Lão hà tiện Molière Original title: L’Avare Bản dịch tiếng Việt bằng AI · đánh giá AI v2 Edition: moliere-l-avare-vi-ai-2026 Canonical URL: https://streamentry.github.io/LitMundi/vi/read/moliere-l-avare/moliere-l-avare-vi-ai-2026/ AI-reviewed translation. Weighted AI assessment: 8.60/10 under litmundi-literary-v2. No independent human literary review is claimed. Reader corrections may lead to revision. Publication: published; ai_reviewed Translator: LitMundi AI translation (Claude) Editors: none recorded Reviewers: no independent literary certification AI assessment systems: litmundi-ai-literary-assessment Review evidence: https://github.com/streamentry/LitMundi/blob/main/corpus/reviews/moliere-l-avare/moliere-l-avare-vi-ai-2026/ai-review-v2-2026-11-06.json Source edition: moliere-l-avare-fr-wikisource Source edition URL: https://streamentry.github.io/LitMundi/fr/read/moliere-l-avare/moliere-l-avare-fr-wikisource/ Source: Molière, L’Avare (1668/1669). French Wikisource transcription of the Louandre edition (Charpentier, 1910, tome III). Source witness URL: https://fr.wikisource.org/wiki/L’Avare_(Molière)/Édition_Louandre,_1910 Source catalog URL: https://fr.wikisource.org/wiki/L’Avare_(Molière) Source witness description: The cast list and five acts of the Wikisource transcription, fetched as rendered HTML through the MediaWiki parse API on 2026-11-06. No claim of a newly inspected printed copy. Edition provenance: Complete direct AI-generated Vietnamese translation from the identified original-language source edition; no existing Vietnamese text or modern relay translation was used. License: CC-BY-4.0 Rights: AI-produced Vietnamese translation generated and revised directly from the separately assessed historical original. Under the project AI-content policy, any applicable rights controlled by the publishing maintainer are offered under CC BY 4.0. No human authorship, exclusive copyright, new restriction on public-domain material or worldwide protection is asserted; original-source and third-party rights remain separate. No human creative contributors are recorded for this edition. Canonical content SHA-256: 28e1cd11983b64248bab6b4327753cbb62afdcca794155fc5fa4cc8efb5112be Content rights are edition-specific; the software MIT license does not relicense literature. [moliere-l-avare:1.1] Nhân vật [moliere-l-avare:1.2] Harpagon, cha của Cléante và Élise, và đang phải lòng Mariane. [moliere-l-avare:1.3] Cléante, con trai của Harpagon, người yêu của Mariane. [moliere-l-avare:1.4] Élise, con gái của Harpagon, người yêu của Valère. [moliere-l-avare:1.5] Valère, con trai của Anselme và người yêu của Élise. [moliere-l-avare:1.6] Mariane, người yêu của Cléante và được Harpagon ngỏ ý. [moliere-l-avare:1.7] Anselme, cha của Valère và Mariane. [moliere-l-avare:1.8] Frosine, người đàn bà mối lái, hay bày mưu. [moliere-l-avare:1.9] Thầy Simon, người môi giới. [moliere-l-avare:1.10] Bác Jacques, đầu bếp kiêm đánh xe của Harpagon. [moliere-l-avare:1.11] La Flèche, người hầu của Cléante. [moliere-l-avare:1.12] Dì Claude, người hầu gái của Harpagon. [moliere-l-avare:1.13] Brindavoine, La Merluche, những người đầy tớ của Harpagon. [moliere-l-avare:1.14] Một viên ủy viên cảnh sát và viên thư ký. [moliere-l-avare:1.15] Cảnh diễn ra ở Paris, trong nhà Harpagon. [moliere-l-avare:2.1] HỒI THỨ NHẤT [moliere-l-avare:2.2] Cảnh I [moliere-l-avare:2.3] VALÈRE, ÈLISE. [moliere-l-avare:2.4] Valère Sao thế! Élise đáng mến, em lại ra vẻ u sầu, sau những lời bảo đảm ân cần mà em có lòng trao cho anh về tấm chân tình của em? Anh thấy em thở dài, than ôi, ngay giữa niềm vui của anh! Nói anh nghe, có phải em tiếc vì đã làm anh hạnh phúc không? Và em có ăn năn về lời cam kết mà ngọn lửa tình của anh có lẽ đã ép em nhận? [moliere-l-avare:2.5] Élise Không, Valère, em không thể ăn năn về tất cả những gì em làm vì anh. Em thấy mình bị lôi đi bởi một sức mạnh quá ngọt ngào, đến cả sức để mong mọi chuyện đừng xảy ra em cũng không có. Nhưng nói thật với anh, kết quả này làm em lo; và em rất sợ mình yêu anh nhiều hơn mức nên yêu một chút. [moliere-l-avare:2.6] Valère Ồ! Élise, trước tấm lòng em dành cho anh, em còn có thể sợ điều gì? [moliere-l-avare:2.7] Élise Than ôi! Trăm điều một lúc: cơn thịnh nộ của một người cha, lời trách móc của họ hàng, tiếng chê bai của thiên hạ; nhưng hơn tất cả, Valère, là lòng anh đổi thay, và cái lạnh nhạt đáng trách mà phái của anh thường dùng để trả cho những biểu hiện quá nồng nhiệt của một tình yêu ngây thơ. [moliere-l-avare:2.8] Valère Ôi! Đừng làm anh oan như thế, đừng xét anh theo những người khác! Em cứ nghi anh bất cứ điều gì, Élise, chứ đừng nghi anh phụ điều anh nợ em. Anh yêu em quá nhiều để làm thế; và tình yêu anh dành cho em sẽ dài bằng cả cuộc đời anh. [moliere-l-avare:2.9] Élise Ôi! Valère, ai cũng nói những lời như nhau! Đàn ông qua lời nói thì giống hệt nhau cả; chỉ có hành động mới cho thấy họ khác nhau. [moliere-l-avare:2.10] Valère Một khi chỉ có hành động mới cho biết ta là người thế nào, thì ít nhất xin em hãy chờ để xét lòng anh qua hành động, và đừng tìm tội cho anh trong những nỗi sợ bất công của một sự lo xa phiền toái. Xin em đừng giết anh bằng những nhát đâm nhức nhối của một mối nghi ngờ xúc phạm; và hãy cho anh thời gian để thuyết phục em, bằng muôn vàn bằng chứng, rằng ngọn lửa tình của anh là chân thật. [moliere-l-avare:2.11] Élise Than ôi! Người ta dễ để mình bị những người mình yêu thuyết phục biết bao! Vâng, Valère, em tin lòng anh không thể lừa dối em. Em tin anh yêu em bằng một tình yêu thật, và anh sẽ chung thủy với em: em hoàn toàn không muốn nghi ngờ điều đó, và em chỉ còn buồn vì sợ những lời chê trách người ta sẽ dành cho em. [moliere-l-avare:2.12] Valère Nhưng vì sao em lo lắng? [moliere-l-avare:2.13] Élise Em sẽ chẳng có gì phải sợ nếu mọi người nhìn anh bằng đôi mắt em nhìn anh; và ở con người anh, em tìm được lý do cho những gì em làm vì anh. Để tự bênh vực, lòng em có tất cả giá trị của anh, cộng với lòng biết ơn mà trời đã buộc em phải có với anh. Giờ giờ khắc khắc em nhớ lại cơn nguy kinh hoàng đã khiến hai ta lần đầu nhìn thấy nhau; cái nghĩa hiệp lạ lùng khiến anh liều mạng mình để giành mạng em khỏi cơn thịnh nộ của sóng nước; những săn sóc đầy âu yếm anh đã tỏ ra sau khi vớt em lên, và những ân cần không dứt của mối tình nồng cháy mà năm tháng lẫn khó khăn chẳng làm nản, mối tình khiến anh bỏ mặc cả cha mẹ lẫn quê hương, giữ chân anh nơi này, vì em mà giấu thân phận của anh, và đã khiến anh, để được gặp em, phải khoác lấy chức người hầu trong nhà cha em. Tất cả những điều ấy chắc chắn tạo ra nơi em một tác động kỳ diệu; và theo mắt em, thế là đủ để biện hộ cho lời cam kết em đã nhận; nhưng có lẽ chưa đủ để biện hộ trước người khác, và em không chắc người ta sẽ hiểu cho tình cảm của em. [moliere-l-avare:2.14] Valère Trong tất cả những gì em vừa nói, anh chỉ mong nhờ riêng tình yêu của anh mà xứng đáng được chút gì nơi em; còn về những băn khoăn của em, chính cha em đã quá chăm chỉ biện hộ cho em trước mọi người rồi, và thói hà tiện quá đáng của ông, cùng cái cách khắc nghiệt ông sống với con cái, có thể biện minh cho những chuyện còn lạ lùng hơn. Em Élise đáng mến, anh xin lỗi nếu anh nói thế trước mặt em. Em biết đấy, về chuyện này thì không ai nói được lời nào tốt. Nhưng rốt cuộc, nếu anh có thể, như anh hy vọng, tìm lại được cha mẹ anh, thì chúng ta sẽ không khó nhọc gì để khiến họ đứng về phía mình. Anh nóng lòng chờ tin, và nếu tin đến chậm, chính anh sẽ đi tìm. [moliere-l-avare:2.15] Élise Ôi! Valère, xin anh đừng đi đâu, và chỉ lo làm sao vào được lòng cha em. [moliere-l-avare:2.16] Valère Em thấy anh làm cách nào rồi đấy, và những sự chiều chuộng khéo léo anh phải dùng để len vào làm việc cho ông; anh giấu mình dưới cái mặt nạ đồng cảm và hợp tính hợp nết nào để lấy lòng ông, và hằng ngày anh đóng vai gì trước mặt ông, để được ông thương. Anh tiến bộ đáng nể; và anh nghiệm ra rằng muốn chinh phục người ta thì không đường nào hay hơn là khoác lên trước mắt họ chính những sở thích của họ, tán đồng châm ngôn của họ, xông hương cho khuyết điểm của họ, và vỗ tay khen việc họ làm. Chẳng cần sợ nịnh quá tay; và dù cách mình diễn lộ liễu thế nào, những kẻ tinh khôn nhất vẫn là nạn nhân lớn của lời nịnh, và chẳng có điều gì vô lý và buồn cười đến mấy mà người ta không nuốt trôi, một khi nó được nêm bằng lời khen. Nghề này làm thiệt đôi chút đến lòng ngay thẳng; nhưng khi cần đến người ta thì phải biết chiều theo họ, và vì chỉ có cách đó mới chinh phục được họ, thì lỗi không phải ở kẻ nịnh mà ở những kẻ muốn được nịnh. [moliere-l-avare:2.17] Élise Nhưng sao anh không cố giành luôn sự ủng hộ của anh trai em, phòng khi người hầu gái lỡ tiết lộ bí mật của chúng ta? [moliere-l-avare:2.18] Valère Không thể chiều cả hai bên; tính khí người cha và người con trái ngược nhau đến mức khó mà dung hòa hai mối tâm sự ấy. Nhưng em, về phần em, hãy ra tay với anh trai em, và dùng tình thân giữa hai anh em để kéo anh ấy về phía chúng ta. Anh ấy đến rồi. Anh lui đây. Em nhân dịp này nói chuyện với anh ấy, và chỉ cho anh ấy biết về chuyện của ta những gì em thấy nên nói. [moliere-l-avare:2.19] Élise Em không biết mình có đủ sức để thổ lộ với anh ấy không. [moliere-l-avare:2.20] Cảnh II [moliere-l-avare:2.21] CLÉANTE, ÉLISE. [moliere-l-avare:2.22] Cléante Anh mừng gặp em một mình, em gái; và anh nôn nóng muốn nói chuyện với em, để thổ lộ với em một điều bí mật. [moliere-l-avare:2.23] Élise Em sẵn sàng nghe đây, anh. Anh có gì muốn nói với em? [moliere-l-avare:2.24] Cléante Nhiều chuyện, em gái, gói trong một lời. Anh yêu. [moliere-l-avare:2.25] Élise Anh yêu? [moliere-l-avare:2.26] Cléante Đúng, anh yêu. Nhưng trước khi đi xa hơn, anh biết rằng mình lệ thuộc vào một người cha, và danh phận làm con bắt mình phục tùng ý ông; rằng ta không được trao lời thề mà không có sự ưng thuận của những người đã cho ta sự sống; rằng trời đã đặt họ làm chủ những lời nguyện của ta và buộc ta chỉ định đoạt chúng theo sự dắt dẫn của họ; rằng, vì không bị cơn say mê điên rồ nào chi phối, họ ít có thể lầm hơn ta nhiều và thấy rõ hơn nhiều điều gì thích hợp với ta; rằng nên tin ánh sáng khôn ngoan của họ hơn là sự mù quáng của đam mê mình; và rằng cơn bồng bột tuổi trẻ thường kéo ta vào những vực sâu đáng tiếc. Anh nói với em tất cả những điều ấy, em gái, để em khỏi mất công nói lại với anh; vì rốt cuộc tình yêu của anh không chịu nghe gì cả, và anh xin em đừng can ngăn anh. [moliere-l-avare:2.27] Élise Anh đã ràng buộc lời với người anh yêu chưa, anh? [moliere-l-avare:2.28] Cléante Chưa; nhưng anh đã quyết, và anh xin em một lần nữa đừng đưa lý lẽ ra để khuyên anh bỏ. [moliere-l-avare:2.29] Élise Em có phải là người kỳ quặc đến thế không, anh? [moliere-l-avare:2.30] Cléante Không, em gái; nhưng em chưa yêu; em không biết sức mạnh êm dịu mà một tình yêu dịu dàng đè lên lòng ta, và anh ngại sự khôn ngoan của em. [moliere-l-avare:2.31] Élise Ôi! anh, đừng nói đến sự khôn ngoan của em: ai cũng có lúc thiếu nó, ít nhất một lần trong đời; và nếu em mở lòng với anh, có lẽ trong mắt anh em còn kém khôn hơn anh nhiều. [moliere-l-avare:2.32] Cléante Ôi! giá mà lòng em, như lòng anh…! [moliere-l-avare:2.33] Élise Trước hết hãy xong chuyện của anh đã, và nói em nghe người anh yêu là ai. [moliere-l-avare:2.34] Cléante Một cô gái trẻ mới dọn đến ở khu này, và dường như sinh ra để khiến mọi người thấy cô đều phải yêu. Tạo hóa, em gái, chưa nặn nên gì đáng yêu hơn; và anh thấy mình ngây ngất ngay từ lúc nhìn thấy cô. Cô tên là Mariane, sống dưới sự dạy dỗ của một bà mẹ hiền, bà hầu như lúc nào cũng ốm, và cô gái đáng mến ấy dành cho mẹ một tình thương không thể tưởng tượng nổi. Cô hầu hạ, xót thương và an ủi mẹ bằng một sự dịu dàng sẽ làm em cảm động tận đáy lòng. Cô làm việc gì cũng với dáng vẻ duyên dáng nhất đời; và ở mọi cử chỉ của cô, người ta thấy ngời lên muôn nét duyên, một sự dịu hiền đầy sức cuốn hút, một lòng tốt đáng quý, một sự đoan chính đáng yêu, một… Ôi! em gái, giá mà em được thấy cô. [moliere-l-avare:2.35] Élise Em thấy nhiều lắm, anh, trong những điều anh nói; và để hiểu cô ấy là ai, em chỉ cần biết anh yêu cô ấy. [moliere-l-avare:2.36] Cléante Anh đã ngầm dò ra rằng mẹ con cô không khá giả lắm, và lối sống kín đáo của họ khó đủ để lo hết mọi nhu cầu bằng chút của họ có. Em thử tưởng tượng, em gái, vui sướng biết bao khi nâng đỡ gia cảnh của người mình yêu; khi khéo léo giúp ít nhiều cho những thiếu thốn khiêm nhường của một gia đình đức hạnh; và hãy hiểu anh đau lòng thế nào khi thấy vì thói hà tiện của một người cha, anh không thể nếm niềm vui ấy, cũng không thể cho người đẹp ấy thấy chút bằng chứng nào về tình yêu của anh. [moliere-l-avare:2.37] Élise Vâng, em hiểu đủ, anh, nỗi buồn của anh phải lớn thế nào. [moliere-l-avare:2.38] Cléante Ôi! em gái, nó lớn hơn người ta tưởng. Vì rốt cuộc, còn gì tàn nhẫn hơn cái lối dè sẻn khắc nghiệt người ta áp lên chúng ta, cái cảnh khô cằn kỳ quặc người ta bắt chúng ta phải héo hon? Chà! của cải mà làm gì, nếu nó chỉ đến khi ta không còn ở cái tuổi đẹp để hưởng, và nếu ngay cả để sống mà bây giờ anh cũng phải vay mượn khắp nơi; nếu anh và em ngày ngày phải nhờ đến bọn lái buôn để có được bộ quần áo cho tử tế? Tóm lại, anh muốn nói với em để em giúp anh dò ý cha về tình cảm của anh; và nếu thấy cha phản đối, anh đã quyết đưa người đáng mến ấy đi nơi khác, hưởng vận may mà trời sẽ ban cho. Vì mục đích ấy anh đang nhờ người tìm khắp nơi chỗ vay tiền; và nếu chuyện của em, em gái, cũng giống chuyện của anh, và cha cứ phải chống lại ý muốn của chúng ta, thì hai anh em sẽ bỏ cha ở đó, và thoát khỏi cái ách mà thói hà tiện không chịu nổi của cha đã đè lên chúng ta từ bấy lâu. [moliere-l-avare:2.39] Élise Đúng là ngày nào cha cũng cho chúng ta thêm lý do để tiếc mẹ, và rằng… [moliere-l-avare:2.40] Cléante Anh nghe tiếng cha; ta tránh ra một chút để nói cho xong chuyện tâm sự; rồi sau đó ta sẽ hợp sức đi công kích cái tính cứng rắn của cha. [moliere-l-avare:2.41] Cảnh III [moliere-l-avare:2.42] HARPAGON, LA FLÈCHE. [moliere-l-avare:2.43] Harpagon Ra khỏi đây ngay, và đừng có cãi. Nào, cút khỏi nhà tao, thằng ăn cắp thượng hạng, đồ sinh ra để treo cổ! [moliere-l-avare:2.44] La Flèche (nói riêng) Tôi chưa từng thấy ai ác như lão già đáng nguyền này, và tôi nghĩ, xin phép nói, là lão bị quỷ nhập. [moliere-l-avare:2.45] Harpagon Mày lầm bầm trong miệng à? [moliere-l-avare:2.46] La Flèche Sao ông đuổi tôi? [moliere-l-avare:2.47] Harpagon Đồ khốn, mày mà dám hỏi tao lý do! Cút nhanh, không tao đập chết. [moliere-l-avare:2.48] La Flèche Tôi đã làm gì ông? [moliere-l-avare:2.49] Harpagon Mày làm là tao muốn mày cút. [moliere-l-avare:2.50] La Flèche Cậu chủ tôi, con trai ông, bảo tôi đợi cậu. [moliere-l-avare:2.51] Harpagon Đi mà đợi ngoài đường, đừng có đứng trơ trơ như cái cọc trong nhà tao, nhìn xem có chuyện gì rồi kiếm chác từ mọi thứ. Tao không muốn lúc nào cũng có một thằng do thám theo dõi việc nhà tao ngay trước mặt, một thằng phản bội với đôi mắt đáng nguyền bao vây mọi hành động của tao, nuốt chửng những gì tao có, và rình mò khắp nơi xem có gì để ăn cắp. [moliere-l-avare:2.52] La Flèche Trời ơi, ông muốn người ta ăn cắp của ông bằng cách nào? Ông đâu phải người có thể bị ăn cắp, khi ông khóa kín mọi thứ và canh gác ngày đêm? [moliere-l-avare:2.53] Harpagon Tao muốn khóa cái gì thì khóa, canh thế nào tùy ý tao. Chẳng phải lại một thằng chỉ điểm, cứ để mắt xem người ta làm gì sao? (Nói nhỏ, riêng.) Tao run sợ nó đã nghi ngờ gì đó về tiền của tao. (Nói to.) Mày có phải là đứa đi tung tin là tao có tiền giấu trong nhà không? [moliere-l-avare:2.54] La Flèche Ông có tiền giấu à? [moliere-l-avare:2.55] Harpagon Không, đồ khốn, tao không nói thế. (Nói nhỏ.) Tức điên lên! (Nói to.) Tao hỏi là mày có định độc địa đi tung tin là tao có không. [moliere-l-avare:2.56] La Flèche Chà! chúng tôi cần gì ông có hay không có, nếu với chúng tôi thì cũng như nhau? [moliere-l-avare:2.57] Harpagon (giơ tay định tát La Flèche) Mày giở giọng biện luận à! Tao cho mày nếm cái lý lẽ này vào tai. Cút khỏi đây, tao nói lần nữa. [moliere-l-avare:2.58] La Flèche Được rồi! tôi đi. [moliere-l-avare:2.59] Harpagon Đợi đã: mày không mang gì của tao đi chứ? [moliere-l-avare:2.60] La Flèche Tôi mang gì của ông được? [moliere-l-avare:2.61] Harpagon Lại đây, lại đây xem nào. Giơ tay ra. [moliere-l-avare:2.62] La Flèche Đây. [moliere-l-avare:2.63] Harpagon Tay kia. [moliere-l-avare:2.64] La Flèche Tay kia? [moliere-l-avare:2.65] Harpagon Phải. [moliere-l-avare:2.66] La Flèche Đây. [moliere-l-avare:2.67] Harpagon (chỉ vào cái quần phồng của La Flèche) Mày không nhét gì vào trong này chứ? [moliere-l-avare:2.68] La Flèche Ông cứ tự xem. [moliere-l-avare:2.69] Harpagon (sờ phía dưới cái quần phồng của La Flèche) Cái quần phồng rộng này đúng là chỗ chứa đồ ăn cắp; mà tao ước người ta đã treo cổ một đứa vì cái quần ấy. [moliere-l-avare:2.70] La Flèche (nói riêng) Ôi! người như thế này