?

Élise Oui. J’en passerai par ce qu’il dira.

Élise Dạ có. Anh ấy nói sao con theo vậy.

Harpagon Voilà qui est fait.

Harpagon Thế là xong.

Scène VII.

Cảnh VII.

VALÈRE, HARPAGON, ÉLISE.

VALÈRE, HARPAGON, ÉLISE.

Harpagon Ici, Valère. Nous t’avons élu pour nous dire qui a raison de ma fille ou de moi.

Harpagon Lại đây, Valère. Chúng tôi chọn anh để nói xem trong chuyện con gái tôi với tôi, ai có lý.

Valère C’est vous, monsieur, sans contredit.

Valère Dạ ông, không thể cãi được.

Harpagon Sais-tu bien de quoi nous parlons ?

Harpagon Anh có biết chúng tôi đang nói chuyện gì không?

Valère Non ; mais vous ne sauriez avoir tort, et vous êtes toute raison.

Valère Không; nhưng ông không thể sai, ông là hiện thân của lẽ phải.

Harpagon Je veux ce soir lui donner pour époux un homme aussi riche que sage ; et la coquine me dit au nez qu’elle se moque de le prendre. Que dis-tu de cela ?

Harpagon Tối nay tôi muốn gả cho nó một người chồng vừa giàu vừa khôn; thế mà con ranh nói thẳng vào mặt tôi rằng nó chẳng thèm lấy. Anh nói sao về chuyện đó?

Valère Ce que j’en dis ?

Valère Tôi nói sao ạ?

Harpagon Oui.

Harpagon Phải.

Valère Hé ! hé !

Valère He! he!

Harpagon Quoi !

Harpagon Sao!

Valère Je dis que, dans le fond, je suis de votre sentiment ; et vous ne pouvez pas que vous n’ayez raison. Mais aussi n’a-t-elle pas tort tout à fait, et…

Valère Tôi nói rằng, xét cho cùng, tôi cùng ý với ông; và ông không thể không có lý. Nhưng cô ấy cũng không hoàn toàn sai, và…

Harpagon Comment ? Le seigneur Anselme est un parti considérable ; c’est un gentilhomme qui est noble, doux, posé, sage et fort accommodé, et auquel il ne reste aucun enfant de son premier mariage. Sauroit-elle mieux rencontrer ?

Harpagon Sao? Ông Anselme là một mối đáng kể; một quý ông quyền quý, hiền hòa, điềm đạm, khôn ngoan và rất khá giả, lại không còn đứa con nào của cuộc hôn nhân trước. Nó còn tìm được mối nào hơn chăng?

Valère Cela est vrai. Mais elle pourroit vous dire que c’est un peu précipiter les choses, et qu’il faudrait au moins quelque temps pour voir si son inclination pourra s’accommoder avec.

Valère Đúng thế. Nhưng cô ấy có thể nói với ông rằng thế là hơi vội, và ít ra cũng cần chút thời gian để xem liệu lòng cô có hợp được với ông ấy không.

Harpagon C’est une occasion qu’il faut prendre vite aux cheveux. Je trouve ici un avantage qu’ailleurs je ne trouverois pas ; et il s’engage à la prendre sans dot.

Harpagon Đây là cơ hội phải nắm lấy ngay, kẻo vuột mất. Ở đây tôi thấy một lợi mà nơi khác tôi sẽ không thấy; và ông ấy nhận cưới nó không cần của hồi môn.

Valère Sans dot ?

Valère Không cần của hồi môn?

Harpagon Oui.

Harpagon Phải.

Valère Ah ! je ne dis plus rien. Voyez-vous ? voilà une raison tout à fait convaincante ; il se faut rendre à cela.

Valère À! thế thì tôi không nói gì nữa. Ông thấy không? đó là một lý do hoàn toàn thuyết phục; phải chịu thôi.

Harpagon C’est pour moi une épargne considérable.

Harpagon Với tôi đó là một khoản tiết kiệm đáng kể.

Valère Assurément ; cela ne reçoit point de contradiction. Il est vrai que votre fille vous peut représenter que le mariage est une plus grande affaire qu’on ne peut croire ; qu’il y va d’être heureux ou malheureux toute sa vie ; et qu’un engagement qui doit durer jusqu’à la mort ne se doit jamais faire qu’avec de grandes précautions.

Valère Chắc chắn; chuyện đó không ai cãi được. Quả là con gái ông có thể trình bày với ông rằng hôn nhân là việc lớn hơn người ta tưởng; rằng nó quyết định hạnh phúc hay bất hạnh cả đời; và một cam kết kéo dài đến chết thì không bao giờ được lập mà không hết sức thận trọng.

Harpagon Sans dot !

Harpagon Không cần của hồi môn!

Valère Vous avez raison : voilà qui décide tout ; cela s’entend. Il y a des gens qui pourraient vous dire qu’en de telles occasions l’inclination d’une fille est une chose, sans doute, où l’on doit avoir de l’égard ; et que cette grande inégalité d’âge, d’humeur et de sentiments, rend un mariage sujet à des accidents fâcheux.

Valère Ông nói đúng: thế là quyết định tất cả; chuyện đó dễ hiểu. Có những người có thể nói với ông rằng trong những dịp như vậy, lòng ưa thích của người con gái chắc chắn là điều cần để ý; và sự chênh lệch lớn về tuổi tác, tính khí và tình cảm khiến một cuộc hôn nhân dễ gặp tai họa đáng tiếc.

Harpagon Sans dot !

Harpagon Không cần của hồi môn!

Valère Ah ! il n’y a pas de réplique à cela ; on le sait bien ! Qui diantre peut aller là contre ? Ce n’est pas qu’il n’y ait quantité de pères qui aimeroient mieux ménager la satisfaction de leurs filles, que l’argent qu’ils pourroient donner ; qui ne les voudroient point sacrifier à l’intérêt, et chercheroient, plus que toute autre chose, à mettre dans un mariage cette douce conformité qui, sans cesse, y maintient l’honneur, la tranquillité et la joie ; et que…

Valère À! chuyện đó không có gì để đáp; ai cũng biết cả! Ai mà cãi lại được? Không phải là không có nhiều người cha thà lo cho con gái được vừa lòng hơn là lo giữ số tiền họ có thể cho; những người không muốn hy sinh con vào lợi lộc, và hơn mọi thứ khác, tìm cách đem vào hôn nhân sự hòa hợp êm dịu vốn không ngừng giữ cho nó danh dự, bình yên và niềm vui; và rằng…

Harpagon Sans dot !

Harpagon Không cần của hồi môn!

Valère Il est vrai ; cela ferme la bouche à tout. Sans dot ! Le moyen de résister à une raison comme celle-là ?

