Silas Marner, người thợ dệt ở Raveloe

“A child, more than all other gifts That earth can offer to declining man, Brings hope with it, and forward-looking thoughts.” —WORDSWORTH.

“Một đứa trẻ, hơn mọi món quà khác Mà đất trời có thể trao cho con người lúc xế chiều, Mang theo nó niềm hy vọng, và những ý nghĩ hướng về phía trước.” —WORDSWORTH.

In the days when the spinning-wheels hummed busily in the farmhouses—and even great ladies, clothed in silk and thread-lace, had their toy spinning-wheels of polished oak—there might be seen in districts far away among the lanes, or deep in the bosom of the hills, certain pallid undersized men, who, by the side of the brawny country-folk, looked like the remnants of a disinherited race. The shepherd’s dog barked fiercely when one of these alien-looking men appeared on the upland, dark against the early winter sunset; for what dog likes a figure bent under a heavy bag?—and these pale men rarely stirred abroad without that mysterious burden. The shepherd himself, though he had good reason to believe that the bag held nothing but flaxen thread, or else the long rolls of strong linen spun from that thread, was not quite sure that this trade of weaving, indispensable though it was, could be carried on entirely without the help of the Evil One. In that far-off time superstition clung easily round every person or thing that was at all unwonted, or even intermittent and occasional merely, like the visits of the pedlar or the knife-grinder. No one knew where wandering men had their homes or their origin; and how was a man to be explained unless you at least knew somebody who knew his father and mother? To the peasants of old times, the world outside their own direct experience was a region of vagueness and mystery: to their untravelled thought a state of wandering was a conception as dim as the winter life of the swallows that came back with the spring; and even a settler, if he came from distant parts, hardly ever ceased to be viewed with a remnant of distrust, which would have prevented any surprise if a long course of inoffensive conduct on his part had ended in the commission of a crime; especially if he had any reputation for knowledge, or showed any skill in handicraft. All cleverness, whether in the rapid use of that difficult instrument the tongue, or in some other art unfamiliar to villagers, was in itself suspicious: honest folk, born and bred in a visible manner, were mostly not overwise or clever—at least, not beyond such a matter as knowing the signs of the weather; and the process by which rapidity and dexterity of any kind were acquired was so wholly hidden, that they partook of the nature of conjuring. In this way it came to pass that those scattered linen-weavers—emigrants from the town into the country—were to the last regarded as aliens by their rustic neighbours, and usually contracted the eccentric habits which belong to a state of loneliness.

Vào cái thời những chiếc guồng xa còn rì rầm bận rộn trong các nhà trại—và ngay cả những bà lớn, vận lụa và đăng-ten chỉ, cũng có những chiếc guồng xa đồ chơi bằng gỗ sồi đánh bóng—người ta có thể bắt gặp ở những vùng xa xôi giữa các nẻo đường quê, hay sâu trong lòng đồi núi, những người đàn ông xanh xao, còi cọc, mà đứng cạnh đám dân quê lực lưỡng thì trông như tàn dư của một giống người bị truất mất quyền thừa kế. Con chó của người chăn cừu sủa dữ dội mỗi khi một trong những người đàn ông dáng vẻ xa lạ ấy xuất hiện trên vùng đất cao, in bóng sẫm trên nền hoàng hôn đầu đông; vì có con chó nào ưa một dáng người còng xuống dưới một cái bao nặng?—mà những người đàn ông xanh xao này hiếm khi ra ngoài mà không mang theo gánh nặng bí ẩn ấy. Chính người chăn cừu, dù có lý do chính đáng để tin rằng cái bao chẳng chứa gì ngoài sợi lanh, hoặc những cuộn vải lanh dài và bền dệt từ thứ sợi ấy, vẫn không hoàn toàn chắc rằng cái nghề dệt này, dẫu không thể thiếu, lại có thể được làm ra mà hoàn toàn không cần đến sự trợ giúp của Quỷ Dữ. Vào cái thời xa xưa ấy, mê tín dễ dàng bám quanh mọi người, mọi vật hơi khác thường một chút, hay thậm chí chỉ thất thường và thỉnh thoảng mới có, như những lần ghé qua của người bán hàng rong hay người mài dao. Không ai biết những kẻ lang bạt có nhà cửa ở đâu hay gốc gác từ đâu; mà làm sao giải thích được một con người, nếu chí ít mình không quen ai đó biết cha mẹ hắn? Đối với nông dân thời xưa, thế giới nằm ngoài kinh nghiệm trực tiếp của chính họ là một miền mơ hồ và bí ẩn: với lối nghĩ chưa từng đi đâu xa của họ, cảnh lang bạt là một ý niệm lờ mờ như cuộc sống mùa đông của những cánh én vẫn trở về cùng mùa xuân; và ngay cả một người đến định cư, nếu từ phương xa tới, hầu như chẳng bao giờ thôi bị nhìn với một chút ngờ vực còn sót lại, thứ ngờ vực khiến chẳng ai ngạc nhiên nếu một quãng dài cư xử vô hại của y rốt cuộc lại kết thúc bằng một tội ác; nhất là nếu y có tiếng là hiểu biết, hay tỏ ra có chút tài khéo trong một nghề thủ công nào đó. Mọi sự lanh lợi, dù là trong việc sử dụng mau lẹ cái công cụ khó dùng là cái lưỡi, hay trong một nghề nào khác xa lạ với dân làng, tự nó đã đáng ngờ: những người lương thiện, sinh ra và lớn lên ngay trước mắt mọi người, phần đông chẳng khôn ngoan hay lanh lợi quá mức—chí ít cũng không vượt quá những chuyện như biết xem dấu hiệu thời tiết; và quá trình nhờ đó người ta có được sự nhanh nhẹn và khéo léo dù thuộc loại nào lại hoàn toàn khuất lấp, đến nỗi chúng mang tính chất của trò phù phép. Bởi thế mà những người thợ dệt vải lanh rải rác ấy—những kẻ từ thành thị di cư về thôn quê—cho đến cùng vẫn bị láng giềng quê mùa coi là người xa lạ, và thường nhiễm phải những thói quen kỳ quặc vốn đi liền với cảnh cô độc.

In the early years of this century, such a linen-weaver, named Silas Marner, worked at his vocation in a stone cottage that stood among the nutty hedgerows near the village of Raveloe, and not far from the edge of a deserted stone-pit. The questionable sound of Silas’s loom, so unlike the natural cheerful trotting of the winnowing-machine, or the simpler rhythm of the flail, had a half-fearful fascination for the Raveloe boys, who would often leave off their nutting or birds’-nesting to peep in at the window of the stone cottage, counterbalancing a certain awe at the mysterious action of the loom, by a pleasant sense of scornful superiority, drawn from the mockery of its alternating noises, along with the bent, tread-mill attitude of the weaver. But sometimes it happened that Marner, pausing to adjust an irregularity in his thread, became aware of the small scoundrels, and, though chary of his time, he liked their intrusion so ill that he would descend from his loom, and, opening the door, would fix on them a gaze that was always enough to make them take to their legs in terror. For how was it possible to believe that those large brown protuberant eyes in Silas Marner’s pale face really saw nothing very distinctly that was not close to them, and not rather that their dreadful stare could dart cramp, or rickets, or a wry mouth at any boy who happened to be in the rear? They had, perhaps, heard their fathers and mothers hint that Silas Marner could cure folks’ rheumatism if he had a mind, and add, still more darkly, that if you could only speak the devil fair enough, he might save you the cost of the doctor. Such strange lingering echoes of the old demon-worship might perhaps even now be caught by the diligent listener among the grey-haired peasantry; for the rude mind with difficulty associates the ideas of power and benignity. A shadowy conception of power that by much persuasion can be induced to refrain from inflicting harm, is the shape most easily taken by the sense of the Invisible in the minds of men who have always been pressed close by primitive wants, and to whom a life of hard toil has never been illuminated by any enthusiastic religious faith. To them pain and mishap present a far wider range of possibilities than gladness and enjoyment: their imagination is almost barren of the images that feed desire and hope, but is all overgrown by recollections that are a perpetual pasture to fear. “Is there anything you can fancy that you would like to eat?” I once said to an old labouring man, who was in his last illness, and who had refused all the food his wife had offered him. “No,” he answered, “I’ve never been used to nothing but common victual, and I can’t eat that.” Experience had bred no fancies in him that could raise the phantasm of appetite.

Vào những năm đầu thế kỷ này, có một người thợ dệt vải lanh như thế, tên là Silas Marner, làm nghề của mình trong một căn nhà nhỏ bằng đá nằm giữa những hàng rào cây phỉ trĩu hạt gần làng Raveloe, và không xa mép một hố đá bỏ hoang. Thứ âm thanh khả nghi của khung cửi nhà Silas, chẳng giống chút nào tiếng lóc cóc vui tai tự nhiên của máy quạt thóc, hay nhịp điệu đơn sơ hơn của cái đập lúa, có một sức hấp dẫn nửa sợ hãi đối với bọn trẻ con Raveloe; chúng thường bỏ dở việc hái hạt phỉ hay bắt tổ chim để ghé mắt nhìn qua cửa sổ căn nhà đá, bù lại cho nỗi kinh sợ nào đó trước hoạt động bí ẩn của khung cửi bằng một cảm giác thích thú khinh khỉnh rằng mình hơn người, rút ra từ việc nhại theo những tiếng động luân phiên của nó, cùng với dáng ngồi còng lưng, đạp đi đạp lại như guồng đạp của người thợ dệt. Nhưng đôi khi Marner, dừng tay để chỉnh một chỗ sợi không đều, nhận ra lũ nhãi ranh, và tuy vốn tiếc thời gian, ông ghét sự xâm phạm của chúng đến mức sẽ bước xuống khỏi khung cửi, mở cửa, và đăm đăm nhìn chúng bằng một ánh mắt bao giờ cũng đủ khiến chúng khiếp vía co cẳng chạy. Bởi làm sao có thể tin rằng đôi mắt to màu nâu lồi ra trên gương mặt xanh xao của Silas Marner thực ra chẳng nhìn rõ thứ gì không ở ngay sát trước chúng, mà không tin rằng cái nhìn trừng trừng đáng sợ của chúng có thể phóng chứng chuột rút, bệnh còi xương, hay cái miệng méo xệch vào bất cứ thằng bé nào chẳng may tụt lại phía sau? Có lẽ chúng đã nghe cha mẹ bóng gió rằng Silas Marner có thể chữa bệnh phong thấp cho người ta nếu ông muốn, rồi lại thêm, còn úp mở hơn nữa, rằng giá như mình chỉ biết nói khéo với quỷ cho đủ, nó có khi còn đỡ cho mình khỏi tốn tiền thầy thuốc. Những dư âm kỳ lạ còn sót lại của lối thờ quỷ thần xưa như thế có lẽ ngay cả bây giờ vẫn còn được người chịu khó lắng nghe bắt gặp trong đám nông dân tóc đã hoa râm; bởi tâm trí thô sơ khó lòng gắn liền ý niệm về quyền năng với ý niệm về lòng nhân từ. Một quan niệm mơ hồ về một quyền năng mà phải nài nỉ nhiều mới khiến nó chịu thôi gieo họa, ấy là hình dạng dễ nhất mà cảm thức về cõi Vô Hình mang lấy trong tâm trí những con người luôn bị những nhu cầu nguyên sơ dồn ép sát sạt, và đời lao khổ của họ chưa bao giờ được soi sáng bởi một đức tin tôn giáo nồng nhiệt nào. Đối với họ, đau đớn và rủi ro bày ra một phạm vi khả năng rộng hơn nhiều so với niềm vui và sự hưởng thụ: trí tưởng tượng của họ hầu như cằn cỗi những hình ảnh nuôi dưỡng ước muốn và hy vọng, nhưng lại mọc um tùm những hồi ức là bãi cỏ muôn đời cho nỗi sợ hãi chăn thả. “Ông có thèm món gì không?” có lần tôi hỏi một ông lão làm thuê đang lâm bệnh lần cuối, ông đã từ chối mọi thức ăn bà vợ dọn cho. “Không,” ông đáp, “tôi chưa quen ăn cái gì khác ngoài cơm nước xoàng xĩnh, mà cái đó thì tôi lại chẳng nuốt nổi.” Kinh nghiệm chẳng hề gây trong ông một ý thích nào có thể khơi dậy bóng ma của sự thèm ăn.

And Raveloe was a village where many of the old echoes lingered, undrowned by new voices. Not that it was one of those barren parishes lying on the outskirts of civilization—inhabited by meagre sheep and thinly-scattered shepherds: on the contrary, it lay in the rich central plain of what we are pleased to call Merry England, and held farms which, speaking from a spiritual point of view, paid highly-desirable tithes. But it was nestled in a snug well-wooded hollow, quite an hour’s journey on horseback from any turnpike, where it was never reached by the vibrations of the coach-horn, or of public opinion. It was an important-looking village, with a fine old church and large churchyard in the heart of it, and two or three large brick-and-stone homesteads, with well-walled orchards and ornamental weathercocks, standing close upon the road, and lifting more imposing fronts than the rectory, which peeped from among the trees on the other side of the churchyard:—a village which showed at once the summits of its social life, and told the practised eye that there was no great park and manor-house in the vicinity, but that there were several chiefs in Raveloe who could farm badly quite at their ease, drawing enough money from their bad farming, in those war times, to live in a rollicking fashion, and keep a jolly Christmas, Whitsun, and Easter tide.

Và Raveloe là một ngôi làng nơi nhiều dư âm xưa vẫn còn vương lại, chưa bị những tiếng nói mới át đi. Chẳng phải nó là một trong những giáo xứ cằn cỗi nằm ở rìa văn minh—nơi chỉ có những con cừu gầy guộc và những người chăn cừu thưa thớt: trái lại, nó nằm giữa vùng đồng bằng trung tâm màu mỡ của cái xứ mà ta vẫn thích gọi là Nước Anh Vui Vẻ, và có những trang trại mà, xét theo quan điểm tinh thần, nộp những khoản thuế thập phân rất đáng mong ước. Nhưng nó nép mình trong một thung lũng ấm cúng nhiều cây cối, cách bất cứ con đường cái có trạm thu phí nào cũng đến cả tiếng đồng hồ cưỡi ngựa, nơi chẳng bao giờ vọng tới tiếng rung của chiếc tù và xe ngựa chở khách, hay của dư luận. Đó là một ngôi làng dáng vẻ bề thế, với một ngôi nhà thờ cổ đẹp đẽ và một nghĩa địa rộng ở giữa làng, cùng hai ba ngôi nhà trại lớn xây bằng gạch và đá, có vườn cây ăn quả tường bao kiên cố và những chiếc chong chóng gió trang trí, đứng sát bên đường, phô ra những mặt tiền oai vệ hơn cả nhà mục sư thấp thoáng giữa hàng cây ở phía bên kia nghĩa địa:—một ngôi làng thoạt nhìn đã phô ra những đỉnh cao của đời sống xã hội của nó, và cho con mắt sành sỏi biết rằng quanh đây không có khu đất lớn và dinh thự nào, mà ở Raveloe có vài ba vị có máu mặt có thể làm ăn tồi tệ một cách hết sức thong dong, rút được đủ tiền từ lối làm ăn tồi tệ ấy, trong những năm chiến tranh đó, để sống phè phỡn và ăn mừng Giáng sinh, lễ Hiện xuống và lễ Phục sinh cho thật linh đình.

It was fifteen years since Silas Marner had first come to Raveloe; he was then simply a pallid young man, with prominent short-sighted brown eyes, whose appearance would have had nothing strange for people of average culture and experience, but for the villagers near whom he had come to settle it had mysterious peculiarities which corresponded with the exceptional nature of his occupation, and his advent from an unknown region called “North’ard”. So had his way of life:—he invited no comer to step across his door-sill, and he never strolled into the village to drink a pint at the Rainbow, or to gossip at the wheelwright’s: he sought no man or woman, save for the purposes of his calling, or in order to supply himself with necessaries; and it was soon clear to the Raveloe lasses that he would never urge one of them to accept him against her will—quite as if he had heard them declare that they would never marry a dead man come to life again. This view of Marner’s personality was not without another ground than his pale face and unexampled eyes; for Jem Rodney, the mole-catcher, averred that one evening as he was returning homeward, he saw Silas Marner leaning against a stile with a heavy bag on his back, instead of resting the bag on the stile as a man in his senses would have done; and that, on coming up to him, he saw that Marner’s eyes were set like a dead man’s, and he spoke to him, and shook him, and his limbs were stiff, and his hands clutched the bag as if they’d been made of iron; but just as he had made up his mind that the weaver was dead, he came all right again, like, as you might say, in the winking of an eye, and said “Good-night,” and walked off. All this Jem swore he had seen, more by token that it was the very day he had been mole-catching on Squire Cass’s land, down by the old saw-pit. Some said Marner must have been in a “fit,” a word which seemed to explain things otherwise incredible; but the argumentative Mr. Macey, clerk of the parish, shook his head, and asked if anybody was ever known to go off in a fit and not fall down. A fit was a stroke, wasn’t it? and it was in the nature of a stroke to partly take away the use of a man’s limbs and throw him on the parish, if he’d got no children to look to. No, no; it was no stroke that would let a man stand on his legs, like a horse between the shafts, and then walk off as soon as you can say “Gee!” But there might be such a thing as a man’s soul being loose from his body, and going out and in, like a bird out of its nest and back; and that was how folks got over-wise, for they went to school in this shell-less state to those who could teach them more than their neighbours could learn with their five senses and the parson. And where did Master Marner get his knowledge of herbs from—and charms too, if he liked to give them away? Jem Rodney’s story was no more than what might have been expected by anybody who had seen how Marner had cured Sally Oates, and made her sleep like a baby, when her heart had been beating enough to burst her body, for two months and more, while she had been under the doctor’s care. He might cure more folks if he would; but he was worth speaking fair, if it was only to keep him from doing you a mischief.