đáng chịu đúng điều lão sợ biết bao! Và tôi sẽ sung sướng biết bao khi ăn cắp của lão! [moliere-l-avare:2.71] Harpagon Hả? [moliere-l-avare:2.72] La Flèche Gì ạ? [moliere-l-avare:2.73] Harpagon Mày nói gì về chuyện ăn cắp? [moliere-l-avare:2.74] La Flèche Tôi nói là ông lục soát kỹ thật, xem tôi có ăn cắp của ông không. [moliere-l-avare:2.75] Harpagon Đúng là tao định làm thế. [moliere-l-avare:2.76] Harpagon lục các túi của La Flèche. [moliere-l-avare:2.77] La Flèche (nói riêng) Dịch hạch đánh thói hà tiện và bọn hà tiện! [moliere-l-avare:2.78] Harpagon Sao? mày nói gì? [moliere-l-avare:2.79] La Flèche Tôi nói gì ạ? [moliere-l-avare:2.80] Harpagon Phải; mày nói gì về hà tiện và bọn hà tiện? [moliere-l-avare:2.81] La Flèche Tôi nói dịch hạch đánh thói hà tiện và bọn hà tiện. [moliere-l-avare:2.82] Harpagon Mày muốn nói về ai? [moliere-l-avare:2.83] La Flèche Bọn hà tiện. [moliere-l-avare:2.84] Harpagon Và chúng là ai, những kẻ hà tiện ấy? [moliere-l-avare:2.85] La Flèche Bọn bủn xỉn và keo kiệt. [moliere-l-avare:2.86] Harpagon Nhưng mày muốn nói ai thế? [moliere-l-avare:2.87] La Flèche Ông lo chuyện gì vậy? [moliere-l-avare:2.88] Harpagon Tao lo cái đáng lo. [moliere-l-avare:2.89] La Flèche Ông tưởng tôi muốn nói về ông sao? [moliere-l-avare:2.90] Harpagon Tao tưởng cái tao tưởng; nhưng tao muốn mày nói cho tao biết mày nói với ai khi mày nói thế. [moliere-l-avare:2.91] La Flèche Tôi nói… tôi nói với cái mũ của tôi. [moliere-l-avare:2.92] Harpagon Còn tao, tao cũng có thể nói với cái mũ của mày đấy. [moliere-l-avare:2.93] La Flèche Ông cấm được tôi nguyền rủa bọn hà tiện sao? [moliere-l-avare:2.94] Harpagon Không; nhưng tao cấm mày lải nhải và hỗn xược. Câm miệng. [moliere-l-avare:2.95] La Flèche Tôi có nêu tên ai đâu. [moliere-l-avare:2.96] Harpagon Tao đánh mày nhừ tử nếu mày nói. [moliere-l-avare:2.97] La Flèche Ai có tật thì giật mình. [moliere-l-avare:2.98] Harpagon Mày có im không? [moliere-l-avare:2.99] La Flèche Có, dù không muốn. [moliere-l-avare:2.100] Harpagon À! à! [moliere-l-avare:2.101] La Flèche (chìa cho Harpagon xem một cái túi áo chẽn của mình) Đây, còn một cái túi nữa: ông hài lòng chưa? [moliere-l-avare:2.102] Harpagon Nào, trả nó đây, khỏi phải lục mày. [moliere-l-avare:2.103] La Flèche Cái gì ạ? [moliere-l-avare:2.104] Harpagon Cái mày lấy của tao. [moliere-l-avare:2.105] La Flèche Tôi không lấy gì của ông cả. [moliere-l-avare:2.106] Harpagon Chắc chứ? [moliere-l-avare:2.107] La Flèche Chắc. [moliere-l-avare:2.108] Harpagon Thôi. Đi cho khuất mắt tao! [moliere-l-avare:2.109] La Flèche (nói riêng) Thế là tôi được tiễn đi đàng hoàng quá. [moliere-l-avare:2.110] Harpagon Tao để mày lại với lương tâm của mày đấy, nhớ cho. [moliere-l-avare:2.111] Cảnh IV [moliere-l-avare:2.112] HARPAGON, một mình. [moliere-l-avare:2.113] Cái thằng người hầu khốn nạn ấy làm tôi khó chịu quá; và tôi chẳng ưa gì nhìn cái thằng què chó má đó. Quả thật, giữ trong nhà một món tiền lớn không phải là nỗi khổ nhỏ; và sung sướng thay người nào có của cải gửi gắm đâu ra đấy, chỉ giữ lại đúng cái cần cho chi tiêu! Nghĩ ra một chỗ giấu đáng tin trong cả một ngôi nhà chẳng phải chuyện dễ; bởi với tôi, két sắt rất đáng ngờ và tôi không bao giờ muốn tin vào chúng. Tôi coi chúng đích thị là mồi nhử trộm, và bao giờ cũng là thứ đầu tiên người ta nhắm vào. [moliere-l-avare:2.114] Cảnh V [moliere-l-avare:2.115] HARPAGON, ÉLISE và CLÉANTE, đang nói chuyện với nhau và đứng ở cuối sân khấu. [moliere-l-avare:2.116] Harpagon (tưởng chỉ có một mình) Nhưng mà, không biết chôn mười nghìn đồng écu người ta trả tôi hôm qua xuống vườn có phải là khéo không. Mười nghìn đồng écu vàng, để trong nhà, là một món khá… (Nói riêng, thấy Élise và Cléante.) Trời ơi! tôi tự bán mình rồi! cơn nóng làm tôi mất tự chủ, chắc tôi đã nói to khi lẩm bẩm một mình. (Với Cléante và Élise.) Gì đấy? [moliere-l-avare:2.117] Cléante Không có gì, thưa cha. [moliere-l-avare:2.118] Harpagon Các con ở đó lâu chưa? [moliere-l-avare:2.119] Élise Chúng con vừa mới đến. [moliere-l-avare:2.120] Harpagon Các con có nghe… [moliere-l-avare:2.121] Cléante Gì ạ, thưa cha? [moliere-l-avare:2.122] Harpagon Đó… [moliere-l-avare:2.123] Élise Gì ạ? [moliere-l-avare:2.124] Harpagon Cái cha vừa nói? [moliere-l-avare:2.125] Cléante Không. [moliere-l-avare:2.126] Harpagon Có, có. [moliere-l-avare:2.127] Élise Xin cha thứ lỗi. [moliere-l-avare:2.128] Harpagon Cha thấy rõ các con có nghe lỏm được vài lời. Là cha vừa tự nói với mình về nỗi khổ ngày nay kiếm tiền khó biết bao, và cha nói rằng thật sung sướng cho ai có được mười nghìn đồng écu trong nhà. [moliere-l-avare:2.129] Cléante Chúng con ngại lại gần cha, sợ làm cha ngắt mạch. [moliere-l-avare:2.130] Harpagon Cha rất muốn nói điều này với các con, để các con khỏi hiểu lầm, rồi tưởng cha bảo chính cha có mười nghìn đồng écu. [moliere-l-avare:2.131] Cléante Chúng con không dính đến chuyện của cha. [moliere-l-avare:2.132] Harpagon Giá có được thật, mười nghìn đồng écu ấy! [moliere-l-avare:2.133] Cléante Con không tin… [moliere-l-avare:2.134] Harpagon Đó sẽ là một món hời cho cha. [moliere-l-avare:2.135] Élise Những chuyện này… [moliere-l-avare:2.136] Harpagon Cha đang rất cần. [moliere-l-avare:2.137] Cléante Con nghĩ rằng… [moliere-l-avare:2.138] Harpagon Thế thì cha vừa lòng lắm. [moliere-l-avare:2.139] Élise Cha… [moliere-l-avare:2.140] Harpagon Và cha sẽ không than như bây giờ rằng thời buổi khốn khổ. [moliere-l-avare:2.141] Cléante Trời ơi! thưa cha, cha không có lý do gì để than, và ai cũng biết cha khá giả lắm. [moliere-l-avare:2.142] Harpagon Sao, cha khá giả à! Ai nói thế là nói dối. Chẳng có gì sai hơn; và chính bọn đểu cáng tung ra những tin đồn ấy. [moliere-l-avare:2.143] Élise Xin cha đừng nổi giận. [moliere-l-avare:2.144] Harpagon Lạ thật, chính con cái cha lại phản cha, lại thành kẻ thù của cha. [moliere-l-avare:2.145] Cléante Nói rằng cha có của thì là kẻ thù của cha sao? [moliere-l-avare:2.146] Harpagon Phải. Những lời như thế, và những khoản chi tiêu của các con, sẽ khiến một ngày nào đó người ta xông vào nhà cắt cổ cha, vì tưởng cha khâu đầy đồng pistole trong người. [moliere-l-avare:2.147] Cléante Con chi tiêu lớn lao gì đâu? [moliere-l-avare:2.148] Harpagon Gì à? Còn gì tai tiếng hơn cái bộ dạng xa hoa mà con dạo khắp thành phố? Hôm qua cha mắng em con, nhưng con còn tệ hơn. Thật là kêu trời trả thù; mà nhìn con từ chân đến đầu, đủ để sắm một cơ nghiệp khá. Cha đã nói với con hai chục lần rồi, con trai, cách ăn mặc của con cha rất không ưa; con làm bộ hầu tước ghê lắm; và để ăn mặc thế này, thì con nhất định phải ăn cắp của cha. [moliere-l-avare:2.149] Cléante Chà! làm sao con ăn cắp của cha? [moliere-l-avare:2.150] Harpagon Cha biết đâu được? Thế thì con lấy đâu ra tiền để giữ cái bộ dạng ấy? [moliere-l-avare:2.151] Cléante Con à, thưa cha? Là vì con chơi bạc; và vì con rất may, nên bao nhiêu tiền thắng con đều đắp lên người. [moliere-l-avare:2.152] Harpagon Thế là làm rất sai. Nếu con may khi chơi bạc, con nên tận dụng, đem tiền thắng được cho vay lấy lãi vừa phải, để một ngày kia có mà dùng. Cha rất muốn biết, chưa kể những thứ khác, những dải ruy băng con mắc đầy từ chân đến đầu có ích gì, và nửa tá dây buộc chẳng đủ để buộc một cái quần sao. Cần gì phải tốn tiền vào tóc giả, khi có thể để tóc của chính mình, chẳng tốn xu nào! Cha cược rằng tính tóc giả và ruy băng ít nhất cũng hai chục đồng pistole; mà hai chục đồng pistole, nếu cho vay chỉ ở lãi một phần mười hai, thì mỗi năm sinh lãi mười tám livre sáu xu tám denier. [moliere-l-avare:2.153] Cléante Cha nói đúng. [moliere-l-avare:2.154] Harpagon Thôi bỏ chuyện ấy, nói sang việc khác. Hả? (Thấy Cléante và Élise đang ra hiệu cho nhau.) Hừ! (Nói nhỏ, riêng.) Cha tin chúng đang ra hiệu cho nhau để lấy trộm ví của cha. (Nói to.) Những cử chỉ ấy là gì? [moliere-l-avare:2.155] Élise Chúng con đang nhường nhau, anh con và con, xem ai nói trước; và cả hai chúng con đều có điều muốn nói với cha. [moliere-l-avare:2.156] Harpagon Và cha cũng có điều muốn nói với cả hai con. [moliere-l-avare:2.157] Cléante Thưa cha, chúng con muốn nói với cha về chuyện hôn nhân. [moliere-l-avare:2.158] Harpagon Và cha cũng muốn nói với các con về chuyện hôn nhân. [moliere-l-avare:2.159] Élise Ôi! cha! [moliere-l-avare:2.160] Harpagon Sao lại kêu lên? Con gái, con sợ cái tiếng hay sợ cái việc? [moliere-l-avare:2.161] Cléante Hôn nhân có thể làm cả hai chúng con sợ, tùy theo cách cha hiểu; và chúng con ngại rằng tình cảm của chúng con không hợp với sự chọn lựa của cha. [moliere-l-avare:2.162] Harpagon Kiên nhẫn một chút; đừng hoảng. Cha biết cả hai con cần gì, và không đứa nào trong hai con sẽ có lý do than phiền về tất cả những gì cha định làm; và để bắt đầu từ chuyện này, (Với Cléante.) con đã thấy chưa, nói cha nghe, một cô gái trẻ tên Mariane, ở không xa đây? [moliere-l-avare:2.163] Cléante Dạ có, thưa cha. [moliere-l-avare:2.164] Harpagon Còn con? [moliere-l-avare:2.165] Élise Con có nghe nói đến. [moliere-l-avare:2.166] Harpagon Thế nào, con trai, con thấy cô gái ấy ra sao? [moliere-l-avare:2.167] Cléante Một người rất duyên dáng. [moliere-l-avare:2.168] Harpagon Nét mặt cô ấy? [moliere-l-avare:2.169] Cléante Hiền hậu và đầy thông minh. [moliere-l-avare:2.170] Harpagon Dáng điệu và cung cách? [moliere-l-avare:2.171] Cléante Tuyệt vời, chắc chắn rồi. [moliere-l-avare:2.172] Harpagon Các con không nghĩ rằng một cô gái như thế cũng đáng để người ta nghĩ đến sao? [moliere-l-avare:2.173] Cléante Dạ có, thưa cha. [moliere-l-avare:2.174] Harpagon Rằng đó sẽ là một mối đáng mong? [moliere-l-avare:2.175] Cléante Rất đáng mong. [moliere-l-avare:2.176] Harpagon Rằng cô ấy có đủ tướng để quán xuyến một gia đình tốt? [moliere-l-avare:2.177] Cléante Chắc chắn rồi. [moliere-l-avare:2.178] Harpagon Và một người chồng sẽ hài lòng với cô ấy? [moliere-l-avare:2.179] Cléante Chắc chắn. [moliere-l-avare:2.180] Harpagon Có một khó khăn nhỏ: cha e rằng ở cô ấy không có đủ của cải như người ta có thể mong. [moliere-l-avare:2.181] Cléante Ôi! thưa cha, của cải đâu có đáng kể, khi nói đến chuyện cưới một người đoan chính. [moliere-l-avare:2.182] Harpagon Không phải, không phải. Nhưng điều cần nói là nếu không tìm được đủ của cải như mong muốn, thì có thể tìm cách gỡ lại ở chỗ khác. [moliere-l-avare:2.183] Cléante Điều đó dễ hiểu. [moliere-l-avare:2.184] Harpagon Tóm lại cha rất mừng thấy các con cùng ý với cha; vì dáng vẻ đoan trang và sự dịu dàng của cô ấy đã chiếm được lòng cha, và cha quyết cưới cô ấy, miễn là cô ấy có chút của. [moliere-l-avare:2.185] Cléante Hả? [moliere-l-avare:2.186] Harpagon Sao? [moliere-l-avare:2.187] Cléante Cha nói là cha quyết…? [moliere-l-avare:2.188] Harpagon Cưới Mariane. [moliere-l-avare:2.189] Cléante Ai? Cha, cha ư? [moliere-l-avare:2.190] Harpagon Phải, cha, cha, cha. Thế nghĩa là sao? [moliere-l-avare:2.191] Cléante Đột nhiên con thấy hoa mắt, và con xin lui khỏi đây. [moliere-l-avare:2.192] Harpagon Không sao đâu. Xuống bếp mau uống một cốc nước lã đầy. [moliere-l-avare:2.193] Cảnh VI. [moliere-l-avare:2.194] HARPAGON, ÉLISE. [moliere-l-avare:2.195] Harpagon Đó, bọn công tử õng ẹo, chẳng có sức lực gì hơn lũ gà mái. Con gái, đó là điều cha đã quyết cho cha. Còn anh con, cha định cho nó một bà góa mà sáng nay có người đến nói với cha; và còn con, cha gả con cho ông Anselme. [moliere-l-avare:2.196] Élise Cho ông Anselme? [moliere-l-avare:2.197] Harpagon Phải. Một người chín chắn, thận trọng và khôn ngoan, chưa quá năm chục tuổi, và người ta ca ngợi gia sản lớn của ông. [moliere-l-avare:2.198] Élise (cúi chào) Con không muốn lấy chồng, thưa cha, xin cha cho phép. [moliere-l-avare:2.199] Harpagon (nhại Élise) Còn cha, cô bé của cha, cưng của cha, cha muốn con lấy chồng, xin con cho phép. [moliere-l-avare:2.200] Élise (lại cúi chào) Con xin cha tha lỗi, thưa cha. [moliere-l-avare:2.201] Harpagon (nhại Élise) Cha xin con tha lỗi, con gái. [moliere-l-avare:2.202] Élise Con xin làm đầy tớ hèn mọn của ông Anselme; nhưng (Lại cúi chào.) xin phép cha, con sẽ không lấy ông. [moliere-l-avare:2.203] Harpagon Cha xin làm đầy tớ hèn mọn của con; nhưng, (Nhại Élise.) xin phép con, con sẽ lấy ông ấy ngay tối nay. [moliere-l-avare:2.204] Élise Ngay tối nay? [moliere-l-avare:2.205] Harpagon Ngay tối nay. [moliere-l-avare:2.206] Élise (lại cúi chào) Chuyện ấy sẽ không xảy ra, thưa cha. [moliere-l-avare:2.207] Harpagon (lại nhại Élise) Chuyện ấy sẽ xảy ra, con gái. [moliere-l-avare:2.208] Élise Không. [moliere-l-avare:2.209] Harpagon Có. [moliere-l-avare:2.210] Élise Không, con nói rồi mà. [moliere-l-avare:2.211] Harpagon Có, cha nói rồi mà. [moliere-l-avare:2.212] Élise Chuyện này cha sẽ không ép được con. [moliere-l-avare:2.213] Harpagon Chuyện này cha sẽ ép được mày. [moliere-l-avare:2.214] Élise Con thà tự tử còn hơn lấy một người chồng như thế. [moliere-l-avare:2.215] Harpagon Mày sẽ không tự tử, và mày sẽ lấy ông ấy. Nhưng xem cái gan kìa! Có ai từng thấy một đứa con gái nói với cha như thế chưa? [moliere-l-avare:2.216] Élise Nhưng có ai từng thấy một người cha gả con gái như thế chưa? [moliere-l-avare:2.217] Harpagon Đó là một mối không chê vào đâu được; và cha cược rằng ai cũng sẽ tán thành sự chọn lựa của cha. [moliere-l-avare:2.218] Élise Còn con, con cược rằng không người biết điều nào có thể tán thành. [moliere-l-avare:2.219] Harpagon (thấy Valère từ xa) Valère kia rồi. Muốn cha con ta nhờ nó phân xử chuyện này không? [moliere-l-avare:2.220] Élise Con đồng ý. [moliere-l-avare:2.221] Harpagon Con có chịu theo lời phán xử của nó không? [moliere-l-avare:2.222] Élise Dạ có. Anh ấy nói sao con theo vậy. [moliere-l-avare:2.223] Harpagon Thế là xong. [moliere-l-avare:2.224] Cảnh VII. [moliere-l-avare:2.225] VALÈRE, HARPAGON, ÉLISE. [moliere-l-avare:2.226] Harpagon Lại đây, Valère. Chúng tôi chọn anh để nói xem trong chuyện con gái tôi với tôi, ai có lý. [moliere-l-avare:2.227] Valère Dạ ông, không thể cãi được. [moliere-l-avare:2.228] Harpagon Anh có biết chúng tôi đang nói chuyện gì không? [moliere-l-avare:2.229] Valère Không; nhưng ông không thể sai, ông là hiện thân của lẽ phải. [moliere-l-avare:2.230] Harpagon Tối nay tôi muốn gả cho nó một người chồng vừa giàu vừa khôn; thế mà con ranh nói thẳng vào mặt tôi rằng nó chẳng thèm lấy. Anh nói sao về chuyện đó? [moliere-l-avare:2.231] Valère Tôi nói sao ạ? [moliere-l-avare:2.232] Harpagon Phải. [moliere-l-avare:2.233] Valère He! he! [moliere-l-avare:2.234] Harpagon Sao! [moliere-l-avare:2.235] Valère Tôi nói rằng, xét cho cùng, tôi cùng ý với ông; và ông không thể không có lý. Nhưng cô ấy cũng không hoàn toàn sai, và… [moliere-l-avare:2.236] Harpagon Sao? Ông Anselme là một mối đáng kể; một quý ông quyền quý, hiền hòa, điềm đạm, khôn ngoan và rất khá giả, lại không còn đứa con nào của cuộc hôn nhân trước. Nó còn tìm được mối nào hơn chăng? [moliere-l-avare:2.237] Valère Đúng thế. Nhưng cô ấy có thể nói với ông rằng thế là hơi vội, và ít ra cũng cần chút thời gian để xem liệu lòng cô có hợp được với ông ấy không. [moliere-l-avare:2.238] Harpagon Đây là cơ hội phải nắm lấy ngay, kẻo vuột mất. Ở đây tôi thấy một lợi mà nơi khác tôi sẽ không thấy; và ông ấy nhận cưới nó không cần của hồi môn. [moliere-l-avare:2.239] Valère Không cần của hồi môn? [moliere-l-avare:2.240] Harpagon Phải. [moliere-l-avare:2.241] Valère À! thế thì tôi không nói gì nữa. Ông thấy không? đó là một lý do hoàn toàn thuyết phục; phải chịu thôi. [moliere-l-avare:2.242] Harpagon Với tôi đó là một khoản tiết kiệm đáng kể. [moliere-l-avare:2.243] Valère Chắc chắn; chuyện đó không ai cãi được. Quả là con gái ông có thể trình bày với ông rằng hôn nhân là việc lớn hơn người ta tưởng; rằng nó quyết định hạnh phúc hay bất hạnh cả đời; và một cam kết kéo dài đến chết thì không bao giờ được lập mà không hết sức thận trọng. [moliere-l-avare:2.244] Harpagon Không cần của hồi môn! [moliere-l-avare:2.245] Valère Ông nói đúng: thế là quyết định tất cả; chuyện đó dễ hiểu. Có những người có thể nói với ông rằng trong những dịp như vậy, lòng ưa thích của người con gái chắc chắn là điều cần để ý; và sự chênh lệch lớn về tuổi tác, tính khí và tình cảm khiến một cuộc hôn nhân dễ gặp tai họa đáng tiếc. [moliere-l-avare:2.246] Harpagon Không cần của hồi môn! [moliere-l-avare:2.247] Valère À! chuyện đó không có gì để đáp; ai cũng biết cả! Ai mà cãi lại được? Không phải là không có nhiều người cha thà lo cho con gái được vừa lòng hơn là lo giữ số tiền họ có thể cho; những người không muốn hy sinh con vào lợi lộc, và hơn mọi thứ khác, tìm cách đem vào hôn nhân sự hòa hợp êm dịu vốn không ngừng giữ cho nó danh dự, bình yên và niềm vui; và rằng… [moliere-l-avare:2.248] Harpagon Không cần của hồi môn! [moliere-l-avare:2.249] Valère Đúng thế; câu ấy bịt miệng mọi người. Không cần của hồi môn! Làm sao chống lại một lý do như thế? [moliere-l-avare:2.250] Harpagon (nói riêng, nhìn về phía vườn) Ủa! Hình như tao nghe có tiếng chó sủa. Không phải là có kẻ nhắm vào tiền của tao