Valère Đúng thế; câu ấy bịt miệng mọi người. Không cần của hồi môn! Làm sao chống lại một lý do như thế?

Harpagon (à part, regardant du côté le jardin) Ouais ! Il me semble que j’entends un chien qui aboie. N’est-ce point qu’on en voudroit à mon argent ? (À Valère.) Ne bougez ; je reviens tout à l’heure.

Harpagon (nói riêng, nhìn về phía vườn) Ủa! Hình như tao nghe có tiếng chó sủa. Không phải là có kẻ nhắm vào tiền của tao chứ? (Với Valère.) Đừng đi đâu; tôi quay lại ngay.

Scène VIII.

Cảnh VIII.

ÉLISE, VALÈRE.

ÉLISE, VALÈRE.

Élise Vous moquez-vous, Valère, de lui parler comme vous faites ?

Élise Anh có đùa không, Valère, mà nói với cha như thế?

Valère C’est pour ne point l’aigrir, et pour en venir mieux à bout. Heurter de front ses sentiments est le moyen de tout gater ; et il y a de certains esprits qu’il ne faut prendre qu’en biaisant ; des tempéraments ennemis de toute résistance ; des naturels rétifs, que la vérité fait cabrer, qui toujours se roidissent contre le droit chemin de la raison, et qu’on ne mène qu’en tournant où l’on veut les conduire. Faites semblant de consentir à ce qu’il veut, vous en viendrez mieux à vos fins ; et…

Valère Là để không làm ông phật ý, và để xoay được ông tốt hơn. Đối đầu thẳng với ý ông là cách làm hỏng tất cả; có những tính người chỉ có thể đến gần bằng đường vòng; những tính khí thù ghét mọi sự chống đối; những bản tính bướng bỉnh, hễ nghe sự thật là lồng lên, luôn gồng mình chống lại con đường thẳng của lẽ phải, và chỉ dắt được bằng cách vòng đến nơi mình muốn dắt họ tới. Em cứ làm ra vẻ đồng ý với điều ông muốn, em sẽ đạt được ý mình tốt hơn; và…

Élise Mais ce mariage, Valère !

Élise Nhưng cuộc hôn nhân này, Valère!

Valère On cherchera des biais pour le rompre.

Valère Mình sẽ tìm cách để phá nó.

Élise Mais quelle invention trouver, s’il se doit conclure ce soir ?

Élise Nhưng nghĩ ra mưu kế gì, nếu nó phải xong ngay tối nay?

Valère Il faut demander un délai, et feindre quelque maladie.

Valère Phải xin hoãn lại, rồi giả bệnh.

Élise Mais on découvrira la feinte, si l’on appelle des médecins.

Élise Nhưng người ta sẽ bắt thóp trò giả vờ, nếu mời thầy thuốc đến.

Valère Vous moquez-vous ? Y connoissent-ils quelque chose ? Allez, allez, vous pourrez avec eux avoir quel mal il vous plaira, ils vous trouveront des raisons pour vous dire d’où cela vient.

Valère Em nói đùa chắc? Họ thì biết gì! Thôi, thôi, em muốn mắc bệnh gì với họ cũng được, họ sẽ tìm ra đủ lý lẽ để giải thích bệnh ấy từ đâu mà ra.

Scène IX.

Cảnh IX.

HARPAGON, VALÈRE, ÉLISE.

HARPAGON, VALÈRE, ÉLISE.

Harpagon (à part, dans le fond du théâtre) Ce n’est rien, Dieu merci.

Harpagon (nói riêng, ở cuối sân khấu) Không có gì, tạ ơn trời.

Valère (sans voir Harpagon) Enfin notre dernier recours, c’est que la fuite nous peut mettre à couvert de tout ; et, si votre amour, belle Élise, est capable d’une fermeté… (Apercevant Harpagon.) Oui, il faut qu’une fille obéisse à son père. Il ne faut point qu’elle regarde comme un mari est fait ; et lorsque la grande raison de sans dot s’y rencontre, elle doit être prête à prendre tout ce qu’on lui donne.

Valère (không thấy Harpagon) Tóm lại, chỗ nương tựa cuối cùng của ta là bỏ trốn, trốn thì che chở ta khỏi mọi chuyện; và nếu tình yêu của em, Élise xinh đẹp, đủ vững vàng để… (Thấy Harpagon.) Vâng, con gái phải vâng lời cha. Không nên ngó xem chồng mình ra sao; và khi đã có cái lý lẽ lớn là không cần của hồi môn, thì phải sẵn sàng nhận mọi thứ người ta cho.

Harpagon Bon : voilà bien parlé, cela !

Harpagon Tốt: nói thế mới phải!

Valère Monsieur, je vous demande pardon si je m’emporte un peu, et prends la hardiesse de lui parler comme je fais.

Valère Thưa ông, xin ông thứ lỗi nếu tôi hơi nóng nảy, và dám ăn nói với cô ấy như thế.

Harpagon Comment ! j’en suis ravi, et je veux que tu prennes sur elle un pouvoir absolu. (À Élise.) Oui, tu as beau fuir, je lui donne l’autorité que le ciel me donne sur toi, et j’entends que tu fasses tout ce qu’il te dira.

Harpagon Sao! Tôi mừng lắm, và tôi muốn cậu có quyền tuyệt đối với nó. (Nói với Élise.) Phải, con trốn cũng vô ích, cha trao cho cậu ấy cái quyền mà trời đã trao cho cha đối với con, và cha muốn con làm hết mọi điều cậu ấy bảo.

Valère (à Élise) Après cela, résistez à mes remontrances.

Valère (nói với Élise) Sau những lời ấy, em cứ chống lại lời khuyên của anh xem.

Scène X.

Cảnh X.

HARPAGON, VALÈRE.

HARPAGON, VALÈRE.

Valère Monsieur, je vais la suivre, pour continuer les leçons que je lui faisois.

Valère Thưa ông, tôi đi theo cô ấy để tiếp tục những bài học tôi đang giảng.

Harpagon Oui, tu m’obligeras. Certes…

Harpagon Phải, cậu làm tôi cảm kích lắm. Quả thật…

Valère Il est bon de lui tenir un peu la bride haute.

Valère Nên giữ dây cương hơi căng với cô ấy.

Harpagon Cela est vrai. Il faut…

Harpagon Đúng thế. Phải…

Valère Ne vous mettez pas en peine, je crois que j’en viendrai à bout.

Valère Ông đừng bận tâm, tôi tin là tôi sẽ lo xong.

Harpagon Fais, fais. Je m’en vais faire un petit tour en ville, et reviens tout à l’heure.

Harpagon Cứ làm đi, cứ làm đi. Tôi ra phố đi một vòng, lát nữa về ngay.