Đã mười lăm năm kể từ khi Silas Marner lần đầu đến Raveloe; khi ấy ông chỉ là một chàng trai trẻ xanh xao, có đôi mắt nâu cận thị lồi ra, với dáng vẻ chẳng có gì lạ lùng đối với những người có học vấn và kinh nghiệm bình thường, nhưng đối với dân làng nơi ông đến định cư thì lại có những nét kỳ dị bí ẩn tương ứng với tính chất khác thường của nghề ông làm, và việc ông đến từ một miền vô danh gọi là “Mạn Bắc”. Lối sống của ông cũng vậy:—ông chẳng mời ai bước qua ngưỡng cửa nhà mình, và chẳng bao giờ thơ thẩn vào làng uống một panh bia ở quán Cầu Vồng, hay tán gẫu ở nhà bác thợ đóng bánh xe: ông chẳng tìm đến người đàn ông hay đàn bà nào, trừ khi vì công việc làm ăn, hay để mua sắm những thứ cần dùng; và các cô gái Raveloe chẳng mấy chốc đã thấy rõ rằng ông sẽ không bao giờ ép một cô nào nhận lời lấy ông trái với ý mình—hệt như thể ông đã nghe họ tuyên bố rằng họ sẽ chẳng đời nào lấy một người chết sống lại. Cái nhìn ấy về con người Marner không phải là không có căn cứ nào khác ngoài gương mặt xanh xao và đôi mắt chẳng giống ai của ông; bởi Jem Rodney, người bắt chuột chũi, quả quyết rằng một buổi tối trên đường về nhà, anh ta đã thấy Silas Marner dựa vào một bậc trèo qua hàng rào với một cái bao nặng trên lưng, thay vì đặt cái bao lên bậc trèo như một người tỉnh táo hẳn đã làm; và rằng, khi đến gần, anh ta thấy mắt Marner đờ ra như mắt người chết, rồi anh ta lên tiếng gọi, lay ông, mà chân tay ông thì cứng đơ, hai bàn tay ghì chặt lấy cái bao như thể làm bằng sắt; nhưng đúng lúc anh ta đinh ninh rằng người thợ dệt đã chết thì ông lại tỉnh lại như thường, kiểu như, nói cho dễ hiểu, chỉ trong chớp mắt, rồi nói “Chào anh,” và bỏ đi. Jem thề rằng tất cả những điều ấy anh ta đã tận mắt thấy, càng chắc chắn hơn vì đó chính là cái ngày anh ta đi bắt chuột chũi trên đất của ông Squire Cass, dưới chỗ hố cưa gỗ cũ. Có người bảo Marner hẳn đã lên “cơn,” một chữ dường như giải thích được những chuyện nếu không thì khó tin; nhưng ông Macey hay lý sự, thư ký giáo xứ, lắc đầu và hỏi xem đã có ai từng thấy người nào lên cơn mà không ngã lăn ra chưa. Lên cơn là trúng gió, phải không nào? mà đã trúng gió thì thể nào cũng làm cho người ta mất một phần khả năng cử động chân tay và phải nhờ vào giáo xứ nuôi, nếu chẳng có con cái mà trông cậy. Không, không; chẳng có thứ trúng gió nào lại để cho người ta đứng vững trên hai chân, như con ngựa đứng giữa hai càng xe, rồi bỏ đi ngay khi mình vừa kịp hô “Đi!” Nhưng có thể có chuyện linh hồn một người tách khỏi thể xác, ra ra vào vào, như con chim bay ra khỏi tổ rồi lại về; và chính vì thế mà người ta mới hóa ra khôn quá mức, bởi trong cái trạng thái không còn vỏ ấy họ đi học những kẻ có thể dạy họ nhiều hơn những gì láng giềng họ học được nhờ năm giác quan và ông mục sư. Chứ ông Marner lấy đâu ra cái hiểu biết về cây cỏ thuốc men—và cả bùa chú nữa, nếu ông muốn đem cho? Câu chuyện của Jem Rodney cũng chẳng hơn gì điều mà bất cứ ai đã thấy Marner chữa cho Sally Oates hẳn đều đã có thể đoán trước, khi ông làm cho bà ngủ ngon như một đứa trẻ, trong khi suốt hơn hai tháng trời tim bà cứ đập như muốn vỡ tung lồng ngực, lúc bà còn đang được thầy thuốc chạy chữa. Ông có thể chữa cho nhiều người hơn nữa nếu ông muốn; nhưng dẫu sao cũng nên ăn nói tử tế với ông, dù chỉ là để ông khỏi làm hại mình.

It was partly to this vague fear that Marner was indebted for protecting him from the persecution that his singularities might have drawn upon him, but still more to the fact that, the old linen-weaver in the neighbouring parish of Tarley being dead, his handicraft made him a highly welcome settler to the richer housewives of the district, and even to the more provident cottagers, who had their little stock of yarn at the year’s end. Their sense of his usefulness would have counteracted any repugnance or suspicion which was not confirmed by a deficiency in the quality or the tale of the cloth he wove for them. And the years had rolled on without producing any change in the impressions of the neighbours concerning Marner, except the change from novelty to habit. At the end of fifteen years the Raveloe men said just the same things about Silas Marner as at the beginning: they did not say them quite so often, but they believed them much more strongly when they did say them. There was only one important addition which the years had brought: it was, that Master Marner had laid by a fine sight of money somewhere, and that he could buy up “bigger men” than himself.

Marner được che chở khỏi sự hà hiếp mà những nét kỳ dị của ông có thể chuốc lấy, một phần là nhờ nỗi sợ mơ hồ ấy, nhưng phần lớn hơn là nhờ ở chỗ, ông thợ dệt vải lanh già ở giáo xứ Tarley bên cạnh đã chết, nên tay nghề của ông khiến ông trở thành một người đến định cư rất được hoan nghênh đối với các bà nội trợ khá giả trong vùng, và cả đối với những nhà nông lo xa hơn, những người có chút sợi để dành vào cuối năm. Cái ý thức rằng ông có ích ấy hẳn đã đủ hóa giải mọi ác cảm hay ngờ vực, miễn là chúng không được củng cố bởi một sự thiếu sót về chất lượng hay số lượng tấm vải ông dệt cho họ. Và năm tháng cứ trôi đi mà không đem lại thay đổi nào trong ấn tượng của láng giềng về Marner, ngoại trừ sự thay đổi từ mới lạ thành quen thuộc. Sau mười lăm năm, đàn ông Raveloe vẫn nói về Silas Marner đúng những điều họ đã nói lúc ban đầu: họ không nói thường xuyên như trước, nhưng khi nói thì họ tin chắc hơn nhiều. Năm tháng chỉ đem lại một điều bổ sung quan trọng: ấy là ông Marner đã cất giấu đâu đó một món tiền kếch xù, và có thể mua đứt cả những “người to hơn” ông.

But while opinion concerning him had remained nearly stationary, and his daily habits had presented scarcely any visible change, Marner’s inward life had been a history and a metamorphosis, as that of every fervid nature must be when it has fled, or been condemned, to solitude. His life, before he came to Raveloe, had been filled with the movement, the mental activity, and the close fellowship, which, in that day as in this, marked the life of an artisan early incorporated in a narrow religious sect, where the poorest layman has the chance of distinguishing himself by gifts of speech, and has, at the very least, the weight of a silent voter in the government of his community. Marner was highly thought of in that little hidden world, known to itself as the church assembling in Lantern Yard; he was believed to be a young man of exemplary life and ardent faith; and a peculiar interest had been centred in him ever since he had fallen, at a prayer-meeting, into a mysterious rigidity and suspension of consciousness, which, lasting for an hour or more, had been mistaken for death. To have sought a medical explanation for this phenomenon would have been held by Silas himself, as well as by his minister and fellow-members, a wilful self-exclusion from the spiritual significance that might lie therein. Silas was evidently a brother selected for a peculiar discipline; and though the effort to interpret this discipline was discouraged by the absence, on his part, of any spiritual vision during his outward trance, yet it was believed by himself and others that its effect was seen in an accession of light and fervour. A less truthful man than he might have been tempted into the subsequent creation of a vision in the form of resurgent memory; a less sane man might have believed in such a creation; but Silas was both sane and honest, though, as with many honest and fervent men, culture had not defined any channels for his sense of mystery, and so it spread itself over the proper pathway of inquiry and knowledge. He had inherited from his mother some acquaintance with medicinal herbs and their preparation—a little store of wisdom which she had imparted to him as a solemn bequest—but of late years he had had doubts about the lawfulness of applying this knowledge, believing that herbs could have no efficacy without prayer, and that prayer might suffice without herbs; so that the inherited delight he had in wandering in the fields in search of foxglove and dandelion and coltsfoot, began to wear to him the character of a temptation.

Nhưng trong khi dư luận về ông hầu như vẫn đứng yên, và những thói quen hằng ngày của ông hầu như chẳng có thay đổi gì trông thấy, thì đời sống nội tâm của Marner đã là cả một lịch sử và một cuộc biến dạng, như đời sống của mọi bản tính nồng nhiệt hẳn phải thế khi nó đã trốn chạy, hoặc bị kết án, vào cảnh cô độc. Đời ông, trước khi đến Raveloe, đã đầy ắp sự vận động, hoạt động tinh thần và tình đồng đạo gắn bó, những thứ mà, thời ấy cũng như thời nay, đánh dấu cuộc sống của một người thợ thủ công sớm gia nhập một giáo phái nhỏ, khép kín, nơi người tín đồ nghèo nhất cũng có cơ hội nổi bật nhờ tài ăn nói, và chí ít cũng có trọng lượng của một lá phiếu thầm lặng trong việc cai quản cộng đồng của mình. Marner rất được coi trọng trong cái thế giới nhỏ bé khuất lấp ấy, thế giới tự gọi mình là hội thánh nhóm họp ở Lantern Yard; người ta tin ông là một chàng trai có đời sống mẫu mực và đức tin nồng cháy; và một mối quan tâm đặc biệt đã dồn vào ông kể từ khi ông, trong một buổi nhóm cầu nguyện, rơi vào một trạng thái cứng đờ bí ẩn và mất hẳn ý thức, kéo dài một tiếng đồng hồ hoặc hơn, khiến người ta tưởng ông đã chết. Tìm một lời giải thích y học cho hiện tượng này thì chính Silas, cũng như vị mục sư và các anh em đồng đạo của ông, hẳn đều coi là cố ý tự gạt mình ra khỏi ý nghĩa thiêng liêng có thể ẩn chứa trong đó. Silas rõ ràng là một người anh em được chọn cho một sự rèn luyện đặc biệt; và dẫu nỗ lực giải nghĩa sự rèn luyện ấy bị nản lòng bởi việc ông không hề thấy một khải tượng tâm linh nào trong cơn mê bề ngoài, thì chính ông và những người khác vẫn tin rằng tác dụng của nó được thấy rõ ở chỗ ánh sáng và lòng nhiệt thành nơi ông tăng thêm. Một người kém chân thật hơn ông có thể đã bị cám dỗ mà về sau dựng nên một khải tượng dưới hình thức ký ức sống dậy; một người kém tỉnh táo hơn có thể đã tin vào sự dựng nên ấy; nhưng Silas vừa tỉnh táo vừa thành thật, tuy rằng, cũng như với nhiều người thành thật và nhiệt thành khác, học vấn chưa vạch sẵn những lối đi nào cho cảm thức về điều huyền nhiệm nơi ông, và vì thế nó lan tràn lên chính con đường vốn dành cho sự tìm tòi và hiểu biết. Ông thừa hưởng từ mẹ chút hiểu biết về các loại cây thuốc và cách bào chế chúng—một kho khôn ngoan nhỏ bé mà bà đã truyền lại cho ông như một di sản trang trọng—nhưng mấy năm gần đây ông đâm ngờ vực không biết việc áp dụng hiểu biết ấy có chính đáng chăng, vì tin rằng cây thuốc chẳng thể có hiệu nghiệm nếu không có lời cầu nguyện, và lời cầu nguyện có thể đủ mà chẳng cần cây thuốc; thành thử cái thú vốn thừa hưởng—thơ thẩn ngoài đồng tìm cây mao địa hoàng, bồ công anh và cây khoản đông—bắt đầu mang dáng dấp một sự cám dỗ đối với ông.

Among the members of his church there was one young man, a little older than himself, with whom he had long lived in such close friendship that it was the custom of their Lantern Yard brethren to call them David and Jonathan. The real name of the friend was William Dane, and he, too, was regarded as a shining instance of youthful piety, though somewhat given to over-severity towards weaker brethren, and to be so dazzled by his own light as to hold himself wiser than his teachers. But whatever blemishes others might discern in William, to his friend’s mind he was faultless; for Marner had one of those impressible self-doubting natures which, at an inexperienced age, admire imperativeness and lean on contradiction. The expression of trusting simplicity in Marner’s face, heightened by that absence of special observation, that defenceless, deer-like gaze which belongs to large prominent eyes, was strongly contrasted by the self-complacent suppression of inward triumph that lurked in the narrow slanting eyes and compressed lips of William Dane. One of the most frequent topics of conversation between the two friends was Assurance of salvation: Silas confessed that he could never arrive at anything higher than hope mingled with fear, and listened with longing wonder when William declared that he had possessed unshaken assurance ever since, in the period of his conversion, he had dreamed that he saw the words “calling and election sure” standing by themselves on a white page in the open Bible. Such colloquies have occupied many a pair of pale-faced weavers, whose unnurtured souls have been like young winged things, fluttering forsaken in the twilight.

Trong số các tín đồ của hội thánh ông có một chàng trai, lớn hơn ông chút ít, mà ông đã sống với tình bạn khăng khít từ lâu đến nỗi các anh em ở Lantern Yard quen gọi hai người là David và Jonathan. Tên thật của người bạn ấy là William Dane, và anh ta cũng được coi là một tấm gương sáng về lòng mộ đạo của tuổi trẻ, tuy có phần hay nghiêm khắc quá mức với những anh em yếu đuối hơn, và hay bị chính ánh sáng của mình làm cho lóa mắt đến mức tự cho mình khôn ngoan hơn cả những người dạy dỗ mình. Nhưng dù người khác có thể nhận thấy ở William những vết nhơ nào, thì trong tâm trí bạn anh, anh ta vẫn hoàn hảo; bởi Marner thuộc vào những bản tính dễ xúc động, hay tự ngờ vực, những bản tính mà ở cái tuổi chưa trải đời thường khâm phục sự quả quyết và dựa dẫm vào sự phản bác. Vẻ chất phác cả tin trên gương mặt Marner, càng nổi bật thêm bởi sự thiếu vắng óc quan sát đặc biệt ấy, bởi cái nhìn không phòng bị, như mắt nai, vốn thuộc về những đôi mắt to lồi, tương phản rõ rệt với vẻ tự mãn đè nén niềm đắc thắng bên trong ẩn nấp trong đôi mắt hẹp xếch và cặp môi mím chặt của William Dane. Một trong những đề tài hai người bạn hay bàn nhất là Sự bảo đảm được cứu rỗi: Silas thú nhận rằng ông chẳng bao giờ đạt tới được điều gì cao hơn niềm hy vọng xen lẫn sợ hãi, và lắng nghe với nỗi kinh ngạc khát khao khi William tuyên bố rằng anh ta đã có được sự bảo đảm không gì lay chuyển kể từ khi, vào thời kỳ quy đạo, anh ta nằm mơ thấy những chữ “sự kêu gọi và sự chọn lựa chắc chắn” đứng riêng một mình trên một trang giấy trắng trong cuốn Kinh Thánh để mở. Những cuộc đàm đạo như thế đã chiếm trọn tâm trí biết bao cặp thợ dệt mặt mày xanh xao, những người có tâm hồn chưa được vun dưỡng giống như những sinh linh non nớt có cánh, chấp chới bơ vơ trong buổi hoàng hôn.

It had seemed to the unsuspecting Silas that the friendship had suffered no chill even from his formation of another attachment of a closer kind. For some months he had been engaged to a young servant-woman, waiting only for a little increase to their mutual savings in order to their marriage; and it was a great delight to him that Sarah did not object to William’s occasional presence in their Sunday interviews. It was at this point in their history that Silas’s cataleptic fit occurred during the prayer-meeting; and amidst the various queries and expressions of interest addressed to him by his fellow-members, William’s suggestion alone jarred with the general sympathy towards a brother thus singled out for special dealings. He observed that, to him, this trance looked more like a visitation of Satan than a proof of divine favour, and exhorted his friend to see that he hid no accursed thing within his soul. Silas, feeling bound to accept rebuke and admonition as a brotherly office, felt no resentment, but only pain, at his friend’s doubts concerning him; and to this was soon added some anxiety at the perception that Sarah’s manner towards him began to exhibit a strange fluctuation between an effort at an increased manifestation of regard and involuntary signs of shrinking and dislike. He asked her if she wished to break off their engagement; but she denied this: their engagement was known to the church, and had been recognized in the prayer-meetings; it could not be broken off without strict investigation, and Sarah could render no reason that would be sanctioned by the feeling of the community. At this time the senior deacon was taken dangerously ill, and, being a childless widower, he was tended night and day by some of the younger brethren or sisters. Silas frequently took his turn in the night-watching with William, the one relieving the other at two in the morning. The old man, contrary to expectation, seemed to be on the way to recovery, when one night Silas, sitting up by his bedside, observed that his usual audible breathing had ceased. The candle was burning low, and he had to lift it to see the patient’s face distinctly. Examination convinced him that the deacon was dead—had been dead some time, for the limbs were rigid. Silas asked himself if he had been asleep, and looked at the clock: it was already four in the morning. How was it that William had not come? In much anxiety he went to seek for help, and soon there were several friends assembled in the house, the minister among them, while Silas went away to his work, wishing he could have met William to know the reason of his non-appearance. But at six o’clock, as he was thinking of going to seek his friend, William came, and with him the minister. They came to summon him to Lantern Yard, to meet the church members there; and to his inquiry concerning the cause of the summons the only reply was, “You will hear.” Nothing further was said until Silas was seated in the vestry, in front of the minister, with the eyes of those who to him represented God’s people fixed solemnly upon him. Then the minister, taking out a pocket-knife, showed it to Silas, and asked him if he knew where he had left that knife? Silas said, he did not know that he had left it anywhere out of his own pocket—but he was trembling at this strange interrogation. He was then exhorted not to hide his sin, but to confess and repent. The knife had been found in the bureau by the departed deacon’s bedside—found in the place where the little bag of church money had lain, which the minister himself had seen the day before. Some hand had removed that bag; and whose hand could it be, if not that of the man to whom the knife belonged? For some time Silas was mute with astonishment: then he said, “God will clear me: I know nothing about the knife being there, or the money being gone. Search me and my dwelling; you will find nothing but three pound five of my own savings, which William Dane knows I have had these six months.” At this William groaned, but the minister said, “The proof is heavy against you, brother Marner. The money was taken in the night last past, and no man was with our departed brother but you, for William Dane declares to us that he was hindered by sudden sickness from going to take his place as usual, and you yourself said that he had not come; and, moreover, you neglected the dead body.”