chứ? (Với Valère.) Đừng đi đâu; tôi quay lại ngay. [moliere-l-avare:2.251] Cảnh VIII. [moliere-l-avare:2.252] ÉLISE, VALÈRE. [moliere-l-avare:2.253] Élise Anh có đùa không, Valère, mà nói với cha như thế? [moliere-l-avare:2.254] Valère Là để không làm ông phật ý, và để xoay được ông tốt hơn. Đối đầu thẳng với ý ông là cách làm hỏng tất cả; có những tính người chỉ có thể đến gần bằng đường vòng; những tính khí thù ghét mọi sự chống đối; những bản tính bướng bỉnh, hễ nghe sự thật là lồng lên, luôn gồng mình chống lại con đường thẳng của lẽ phải, và chỉ dắt được bằng cách vòng đến nơi mình muốn dắt họ tới. Em cứ làm ra vẻ đồng ý với điều ông muốn, em sẽ đạt được ý mình tốt hơn; và… [moliere-l-avare:2.255] Élise Nhưng cuộc hôn nhân này, Valère! [moliere-l-avare:2.256] Valère Mình sẽ tìm cách để phá nó. [moliere-l-avare:2.257] Élise Nhưng nghĩ ra mưu kế gì, nếu nó phải xong ngay tối nay? [moliere-l-avare:2.258] Valère Phải xin hoãn lại, rồi giả bệnh. [moliere-l-avare:2.259] Élise Nhưng người ta sẽ bắt thóp trò giả vờ, nếu mời thầy thuốc đến. [moliere-l-avare:2.260] Valère Em nói đùa chắc? Họ thì biết gì! Thôi, thôi, em muốn mắc bệnh gì với họ cũng được, họ sẽ tìm ra đủ lý lẽ để giải thích bệnh ấy từ đâu mà ra. [moliere-l-avare:2.261] Cảnh IX. [moliere-l-avare:2.262] HARPAGON, VALÈRE, ÉLISE. [moliere-l-avare:2.263] Harpagon (nói riêng, ở cuối sân khấu) Không có gì, tạ ơn trời. [moliere-l-avare:2.264] Valère (không thấy Harpagon) Tóm lại, chỗ nương tựa cuối cùng của ta là bỏ trốn, trốn thì che chở ta khỏi mọi chuyện; và nếu tình yêu của em, Élise xinh đẹp, đủ vững vàng để… (Thấy Harpagon.) Vâng, con gái phải vâng lời cha. Không nên ngó xem chồng mình ra sao; và khi đã có cái lý lẽ lớn là không cần của hồi môn, thì phải sẵn sàng nhận mọi thứ người ta cho. [moliere-l-avare:2.265] Harpagon Tốt: nói thế mới phải! [moliere-l-avare:2.266] Valère Thưa ông, xin ông thứ lỗi nếu tôi hơi nóng nảy, và dám ăn nói với cô ấy như thế. [moliere-l-avare:2.267] Harpagon Sao! Tôi mừng lắm, và tôi muốn cậu có quyền tuyệt đối với nó. (Nói với Élise.) Phải, con trốn cũng vô ích, cha trao cho cậu ấy cái quyền mà trời đã trao cho cha đối với con, và cha muốn con làm hết mọi điều cậu ấy bảo. [moliere-l-avare:2.268] Valère (nói với Élise) Sau những lời ấy, em cứ chống lại lời khuyên của anh xem. [moliere-l-avare:2.269] Cảnh X. [moliere-l-avare:2.270] HARPAGON, VALÈRE. [moliere-l-avare:2.271] Valère Thưa ông, tôi đi theo cô ấy để tiếp tục những bài học tôi đang giảng. [moliere-l-avare:2.272] Harpagon Phải, cậu làm tôi cảm kích lắm. Quả thật… [moliere-l-avare:2.273] Valère Nên giữ dây cương hơi căng với cô ấy. [moliere-l-avare:2.274] Harpagon Đúng thế. Phải… [moliere-l-avare:2.275] Valère Ông đừng bận tâm, tôi tin là tôi sẽ lo xong. [moliere-l-avare:2.276] Harpagon Cứ làm đi, cứ làm đi. Tôi ra phố đi một vòng, lát nữa về ngay. [moliere-l-avare:2.277] Valère (nói với Élise, vừa đi về phía nàng đã ra) Vâng, tiền quý hơn mọi thứ trên đời, và em phải tạ ơn trời đã ban cho em một người cha đáng kính như thế. Ông biết thế nào là sống. Khi có người chịu cưới một cô gái không cần của hồi môn, thì chẳng nên nhìn xa hơn. Mọi thứ gói gọn trong đó; mà không cần của hồi môn thì thay cho sắc đẹp, tuổi trẻ, dòng dõi, danh giá, đức khôn ngoan và lòng ngay thẳng. [moliere-l-avare:2.278] Harpagon À! thằng bé giỏi! Nói như thần tiên phán. Có được người giúp việc như thế thật là có phúc! [moliere-l-avare:2.279] HẾT HỒI THỨ NHẤT. [moliere-l-avare:3.1] HỒI THỨ HAI. [moliere-l-avare:3.2] Cảnh I. [moliere-l-avare:3.3] CLÉANTE, LA FLÈCHE. [moliere-l-avare:3.4] Cléante A! đồ phản bội! Anh chui vào xó nào vậy? Tôi chẳng đã ra lệnh cho anh… [moliere-l-avare:3.5] La Flèche Thưa cậu, có; và tôi đã đến đây đứng chờ cậu vững như đinh; nhưng ông cụ nhà cậu, người khó chịu nhất trên đời, đuổi tôi ra ngoài bất chấp ý tôi, và tôi suýt bị đánh. [moliere-l-avare:3.6] Cléante Việc của chúng ta ra sao rồi? Mọi chuyện gấp hơn bao giờ hết; và từ lúc gặp anh, tôi đã phát hiện cha tôi là tình địch của tôi. [moliere-l-avare:3.7] La Flèche Ông cụ nhà cậu đang yêu? [moliere-l-avare:3.8] Cléante Phải; và tôi phải vất vả hết sức mới giấu được nỗi rối bời tin ấy gây cho tôi. [moliere-l-avare:3.9] La Flèche Ông ấy mà đòi dính vào chuyện yêu đương! Quỷ nào xui ông ấy thế? Ông ấy bỡn cả thiên hạ sao? Chẳng lẽ tình yêu sinh ra cho những người vóc dáng như ông ấy? [moliere-l-avare:3.10] Cléante Chắc vì tội lỗi của tôi mà cái đam mê ấy chui vào đầu ông. [moliere-l-avare:3.11] La Flèche Nhưng sao cậu lại giấu ông chuyện tình của cậu? [moliere-l-avare:3.12] Cléante Để ông bớt nghi ngờ, và khi cần thì giữ cho mình thêm đường dễ dàng mà phá cuộc hôn nhân ấy. Họ trả lời anh thế nào? [moliere-l-avare:3.13] La Flèche Thưa cậu, quả thật những kẻ đi vay khổ lắm; và phải nuốt đủ thứ chuyện lạ lùng khi bị đẩy đến chỗ như cậu, phải qua tay bọn cho vay nặng lãi. [moliere-l-avare:3.14] Cléante Việc sẽ không thành? [moliere-l-avare:3.15] La Flèche Xin lỗi cậu, thành chứ. Thầy Simon nhà ta, người môi giới họ giới thiệu cho, con người xông xáo và đầy nhiệt tình, nói là đã làm hết sức vì cậu, và quả quyết chỉ riêng diện mạo cậu đã chiếm được lòng ông ấy. [moliere-l-avare:3.16] Cléante Tôi sẽ có mười lăm nghìn franc tôi cần chứ? [moliere-l-avare:3.17] La Flèche Có; nhưng kèm vài điều kiện nho nhỏ cậu phải chịu, nếu cậu muốn việc thành. [moliere-l-avare:3.18] Cléante Ông ta có cho anh nói chuyện với người sắp cho vay tiền không? [moliere-l-avare:3.19] La Flèche Ôi chao, đâu có như thế. Ông ta còn chăm giấu mình hơn cả cậu, và đó là những bí mật lớn hơn cậu tưởng nhiều. Họ nhất định không nói tên; và hôm nay họ sẽ cho ông ta gặp cậu ở một căn nhà mượn tạm, để nghe chính miệng cậu nói về gia sản và gia đình; và tôi không nghi ngờ gì rằng riêng tên cha cậu cũng đủ làm mọi việc dễ dàng. [moliere-l-avare:3.20] Cléante Nhất là mẹ tôi đã mất, và người ta không thể tước của tôi phần gia sản bà để lại. [moliere-l-avare:3.21] La Flèche Đây là vài điều khoản chính ông ta tự đọc cho người mai mối của ta chép, để đưa cậu xem trước khi làm gì. “Giả sử người cho vay thấy hết mọi bảo đảm, và người vay đã thành niên, thuộc một gia đình có gia sản dồi dào, vững chắc, chắc chắn, rõ ràng, và sạch mọi vướng mắc, thì sẽ lập một văn tự tốt và chính xác trước một công chứng viên, càng lương thiện càng tốt, và vì mục đích ấy sẽ do người cho vay chọn, vì người ấy quan tâm nhất đến việc lập văn bản cho đúng thủ tục.” [moliere-l-avare:3.22] Cléante Điều ấy chẳng có gì để nói. [moliere-l-avare:3.23] La Flèche “Người cho vay, để lương tâm khỏi vướng chút băn khoăn nào, chỉ định cho vay tiền với lãi một phần mười tám.” [moliere-l-avare:3.24] Cléante Lãi một phần mười tám? Trời đất! Thế thì lương thiện đấy. Không có gì để phàn nàn. [moliere-l-avare:3.25] La Flèche Đúng vậy. “Nhưng vì người cho vay nói trên không có sẵn trong nhà số tiền đang bàn, và để làm vui lòng người vay, chính ông phải đi vay của người khác với lãi một phần năm, nên người vay thứ nhất nói trên sẽ phải trả khoản lãi ấy, chưa kể phần còn lại, vì người cho vay chỉ vì giúp đỡ mà nhận món vay đó.” [moliere-l-avare:3.26] Cléante Quỷ thần ơi! Thứ Do Thái, thứ Ả Rập nào thế này? Hơn cả lãi một phần tư. [moliere-l-avare:3.27] La Flèche Đúng; tôi cũng đã nói thế. Cậu liệu mà tính. [moliere-l-avare:3.28] Cléante Anh muốn tôi tính gì? Tôi cần tiền, thì phải chấp nhận hết. [moliere-l-avare:3.29] La Flèche Tôi cũng đáp như thế. [moliere-l-avare:3.30] Cléante Còn gì nữa không? [moliere-l-avare:3.31] La Flèche Chỉ còn một điều khoản nhỏ. “Trong mười lăm nghìn franc xin vay, người cho vay chỉ có thể đếm bằng tiền mặt mười hai nghìn livre; còn một nghìn đồng écu còn lại, người vay phải nhận quần áo, đồ lặt vặt, nữ trang có danh mục kèm theo đây, mà người cho vay đã ghi, một cách thiện chí, theo giá thấp nhất có thể.” [moliere-l-avare:3.32] Cléante Thế nghĩa là gì? [moliere-l-avare:3.33] La Flèche Nghe danh mục đây. “Thứ nhất, một chiếc giường bốn cột, có dải thêu kiểu Hung-ga-ri đính rất khéo trên tấm vải màu ô liu, kèm sáu chiếc ghế và tấm chăn cùng loại: tất cả còn tốt, lót một lớp taffeta nhỏ đổi màu đỏ xanh. “Thêm một cái trướng có đuôi, bằng vải len Aumale tốt màu hồng khô, có tua và diềm bằng tơ.” [moliere-l-avare:3.34] Cléante Ông ta muốn tôi làm gì với những thứ ấy? [moliere-l-avare:3.35] La Flèche Chờ đã. “Thêm một bộ thảm treo tường về chuyện tình của Gombaud và Macée. “Thêm một chiếc bàn lớn bằng gỗ óc chó, mười hai chân trụ tiện, kéo ra được hai đầu, bên dưới có sáu chiếc ghế đẩu kèm theo.” [moliere-l-avare:3.36] Cléante Tôi cần gì mấy thứ ấy, quỷ tha ma bắt…? [moliere-l-avare:3.37] La Flèche Cậu kiên nhẫn một chút. “Thêm ba khẩu súng hỏa mai lớn nạm xà cừ, kèm ba cái chạc đỡ cùng bộ. “Thêm một cái lò gạch, có hai bình cổ cong và ba bình hứng, rất hữu ích cho ai ham chưng cất.” [moliere-l-avare:3.38] Cléante Tôi điên lên mất! [moliere-l-avare:3.39] La Flèche Từ từ. “Thêm một cây đàn luýt Bologna, đủ dây, hoặc gần đủ. “Thêm một bàn trò lỗ và một bàn cờ đam, cùng một bàn cờ ngỗng, làm lại theo lối người Hy Lạp, rất thích hợp để giết thời gian khi rảnh rỗi. “Thêm một tấm da thằn lằn dài ba thước rưỡi nhồi cỏ khô: món lạ đáng yêu để treo trên trần phòng. “Tất cả những thứ kể trên, giá thực sự hơn bốn nghìn năm trăm livre, được người cho vay rộng lượng hạ xuống còn một nghìn đồng écu.” [moliere-l-avare:3.40] Cléante Mong dịch hạch bóp cổ lão cùng cái rộng lượng của lão, đồ phản bội, đồ đao phủ! Đã bao giờ nghe chuyện cho vay nặng lãi như thế chưa? Lão chưa vừa lòng với món lãi khủng khiếp đòi hỏi, còn bắt tôi nhận với giá ba nghìn livre mớ đồ cũ lão nhặt nhạnh? Trong đó tôi chẳng được nổi hai trăm đồng écu; vậy mà tôi vẫn phải quyết định chấp nhận điều lão muốn; vì lão ở thế bắt tôi nhận tất, và lão, thằng khốn, đang kề dao vào cổ tôi. [moliere-l-avare:3.41] La Flèche Thưa cậu, xin cậu đừng phật ý, tôi thấy cậu đang đi đúng con đường Panurge đã đi để tự phá sản: lấy tiền trước, mua đắt, bán rẻ, và ăn lúa khi còn xanh. [moliere-l-avare:3.42] Cléante Anh muốn tôi làm gì? Thanh niên bị dồn đến nước này bởi lòng hà tiện đáng nguyền rủa của cha mẹ; thế mà người ta lại lấy làm lạ khi con cái mong cha chết! [moliere-l-avare:3.43] La Flèche Phải công nhận ông cụ nhà cậu có thể khiến người điềm đạm nhất trên đời nổi giận vì thói hèn bỉ của ông. Tôi, tạ ơn trời, không có thiên hướng lên giá treo cổ lắm; trong đám đồng nghiệp tôi thấy dính vào đủ thứ buôn bán lặt vặt, tôi biết khéo rút chân khỏi cuộc chơi, và thận trọng gỡ mình khỏi mọi trò láu cá có chút mùi giá treo cổ; nhưng nói thật, cách cư xử của ông làm tôi sinh ý định ăn trộm của ông; và tôi nghĩ ăn trộm ông là làm một việc đáng thưởng. [moliere-l-avare:3.44] Cléante Đưa tôi cái danh mục ấy xem lại một chút. [moliere-l-avare:3.45] Cảnh II. [moliere-l-avare:3.46] HARPAGON, THẦY SIMON; CLÉANTE và LA FLÈCHE, ở phía cuối sân khấu. [moliere-l-avare:3.47] Thầy Simon Vâng, thưa ông, đó là một chàng trai cần tiền; công việc thúc ép anh ta phải tìm ra tiền, và anh ta sẽ chịu mọi điều ông quy định. [moliere-l-avare:3.48] Harpagon Nhưng ông có tin là không có gì nguy hiểm không, thầy Simon? và ông có biết tên tuổi, gia sản và gia đình người mà ông nói giúp không? [moliere-l-avare:3.49] Thầy Simon Không. Tôi không thể cho ông biết tường tận; chỉ là tình cờ người ta chỉ tôi đến anh ta; nhưng chính anh ta sẽ làm ông rõ mọi điều, và người của anh ta quả quyết với tôi rằng ông sẽ hài lòng khi biết anh ta. Tôi chỉ có thể nói rằng gia đình anh ta rất giàu, anh ta đã mất mẹ, và anh ta sẽ cam kết, nếu ông muốn, rằng cha anh ta sẽ chết trước khi đủ tám tháng. [moliere-l-avare:3.50] Harpagon Thế cũng là một điều. Lòng nhân đức, thầy Simon, buộc ta làm vui lòng người khác khi có thể. [moliere-l-avare:3.51] Thầy Simon Đương nhiên. [moliere-l-avare:3.52] La Flèche (nói nhỏ với Cléante, nhận ra thầy Simon) Cái gì thế này? Thầy Simon nhà ta đang nói chuyện với cha cậu! [moliere-l-avare:3.53] Cléante (nói nhỏ với La Flèche) Chẳng lẽ ông ấy đã biết tôi là ai? Và anh định phản chúng tôi sao? [moliere-l-avare:3.54] Thầy Simon (nói với Cléante và La Flèche) Ha, ha! Các vị vội quá! Ai bảo các vị là ở đây? (Nói với Harpagon.) Thưa ông, ít nhất không phải tôi đã tiết lộ tên và nhà ông cho họ; nhưng theo tôi cũng chẳng hại gì; đó là những người kín miệng, và ông có thể giải bày với nhau ở đây. [moliere-l-avare:3.55] Harpagon Sao? [moliere-l-avare:3.56] Thầy Simon (chỉ Cléante) Thưa ông, đây là người muốn vay của ông mười lăm nghìn livre tôi đã nói. [moliere-l-avare:3.57] Harpagon Sao, đồ vô lại! Chính con là kẻ sa vào những cực đoan tội lỗi ấy! [moliere-l-avare:3.58] Cléante Sao, thưa cha! Chính cha là người dấn mình vào những việc đáng xấu hổ ấy! [moliere-l-avare:3.59] Thầy Simon bỏ chạy, và La Flèche đi trốn. [moliere-l-avare:3.60] Cảnh III [moliere-l-avare:3.61] HARPAGON, CLÉANTE. [moliere-l-avare:3.62] Harpagon Chính con muốn tự hủy mình bằng những món vay đáng nguyền rủa ấy! [moliere-l-avare:3.63] Cléante Chính cha tìm cách làm giàu bằng những khoản cho vay nặng lãi tội ác như thế! [moliere-l-avare:3.64] Harpagon Sau chuyện ấy, con còn dám xuất hiện trước mặt cha sao? [moliere-l-avare:3.65] Cléante Sau chuyện ấy, cha còn dám ra mắt thiên hạ sao? [moliere-l-avare:3.66] Harpagon Nói cho cha nghe, con không biết xấu hổ sao, khi sa vào những trò chơi bời ấy, lao đầu vào những khoản chi tiêu khủng khiếp, và phung phí một cách nhục nhã gia sản cha mẹ con đã dành dụm bằng bao nhiêu mồ hôi? [moliere-l-avare:3.67] Cléante Cha không đỏ mặt sao khi làm ô danh thân phận mình bằng những mối buôn bán cha làm; khi hy sinh danh dự và tiếng tăm cho cái ham muốn vô độ chất đồng écu lên đồng écu, và khi, về khoản lãi, còn vượt cả những mánh khóe hèn hạ nhất mà những kẻ cho vay nặng lãi nổi tiếng nhất từng nghĩ ra? [moliere-l-avare:3.68] Harpagon Cút khỏi mắt cha, đồ vô lại; cút khỏi mắt cha! [moliere-l-avare:3.69] Cléante Theo cha, ai tội hơn: kẻ mua tiền mình đang cần, hay kẻ ăn cắp tiền mình chẳng để làm gì? [moliere-l-avare:3.70] Harpagon Đi đi, cha bảo, đừng làm cha nhức tai. (Một mình.) Cha không bực vụ này; đó là lời nhắc phải để mắt hơn bao giờ hết đến mọi hành động của nó. [moliere-l-avare:3.71] Cảnh IV [moliere-l-avare:3.72] FROSINE, HARPAGON. [moliere-l-avare:3.73] Frosine Thưa ông… [moliere-l-avare:3.74] Harpagon Đợi một lát; tôi quay lại nói chuyện với bà ngay. (Nói riêng.) Phải đi thăm tiền của mình một vòng mới được. [moliere-l-avare:3.75] Cảnh V [moliere-l-avare:3.76] LA FLÈCHE, FROSINE. [moliere-l-avare:3.77] La Flèche (không thấy Frosine) Chuyện thật quá lố bịch! Chắc ông ta có đâu đó một kho quần áo đồ sộ; vì chúng ta chẳng nhận ra thứ nào trong danh mục chúng ta có. [moliere-l-avare:3.78] Frosine Ô! anh đấy à, La Flèche tội nghiệp! Sao lại gặp nhau ở đây? [moliere-l-avare:3.79] La Flèche À! à! chị đấy à, Frosine! Chị đến đây làm gì? [moliere-l-avare:3.80] Frosine Điều tôi làm ở mọi nơi khác: dính vào việc người, giúp ích cho người, và tận dụng hết mức những chút tài mọn mình có. Anh biết đấy, ở đời phải sống bằng khôn khéo, và trời chẳng cho những người như tôi thứ lợi tức nào khác ngoài mưu mô và mánh lới. [moliere-l-avare:3.81] La Flèche Chị có buôn bán gì với chủ nhà này không? [moliere-l-avare:3.82] Frosine Có, tôi đang lo cho ông ấy một việc nhỏ và hy vọng được thưởng. [moliere-l-avare:3.83] La Flèche Từ ông ấy ư? Ôi, chị mà lấy được gì thì phải khôn lắm; và tôi báo cho chị biết, tiền ở nhà này đắt lắm. [moliere-l-avare:3.84] Frosine Có những việc phục vụ làm người ta cảm động lạ lùng. [moliere-l-avare:3.85] La Flèche Thôi đi chị; chị chưa biết ông Harpagon. Ông Harpagon là, trong mọi loài người, kẻ ít người nhất, trong mọi kẻ phàm trần, người cứng rắn và bủn xỉn nhất. Chẳng có việc phục vụ nào đẩy lòng biết ơn của ông tới chỗ mở tay ra. Lời khen, lòng quý, thiện cảm bằng lời, và tình bạn, bao nhiêu cũng được; nhưng tiền thì không. Chẳng gì khô khan, cằn cỗi hơn những ơn huệ và cử chỉ âu yếm của ông; và “cho” là chữ ông ghét đến nỗi chẳng bao giờ nói “Tôi cho bà”, mà nói “Tôi cho bà mượn lời chào”. [moliere-l-avare:3.86] Frosine Trời ơi! tôi biết nghề vắt sữa đàn ông; tôi có bí quyết mở lòng dịu dàng của họ, cù vào tim họ, tìm ra những chỗ họ mềm yếu. [moliere-l-avare:3.87] La Flèche Vô ích ở đây. Tôi thách chị làm mềm được người đang bàn chuyện tiền bạc. Ở khoản ấy ông ta là Thổ Nhĩ Kỳ, mà là kiểu Thổ làm mọi người tuyệt vọng; có chết đến nơi ông ta cũng không nhúc nhích. Nói tóm lại, ông ta yêu tiền hơn tiếng tăm, danh dự và đức hạnh; và cảnh một người đến xin làm ông ta co giật: đó là đánh trúng chỗ chết của ông ta, là đâm vào tim, là moi ruột gan ông ta; và nếu… Nhưng ông ta quay lại: tôi lui đây. [moliere-l-avare:3.88] Cảnh VI [moliere-l-avare:3.89] HARPAGON, FROSINE. [moliere-l-avare:3.90] Harpagon (nói nhỏ) Mọi việc đều ổn. (Nói to.) Thế nào! gì vậy, Frosine? [moliere-l-avare:3.91] Frosine Ôi trời, ông khỏe quá, mặt mũi đúng