Valère (adressant la parole à Élise, en s’en allant du côté par où elle est sortie) Oui, l’argent est plus précieux que toutes les choses du monde, et vous devez rendre grâce au ciel, de l’honnête homme de père qu’il vous a donné. Il sait ce que c’est que de vivre. Lorsqu’on s’offre de prendre une fille sans dot, on ne doit point regarder plus avant. Tout est renfermé là-dedans ; et sans dot tient lieu de beauté, de jeunesse, de naissance, d’honneur, de sagesse, et de probité.

Valère (nói với Élise, vừa đi về phía nàng đã ra) Vâng, tiền quý hơn mọi thứ trên đời, và em phải tạ ơn trời đã ban cho em một người cha đáng kính như thế. Ông biết thế nào là sống. Khi có người chịu cưới một cô gái không cần của hồi môn, thì chẳng nên nhìn xa hơn. Mọi thứ gói gọn trong đó; mà không cần của hồi môn thì thay cho sắc đẹp, tuổi trẻ, dòng dõi, danh giá, đức khôn ngoan và lòng ngay thẳng.

Harpagon Ah ! le brave garçon ! Voilà parlé comme un oracle. Heureux qui peut avoir un domestique de la sorte !

Harpagon À! thằng bé giỏi! Nói như thần tiên phán. Có được người giúp việc như thế thật là có phúc!

FIN DU PREMIER ACTE.

HẾT HỒI THỨ NHẤT.

ACTE SECOND.

HỒI THỨ HAI.

Scène I.

Cảnh I.

CLÉANTE, LA FLÈCHE.

CLÉANTE, LA FLÈCHE.

Cléante. Ah ! traître que tu es ! où t’es-tu donc allé fourrer ? Ne t’avois-je pas donné ordre…

Cléante A! đồ phản bội! Anh chui vào xó nào vậy? Tôi chẳng đã ra lệnh cho anh…

La Flèche Oui, Monsieur ; et je m’étois rendu ici pour vous attendre de pied ferme ; mais monsieur votre père, le plus malgracieux des hommes, m’a chassé dehors malgré moi, et j’ai couru le risque d’être battu.

La Flèche Thưa cậu, có; và tôi đã đến đây đứng chờ cậu vững như đinh; nhưng ông cụ nhà cậu, người khó chịu nhất trên đời, đuổi tôi ra ngoài bất chấp ý tôi, và tôi suýt bị đánh.

Cléante Comment va notre affaire ? Les choses pressent plus que jamais ; et, depuis que je t’ai vu, j’ai découvert que mon père est mon rival.

Cléante Việc của chúng ta ra sao rồi? Mọi chuyện gấp hơn bao giờ hết; và từ lúc gặp anh, tôi đã phát hiện cha tôi là tình địch của tôi.

La Flèche Votre père amoureux ?

La Flèche Ông cụ nhà cậu đang yêu?

Cléante Oui ; et j’ai eu toutes les peines du monde à lui cacher le trouble où cette nouvelle m’a mis.

Cléante Phải; và tôi phải vất vả hết sức mới giấu được nỗi rối bời tin ấy gây cho tôi.

La Flèche Lui, se mêler d’aimer ! De quoi diable s’avise-t-il ? Se moque-t-il du monde ? Et l’amour a-t-il été fait pour des gens bâtis comme lui ?

La Flèche Ông ấy mà đòi dính vào chuyện yêu đương! Quỷ nào xui ông ấy thế? Ông ấy bỡn cả thiên hạ sao? Chẳng lẽ tình yêu sinh ra cho những người vóc dáng như ông ấy?

Cléante Il a fallu, pour mes péchés, que cette passion lui soit venue en tête.

Cléante Chắc vì tội lỗi của tôi mà cái đam mê ấy chui vào đầu ông.

La Flèche Mais par quelle raison lui faire un mystère de votre amour ?

La Flèche Nhưng sao cậu lại giấu ông chuyện tình của cậu?

Cléante Pour lui donner moins de soupçon, et me conserver, au besoin, des ouvertures plus aisées pour détourner ce mariage. Quelle réponse t’a-t-on faite ?

Cléante Để ông bớt nghi ngờ, và khi cần thì giữ cho mình thêm đường dễ dàng mà phá cuộc hôn nhân ấy. Họ trả lời anh thế nào?

La Flèche Ma foi, Monsieur, ceux qui empruntent sont bien malheureux ; et il faut essuyer d’étranges choses lorsqu’on en est réduit à passer, comme vous, par les mains des fesse-matthieux.

La Flèche Thưa cậu, quả thật những kẻ đi vay khổ lắm; và phải nuốt đủ thứ chuyện lạ lùng khi bị đẩy đến chỗ như cậu, phải qua tay bọn cho vay nặng lãi.

Cléante. L’affaire ne se fera point ?

Cléante Việc sẽ không thành?

La Flèche Pardonnez-moi. Notre maître Simon, le courtier qu’on nous a donné, homme agissant et plein de zèle, dit qu’il a fait rage pour vous, et il assure que votre seule physionomie lui a gagné le cœur.

La Flèche Xin lỗi cậu, thành chứ. Thầy Simon nhà ta, người môi giới họ giới thiệu cho, con người xông xáo và đầy nhiệt tình, nói là đã làm hết sức vì cậu, và quả quyết chỉ riêng diện mạo cậu đã chiếm được lòng ông ấy.

Cléante J’aurai les quinze mille francs que je demande ?

Cléante Tôi sẽ có mười lăm nghìn franc tôi cần chứ?

La Flèche Oui ; mais à quelques petites conditions qu’il faudra que vous acceptiez, si vous avez dessein que les choses se fassent.

La Flèche Có; nhưng kèm vài điều kiện nho nhỏ cậu phải chịu, nếu cậu muốn việc thành.

Cléante T’a-t-il fait parler à celui qui doit prêter l’argent ?

Cléante Ông ta có cho anh nói chuyện với người sắp cho vay tiền không?

La Flèche Ah ! vraiment, cela ne va pas de la sorte. Il apporte encore plus de soin à se cacher que vous, et ce sont des mystères bien plus grands que vous ne pensez. On ne veut point du tout dire son nom ; et l’on doit aujourd’hui l’aboucher avec vous dans une maison empruntée, pour être instruit par votre bouche de votre bien et de votre famille ; et je ne doute point que le seul nom de votre père ne rende les choses faciles.

La Flèche Ôi chao, đâu có như thế. Ông ta còn chăm giấu mình hơn cả cậu, và đó là những bí mật lớn hơn cậu tưởng nhiều. Họ nhất định không nói tên; và hôm nay họ sẽ cho ông ta gặp cậu ở một căn nhà mượn tạm, để nghe chính miệng cậu nói về gia sản và gia đình; và tôi không nghi ngờ gì rằng riêng tên cha cậu cũng đủ làm mọi việc dễ dàng.