Đối với Silas vốn không chút nghi ngờ, dường như tình bạn ấy chẳng hề nguội đi chút nào, ngay cả khi ông đã gắn bó với một người khác bằng một mối thân thiết hơn. Mấy tháng nay ông đã đính hôn với một cô hầu gái trẻ, chỉ còn chờ số tiền dành dụm chung của hai người tăng thêm chút ít là làm đám cưới; và ông lấy làm vui sướng lắm vì Sarah không phản đối việc William thỉnh thoảng có mặt trong những buổi gặp gỡ ngày Chủ nhật của họ. Chính vào thời điểm ấy trong câu chuyện của họ mà cơn đờ người của Silas xảy ra trong buổi nhóm cầu nguyện; và giữa bao câu hỏi han cùng những lời tỏ ý quan tâm mà các anh em đồng đạo dành cho ông, chỉ riêng ý kiến của William là lạc điệu với niềm cảm thông chung đối với một người anh em được biệt chọn để chịu những sự đoái hoài đặc biệt như thế. Anh ta nhận xét rằng, theo anh ta, cơn mê ấy trông giống sự viếng thăm của Satan hơn là một bằng chứng của ân sủng thiêng liêng, và khuyên răn bạn mình hãy xem xét kỹ để chắc rằng mình không giấu một vật đáng nguyền rủa nào trong linh hồn. Silas, tự thấy mình phải đón nhận lời quở trách và khuyên răn như một bổn phận huynh đệ, chẳng hề oán giận, mà chỉ đau lòng trước những ngờ vực của bạn về mình; và chẳng bao lâu nỗi đau ấy lại thêm chút lo âu khi ông nhận thấy thái độ của Sarah đối với ông bắt đầu dao động kỳ lạ giữa một nỗ lực tỏ ra quý mến hơn và những dấu hiệu bất giác của sự rụt rè, chán ghét. Ông hỏi cô có muốn hủy hôn ước không; nhưng cô chối: hôn ước của họ hội thánh đều biết, và đã được công nhận trong các buổi nhóm cầu nguyện; không thể hủy nó mà không qua một cuộc điều tra nghiêm ngặt, và Sarah chẳng đưa ra được lý do nào mà tình cảm của cộng đồng có thể chuẩn y. Vào lúc ấy, vị chấp sự cao niên nhất lâm bệnh nặng, và vì là một ông góa không con, ông được mấy anh chị em trẻ tuổi hơn chăm nom ngày đêm. Silas thường đến phiên thức canh đêm cùng William, người này thay người kia vào lúc hai giờ sáng. Ông già, trái với dự đoán, dường như đang trên đà bình phục, thì một đêm, Silas đang ngồi thức bên giường, nhận thấy tiếng thở nghe rõ thường ngày của ông đã ngừng. Ngọn nến đã cháy gần lụi, và ông phải nhấc nó lên mới nhìn rõ mặt người bệnh. Xem xét kỹ, ông tin chắc rằng vị chấp sự đã chết—đã chết được một lúc rồi, vì chân tay đã cứng đờ. Silas tự hỏi không biết mình có ngủ quên không, và nhìn đồng hồ: đã bốn giờ sáng. Sao William lại không đến? Lo lắng vô cùng, ông đi tìm người giúp, và chẳng mấy chốc đã có mấy người bạn tề tựu trong nhà, trong đó có vị mục sư, còn Silas thì đi làm việc của mình, mong sao gặp được William để biết lý do anh ta không đến. Nhưng đến sáu giờ, khi ông đang định đi tìm bạn, thì William đến, đi cùng vị mục sư. Họ đến để triệu ông tới Lantern Yard, gặp các tín đồ của hội thánh ở đó; và khi ông hỏi vì cớ gì bị triệu, câu trả lời duy nhất là: “Rồi anh sẽ nghe.” Không ai nói gì thêm cho đến khi Silas được cho ngồi trong phòng thánh, trước mặt vị mục sư, với những con mắt của những người mà đối với ông là đại diện cho dân của Chúa trang nghiêm đổ dồn vào mình. Bấy giờ vị mục sư lấy ra một con dao nhíp, đưa cho Silas xem, và hỏi ông có biết mình đã để quên con dao ấy ở đâu không? Silas nói rằng ông không nhớ đã để nó ở đâu ngoài túi của chính mình—nhưng ông run lên trước cuộc tra hỏi lạ lùng này. Rồi người ta khuyên ông đừng giấu tội, mà hãy thú nhận và ăn năn. Con dao đã được tìm thấy trong chiếc tủ ngăn kéo bên giường vị chấp sự quá cố—tìm thấy ở đúng chỗ trước kia đặt cái túi nhỏ đựng tiền của hội thánh, mà chính vị mục sư đã trông thấy hôm trước. Có bàn tay nào đó đã lấy cái túi ấy đi; và đó là bàn tay của ai, nếu không phải của người làm chủ con dao? Một lúc lâu Silas sững sờ câm lặng: rồi ông nói, “Chúa sẽ minh oan cho tôi: tôi chẳng biết gì về chuyện con dao nằm đó, hay chuyện tiền mất cả. Hãy khám người tôi và chỗ tôi ở; các anh sẽ chẳng tìm thấy gì ngoài ba bảng năm si-linh tiền dành dụm của riêng tôi, mà William Dane biết tôi đã có từ sáu tháng nay.” Nghe vậy William rên lên, nhưng vị mục sư nói, “Chứng cứ chống lại anh nặng nề lắm, anh Marner. Tiền bị lấy vào đêm vừa qua, và chẳng có ai ở bên người anh em quá cố của chúng ta ngoài anh, bởi William Dane khai với chúng tôi rằng anh ấy bị cơn ốm đột ngột cản trở không đến thay phiên như thường lệ được, và chính anh cũng nói anh ấy đã không đến; hơn nữa, anh đã bỏ mặc thi thể người chết.”

“I must have slept,” said Silas. Then, after a pause, he added, “Or I must have had another visitation like that which you have all seen me under, so that the thief must have come and gone while I was not in the body, but out of the body. But, I say again, search me and my dwelling, for I have been nowhere else.”

“Chắc tôi đã ngủ quên,” Silas nói. Rồi, sau một lát im lặng, ông nói thêm, “Hoặc chắc tôi lại lên một cơn như cơn mà tất cả các anh đã thấy tôi mắc phải, thành thử tên trộm hẳn đã đến rồi đi trong khi tôi không ở trong thân xác, mà ở ngoài thân xác. Nhưng, tôi xin nói lại, hãy khám người tôi và chỗ tôi ở, vì tôi chẳng hề đi đâu khác.”

The search was made, and it ended—in William Dane’s finding the well-known bag, empty, tucked behind the chest of drawers in Silas’s chamber! On this William exhorted his friend to confess, and not to hide his sin any longer. Silas turned a look of keen reproach on him, and said, “William, for nine years that we have gone in and out together, have you ever known me tell a lie? But God will clear me.”

Cuộc khám xét được tiến hành, và nó kết thúc—bằng việc William Dane tìm thấy cái túi ai cũng biết, rỗng không, nhét sau tủ com-mốt trong buồng của Silas! Thế là William khuyên bạn mình thú tội, đừng giấu tội mình thêm nữa. Silas đưa mắt nhìn anh ta đầy trách móc gay gắt, và nói, “William, suốt chín năm chúng ta ra vào có nhau, đã bao giờ anh thấy tôi nói dối chưa? Nhưng Chúa sẽ minh oan cho tôi.”

“Brother,” said William, “how do I know what you may have done in the secret chambers of your heart, to give Satan an advantage over you?”

“Người anh em,” William nói, “làm sao tôi biết được anh có thể đã làm gì trong những phòng kín của lòng anh, để cho Satan được thế lấn át anh?”

Silas was still looking at his friend. Suddenly a deep flush came over his face, and he was about to speak impetuously, when he seemed checked again by some inward shock, that sent the flush back and made him tremble. But at last he spoke feebly, looking at William.

Silas vẫn nhìn bạn mình. Bỗng một làn đỏ sẫm dâng lên mặt ông, và ông toan nói một cách bộc phát, thì dường như lại bị một cú choáng nào đó trong lòng ngăn lại, khiến làn đỏ rút đi và làm ông run rẩy. Nhưng cuối cùng ông nói, giọng yếu ớt, mắt nhìn William.

“I remember now—the knife wasn’t in my pocket.”

“Giờ tôi nhớ ra rồi—con dao không ở trong túi tôi.”

William said, “I know nothing of what you mean.” The other persons present, however, began to inquire where Silas meant to say that the knife was, but he would give no further explanation: he only said, “I am sore stricken; I can say nothing. God will clear me.”

William nói, “Tôi chẳng hiểu anh muốn nói gì.” Tuy vậy, những người khác có mặt bắt đầu hỏi Silas định nói con dao ở đâu, nhưng ông không chịu giải thích gì thêm: ông chỉ nói, “Tôi bị giáng đòn đau quá; tôi chẳng nói được gì. Chúa sẽ minh oan cho tôi.”

On their return to the vestry there was further deliberation. Any resort to legal measures for ascertaining the culprit was contrary to the principles of the church in Lantern Yard, according to which prosecution was forbidden to Christians, even had the case held less scandal to the community. But the members were bound to take other measures for finding out the truth, and they resolved on praying and drawing lots. This resolution can be a ground of surprise only to those who are unacquainted with that obscure religious life which has gone on in the alleys of our towns. Silas knelt with his brethren, relying on his own innocence being certified by immediate divine interference, but feeling that there was sorrow and mourning behind for him even then—that his trust in man had been cruelly bruised. The lots declared that Silas Marner was guilty. He was solemnly suspended from church-membership, and called upon to render up the stolen money: only on confession, as the sign of repentance, could he be received once more within the folds of the church. Marner listened in silence. At last, when everyone rose to depart, he went towards William Dane and said, in a voice shaken by agitation—

Khi trở về phòng thánh, họ lại bàn bạc thêm. Mọi biện pháp viện đến pháp luật để tìm ra thủ phạm đều trái với các nguyên tắc của hội thánh ở Lantern Yard, theo đó việc kiện tụng bị cấm đối với người Ki-tô hữu, dẫu vụ việc có ít tai tiếng cho cộng đồng hơn đi nữa. Nhưng các tín đồ buộc phải dùng những biện pháp khác để tìm ra sự thật, và họ quyết định cầu nguyện rồi bốc thăm. Quyết định này chỉ có thể là cớ để ngạc nhiên đối với những ai không quen biết cái đời sống tôn giáo khuất lấp vẫn diễn ra trong những ngõ hẻm thành phố của chúng ta. Silas quỳ gối cùng các anh em, tin cậy rằng sự vô tội của mình sẽ được chứng nhận bằng sự can thiệp tức thì của Chúa, nhưng cảm thấy rằng ngay cả lúc ấy, đằng sau vẫn có nỗi buồn và tang tóc chờ mình—rằng lòng tin của ông vào con người đã bị bầm dập một cách tàn nhẫn. Lá thăm tuyên bố Silas Marner có tội. Ông bị trang trọng đình chỉ tư cách tín đồ của hội thánh, và bị đòi phải nộp lại số tiền đã lấy cắp: chỉ khi thú tội, như dấu hiệu của sự ăn năn, ông mới có thể được nhận trở lại vào đàn chiên của hội thánh. Marner lặng im lắng nghe. Cuối cùng, khi mọi người đứng dậy ra về, ông đi về phía William Dane và nói, bằng một giọng run lên vì xúc động—

“The last time I remember using my knife, was when I took it out to cut a strap for you. I don’t remember putting it in my pocket again. You stole the money, and you have woven a plot to lay the sin at my door. But you may prosper, for all that: there is no just God that governs the earth righteously, but a God of lies, that bears witness against the innocent.”

“Lần cuối cùng tôi nhớ mình dùng con dao là khi tôi lấy nó ra cắt một sợi dây da cho anh. Tôi không nhớ đã cất nó lại vào túi. Anh đã lấy cắp tiền, và anh đã dệt nên một mưu mô để đổ tội lên đầu tôi. Nhưng dù vậy anh vẫn có thể làm ăn phát đạt: chẳng có Chúa công minh nào cai quản trái đất cho công bằng, mà chỉ có một Chúa của dối trá, làm chứng chống lại kẻ vô tội.”

There was a general shudder at this blasphemy.

Mọi người đều rùng mình trước lời báng bổ ấy.

William said meekly, “I leave our brethren to judge whether this is the voice of Satan or not. I can do nothing but pray for you, Silas.”

William nhỏ nhẹ nói, “Tôi xin để các anh em phán xét xem đây có phải là tiếng nói của Satan hay không. Tôi chẳng làm được gì ngoài cầu nguyện cho anh, Silas.”

Poor Marner went out with that despair in his soul—that shaken trust in God and man, which is little short of madness to a loving nature. In the bitterness of his wounded spirit, he said to himself, “She will cast me off too.” And he reflected that, if she did not believe the testimony against him, her whole faith must be upset as his was. To people accustomed to reason about the forms in which their religious feeling has incorporated itself, it is difficult to enter into that simple, untaught state of mind in which the form and the feeling have never been severed by an act of reflection. We are apt to think it inevitable that a man in Marner’s position should have begun to question the validity of an appeal to the divine judgment by drawing lots; but to him this would have been an effort of independent thought such as he had never known; and he must have made the effort at a moment when all his energies were turned into the anguish of disappointed faith. If there is an angel who records the sorrows of men as well as their sins, he knows how many and deep are the sorrows that spring from false ideas for which no man is culpable.

Marner tội nghiệp bước ra với nỗi tuyệt vọng ấy trong linh hồn—với lòng tin vào Chúa và vào con người đã bị lung lay, điều mà đối với một bản tính giàu yêu thương thì chẳng khác mấy sự điên loạn. Trong nỗi cay đắng của tâm hồn bị tổn thương, ông tự nhủ, “Cô ấy rồi cũng sẽ ruồng bỏ mình.” Và ông ngẫm nghĩ rằng, nếu cô không tin những lời làm chứng chống lại ông, thì cả đức tin của cô hẳn sẽ bị đảo lộn như đức tin của ông. Đối với những người đã quen suy xét về những hình thức mà tình cảm tôn giáo của mình đã hiện thân vào, thật khó mà thâm nhập vào cái trạng thái tâm trí đơn sơ, không học hành ấy, trong đó hình thức và tình cảm chưa bao giờ bị tách rời bởi một hành vi suy ngẫm. Ta dễ nghĩ rằng một người ở vào hoàn cảnh của Marner tất phải bắt đầu ngờ vực giá trị của việc cầu đến sự phán xét của Chúa bằng cách bốc thăm; nhưng đối với ông, đó hẳn sẽ là một nỗ lực suy nghĩ độc lập mà ông chưa từng biết đến; và ông hẳn phải thực hiện nỗ lực ấy vào đúng lúc toàn bộ sức lực của ông đã dồn cả vào nỗi thống khổ của một đức tin bị phụ bạc. Nếu có một thiên thần ghi chép những nỗi khổ đau của con người cũng như tội lỗi của họ, thì thiên thần ấy biết những nỗi khổ đau nảy sinh từ những ý niệm sai lầm, mà chẳng ai đáng bị quy lỗi, nhiều và sâu đến nhường nào.

Marner went home, and for a whole day sat alone, stunned by despair, without any impulse to go to Sarah and attempt to win her belief in his innocence. The second day he took refuge from benumbing unbelief, by getting into his loom and working away as usual; and before many hours were past, the minister and one of the deacons came to him with the message from Sarah, that she held her engagement to him at an end. Silas received the message mutely, and then turned away from the messengers to work at his loom again. In little more than a month from that time, Sarah was married to William Dane; and not long afterwards it was known to the brethren in Lantern Yard that Silas Marner had departed from the town.

Marner về nhà, và suốt một ngày trời ngồi một mình, choáng váng vì tuyệt vọng, chẳng hề có chút thôi thúc nào muốn đến gặp Sarah để cố làm cho cô tin vào sự vô tội của mình. Sang ngày thứ hai, ông tìm chỗ ẩn náu khỏi nỗi mất niềm tin làm tê dại lòng mình bằng cách ngồi vào khung cửi và cặm cụi làm việc như thường lệ; và chưa được mấy giờ, vị mục sư cùng một trong các vị chấp sự đã đến gặp ông, mang theo lời nhắn của Sarah, rằng cô coi như hôn ước giữa cô và ông đã chấm dứt. Silas lặng lẽ nhận lời nhắn, rồi quay lưng lại với những người đưa tin để lại dệt tiếp bên khung cửi. Chỉ hơn một tháng sau đó, Sarah kết hôn với William Dane; và chẳng bao lâu sau, các anh em ở Lantern Yard được biết rằng Silas Marner đã rời khỏi thành phố.

Even people whose lives have been made various by learning, sometimes find it hard to keep a fast hold on their habitual views of life, on their faith in the Invisible, nay, on the sense that their past joys and sorrows are a real experience, when they are suddenly transported to a new land, where the beings around them know nothing of their history, and share none of their ideas—where their mother earth shows another lap, and human life has other forms than those on which their souls have been nourished. Minds that have been unhinged from their old faith and love, have perhaps sought this Lethean influence of exile, in which the past becomes dreamy because its symbols have all vanished, and the present too is dreamy because it is linked with no memories. But even their experience may hardly enable them thoroughly to imagine what was the effect on a simple weaver like Silas Marner, when he left his own country and people and came to settle in Raveloe. Nothing could be more unlike his native town, set within sight of the widespread hillsides, than this low, wooded region, where he felt hidden even from the heavens by the screening trees and hedgerows. There was nothing here, when he rose in the deep morning quiet and looked out on the dewy brambles and rank tufted grass, that seemed to have any relation with that life centring in Lantern Yard, which had once been to him the altar-place of high dispensations. The whitewashed walls; the little pews where well-known figures entered with a subdued rustling, and where first one well-known voice and then another, pitched in a peculiar key of petition, uttered phrases at once occult and familiar, like the amulet worn on the heart; the pulpit where the minister delivered unquestioned doctrine, and swayed to and fro, and handled the book in a long accustomed manner; the very pauses between the couplets of the hymn, as it was given out, and the recurrent swell of voices in song: these things had been the channel of divine influences to Marner—they were the fostering home of his religious emotions—they were Christianity and God’s kingdom upon earth. A weaver who finds hard words in his hymn-book knows nothing of abstractions; as the little child knows nothing of parental love, but only knows one face and one lap towards which it stretches its arms for refuge and nurture.

Ngay cả những người mà đời sống đã được học vấn làm cho phong phú đôi khi cũng thấy khó mà giữ vững những quan niệm quen thuộc của mình về cuộc đời, niềm tin của mình vào cõi Vô Hình, thậm chí cả cái cảm giác rằng những niềm vui nỗi buồn đã qua của mình là một trải nghiệm có thật, khi họ đột nhiên bị đưa đến một miền đất mới, nơi những con người quanh họ chẳng biết gì về quá khứ của họ, chẳng chia sẻ chút ý tưởng nào của họ—nơi đất mẹ mở ra một vòng tay khác, và đời sống con người mang những hình thức khác với những hình thức đã nuôi dưỡng tâm hồn họ. Những tâm trí đã bị bật khỏi bản lề của đức tin và tình yêu cũ có lẽ đã tìm đến ảnh hưởng của sự lưu đày tựa dòng sông Lethe này, trong đó quá khứ trở nên mộng mị vì mọi biểu tượng của nó đã biến mất, và hiện tại cũng mộng mị vì nó chẳng gắn với một ký ức nào. Nhưng ngay cả trải nghiệm của họ có lẽ cũng khó giúp họ hình dung trọn vẹn tác động ra sao đối với một người thợ dệt chất phác như Silas Marner, khi ông rời bỏ quê hương và đồng bào để đến định cư ở Raveloe. Chẳng gì có thể khác xa thành phố quê ông, nằm trong tầm mắt những sườn đồi trải rộng, hơn vùng đất trũng nhiều cây cối này, nơi ông cảm thấy mình bị che khuất ngay cả khỏi bầu trời bởi những hàng cây và hàng rào xanh che chắn. Ở đây, khi ông thức dậy trong sự tĩnh lặng sâu thẳm của buổi sớm và nhìn ra những bụi gai đẫm sương và những búi cỏ rậm rạp, chẳng có gì dường như có chút liên hệ nào với cuộc sống xoay quanh Lantern Yard, nơi từng là bàn thờ của những ân điển cao cả đối với ông. Những bức tường quét vôi trắng; những hàng ghế nhỏ nơi những dáng người quen thuộc bước vào với tiếng sột soạt khẽ khàng, nơi hết giọng nói quen thuộc này đến giọng nói quen thuộc khác, cất lên theo một âm điệu khẩn cầu riêng biệt, thốt ra những câu vừa huyền bí vừa thân thuộc, như lá bùa đeo trước ngực; bục giảng nơi vị mục sư rao giảng giáo lý chẳng ai mảy may nghi vấn, người đung đưa tới lui, và cầm cuốn sách theo một kiểu đã quen từ lâu; ngay cả những quãng ngừng giữa các cặp câu của bài thánh ca khi nó được xướng lên, và tiếng hát cứ dâng trào lên lần nữa: những thứ ấy từng là kênh dẫn những ảnh hưởng thiêng liêng đến với Marner—chúng là mái nhà nuôi dưỡng những xúc cảm tôn giáo của ông—chúng là Ki-tô giáo và nước Chúa trên mặt đất. Một người thợ dệt gặp những chữ khó trong cuốn sách thánh ca của mình thì chẳng biết gì về những điều trừu tượng; cũng như đứa trẻ nhỏ chẳng biết gì về tình thương của cha mẹ, mà chỉ biết một gương mặt và một vòng tay mà nó dang hai tay hướng về để được nương náu và nuôi nấng.