là tướng khỏe mạnh! [moliere-l-avare:3.92] Harpagon Ai? tôi à? [moliere-l-avare:3.93] Frosine Chưa bao giờ tôi thấy ông có nước da tươi tắn, hồng hào thế này. [moliere-l-avare:3.94] Harpagon Thật không? [moliere-l-avare:3.95] Frosine Sao! cả đời ông chưa bao giờ trẻ như bây giờ; và tôi thấy những người hai mươi lăm tuổi còn già hơn ông. [moliere-l-avare:3.96] Harpagon Vậy mà, Frosine, tôi sáu mươi tuổi tròn đấy. [moliere-l-avare:3.97] Frosine Thì sao! sáu mươi tuổi thì có gì? Bấy nhiêu thôi mà! Đó là tuổi đẹp nhất; và bây giờ ông bước vào mùa đẹp của người đàn ông. [moliere-l-avare:3.98] Harpagon Đúng; nhưng bớt đi hai mươi năm thì chắc tôi cũng chẳng hại gì. [moliere-l-avare:3.99] Frosine Ông nói đùa! Ông đâu cần thế, ông được nhào từ thứ bột sống đến trăm tuổi. [moliere-l-avare:3.100] Harpagon Bà tin vậy sao? [moliere-l-avare:3.101] Frosine Chắc chắn. Ông có đủ mọi dấu hiệu. Ông đứng yên một chút. Ô! đây này, giữa hai mắt ông, dấu hiệu trường thọ! [moliere-l-avare:3.102] Harpagon Bà am hiểu chuyện ấy sao? [moliere-l-avare:3.103] Frosine Đương nhiên. Cho tôi xem bàn tay ông. Trời ơi, đường sinh đạo gì mà dài thế! [moliere-l-avare:3.104] Harpagon Sao! [moliere-l-avare:3.105] Frosine Ông không thấy đường ấy kéo đến đâu sao? [moliere-l-avare:3.106] Harpagon Thì sao! thế nghĩa là gì? [moliere-l-avare:3.107] Frosine Thề có trời, tôi nói trăm tuổi; nhưng ông sẽ vượt quá một trăm hai mươi. [moliere-l-avare:3.108] Harpagon Có thể vậy sao? [moliere-l-avare:3.109] Frosine Phải đập cho ông chết mới xong, tôi bảo ông; và ông sẽ chôn cả con ông, lẫn con của con ông. [moliere-l-avare:3.110] Harpagon Càng tốt! Việc của ta ra sao? [moliere-l-avare:3.111] Frosine Còn phải hỏi sao? và có thấy tôi dính vào việc gì mà không xong đâu? Nhất là chuyện hôn nhân, tôi có tài lạ lùng. Trên đời không có mối nào mà tôi không tìm ra cách ghép đôi chẳng bao lâu; và tôi tin nếu tôi đã quyết thì tôi gả được cả Hoàng đế Thổ Nhĩ Kỳ cho Cộng hòa Venice. Chuyện này chắc chắn không có khó khăn lớn như thế. Vì tôi có qua lại nhà họ, tôi đã nói chuyện về ông tận gốc với cả hai mẹ con; và tôi đã nói với bà mẹ ý định ông nảy ra với Mariane, khi thấy cô ấy đi qua phố và hóng gió bên cửa sổ. [moliere-l-avare:3.112] Harpagon Bà ấy đáp… [moliere-l-avare:3.113] Frosine Bà đón nhận lời đề nghị với niềm vui; và khi tôi nói với bà ông rất mong cô con gái dự tối nay lễ ký hôn ước sắp làm của con gái ông, bà ưng ngay, và giao cô cho tôi vì việc ấy. [moliere-l-avare:3.114] Harpagon Vì tôi phải đãi ông Anselme bữa tối, Frosine; và tôi sẽ rất vui nếu cô ấy dự tiệc. [moliere-l-avare:3.115] Frosine Ông nói phải. Sau bữa trưa, cô ấy sẽ đến thăm con gái ông, từ đó cô tính đi dạo hội chợ, rồi sau đó đến dự bữa tối. [moliere-l-avare:3.116] Harpagon Thế thì họ cùng đi xe ngựa của tôi, tôi sẽ cho họ mượn. [moliere-l-avare:3.117] Frosine Đúng ngay việc của cô ấy. [moliere-l-avare:3.118] Harpagon Nhưng, Frosine, bà đã nói chuyện với bà mẹ về của cải bà có thể cho con gái chưa? Bà đã nói là bà phải tự giúp một chút, phải cố gắng một chút, phải tự trích máu mình cho dịp như thế này chưa? Vì cuối cùng chẳng ai cưới một cô gái mà cô không mang theo chút gì. [moliere-l-avare:3.119] Frosine Sao! Đó là cô gái sẽ mang đến cho ông mười hai nghìn livre thu nhập mỗi năm. [moliere-l-avare:3.120] Harpagon Mười hai nghìn livre thu nhập sao? [moliere-l-avare:3.121] Frosine Vâng. Thứ nhất, cô được nuôi dạy với thói tiết kiệm ăn uống lớn. Đó là cô gái quen sống bằng rau sống, sữa, phô mai và táo, vì thế sẽ không cần bàn ăn thịnh soạn, nước hầm tinh tế, cháo lúa mạch hầm mãi không thôi, hay những món cầu kỳ khác mà một người đàn bà khác đòi hỏi; và khoản ấy không nhỏ đến nỗi mỗi năm không lên tới ít nhất ba nghìn franc. Ngoài ra, cô chỉ chăm chút sạch sẽ rất đơn giản, và không thích áo quần lộng lẫy, nữ trang giàu có, đồ đạc xa hoa mà những cô cùng hạng mê đắm đến thế; và khoản ấy đáng hơn bốn nghìn livre một năm. Hơn nữa, cô ghê tởm cờ bạc, điều không thường thấy ở đàn bà ngày nay; và tôi biết một bà ở khu mình năm nay thua bài trente-et-quarante hai mươi nghìn franc. Nhưng ta chỉ lấy một phần tư thôi. Năm nghìn franc cờ bạc mỗi năm, và bốn nghìn franc quần áo, nữ trang, vậy là chín nghìn livre; và một nghìn đồng écu ta tính cho ăn uống: thế chẳng phải đúng mười hai nghìn franc mỗi năm tính tròn sao? [moliere-l-avare:3.122] Harpagon Phải; cũng không tệ; nhưng phép tính ấy chẳng có gì là thật. [moliere-l-avare:3.123] Frosine Xin lỗi ông. Mang đến làm của hồi môn một đức tiết độ lớn, thừa kế một lòng yêu giản dị trong cách ăn mặc, và thu về cả một kho căm ghét cờ bạc, thế chẳng phải là gì thật sao? [moliere-l-avare:3.124] Harpagon Thật là chế giễu khi muốn lập cho tôi của hồi môn của cô ấy bằng mọi khoản cô sẽ không tiêu. Tôi sẽ không đi ký biên nhận cho thứ tôi không nhận; và tôi phải nhận được chút gì chứ. [moliere-l-avare:3.125] Frosine Trời ơi! ông sẽ nhận đủ; và họ có nói với tôi về một vùng đất họ có của cải, ông sẽ làm chủ. [moliere-l-avare:3.126] Harpagon Phải xem đã. Nhưng Frosine, còn một điều làm tôi lo. Cô gái còn trẻ, như bà thấy, và người trẻ thường chỉ yêu người cùng tuổi, chỉ tìm bạn bè cùng lứa: tôi sợ một người đàn ông tuổi tôi không hợp ý cô, và việc ấy sẽ gây ra trong nhà tôi những chuyện rối rắm nho nhỏ không hợp với tôi. [moliere-l-avare:3.127] Frosine Ôi! ông hiểu cô ấy sai quá! Đó lại là một điểm tôi định nói với ông. Cô ghê tởm tột độ mọi chàng trai trẻ, và chỉ yêu người già. [moliere-l-avare:3.128] Harpagon Cô ấy ư? [moliere-l-avare:3.129] Frosine Vâng, cô ấy. Tôi ước ông được nghe cô nói về chuyện đó. Cô không chịu nổi cảnh một chàng trai; nhưng không gì làm cô sướng hơn, cô nói, khi thấy một ông lão đẹp với bộ râu oai nghiêm. Càng già càng làm cô say mê; và tôi báo ông đừng đi làm mình trẻ hơn tuổi thật. Ít nhất cô muốn người ta phải đủ sáu mươi; và chưa đầy bốn tháng trước, khi sắp lấy chồng, cô cắt phăng cuộc hôn nhân, vì người yêu cho thấy anh ta mới năm mươi sáu tuổi, và không đeo kính khi ký hôn thú. [moliere-l-avare:3.130] Harpagon Chỉ vì thế thôi sao? [moliere-l-avare:3.131] Frosine Vâng. Cô nói năm mươi sáu tuổi chưa làm cô vừa lòng; và nhất là cô mê những cái mũi đeo kính. [moliere-l-avare:3.132] Harpagon Quả thật, bà nói với tôi một chuyện hoàn toàn mới. [moliere-l-avare:3.133] Frosine Còn đi xa hơn những gì người ta nói được với ông. Trong phòng cô có vài bức tranh và bản khắc; nhưng ông nghĩ đó là gì? Adonis, Céphale, Pâris, Apollon sao? Không: những bức chân dung đẹp của Saturne, vua Priam, lão Nestor, và cụ Anchise tốt bụng trên vai con trai. [moliere-l-avare:3.134] Harpagon Tuyệt vời. Điều tôi chẳng bao giờ nghĩ tới, và tôi mừng được biết cô tính nết như thế. Thật vậy, nếu tôi là đàn bà, tôi cũng sẽ chẳng yêu người trẻ. [moliere-l-avare:3.135] Frosine Tôi tin lắm. Đáng yêu thật cái thứ thanh niên! Toàn những thằng mũi dãi, những thằng ẻo lả, đáng cho người ta thèm da thịt chúng! và tôi muốn biết chúng có gì ngon lành! [moliere-l-avare:3.136] Harpagon Tôi thì không hiểu, và không biết sao có đàn bà thích chúng đến thế. [moliere-l-avare:3.137] Frosine Phải điên hết thuốc chữa. Thấy tuổi trẻ đáng yêu, thế có còn lẽ thường không? Mấy cậu tóc vàng ấy có phải đàn ông không, và có ai gắn bó được với lũ thú ấy sao? [moliere-l-avare:3.138] Harpagon Tôi ngày nào cũng nói vậy: với giọng gà con vắt sữa, ba cọng râu tỉa vểnh như râu mèo, tóc giả bằng xơ gai, quần thụng tụt xuống, ngực áo phanh ra! [moliere-l-avare:3.139] Frosine Ôi! những thứ ấy chỉ đáng gì bên một người như ông! Thế mới là đàn ông; đáng cho mắt ngắm; và phải có vóc dáng, áo quần như vậy mới gợi được tình yêu. [moliere-l-avare:3.140] Harpagon Bà thấy tôi được chứ? [moliere-l-avare:3.141] Frosine Sao! ông đẹp mê hồn, dáng ông đáng đem vẽ. Xin ông xoay người một chút. Không thể hơn được. Để tôi xem ông đi. Thân hình cân đối, thoải mái, thanh thoát đúng kiểu, và không có chút tật nào. [moliere-l-avare:3.142] Harpagon Tôi chẳng có tật lớn, tạ ơn trời. Chỉ có chứng cảm lạnh thỉnh thoảng làm tôi khổ. [moliere-l-avare:3.143] Frosine Chuyện nhỏ. Chứng ấy không làm ông xấu đi, và ông ho trông rất có duyên. [moliere-l-avare:3.144] Harpagon Nói tôi nghe: Mariane chưa thấy tôi bao giờ sao? Lúc đi ngang cô ấy không để ý đến tôi sao? [moliere-l-avare:3.145] Frosine Chưa; nhưng chúng tôi đã nói chuyện về ông rất nhiều. Tôi vẽ cho cô một bức chân dung về con người ông, và không quên khen công trạng của ông, và cái lợi cho cô khi có chồng như ông. [moliere-l-avare:3.146] Harpagon Bà làm tốt, và tôi cảm ơn bà. [moliere-l-avare:3.147] Frosine Thưa ông, tôi có một lời cầu xin nhỏ với ông. Tôi có vụ kiện sắp thua vì thiếu chút tiền (Harpagon làm vẻ mặt nghiêm.) và ông có thể dễ dàng giúp tôi thắng vụ kiện ấy, nếu ông có chút lòng tốt với tôi. Ông không thể tưởng tượng cô ấy sẽ vui thế nào khi gặp ông. (Harpagon lại vui vẻ.) Ôi! cô sẽ mê ông biết bao, và cái cổ áo xếp nếp kiểu xưa của ông sẽ tác động kỳ diệu lên tâm trí cô! Nhưng nhất là cô sẽ say mê cái quần ông buộc vào áo chẽn bằng dây rút. Cái đó làm cô phát điên vì ông; và một người tình có dây rút với cô là món ngon tuyệt vời. [moliere-l-avare:3.148] Harpagon Quả thật bà làm tôi sướng khi nói vậy. [moliere-l-avare:3.149] Frosine Thật lòng, thưa ông, vụ kiện này đối với tôi hệ trọng vô cùng. (Harpagon lại nghiêm mặt.) Tôi sẽ khánh kiệt nếu thua; và chút giúp đỡ nhỏ sẽ gây dựng lại cho tôi… Ước gì ông thấy cô say mê thế nào khi nghe tôi nói về ông. (Harpagon lại vui vẻ.) Niềm vui rạng lên trong mắt cô khi nghe kể phẩm chất ông, và cuối cùng tôi đã làm cô nóng lòng tột độ mong hôn sự này hoàn tất. [moliere-l-avare:3.150] Harpagon Bà làm tôi rất vui, Frosine; và tôi, tôi thú nhận, mang ơn bà vô cùng. [moliere-l-avare:3.151] Frosine Thưa ông, tôi xin ông cho tôi chút giúp đỡ nhỏ tôi xin. (Harpagon lại nghiêm mặt.) Việc ấy sẽ giúp tôi đứng dậy được, và tôi sẽ mang ơn ông mãi mãi. [moliere-l-avare:3.152] Harpagon Chào bà. Tôi đi viết nốt công văn. [moliere-l-avare:3.153] Frosine Tôi bảo đảm với ông, thưa ông, ông chẳng bao giờ cứu giúp tôi trong cơn túng thiếu nào lớn hơn. [moliere-l-avare:3.154] Harpagon Tôi sẽ lo cho xe ngựa sẵn sàng đưa bà đi hội chợ. [moliere-l-avare:3.155] Frosine Tôi sẽ không làm phiền ông nếu không bị cảnh túng thiếu ép buộc. [moliere-l-avare:3.156] Harpagon Và tôi sẽ lo cho bữa tối dọn sớm, để các vị khỏi sinh bệnh. [moliere-l-avare:3.157] Frosine Đừng từ chối ơn tôi nài xin. Ông không thể tưởng tượng, thưa ông, niềm vui mà… [moliere-l-avare:3.158] Harpagon Tôi đi đây. Người ta gọi tôi. Lát nữa gặp. [moliere-l-avare:3.159] Frosine (một mình) Mong cơn sốt siết cổ lão, đồ chó đê tiện, xuống địa ngục hết đi! Thằng bủn xỉn đã kiên quyết chống lại mọi đòn tấn công của tôi; nhưng tôi cũng không bỏ cuộc đàm phán; và tôi còn phía bên kia, trong mọi trường hợp, chắc chắn sẽ lấy được phần thưởng tốt. [moliere-l-avare:3.160] HẾT HỒI THỨ HAI. [moliere-l-avare:4.1] HỒI THỨ BA. [moliere-l-avare:4.2] Cảnh I. [moliere-l-avare:4.3] HARPAGON, CLÉANTE, ÉLISE, VALÈRE, DÌ CLAUDE, cầm cây chổi; BÁC JACQUES, LA MERLUCHE, BRINDAVOINE. [moliere-l-avare:4.4] Harpagon Nào, lại đây hết; để tao phân công cho tối nay, và sắp việc cho mỗi người. Lại đây, dì Claude; bắt đầu với mày. (Bà cầm cây chổi.) Tốt, mày đã cầm vũ khí trong tay. Tao giao mày lo quét dọn khắp nơi; và nhất là chú ý đừng chà đồ đạc quá mạnh, kẻo mòn. Ngoài ra, trong bữa tối, tao đặt mày cai quản chai lọ; và nếu chai nào đi lạc, hay vỡ cái gì, tao sẽ bắt mày chịu, và trừ vào lương mày. [moliere-l-avare:4.5] Bác Jacques (nói riêng) Hình phạt chính trị. [moliere-l-avare:4.6] Harpagon (nói với dì Claude) Đi đi. [moliere-l-avare:4.7] Cảnh II. [moliere-l-avare:4.8] HARPAGON, CLÉANTE, ÉLISE, VALÈRE, BÁC JACQUES, BRINDAVOINE, LA MERLUCHE. [moliere-l-avare:4.9] Harpagon Còn mày, Brindavoine, và mày, La Merluche, tao đặt chúng mày trách nhiệm rửa ly và rót uống, nhưng chỉ khi người ta khát, chứ không theo thói của mấy thằng đầy tớ láo xược hay mời mọc khách, nhắc họ uống khi họ chẳng nghĩ tới. Đợi người ta hỏi hơn một lần, và nhớ luôn pha thật nhiều nước. [moliere-l-avare:4.10] Bác Jacques (nói riêng) Phải. Rượu nguyên chất lên đầu. [moliere-l-avare:4.11] La Merluche Thưa ông, chúng tôi có được cởi áo choàng làm việc không? [moliere-l-avare:4.12] Harpagon Có, khi nào thấy khách đến; và coi chừng đừng làm bẩn áo quần. [moliere-l-avare:4.13] Brindavoine Ông biết rõ mà, thưa ông, vạt trước áo chẽn của tôi dính một vết dầu đèn lớn. [moliere-l-avare:4.14] La Merluche Còn tôi, thưa ông, quần tôi thủng hết đằng sau, và người ta thấy, xin lỗi nói ra… [moliere-l-avare:4.15] Harpagon (nói với La Merluche) Im! Khéo quay chỗ ấy về phía tường, và luôn đưa mặt trước ra cho người ta. (Nói với Brindavoine, vừa chỉ cách phải đặt mũ trước áo chẽn để che vết dầu.) Còn mày, lúc hầu bàn cứ cầm mũ thế này. [moliere-l-avare:4.16] Cảnh III. [moliere-l-avare:4.17] HARPAGON, CLÉANTE, ÉLISE, VALÈRE, BÁC JACQUES. [moliere-l-avare:4.18] Harpagon Còn con, con gái, con sẽ để mắt đến thứ người ta dọn đi, và coi chừng đừng để hư hại gì. Việc ấy hợp với con gái. Nhưng bây giờ hãy chuẩn bị đón tiếp người yêu của cha, cô sẽ đến thăm con, và đưa con đi hội chợ. Con có hiểu cha nói không? [moliere-l-avare:4.19] Élise Vâng, thưa cha. [moliere-l-avare:4.20] Harpagon Vâng, đồ ngốc. [moliere-l-avare:4.21] Cảnh IV [moliere-l-avare:4.22] HARPAGON, CLÉANTE, VALÈRE, BÁC JACQUES. [moliere-l-avare:4.23] Harpagon Còn con, thằng con công tử của cha, cha có lòng tốt tha thứ chuyện lúc nãy, đừng có nghĩ đến chuyện làm mặt nặng với cô ấy. [moliere-l-avare:4.24] Cléante Con ư, thưa cha? mặt nặng! Mà vì lẽ gì? [moliere-l-avare:4.25] Harpagon Trời, ta biết thói con cái khi cha tái hôn, và chúng thường nhìn cái gọi là mẹ kế bằng con mắt nào. Nhưng nếu con muốn cha quên chuyện nghịch dại lần trước, cha dặn trên hết phải đón người ấy bằng nét mặt tử tế, và tóm lại đối đãi với cô ấy tốt nhất có thể. [moliere-l-avare:4.26] Cléante Nói thật, thưa cha, con không thể hứa là sẽ vui khi cô ấy thành mẹ kế của con. Con nói vậy thì là nói dối; nhưng còn chuyện đón tiếp cô ấy tử tế, con hứa sẽ vâng lời cha chu đáo về mặt ấy. [moliere-l-avare:4.27] Harpagon Ít nhất phải cẩn thận. [moliere-l-avare:4.28] Cléante Cha sẽ thấy cha không có lý do phàn nàn. [moliere-l-avare:4.29] Harpagon Con làm vậy là khôn. [moliere-l-avare:4.30] Cảnh V. [moliere-l-avare:4.31] HARPAGON, VALÈRE, BÁC JACQUES. [moliere-l-avare:4.32] Harpagon Valère, cậu giúp tôi việc này. Nào, anh Jacques, lại gần, tôi để anh lại sau cùng. [moliere-l-avare:4.33] Bác Jacques Thưa ông, ông muốn nói với người đánh xe hay người đầu bếp của ông? vì tôi là cả hai. [moliere-l-avare:4.34] Harpagon Với cả hai. [moliere-l-avare:4.35] Bác Jacques Nhưng với ai trước? [moliere-l-avare:4.36] Harpagon Với đầu bếp. [moliere-l-avare:4.37] Bác Jacques Vậy xin ông đợi cho. [moliere-l-avare:4.38] Bác Jacques cởi áo khoác người đánh xe, và hiện ra trong bộ đồ đầu bếp. [moliere-l-avare:4.39] Harpagon Cái nghi lễ quỷ quái gì thế? [moliere-l-avare:4.40] Bác Jacques Ông cứ nói. [moliere-l-avare:4.41] Harpagon Tôi đã hứa, anh Jacques, tối nay đãi tiệc. [moliere-l-avare:4.42] Bác Jacques (nói riêng) Chuyện lạ thật! [moliere-l-avare:4.43] Harpagon Nói tôi nghe: anh có làm cho chúng tôi bữa ngon không? [moliere-l-avare:4.44] Bác Jacques Có, nếu ông đưa nhiều tiền. [moliere-l-avare:4.45] Harpagon Quỷ thật, lúc nào cũng tiền! Hình như chúng chẳng còn gì để nói: Tiền, tiền, tiền! Ôi! chúng chỉ có từ ấy trên miệng, tiền! lúc nào cũng nói tiền! Đó là thanh kiếm đầu giường của chúng, tiền! [moliere-l-avare:4.46] Valère Tôi chưa từng thấy câu đáp nào xấc xược hơn thế. Có gì lạ mà làm bữa ngon với nhiều tiền! Việc dễ nhất đời, kẻ đần nhất cũng làm được; nhưng muốn hành xử như người khéo thì phải nói chuyện làm bữa ngon với ít tiền. [moliere-l-avare:4.47] Bác Jacques Bữa ngon với ít tiền! [moliere-l-avare:4.48] Valère Phải. [moliere-l-avare:4.49] Bác Jacques (nói với Valère) Thề có trời, thưa ông quản lý, ông làm ơn cho chúng tôi xem bí quyết ấy, và nhận luôn chức đầu bếp của tôi đi; mà ông cũng đang ở đây làm cái thứ việc gì cũng xen vào. [moliere-l-avare:4.50] Harpagon Im đi. Chúng ta sẽ cần gì? [moliere-l-avare:4.51] Bác Jacques Đây, ông quản lý nhà ông, người làm bữa ngon cho ông với ít tiền. [moliere-l-avare:4.52] Harpagon Hây! Tôi muốn anh trả lời tôi. [moliere-l-avare:4.53] Bác Jacques Có bao nhiêu người ngồi bàn? [moliere-l-avare:4.54] Harpagon Tám hay mười người; nhưng chỉ nên tính tám. Khi có đồ ăn cho tám thì đủ cho mười. [moliere-l-avare:4.55] Valère Đương nhiên. [moliere-l-avare:4.56] Bác Jacques Vậy thì cần bốn món súp lớn và năm đĩa… Súp… Khai vị. [moliere-l-avare:4.57] Harpagon Quỷ thật! thế là đủ đãi cả một thành phố. [moliere-l-avare:4.58] Bác Jacques Thịt quay… [moliere-l-avare:4.59] Harpagon (đưa tay bịt miệng bác Jacques) Ôi! đồ phản bội, anh ăn sạch gia sản của tôi. [moliere-l-avare:4.60] Bác Jacques Món ăn