Cléante Et principalement notre mère étant morte, dont on ne peut m’ôter le bien.

Cléante Nhất là mẹ tôi đã mất, và người ta không thể tước của tôi phần gia sản bà để lại.

La Flèche Voici quelques articles qu’il a dictés lui-même à notre entremetteur, pour vous être montrés avant que de rien faire. « Supposé que le prêteur voie toutes ses sûretés, et que l’emprunteur soit majeur, et d’une famille où le bien soit ample, solide, assuré, clair, et net de tout embarras, on fera une bonne et exacte obligation par-devant un notaire, le plus honnête homme qu’il se pourra, et qui, pour cet effet sera choisi par le prêteur, auquel il importe le plus que l’acte soit dûment dressé. »

La Flèche Đây là vài điều khoản chính ông ta tự đọc cho người mai mối của ta chép, để đưa cậu xem trước khi làm gì. “Giả sử người cho vay thấy hết mọi bảo đảm, và người vay đã thành niên, thuộc một gia đình có gia sản dồi dào, vững chắc, chắc chắn, rõ ràng, và sạch mọi vướng mắc, thì sẽ lập một văn tự tốt và chính xác trước một công chứng viên, càng lương thiện càng tốt, và vì mục đích ấy sẽ do người cho vay chọn, vì người ấy quan tâm nhất đến việc lập văn bản cho đúng thủ tục.”

Cléante Il n’y a rien à dire à cela.

Cléante Điều ấy chẳng có gì để nói.

La Flèche. « Le prêteur, pour ne charger sa conscience d’aucun scrupule, prétend ne donner son argent qu’au denier dix-huit. »

La Flèche “Người cho vay, để lương tâm khỏi vướng chút băn khoăn nào, chỉ định cho vay tiền với lãi một phần mười tám.”

Cléante Au denier dix-huit ? Parbleu ! voilà qui est honnête. Il n’y a pas lieu de se plaindre.

Cléante Lãi một phần mười tám? Trời đất! Thế thì lương thiện đấy. Không có gì để phàn nàn.

La Flèche Cela est vrai. « Mais, comme ledit prêteur n’a pas chez lui la somme dont il est question, et que, pour faire plaisir à l’emprunteur, il est contraint lui-même de l’emprunter d’un autre sur le pied du denier cinq, il conviendra que ledit premier emprunteur paye cet intérêt, sans préjudice du reste, attendu que ce n’est que pour l’obliger que ledit prêteur s’engage à cet emprunt. »

La Flèche Đúng vậy. “Nhưng vì người cho vay nói trên không có sẵn trong nhà số tiền đang bàn, và để làm vui lòng người vay, chính ông phải đi vay của người khác với lãi một phần năm, nên người vay thứ nhất nói trên sẽ phải trả khoản lãi ấy, chưa kể phần còn lại, vì người cho vay chỉ vì giúp đỡ mà nhận món vay đó.”

Cléante Comment diable ! Quel Juif, quel Arabe est-ce là ? C’est plus qu’au denier quatre.

Cléante Quỷ thần ơi! Thứ Do Thái, thứ Ả Rập nào thế này? Hơn cả lãi một phần tư.

La Flèche Il est vrai ; c’est ce que j’ai dit. Vous avez à voir là-dessus.

La Flèche Đúng; tôi cũng đã nói thế. Cậu liệu mà tính.

Cléante Que veux-tu que je voie ? J’ai besoin d’argent, et il faut bien que je consente à tout.

Cléante Anh muốn tôi tính gì? Tôi cần tiền, thì phải chấp nhận hết.

La Flèche C’est la réponse que j’ai faite.

La Flèche Tôi cũng đáp như thế.

Cléante Il y a encore quelque chose ?

Cléante Còn gì nữa không?

La Flèche Ce n’est plus qu’un petit article. « Des quinze mille francs qu’on demande, le prêteur ne pourra compter en argent que douze mille livres ; et, pour les mille écus restants, il faudra que l’emprunteur prenne les hardes, nippes, bijoux, dont s’ensuit le mémoire, et que ledit prêteur a mis, de bonne foi, au plus modique prix qu’il lui a été possible. »

La Flèche Chỉ còn một điều khoản nhỏ. “Trong mười lăm nghìn franc xin vay, người cho vay chỉ có thể đếm bằng tiền mặt mười hai nghìn livre; còn một nghìn đồng écu còn lại, người vay phải nhận quần áo, đồ lặt vặt, nữ trang có danh mục kèm theo đây, mà người cho vay đã ghi, một cách thiện chí, theo giá thấp nhất có thể.”

Cléante. Que veut dire cela ?

Cléante Thế nghĩa là gì?

La Flèche Ecoutez le mémoire « Premièrement, un lit de quatre pieds à bandes de point de Hongrie, appliquées fort proprement sur un drap de couleur d’olive, avec six chaises et la courte-pointe de même : le tout bien conditionné, et doublé d’un petit taffetas changeant rouge et bleu. » Plus, un pavillon à queue, d’une bonne serge d’Aumale rose sèche, avec le mollet et les franges de soie. »

La Flèche Nghe danh mục đây. “Thứ nhất, một chiếc giường bốn cột, có dải thêu kiểu Hung-ga-ri đính rất khéo trên tấm vải màu ô liu, kèm sáu chiếc ghế và tấm chăn cùng loại: tất cả còn tốt, lót một lớp taffeta nhỏ đổi màu đỏ xanh. “Thêm một cái trướng có đuôi, bằng vải len Aumale tốt màu hồng khô, có tua và diềm bằng tơ.”

Cléante Que veut-il que je fasse de cela ?

Cléante Ông ta muốn tôi làm gì với những thứ ấy?

La Flèche Attendez. « Plus une tenture de tapisserie des amours de Gombaud et de Macée. » Plus, une grande table de bois de noyer, à douze colonnes ou piliers tournés, qui se tire par les deux bouts, et garnie, par le dessous, de ses six escabelles. »

La Flèche Chờ đã. “Thêm một bộ thảm treo tường về chuyện tình của Gombaud và Macée. “Thêm một chiếc bàn lớn bằng gỗ óc chó, mười hai chân trụ tiện, kéo ra được hai đầu, bên dưới có sáu chiếc ghế đẩu kèm theo.”

Cléante Qu’ai-je affaire, morbleu… ?

Cléante Tôi cần gì mấy thứ ấy, quỷ tha ma bắt…?