And what could be more unlike that Lantern Yard world than the world in Raveloe?—orchards looking lazy with neglected plenty; the large church in the wide churchyard, which men gazed at lounging at their own doors in service-time; the purple-faced farmers jogging along the lanes or turning in at the Rainbow; homesteads, where men supped heavily and slept in the light of the evening hearth, and where women seemed to be laying up a stock of linen for the life to come. There were no lips in Raveloe from which a word could fall that would stir Silas Marner’s benumbed faith to a sense of pain. In the early ages of the world, we know, it was believed that each territory was inhabited and ruled by its own divinities, so that a man could cross the bordering heights and be out of the reach of his native gods, whose presence was confined to the streams and the groves and the hills among which he had lived from his birth. And poor Silas was vaguely conscious of something not unlike the feeling of primitive men, when they fled thus, in fear or in sullenness, from the face of an unpropitious deity. It seemed to him that the Power he had vainly trusted in among the streets and at the prayer-meetings, was very far away from this land in which he had taken refuge, where men lived in careless abundance, knowing and needing nothing of that trust, which, for him, had been turned to bitterness. The little light he possessed spread its beams so narrowly, that frustrated belief was a curtain broad enough to create for him the blackness of night.

Và còn gì có thể khác xa cái thế giới Lantern Yard ấy hơn thế giới ở Raveloe?—những vườn cây trông uể oải với sự sung túc bị bỏ bê; ngôi nhà thờ lớn giữa nghĩa địa rộng, mà đàn ông đứng tựa cửa nhà mình ngắm nhìn trong giờ lễ; những bác chủ trại mặt đỏ gay lắc lư cưỡi ngựa dọc các nẻo đường hay rẽ vào quán Cầu Vồng; những ngôi nhà trại nơi đàn ông ăn tối no nê rồi ngủ thiếp đi trong ánh lửa lò buổi chiều tối, và nơi đàn bà dường như đang tích trữ cả một kho vải lanh cho kiếp sau. Ở Raveloe chẳng có cặp môi nào có thể buông ra một lời làm khuấy động đức tin đã tê dại của Silas Marner đến mức nhói đau. Thuở hồng hoang của thế giới, như ta biết, người ta tin rằng mỗi vùng đất đều có những vị thần riêng cư ngụ và cai quản, thành thử một người có thể vượt qua những ngọn đồi biên giới là thoát khỏi tầm tay của các vị thần quê hương mình, những vị thần mà sự hiện diện chỉ giới hạn trong những dòng suối, những lùm cây và những ngọn đồi nơi người ấy đã sống từ lúc lọt lòng. Và Silas tội nghiệp lờ mờ nhận thấy trong mình một điều gì không khác mấy cảm giác của những con người nguyên thủy, khi họ trốn chạy như thế, vì sợ hãi hay vì hờn dỗi, khỏi mặt một vị thần không ban phúc cho mình. Ông có cảm giác rằng Quyền Năng mà ông đã tin cậy một cách vô ích giữa những đường phố và trong những buổi nhóm cầu nguyện ở rất xa miền đất ông đã đến nương náu này, nơi con người sống trong cảnh sung túc vô tư lự, chẳng biết đến và cũng chẳng cần đến niềm tin cậy ấy, niềm tin cậy mà đối với ông đã hóa thành cay đắng. Chút ánh sáng nhỏ nhoi ông có tỏa tia sáng hẹp đến nỗi niềm tin bị phụ bạc là một tấm màn đủ rộng để tạo nên cho ông bóng tối đen kịt của đêm.

His first movement after the shock had been to work in his loom; and he went on with this unremittingly, never asking himself why, now he was come to Raveloe, he worked far on into the night to finish the tale of Mrs. Osgood’s table-linen sooner than she expected—without contemplating beforehand the money she would put into his hand for the work. He seemed to weave, like the spider, from pure impulse, without reflection. Every man’s work, pursued steadily, tends in this way to become an end in itself, and so to bridge over the loveless chasms of his life. Silas’s hand satisfied itself with throwing the shuttle, and his eye with seeing the little squares in the cloth complete themselves under his effort. Then there were the calls of hunger; and Silas, in his solitude, had to provide his own breakfast, dinner, and supper, to fetch his own water from the well, and put his own kettle on the fire; and all these immediate promptings helped, along with the weaving, to reduce his life to the unquestioning activity of a spinning insect. He hated the thought of the past; there was nothing that called out his love and fellowship toward the strangers he had come amongst; and the future was all dark, for there was no Unseen Love that cared for him. Thought was arrested by utter bewilderment, now its old narrow pathway was closed, and affection seemed to have died under the bruise that had fallen on its keenest nerves.

Phản ứng đầu tiên của ông sau cú sốc là làm việc bên khung cửi; và ông cứ tiếp tục như thế không ngừng nghỉ, chẳng bao giờ tự hỏi vì sao, giờ đây khi đã đến Raveloe, ông lại làm việc đến tận khuya để dệt cho xong số vải trải bàn của bà Osgood sớm hơn bà mong đợi—mà chẳng hề nghĩ trước đến số tiền bà sẽ đặt vào tay ông trả công. Ông dường như dệt, như con nhện, chỉ vì thôi thúc thuần túy, không suy nghĩ. Công việc của mọi người, theo đuổi đều đặn, đều có xu hướng như thế trở thành mục đích tự thân, và nhờ vậy bắc cầu qua những vực thẳm không tình yêu trong đời người. Bàn tay Silas tự thỏa mãn với việc ném con thoi, và mắt ông với việc nhìn những ô vuông nhỏ trên tấm vải tự hoàn tất dưới công sức của mình. Rồi còn những tiếng gọi của cái đói; và Silas, trong cảnh cô độc, phải tự lo bữa sáng, bữa trưa và bữa tối cho mình, tự đi xách nước giếng, và tự đặt ấm lên bếp; và tất cả những thúc giục trước mắt ấy, cùng với việc dệt, góp phần thu hẹp đời ông lại thành hoạt động không chút nghi vấn của một con côn trùng nhả tơ. Ông ghét ý nghĩ về quá khứ; chẳng có gì khơi dậy tình thương và tình thân của ông đối với những người xa lạ mà ông đã đến sống giữa họ; và tương lai thì tối đen, vì chẳng có Tình Yêu Vô Hình nào chăm lo cho ông. Ý nghĩ bị chặn đứng bởi nỗi hoang mang cùng cực, giờ đây khi con đường hẹp cũ của nó đã bị đóng lại, và tình cảm dường như đã chết dưới vết bầm giáng vào những dây thần kinh nhạy cảm nhất của nó.

But at last Mrs. Osgood’s table-linen was finished, and Silas was paid in gold. His earnings in his native town, where he worked for a wholesale dealer, had been after a lower rate; he had been paid weekly, and of his weekly earnings a large proportion had gone to objects of piety and charity. Now, for the first time in his life, he had five bright guineas put into his hand; no man expected a share of them, and he loved no man that he should offer him a share. But what were the guineas to him who saw no vista beyond countless days of weaving? It was needless for him to ask that, for it was pleasant to him to feel them in his palm, and look at their bright faces, which were all his own: it was another element of life, like the weaving and the satisfaction of hunger, subsisting quite aloof from the life of belief and love from which he had been cut off. The weaver’s hand had known the touch of hard-won money even before the palm had grown to its full breadth; for twenty years, mysterious money had stood to him as the symbol of earthly good, and the immediate object of toil. He had seemed to love it little in the years when every penny had its purpose for him; for he loved the purpose then. But now, when all purpose was gone, that habit of looking towards the money and grasping it with a sense of fulfilled effort made a loam that was deep enough for the seeds of desire; and as Silas walked homeward across the fields in the twilight, he drew out the money and thought it was brighter in the gathering gloom.

Nhưng cuối cùng số vải trải bàn của bà Osgood cũng xong, và Silas được trả bằng vàng. Tiền công của ông ở thành phố quê nhà, nơi ông làm cho một người buôn sỉ, tính theo mức thấp hơn; ông được trả công hằng tuần, và trong số tiền công hằng tuần ấy, một phần lớn đã dành cho việc đạo và việc từ thiện. Giờ đây, lần đầu tiên trong đời, ông có năm đồng ghi-nê sáng loáng đặt vào tay; chẳng ai mong được chia phần, và ông cũng chẳng thương ai đến mức phải chia phần cho người ấy. Nhưng những đồng ghi-nê có nghĩa lý gì với một người chẳng thấy viễn cảnh nào ngoài vô số ngày dệt vải? Ông chẳng cần tự hỏi điều đó, vì ông thấy thích được cảm nhận chúng trong lòng bàn tay, và ngắm những bề mặt sáng loáng của chúng, những đồng tiền hoàn toàn là của riêng ông: đó là một yếu tố khác của sự sống, như việc dệt và việc thỏa mãn cơn đói, tồn tại hoàn toàn tách biệt khỏi đời sống của niềm tin và tình yêu mà ông đã bị cắt lìa. Bàn tay người thợ dệt đã biết đến cái chạm của đồng tiền kiếm được vất vả ngay cả trước khi lòng bàn tay nở ra hết cỡ; suốt hai mươi năm, đồng tiền bí ẩn đã là biểu tượng của điều tốt lành trần thế đối với ông, và là mục đích trực tiếp của lao động. Ông dường như chẳng yêu nó mấy trong những năm mà mỗi đồng xu đều có mục đích của nó đối với ông; vì khi ấy ông yêu cái mục đích. Nhưng giờ đây, khi mọi mục đích đã mất, thói quen hướng về đồng tiền và nắm chặt lấy nó với cảm giác công sức đã được đền bù tạo nên một lớp đất mùn đủ sâu cho những hạt giống của lòng ham muốn; và khi Silas băng qua những cánh đồng trở về nhà trong ánh hoàng hôn, ông lấy tiền ra và nghĩ rằng nó sáng hơn trong bóng tối đang dày lên.

About this time an incident happened which seemed to open a possibility of some fellowship with his neighbours. One day, taking a pair of shoes to be mended, he saw the cobbler’s wife seated by the fire, suffering from the terrible symptoms of heart-disease and dropsy, which he had witnessed as the precursors of his mother’s death. He felt a rush of pity at the mingled sight and remembrance, and, recalling the relief his mother had found from a simple preparation of foxglove, he promised Sally Oates to bring her something that would ease her, since the doctor did her no good. In this office of charity, Silas felt, for the first time since he had come to Raveloe, a sense of unity between his past and present life, which might have been the beginning of his rescue from the insect-like existence into which his nature had shrunk. But Sally Oates’s disease had raised her into a personage of much interest and importance among the neighbours, and the fact of her having found relief from drinking Silas Marner’s “stuff” became a matter of general discourse. When Doctor Kimble gave physic, it was natural that it should have an effect; but when a weaver, who came from nobody knew where, worked wonders with a bottle of brown waters, the occult character of the process was evident. Such a sort of thing had not been known since the Wise Woman at Tarley died; and she had charms as well as “stuff”: everybody went to her when their children had fits. Silas Marner must be a person of the same sort, for how did he know what would bring back Sally Oates’s breath, if he didn’t know a fine sight more than that? The Wise Woman had words that she muttered to herself, so that you couldn’t hear what they were, and if she tied a bit of red thread round the child’s toe the while, it would keep off the water in the head. There were women in Raveloe, at that present time, who had worn one of the Wise Woman’s little bags round their necks, and, in consequence, had never had an idiot child, as Ann Coulter had. Silas Marner could very likely do as much, and more; and now it was all clear how he should have come from unknown parts, and be so “comical-looking”. But Sally Oates must mind and not tell the doctor, for he would be sure to set his face against Marner: he was always angry about the Wise Woman, and used to threaten those who went to her that they should have none of his help any more.

Vào khoảng thời gian ấy xảy ra một sự việc dường như mở ra khả năng có chút tình thân với láng giềng. Một hôm, mang đôi giày đi chữa, ông thấy vợ ông thợ giày ngồi bên lò sưởi, đang chịu đựng những triệu chứng khủng khiếp của bệnh tim và bệnh phù, những triệu chứng mà ông từng chứng kiến như điềm báo trước cái chết của mẹ mình. Ông thấy lòng trào lên niềm thương xót trước cảnh tượng xen lẫn hồi ức ấy, và, nhớ lại sự khuây khỏa mà mẹ ông đã có được nhờ một phương thuốc đơn giản bào chế từ cây mao địa hoàng, ông hứa với Sally Oates sẽ mang đến cho bà một thứ làm bà dễ chịu, vì thầy thuốc chẳng giúp được gì cho bà. Trong việc làm từ thiện ấy, lần đầu tiên kể từ khi đến Raveloe, Silas cảm thấy có một sự liền mạch giữa đời sống quá khứ và hiện tại của mình, điều có thể đã là khởi đầu cho sự cứu vớt ông khỏi kiếp sống như côn trùng mà bản tính ông đã co rút vào. Nhưng căn bệnh của Sally Oates đã nâng bà lên thành một nhân vật được láng giềng hết sức quan tâm và coi trọng, và việc bà đỡ bệnh nhờ uống “thuốc” của Silas Marner trở thành chuyện ai ai cũng bàn tán. Khi bác sĩ Kimble cho thuốc, thì thuốc có hiệu nghiệm là lẽ tự nhiên; nhưng khi một người thợ dệt, từ đâu đến chẳng ai hay, làm nên phép lạ với một chai nước màu nâu, thì cái tính chất huyền bí của việc ấy đã rõ rành rành. Chuyện như thế chưa từng thấy kể từ khi Bà Thầy ở Tarley qua đời; mà bà ta thì có cả bùa chú lẫn “thuốc”: nhà nào có con lên cơn co giật là ai cũng tìm đến bà. Silas Marner hẳn phải là người cùng một loại, vì làm sao ông biết được thứ gì sẽ làm Sally Oates thở lại được, nếu ông không biết hơn thế nhiều? Bà Thầy có những câu bà lẩm bẩm một mình, đến nỗi mình chẳng nghe ra được là câu gì, và nếu trong lúc ấy bà buộc một sợi chỉ đỏ quanh ngón chân đứa trẻ, thì nó sẽ khỏi bị nước trong đầu. Ở Raveloe, ngay lúc bấy giờ, có những người đàn bà đã từng đeo một trong những cái túi nhỏ của Bà Thầy quanh cổ, và nhờ thế chẳng bao giờ sinh ra một đứa con ngớ ngẩn, như Ann Coulter. Silas Marner rất có thể làm được ngần ấy, mà còn hơn thế nữa; và giờ thì rõ cả rồi vì sao ông lại từ những miền chẳng ai biết đến, và trông “kỳ cục” đến vậy. Nhưng Sally Oates phải nhớ đừng có kể với thầy thuốc, vì thể nào ông ấy cũng ra mặt chống Marner: ông ấy lúc nào cũng tức tối về Bà Thầy, và thường dọa những ai tìm đến bà rằng họ sẽ chẳng được ông giúp gì nữa.

Silas now found himself and his cottage suddenly beset by mothers who wanted him to charm away the whooping-cough, or bring back the milk, and by men who wanted stuff against the rheumatics or the knots in the hands; and, to secure themselves against a refusal, the applicants brought silver in their palms. Silas might have driven a profitable trade in charms as well as in his small list of drugs; but money on this condition was no temptation to him: he had never known an impulse towards falsity, and he drove one after another away with growing irritation, for the news of him as a wise man had spread even to Tarley, and it was long before people ceased to take long walks for the sake of asking his aid. But the hope in his wisdom was at length changed into dread, for no one believed him when he said he knew no charms and could work no cures, and every man and woman who had an accident or a new attack after applying to him, set the misfortune down to Master Marner’s ill-will and irritated glances. Thus it came to pass that his movement of pity towards Sally Oates, which had given him a transient sense of brotherhood, heightened the repulsion between him and his neighbours, and made his isolation more complete.

Silas giờ đây bỗng thấy mình và căn nhà mình bị vây kín bởi những bà mẹ muốn ông làm phép trừ bệnh ho gà, hay làm cho sữa về lại, và bởi những người đàn ông muốn có thuốc chữa phong thấp hay chữa những cục u ở bàn tay; và, để chắc khỏi bị từ chối, những người đến xin mang sẵn tiền bạc trong lòng bàn tay. Silas có thể đã làm ăn phát đạt nhờ buôn bùa chú cũng như nhờ mấy vị thuốc ít ỏi của mình; nhưng đồng tiền với điều kiện ấy chẳng cám dỗ được ông: ông chưa bao giờ biết đến một thôi thúc nào hướng về sự giả dối, và ông xua đuổi hết người này đến người khác với nỗi bực bội ngày càng tăng, vì tiếng tăm ông là người thông thái đã lan đến tận Tarley, và phải lâu lắm người ta mới thôi lặn lội đường xa để xin ông giúp đỡ. Nhưng niềm hy vọng vào sự thông thái của ông cuối cùng đã hóa thành nỗi sợ hãi, vì chẳng ai tin ông khi ông nói rằng ông chẳng biết bùa chú gì và chẳng chữa được bệnh gì, và bất cứ người đàn ông hay đàn bà nào gặp tai nạn hay lên một cơn bệnh mới sau khi tìm đến ông, đều quy nỗi bất hạnh ấy cho ác ý và những cái nhìn bực bội của ông Marner. Thế là niềm thương xót của ông đối với Sally Oates, điều đã đem lại cho ông một cảm giác huynh đệ thoáng qua, lại làm tăng thêm sự xa cách giữa ông và láng giềng, và khiến ông càng cô lập hơn.

Gradually the guineas, the crowns, and the half-crowns grew to a heap, and Marner drew less and less for his own wants, trying to solve the problem of keeping himself strong enough to work sixteen hours a-day on as small an outlay as possible. Have not men, shut up in solitary imprisonment, found an interest in marking the moments by straight strokes of a certain length on the wall, until the growth of the sum of straight strokes, arranged in triangles, has become a mastering purpose? Do we not wile away moments of inanity or fatigued waiting by repeating some trivial movement or sound, until the repetition has bred a want, which is incipient habit? That will help us to understand how the love of accumulating money grows an absorbing passion in men whose imaginations, even in the very beginning of their hoard, showed them no purpose beyond it. Marner wanted the heaps of ten to grow into a square, and then into a larger square; and every added guinea, while it was itself a satisfaction, bred a new desire. In this strange world, made a hopeless riddle to him, he might, if he had had a less intense nature, have sat weaving, weaving—looking towards the end of his pattern, or towards the end of his web, till he forgot the riddle, and everything else but his immediate sensations; but the money had come to mark off his weaving into periods, and the money not only grew, but it remained with him. He began to think it was conscious of him, as his loom was, and he would on no account have exchanged those coins, which had become his familiars, for other coins with unknown faces. He handled them, he counted them, till their form and colour were like the satisfaction of a thirst to him; but it was only in the night, when his work was done, that he drew them out to enjoy their companionship. He had taken up some bricks in his floor underneath his loom, and here he had made a hole in which he set the iron pot that contained his guineas and silver coins, covering the bricks with sand whenever he replaced them. Not that the idea of being robbed presented itself often or strongly to his mind: hoarding was common in country districts in those days; there were old labourers in the parish of Raveloe who were known to have their savings by them, probably inside their flock-beds; but their rustic neighbours, though not all of them as honest as their ancestors in the days of King Alfred, had not imaginations bold enough to lay a plan of burglary. How could they have spent the money in their own village without betraying themselves? They would be obliged to “run away”—a course as dark and dubious as a balloon journey.