kèm. [moliere-l-avare:4.61] Harpagon (lại đưa tay bịt miệng bác Jacques) Còn nữa à? [moliere-l-avare:4.62] Valère (nói với bác Jacques) Anh muốn làm cả nhà chết hết sao? và ông chủ mời người ta đến để giết họ bằng món ăn ê hề sao? Đi mà đọc vài lời dạy về sức khỏe đi, và hỏi các thầy thuốc xem có gì hại cho người hơn là ăn quá độ. [moliere-l-avare:4.63] Harpagon Cậu ấy nói phải. [moliere-l-avare:4.64] Valère Học lấy đi, anh Jacques, anh và những kẻ như anh, rằng bàn ăn đầy ắp thịt là cái bẫy cắt cổ; rằng muốn tỏ mình là bạn của người mình mời thì phải để sự thanh đạm ngự trong bữa tiệc mình dọn; và rằng, theo lời một bậc cổ nhân, phải ăn để sống, chứ không phải sống để ăn. [moliere-l-avare:4.65] Harpagon Ôi! nói hay quá! Lại đây, để tôi ôm cậu vì câu ấy. Đó là câu châm ngôn hay nhất đời tôi từng nghe: Phải sống để ăn, chứ không phải ăn để s… Không, không phải thế. Cậu nói thế nào nhỉ? [moliere-l-avare:4.66] Valère Rằng phải ăn để sống, chứ không phải sống để ăn. [moliere-l-avare:4.67] Harpagon (nói với bác Jacques) Đúng. Nghe không? (Nói với Valère.) Vị đại nhân nào đã nói câu ấy vậy? [moliere-l-avare:4.68] Valère Bây giờ tôi không nhớ tên ông ấy. [moliere-l-avare:4.69] Harpagon Nhớ viết cho tôi mấy chữ ấy: tôi muốn cho khắc bằng chữ vàng trên lò sưởi phòng ăn nhà tôi. [moliere-l-avare:4.70] Valère Tôi sẽ không quên. Còn bữa tối của ông, ông cứ để tôi lo; tôi sẽ sắp xếp đâu ra đấy. [moliere-l-avare:4.71] Harpagon Vậy cứ làm đi. [moliere-l-avare:4.72] Bác Jacques Càng tốt! tôi đỡ phải vất vả. [moliere-l-avare:4.73] Harpagon (nói với Valère) Phải có những món ăn chẳng được bao nhiêu mà no ngay; một món hầm thật béo, và một chiếc pa-tê nồi nhồi thật nhiều hạt dẻ. Đấy, cho thật dồi dào. [moliere-l-avare:4.74] Valère Ông cứ tin ở tôi. [moliere-l-avare:4.75] Harpagon Bây giờ, anh Jacques, phải lau xe ngựa của tôi. [moliere-l-avare:4.76] Bác Jacques Đợi đã. Việc này dành cho người đánh xe. (Bác mặc lại áo khoác.) Ông nói… [moliere-l-avare:4.77] Harpagon Phải lau xe ngựa của tôi, và chuẩn bị ngựa sẵn sàng để đưa đi hội chợ… [moliere-l-avare:4.78] Bác Jacques Ngựa của ông ư, thưa ông? Thề có trời, chúng chẳng còn đủ sức bước đi. Tôi sẽ không nói chúng nằm trên rơm: lũ thú tội nghiệp chẳng có rơm, nói thế sai quá; nhưng ông bắt chúng nhịn ăn kham khổ đến nỗi chúng chỉ còn là ý niệm hay bóng ma, những thứ ra dáng ngựa. [moliere-l-avare:4.79] Harpagon Chúng ốm lắm đấy! chúng có làm gì đâu. [moliere-l-avare:4.80] Bác Jacques Và vì không làm gì, thưa ông, thì không được ăn gì sao? Lũ vật tội nghiệp thà làm nhiều, ăn nhiều còn hơn. Tôi đau xót khi thấy chúng gầy mòn thế. Vì cuối cùng, tôi thương ngựa tôi đến nỗi như thể chính mình, khi thấy chúng khổ. Ngày nào tôi cũng bớt miếng ăn của mình cho chúng; và thưa ông, thật là tính nết quá cứng rắn khi chẳng thương xót chút nào đồng loại. [moliere-l-avare:4.81] Harpagon Đi đến hội chợ cũng chẳng nhọc bao nhiêu. [moliere-l-avare:4.82] Bác Jacques Không, thưa ông, tôi không đủ can đảm dắt chúng, và tôi sẽ áy náy nếu quất roi, trong tình trạng chúng như thế. Sao ông muốn chúng kéo nổi xe ngựa, khi chính mình chúng còn không lê nổi? [moliere-l-avare:4.83] Valère Thưa ông, tôi sẽ nhờ bác hàng xóm Picard lo đánh xe giúp; vả lại ở đây chúng ta cũng cần bác ấy để chuẩn bị bữa tối. [moliere-l-avare:4.84] Bác Jacques Được. Tôi thà để chúng chết dưới tay người khác còn hơn dưới tay tôi. [moliere-l-avare:4.85] Valère Anh Jacques làm ra vẻ biết điều ghê! [moliere-l-avare:4.86] Bác Jacques Ông quản lý làm ra vẻ cần thiết ghê! [moliere-l-avare:4.87] Harpagon Im. [moliere-l-avare:4.88] Bác Jacques Thưa ông, tôi không chịu nổi bọn nịnh bợ; và tôi thấy những gì ông ta làm, những cuộc kiểm tra liên miên về bánh mì và rượu, củi, muối và nến, chẳng qua để gãi lưng ông và lấy lòng ông. Tôi tức chuyện đó, và ngày nào cũng bực khi nghe thiên hạ nói về ông: vì cuối cùng, tôi thấy thương ông, dù không muốn; và sau ngựa của tôi, ông là người tôi quý nhất. [moliere-l-avare:4.89] Harpagon Anh nói tôi nghe được không, anh Jacques, thiên hạ nói gì về tôi? [moliere-l-avare:4.90] Bác Jacques Được, thưa ông, nếu tôi chắc là ông sẽ không giận. [moliere-l-avare:4.91] Harpagon Không, không hề. [moliere-l-avare:4.92] Bác Jacques Xin ông tha cho; tôi biết thừa là tôi sẽ làm ông nổi giận. [moliere-l-avare:4.93] Harpagon Không đời nào. Trái lại, anh làm tôi vui lòng, tôi rất muốn biết thiên hạ nói về tôi thế nào. [moliere-l-avare:4.94] Bác Jacques Thưa ông, ông đã muốn thì tôi xin nói thẳng: khắp nơi người ta chế nhạo ông, từ bốn phía họ ném cho chúng tôi cả trăm lời giễu cợt về ông, và chẳng gì khoái bằng được đeo sát đít ông, bám chặt gấu quần ông mà kể mãi những chuyện keo kiệt của ông. Người này bảo ông cho in riêng những cuốn lịch của ông, trong đó các ngày chay bốn mùa và các ngày vọng lễ được tính gấp đôi, để ông hưởng lợi từ những bữa nhịn ăn ông bắt người nhà phải giữ; người kia bảo ông lúc nào cũng sẵn một cuộc gây gổ với đầy tớ vào dịp tiền thưởng đầu năm hay lúc họ rời nhà ông, để có cớ khỏi cho họ đồng nào. Người nọ kể có lần ông đem con mèo nhà hàng xóm ra tòa, vì nó ăn mất phần thừa của cái đùi cừu nhà ông; người này kể có đêm người ta bắt gặp chính ông đi ăn cắp yến mạch của ngựa nhà mình, và người đánh xe, tức người đi trước tôi, trong bóng tối đã tặng ông không biết bao nhiêu gậy, mà ông chẳng dám hé răng. Tóm lại, ông có muốn tôi nói hết không? Đi đâu cũng nghe người ta xé xác ông ra từng mảnh. Ông là đề tài đàm tiếu và là trò cười của thiên hạ; và chẳng bao giờ người ta nhắc đến ông mà không gọi bằng những cái tên: hà tiện, keo kiệt, bần tiện, vắt cổ chày ra nước. [moliere-l-avare:4.95] Harpagon (đánh bác Jacques) Đồ ngu, đồ vô lại, đồ lưu manh, đồ trơ tráo. [moliere-l-avare:4.96] Bác Jacques Đấy! Tôi đã đoán trước mà? Ông không chịu tin tôi. Tôi đã bảo là nói thật thì ông sẽ nổi giận. [moliere-l-avare:4.97] Harpagon Học lấy cách ăn nói đi. [moliere-l-avare:4.98] Cảnh VI. [moliere-l-avare:4.99] VALÈRE, BÁC JACQUES. [moliere-l-avare:4.100] Valère (cười) Theo như tôi thấy, bác Jacques, người ta trả công cho sự thẳng thắn của bác không hậu lắm. [moliere-l-avare:4.101] Bác Jacques Trời đánh! Ông mới đến kia, đừng làm bộ quan trọng, chuyện này không đến phần ông. Khi nào người ta cho ông ăn gậy thì ông cứ việc cười, còn đừng có cười gậy của tôi. [moliere-l-avare:4.102] Valère Ối! Ông Jacques, xin ông đừng giận. [moliere-l-avare:4.103] Bác Jacques (nói riêng) Nó chịu nhún rồi. Ta cứ làm ra vẻ dữ tợn, nếu nó ngu đến mức sợ ta thì xoa lưng cho nó một trận. (Nói to.) Này ông cười cợt kia, ông có biết là tôi không cười, và nếu ông làm tôi nóng đầu thì tôi sẽ khiến ông cười theo kiểu khác không? Bác Jacques đẩy Valère lùi tới tận mép sân khấu, vừa đẩy vừa dọa. [moliere-l-avare:4.104] Valère Ây! Từ từ. [moliere-l-avare:4.105] Bác Jacques Từ từ gì? Tôi không thích đấy. [moliere-l-avare:4.106] Valère Xin ông! [moliere-l-avare:4.107] Bác Jacques Ông là đồ xấc láo. [moliere-l-avare:4.108] Valère Ông Jacques… [moliere-l-avare:4.109] Bác Jacques Ông Jacques ông Jacques gì, không đáng một xu. Nếu tôi cầm gậy lên thì tôi sẽ đánh ông nhừ tử. [moliere-l-avare:4.110] Valère Sao! gậy à? [moliere-l-avare:4.111] Valère đến lượt mình ép bác Jacques lùi lại. [moliere-l-avare:4.112] Bác Jacques Ôi! Tôi đâu có nói chuyện đó. [moliere-l-avare:4.113] Valère Này ông bạn tự phụ, ông có biết chính tôi mới là người sẽ đánh nhừ tử ông không? [moliere-l-avare:4.114] Bác Jacques Tôi không nghi ngờ. [moliere-l-avare:4.115] Valère Rằng ông chẳng qua chỉ là một thằng đầu bếp quèn? [moliere-l-avare:4.116] Bác Jacques Tôi biết rõ. [moliere-l-avare:4.117] Valère Và rằng ông còn chưa biết tôi là ai? [moliere-l-avare:4.118] Bác Jacques Xin lỗi, tôi biết. [moliere-l-avare:4.119] Valère Ông bảo ông sẽ đánh tôi à? [moliere-l-avare:4.120] Bác Jacques Tôi nói đùa thôi. [moliere-l-avare:4.121] Valère Còn tôi, tôi không ưa trò đùa của ông. (Đánh bác Jacques bằng gậy.) Học lấy đi: ông đùa dở lắm. [moliere-l-avare:4.122] Bác Jacques (một mình) Quỷ tha sự thành thật đi! Nghề này tệ lắm: từ nay tôi bỏ, không nói thật nữa. Ông chủ thì còn được, ông có chút quyền đánh tôi; nhưng cái ông quản lý này thì tôi sẽ trả thù nếu có dịp. [moliere-l-avare:4.123] Cảnh VII [moliere-l-avare:4.124] MARIANE, FROSINE, BÁC JACQUES. [moliere-l-avare:4.125] Frosine Bác Jacques, bác có biết ông chủ bác có ở nhà không? [moliere-l-avare:4.126] Bác Jacques Có chứ, ông ấy có nhà; tôi biết quá rõ. [moliere-l-avare:4.127] Frosine Xin bác nói với ông ấy là chúng tôi đã đến. [moliere-l-avare:4.128] Bác Jacques Ôi chao! thế thì hay thật! [moliere-l-avare:4.129] Cảnh VII. [moliere-l-avare:4.130] MARIANE, FROSINE. [moliere-l-avare:4.131] Mariane Ôi, Frosine, tôi đang ở trong một tình cảnh kỳ lạ làm sao, và nói thật lòng thì tôi sợ phải gặp ông ấy! [moliere-l-avare:4.132] Frosine Sao vậy, cô lo lắng chuyện gì? [moliere-l-avare:4.133] Mariane Trời! Bà còn hỏi tôi sao? Bà không hình dung nổi nỗi hoảng sợ của một người sắp nhìn thấy cực hình mà người ta muốn trói mình vào sao? [moliere-l-avare:4.134] Frosine Tôi thấy rõ rồi: đã phải chết thì Harpagon không phải thứ cực hình cô muốn ôm vào lòng cho dễ chịu; và nhìn nét mặt, tôi biết cậu chàng bảnh trai cô kể với tôi cũng khiến cô vương vấn đôi chút. [moliere-l-avare:4.135] Mariane Vâng. Frosine ạ, tôi không muốn chối chuyện đó; và những lần anh ấy kính cẩn đến thăm nhà tôi đã để lại trong lòng tôi, xin thú thật với bà, ít nhiều ảnh hưởng. [moliere-l-avare:4.136] Frosine Nhưng cô đã biết cậu ấy là ai chưa? [moliere-l-avare:4.137] Mariane Chưa, tôi không biết anh ấy là ai. Nhưng tôi biết anh ấy có dáng vẻ khiến người ta yêu; nếu mọi sự tùy tôi chọn thì tôi sẽ lấy anh ấy hơn bất kỳ ai khác; và anh ấy góp không ít vào việc khiến tôi thấy người chồng họ định gả cho tôi là một cực hình khủng khiếp. [moliere-l-avare:4.138] Frosine Trời ơi! Mấy cậu bảnh trai ấy ai cũng dễ thương và nói năng khéo lắm; nhưng đa số nghèo rớt mồng tơi; cô nên lấy một ông chồng già cho cô nhiều của thì hơn. Tôi thú thật là giác quan không được thỏa lòng lắm ở phía tôi nói, và với một ông chồng như thế cũng phải chịu đôi điều khó ưa; nhưng chuyện đó không kéo dài đâu; và cái chết của ông ấy, cô tin tôi đi, sẽ sớm đưa cô vào cảnh lấy được người dễ mến hơn, bù đắp mọi thứ. [moliere-l-avare:4.139] Mariane Trời ơi! Frosine, thật là chuyện lạ lùng khi muốn hạnh phúc mà phải mong hay chờ cái chết của ai đó; và cái chết đâu có theo mọi dự định của chúng ta. [moliere-l-avare:4.140] Frosine Cô đùa à? Cô chỉ cưới ông ấy với điều kiện ông ấy để cô góa chồng sớm; và đó phải là một điều khoản trong hợp đồng. Mà nếu ông ấy không chịu chết trong vòng ba tháng thì quả là hỗn xược! Đây rồi, đích thân ông ấy. [moliere-l-avare:4.141] Mariane Ôi, Frosine, trông ông ấy kìa! [moliere-l-avare:4.142] Cảnh IX. [moliere-l-avare:4.143] HARPAGON, MARIANE, FROSINE. [moliere-l-avare:4.144] Harpagon (nói với Mariane) Đừng phiền lòng, người đẹp, nếu tôi đến gặp cô mà đeo kính. Tôi biết sắc đẹp của cô đủ đập vào mắt, tự nó đã đủ rõ ràng, chẳng cần kính để nhìn thấy; nhưng dẫu sao, người ta quan sát các vì sao bằng kính; và tôi quả quyết, bảo đảm rằng cô là một vì sao, mà là một vì sao, vì sao đẹp nhất trong xứ các vì sao. Frosine, cô ấy không nói một lời, và theo tôi thấy thì chẳng tỏ ra chút vui mừng nào khi gặp tôi. [moliere-l-avare:4.145] Frosine Là vì cô ấy còn đang bỡ ngỡ; vả lại, con gái bao giờ cũng ngại bày tỏ ngay những gì mình nghĩ trong lòng. [moliere-l-avare:4.146] Harpagon (nói với Frosine) Bà nói phải. (Nói với Mariane.) Đây, cô em xinh xắn, con gái tôi đến chào cô. [moliere-l-avare:4.147] Cảnh 10 [moliere-l-avare:4.148] HARPAGON, ÉLISE, MARIANE, FROSINE. [moliere-l-avare:4.149] Mariane Tôi đến thăm cô muộn quá, thưa cô. [moliere-l-avare:4.150] Élise Cô đã làm điều tôi phải làm, thưa cô; lẽ ra tôi phải đến trước. [moliere-l-avare:4.151] Harpagon Cô thấy đấy, nó lớn rồi; nhưng cỏ dại thì bao giờ cũng mọc nhanh. [moliere-l-avare:4.152] Mariane (nói nhỏ với Frosine) Ối! cái ông khó ưa! [moliere-l-avare:4.153] Harpagon (nói nhỏ với Frosine) Người đẹp nói gì thế? [moliere-l-avare:4.154] Frosine Cô ấy bảo ông thật đáng ngưỡng mộ. [moliere-l-avare:4.155] Harpagon Cô quá ưu ái tôi, cô em đáng yêu. [moliere-l-avare:4.156] Mariane (nói riêng) Đúng là con vật! [moliere-l-avare:4.157] Harpagon Tôi vô cùng biết ơn những tình cảm ấy của cô. [moliere-l-avare:4.158] Mariane (nói riêng) Tôi không chịu nổi nữa. [moliere-l-avare:4.159] Cảnh XI. [moliere-l-avare:4.160] HARPAGON, MARIANE, ÉLISE, CLÉANTE, VALÈRE, FROSINE, BRINDAVOINE. [moliere-l-avare:4.161] Harpagon Con trai tôi cũng đến chào cô đây. [moliere-l-avare:4.162] Mariane (nói nhỏ với Frosine) Ôi, Frosine, sao lại gặp thế này! Chính là người tôi đã kể với bà. [moliere-l-avare:4.163] Frosine (nói với Mariane) Trùng hợp kỳ diệu. [moliere-l-avare:4.164] Harpagon Tôi thấy cô ngạc nhiên khi thấy tôi có con lớn thế; nhưng tôi sẽ sớm gỡ được cả hai đứa khỏi tay. [moliere-l-avare:4.165] Cléante (nói với Mariane) Thưa cô, nói thật, đây là một chuyện mà tôi hoàn toàn không ngờ tới; và cha tôi làm tôi không ít bất ngờ khi vừa nãy nói cho tôi biết ý định ông đã định. [moliere-l-avare:4.166] Mariane Tôi cũng có thể nói như vậy. Đó là một cuộc gặp không ngờ, làm tôi bất ngờ không kém anh; và tôi không hề chuẩn bị cho một việc như thế. [moliere-l-avare:4.167] Cléante Thưa cô, quả thật cha tôi không thể chọn đẹp hơn, và vinh dự được gặp cô khiến tôi vui sướng thật lòng; nhưng dù vậy, tôi không dám bảo đảm rằng tôi mừng cho ý định mà cô có thể có là trở thành mẹ kế của tôi. Lời chúc mừng ấy, tôi xin thú thật, quá khó đối với tôi; và đó là một danh xưng mà, xin cô thứ lỗi, tôi không chúc cho cô. Lời này sẽ có người cho là phũ phàng; nhưng tôi tin chắc cô là người biết hiểu cho đúng; rằng đây là một cuộc hôn nhân mà cô cũng tưởng tượng được tôi phải ghê tởm; rằng cô biết tôi là ai thì không thể không biết nó đụng chạm quyền lợi tôi đến thế nào; và rằng cuối cùng cô vui lòng để tôi nói, với sự cho phép của cha tôi, rằng nếu mọi việc tùy tôi thì cuộc hôn nhân này sẽ không xảy ra. [moliere-l-avare:4.168] Harpagon Lời chúc mừng xấc xược làm sao! Thú nhận hay chưa chứ, đem ra nói với cô ấy! [moliere-l-avare:4.169] Mariane Còn tôi, để đáp lại, tôi xin nói rằng chúng ta ngang nhau; nếu anh ghê tởm khi thấy tôi làm mẹ kế của anh thì chắc chắn tôi cũng ghê tởm không kém khi thấy anh làm con riêng của chồng tôi. Xin anh đừng nghĩ chính tôi là người tìm cách gây cho anh nỗi lo ấy. Tôi sẽ rất áy náy nếu làm anh phiền lòng; và nếu không bị một quyền lực tuyệt đối ép buộc, tôi xin hứa danh dự rằng tôi sẽ không bằng lòng cuộc hôn nhân làm anh buồn. [moliere-l-avare:4.170] Harpagon Cô ấy nói đúng. Lời chúc ngu thì phải đáp bằng lời đáp ngu. Xin cô thứ lỗi, người đẹp, vì sự xấc xược của con trai tôi; đó là một thằng nhóc ngu chưa biết những lời nó nói có hệ quả gì. [moliere-l-avare:4.171] Mariane Tôi xin bảo đảm điều anh ấy nói không làm tôi phật ý chút nào; trái lại, anh ấy nói rõ tình cảm thật của mình làm tôi vui. Tôi thích một lời thú nhận như thế; và nếu anh ấy nói khác đi, tôi sẽ coi trọng anh ấy kém đi nhiều. [moliere-l-avare:4.172] Harpagon Cô tốt bụng quá, chịu bào chữa lỗi lầm cho nó. Thời gian sẽ làm nó khôn ra, và cô sẽ thấy nó đổi ý. [moliere-l-avare:4.173] Cléante Không, thưa cha, con không thể đổi, và con tha thiết xin cô tin như vậy. [moliere-l-avare:4.174] Harpagon Nhưng nhìn cái thói điên rồ kìa! Nó còn nói mạnh hơn nữa. [moliere-l-avare:4.175] Cléante Cha muốn con phản bội lòng mình sao? [moliere-l-avare:4.176] Harpagon Lại nữa! Con có muốn đổi giọng không? [moliere-l-avare:4.177] Cléante Thôi được, vì cha muốn con nói khác, xin cô cho phép tôi đặt mình vào chỗ cha tôi, và thú nhận rằng tôi chưa từng thấy trên đời ai quyến rũ như cô; rằng tôi không hình dung được hạnh phúc nào sánh bằng hạnh phúc được làm cô vừa lòng, và danh phận làm chồng cô là một vinh quang, một phúc phận mà tôi thích hơn số phận của những bậc đế vương vĩ đại nhất trần gian. Vâng, thưa cô, hạnh phúc có được cô, trong mắt tôi, là gia tài đẹp nhất trong mọi gia tài; đó là nơi tôi đặt trọn tham vọng. Không có gì tôi không dám làm để chiếm được một vật quý giá như thế; và những trở ngại mạnh nhất… [moliere-l-avare:4.178] Harpagon Từ từ, con ơi, xin con. [moliere-l-avare:4.179] Cléante Con nói lời này thay cha với cô ấy. [moliere-l-avare:4.180] Harpagon Trời đất, cha có lưỡi để tự nói, cần gì một thông dịch viên như con. Nào, đem ghế ra. [moliere-l-avare:4.181] Frosine Thôi, thưa ông, tốt hơn là chúng ta đi thẳng ra hội chợ, để về sớm hơn, rồi có thừa thời gian trò chuyện. [moliere-l-avare:4.182] Harpagon (nói với Brindavoine) Vậy thì đóng ngựa vào xe ngay! [moliere-l-avare:4.183] Cảnh XII. [moliere-l-avare:4.184] HARPAGON, MARIANE, ÉLISE, CLÉANTE, VALÈRE, FROSINE. [moliere-l-avare:4.185] Harpagon (nói với Mariane) Xin cô thứ lỗi, người đẹp, nếu tôi chưa nghĩ đến việc