La Flèche Donnez-vous patience. « Plus trois gros mousquets tout garnis de nacre de perle, avec les trois fourchettes assortissantes. » Plus un fourneau de brique, avec deux cornues et trois récipients, fort utiles à ceux qui sont curieux de distiller. »

La Flèche Cậu kiên nhẫn một chút. “Thêm ba khẩu súng hỏa mai lớn nạm xà cừ, kèm ba cái chạc đỡ cùng bộ. “Thêm một cái lò gạch, có hai bình cổ cong và ba bình hứng, rất hữu ích cho ai ham chưng cất.”

Cléante J’enrage !

Cléante Tôi điên lên mất!

La Flèche Doucement. « Plus, un luth de Bologne, garni de toutes ses cordes, ou peu s’en faut. » Plus, un trou-madame et un damier, avec un jeu de l’oie, renouvelé des Grecs, fort propres à passer le temps lorsque l’on n’a que faire. « Plus, une peau d’un lézard de trois pieds et demi, remplie de foin : curiosité agréable pour pendre au plancher d’une chambre. » Le tout, ci-dessus mentionné, valant loyalement plus de quatre mille cinq cents livres, et rabaissé à la valeur de mille écus, par la discrétion du prêteur. »

La Flèche Từ từ. “Thêm một cây đàn luýt Bologna, đủ dây, hoặc gần đủ. “Thêm một bàn trò lỗ và một bàn cờ đam, cùng một bàn cờ ngỗng, làm lại theo lối người Hy Lạp, rất thích hợp để giết thời gian khi rảnh rỗi. “Thêm một tấm da thằn lằn dài ba thước rưỡi nhồi cỏ khô: món lạ đáng yêu để treo trên trần phòng. “Tất cả những thứ kể trên, giá thực sự hơn bốn nghìn năm trăm livre, được người cho vay rộng lượng hạ xuống còn một nghìn đồng écu.”

Cléante Que la peste l’étouffe avec sa discrétion, le traître, le bourreau qu’il est ! A-t-on jamais parlé d’une usure semblable ? et n’est-il pas content du furieux intérêt qu’il exige, sans vouloir encore m’obliger à prendre pour trois mille livres les vieux rogatons qu’il ramasse ? Je n’aurai pas deux cents écus de tout cela ; et cependant il faut bien me résoudre à consentir à ce qu’il veut ; car il est en état de me faire tout accepter, et il me tient, le scélérat, le poignard sur la gorge.

Cléante Mong dịch hạch bóp cổ lão cùng cái rộng lượng của lão, đồ phản bội, đồ đao phủ! Đã bao giờ nghe chuyện cho vay nặng lãi như thế chưa? Lão chưa vừa lòng với món lãi khủng khiếp đòi hỏi, còn bắt tôi nhận với giá ba nghìn livre mớ đồ cũ lão nhặt nhạnh? Trong đó tôi chẳng được nổi hai trăm đồng écu; vậy mà tôi vẫn phải quyết định chấp nhận điều lão muốn; vì lão ở thế bắt tôi nhận tất, và lão, thằng khốn, đang kề dao vào cổ tôi.

La Flèche Je vous vois, Monsieur, ne vous en déplaise, dans le grand chemin justement que tenoit Panurge pour se ruiner, prenant argent d’avance, achetant cher, vendant à bon marché, et mangeant son blé en herbe.

La Flèche Thưa cậu, xin cậu đừng phật ý, tôi thấy cậu đang đi đúng con đường Panurge đã đi để tự phá sản: lấy tiền trước, mua đắt, bán rẻ, và ăn lúa khi còn xanh.

Cléante. Que veux-tu que j’y fasse ? Voilà où les jeunes gens sont réduits par la maudite avarice des pères ; et on s’étonne, après cela, que les fils souhaitent qu’ils meurent !

Cléante Anh muốn tôi làm gì? Thanh niên bị dồn đến nước này bởi lòng hà tiện đáng nguyền rủa của cha mẹ; thế mà người ta lại lấy làm lạ khi con cái mong cha chết!

La Flèche Il faut convenir que le vôtre animeroit contre sa vilenie le plus posé homme du monde. Je n’ai pas, Dieu merci, les inclinations fort patibulaires ; et, parmi mes confrères que je vois se mêler de beaucoup de petits commerces, je sais tirer adroitement mon épingle du jeu, et me démêler prudemment de toutes les galanteries qui sentent tant soit peu l’échelle ; mais, à vous dire vrai, il me donneroit, par ses procédés, des tentations de le voler ; et je croirais, en le volant, faire une action méritoire.

La Flèche Phải công nhận ông cụ nhà cậu có thể khiến người điềm đạm nhất trên đời nổi giận vì thói hèn bỉ của ông. Tôi, tạ ơn trời, không có thiên hướng lên giá treo cổ lắm; trong đám đồng nghiệp tôi thấy dính vào đủ thứ buôn bán lặt vặt, tôi biết khéo rút chân khỏi cuộc chơi, và thận trọng gỡ mình khỏi mọi trò láu cá có chút mùi giá treo cổ; nhưng nói thật, cách cư xử của ông làm tôi sinh ý định ăn trộm của ông; và tôi nghĩ ăn trộm ông là làm một việc đáng thưởng.

Cléante Donne-moi un peu ce mémoire, que je le voie encore.

Cléante Đưa tôi cái danh mục ấy xem lại một chút.

Scène II.

Cảnh II.

HARPAGON, MAÎTRE SIMON ; CLÉANTE et LA FLÈCHE, dans le fond du théâtre.

HARPAGON, THẦY SIMON; CLÉANTE và LA FLÈCHE, ở phía cuối sân khấu.

Maître Simon Oui, Monsieur, c’est un jeune homme qui a besoin d’argent ; ses affaires le pressent d’en trouver, et il en passera par tout ce que vous en prescrirez.

Thầy Simon Vâng, thưa ông, đó là một chàng trai cần tiền; công việc thúc ép anh ta phải tìm ra tiền, và anh ta sẽ chịu mọi điều ông quy định.

Harpagon Mais croyez-vous, maître Simon, qu’il n’y ait rien à péricliter ? et savez-vous le nom, les biens et la famille de celui pour qui vous parlez ?

Harpagon Nhưng ông có tin là không có gì nguy hiểm không, thầy Simon? và ông có biết tên tuổi, gia sản và gia đình người mà ông nói giúp không?

Maître Simon Non. Je ne puis pas bien vous en instruire à fond ; et ce n’est que par aventure que l’on m’a adressé à lui ; mais vous serez de toutes choses éclairci par lui-même, et son homme m’a assuré que vous serez content quand vous le connoîtrez. Tout ce que je saurais vous dire, c’est que sa famille est fort riche, qu’il n’a plus de mère déjà, et qu’il s’obligera, si vous voulez, que son père mourra avant qu’il soit huit mois.