Dần dần những đồng ghi-nê, những đồng curon và những đồng nửa curon dồn lại thành đống, và Marner rút ra cho nhu cầu của mình mỗi lúc một ít hơn, cố giải bài toán làm sao giữ cho mình đủ sức làm việc mười sáu giờ mỗi ngày với số chi tiêu ít ỏi nhất có thể. Há chẳng phải những người bị giam trong ngục tối biệt giam đã tìm thấy hứng thú trong việc đánh dấu từng khoảnh khắc bằng những vạch thẳng có độ dài nhất định trên tường, cho đến khi tổng số vạch thẳng ngày một tăng, xếp thành hình tam giác, trở thành một mục đích chế ngự họ hay sao? Há chẳng phải chúng ta vẫn giết những phút trống rỗng hay chờ đợi mỏi mệt bằng cách lặp lại một cử động hay âm thanh vụn vặt nào đó, cho đến khi sự lặp lại sinh ra một nhu cầu, tức là một thói quen đang manh nha, hay sao? Điều ấy sẽ giúp ta hiểu vì sao lòng ham tích lũy tiền bạc lại trở thành một đam mê thâu tóm ở những người mà trí tưởng tượng, ngay từ buổi đầu gom góp, đã chẳng cho họ thấy một mục đích nào vượt ra ngoài nó. Marner muốn những đống mười đồng lớn thành một hình vuông, rồi thành một hình vuông lớn hơn; và mỗi đồng ghi-nê thêm vào, trong khi tự nó là một niềm thỏa mãn, lại sinh ra một ham muốn mới. Trong cái thế giới kỳ lạ này, đã hóa thành một câu đố vô vọng đối với ông, giá như ông có một bản tính kém mãnh liệt hơn, có lẽ ông đã ngồi dệt, dệt mãi—hướng về cuối hoa văn, hay về cuối tấm vải, cho đến khi quên bẵng câu đố, và quên hết mọi thứ khác ngoài những cảm giác trước mắt; nhưng đồng tiền đã đến chia việc dệt của ông thành từng giai đoạn, và đồng tiền chẳng những tăng lên, mà còn ở lại với ông. Ông bắt đầu nghĩ rằng nó biết đến ông, như khung cửi của ông vậy, và ông chẳng đời nào chịu đổi những đồng tiền ấy, những đồng tiền đã trở thành bạn thân quen của ông, lấy những đồng tiền khác có bộ mặt xa lạ. Ông mân mê chúng, ông đếm chúng, cho đến khi hình dáng và màu sắc của chúng đối với ông như sự thỏa mãn một cơn khát; nhưng chỉ vào ban đêm, khi đã xong việc, ông mới lấy chúng ra để tận hưởng sự bầu bạn của chúng. Ông đã gỡ lên mấy viên gạch lát nền dưới khung cửi, và ở đó ông đào một cái hố để đặt cái nồi sắt đựng những đồng ghi-nê và đồng bạc của mình, mỗi lần đặt gạch lại chỗ cũ ông đều rải cát phủ lên. Không phải ý nghĩ bị trộm thường xuyên hay mạnh mẽ hiện lên trong đầu ông: thời ấy ở các vùng quê, việc cất giấu tiền là chuyện thường; trong giáo xứ Raveloe có những ông lão làm thuê ai cũng biết là giữ tiền dành dụm bên mình, có lẽ nhét trong nệm bông vụn; nhưng láng giềng quê mùa của họ, tuy không phải ai cũng lương thiện như tổ tiên họ vào thời vua Alfred, lại chẳng có trí tưởng tượng đủ táo bạo để bày kế đào ngạch khoét vách. Làm sao họ tiêu được số tiền ấy ngay trong làng mình mà không tự lộ tẩy? Họ sẽ buộc phải “bỏ trốn”—một con đường mịt mờ và hồ nghi chẳng khác gì một chuyến đi khinh khí cầu.

So, year after year, Silas Marner had lived in this solitude, his guineas rising in the iron pot, and his life narrowing and hardening itself more and more into a mere pulsation of desire and satisfaction that had no relation to any other being. His life had reduced itself to the functions of weaving and hoarding, without any contemplation of an end towards which the functions tended. The same sort of process has perhaps been undergone by wiser men, when they have been cut off from faith and love—only, instead of a loom and a heap of guineas, they have had some erudite research, some ingenious project, or some well-knit theory. Strangely Marner’s face and figure shrank and bent themselves into a constant mechanical relation to the objects of his life, so that he produced the same sort of impression as a handle or a crooked tube, which has no meaning standing apart. The prominent eyes that used to look trusting and dreamy, now looked as if they had been made to see only one kind of thing that was very small, like tiny grain, for which they hunted everywhere: and he was so withered and yellow, that, though he was not yet forty, the children always called him “Old Master Marner”.

Thế là, năm này qua năm khác, Silas Marner đã sống trong cảnh cô độc ấy, những đồng ghi-nê trong nồi sắt cứ dâng lên, và đời ông mỗi lúc một thu hẹp và chai cứng lại thành một nhịp đập đơn thuần của ham muốn và thỏa mãn, chẳng có liên hệ gì với bất kỳ sinh linh nào khác. Đời ông đã thu nhỏ lại chỉ còn những chức năng dệt và tích trữ, chẳng hề nghĩ đến một mục đích nào mà những chức năng ấy hướng tới. Có lẽ những người khôn ngoan hơn cũng đã trải qua một quá trình tương tự, khi họ bị cắt lìa khỏi đức tin và tình yêu—chỉ có điều, thay vì một khung cửi và một đống ghi-nê, họ có một công trình nghiên cứu uyên bác nào đó, một dự án tài tình nào đó, hay một lý thuyết chặt chẽ nào đó. Lạ thay, gương mặt và thân hình Marner co rút và còng xuống thành một quan hệ máy móc thường trực với những vật thể của đời ông, đến nỗi ông gây ra một ấn tượng tương tự như một cái tay cầm hay một cái ống cong, những thứ đứng tách riêng ra thì chẳng có ý nghĩa gì. Đôi mắt lồi từng trông cả tin và mơ màng, giờ đây trông như thể chúng được tạo ra chỉ để nhìn một loại vật rất nhỏ, như hạt thóc li ti, mà chúng săn tìm khắp nơi: và ông khô héo, vàng vọt đến nỗi, tuy chưa đến bốn mươi, lũ trẻ vẫn luôn gọi ông là “Lão Marner già”.

Yet even in this stage of withering a little incident happened, which showed that the sap of affection was not all gone. It was one of his daily tasks to fetch his water from a well a couple of fields off, and for this purpose, ever since he came to Raveloe, he had had a brown earthenware pot, which he held as his most precious utensil among the very few conveniences he had granted himself. It had been his companion for twelve years, always standing on the same spot, always lending its handle to him in the early morning, so that its form had an expression for him of willing helpfulness, and the impress of its handle on his palm gave a satisfaction mingled with that of having the fresh clear water. One day as he was returning from the well, he stumbled against the step of the stile, and his brown pot, falling with force against the stones that overarched the ditch below him, was broken in three pieces. Silas picked up the pieces and carried them home with grief in his heart. The brown pot could never be of use to him any more, but he stuck the bits together and propped the ruin in its old place for a memorial.

Vậy mà ngay cả trong giai đoạn khô héo ấy, một sự việc nhỏ đã xảy ra, cho thấy nhựa sống của tình cảm chưa cạn hết. Một trong những việc hằng ngày của ông là đi lấy nước ở một cái giếng cách vài thửa ruộng, và để làm việc ấy, từ khi đến Raveloe, ông có một cái vò đất nung màu nâu, mà ông coi là đồ dùng quý giá nhất trong số rất ít tiện nghi ông tự cho phép mình có. Nó đã là bạn đồng hành của ông suốt mười hai năm, bao giờ cũng đứng ở đúng một chỗ, bao giờ cũng chìa quai ra cho ông vào lúc sáng sớm, đến nỗi hình dáng của nó mang đối với ông một vẻ sẵn lòng giúp đỡ, và dấu quai in lên lòng bàn tay ông đem lại một niềm thỏa mãn hòa lẫn với niềm thỏa mãn có được nước trong mát. Một hôm, đang từ giếng trở về, ông vấp phải bậc trèo qua hàng rào, và cái vò nâu của ông, rơi mạnh xuống những tảng đá xếp vòm trên con mương bên dưới, vỡ làm ba mảnh. Silas nhặt những mảnh vỡ lên và mang về nhà với nỗi buồn trong lòng. Cái vò nâu chẳng bao giờ còn dùng được nữa, nhưng ông gắn các mảnh lại với nhau và chống cái vò vỡ ấy vào chỗ cũ của nó để làm kỷ niệm.

This is the history of Silas Marner, until the fifteenth year after he came to Raveloe. The livelong day he sat in his loom, his ear filled with its monotony, his eyes bent close down on the slow growth of sameness in the brownish web, his muscles moving with such even repetition that their pause seemed almost as much a constraint as the holding of his breath. But at night came his revelry: at night he closed his shutters, and made fast his doors, and drew forth his gold. Long ago the heap of coins had become too large for the iron pot to hold them, and he had made for them two thick leather bags, which wasted no room in their resting-place, but lent themselves flexibly to every corner. How the guineas shone as they came pouring out of the dark leather mouths! The silver bore no large proportion in amount to the gold, because the long pieces of linen which formed his chief work were always partly paid for in gold, and out of the silver he supplied his own bodily wants, choosing always the shillings and sixpences to spend in this way. He loved the guineas best, but he would not change the silver—the crowns and half-crowns that were his own earnings, begotten by his labour; he loved them all. He spread them out in heaps and bathed his hands in them; then he counted them and set them up in regular piles, and felt their rounded outline between his thumb and fingers, and thought fondly of the guineas that were only half-earned by the work in his loom, as if they had been unborn children—thought of the guineas that were coming slowly through the coming years, through all his life, which spread far away before him, the end quite hidden by countless days of weaving. No wonder his thoughts were still with his loom and his money when he made his journeys through the fields and the lanes to fetch and carry home his work, so that his steps never wandered to the hedge-banks and the lane-side in search of the once familiar herbs: these too belonged to the past, from which his life had shrunk away, like a rivulet that has sunk far down from the grassy fringe of its old breadth into a little shivering thread, that cuts a groove for itself in the barren sand.

Đó là câu chuyện về Silas Marner, cho đến năm thứ mười lăm sau khi ông đến Raveloe. Suốt ngày dài ông ngồi bên khung cửi, tai ngập tràn sự đơn điệu của nó, mắt cúi sát xuống sự lớn dần chậm chạp của cái đơn điệu trên tấm vải màu nâu nâu, các bắp thịt cử động lặp đi lặp lại đều đặn đến nỗi khi chúng ngừng lại thì dường như cũng gò bó chẳng kém gì việc nín thở. Nhưng đêm đến là cuộc hoan lạc của ông: đêm đến ông đóng cửa chớp, cài chặt cửa, và lấy vàng ra. Từ lâu đống tiền đã quá lớn, cái nồi sắt không còn chứa nổi, và ông đã làm cho chúng hai cái túi da dày, chẳng chiếm chỗ thừa nào trong nơi cất giấu, mà mềm mại ôm khít vào mọi góc. Những đồng ghi-nê sáng lấp lánh biết bao khi chúng tuôn ra từ những cái miệng da tối sẫm! Bạc chẳng chiếm tỷ lệ lớn so với vàng, vì những tấm vải lanh dài, công việc chính của ông, bao giờ cũng được trả một phần bằng vàng, và ông dùng bạc để chi cho những nhu cầu thân xác của mình, bao giờ cũng chọn những đồng si-linh và đồng sáu xu để tiêu theo cách ấy. Ông yêu những đồng ghi-nê nhất, nhưng ông không chịu đổi bạc—những đồng curon và nửa curon là tiền công của chính ông, do sức lao động của ông sinh ra; ông yêu tất cả chúng. Ông bày chúng ra thành từng đống và vục tay vào đó như tắm; rồi ông đếm chúng và xếp chúng thành từng chồng ngay ngắn, và cảm nhận đường viền tròn của chúng giữa ngón cái và các ngón tay, và trìu mến nghĩ đến những đồng ghi-nê mới chỉ kiếm được một nửa nhờ công việc trên khung cửi, như thể chúng là những đứa con chưa chào đời—nghĩ đến những đồng ghi-nê đang chậm rãi đến qua những năm tháng sắp tới, qua suốt cuộc đời ông, cuộc đời trải dài trước mặt ông, mà điểm tận cùng hoàn toàn khuất lấp sau vô số ngày dệt vải. Chẳng lạ gì khi những ý nghĩ của ông vẫn quẩn quanh khung cửi và tiền bạc mỗi lúc ông băng qua những cánh đồng và những nẻo đường quê để đi lấy và mang việc về nhà, thành thử bước chân ông chẳng bao giờ còn lạc đến những bờ rào và vệ đường để tìm những loại cây cỏ từng thân thuộc: chúng cũng thuộc về quá khứ, cái quá khứ mà đời ông đã co rút lại để xa lìa, như một con suối nhỏ đã tụt sâu xuống khỏi đường viền cỏ của lòng sông rộng ngày xưa, thành một sợi nước nhỏ run rẩy, tự khoét lấy một rãnh trên cát cằn.

But about the Christmas of that fifteenth year, a second great change came over Marner’s life, and his history became blent in a singular manner with the life of his neighbours.

Nhưng vào khoảng lễ Giáng sinh của năm thứ mười lăm ấy, một thay đổi lớn thứ hai đã đến với đời Marner, và câu chuyện của ông hòa quyện một cách lạ lùng với cuộc sống của láng giềng.

The greatest man in Raveloe was Squire Cass, who lived in the large red house with the handsome flight of stone steps in front and the high stables behind it, nearly opposite the church. He was only one among several landed parishioners, but he alone was honoured with the title of Squire; for though Mr. Osgood’s family was also understood to be of timeless origin—the Raveloe imagination having never ventured back to that fearful blank when there were no Osgoods—still, he merely owned the farm he occupied; whereas Squire Cass had a tenant or two, who complained of the game to him quite as if he had been a lord.

Người có thế lực nhất ở Raveloe là ông Squire Cass, sống trong Nhà Đỏ có dãy bậc đá đẹp đẽ phía trước và những dãy chuồng ngựa cao phía sau, gần như đối diện nhà thờ. Ông chỉ là một trong số mấy giáo dân có ruộng đất, nhưng chỉ mình ông được vinh dự mang danh hiệu Squire; bởi dẫu dòng họ ông Osgood cũng được hiểu là có gốc gác từ muôn thuở—trí tưởng tượng của dân Raveloe chưa bao giờ dám ngược về cái khoảng trống đáng sợ khi chưa có nhà Osgood nào—thì ông ta chẳng qua chỉ sở hữu trang trại mình đang canh tác; còn ông Squire Cass thì có một hai người tá điền, những người đến than phiền với ông về chuyện chim thú săn hệt như thể ông là một vị lãnh chúa.

It was still that glorious war-time which was felt to be a peculiar favour of Providence towards the landed interest, and the fall of prices had not yet come to carry the race of small squires and yeomen down that road to ruin for which extravagant habits and bad husbandry were plentifully anointing their wheels. I am speaking now in relation to Raveloe and the parishes that resembled it; for our old-fashioned country life had many different aspects, as all life must have when it is spread over a various surface, and breathed on variously by multitudinous currents, from the winds of heaven to the thoughts of men, which are for ever moving and crossing each other with incalculable results. Raveloe lay low among the bushy trees and the rutted lanes, aloof from the currents of industrial energy and Puritan earnestness: the rich ate and drank freely, accepting gout and apoplexy as things that ran mysteriously in respectable families, and the poor thought that the rich were entirely in the right of it to lead a jolly life; besides, their feasting caused a multiplication of orts, which were the heirlooms of the poor. Betty Jay scented the boiling of Squire Cass’s hams, but her longing was arrested by the unctuous liquor in which they were boiled; and when the seasons brought round the great merry-makings, they were regarded on all hands as a fine thing for the poor. For the Raveloe feasts were like the rounds of beef and the barrels of ale—they were on a large scale, and lasted a good while, especially in the winter-time. After ladies had packed up their best gowns and top-knots in bandboxes, and had incurred the risk of fording streams on pillions with the precious burden in rainy or snowy weather, when there was no knowing how high the water would rise, it was not to be supposed that they looked forward to a brief pleasure. On this ground it was always contrived in the dark seasons, when there was little work to be done, and the hours were long, that several neighbours should keep open house in succession. So soon as Squire Cass’s standing dishes diminished in plenty and freshness, his guests had nothing to do but to walk a little higher up the village to Mr. Osgood’s, at the Orchards, and they found hams and chines uncut, pork-pies with the scent of the fire in them, spun butter in all its freshness—everything, in fact, that appetites at leisure could desire, in perhaps greater perfection, though not in greater abundance, than at Squire Cass’s.

Khi ấy vẫn còn là cái thời chiến tranh huy hoàng mà người ta cảm thấy là một ân huệ đặc biệt của Đấng Quan Phòng dành cho giới có ruộng đất, và giá cả chưa sụt xuống để đẩy cả giống người điền chủ nhỏ và tiểu nông xuống con đường dẫn tới phá sản, con đường mà những thói quen hoang phí và lối làm ăn tồi tệ đang tra dầu dồi dào cho bánh xe của họ. Tôi đang nói đến Raveloe và những giáo xứ giống như nó; bởi đời sống thôn quê kiểu cũ của chúng ta có nhiều diện mạo khác nhau, như mọi sự sống tất phải có khi nó trải rộng trên một bề mặt đa dạng, và được thổi vào một cách đa dạng bởi muôn vàn luồng gió, từ những ngọn gió trời cho đến những ý nghĩ của con người, những thứ mãi mãi chuyển động và giao cắt nhau với những kết quả khôn lường. Raveloe nằm thấp giữa những lùm cây rậm rạp và những nẻo đường hằn vết bánh xe, cách biệt khỏi những luồng năng lực công nghiệp và lòng nghiêm cẩn Thanh giáo: người giàu ăn uống thả cửa, chấp nhận bệnh gút và chứng trúng phong như những thứ chạy trong các gia đình đáng kính một cách bí ẩn, còn người nghèo thì nghĩ rằng người giàu hoàn toàn có lý khi sống một cuộc đời vui vẻ; vả lại, những bữa yến tiệc của họ làm sinh sôi những đồ ăn thừa, thứ của gia truyền của người nghèo. Betty Jay đánh hơi thấy mùi giăm bông của ông Squire Cass đang luộc, nhưng lòng thèm khát của bà dừng lại ở cái nước luộc béo ngậy; và khi các mùa đưa trở lại những dịp vui chơi lớn, thì ai nấy đều coi đó là một điều tốt đẹp cho người nghèo. Bởi các bữa tiệc ở Raveloe cũng như những tảng thịt bò tròn và những thùng bia—chúng làm theo quy mô lớn, và kéo dài khá lâu, nhất là vào mùa đông. Sau khi các bà các cô đã xếp những bộ áo đẹp nhất và những chiếc nơ cài đầu vào hộp đựng mũ, và đã liều lội qua suối trên yên ngựa ngồi sau người cưỡi cùng gánh hàng quý giá ấy trong tiết mưa hay tuyết, khi chẳng biết nước sẽ dâng cao đến đâu, thì chẳng thể cho rằng họ chỉ mong đợi một niềm vui ngắn ngủi. Vì lẽ ấy, vào những mùa tối trời, khi ít việc phải làm và giờ khắc dài dằng dặc, bao giờ người ta cũng sắp xếp sao cho vài nhà hàng xóm lần lượt mở cửa đãi khách. Hễ những món ăn thường trực của ông Squire Cass vơi bớt về độ dồi dào và tươi mới, thì khách khứa của ông chỉ việc đi bộ lên phía trên làng một chút đến nhà ông Osgood, ở khu Vườn Cây, và họ lại thấy những đùi giăm bông và thịt thăn còn nguyên chưa cắt, những chiếc bánh nướng nhân thịt lợn còn thơm mùi lửa, bơ đánh tươi rói—tóm lại là mọi thứ mà những cái dạ dày nhàn rỗi có thể ao ước, có lẽ còn hoàn hảo hơn, tuy không dồi dào hơn, so với ở nhà ông Squire Cass.