mời cô chút đồ ăn nhẹ trước khi đi. [moliere-l-avare:4.186] Cléante Con đã lo rồi, thưa cha, con cho mang đến đây mấy đĩa cam Trung Quốc, chanh ngọt và mứt, con sai đi lấy nhân danh cha. [moliere-l-avare:4.187] Harpagon (nói nhỏ với Valère) Valère! [moliere-l-avare:4.188] Valère (nói với Harpagon) Cậu ấy mất trí rồi. [moliere-l-avare:4.189] Cléante Cha thấy thế chưa đủ sao, thưa cha? Xin cô vui lòng bỏ qua cho. [moliere-l-avare:4.190] Mariane Chuyện đó đâu cần thiết. [moliere-l-avare:4.191] Cléante Cô đã bao giờ thấy viên kim cương nào sáng hơn viên cha tôi đeo trên ngón tay đây chưa? [moliere-l-avare:4.192] Mariane Thật là nó lấp lánh lắm. [moliere-l-avare:4.193] Cléante (tháo viên kim cương khỏi ngón tay cha và đưa cho Mariane) Phải xem gần mới thấy. [moliere-l-avare:4.194] Mariane Đẹp lắm, chắc chắn rồi, và tỏa rất nhiều ánh lửa. [moliere-l-avare:4.195] Cléante (chắn trước mặt Mariane đang muốn trả lại viên kim cương) Không, thưa cô, nó đang nằm trong đôi tay quá đẹp để trả lại. Đó là món quà cha tôi tặng cô. [moliere-l-avare:4.196] Harpagon Tôi! [moliere-l-avare:4.197] Cléante Chẳng phải vậy sao, thưa cha, cha muốn cô ấy giữ nó làm kỷ niệm của cha? [moliere-l-avare:4.198] Harpagon (nói nhỏ với con trai) Sao? [moliere-l-avare:4.199] Cléante (nói với Mariane) Câu hỏi hay! Cha tôi ra hiệu bảo tôi làm sao cho cô nhận. [moliere-l-avare:4.200] Mariane Tôi không muốn… [moliere-l-avare:4.201] Cléante (nói với Mariane) Cô đùa à? Ông đâu có định lấy lại. [moliere-l-avare:4.202] Harpagon (nói riêng) Tức điên! [moliere-l-avare:4.203] Mariane Như thế thì… [moliere-l-avare:4.204] Cléante (vẫn ngăn Mariane trả lại chiếc nhẫn) Không, tôi nói rồi, thế là xúc phạm ông. [moliere-l-avare:4.205] Mariane Xin anh. [moliere-l-avare:4.206] Cléante Tuyệt đối không. [moliere-l-avare:4.207] Harpagon (nói riêng) Quỷ tha… [moliere-l-avare:4.208] Cléante Ông đang phẫn nộ vì cô từ chối đấy. [moliere-l-avare:4.209] Harpagon (nói nhỏ với con trai) Ôi! đồ phản bội! [moliere-l-avare:4.210] Cléante (nói với Mariane) Cô thấy đó, ông tuyệt vọng rồi. [moliere-l-avare:4.211] Harpagon (nói nhỏ với con trai, dọa nó) Đồ đao phủ! [moliere-l-avare:4.212] Cléante Thưa cha, đây không phải lỗi con. Con cố hết sức để cô ấy giữ, nhưng cô ấy cứng đầu. [moliere-l-avare:4.213] Harpagon (nói nhỏ với con trai, dọa nó) Đồ khốn! [moliere-l-avare:4.214] Cléante Chính cô làm cha tôi mắng tôi. [moliere-l-avare:4.215] Harpagon (nói nhỏ với con trai, vẫn những cử chỉ ấy) Đồ lưu manh! [moliere-l-avare:4.216] Cléante (nói với Mariane) Cô sẽ làm ông phát bệnh. Xin cô, đừng cưỡng nữa. [moliere-l-avare:4.217] Frosine (nói với Mariane) Trời ơi! Sao lắm điệu thế! Giữ chiếc nhẫn đi, ông ấy đã muốn thế. [moliere-l-avare:4.218] Mariane (nói với Harpagon) Để khỏi làm ông nổi giận, bây giờ tôi xin giữ, và sẽ chọn lúc khác để trả lại ông. [moliere-l-avare:4.219] Cảnh XIII. [moliere-l-avare:4.220] HARPAGON, MARIANE, ÉLISE, CLÉANTE, VALÈRE, FROSINE, BRINDAVOINE. [moliere-l-avare:4.221] Brindavoine Thưa ông, có một người ngoài kia muốn gặp ông. [moliere-l-avare:4.222] Harpagon Bảo nó là tao bận, lần khác quay lại. [moliere-l-avare:4.223] Brindavoine Người ấy nói mang tiền đến cho ông. [moliere-l-avare:4.224] Harpagon Xin cô thứ lỗi. Tôi quay lại ngay. [moliere-l-avare:4.225] Cảnh XIV. [moliere-l-avare:4.226] HARPAGON, MARIANE, ÉLISE, CLÉANTE, VALÈRE, FROSINE, LA MERLUCHE. [moliere-l-avare:4.227] La Merluche (chạy và làm Harpagon ngã) Thưa ông… [moliere-l-avare:4.228] Harpagon Ôi! tôi chết rồi. [moliere-l-avare:4.229] Cléante Sao vậy, thưa cha? Cha có đau không? [moliere-l-avare:4.230] Harpagon Thằng phản bội này chắc chắn đã nhận tiền của những con nợ tôi để bẻ cổ tôi. [moliere-l-avare:4.231] Valère (nói với Harpagon) Không sao đâu ạ. [moliere-l-avare:4.232] La Merluche (nói với Harpagon) Thưa ông, xin ông tha lỗi; tôi tưởng chạy đến thật nhanh là làm đúng. [moliere-l-avare:4.233] Harpagon Mày đến đây làm gì, đồ đao phủ? [moliere-l-avare:4.234] La Merluche Để thưa với ông là hai con ngựa của ông tuột móng sắt rồi. [moliere-l-avare:4.235] Harpagon Dắt ngay chúng đến chỗ thợ rèn. [moliere-l-avare:4.236] Cléante Trong lúc chờ đóng móng lại, thưa cha, con xin thay cha tiếp khách trong nhà, dẫn cô vào vườn, con sẽ cho mang đồ ăn nhẹ ra đó. [moliere-l-avare:4.237] Cảnh XV. [moliere-l-avare:4.238] HARPAGON, VALÈRE. [moliere-l-avare:4.239] Harpagon Valère, cậu để mắt đến mấy thứ đó một chút, và lo giúp tôi, cứu được bao nhiêu hay bấy nhiêu, để trả lại cho người bán. [moliere-l-avare:4.240] Valère Được rồi ạ. [moliere-l-avare:4.241] Harpagon (một mình) Ôi thằng con hỗn xược! Con định làm cha khuynh gia bại sản chắc? [moliere-l-avare:4.242] HẾT HỒI THỨ BA. [moliere-l-avare:5.1] HỒI THỨ TƯ. [moliere-l-avare:5.2] Cảnh I. [moliere-l-avare:5.3] CLÉANTE, MARIANE, ÉLISE, FROSINE. [moliere-l-avare:5.4] Cléante Vào đây đi; ở đây tốt hơn nhiều. Quanh ta không còn ai đáng ngờ, ta có thể nói chuyện thoải mái. [moliere-l-avare:5.5] Élise Vâng, thưa chị, anh trai em đã tâm sự với em về mối tình anh ấy dành cho chị. Em biết những nỗi buồn phiền mà những trắc trở như thế có thể gây ra; và em xin bảo đảm, em quan tâm đến cảnh ngộ của chị bằng tấm lòng thương mến hết sức. [moliere-l-avare:5.6] Mariane Được có một người như em đứng về phía mình là niềm an ủi dịu ngọt; và chị xin em, hãy luôn giữ cho chị tình bạn cao thượng ấy, nó đủ sức làm nhẹ bớt những tàn nhẫn của số phận. [moliere-l-avare:5.7] Frosine Thật tình, hai người khổ số quá, sao trước chuyện này không báo cho tôi biết chuyện của hai người. Chắc chắn tôi đã gỡ cho hai người nỗi lo ấy, và đã không để mọi sự đi đến chỗ như bây giờ. [moliere-l-avare:5.8] Cléante Biết làm sao, bà? Số mệnh tôi xui như thế. Nhưng Mariane xinh đẹp, em định làm gì? [moliere-l-avare:5.9] Mariane Than ôi! em có quyền định đoạt gì đâu? Trong cảnh lệ thuộc này, em chỉ có thể ước ao thôi sao? [moliere-l-avare:5.10] Cléante Trong lòng em, anh chỉ có được chỗ dựa là những ước ao suông? Không chút thương xót giúp đỡ? Không chút lòng tốt cứu trợ? Không chút tình cảm hành động? [moliere-l-avare:5.11] Mariane Em biết nói sao với anh? Anh đặt mình vào chỗ em mà xem em làm được gì. Anh cứ liệu, cứ ra lệnh: em phó mặc cho anh; và em tin anh biết điều, không đòi em điều gì ngoài những gì danh dự và lễ nghi cho phép. [moliere-l-avare:5.12] Cléante Than ôi! Em dồn anh vào cảnh nào thế, khi bảo anh trông vào những gì cái danh dự khắc nghiệt và cái lễ nghi câu nệ đáng ghét kia chịu cho phép! [moliere-l-avare:5.13] Mariane Nhưng anh muốn em làm gì? Dù em có thể bỏ qua nhiều điều giữ gìn mà phụ nữ chúng em buộc phải theo, em còn phải nghĩ đến mẹ em. Mẹ luôn nuôi em bằng tình thương hết mực, và em không nỡ làm mẹ buồn. Anh hãy làm đi, hãy tìm đến mẹ; dốc hết công sức chinh phục lòng mẹ. Anh muốn làm gì, nói gì cũng được; em cho phép; và nếu chỉ cần em tỏ ra đứng về phía anh thì em sẵn lòng tự mình thú nhận với mẹ tất cả những gì em cảm thấy dành cho anh. [moliere-l-avare:5.14] Cléante Frosine, Frosine tội nghiệp của tôi, bà có chịu giúp chúng tôi không? [moliere-l-avare:5.15] Frosine Trời ơi, còn phải hỏi sao? Tôi sẵn lòng hết sức. Cậu biết bản tính tôi cũng khá nhân hậu. Trời không làm lòng tôi bằng đồng, và tôi quá dễ mềm lòng để làm những việc giúp nhỏ khi thấy những người thương nhau trong sạch đàng hoàng. Chúng ta làm được gì trong chuyện này? [moliere-l-avare:5.16] Cléante Bà nghĩ giúp đi. [moliere-l-avare:5.17] Mariane Bà soi đường cho chúng tôi với. [moliere-l-avare:5.18] Élise Bà nghĩ ra mưu gì để phá cái bà đã gây ra. [moliere-l-avare:5.19] Frosine Chuyện này khá khó. (Nói với Mariane.) Còn mẹ cô, bà ấy không hoàn toàn vô lý, và có lẽ có thể thuyết phục bà chuyển cho người con món quà bà định trao cho người cha. (Nói với Cléante.) Nhưng cái khó tôi thấy ở đây là cha cậu là cha cậu. [moliere-l-avare:5.20] Cléante Hiểu rồi. [moliere-l-avare:5.21] Frosine Ý tôi là ông ấy sẽ giữ lòng hậm hực nếu thấy người ta từ chối ông, và sau đó sẽ không còn muốn ưng cho cuộc hôn nhân của cậu. Muốn làm cho trúng thì phải để chính ông ấy từ chối, và tìm cách nào đó khiến ông ấy chán cô. [moliere-l-avare:5.22] Cléante Bà nói đúng. [moliere-l-avare:5.23] Frosine Phải, tôi nói đúng, tôi biết. Đó là điều cần làm, nhưng cái khó chết tiệt là tìm ra cách. Khoan: giả như ta có một bà nào đã đứng tuổi, tài như tôi, diễn đủ giỏi để giả làm phu nhân quyền quý, với một đoàn tùy tùng dựng vội và cái tên kỳ cục của một bà hầu tước hay tử tước phu nhân, mà ta bịa là người xứ Hạ Bretagne, thì tôi đủ khéo để làm cha cậu tin rằng bà là người giàu, ngoài nhà cửa còn có một trăm nghìn đồng écu tiền mặt; rằng bà phải lòng ông ấy đến mê muội, và ước được làm vợ ông, đến mức tặng ông cả gia sản bằng hôn ước; và tôi không nghi ngờ gì ông sẽ nghe lời đề nghị. Vì suy cho cùng, ông ấy thương cậu nhiều, tôi biết, nhưng thương tiền hơn một chút; và khi ông ấy, lóa mắt vì mồi nhử này, đã một lần ưng thuận chuyện của hai cậu cô, thì sau đó ông có vỡ mộng, đòi nhìn cho rõ tài sản của bà hầu tước của ta, cũng chẳng đáng kể. [moliere-l-avare:5.24] Cléante Nghĩ rất hay. [moliere-l-avare:5.25] Frosine Cứ để tôi. Tôi vừa nhớ ra một người bạn sẽ hợp với việc của ta. [moliere-l-avare:5.26] Cléante Bà cứ yên tâm, Frosine, tôi sẽ nhớ ơn nếu bà làm xong việc. Còn em, Mariane duyên dáng, anh xin em, ta hãy bắt đầu bằng việc lấy lòng mẹ em; phá được cuộc hôn nhân này đã là làm được nhiều. Về phần em, anh van em, hãy cố hết sức. Hãy dùng hết sức ảnh hưởng mà tình thương mẹ dành cho em trao cho em. Hãy tung ra không dè sẻn những duyên dáng hùng biện, những mê hoặc toàn năng mà trời đã đặt nơi mắt và môi em; và xin em đừng bỏ sót những lời âu yếm, những lời nài nỉ ngọt ngào, những cái ôm làm mủi lòng, mà anh tin không ai nỡ chối từ. [moliere-l-avare:5.27] Mariane Em sẽ làm hết sức, không bỏ sót điều gì. [moliere-l-avare:5.28] Cảnh II. [moliere-l-avare:5.29] HARPAGON, CLÉANTE, MARIANE, ÉLISE, FROSINE. [moliere-l-avare:5.30] Harpagon (nói riêng, không ai thấy) Chà! con trai ta hôn tay bà mẹ kế tương lai, mà bà mẹ kế tương lai chẳng chống cự mấy! Bên dưới chuyện này có bí mật gì chăng? [moliere-l-avare:5.31] Élise Cha đến kìa. [moliere-l-avare:5.32] Harpagon Xe ngựa sẵn sàng rồi; hai cô muốn đi lúc nào cũng được. [moliere-l-avare:5.33] Cléante Vì cha không đi, thưa cha, con xin đưa các cô đi. [moliere-l-avare:5.34] Harpagon Không: con ở lại. Các cô tự đi được, cha cần con. [moliere-l-avare:5.35] Cảnh III. [moliere-l-avare:5.36] HARPAGON, CLÉANTE. [moliere-l-avare:5.37] Harpagon Này, gác chuyện mẹ kế sang một bên, con thấy người này thế nào? [moliere-l-avare:5.38] Cléante Con thấy thế nào ấy ạ? [moliere-l-avare:5.39] Harpagon Phải, về dáng vẻ, vóc người, nhan sắc, trí tuệ? [moliere-l-avare:5.40] Cléante Tàm tạm. [moliere-l-avare:5.41] Harpagon Còn gì nữa? [moliere-l-avare:5.42] Cléante Nói thẳng với cha, con thấy cô ấy ở đây không như con từng nghĩ. Dáng vẻ ra dáng một ả làm đỏm, vóc người khá vụng, nhan sắc rất tầm thường, trí tuệ vào loại thường nhất. Cha đừng nghĩ con nói để cha chán cô ấy; vì mẹ kế nọ hay mẹ kế kia, con cũng thích cô này như người khác. [moliere-l-avare:5.43] Harpagon Vậy mà lúc nãy con nói với cô ấy… [moliere-l-avare:5.44] Cléante Con nói với cô ấy vài lời ngọt ngào nhân danh cha, nhưng là để làm cha vừa lòng. [moliere-l-avare:5.45] Harpagon Thế tức là con không có cảm tình gì với cô ấy? [moliere-l-avare:5.46] Cléante Con ư? Không chút nào. [moliere-l-avare:5.47] Harpagon Cha tiếc, vì chuyện đó phá mất một ý nghĩ cha mới nảy ra. Thấy cô ấy ở đây, cha đã nghĩ đến tuổi mình; và cha nghĩ người ta có thể chê cha lấy một cô gái trẻ thế. Cân nhắc ấy làm cha bỏ ý định; và vì cha đã cho đi hỏi, đã hứa lời với cô ấy, cha đã gả cô ấy cho con, nếu không vì con tỏ ra ghét. [moliere-l-avare:5.48] Cléante Cho con ạ? [moliere-l-avare:5.49] Harpagon Cho con. [moliere-l-avare:5.50] Cléante Làm vợ? [moliere-l-avare:5.51] Harpagon Làm vợ. [moliere-l-avare:5.52] Cléante Cha nghe con nói. Đúng là cô ấy không hợp ý con lắm; nhưng để cha vui lòng, thưa cha, con sẽ quyết lấy cô ấy, nếu cha muốn. [moliere-l-avare:5.53] Harpagon Cha biết điều hơn con tưởng. Cha không muốn ép lòng con. [moliere-l-avare:5.54] Cléante Xin cha, con sẽ gắng vì cha. [moliere-l-avare:5.55] Harpagon Không, không. Hôn nhân không thể hạnh phúc nếu không có tình cảm. [moliere-l-avare:5.56] Cléante Thưa cha, điều đó có lẽ sẽ đến sau; và người ta nói tình yêu thường là quả của hôn nhân. [moliere-l-avare:5.57] Harpagon Không. Về phía người đàn ông, không được đem việc ra liều; hậu quả khó chịu lắm, cha không dại gì dây vào. Nếu con có chút cảm tình với cô ấy thì còn nói, cha sẽ cho con cưới thay cha; nhưng vì không có, cha theo ý định đầu, và cha sẽ tự cưới cô ấy. [moliere-l-avare:5.58] Cléante Vậy thì, thưa cha, vì mọi việc thế này, con phải mở lòng với cha; con phải tiết lộ bí mật của chúng con. Sự thật là con yêu cô ấy từ hôm con thấy cô ấy trong một buổi dạo chơi; vừa nãy con định xin cha cho con cưới cô ấy; và không gì giữ con lại ngoài việc cha đã tỏ ý định của cha, cùng nỗi sợ làm cha phật lòng. [moliere-l-avare:5.59] Harpagon Con đã đến thăm cô ấy chưa? [moliere-l-avare:5.60] Cléante Dạ có, thưa cha. [moliere-l-avare:5.61] Harpagon Nhiều lần không? [moliere-l-avare:5.62] Cléante Đủ nhiều so với thời gian. [moliere-l-avare:5.63] Harpagon Họ có tiếp con tử tế không? [moliere-l-avare:5.64] Cléante Rất tử tế, nhưng không biết con là ai; và vì vậy lúc nãy Mariane mới ngạc nhiên. [moliere-l-avare:5.65] Harpagon Con đã bày tỏ tình yêu với cô ấy, và ý định cưới cô ấy chưa? [moliere-l-avare:5.66] Cléante Dạ rồi, con còn hé với mẹ cô ấy đôi chút. [moliere-l-avare:5.67] Harpagon Bà ấy có nghe lời con cầu hôn cho con gái không? [moliere-l-avare:5.68] Cléante Dạ có, rất lịch sự. [moliere-l-avare:5.69] Harpagon Còn cô gái có đáp lại tình yêu của con nhiều không? [moliere-l-avare:5.70] Cléante Nếu tin vào những dấu hiệu bên ngoài, con tin, thưa cha, là cô ấy có chút thiện cảm với con. [moliere-l-avare:5.71] Harpagon (nói nhỏ với Valère) Ta mừng vì biết được bí mật này; đúng điều ta cần. (Nói to.) Nào con, con biết chuyện gì không? Là con phải nghĩ đến việc dứt tình, thôi mọi theo đuổi một người cha định lấy cho mình, và trong thời gian ngắn cưới người cha đã định cho con. [moliere-l-avare:5.72] Cléante Vâng, thưa cha; cha đùa con thế này đấy! Thôi được, vì mọi việc đã đến nước này, con tuyên bố, con sẽ không bỏ tình yêu con dành cho Mariane; con không từ cực đoan nào để tranh giành cô ấy với cha; và nếu cha có sự ưng thuận của người mẹ, thì có lẽ con sẽ có những trợ lực khác chiến đấu cho con. [moliere-l-avare:5.73] Harpagon Sao, đồ khốn! con dám đến giành phần của cha! [moliere-l-avare:5.74] Cléante Chính cha giành phần của con, và con là người đến trước. [moliere-l-avare:5.75] Harpagon Cha không phải là cha con sao? Con không phải kính trọng cha sao? [moliere-l-avare:5.76] Cléante Đây không phải chuyện con cái buộc phải nhường cha; và tình yêu không biết đến ai. [moliere-l-avare:5.77] Harpagon Cha sẽ cho con biết cha là ai bằng mấy gậy cho nên thân. [moliere-l-avare:5.78] Cléante Mọi lời dọa của cha chẳng làm được gì. [moliere-l-avare:5.79] Harpagon Con sẽ từ bỏ Mariane. [moliere-l-avare:5.80] Cléante Tuyệt đối không. [moliere-l-avare:5.81] Harpagon Đưa tao cái gậy, mau! [moliere-l-avare:5.82] Cảnh IV. [moliere-l-avare:5.83] HARPAGON, CLÉANTE, BÁC JACQUES. [moliere-l-avare:5.84] Bác Jacques È, è, è! Thưa hai ông, cái gì thế này? Các ông nghĩ gì vậy? [moliere-l-avare:5.85] Cléante Tôi mặc kệ. [moliere-l-avare:5.86] Bác Jacques (nói với Cléante) Ôi, cậu, từ từ. [moliere-l-avare:5.87] Harpagon Nói với cha bằng cái giọng trơ tráo đó! [moliere-l-avare:5.88] Bác Jacques (nói với Harpagon) Ôi, thưa ông, xin ông! [moliere-l-avare:5.89] Cléante Tôi không lùi đâu. [moliere-l-avare:5.90] Bác Jacques (nói với Cléante) Ôi chao! với cha cậu ư? [moliere-l-avare:5.91] Harpagon Mặc tôi. [moliere-l-avare:5.92] Bác Jacques (nói với Harpagon) Ôi chao! với con trai ông ư? Còn với tôi thì tạm được. [moliere-l-avare:5.93] Harpagon Tôi muốn chính anh, anh Jacques, làm quan tòa vụ này, để cho thấy tôi có lý. [moliere-l-avare:5.94] Bác Jacques Tôi đồng ý. (Nói với Cléante.) Cậu lùi ra một chút. [moliere-l-avare:5.95] Harpagon Tôi yêu một cô gái tôi muốn cưới; mà thằng khốn kia dám yêu cùng tôi, và đòi cô ấy bất chấp lệnh của tôi. [moliere-l-avare:5.96] Bác Jacques Ôi! cậu ấy sai rồi. [moliere-l-avare:5.97] Harpagon Chẳng phải chuyện kinh khủng sao, khi một đứa con muốn tranh giành với cha? Chẳng lẽ nó không phải vì kính trọng mà tránh đụng đến người tôi đã để ý sao? [moliere-l-avare:5.98] Bác Jacques Ông có lý. Để tôi nói với cậu ấy, ông cứ đứng đó. [moliere-l-avare:5.99] Cléante (nói với bác Jacques đang đến gần) Được thôi, vì ông ấy muốn chọn bác làm quan tòa, tôi không lùi; ai cũng được; tôi cũng sẵn lòng phó cuộc tranh chấp của chúng tôi cho bác, bác Jacques. [moliere-l-avare:5.100] Bác