Thầy Simon Không. Tôi không thể cho ông biết tường tận; chỉ là tình cờ người ta chỉ tôi đến anh ta; nhưng chính anh ta sẽ làm ông rõ mọi điều, và người của anh ta quả quyết với tôi rằng ông sẽ hài lòng khi biết anh ta. Tôi chỉ có thể nói rằng gia đình anh ta rất giàu, anh ta đã mất mẹ, và anh ta sẽ cam kết, nếu ông muốn, rằng cha anh ta sẽ chết trước khi đủ tám tháng.

Harpagon C’est quelque chose que cela. La charité, maître Simon, nous oblige à faire plaisir aux personnes, lorsque nous le pouvons.

Harpagon Thế cũng là một điều. Lòng nhân đức, thầy Simon, buộc ta làm vui lòng người khác khi có thể.

Maître Simon. Cela s’entend.

Thầy Simon Đương nhiên.

La Flèche (bas, à Cléante, reconnaissant maître Simon) Que veut dire ceci ? Notre maître Simon qui parle à votre père !

La Flèche (nói nhỏ với Cléante, nhận ra thầy Simon) Cái gì thế này? Thầy Simon nhà ta đang nói chuyện với cha cậu!

Cléante (bas, à La Flèche) Lui auroit-on appris qui je suis ? et serais-tu pour nous trahir ?

Cléante (nói nhỏ với La Flèche) Chẳng lẽ ông ấy đã biết tôi là ai? Và anh định phản chúng tôi sao?

Maître Simon (à Cléante et à La Flèche) Ah ! ah ! vous êtes bien pressés ! Qui vous a dit que c’était céans ? (À Harpagon.) Ce n’est pas moi, Monsieur, au moins, qui leur ai découvert votre nom et votre logis ; mais, à mon avis, il n’y a pas grand mal à cela ; ce sont des personnes discrètes, et vous pouvez ici vous expliquer ensemble.

Thầy Simon (nói với Cléante và La Flèche) Ha, ha! Các vị vội quá! Ai bảo các vị là ở đây? (Nói với Harpagon.) Thưa ông, ít nhất không phải tôi đã tiết lộ tên và nhà ông cho họ; nhưng theo tôi cũng chẳng hại gì; đó là những người kín miệng, và ông có thể giải bày với nhau ở đây.

Harpagon Comment ?

Harpagon Sao?

Maître Simon (montrant Cléante) Monsieur est la personne qui veut vous emprunter les quinze mille livres dont je vous ai parlé.

Thầy Simon (chỉ Cléante) Thưa ông, đây là người muốn vay của ông mười lăm nghìn livre tôi đã nói.

Harpagon Comment, pendard ! c’est toi qui t’abandonnes à ces coupables extrémités !

Harpagon Sao, đồ vô lại! Chính con là kẻ sa vào những cực đoan tội lỗi ấy!

Cléante Comment, mon père ! c’est vous qui vous portez à ces honteuses actions !

Cléante Sao, thưa cha! Chính cha là người dấn mình vào những việc đáng xấu hổ ấy!

Maître Simon s’enfuit, et La Flèche va se cacher.

Thầy Simon bỏ chạy, và La Flèche đi trốn.

Scène III

Cảnh III

HARPAGON, CLÉANTE.

HARPAGON, CLÉANTE.

Harpagon C’est toi qui te veux ruiner par des emprunts si condamnables !

Harpagon Chính con muốn tự hủy mình bằng những món vay đáng nguyền rủa ấy!

Cléante C’est vous qui cherchez à vous enrichir par des usures si criminelles !

Cléante Chính cha tìm cách làm giàu bằng những khoản cho vay nặng lãi tội ác như thế!

Harpagon Oses-tu bien, après cela, paroître devant moi ?

Harpagon Sau chuyện ấy, con còn dám xuất hiện trước mặt cha sao?

Cléante Osez-vous bien, après cela, vous présenter aux yeux du monde ?

Cléante Sau chuyện ấy, cha còn dám ra mắt thiên hạ sao?

Harpagon N’as-tu point de honte, dis-moi, d’en venir à ces débauches-là, de te précipiter dans des dépenses effroyables, et de faire une honteuse dissipation du bien que tes parents t’ont amassé avec tant de sueurs ?

Harpagon Nói cho cha nghe, con không biết xấu hổ sao, khi sa vào những trò chơi bời ấy, lao đầu vào những khoản chi tiêu khủng khiếp, và phung phí một cách nhục nhã gia sản cha mẹ con đã dành dụm bằng bao nhiêu mồ hôi?

Cléante Ne rougissez-vous point de déshonorer votre condition par les commerces que vous faites ; de sacrifier gloire et réputation au désir insatiable d’entasser écu sur écu, et de renchérir, en fait d’intérêts, sur les plus infâmes subtilités qu’aient jamais inventées les plus célèbres usuriers ?

Cléante Cha không đỏ mặt sao khi làm ô danh thân phận mình bằng những mối buôn bán cha làm; khi hy sinh danh dự và tiếng tăm cho cái ham muốn vô độ chất đồng écu lên đồng écu, và khi, về khoản lãi, còn vượt cả những mánh khóe hèn hạ nhất mà những kẻ cho vay nặng lãi nổi tiếng nhất từng nghĩ ra?

Harpagon Ôte-toi de mes yeux, coquin ; ôte-toi de mes yeux !

Harpagon Cút khỏi mắt cha, đồ vô lại; cút khỏi mắt cha!

Cléante Qui est plus criminel, à votre avis, ou celui qui achète un argent dont il a besoin, ou bien celui qui vole un argent dont il n’a que faire ?

Cléante Theo cha, ai tội hơn: kẻ mua tiền mình đang cần, hay kẻ ăn cắp tiền mình chẳng để làm gì?

Harpagon. Retire-toi, te dis-je, et ne m’échauffe pas les oreilles. (Seul.) Je ne suis pas fâché de cette aventure ; et ce m’est un avis de tenir l’œil plus que jamais sur toutes ses actions.

Harpagon Đi đi, cha bảo, đừng làm cha nhức tai. (Một mình.) Cha không bực vụ này; đó là lời nhắc phải để mắt hơn bao giờ hết đến mọi hành động của nó.

Scène IV

Cảnh IV

FROSINE, HARPAGON.

FROSINE, HARPAGON.

Frosine Monsieur…

Frosine Thưa ông…

Harpagon Attendez un moment ; Je vais revenir vous parler. (À part.) Il est à propos que je fasse un petit tour à mon argent.

Harpagon Đợi một lát; tôi quay lại nói chuyện với bà ngay. (Nói riêng.) Phải đi thăm tiền của mình một vòng mới được.