For the Squire’s wife had died long ago, and the Red House was without that presence of the wife and mother which is the fountain of wholesome love and fear in parlour and kitchen; and this helped to account not only for there being more profusion than finished excellence in the holiday provisions, but also for the frequency with which the proud Squire condescended to preside in the parlour of the Rainbow rather than under the shadow of his own dark wainscot; perhaps, also, for the fact that his sons had turned out rather ill. Raveloe was not a place where moral censure was severe, but it was thought a weakness in the Squire that he had kept all his sons at home in idleness; and though some licence was to be allowed to young men whose fathers could afford it, people shook their heads at the courses of the second son, Dunstan, commonly called Dunsey Cass, whose taste for swopping and betting might turn out to be a sowing of something worse than wild oats. To be sure, the neighbours said, it was no matter what became of Dunsey—a spiteful jeering fellow, who seemed to enjoy his drink the more when other people went dry—always provided that his doings did not bring trouble on a family like Squire Cass’s, with a monument in the church, and tankards older than King George. But it would be a thousand pities if Mr. Godfrey, the eldest, a fine open-faced good-natured young man who was to come into the land some day, should take to going along the same road with his brother, as he had seemed to do of late. If he went on in that way, he would lose Miss Nancy Lammeter; for it was well known that she had looked very shyly on him ever since last Whitsuntide twelvemonth, when there was so much talk about his being away from home days and days together. There was something wrong, more than common—that was quite clear; for Mr. Godfrey didn’t look half so fresh-coloured and open as he used to do. At one time everybody was saying, What a handsome couple he and Miss Nancy Lammeter would make! and if she could come to be mistress at the Red House, there would be a fine change, for the Lammeters had been brought up in that way, that they never suffered a pinch of salt to be wasted, and yet everybody in their household had of the best, according to his place. Such a daughter-in-law would be a saving to the old Squire, if she never brought a penny to her fortune; for it was to be feared that, notwithstanding his incomings, there were more holes in his pocket than the one where he put his own hand in. But if Mr. Godfrey didn’t turn over a new leaf, he might say “Good-bye” to Miss Nancy Lammeter.

Bởi vợ ông Squire đã mất từ lâu, và Nhà Đỏ thiếu vắng sự hiện diện của người vợ, người mẹ, vốn là nguồn suối của tình thương và sự kính sợ lành mạnh nơi phòng khách và nhà bếp; và điều này giúp giải thích không chỉ việc trong những món ăn ngày lễ có nhiều sự thừa thãi hơn là sự tinh hảo hoàn chỉnh, mà còn việc ông Squire kiêu hãnh hay hạ cố đến chủ tọa trong phòng khách quán Cầu Vồng hơn là dưới bóng những tấm ván ốp tường sẫm màu của chính nhà mình; có lẽ cũng giải thích cả việc các con trai ông đã hóa ra khá hư hỏng. Raveloe không phải là nơi lời phê phán đạo đức gay gắt, nhưng người ta cho là một nhược điểm của ông Squire khi ông giữ tất cả các con trai ở nhà trong cảnh ăn không ngồi rồi; và dẫu có thể dung thứ chút phóng túng cho những chàng trai mà cha họ có của, người ta vẫn lắc đầu trước những việc làm của người con thứ, Dunstan, thường được gọi là Dunsey Cass, kẻ có máu đổi chác và cá cược mà có thể hóa ra là gieo một thứ còn tệ hơn cả những trò ăn chơi tuổi trẻ. Dĩ nhiên, láng giềng bảo, Dunsey ra sao thì cũng chẳng quan trọng—một gã hay hằn học chế giễu, dường như càng thích uống rượu hơn khi người khác phải nhịn khô cổ—miễn là những việc hắn làm không gây rắc rối cho một gia đình như nhà ông Squire Cass, có tấm bia tưởng niệm trong nhà thờ, và những chiếc cốc vại cổ hơn cả vua George. Nhưng sẽ là trăm nghìn lần đáng tiếc nếu cậu Godfrey, người con cả, một chàng trai tốt bụng, đẹp trai, mặt mũi cởi mở, người sau này sẽ thừa hưởng ruộng đất, lại sa vào con đường giống như em mình, như dạo gần đây cậu có vẻ đã thế. Nếu cứ tiếp tục như vậy, cậu sẽ mất cô Nancy Lammeter; vì ai cũng biết cô đã nhìn cậu rất dè dặt kể từ dịp lễ Hiện xuống năm ngoái, khi người ta bàn tán nhiều về việc cậu vắng nhà hết ngày này sang ngày khác. Có điều gì đó không ổn, hơn mức bình thường—điều đó thì quá rõ; vì cậu Godfrey trông chẳng còn được nửa phần hồng hào và cởi mở như trước. Có một dạo ai cũng nói, Cậu ấy và cô Nancy Lammeter sẽ thành một cặp đẹp đôi biết bao! và nếu cô về làm bà chủ Nhà Đỏ, thì sẽ là một thay đổi tốt đẹp, vì nhà Lammeter được dạy dỗ theo cái nếp chẳng bao giờ để phí một nhúm muối, vậy mà mọi người trong nhà họ đều được hưởng thứ tốt nhất, tùy theo địa vị của mình. Một nàng dâu như thế sẽ là một khoản tiết kiệm cho ông Squire già, dù cô chẳng mang theo một xu hồi môn nào; vì e rằng, dẫu có những khoản thu, túi tiền của ông vẫn có nhiều lỗ thủng hơn là cái lỗ ông thò tay mình vào. Nhưng nếu cậu Godfrey không cải tà quy chính, thì cậu có thể nói “Tạm biệt” với cô Nancy Lammeter được rồi.

It was the once hopeful Godfrey who was standing, with his hands in his side-pockets and his back to the fire, in the dark wainscoted parlour, one late November afternoon in that fifteenth year of Silas Marner’s life at Raveloe. The fading grey light fell dimly on the walls decorated with guns, whips, and foxes’ brushes, on coats and hats flung on the chairs, on tankards sending forth a scent of flat ale, and on a half-choked fire, with pipes propped up in the chimney-corners: signs of a domestic life destitute of any hallowing charm, with which the look of gloomy vexation on Godfrey’s blond face was in sad accordance. He seemed to be waiting and listening for some one’s approach, and presently the sound of a heavy step, with an accompanying whistle, was heard across the large empty entrance-hall.

Chính anh Godfrey từng một thời đầy hứa hẹn ấy đang đứng, hai tay đút túi áo hai bên, lưng quay về phía lò sưởi, trong phòng khách ốp ván tối sẫm, vào một buổi chiều muộn cuối tháng Mười một trong năm thứ mười lăm Silas Marner sống ở Raveloe. Ánh sáng xám nhạt dần rọi lờ mờ lên những bức tường trang trí bằng súng, roi ngựa và đuôi cáo, lên những chiếc áo khoác và mũ quẳng trên ghế, lên những chiếc cốc vại tỏa ra mùi bia đã nhạt hơi, và lên ngọn lửa lò nửa tắt nghẹn, với những chiếc tẩu thuốc dựng ở các góc lò sưởi: những dấu hiệu của một đời sống gia đình thiếu vắng mọi vẻ thiêng liêng ấm áp, mà vẻ bực bội u ám trên gương mặt tóc vàng của Godfrey hòa hợp một cách buồn bã. Anh dường như đang chờ đợi và lắng nghe tiếng ai đó đến gần, và một lát sau, có tiếng bước chân nặng nề, kèm theo tiếng huýt sáo, vang qua gian tiền sảnh rộng và trống trải.

The door opened, and a thick-set, heavy-looking young man entered, with the flushed face and the gratuitously elated bearing which mark the first stage of intoxication. It was Dunsey, and at the sight of him Godfrey’s face parted with some of its gloom to take on the more active expression of hatred. The handsome brown spaniel that lay on the hearth retreated under the chair in the chimney-corner.

Cửa mở, và một chàng trai lực lưỡng, dáng vẻ nặng nề bước vào, mặt đỏ gay và điệu bộ hớn hở vô cớ, những dấu hiệu của giai đoạn đầu cơn say. Đó là Dunsey, và khi thấy hắn, gương mặt Godfrey bớt đi phần nào vẻ u ám để khoác lấy vẻ căm ghét sôi nổi hơn. Con chó spaniel màu nâu xinh đẹp đang nằm trên bậc lò sưởi lùi vào dưới chiếc ghế ở góc lò.

“Well, Master Godfrey, what do you want with me?” said Dunsey, in a mocking tone. “You’re my elders and betters, you know; I was obliged to come when you sent for me.”

“Này, cậu Godfrey, cậu cần gì tôi đấy?” Dunsey nói, giọng chế giễu. “Anh là bề trên của tôi, anh biết đấy; anh cho gọi thì tôi buộc phải đến.”

“Why, this is what I want—and just shake yourself sober and listen, will you?” said Godfrey, savagely. He had himself been drinking more than was good for him, trying to turn his gloom into uncalculating anger. “I want to tell you, I must hand over that rent of Fowler’s to the Squire, or else tell him I gave it you; for he’s threatening to distrain for it, and it’ll all be out soon, whether I tell him or not. He said, just now, before he went out, he should send word to Cox to distrain, if Fowler didn’t come and pay up his arrears this week. The Squire’s short o’ cash, and in no humour to stand any nonsense; and you know what he threatened, if ever he found you making away with his money again. So, see and get the money, and pretty quickly, will you?”

“À, tao cần thế này đây—mà mày cố lắc cho tỉnh rượu rồi nghe đây, được không?” Godfrey nói, giọng hung dữ. Chính anh cũng đã uống quá nhiều so với sức mình, cố biến nỗi u ám thành cơn giận chẳng cần tính toán. “Tao muốn nói với mày, tao phải nộp khoản tiền thuê đất của Fowler cho ông Squire, hoặc là phải nói với ông rằng tao đã đưa nó cho mày; vì ông đang dọa tịch biên để đòi, và chẳng mấy chốc mọi chuyện sẽ vỡ lở, dù tao có nói với ông hay không. Vừa nãy, trước khi đi ra ngoài, ông bảo sẽ nhắn Cox đến tịch biên, nếu tuần này Fowler không đến trả hết nợ đọng. Ông Squire đang túng tiền, và chẳng có tâm trạng nào chịu đựng mấy trò vớ vẩn; mà mày biết ông đã dọa gì, nếu lại bắt gặp mày tẩu tán tiền của ông lần nữa. Vậy thì liệu mà kiếm tiền, nhanh nhanh lên, được không?”

“Oh!” said Dunsey, sneeringly, coming nearer to his brother and looking in his face. “Suppose, now, you get the money yourself, and save me the trouble, eh? Since you was so kind as to hand it over to me, you’ll not refuse me the kindness to pay it back for me: it was your brotherly love made you do it, you know.”

“Ồ!” Dunsey nói, giọng khinh khỉnh, tiến lại gần anh và nhìn thẳng vào mặt anh. “Thế giả sử bây giờ anh tự đi kiếm tiền, đỡ phiền cho tôi, hả? Anh đã có lòng tốt đưa nó cho tôi, thì chắc anh sẽ không từ chối tôi cái lòng tốt trả lại giùm tôi chứ: chính tình anh em đã khiến anh làm thế, anh biết mà.”

Godfrey bit his lips and clenched his fist. “Don’t come near me with that look, else I’ll knock you down.”

Godfrey cắn môi và nắm chặt tay. “Đừng có lại gần tao với cái bộ mặt ấy, không thì tao đấm cho mày ngã lăn ra.”

“Oh no, you won’t,” said Dunsey, turning away on his heel, however. “Because I’m such a good-natured brother, you know. I might get you turned out of house and home, and cut off with a shilling any day. I might tell the Squire how his handsome son was married to that nice young woman, Molly Farren, and was very unhappy because he couldn’t live with his drunken wife, and I should slip into your place as comfortable as could be. But you see, I don’t do it—I’m so easy and good-natured. You’ll take any trouble for me. You’ll get the hundred pounds for me—I know you will.”

“Ồ không, anh không làm thế đâu,” Dunsey nói, dù vậy vẫn xoay gót quay đi. “Bởi tôi là một đứa em tốt bụng đến thế cơ mà, anh biết đấy. Ngày nào tôi cũng có thể làm cho anh bị đuổi ra khỏi nhà, bị truất quyền thừa kế chỉ còn một đồng si-linh. Tôi có thể kể với ông Squire rằng cậu con trai đẹp mã của ông đã lấy cái cô gái trẻ dễ thương ấy, Molly Farren, và đang khổ sở lắm vì không thể sống chung với bà vợ nghiện rượu, và tôi sẽ lẻn vào chỗ của anh êm ru. Nhưng anh thấy đấy, tôi không làm thế—tôi dễ dãi và tốt bụng đến thế cơ mà. Anh sẽ chịu khó nhọc vì tôi thôi. Anh sẽ kiếm được một trăm bảng cho tôi—tôi biết anh sẽ làm mà.”

“How can I get the money?” said Godfrey, quivering. “I haven’t a shilling to bless myself with. And it’s a lie that you’d slip into my place: you’d get yourself turned out too, that’s all. For if you begin telling tales, I’ll follow. Bob’s my father’s favourite—you know that very well. He’d only think himself well rid of you.”

“Làm sao tao kiếm được tiền?” Godfrey nói, người run lên. “Tao chẳng có lấy một đồng si-linh dính túi. Mà mày bảo mày sẽ lẻn vào chỗ của tao là nói láo: mày cũng sẽ bị đuổi đi nốt, thế thôi. Vì nếu mày bắt đầu mách lẻo, tao cũng sẽ làm theo. Bob là đứa con cưng của cha—mày biết thừa điều đó. Ông sẽ chỉ nghĩ là tống khứ được mày đi thì càng tốt.”

“Never mind,” said Dunsey, nodding his head sideways as he looked out of the window. “It ’ud be very pleasant to me to go in your company—you’re such a handsome brother, and we’ve always been so fond of quarrelling with one another, I shouldn’t know what to do without you. But you’d like better for us both to stay at home together; I know you would. So you’ll manage to get that little sum o’ money, and I’ll bid you good-bye, though I’m sorry to part.”

“Mặc kệ,” Dunsey nói, nghiêng đầu gật gật trong khi nhìn ra cửa sổ. “Được đi cùng anh thì tôi thích lắm—anh là một ông anh đẹp mã đến thế, mà anh em mình lại lúc nào cũng thích cãi cọ nhau, không có anh tôi chẳng biết làm gì. Nhưng anh thì thích anh em mình cùng ở nhà hơn; tôi biết anh thích thế mà. Vậy nên anh sẽ xoay xở kiếm món tiền nho nhỏ ấy, và tôi xin chào anh, dù tôi tiếc phải chia tay.”

Dunstan was moving off, but Godfrey rushed after him and seized him by the arm, saying, with an oath—

Dunstan toan bỏ đi, nhưng Godfrey lao theo nắm lấy cánh tay hắn, buông một tiếng chửi thề và nói—

“I tell you, I have no money: I can get no money.”

“Tao bảo mày, tao không có tiền: tao chẳng kiếm được tiền đâu.”

“Borrow of old Kimble.”

“Thì vay lão Kimble.”

“I tell you, he won’t lend me any more, and I shan’t ask him.”

“Tao bảo mày, lão sẽ không cho tao vay thêm nữa đâu, mà tao cũng chẳng hỏi.”

“Well, then, sell Wildfire.”

“Thế thì, bán con Wildfire đi.”

“Yes, that’s easy talking. I must have the money directly.”

“Ừ, nói thì dễ lắm. Tao phải có tiền ngay.”

“Well, you’ve only got to ride him to the hunt to-morrow. There’ll be Bryce and Keating there, for sure. You’ll get more bids than one.”

“Ấy, anh chỉ việc cưỡi nó đi săn ngày mai. Thế nào cũng có Bryce và Keating ở đó. Anh sẽ được trả giá hơn một người.”

“I daresay, and get back home at eight o’clock, splashed up to the chin. I’m going to Mrs. Osgood’s birthday dance.”

“Chắc thế, rồi về đến nhà lúc tám giờ, bùn bắn lên tận cằm. Tao còn phải đi dự buổi khiêu vũ mừng sinh nhật bà Osgood.”

“Oho!” said Dunsey, turning his head on one side, and trying to speak in a small mincing treble. “And there’s sweet Miss Nancy coming; and we shall dance with her, and promise never to be naughty again, and be taken into favour, and—”

“Ồ hô!” Dunsey nói, nghiêng đầu sang một bên, cố nói bằng một giọng the thé nhỏ nhẻ õng ẹo. “Mà cô Nancy yêu kiều sẽ đến; và mình sẽ khiêu vũ với cô ấy, và hứa sẽ không bao giờ hư nữa, và được lấy lại cảm tình, và—”

“Hold your tongue about Miss Nancy, you fool,” said Godfrey, turning red, “else I’ll throttle you.”

“Câm cái mồm về cô Nancy đi, đồ ngu,” Godfrey nói, mặt đỏ bừng, “không thì tao bóp cổ mày.”

“What for?” said Dunsey, still in an artificial tone, but taking a whip from the table and beating the butt-end of it on his palm. “You’ve a very good chance. I’d advise you to creep up her sleeve again: it ’ud be saving time, if Molly should happen to take a drop too much laudanum some day, and make a widower of you. Miss Nancy wouldn’t mind being a second, if she didn’t know it. And you’ve got a good-natured brother, who’ll keep your secret well, because you’ll be so very obliging to him.”

“Để làm gì?” Dunsey nói, giọng vẫn giả tạo, nhưng cầm lấy một chiếc roi ngựa trên bàn và gõ đầu cán roi vào lòng bàn tay. “Anh đang có cơ hội tốt lắm đấy. Tôi khuyên anh lại lẻn vào lấy lòng cô ấy đi: thế mới đỡ mất thời gian, nhỡ một ngày nào đó Molly lỡ uống quá liều cồn thuốc phiện, và biến anh thành người góa vợ. Cô Nancy sẽ chẳng ngại làm vợ kế đâu, nếu cô ấy không biết. Mà anh lại có một đứa em tốt bụng, sẽ giữ kín bí mật cho anh, vì anh sẽ hết lòng chiều chuộng nó.”

“I’ll tell you what it is,” said Godfrey, quivering, and pale again, “my patience is pretty near at an end. If you’d a little more sharpness in you, you might know that you may urge a man a bit too far, and make one leap as easy as another. I don’t know but what it is so now: I may as well tell the Squire everything myself—I should get you off my back, if I got nothing else. And, after all, he’ll know some time. She’s been threatening to come herself and tell him. So, don’t flatter yourself that your secrecy’s worth any price you choose to ask. You drain me of money till I have got nothing to pacify her with, and she’ll do as she threatens some day. It’s all one. I’ll tell my father everything myself, and you may go to the devil.”

“Để tao nói cho mày biết,” Godfrey nói, người run lên, mặt lại tái đi, “tao sắp hết chịu nổi rồi. Nếu mày tinh ý hơn một chút, mày sẽ biết rằng người ta có thể dồn ép một con người hơi quá tay, khiến hắn thấy nhảy bước này cũng dễ như nhảy bước kia. Tao chẳng biết có phải bây giờ đã thế rồi không: tao có lẽ cũng nên tự mình kể hết với ông Squire—có không được gì khác thì tao cũng thoát được mày. Mà rốt cuộc, sớm muộn gì ông cũng biết. Cô ta đã dọa sẽ tự mình đến kể với ông. Vậy nên mày đừng có tự phụ rằng việc mày giữ kín đáng giá bao nhiêu mày muốn đòi cũng được. Mày bòn rút tiền của tao cho đến khi tao chẳng còn gì để xoa dịu cô ta, và rồi một ngày nào đó cô ta sẽ làm như lời dọa. Đằng nào cũng thế cả. Tao sẽ tự mình kể hết với cha, còn mày thì cút xuống địa ngục.”