Jacques Cậu dành cho tôi vinh dự lớn quá. [moliere-l-avare:5.101] Cléante Tôi yêu một cô gái trẻ, cô ấy đáp lại ước nguyện của tôi và âu yếm nhận lời tôi thề nguyện; vậy mà cha tôi nảy ra ý đến quấy phá tình yêu của chúng tôi bằng việc sai người đi hỏi cô ấy. [moliere-l-avare:5.102] Bác Jacques Chắc chắn ông ấy sai. [moliere-l-avare:5.103] Cléante Ông ấy không biết xấu hổ sao, ở tuổi ấy mà nghĩ chuyện lấy vợ? Ông ấy còn hợp với chuyện yêu đương ư? Ông ấy chẳng nên để việc ấy cho người trẻ sao? [moliere-l-avare:5.104] Bác Jacques Cậu có lý. Ông ấy đùa thôi. Để tôi nói với ông ấy đôi lời. (Nói với Harpagon.) Thưa ông, con trai ông đâu có quái gở như ông nói, cậu ấy biết điều. Cậu ấy bảo cậu ấy biết đạo hiếu với ông; rằng cậu chỉ nổi nóng trong cơn bốc đồng đầu, và sẽ không từ chối phục tùng những gì ông muốn, miễn là ông chịu đối đãi tốt hơn hiện nay, và gả cho cậu một người nào đó để cậu có lý do hài lòng. [moliere-l-avare:5.105] Harpagon À! anh bảo nó, anh Jacques, rằng nếu thế thì nó có thể mong mọi thứ từ cha, và ngoài Mariane ra, cha để nó tự do chọn người nào nó thích. [moliere-l-avare:5.106] Bác Jacques Cứ để tôi. (Nói với Cléante.) Này cậu, cha cậu đâu có vô lý như cậu bảo, ông nói với tôi rằng chính những cơn nổi nóng của cậu làm ông giận; ông chỉ phiền cách cậu cư xử, và rất sẵn lòng cho cậu điều cậu muốn, miễn là cậu chịu làm theo lối dịu dàng, và dành cho ông sự nể trọng, kính trọng và phục tùng mà người con nợ cha. [moliere-l-avare:5.107] Cléante Ôi! bác Jacques, bác có thể bảo đảm với ông, nếu ông cho tôi Mariane thì ông sẽ luôn thấy tôi là người phục tùng nhất trong mọi người, và tôi sẽ không bao giờ làm gì ngoài ý muốn của ông. [moliere-l-avare:5.108] Bác Jacques (nói với Harpagon) Xong rồi. Cậu ấy ưng điều ông nói. [moliere-l-avare:5.109] Harpagon Thế thì tốt nhất đời. [moliere-l-avare:5.110] Bác Jacques (nói với Cléante) Tất cả đã xong; ông bằng lòng với lời hứa của cậu. [moliere-l-avare:5.111] Cléante Tạ ơn trời! [moliere-l-avare:5.112] Bác Jacques Hai ông chỉ cần nói chuyện với nhau; giờ hai ông đồng ý rồi; vậy mà hai ông suýt cãi nhau chỉ vì không hiểu nhau. [moliere-l-avare:5.113] Cléante Bác Jacques tội nghiệp của tôi, tôi sẽ mang ơn bác suốt đời. [moliere-l-avare:5.114] Bác Jacques Có gì đâu, thưa cậu. [moliere-l-avare:5.115] Harpagon Anh làm tôi vui lòng, anh Jacques; và điều ấy đáng được thưởng. (Harpagon móc túi; bác Jacques chìa tay ra; nhưng Harpagon chỉ rút ra chiếc khăn tay, vừa nói:) Thôi, tôi sẽ nhớ, tôi bảo đảm. [moliere-l-avare:5.116] Bác Jacques Tôi xin hôn tay ông. [moliere-l-avare:5.117] Cảnh V. [moliere-l-avare:5.118] HARPAGON, CLÉANTE. [moliere-l-avare:5.119] Cléante Con xin cha tha thứ cho cơn nóng nổi con đã để lộ. [moliere-l-avare:5.120] Harpagon Không có gì. [moliere-l-avare:5.121] Cléante Con xin lỗi cha, con hối hận hết sức. [moliere-l-avare:5.122] Harpagon Và cha thì vui hết sức khi thấy con biết điều. [moliere-l-avare:5.123] Cléante Cha thật nhân từ, quên lỗi của con nhanh đến thế! [moliere-l-avare:5.124] Harpagon Lỗi của con cái, hễ chúng trở lại bổn phận thì người ta quên dễ lắm. [moliere-l-avare:5.125] Cléante Thế nào! Cha không còn giận con vì mọi chuyện ngông cuồng của con nữa sao? [moliere-l-avare:5.126] Harpagon Chính con làm cha cảm động, vì con đã biết vâng lời và kính trọng như thế. [moliere-l-avare:5.127] Cléante Con xin hứa với cha, cho đến khi xuống mồ, con vẫn ghi nhớ trong lòng ơn nghĩa của cha. [moliere-l-avare:5.128] Harpagon Và cha hứa với con, không có gì con muốn mà cha không cho. [moliere-l-avare:5.129] Cléante Ôi! thưa cha, con chẳng xin gì thêm nữa; cha cho con Mariane là đã cho con đủ rồi. [moliere-l-avare:5.130] Harpagon Cái gì? [moliere-l-avare:5.131] Cléante Con nói, thưa cha, con hết sức mãn nguyện về cha, và con có đủ mọi điều trong tấm lòng cha cho phép con cưới Mariane. [moliere-l-avare:5.132] Harpagon Ai nói là cho phép con cưới Mariane? [moliere-l-avare:5.133] Cléante Chính cha, thưa cha. [moliere-l-avare:5.134] Harpagon Tao à? [moliere-l-avare:5.135] Cléante Dạ, chính cha. [moliere-l-avare:5.136] Harpagon Sao! Chính mày đã hứa là từ bỏ nó cơ mà. [moliere-l-avare:5.137] Cléante Con, từ bỏ ư? [moliere-l-avare:5.138] Harpagon Đúng. [moliere-l-avare:5.139] Cléante Không hề. [moliere-l-avare:5.140] Harpagon Mày không thôi mơ tưởng đến nó à? [moliere-l-avare:5.141] Cléante Trái lại, con còn mê cô ấy hơn bao giờ hết. [moliere-l-avare:5.142] Harpagon Cái gì, thằng đểu, lại nữa à? [moliere-l-avare:5.143] Cléante Không gì làm con đổi ý được. [moliere-l-avare:5.144] Harpagon Cứ đợi đấy, đồ phản bội. [moliere-l-avare:5.145] Cléante Cha muốn làm gì thì làm. [moliere-l-avare:5.146] Harpagon Cấm mày không bao giờ được gặp tao. [moliere-l-avare:5.147] Cléante Hay lắm. [moliere-l-avare:5.148] Harpagon Tao bỏ mày. [moliere-l-avare:5.149] Cléante Cha cứ bỏ. [moliere-l-avare:5.150] Harpagon Tao không nhận mày là con nữa. [moliere-l-avare:5.151] Cléante Được thôi. [moliere-l-avare:5.152] Harpagon Tao truất quyền thừa kế của mày. [moliere-l-avare:5.153] Cléante Tùy cha. [moliere-l-avare:5.154] Harpagon Và tao giáng lời nguyền lên mày. [moliere-l-avare:5.155] Cléante Con chẳng cần quà của cha. [moliere-l-avare:5.156] Cảnh VI. [moliere-l-avare:5.157] CLÉANTE, LA FLÈCHE. [moliere-l-avare:5.158] La Flèche (từ ngoài vườn bước ra, tay cầm một chiếc hòm nhỏ) Ôi! thưa cậu, gặp cậu đúng lúc quá! Đi theo tôi mau. [moliere-l-avare:5.159] Cléante Có chuyện gì? [moliere-l-avare:5.160] La Flèche Đi theo tôi, tôi bảo mà; ta khá rồi. [moliere-l-avare:5.161] Cléante Sao? [moliere-l-avare:5.162] La Flèche Đây là việc của cậu. [moliere-l-avare:5.163] Cléante Cái gì? [moliere-l-avare:5.164] La Flèche Tôi rình cái này suốt ngày. [moliere-l-avare:5.165] Cléante Cái gì thế? [moliere-l-avare:5.166] La Flèche Kho báu của cha cậu, tôi chộp được rồi. [moliere-l-avare:5.167] Cléante Anh làm thế nào? [moliere-l-avare:5.168] La Flèche Cậu sẽ biết hết. Chuồn thôi; tôi nghe ông ấy gào rồi. [moliere-l-avare:5.169] Cảnh VII. [moliere-l-avare:5.170] HARPAGON, một mình, kêu bắt trộm từ ngoài vườn, chạy vào không đội mũ. [moliere-l-avare:5.171] Bắt trộm! bắt trộm! Giết người! có kẻ giết người! Công lý đâu, trời cao đâu! Tôi tiêu đời rồi, tôi bị giết rồi; người ta cắt cổ tôi rồi: người ta cuỗm mất tiền của tôi rồi. Là ai nhỉ? Nó đâu rồi? Nó ở đâu? Nó nấp ở đâu? Làm sao tìm ra nó? Chạy đằng nào? Không chạy đằng nào? Nó không ở đó à? không ở đây à? Ai đấy? Đứng lại. (Nói với chính mình, tự nắm lấy cánh tay.) Trả tiền cho tao, thằng khốn… A! là tôi! Đầu óc tôi rối loạn, tôi không biết mình đang ở đâu, là ai, và đang làm gì. Than ôi! tiền của tôi! tiền tội nghiệp của tôi! bạn quý của tôi! người ta đã cướp mày khỏi tay tôi; mày mà mất thì tôi mất chỗ dựa, mất niềm an ủi, mất niềm vui: với tôi thế là hết, ở đời này tôi chẳng còn việc gì để làm. Không có mày, tôi không sống nổi. Xong rồi; tôi không chịu được nữa; tôi chết đây; tôi chết rồi; tôi bị chôn rồi. Không ai chịu làm tôi sống lại, bằng cách trả lại tiền quý của tôi, hoặc cho tôi biết ai đã lấy nó sao? Hả! các người nói gì? Chẳng phải ai cả. Dù kẻ nào gây ra vụ này thì cũng đã rình giờ rất kỹ; và nó chọn đúng lúc tôi đang nói chuyện với thằng con phản bội. Đi thôi. Tôi sẽ đi tìm công lý, và cho tra tấn cả nhà: đàn bà hầu, đàn ông hầu, con trai, con gái, và cả tôi nữa. Đông người quá! Tôi nhìn ai cũng sinh nghi, ai cũng giống kẻ trộm của tôi. Ê! ngoài kia đang nói chuyện gì thế? về kẻ đã lấy cắp của tôi à? Trên kia ồn ào cái gì? Kẻ trộm của tôi ở trên đó à? Xin các người, nếu ai có tin gì về kẻ trộm của tôi thì làm ơn nói cho tôi biết. Nó không nấp ở đây giữa các người đấy chứ? Họ nhìn tôi hết, rồi bật cười. Rồi anh xem, chắc chắn họ có phần trong vụ trộm này. Nào, mau lên, ủy viên, lính tuần, quan thẩm phán, quan tòa, giá tra tấn, giá treo cổ, và đao phủ! Tôi sẽ treo cổ tất cả; mà nếu không tìm lại được tiền thì sau đó tôi sẽ tự treo cổ mình. [moliere-l-avare:5.172] HẾT HỒI THỨ TƯ. [moliere-l-avare:6.1] HỒI THỨ NĂM. [moliere-l-avare:6.2] Cảnh I. [moliere-l-avare:6.3] HARPAGON, VIÊN ỦY VIÊN. [moliere-l-avare:6.4] Viên ủy viên Cứ để tôi, tôi biết nghề của tôi, ơn trời. Tôi lo việc phát giác trộm cắp đâu phải mới từ hôm nay; và giá tôi có được bấy nhiêu bao một nghìn franc như số người tôi đã cho treo cổ thì tốt biết mấy. [moliere-l-avare:6.5] Harpagon Mọi quan chức đều có phần trong việc này, phải vào cuộc; và nếu không giúp tôi tìm lại được tiền, tôi sẽ đòi công lý ngay từ chính công lý. [moliere-l-avare:6.6] Viên ủy viên Phải theo đủ mọi thủ tục. Ông nói trong cái hòm nhỏ ấy có…? [moliere-l-avare:6.7] Harpagon Mười nghìn đồng écu, đếm đủ hẳn hoi. [moliere-l-avare:6.8] Viên ủy viên Mười nghìn đồng écu! [moliere-l-avare:6.9] Harpagon Mười nghìn đồng écu. [moliere-l-avare:6.10] Viên ủy viên Vụ trộm này lớn đấy. [moliere-l-avare:6.11] Harpagon Không có hình phạt nào đủ nặng cho tội ác tày trời này; và nếu nó thoát tội, những thứ thiêng liêng nhất cũng chẳng còn an toàn. [moliere-l-avare:6.12] Viên ủy viên Số tiền ấy gồm những loại nào? [moliere-l-avare:6.13] Harpagon Toàn đồng louis vàng tốt và đồng pistole nặng ký. [moliere-l-avare:6.14] Viên ủy viên Ông nghi ai trong vụ trộm này? [moliere-l-avare:6.15] Harpagon Tất cả mọi người; và tôi muốn ông bắt giam cả thành phố lẫn các vùng ngoại ô. [moliere-l-avare:6.16] Viên ủy viên Nếu ông nghe tôi, thì đừng làm ai hoảng sợ, cứ nhẹ nhàng tìm vài bằng chứng, rồi sau đó dùng biện pháp mạnh để thu hồi số tiền đã mất của ông. [moliere-l-avare:6.17] Cảnh II. [moliere-l-avare:6.18] HARPAGON, VIÊN ỦY VIÊN, BÁC JACQUES. [moliere-l-avare:6.19] Bác Jacques (ở cuối sân khấu, quay về phía mình vừa đi vào) Tôi quay lại ngay. Làm thịt nó ngay cho tôi; thui chân nó cho tôi; nhúng nó vào nước sôi cho tôi, rồi treo nó lên xà nhà. [moliere-l-avare:6.20] Harpagon (với bác Jacques) Ai? thằng đã lấy cắp của tôi à? [moliere-l-avare:6.21] Bác Jacques Tôi nói con heo sữa mà ông quản lý của ông vừa gửi tới, và tôi muốn nấu nó theo ý tôi cho ông. [moliere-l-avare:6.22] Harpagon Không phải chuyện đó; đây có ông này, phải nói chuyện khác với ông ấy. [moliere-l-avare:6.23] Viên ủy viên (với bác Jacques) Đừng sợ. Tôi không làm anh mất mặt đâu, mọi việc sẽ êm thấm. [moliere-l-avare:6.24] Bác Jacques Ông này dự bữa tối của ông à? [moliere-l-avare:6.25] Viên ủy viên Ở đây, anh bạn thân mến, không được giấu gì chủ anh. [moliere-l-avare:6.26] Bác Jacques Thưa ông, tôi sẽ trổ hết tài nghệ, và đãi ông tử tế nhất trong khả năng của tôi. [moliere-l-avare:6.27] Harpagon Không phải chuyện đó. [moliere-l-avare:6.28] Bác Jacques Nếu tôi không đãi được thịnh soạn như tôi muốn, thì lỗi tại ông quản lý nhà ông, ông ấy dùng cái kéo tiết kiệm cắt cụt cánh tôi rồi. [moliere-l-avare:6.29] Harpagon Đồ phản bội! Chuyện này không phải chuyện bữa tối; tao muốn mày nói cho tao biết số tiền người ta lấy mất đang ở đâu. [moliere-l-avare:6.30] Bác Jacques Người ta lấy mất tiền của ông à? [moliere-l-avare:6.31] Harpagon Đúng, thằng khốn; và tao sẽ cho treo cổ mày nếu mày không trả lại. [moliere-l-avare:6.32] Viên ủy viên (với Harpagon) Trời ơi! đừng hành hạ anh ta. Nhìn mặt tôi biết anh ta là người lương thiện, và không cần phải vào tù, anh ta cũng sẽ nói cho ông điều ông muốn biết. Phải, anh bạn, nếu anh thú nhận, anh sẽ không bị làm hại gì, và chủ anh sẽ thưởng xứng đáng. Hôm nay người ta lấy mất tiền của ông ấy; thế nào anh cũng biết ít nhiều về chuyện này. [moliere-l-avare:6.33] Bác Jacques (nói nhỏ, riêng) Đúng cái tôi cần để trả thù ông quản lý của nhà này. Từ ngày hắn vào đây, hắn là người được cưng, chỉ nghe lời hắn; mà tôi còn ấm ức mấy cây gậy lúc nãy. [moliere-l-avare:6.34] Harpagon Mày lẩm bẩm gì thế? [moliere-l-avare:6.35] Viên ủy viên (với Harpagon) Cứ để anh ta. Anh ta đang chuẩn bị làm ông hài lòng; tôi đã bảo anh ta là người lương thiện mà. [moliere-l-avare:6.36] Bác Jacques Thưa ông, nếu ông muốn tôi nói thật, tôi nghĩ chính ông quản lý thân yêu của ông đã làm vụ này. [moliere-l-avare:6.37] Harpagon Valère! [moliere-l-avare:6.38] Bác Jacques Dạ. [moliere-l-avare:6.39] Harpagon Nó! người tao thấy trung thành thế kia ư? [moliere-l-avare:6.40] Bác Jacques Chính hắn. Tôi nghĩ chính hắn đã lấy cắp của ông. [moliere-l-avare:6.41] Harpagon Và mày nghĩ thế dựa vào đâu? [moliere-l-avare:6.42] Bác Jacques Dựa vào đâu? [moliere-l-avare:6.43] Harpagon Đúng. [moliere-l-avare:6.44] Bác Jacques Tôi nghĩ thế… vì tôi nghĩ thế. [moliere-l-avare:6.45] Viên ủy viên Nhưng cần phải nói ra những dấu hiệu anh có. [moliere-l-avare:6.46] Harpagon Mày có thấy nó lảng vảng quanh chỗ tao để tiền không? [moliere-l-avare:6.47] Bác Jacques Có chứ. Tiền của ông để ở đâu vậy? [moliere-l-avare:6.48] Harpagon Trong vườn. [moliere-l-avare:6.49] Bác Jacques Đúng rồi; tôi thấy hắn lảng vảng trong vườn. Mà tiền đó đựng trong cái gì? [moliere-l-avare:6.50] Harpagon Trong một cái hòm. [moliere-l-avare:6.51] Bác Jacques Đúng chuyện rồi. Tôi thấy hắn có một cái hòm. [moliere-l-avare:6.52] Harpagon Cái hòm ấy làm thế nào? Tao xem là biết có phải của tao không. [moliere-l-avare:6.53] Bác Jacques Làm thế nào ạ? [moliere-l-avare:6.54] Harpagon Đúng. [moliere-l-avare:6.55] Bác Jacques Nó làm… nó làm như một cái hòm. [moliere-l-avare:6.56] Viên ủy viên Thế thì rõ rồi. Nhưng tả nó một chút xem nào. [moliere-l-avare:6.57] Bác Jacques Một cái hòm to. [moliere-l-avare:6.58] Harpagon Cái bị lấy cắp của tao nhỏ. [moliere-l-avare:6.59] Bác Jacques Ồ! phải, nhỏ, nếu cứ muốn xét về mặt đó; nhưng tôi gọi là to vì trong đó chứa bao nhiêu thứ. [moliere-l-avare:6.60] Viên ủy viên Và nó màu gì? [moliere-l-avare:6.61] Bác Jacques Màu gì ạ? [moliere-l-avare:6.62] Viên ủy viên Đúng. [moliere-l-avare:6.63] Bác Jacques Nó màu… màu… một thứ màu nào đó… Các ông không giúp tôi nói được sao? [moliere-l-avare:6.64] Harpagon Hả! [moliere-l-avare:6.65] Bác Jacques Chẳng phải màu đỏ sao? [moliere-l-avare:6.66] Harpagon Không, màu xám. [moliere-l-avare:6.67] Bác Jacques Ồ! phải, xám đỏ; đúng cái tôi định nói. [moliere-l-avare:6.68] Harpagon Không còn nghi ngờ gì; chắc chắn là nó. Ghi đi, thưa ông, ghi lời khai của anh ta. Trời ơi! từ nay biết tin ai! Không còn dám thề với ai nữa; và sau chuyện này, tôi tin mình đủ sức tự ăn trộm của chính mình. [moliere-l-avare:6.69] Bác Jacques (với Harpagon) Thưa ông, hắn quay lại rồi đây. Xin đừng nói với hắn là tôi đã tố giác chuyện này. [moliere-l-avare:6.70] Cảnh III. [moliere-l-avare:6.71] HARPAGON, VIÊN ỦY VIÊN, VALÈRE, BÁC JACQUES. [moliere-l-avare:6.72] Harpagon Lại đây, đến thú nhận hành vi đen tối nhất, tội ác kinh khủng nhất từ trước tới nay. [moliere-l-avare:6.73] Valère Ông cần gì, thưa ông? [moliere-l-avare:6.74] Harpagon Sao, đồ phản bội, mày không đỏ mặt về tội của mày à? [moliere-l-avare:6.75] Valère Vậy ông muốn nói tội gì? [moliere-l-avare:6.76] Harpagon Tao muốn nói tội gì ư, đồ nhơ nhuốc? như thể mày không biết tao muốn nói gì! Mày có che giấu cũng vô ích; việc đã vỡ lở, người ta vừa cho tao biết hết. Sao lại lợi dụng lòng tốt của tao như thế, cố tình chui vào nhà tao để phản tao, giở trò như vậy với tao? [moliere-l-avare:6.77] Valère Thưa ông, đã được báo hết với ông thì tôi không muốn tìm cách quanh co mà chối sự việc. [moliere-l-avare:6.78] Bác Jacques (nói riêng) Ồ! ồ! Thế là tôi đoán trúng mà không ngờ à? [moliere-l-avare:6.79] Valère Tôi định nói chuyện này với ông, và định chờ lúc thuận lợi; nhưng đã đến nước này, xin ông đừng nổi giận, và nghe tôi trình bày lý do. [moliere-l-avare:6.80] Harpagon Mày còn lý do hay ho nào để đưa ra, đồ kẻ trộm nhơ nhuốc? [moliere-l-avare:6.81] Valère Ôi! thưa ông, tôi không đáng bị gọi như thế. Đúng là tôi có phạm lỗi với ông; nhưng suy cho cùng, lỗi của tôi có thể tha thứ. [moliere-l-avare:6.82] Harpagon Sao! tha thứ? Một vụ phục kích, một vụ giết người như thế! [moliere-l-avare:6.83] Valère Xin ông đừng nổi giận. Nghe tôi xong, ông sẽ thấy chuyện không tệ như ông nói. [moliere-l-avare:6.84] Harpagon Chuyện không tệ như tao nói! Sao! máu mủ của tao, ruột gan của tao, đồ thằng đểu! [moliere-l-avare:6.85] Valère Máu mủ của ông, thưa ông, không rơi vào tay xấu. Thân phận tôi không đến nỗi làm tổn hại đến nó; và trong chuyện này không có gì mà tôi không thể bù đắp. [moliere-l-avare:6.86] Harpagon Tao cũng định thế, và mày phải trả lại cho tao cái mày đã cướp. [moliere-l-avare:6.87] Valère Danh dự của ông, thưa ông, sẽ được thỏa mãn trọn vẹn. [moliere-l-avare:6.88] Harpagon Có phải chuyện danh dự đâu. Nhưng nói tao nghe, ai xui mày làm việc đó? [moliere-l-avare:6.89] Valère Than ôi! ông còn hỏi tôi sao? [moliere-l-avare:6.90] Harpagon Đúng, tao hỏi mày thật. [moliere-l-avare:6.91] Valère Một vị thần lúc nào cũng được đem ra làm cớ cho mọi việc mình sai khiến: Tình Yêu. [moliere-l-avare:6.92] Harpagon Tình Yêu? [moliere-l-avare:6.93] Valère Vâng. [moliere-l-avare:6.94] Harpagon Tình yêu hay thật, hay thật đấy! tình yêu những đồng louis vàng của tao! [moliere-l-avare:6.95] Valère Không, thưa