Scène V

Cảnh V

LA FLÈCHE, FROSINE.

LA FLÈCHE, FROSINE.

La Flèche (sans voir Frosine) L’aventure est tout à fait drôle ! Il faut bien qu’il ait quelque part un ample magasin de hardes ; car nous n’avons rien reconnu au mémoire que nous avons.

La Flèche (không thấy Frosine) Chuyện thật quá lố bịch! Chắc ông ta có đâu đó một kho quần áo đồ sộ; vì chúng ta chẳng nhận ra thứ nào trong danh mục chúng ta có.

Frosine Hé ! c’est toi, mon pauvre la Flèche ! D’où vient cette rencontre ?

Frosine Ô! anh đấy à, La Flèche tội nghiệp! Sao lại gặp nhau ở đây?

La Flèche Ah ! ah ! c’est toi, Frosine ! Que viens-tu faire ici ?

La Flèche À! à! chị đấy à, Frosine! Chị đến đây làm gì?

Frosine Ce que je fais partout ailleurs : m’entremettre d’affaires, me rendre serviable aux gens, et profiter, du mieux qu’il m’est possible, des petits talents que je puis avoir. Tu sais que, dans ce monde, il faut vivre d’adresse, et qu’aux personnes comme moi le ciel n’a donné d’autres rentes que l’intrigue et que l’industrie.

Frosine Điều tôi làm ở mọi nơi khác: dính vào việc người, giúp ích cho người, và tận dụng hết mức những chút tài mọn mình có. Anh biết đấy, ở đời phải sống bằng khôn khéo, và trời chẳng cho những người như tôi thứ lợi tức nào khác ngoài mưu mô và mánh lới.

La Flèche As-tu quelque négoce avec le patron du logis ?

La Flèche Chị có buôn bán gì với chủ nhà này không?

Frosine Oui, je traite pour lui quelque petite affaire dont j’espère récompense.

Frosine Có, tôi đang lo cho ông ấy một việc nhỏ và hy vọng được thưởng.

La Flèche De lui ? Ah ! ma foi, tu seras bien fine, si tu en tires quelque chose ; et je te donne avis que l’argent céans est fort cher.

La Flèche Từ ông ấy ư? Ôi, chị mà lấy được gì thì phải khôn lắm; và tôi báo cho chị biết, tiền ở nhà này đắt lắm.

Frosine Il y a de certains services qui touchent merveilleusement.

Frosine Có những việc phục vụ làm người ta cảm động lạ lùng.

La Flèche Je suis votre valet ; et tu ne connois pas encore le seigneur Harpagon. Le seigneur Harpagon est, de tous les humains, l’humain le moins humain, le mortel de tous les mortels le plus dur et le plus serré. Il n’est point de service qui pousse sa reconnoissance jusqu’à lui faire ouvrir les mains. De la louange, de l’estime, de la bienveillance en paroles, et de l’amitié, tant qu’il vous plaira ; mais de l’argent, point d’affaires. Il n’est rien de plus sec et de plus aride que ses bonnes grâces et ses caresses ; et donner est un mot pour qui il a tant d’aversion, qu’il ne dit jamais, Je vous donne, mais Je vous prête le bonjour.

La Flèche Thôi đi chị; chị chưa biết ông Harpagon. Ông Harpagon là, trong mọi loài người, kẻ ít người nhất, trong mọi kẻ phàm trần, người cứng rắn và bủn xỉn nhất. Chẳng có việc phục vụ nào đẩy lòng biết ơn của ông tới chỗ mở tay ra. Lời khen, lòng quý, thiện cảm bằng lời, và tình bạn, bao nhiêu cũng được; nhưng tiền thì không. Chẳng gì khô khan, cằn cỗi hơn những ơn huệ và cử chỉ âu yếm của ông; và “cho” là chữ ông ghét đến nỗi chẳng bao giờ nói “Tôi cho bà”, mà nói “Tôi cho bà mượn lời chào”.

Frosine Mon Dieu ! je sais l’art de traire les hommes ; j’ai le secret de m’ouvrir leur tendresse, de chatouiller leurs cœurs, de trouver les endroits par où ils sont sensibles.

Frosine Trời ơi! tôi biết nghề vắt sữa đàn ông; tôi có bí quyết mở lòng dịu dàng của họ, cù vào tim họ, tìm ra những chỗ họ mềm yếu.

La Flèche Bagatelles ici. Je te défie d’attendrir du côté de l’argent l’homme, dont il est question. Il est Turc là-dessus, mais d’une turquerie à désespérer tout le monde ; et l’on pourroit crever, qu’il n’en branleroit pas. En un mot, il aime l’argent plus que réputation, qu’honneur, et que vertu ; et la vue d’un demandeur lui donne des convulsions : c’est le frapper par son endroit mortel, c’est lui percer le cœur, c’est lui arracher les entrailles ; et si… Mais il revient : je me retire.

La Flèche Vô ích ở đây. Tôi thách chị làm mềm được người đang bàn chuyện tiền bạc. Ở khoản ấy ông ta là Thổ Nhĩ Kỳ, mà là kiểu Thổ làm mọi người tuyệt vọng; có chết đến nơi ông ta cũng không nhúc nhích. Nói tóm lại, ông ta yêu tiền hơn tiếng tăm, danh dự và đức hạnh; và cảnh một người đến xin làm ông ta co giật: đó là đánh trúng chỗ chết của ông ta, là đâm vào tim, là moi ruột gan ông ta; và nếu… Nhưng ông ta quay lại: tôi lui đây.

Scène VI

Cảnh VI

HARPAGON, FROSINE.

HARPAGON, FROSINE.

Harpagon (bas) Tout va comme il faut. (Haut.) Hé bien ! qu’est-ce, Frosine ?

Harpagon (nói nhỏ) Mọi việc đều ổn. (Nói to.) Thế nào! gì vậy, Frosine?

Frosine Ah ! mon Dieu, que vous vous portez bien, et que vous avez là un vrai visage de santé !

Frosine Ôi trời, ông khỏe quá, mặt mũi đúng là tướng khỏe mạnh!

Harpagon Qui ? moi ?

Harpagon Ai? tôi à?

Frosine Jamais je ne vous vis un teint si frais et si gaillard.

Frosine Chưa bao giờ tôi thấy ông có nước da tươi tắn, hồng hào thế này.

Harpagon Tout de bon ?

Harpagon Thật không?

Frosine. Comment ! vous n’avez de votre vie été si jeune que vous êtes ; et je vois des gens de vingt-cinq ans qui sont plus vieux que vous.

Frosine Sao! cả đời ông chưa bao giờ trẻ như bây giờ; và tôi thấy những người hai mươi lăm tuổi còn già hơn ông.