Dunsey perceived that he had overshot his mark, and that there was a point at which even the hesitating Godfrey might be driven into decision. But he said, with an air of unconcern—

Dunsey nhận thấy hắn đã bắn quá đích, và có một điểm mà ở đó ngay cả Godfrey hay do dự cũng có thể bị dồn tới chỗ quyết định. Nhưng hắn nói, với vẻ thản nhiên—

“As you please; but I’ll have a draught of ale first.” And ringing the bell, he threw himself across two chairs, and began to rap the window-seat with the handle of his whip.

“Tùy anh; nhưng tôi phải làm một vại bia đã.” Và giật chuông, hắn nằm vật ra ngang hai chiếc ghế, rồi bắt đầu gõ cán roi lên bệ cửa sổ.

Godfrey stood, still with his back to the fire, uneasily moving his fingers among the contents of his side-pockets, and looking at the floor. That big muscular frame of his held plenty of animal courage, but helped him to no decision when the dangers to be braved were such as could neither be knocked down nor throttled. His natural irresolution and moral cowardice were exaggerated by a position in which dreaded consequences seemed to press equally on all sides, and his irritation had no sooner provoked him to defy Dunstan and anticipate all possible betrayals, than the miseries he must bring on himself by such a step seemed more unendurable to him than the present evil. The results of confession were not contingent, they were certain; whereas betrayal was not certain. From the near vision of that certainty he fell back on suspense and vacillation with a sense of repose. The disinherited son of a small squire, equally disinclined to dig and to beg, was almost as helpless as an uprooted tree, which, by the favour of earth and sky, has grown to a handsome bulk on the spot where it first shot upward. Perhaps it would have been possible to think of digging with some cheerfulness if Nancy Lammeter were to be won on those terms; but, since he must irrevocably lose her as well as the inheritance, and must break every tie but the one that degraded him and left him without motive for trying to recover his better self, he could imagine no future for himself on the other side of confession but that of “’listing for a soldier”—the most desperate step, short of suicide, in the eyes of respectable families. No! he would rather trust to casualties than to his own resolve—rather go on sitting at the feast, and sipping the wine he loved, though with the sword hanging over him and terror in his heart, than rush away into the cold darkness where there was no pleasure left. The utmost concession to Dunstan about the horse began to seem easy, compared with the fulfilment of his own threat. But his pride would not let him recommence the conversation otherwise than by continuing the quarrel. Dunstan was waiting for this, and took his ale in shorter draughts than usual.

Godfrey đứng đó, vẫn quay lưng về phía lò sưởi, những ngón tay bồn chồn mân mê các thứ trong túi áo hai bên, mắt nhìn xuống sàn. Tấm thân to lớn vạm vỡ ấy của anh chứa đầy lòng can đảm của con vật, nhưng chẳng giúp gì anh đi đến quyết định khi những hiểm nguy phải đương đầu là thứ không thể đấm cho ngã lăn ra hay bóp cổ được. Tính thiếu quả quyết bẩm sinh và sự hèn nhát về đạo đức của anh bị khuếch đại bởi một hoàn cảnh trong đó những hậu quả đáng sợ dường như dồn ép đều từ mọi phía, và cơn bực bội vừa khiến anh thách thức Dunstan và đón trước mọi sự phản bội có thể xảy ra, thì những nỗi khổ anh sẽ phải chuốc lấy vì một bước như thế lại dường như càng không thể chịu nổi hơn cái họa trước mắt. Hậu quả của việc thú nhận không phải là chuyện có thể xảy ra, chúng là chắc chắn; còn sự phản bội thì không chắc chắn. Từ cái viễn cảnh gần kề của sự chắc chắn ấy, anh lùi về với sự lửng lơ và do dự, với một cảm giác yên nghỉ. Người con trai bị truất quyền thừa kế của một điền chủ nhỏ, chẳng muốn đào đất mà cũng chẳng muốn đi ăn xin, thì gần như bất lực chẳng khác gì một cái cây bị bật gốc, cái cây mà nhờ ơn đất trời đã lớn lên thành một thân hình đẹp đẽ ngay tại chỗ nó vừa vươn lên đầu tiên. Có lẽ anh đã có thể nghĩ đến việc đào đất với đôi chút vui lòng nếu được Nancy Lammeter với những điều kiện ấy; nhưng bởi anh sẽ mất nàng không gì cứu vãn được, cùng với cả quyền thừa kế, và phải cắt đứt mọi mối ràng buộc trừ cái mối đã làm anh sa đọa và khiến anh chẳng còn động cơ nào để cố tìm lại con người tốt đẹp hơn của mình, nên anh chẳng thể hình dung tương lai nào cho mình ở bên kia sự thú nhận ngoài việc “đầu quân đi lính”—bước liều lĩnh nhất, chỉ sau việc tự sát, trong mắt những gia đình đáng kính. Không! anh thà phó mặc cho sự tình cờ còn hơn trông vào quyết tâm của chính mình—thà cứ ngồi lại bên bữa tiệc, nhấm nháp thứ rượu mình ưa, dẫu thanh gươm treo lơ lửng trên đầu và nỗi kinh hoàng trong tim, còn hơn lao vào bóng tối giá lạnh nơi chẳng còn niềm vui nào. Sự nhượng bộ tối đa cho Dunstan về chuyện con ngựa bắt đầu có vẻ dễ dàng, so với việc thực hiện lời đe dọa của chính mình. Nhưng lòng kiêu hãnh không cho phép anh bắt đầu lại câu chuyện bằng cách nào khác ngoài việc tiếp tục cuộc cãi vã. Dunstan đang chờ điều đó, và uống bia từng ngụm ngắn hơn thường lệ.

“It’s just like you,” Godfrey burst out, in a bitter tone, “to talk about my selling Wildfire in that cool way—the last thing I’ve got to call my own, and the best bit of horse-flesh I ever had in my life. And if you’d got a spark of pride in you, you’d be ashamed to see the stables emptied, and everybody sneering about it. But it’s my belief you’d sell yourself, if it was only for the pleasure of making somebody feel he’d got a bad bargain.”

“Đúng là cái kiểu của mày,” Godfrey bật ra, giọng cay đắng, “nói chuyện tao bán con Wildfire một cách lạnh lùng như thế—thứ cuối cùng tao còn có thể gọi là của riêng mình, và là con ngựa tốt nhất tao từng có trong đời. Mà nếu mày còn có chút lòng tự trọng, mày sẽ phải xấu hổ khi thấy chuồng ngựa trống trơn, và ai nấy đều cười nhạo chuyện ấy. Nhưng tao tin rằng mày có thể bán cả chính mày, dù chỉ để được cái thú làm cho ai đó thấy mình mua phải món hớ.”

“Aye, aye,” said Dunstan, very placably, “you do me justice, I see. You know I’m a jewel for ’ticing people into bargains. For which reason I advise you to let me sell Wildfire. I’d ride him to the hunt to-morrow for you, with pleasure. I shouldn’t look so handsome as you in the saddle, but it’s the horse they’ll bid for, and not the rider.”

“Phải, phải,” Dunstan nói, rất ôn hòa, “anh đánh giá tôi công bằng đấy, tôi thấy thế. Anh biết tôi là của quý trong việc dụ người ta vào những vụ mua bán. Chính vì lẽ đó mà tôi khuyên anh để tôi bán con Wildfire. Tôi sẽ cưỡi nó đi săn ngày mai giùm anh, sẵn lòng lắm. Ngồi trên yên trông tôi chẳng đẹp mã bằng anh, nhưng người ta trả giá con ngựa, chứ có trả giá người cưỡi đâu.”

“Yes, I daresay—trust my horse to you!”

“Ừ, chắc thế—giao ngựa của tao cho mày!”

“As you please,” said Dunstan, rapping the window-seat again with an air of great unconcern. “It’s you have got to pay Fowler’s money; it’s none of my business. You received the money from him when you went to Bramcote, and you told the Squire it wasn’t paid. I’d nothing to do with that; you chose to be so obliging as to give it me, that was all. If you don’t want to pay the money, let it alone; it’s all one to me. But I was willing to accommodate you by undertaking to sell the horse, seeing it’s not convenient to you to go so far to-morrow.”

“Tùy anh,” Dunstan nói, lại gõ lên bệ cửa sổ với vẻ hết sức thản nhiên. “Chính anh phải trả tiền của Fowler; chẳng phải việc của tôi. Anh đã nhận tiền của ông ta khi anh đến Bramcote, và anh nói với ông Squire là chưa trả. Tôi chẳng dính dáng gì đến chuyện ấy; anh tự ý có lòng tốt đưa nó cho tôi, thế thôi. Nếu anh không muốn trả tiền, thì cứ mặc kệ; với tôi đằng nào cũng thế. Nhưng tôi đã sẵn lòng giúp anh bằng cách nhận đi bán con ngựa, vì thấy ngày mai anh không tiện đi xa đến thế.”

Godfrey was silent for some moments. He would have liked to spring on Dunstan, wrench the whip from his hand, and flog him to within an inch of his life; and no bodily fear could have deterred him; but he was mastered by another sort of fear, which was fed by feelings stronger even than his resentment. When he spoke again, it was in a half-conciliatory tone.

Godfrey im lặng một lúc. Anh những muốn nhảy xổ vào Dunstan, giật phăng chiếc roi khỏi tay hắn, và quất cho hắn chỉ còn thoi thóp; và chẳng nỗi sợ thể xác nào có thể ngăn anh lại; nhưng anh bị một loại sợ hãi khác chế ngự, nỗi sợ được nuôi dưỡng bởi những tình cảm còn mạnh hơn cả lòng căm giận. Khi lên tiếng lần nữa, giọng anh đã nửa như hòa giải.

“Well, you mean no nonsense about the horse, eh? You’ll sell him all fair, and hand over the money? If you don’t, you know, everything ’ull go to smash, for I’ve got nothing else to trust to. And you’ll have less pleasure in pulling the house over my head, when your own skull’s to be broken too.”

“Thôi được, mày không giở trò gì với con ngựa chứ, hả? Mày sẽ bán nó đàng hoàng, rồi đưa tiền lại cho tao chứ? Nếu không, mày biết đấy, mọi thứ sẽ tan tành hết, vì tao chẳng còn gì khác để trông cậy. Mà mày cũng sẽ chẳng thú vị gì trong việc kéo sập nhà xuống đầu tao, khi chính sọ mày cũng sẽ vỡ theo.”

“Aye, aye,” said Dunstan, rising; “all right. I thought you’d come round. I’m the fellow to bring old Bryce up to the scratch. I’ll get you a hundred and twenty for him, if I get you a penny.”

“Phải, phải,” Dunstan nói, đứng dậy; “được rồi. Tôi biết thế nào anh cũng xuôi mà. Tôi là thằng có thể dồn lão Bryce vào chân tường. Tôi sẽ kiếm cho anh một trăm hai mươi bảng nhờ nó, chắc như đinh đóng cột.”

“But it’ll perhaps rain cats and dogs to-morrow, as it did yesterday, and then you can’t go,” said Godfrey, hardly knowing whether he wished for that obstacle or not.

“Nhưng có khi mai lại mưa như trút, như hôm qua, thế thì mày không đi được,” Godfrey nói, chẳng biết rõ mình có mong trở ngại ấy hay không.

“Not it,” said Dunstan. “I’m always lucky in my weather. It might rain if you wanted to go yourself. You never hold trumps, you know—I always do. You’ve got the beauty, you see, and I’ve got the luck, so you must keep me by you for your crooked sixpence; you’ll ne-ver get along without me.”

“Không đâu,” Dunstan nói. “Tôi lúc nào cũng gặp may về thời tiết. Nếu anh muốn tự mình đi thì có khi trời mới mưa. Anh chẳng bao giờ cầm được quân chủ bài, anh biết đấy—còn tôi thì lúc nào cũng cầm. Anh có vẻ đẹp, anh thấy đấy, còn tôi có vận may, nên anh phải giữ tôi bên mình làm đồng sáu xu cong cầu may; anh sẽ chẳng bao—giờ xoay xở được nếu không có tôi.”

“Confound you, hold your tongue!” said Godfrey, impetuously. “And take care to keep sober to-morrow, else you’ll get pitched on your head coming home, and Wildfire might be the worse for it.”

“Quỷ tha ma bắt mày, câm mồm đi!” Godfrey nói, giọng nóng nảy. “Và liệu mà giữ cho tỉnh táo ngày mai, không thì trên đường về mày sẽ bị hất lộn đầu xuống đất, mà con Wildfire có khi cũng bị vạ lây.”

“Make your tender heart easy,” said Dunstan, opening the door. “You never knew me see double when I’d got a bargain to make; it ’ud spoil the fun. Besides, whenever I fall, I’m warranted to fall on my legs.”

“Cứ yên tấm lòng mềm yếu của anh đi,” Dunstan nói, mở cửa. “Anh chưa bao giờ thấy tôi nhìn một hóa hai khi tôi có vụ mua bán phải làm; thế thì mất cả vui. Vả lại, hễ tôi ngã là thế nào cũng ngã đứng trên hai chân.”

With that, Dunstan slammed the door behind him, and left Godfrey to that bitter rumination on his personal circumstances which was now unbroken from day to day save by the excitement of sporting, drinking, card-playing, or the rarer and less oblivious pleasure of seeing Miss Nancy Lammeter. The subtle and varied pains springing from the higher sensibility that accompanies higher culture, are perhaps less pitiable than that dreary absence of impersonal enjoyment and consolation which leaves ruder minds to the perpetual urgent companionship of their own griefs and discontents. The lives of those rural forefathers, whom we are apt to think very prosaic figures—men whose only work was to ride round their land, getting heavier and heavier in their saddles, and who passed the rest of their days in the half-listless gratification of senses dulled by monotony—had a certain pathos in them nevertheless. Calamities came to them too, and their early errors carried hard consequences: perhaps the love of some sweet maiden, the image of purity, order, and calm, had opened their eyes to the vision of a life in which the days would not seem too long, even without rioting; but the maiden was lost, and the vision passed away, and then what was left to them, especially when they had become too heavy for the hunt, or for carrying a gun over the furrows, but to drink and get merry, or to drink and get angry, so that they might be independent of variety, and say over again with eager emphasis the things they had said already any time that twelvemonth? Assuredly, among these flushed and dull-eyed men there were some whom—thanks to their native human-kindness—even riot could never drive into brutality; men who, when their cheeks were fresh, had felt the keen point of sorrow or remorse, had been pierced by the reeds they leaned on, or had lightly put their limbs in fetters from which no struggle could loose them; and under these sad circumstances, common to us all, their thoughts could find no resting-place outside the ever-trodden round of their own petty history.

Nói rồi, Dunstan đóng sầm cửa lại sau lưng, để mặc Godfrey với nỗi nghiền ngẫm cay đắng về hoàn cảnh riêng của mình, nỗi nghiền ngẫm giờ đây ngày qua ngày chẳng bị ngắt quãng gì ngoài sự hào hứng của săn bắn, rượu chè, bài bạc, hay niềm vui hiếm hoi hơn và ít làm người ta quên lãng hơn là được gặp cô Nancy Lammeter. Những nỗi đau tinh tế và đa dạng nảy sinh từ sự nhạy cảm cao hơn đi kèm với học vấn cao hơn có lẽ còn ít đáng thương hơn cái sự thiếu vắng buồn tẻ những niềm vui và niềm an ủi vượt ra ngoài bản thân, sự thiếu vắng để mặc những tâm trí thô sơ hơn mãi mãi chịu sự bầu bạn khẩn thiết của chính những nỗi buồn và bất mãn của họ. Cuộc đời những bậc tổ tiên chốn thôn quê ấy, những người mà ta dễ nghĩ là những hình ảnh rất tầm thường—những người mà công việc duy nhất là cưỡi ngựa đi quanh đất đai của mình, mỗi lúc một nặng nề hơn trên yên, và sống phần còn lại của những ngày mình trong sự thỏa mãn nửa uể oải của những giác quan đã bị sự đơn điệu làm cho cùn mòn—dẫu vậy vẫn có một nét bi thương nào đó. Tai họa cũng đến với họ, và những sai lầm thuở trẻ của họ cũng mang lại những hậu quả nặng nề: có lẽ tình yêu dành cho một thiếu nữ dịu dàng nào đó, hình ảnh của sự trong trắng, nền nếp và yên bình, đã mở mắt họ ra trước viễn cảnh một cuộc đời trong đó ngày tháng sẽ chẳng có vẻ quá dài, dù không có những cuộc chè chén; nhưng người thiếu nữ đã mất, viễn cảnh đã tan biến, và khi ấy còn lại gì cho họ, nhất là khi họ đã trở nên quá nặng nề để đi săn, hay để vác súng băng qua những luống cày, ngoài việc uống cho vui lên, hay uống cho nổi giận lên, để họ khỏi cần đến sự đổi thay, và hăm hở nhấn mạnh nói lại những điều họ đã nói bất cứ lúc nào trong năm ấy? Hẳn nhiên, giữa những con người mặt đỏ gay, mắt đờ đẫn ấy, có những người mà—nhờ lòng nhân hậu bẩm sinh—ngay cả những cuộc chè chén cũng chẳng bao giờ đẩy được vào sự tàn bạo; những người mà, khi má còn hồng tươi, đã từng cảm thấy mũi nhọn sắc của nỗi buồn hay niềm ân hận, đã từng bị đâm thủng bởi chính những cây sậy mình tựa vào, hay đã nhẹ dạ tra chân tay vào những xiềng xích mà chẳng sự vùng vẫy nào có thể tháo gỡ; và trong những hoàn cảnh đáng buồn ấy, vốn chung cho tất thảy chúng ta, ý nghĩ của họ chẳng tìm được chốn nghỉ ngơi nào bên ngoài vòng quanh đã mòn lối của câu chuyện nhỏ nhoi đời mình.

That, at least, was the condition of Godfrey Cass in this six-and-twentieth year of his life. A movement of compunction, helped by those small indefinable influences which every personal relation exerts on a pliant nature, had urged him into a secret marriage, which was a blight on his life. It was an ugly story of low passion, delusion, and waking from delusion, which needs not to be dragged from the privacy of Godfrey’s bitter memory. He had long known that the delusion was partly due to a trap laid for him by Dunstan, who saw in his brother’s degrading marriage the means of gratifying at once his jealous hate and his cupidity. And if Godfrey could have felt himself simply a victim, the iron bit that destiny had put into his mouth would have chafed him less intolerably. If the curses he muttered half aloud when he was alone had had no other object than Dunstan’s diabolical cunning, he might have shrunk less from the consequences of avowal. But he had something else to curse—his own vicious folly, which now seemed as mad and unaccountable to him as almost all our follies and vices do when their promptings have long passed away. For four years he had thought of Nancy Lammeter, and wooed her with tacit patient worship, as the woman who made him think of the future with joy: she would be his wife, and would make home lovely to him, as his father’s home had never been; and it would be easy, when she was always near, to shake off those foolish habits that were no pleasures, but only a feverish way of annulling vacancy. Godfrey’s was an essentially domestic nature, bred up in a home where the hearth had no smiles, and where the daily habits were not chastised by the presence of household order. His easy disposition made him fall in unresistingly with the family courses, but the need of some tender permanent affection, the longing for some influence that would make the good he preferred easy to pursue, caused the neatness, purity, and liberal orderliness of the Lammeter household, sunned by the smile of Nancy, to seem like those fresh bright hours of the morning when temptations go to sleep and leave the ear open to the voice of the good angel, inviting to industry, sobriety, and peace. And yet the hope of this paradise had not been enough to save him from a course which shut him out of it for ever. Instead of keeping fast hold of the strong silken rope by which Nancy would have drawn him safe to the green banks where it was easy to step firmly, he had let himself be dragged back into mud and slime, in which it was useless to struggle. He had made ties for himself which robbed him of all wholesome motive, and were a constant exasperation.