ông, không phải của cải của ông cám dỗ tôi; không phải cái đó làm tôi lóa mắt; và tôi xin thề không đòi gì trong toàn bộ gia sản của ông, miễn là ông để lại cho tôi cái tôi đang có. [moliere-l-avare:6.96] Harpagon Không đời nào, mẹ kiếp; tao sẽ không để lại cho mày. Nhưng xem sự láo xược kìa, nó còn muốn giữ cái nó đã ăn cắp của tao! [moliere-l-avare:6.97] Valère Ông gọi đó là ăn cắp sao? [moliere-l-avare:6.98] Harpagon Tao gọi nó là ăn cắp à? một kho báu như thế! [moliere-l-avare:6.99] Valère Đúng là kho báu, và chắc chắn là thứ quý nhất ông có; nhưng để lại cho tôi thì ông cũng không mất nó. Tôi quỳ xin ông kho báu đầy duyên này; và để cho phải đạo, ông nên ưng cho tôi. [moliere-l-avare:6.100] Harpagon Tao không làm thế đâu. Nói thế là nghĩa gì? [moliere-l-avare:6.101] Valère Chúng tôi đã thề thủy chung với nhau, và đã nguyền không bao giờ rời nhau. [moliere-l-avare:6.102] Harpagon Lời nguyền hay quá, và lời hứa thú vị thật! [moliere-l-avare:6.103] Valère Vâng, chúng tôi đã cam kết thuộc về nhau mãi mãi. [moliere-l-avare:6.104] Harpagon Tao sẽ ngăn cho coi, tao bảo mày. [moliere-l-avare:6.105] Valère Chỉ có cái chết mới chia lìa được chúng tôi. [moliere-l-avare:6.106] Harpagon Mày thèm tiền của tao đến phát điên rồi! [moliere-l-avare:6.107] Valère Tôi đã nói với ông rồi, thưa ông, lợi lộc không phải là cái xui tôi làm việc đã làm. Lòng tôi không hành động theo những động cơ ông tưởng, và một mục đích cao thượng hơn đã gợi cho tôi quyết định này. [moliere-l-avare:6.108] Harpagon Rồi anh xem, nó muốn lấy của cải tao là do lòng từ thiện của người Cơ Đốc đấy! Nhưng tao sẽ liệu cho đàng hoàng; và công lý, đồ thằng đểu trơ tráo, sẽ xử mọi chuyện cho tao. [moliere-l-avare:6.109] Valère Ông muốn làm gì thì làm, và tôi sẵn sàng chịu mọi sự bạo hành ông muốn; nhưng xin ông ít nhất tin rằng nếu có tội thì chỉ nên buộc tội mình tôi, và trong chuyện này con gái ông hoàn toàn vô tội. [moliere-l-avare:6.110] Harpagon Tao tin lắm chứ! Con gái tao mà dính vào tội ác này thì lạ đời lắm. Nhưng tao muốn lấy lại của tao, và mày phải thú nhận mày lấy nó đi từ chỗ nào. [moliere-l-avare:6.111] Valère Tôi ư? Tôi không lấy nó đi; nó vẫn còn trong nhà ông. [moliere-l-avare:6.112] Harpagon (nói riêng) Ô chiếc hòm quý của tôi! (Nói to.) Nó không rời khỏi nhà tao à? [moliere-l-avare:6.113] Valère Không, thưa ông. [moliere-l-avare:6.114] Harpagon È! vậy nói tao nghe: mày không đụng đến nó chứ? [moliere-l-avare:6.115] Valère Tôi, đụng đến nó! Ôi! ông làm nhục nó, cũng như làm nhục tôi; tôi chỉ say mê nó bằng một nhiệt tình thuần khiết và kính cẩn. [moliere-l-avare:6.116] Harpagon (nói riêng) Say mê chiếc hòm của tôi! [moliere-l-avare:6.117] Valère Tôi thà chết còn hơn để nó thấy bất kỳ ý nghĩ nào xúc phạm: nó quá đoan chính và quá đứng đắn để chịu điều đó. [moliere-l-avare:6.118] Harpagon (nói riêng) Chiếc hòm của tôi đứng đắn! [moliere-l-avare:6.119] Valère Mọi ước muốn của tôi chỉ dừng ở niềm được ngắm nó; và không điều gì tội lỗi làm ô uế mối tình mà đôi mắt đẹp của nó đã gợi nên trong tôi. [moliere-l-avare:6.120] Harpagon (nói riêng) Đôi mắt đẹp của chiếc hòm tôi! Nó nói về nó như người tình nói về người yêu. [moliere-l-avare:6.121] Valère Thưa ông, Dì Claude biết sự thật về cuộc tình này; dì có thể làm chứng cho ông. [moliere-l-avare:6.122] Harpagon Sao! con hầu của tao cũng đồng lõa à? [moliere-l-avare:6.123] Valère Vâng, thưa ông: dì đã chứng kiến lời cam kết của chúng tôi; và sau khi biết ngọn lửa của tôi trong sáng, dì đã giúp tôi thuyết phục con gái ông trao lời thề cho tôi và nhận lời thề của tôi. [moliere-l-avare:6.124] Harpagon (nói riêng) È! Hay là nỗi sợ công lý làm nó nói bậy? (Với Valère.) Mày lôi con gái tao vào đây làm gì cho rối? [moliere-l-avare:6.125] Valère Tôi nói, thưa ông, tôi đã phải hết sức vất vả mới làm sự e thẹn của nàng chịu thuận theo điều tình yêu của tôi mong muốn. [moliere-l-avare:6.126] Harpagon Sự e thẹn của ai? [moliere-l-avare:6.127] Valère Của con gái ông; và mãi đến hôm qua nàng mới quyết định cùng chúng tôi ký giấy hứa hôn. [moliere-l-avare:6.128] Harpagon Con gái tao ký giấy hứa hôn với mày? [moliere-l-avare:6.129] Valère Vâng, thưa ông, và về phần tôi, tôi cũng đã ký cho nàng một tờ. [moliere-l-avare:6.130] Harpagon Ô trời! lại thêm tai họa! [moliere-l-avare:6.131] Bác Jacques (với viên ủy viên) Ghi đi, thưa ông, ghi đi. [moliere-l-avare:6.132] Harpagon Họa chồng thêm họa! tuyệt vọng thêm tuyệt vọng! (Với viên ủy viên.) Nào, thưa ông, làm tròn phận sự của ông đi; và lập hồ sơ truy tố nó là kẻ trộm và kẻ quyến rũ cho tôi. [moliere-l-avare:6.133] Bác Jacques. Là kẻ trộm và kẻ quyến rũ. [moliere-l-avare:6.134] Valère Tôi không đáng bị gọi như thế; và khi người ta biết tôi là ai… [moliere-l-avare:6.135] Cảnh IV. [moliere-l-avare:6.136] HARPAGON, ÉLISE, MARIANE, VALÈRE, FROSINE, BÁC JACQUES, VIÊN ỦY VIÊN. [moliere-l-avare:6.137] Harpagon A! con gái ác ôn! con gái không xứng với một người cha như ta! con thực hành những bài học ta dạy như thế đấy à? Con để mình phải lòng một thằng trộm nhơ nhuốc, và hứa hôn với nó mà không có sự ưng thuận của ta! Nhưng hai đứa sẽ bị lừa cả. (Với Élise.) Bốn bức tường vững chắc sẽ bảo đảm cho nết na của con; (với Valère) còn một cái giá treo cổ chắc chắn, đồ thằng đểu trơ tráo, sẽ trị cái gan của mày. [moliere-l-avare:6.138] Valère Không phải cơn nóng giận của ông sẽ xử vụ này, và ít nhất người ta cũng sẽ nghe tôi trước khi kết án. [moliere-l-avare:6.139] Harpagon Ta nói giá treo cổ là sai; mày sẽ bị xử tội bẻ xương khi còn sống. [moliere-l-avare:6.140] Élise (quỳ dưới chân Harpagon) Ôi! thưa cha, xin cha hãy nhân đạo hơn một chút, và đừng đẩy sự việc tới mức cùng cực của quyền làm cha. Đừng để cơn giận đầu tiên cuốn đi, và xin cha cho mình thời gian cân nhắc điều cha định làm. Xin cha vui lòng nhìn kỹ hơn người đã làm cha phật ý; anh ấy hoàn toàn khác điều mắt cha thấy; và cha sẽ bớt lấy làm lạ việc con đã trao thân cho anh khi cha biết rằng nếu không có anh, thì từ lâu cha đã không còn con nữa. Phải, thưa cha, chính anh đã cứu con khỏi hiểm nguy lớn dưới nước mà cha biết con đã gặp, và cha mang ơn anh mạng sống của chính đứa con gái ấy mà… [moliere-l-avare:6.141] Harpagon Chẳng có nghĩa lý gì; đối với cha thì thà để nó mặc con chết đuối còn hơn làm cái nó đã làm. [moliere-l-avare:6.142] Élise Thưa cha, con nài xin cha vì tình cha con, hãy… [moliere-l-avare:6.143] Harpagon Không, không; ta không muốn nghe gì hết, công lý phải làm tròn phận sự. [moliere-l-avare:6.144] Bác Jacques (nói riêng) Mày sẽ phải trả mấy cây gậy của tao! [moliere-l-avare:6.145] Frosine (nói riêng) Thật là một mớ bòng bong lạ lùng! [moliere-l-avare:6.146] Cảnh V. [moliere-l-avare:6.147] ANSELME, HARPAGON, ÉLISE, MARIANE, FROSINE, VALÈRE, VIÊN ỦY VIÊN, BÁC JACQUES. [moliere-l-avare:6.148] Anselme Có chuyện gì thế, ông Harpagon? Tôi thấy ông xúc động quá. [moliere-l-avare:6.149] Harpagon A! ông Anselme, ông thấy trước mặt người bất hạnh nhất trên đời; và hợp đồng ông đến lập đây bị rối loạn và xáo trộn lắm! Người ta giết tôi về của cải, giết tôi về danh dự; và đây là một thằng phản bội, một thằng ác ôn, đã giẫm lên mọi quyền thiêng liêng nhất, luồn vào nhà tôi dưới danh nghĩa người hầu, để ăn cắp tiền tôi và quyến rũ con gái tôi. [moliere-l-avare:6.150] Valère Ai nghĩ đến tiền của ông, mà ông cứ nói lung tung với tôi? [moliere-l-avare:6.151] Harpagon Đúng, chúng nó đã cho nhau một lời hứa hôn. Sự nhục nhã này liên quan đến ông, ông Anselme; chính ông phải đứng làm bên nguyên chống lại nó, và theo đuổi mọi thủ tục tố tụng bằng tiền của ông, để trả thù sự láo xược của nó. [moliere-l-avare:6.152] Anselme Tôi không có ý ép người ta lấy tôi, hay đòi hỏi gì ở một trái tim đã trao cho người khác; nhưng về quyền lợi của ông, tôi sẵn sàng đứng ra như quyền lợi của chính tôi. [moliere-l-avare:6.153] Harpagon Đây là một ông ủy viên đàng hoàng, theo lời ông ấy nói với tôi thì sẽ không bỏ sót gì trong phận sự của chức vụ. (Với viên ủy viên, chỉ Valère.) Buộc tội nó cho nặng vào, thưa ông, và làm cho mọi việc thật hình sự. [moliere-l-avare:6.154] Valère Tôi không thấy mối tình tôi dành cho con gái ông có thể bị buộc tội gì, cũng như cực hình mà ông tưởng tôi có thể bị kết án vì lời cam kết của chúng tôi, khi người ta biết tôi là ai… [moliere-l-avare:6.155] Harpagon Tao chẳng thèm nghe những chuyện bịa ấy; thời nay thiên hạ chỉ toàn những thằng trộm dòng dõi quý tộc, những kẻ mạo danh lợi dụng chỗ xuất thân mờ mịt, và trơ tráo khoác lên mình cái tên lừng lẫy đầu tiên chúng nghĩ ra. [moliere-l-avare:6.156] Valère Xin biết cho rằng tôi quá tử tế để tô điểm mình bằng điều không phải của mình, và cả thành Naples có thể làm chứng cho dòng dõi của tôi. [moliere-l-avare:6.157] Anselme Khoan đã! Hãy cẩn thận điều anh sắp nói. Anh liều nhiều hơn anh tưởng; anh đang nói trước mặt một người biết rõ cả thành Naples và dễ dàng nhìn thấu câu chuyện anh sắp bày ra. [moliere-l-avare:6.158] Valère Tôi không phải người biết sợ gì; và nếu ông biết thành Naples, thì ông biết ngài don Thomas d’Alburci là ai. [moliere-l-avare:6.159] Anselme Đương nhiên, tôi biết; và ít người biết ông ấy rõ hơn tôi. [moliere-l-avare:6.160] Harpagon Tao không quan tâm don Thomas hay don Martin nào hết. [moliere-l-avare:6.161] Harpagon thấy có hai ngọn nến thắp, thổi tắt một ngọn. [moliere-l-avare:6.162] Anselme Xin ông, cứ để anh ta nói; ta xem anh ta định nói gì. [moliere-l-avare:6.163] Valère Tôi muốn nói chính ông ấy đã sinh ra tôi. [moliere-l-avare:6.164] Anselme Ông ấy? [moliere-l-avare:6.165] Valère Vâng. [moliere-l-avare:6.166] Anselme Thôi đi. Anh đùa. Tìm chuyện khác hay hơn đi, đừng mong thoát thân bằng trò lừa dối này. [moliere-l-avare:6.167] Valère Xin ông nói năng cho phải phép. Đây không phải lừa dối, và tôi không nói điều gì mà tôi không dễ dàng chứng minh được. [moliere-l-avare:6.168] Anselme Sao! anh dám tự xưng là con của don Thomas d’Alburci? [moliere-l-avare:6.169] Valère Vâng, tôi dám; và tôi sẵn sàng bênh vực sự thật này trước bất cứ ai. [moliere-l-avare:6.170] Anselme Táo gan thật! Để anh cứng họng, xin biết rằng ít nhất mười sáu năm trước, người anh nói đã chết trên biển cùng vợ con, khi tìm cách cứu mạng họ khỏi những cuộc bách hại tàn khốc kéo theo cảnh loạn lạc ở Naples, khiến nhiều gia đình quý tộc phải lưu vong. [moliere-l-avare:6.171] Valère Đúng; nhưng để ông cứng họng, xin biết rằng con trai ông ấy, bảy tuổi, cùng một người hầu, đã được một chiếc tàu Tây Ban Nha cứu thoát khỏi vụ đắm tàu ấy; và đứa con được cứu đó chính là người đang nói với ông. Xin biết rằng viên thuyền trưởng tàu ấy, động lòng trước số phận tôi, đã thương mến tôi; ông cho nuôi tôi như con ruột, và nghề binh là việc của tôi ngay khi tôi đủ sức; rằng gần đây tôi mới biết cha tôi chưa chết, như tôi vẫn tin; rằng khi qua đây tìm ông, một việc do trời xếp đặt cho tôi gặp nàng Élise đáng yêu; rằng cảnh gặp ấy khiến tôi thành nô lệ của vẻ đẹp nàng, và sức mạnh của tình yêu cùng sự khắt khe của cha nàng khiến tôi quyết định lẻn vào nhà ông ấy, và sai người khác đi tìm cha mẹ tôi. [moliere-l-avare:6.172] Anselme Nhưng còn bằng chứng nào khác ngoài lời anh nói, bảo đảm với chúng tôi rằng đó không phải câu chuyện anh dựng lên từ một sự thật? [moliere-l-avare:6.173] Valère Viên thuyền trưởng Tây Ban Nha; một chiếc ấn đá hồng ngọc của cha tôi; một chiếc vòng mã não mẹ tôi đã đeo vào tay tôi; ông già Pedro, người hầu thoát nạn cùng tôi. [moliere-l-avare:6.174] Mariane Than ôi! Trước lời anh nói, em có thể đáp ở đây rằng anh không nói dối; và mọi điều anh nói cho em thấy rõ anh là anh trai em. [moliere-l-avare:6.175] Valère Cô, em gái tôi? [moliere-l-avare:6.176] Mariane Vâng, lòng em xúc động ngay khi anh mở miệng; và mẹ chúng ta, người sắp được anh làm cho vui sướng, đã nói với em cả nghìn lần về tai họa của gia đình. Trời cũng không để em chết trong vụ đắm tàu thảm thương ấy, nhưng chỉ cứu mạng em bằng cách cướp đi tự do của em; chính bọn cướp biển đã vớt mẹ con em trên một mảnh vỡ của con tàu. Sau mười năm làm nô lệ, một vận may đã trả lại tự do cho chúng em, và chúng em trở về Naples, nơi chúng em thấy gia sản đã bị bán hết, mà không tin tức gì về cha. Chúng em sang Gênes, mẹ em đến đó gom lại vài tàn dư khốn khổ của một gia tài đã bị xâu xé; rồi từ đó, trốn sự bất công tàn nhẫn của họ hàng, mẹ đến nơi này, và gần như chỉ sống một cuộc đời héo hon. [moliere-l-avare:6.177] Anselme Ô trời! quyền năng của người thật kỳ diệu! và người cho thấy chỉ mình người mới làm nên phép lạ! Lại ôm cha đi, các con, hãy hòa niềm vui sướng của hai con với niềm vui của cha. [moliere-l-avare:6.178] Valère Cha là cha của chúng con? [moliere-l-avare:6.179] Mariane Cha là người mà mẹ con đã khóc thương biết bao? [moliere-l-avare:6.180] Anselme Phải, con gái; phải, con trai; cha là don Thomas d’Alburci, người trời cứu thoát khỏi sóng nước cùng toàn bộ số tiền mang theo, và vì tưởng các con đều chết hơn mười sáu năm, sau bao chuyến đi dài, cha đang định tìm trong hôn nhân với một người đàn bà hiền lành, đứng đắn nỗi an ủi của một gia đình mới. Việc ít an toàn cho tính mạng khi trở về Naples khiến cha từ bỏ nơi ấy mãi mãi; và tìm được cách bán ở đó những gì cha có, cha đã định cư nơi đây, dưới tên Anselme, cha muốn tránh xa nỗi phiền muộn của cái tên kia vốn gây cho cha biết bao gian truân. [moliere-l-avare:6.181] Harpagon (với Anselme) Đây là con trai ông? [moliere-l-avare:6.182] Anselme Phải. [moliere-l-avare:6.183] Harpagon Tôi bắt ông phải trả cho tôi mười nghìn đồng écu nó đã lấy cắp. [moliere-l-avare:6.184] Anselme Nó, lấy cắp của ông? [moliere-l-avare:6.185] Harpagon Chính nó. [moliere-l-avare:6.186] Valère Ai nói thế? [moliere-l-avare:6.187] Harpagon Bác Jacques. [moliere-l-avare:6.188] Valère (với bác Jacques) Anh nói thế à? [moliere-l-avare:6.189] Bác Jacques Các ông thấy tôi có nói gì đâu. [moliere-l-avare:6.190] Harpagon Có. Đây có ông ủy viên đã nhận lời khai của nó. [moliere-l-avare:6.191] Valère Ông tin tôi có thể làm một việc hèn hạ như thế ư? [moliere-l-avare:6.192] Harpagon Có thể hay không thể, tôi muốn lấy lại tiền của tôi. [moliere-l-avare:6.193] Cảnh VI. [moliere-l-avare:6.194] HARPAGON, ANSELME, ÉLISE, MARIANE, CLÉANTE, VALÈRE, FROSINE, VIÊN ỦY VIÊN, BÁC JACQUES, LA FLÈCHE. [moliere-l-avare:6.195] Cléante Cha đừng giày vò mình, và đừng buộc tội ai. Con đã dò ra tin tức về vụ của cha; và con đến đây để nói, nếu cha chịu quyết định cho con cưới Mariane, tiền của cha sẽ được trả lại. [moliere-l-avare:6.196] Harpagon Nó đâu? [moliere-l-avare:6.197] Cléante Cha đừng lo. Nó ở chỗ con bảo đảm được; và mọi sự chỉ tùy ở con. Cha hãy nói cha quyết định thế nào; cha có thể chọn, hoặc cho con Mariane, hoặc mất cái hòm nhỏ. [moliere-l-avare:6.198] Harpagon Có lấy gì ra không? [moliere-l-avare:6.199] Cléante Không gì cả. Cha xem cha có định tán thành cuộc hôn nhân này, và thêm sự ưng thuận của cha vào sự ưng thuận của mẹ cô ấy, người cho cô ấy tự do chọn giữa hai cha con không. [moliere-l-avare:6.200] Mariane (với Cléante) Nhưng anh không biết rằng sự ưng thuận ấy chưa đủ; và trời, (chỉ Valère.) cùng với một người anh mà anh thấy đây, vừa trả lại cho em một người cha (chỉ Anselme.) mà anh phải xin ông ấy cho em. [moliere-l-avare:6.201] Anselme Các con, trời không trả cha lại cho các con để cản trở ước nguyện của các con. Ông Harpagon, ông hiểu rằng người thiếu nữ chọn sẽ chọn người con trai hơn người cha: nào, đừng để người ta phải nói điều không cần nghe; và hãy ưng thuận, như tôi, cuộc hôn nhân đôi này. [moliere-l-avare:6.202] Harpagon Để cho tôi lời khuyên, tôi phải thấy cái hòm nhỏ của tôi đã. [moliere-l-avare:6.203] Cléante Cha sẽ thấy nó nguyên vẹn. [moliere-l-avare:6.204] Harpagon Tôi không có tiền để cho con cái làm của hồi môn. [moliere-l-avare:6.205] Anselme Được thôi, tôi có cho chúng; xin ông đừng lo. [moliere-l-avare:6.206] Harpagon Ông có chịu lo toàn bộ chi phí cho hai đám cưới này không? [moliere-l-avare:6.207] Anselme Có, tôi chịu. Ông bằng lòng chưa? [moliere-l-avare:6.208] Harpagon Bằng lòng, miễn là ông may cho tôi một bộ y phục để mặc ngày cưới. [moliere-l-avare:6.209] Anselme Được. Ta đi hưởng niềm hân hoan mà ngày vui này mang lại. [moliere-l-avare:6.210] Viên ủy viên Khoan! các ông, khoan! Từ từ thôi. Ai trả tiền giấy tờ cho tôi? [moliere-l-avare:6.211] Harpagon Chúng tôi không cần giấy tờ của ông. [moliere-l-avare:6.212] Viên ủy viên Phải! Nhưng tôi, tôi không định làm chúng không công. [moliere-l-avare:6.213] Harpagon (chỉ bác Jacques) Trả công cho ông, đây là một người tôi giao cho ông đem treo cổ. [moliere-l-avare:6.214] Bác Jacques Than ôi! vậy thì biết làm sao? Nói thật thì bị đánh gậy, mà nói dối thì bị đòi treo cổ! [moliere-l-avare:6.215] Anselme Ông Harpagon, phải tha cho anh ta cái trò lừa này. [moliere-l-avare:6.216] Harpagon Vậy ông sẽ trả tiền cho ông ủy viên? [moliere-l-avare:6.217] Anselme Được. Ta mau đi báo tin vui cho mẹ các con. [moliere-l-avare:6.218] Harpagon Còn tôi, đi xem chiếc hòm quý của tôi.