Harpagon. Cependant, Frosine, j’en ai soixante bien comptés.

Harpagon Vậy mà, Frosine, tôi sáu mươi tuổi tròn đấy.

Frosine. Eh bien ! qu’est-ce que cela, soixante ans ? Voilà bien de quoi ! C’est la fleur de l’âge, cela ; et vous entrez maintenant dans la belle saison de l’homme.

Frosine Thì sao! sáu mươi tuổi thì có gì? Bấy nhiêu thôi mà! Đó là tuổi đẹp nhất; và bây giờ ông bước vào mùa đẹp của người đàn ông.

Harpagon. Il est vrai ; mais vingt années de moins, pourtant, ne me feraient point de mal, que je crois.

Harpagon Đúng; nhưng bớt đi hai mươi năm thì chắc tôi cũng chẳng hại gì.

Frosine. Vous moquez-vous ? Vous n’avez pas besoin de cela, et vous êtes d’une pâte à vivre jusques à cent ans.

Frosine Ông nói đùa! Ông đâu cần thế, ông được nhào từ thứ bột sống đến trăm tuổi.

Harpagon. Tu le crois ?

Harpagon Bà tin vậy sao?

Frosine. Assurément. Vous en avez toutes les marques. Tenez-vous un peu. Oh ! que voilà bien là, entre vos deux yeux, un signe de longue vie !

Frosine Chắc chắn. Ông có đủ mọi dấu hiệu. Ông đứng yên một chút. Ô! đây này, giữa hai mắt ông, dấu hiệu trường thọ!

Harpagon. Tu te connois à cela ?

Harpagon Bà am hiểu chuyện ấy sao?

Frosine. Sans doute. Montrez-moi votre main. Mon Dieu, quelle ligne de vie !

Frosine Đương nhiên. Cho tôi xem bàn tay ông. Trời ơi, đường sinh đạo gì mà dài thế!

Harpagon. Comment !

Harpagon Sao!

Frosine. Ne voyez-vous pas jusqu’où va cette ligne-là ?

Frosine Ông không thấy đường ấy kéo đến đâu sao?

Harpagon. Eh bien ! qu’est-ce que cela veut dire ?

Harpagon Thì sao! thế nghĩa là gì?

Frosine Par ma foi, je disais cent ans ; mais vous passerez les six-vingts.

Frosine Thề có trời, tôi nói trăm tuổi; nhưng ông sẽ vượt quá một trăm hai mươi.

Harpagon Est-il possible ?

Harpagon Có thể vậy sao?

Frosine Il faudra vous assommer, vous dis-je ; et vous mettrez en terre et vos enfants, et les enfants de vos enfants.

Frosine Phải đập cho ông chết mới xong, tôi bảo ông; và ông sẽ chôn cả con ông, lẫn con của con ông.

Harpagon Tant mieux ! Comment va notre affaire ?

Harpagon Càng tốt! Việc của ta ra sao?

Frosine Faut-il le demander ? et me voit-on mêler de rien dont je ne vienne à bout ? J’ai, surtout pour les mariages, un talent merveilleux. Il n’est point de partis au monde que je ne trouve en peu de temps le moyen d’accoupler ; et je crois, si je me l’étois mis en tête, que je marierois le Grand Turc avec la République de Venise. Il n’y avoit pas, sans doute, de si grandes difficultés à cette affaire-ci. Comme j’ai commerce chez elles, je les ai à fond l’une et l’autre entretenues de vous ; et j’ai dit à la mère le dessein que vous aviez conçu pour Mariane, à la voir passer dans la rue, et prendre l’air à sa fenêtre.

Frosine Còn phải hỏi sao? và có thấy tôi dính vào việc gì mà không xong đâu? Nhất là chuyện hôn nhân, tôi có tài lạ lùng. Trên đời không có mối nào mà tôi không tìm ra cách ghép đôi chẳng bao lâu; và tôi tin nếu tôi đã quyết thì tôi gả được cả Hoàng đế Thổ Nhĩ Kỳ cho Cộng hòa Venice. Chuyện này chắc chắn không có khó khăn lớn như thế. Vì tôi có qua lại nhà họ, tôi đã nói chuyện về ông tận gốc với cả hai mẹ con; và tôi đã nói với bà mẹ ý định ông nảy ra với Mariane, khi thấy cô ấy đi qua phố và hóng gió bên cửa sổ.

Harpagon Qui a fait réponse…

Harpagon Bà ấy đáp…

Frosine Elle a reçu la proposition avec joie ; et quand je lui ai témoigné que vous souhaitiez fort que sa fille assistât ce soir au contrat de mariage qui se doit faire de la vôtre, elle y a consenti sans peine, et me l’a confiée pour cela.

Frosine Bà đón nhận lời đề nghị với niềm vui; và khi tôi nói với bà ông rất mong cô con gái dự tối nay lễ ký hôn ước sắp làm của con gái ông, bà ưng ngay, và giao cô cho tôi vì việc ấy.

Harpagon C’est que je suis obligé, Frosine, de donner à souper au seigneur Anselme ; et je serai bien aise qu’elle soit du régal.

Harpagon Vì tôi phải đãi ông Anselme bữa tối, Frosine; và tôi sẽ rất vui nếu cô ấy dự tiệc.

Frosine Vous avez raison. Elle doit, après dîner, rendre visite à votre fille, d’où elle fait son compte d’aller faire un tour à la foire, pour venir ensuite au souper.

Frosine Ông nói phải. Sau bữa trưa, cô ấy sẽ đến thăm con gái ông, từ đó cô tính đi dạo hội chợ, rồi sau đó đến dự bữa tối.

Harpagon Eh bien ! elles iront ensemble dans mon carrosse, que je leur prêterai.

Harpagon Thế thì họ cùng đi xe ngựa của tôi, tôi sẽ cho họ mượn.

Frosine Voilà justement son affaire.

Frosine Đúng ngay việc của cô ấy.

Harpagon. Mais, Frosine, as-tu entretenu la mère touchant le bien qu’elle peut donner à sa fille ? Lui as-tu dit qu’il falloit qu’elle s’aidât un peu, qu’elle fît quelque effort, qu’elle se saignât pour une occasion comme celle-ci ? Car encore n’épouse-t-on point une fille sans qu’elle apporte quelque chose.

Harpagon Nhưng, Frosine, bà đã nói chuyện với bà mẹ về của cải bà có thể cho con gái chưa? Bà đã nói là bà phải tự giúp một chút, phải cố gắng một chút, phải tự trích máu mình cho dịp như thế này chưa? Vì cuối cùng chẳng ai cưới một cô gái mà cô không mang theo chút gì.

Frosine Comment ! C’est une fille qui vous apportera douze mille livres de rente.