Ít ra, đó là cảnh ngộ của Godfrey Cass vào năm thứ hai mươi sáu này của đời anh. Một thoáng ăn năn, được tiếp sức bởi những ảnh hưởng nhỏ nhặt khó định rõ mà mọi mối quan hệ riêng tư đều tác động lên một bản tính dễ uốn, đã thúc anh vào một cuộc hôn nhân bí mật, cuộc hôn nhân là một tai ương cho đời anh. Đó là một câu chuyện xấu xa về dục vọng thấp hèn, ảo tưởng, và sự tỉnh ngộ khỏi ảo tưởng, chẳng cần phải lôi ra khỏi chốn riêng tư của ký ức cay đắng nơi Godfrey. Từ lâu anh đã biết rằng ảo tưởng ấy một phần là do một cái bẫy Dunstan giăng ra cho anh, kẻ đã thấy trong cuộc hôn nhân làm mất phẩm giá của anh mình phương tiện để thỏa mãn cùng lúc cả lòng ghen ghét lẫn lòng tham. Và giá như Godfrey có thể cảm thấy mình đơn thuần là nạn nhân, thì cái hàm thiếc sắt mà số phận đã tra vào miệng anh hẳn đã ít làm anh trầy xước đến không chịu nổi như thế. Giá như những lời nguyền rủa anh lẩm bẩm nửa thành tiếng khi ở một mình chẳng có đối tượng nào khác ngoài sự xảo quyệt quỷ quái của Dunstan, thì có lẽ anh đã ít ghê sợ những hậu quả của việc thú nhận hơn. Nhưng anh còn có điều khác để nguyền rủa—sự điên rồ trác táng của chính mình, điều mà giờ đây đối với anh có vẻ điên cuồng và khó hiểu như hầu hết những điên rồ và thói xấu của chúng ta vẫn thế khi những thôi thúc của chúng đã qua đi từ lâu. Suốt bốn năm anh đã nghĩ đến Nancy Lammeter, và theo đuổi nàng bằng một sự tôn thờ thầm lặng, nhẫn nại, như người đàn bà khiến anh nghĩ đến tương lai với niềm vui: nàng sẽ là vợ anh, sẽ làm cho mái ấm trở nên đáng yêu đối với anh, như nhà của cha anh chưa bao giờ có được; và sẽ thật dễ dàng, khi nàng luôn ở gần bên, rũ bỏ những thói quen dại dột chẳng phải là niềm vui, mà chỉ là một cách sốt ruột để xóa đi sự trống rỗng. Godfrey về bản chất là người có tính gia đình, được nuôi lớn trong một ngôi nhà mà bếp lửa chẳng có nụ cười, và những thói quen hằng ngày chẳng được chế ngự bởi sự hiện diện của nền nếp gia đình. Tính dễ dãi khiến anh không kháng cự mà xuôi theo lối sống của gia đình, nhưng nhu cầu về một tình cảm dịu dàng bền vững nào đó, niềm khao khát một ảnh hưởng nào đó có thể làm cho điều thiện anh ưa chuộng trở nên dễ theo đuổi, đã khiến sự ngăn nắp, trong sạch, và nền nếp rộng rãi của gia đình Lammeter, được sưởi nắng bởi nụ cười của Nancy, hiện ra như những giờ khắc tươi sáng ban mai khi những cám dỗ đi ngủ và để tai ta mở ra đón tiếng nói của thiên thần hộ mệnh, mời gọi ta đến với sự cần mẫn, điều độ và bình yên. Vậy mà niềm hy vọng về thiên đường này đã không đủ cứu anh khỏi một con đường đã khóa chặt anh ở ngoài nó mãi mãi. Thay vì nắm chặt lấy sợi dây lụa bền chắc mà Nancy hẳn đã dùng để kéo anh an toàn lên những bờ cỏ xanh nơi dễ dàng đặt chân vững vàng, anh đã để mình bị lôi ngược trở lại vào bùn lầy nhớp nhúa, nơi mọi sự vùng vẫy đều vô ích. Anh đã tự tạo cho mình những mối ràng buộc tước mất của anh mọi động cơ lành mạnh, và là một nỗi bực tức không ngừng.

Still, there was one position worse than the present: it was the position he would be in when the ugly secret was disclosed; and the desire that continually triumphed over every other was that of warding off the evil day, when he would have to bear the consequences of his father’s violent resentment for the wound inflicted on his family pride—would have, perhaps, to turn his back on that hereditary ease and dignity which, after all, was a sort of reason for living, and would carry with him the certainty that he was banished for ever from the sight and esteem of Nancy Lammeter. The longer the interval, the more chance there was of deliverance from some, at least, of the hateful consequences to which he had sold himself; the more opportunities remained for him to snatch the strange gratification of seeing Nancy, and gathering some faint indications of her lingering regard. Towards this gratification he was impelled, fitfully, every now and then, after having passed weeks in which he had avoided her as the far-off bright-winged prize that only made him spring forward and find his chain all the more galling. One of those fits of yearning was on him now, and it would have been strong enough to have persuaded him to trust Wildfire to Dunstan rather than disappoint the yearning, even if he had not had another reason for his disinclination towards the morrow’s hunt. That other reason was the fact that the morning’s meet was near Batherley, the market-town where the unhappy woman lived, whose image became more odious to him every day; and to his thought the whole vicinage was haunted by her. The yoke a man creates for himself by wrong-doing will breed hate in the kindliest nature; and the good-humoured, affectionate-hearted Godfrey Cass was fast becoming a bitter man, visited by cruel wishes, that seemed to enter, and depart, and enter again, like demons who had found in him a ready-garnished home.

Dẫu vậy, vẫn có một hoàn cảnh còn tệ hơn hiện tại: đó là hoàn cảnh anh sẽ lâm vào khi điều bí mật xấu xa bị phơi bày; và ước muốn không ngừng thắng thế mọi ước muốn khác là ước muốn đẩy lùi cái ngày tai ương, khi anh sẽ phải gánh chịu hậu quả của cơn phẫn nộ dữ dội nơi cha anh vì vết thương giáng vào lòng kiêu hãnh của gia tộc—có lẽ sẽ phải quay lưng lại với cuộc sống thong dong và phẩm giá cha truyền con nối, thứ mà rốt cuộc cũng là một kiểu lý do để sống, và sẽ mang theo mình nỗi chắc chắn rằng anh đã bị trục xuất mãi mãi khỏi tầm mắt và lòng quý trọng của Nancy Lammeter. Khoảng thời gian càng dài, càng có nhiều cơ may thoát khỏi ít ra là một vài trong số những hậu quả đáng ghét mà anh đã bán mình cho chúng; càng còn nhiều dịp để anh chộp lấy niềm thỏa mãn lạ lùng được gặp Nancy, và lượm lặt đôi dấu hiệu mờ nhạt về chút tình ý còn vương lại của nàng. Anh bị thôi thúc hướng về niềm thỏa mãn ấy, chập chờn, thỉnh thoảng lại một lần, sau khi đã trải qua nhiều tuần lẩn tránh nàng như lẩn tránh món phần thưởng cánh rực rỡ xa vời chỉ khiến anh chồm tới để thấy xiềng xích của mình càng đau rát hơn. Một trong những cơn khao khát ấy đang đến với anh lúc này, và nó hẳn đã đủ mạnh để thuyết phục anh giao con Wildfire cho Dunstan chứ không chịu làm phụ lòng khao khát ấy, ngay cả khi anh không có một lý do khác khiến anh ngại cuộc đi săn ngày mai. Lý do khác ấy là buổi tập trung đi săn sáng mai diễn ra gần Batherley, thị trấn có chợ nơi người đàn bà bất hạnh sinh sống, người đàn bà mà hình ảnh mỗi ngày một trở nên đáng ghê tởm hơn đối với anh; và trong ý nghĩ của anh, cả vùng lân cận đều bị bóng ma cô ta ám. Cái ách mà một người tự tạo cho mình bằng việc làm sai trái sẽ sinh ra lòng căm ghét ngay cả trong bản tính hiền hậu nhất; và Godfrey Cass tính tình vui vẻ, tấm lòng giàu tình cảm, đang nhanh chóng trở thành một con người cay đắng, bị những ước muốn tàn nhẫn ghé thăm, những ước muốn dường như đi vào, rồi đi ra, rồi lại đi vào, như những con quỷ đã tìm được nơi anh một ngôi nhà quét dọn trang hoàng sẵn.

What was he to do this evening to pass the time? He might as well go to the Rainbow, and hear the talk about the cock-fighting: everybody was there, and what else was there to be done? Though, for his own part, he did not care a button for cock-fighting. Snuff, the brown spaniel, who had placed herself in front of him, and had been watching him for some time, now jumped up in impatience for the expected caress. But Godfrey thrust her away without looking at her, and left the room, followed humbly by the unresenting Snuff—perhaps because she saw no other career open to her.

Tối nay anh sẽ làm gì cho qua thời gian? Anh chi bằng cứ đến quán Cầu Vồng, nghe người ta bàn chuyện chọi gà: ai cũng ở đó cả, mà còn biết làm gì khác nữa đâu? Dẫu về phần mình, anh chẳng thèm đếm xỉa gì đến chọi gà. Snuff, con chó spaniel màu nâu, đã đến nằm trước mặt anh, và đã dõi theo anh một lúc, giờ nhảy lên nóng lòng chờ được vuốt ve như mong đợi. Nhưng Godfrey đẩy nó ra mà chẳng nhìn đến nó, rồi rời khỏi phòng, con Snuff chẳng chút hờn giận khiêm nhường đi theo sau—có lẽ vì nó chẳng thấy con đường đời nào khác mở ra cho mình.

Dunstan Cass, setting off in the raw morning, at the judiciously quiet pace of a man who is obliged to ride to cover on his hunter, had to take his way along the lane which, at its farther extremity, passed by the piece of unenclosed ground called the Stone-pit, where stood the cottage, once a stone-cutter’s shed, now for fifteen years inhabited by Silas Marner. The spot looked very dreary at this season, with the moist trodden clay about it, and the red, muddy water high up in the deserted quarry. That was Dunstan’s first thought as he approached it; the second was, that the old fool of a weaver, whose loom he heard rattling already, had a great deal of money hidden somewhere. How was it that he, Dunstan Cass, who had often heard talk of Marner’s miserliness, had never thought of suggesting to Godfrey that he should frighten or persuade the old fellow into lending the money on the excellent security of the young Squire’s prospects? The resource occurred to him now as so easy and agreeable, especially as Marner’s hoard was likely to be large enough to leave Godfrey a handsome surplus beyond his immediate needs, and enable him to accommodate his faithful brother, that he had almost turned the horse’s head towards home again. Godfrey would be ready enough to accept the suggestion: he would snatch eagerly at a plan that might save him from parting with Wildfire. But when Dunstan’s meditation reached this point, the inclination to go on grew strong and prevailed. He didn’t want to give Godfrey that pleasure: he preferred that Master Godfrey should be vexed. Moreover, Dunstan enjoyed the self-important consciousness of having a horse to sell, and the opportunity of driving a bargain, swaggering, and possibly taking somebody in. He might have all the satisfaction attendant on selling his brother’s horse, and not the less have the further satisfaction of setting Godfrey to borrow Marner’s money. So he rode on to cover.

Dunstan Cass, lên đường trong buổi sáng ẩm lạnh, với nhịp đi thong thả khôn ngoan của một người buộc phải cưỡi con ngựa săn của mình đến chỗ tập trung, phải đi theo con đường làng mà ở đầu đằng xa của nó chạy qua mảnh đất không rào gọi là hố đá, nơi có căn nhà nhỏ, xưa là lều của thợ đẽo đá, nay đã mười lăm năm là chỗ ở của Silas Marner. Vào mùa này chốn ấy trông rất ảm đạm, với đất sét ẩm ướt bị giẫm nát quanh đó, và nước bùn đỏ dâng cao trong cái mỏ đá bỏ hoang. Đó là ý nghĩ đầu tiên của Dunstan khi hắn đến gần; ý nghĩ thứ hai là lão thợ dệt già ngớ ngẩn, mà hắn đã nghe tiếng khung cửi lạch cạch, có cả một khoản tiền lớn giấu ở đâu đó. Sao hắn, Dunstan Cass, kẻ đã thường nghe người ta bàn về tính keo kiệt của Marner, lại chưa bao giờ nghĩ đến chuyện gợi ý cho Godfrey dọa dẫm hay thuyết phục lão già cho vay tiền, với vật bảo đảm tuyệt vời là những triển vọng của cậu Squire trẻ? Giờ đây cái kế ấy hiện ra với hắn dễ dàng và dễ chịu đến nỗi, nhất là vì của dành dụm của Marner có lẽ đủ lớn để Godfrey còn dư một khoản kha khá ngoài những nhu cầu trước mắt, và có thể giúp đỡ đứa em trung thành của mình, hắn đã suýt quay đầu ngựa trở về nhà. Godfrey sẽ sẵn lòng chấp nhận lời gợi ý ấy lắm: anh sẽ hăm hở chộp lấy một kế hoạch có thể giúp mình khỏi phải chia tay con Wildfire. Nhưng khi dòng suy tưởng của Dunstan đến chỗ này, ý muốn đi tiếp lại mạnh lên và thắng thế. Hắn chẳng muốn để Godfrey được vui như thế: hắn thích cậu Godfrey phải bực mình hơn. Hơn nữa, Dunstan khoái cái ý thức tự cao về việc có một con ngựa để bán, và cái dịp được mặc cả, vênh vang, và biết đâu lừa được ai đó. Hắn có thể có tất cả niềm thỏa mãn đi kèm với việc bán con ngựa của anh mình, mà vẫn chẳng kém phần có thêm niềm thỏa mãn xúi Godfrey đi vay tiền của Marner. Thế là hắn cưỡi ngựa đi tiếp đến chỗ tập trung.

Bryce and Keating were there, as Dunstan was quite sure they would be—he was such a lucky fellow.

Bryce và Keating đều ở đó, đúng như Dunstan đã chắc mẩm—hắn đúng là một gã may mắn.

“Heyday!” said Bryce, who had long had his eye on Wildfire, “you’re on your brother’s horse to-day: how’s that?”

“Ơ kìa!” Bryce, người đã để mắt đến con Wildfire từ lâu, nói, “hôm nay cậu lại cưỡi ngựa của anh cậu: sao thế?”

“Oh, I’ve swopped with him,” said Dunstan, whose delight in lying, grandly independent of utility, was not to be diminished by the likelihood that his hearer would not believe him—“Wildfire’s mine now.”

“Ồ, tôi đổi với anh ấy rồi,” Dunstan nói, hắn vốn khoái nói dối, một thú vui cao ngạo chẳng màng gì đến lợi ích, và thú vui ấy chẳng hề suy giảm vì khả năng người nghe sẽ không tin mình—“Giờ Wildfire là của tôi.”

“What! has he swopped with you for that big-boned hack of yours?” said Bryce, quite aware that he should get another lie in answer.

“Gì cơ! anh cậu đổi với cậu lấy con ngựa cưỡi to xương của cậu à?” Bryce nói, biết thừa rằng mình sẽ được nghe thêm một lời nói dối nữa.

“Oh, there was a little account between us,” said Dunsey, carelessly, “and Wildfire made it even. I accommodated him by taking the horse, though it was against my will, for I’d got an itch for a mare o’ Jortin’s—as rare a bit o’ blood as ever you threw your leg across. But I shall keep Wildfire, now I’ve got him, though I’d a bid of a hundred and fifty for him the other day, from a man over at Flitton—he’s buying for Lord Cromleck—a fellow with a cast in his eye, and a green waistcoat. But I mean to stick to Wildfire: I shan’t get a better at a fence in a hurry. The mare’s got more blood, but she’s a bit too weak in the hind-quarters.”

“Ồ, giữa chúng tôi có một món nợ nho nhỏ,” Dunsey nói, giọng thờ ơ, “và Wildfire làm cho sòng phẳng. Tôi giúp anh ấy bằng cách nhận con ngựa, dù chẳng muốn chút nào, vì tôi đang ngứa ngáy muốn có một con ngựa cái của Jortin—một con nòi quý hiếm chẳng kém bất cứ con nào ông từng vắt chân lên. Nhưng giờ đã có Wildfire rồi thì tôi sẽ giữ nó, dù hôm nọ có người trả tôi một trăm năm mươi bảng để mua nó, một người bên Flitton—hắn mua cho Huân tước Cromleck—một gã mắt lác, mặc áo gi-lê xanh lục. Nhưng tôi định giữ chặt Wildfire: khó mà chóng kiếm được con nào vượt rào giỏi hơn. Con ngựa cái nòi tốt hơn, nhưng hai chân sau hơi yếu một chút.”

Bryce of course divined that Dunstan wanted to sell the horse, and Dunstan knew that he divined it (horse-dealing is only one of many human transactions carried on in this ingenious manner); and they both considered that the bargain was in its first stage, when Bryce replied ironically—

Dĩ nhiên Bryce đoán ra rằng Dunstan muốn bán con ngựa, và Dunstan biết rằng ông ta đoán ra (buôn ngựa chỉ là một trong nhiều cuộc giao dịch của con người được tiến hành theo lối khéo léo như vậy); và cả hai đều cho rằng cuộc mặc cả đang ở bước đầu, khi Bryce đáp lại với giọng mỉa mai—

“I wonder at that now; I wonder you mean to keep him; for I never heard of a man who didn’t want to sell his horse getting a bid of half as much again as the horse was worth. You’ll be lucky if you get a hundred.”

“Thế thì tôi lấy làm lạ đấy; tôi lạ là cậu định giữ nó; vì tôi chưa từng nghe nói có ai không muốn bán ngựa của mình mà lại được trả giá gấp rưỡi giá trị con ngựa. Cậu mà được một trăm là may đấy.”

Keating rode up now, and the transaction became more complicated. It ended in the purchase of the horse by Bryce for a hundred and twenty, to be paid on the delivery of Wildfire, safe and sound, at the Batherley stables. It did occur to Dunsey that it might be wise for him to give up the day’s hunting, proceed at once to Batherley, and, having waited for Bryce’s return, hire a horse to carry him home with the money in his pocket. But the inclination for a run, encouraged by confidence in his luck, and by a draught of brandy from his pocket-pistol at the conclusion of the bargain, was not easy to overcome, especially with a horse under him that would take the fences to the admiration of the field. Dunstan, however, took one fence too many, and got his horse pierced with a hedge-stake. His own ill-favoured person, which was quite unmarketable, escaped without injury; but poor Wildfire, unconscious of his price, turned on his flank and painfully panted his last. It happened that Dunstan, a short time before, having had to get down to arrange his stirrup, had muttered a good many curses at this interruption, which had thrown him in the rear of the hunt near the moment of glory, and under this exasperation had taken the fences more blindly. He would soon have been up with the hounds again, when the fatal accident happened; and hence he was between eager riders in advance, not troubling themselves about what happened behind them, and far-off stragglers, who were as likely as not to pass quite aloof from the line of road in which Wildfire had fallen. Dunstan, whose nature it was to care more for immediate annoyances than for remote consequences, no sooner recovered his legs, and saw that it was all over with Wildfire, than he felt a satisfaction at the absence of witnesses to a position which no swaggering could make enviable. Reinforcing himself, after his shake, with a little brandy and much swearing, he walked as fast as he could to a coppice on his right hand, through which it occurred to him that he could make his way to Batherley without danger of encountering any member of the hunt. His first intention was to hire a horse there and ride home forthwith, for to walk many miles without a gun in his hand, and along an ordinary road, was as much out of the question to him as to other spirited young men of his kind. He did not much mind about taking the bad news to Godfrey, for he had to offer him at the same time the resource of Marner’s money; and if Godfrey kicked, as he always did, at the notion of making a fresh debt from which he himself got the smallest share of advantage, why, he wouldn’t kick long: Dunstan felt sure he could worry Godfrey into anything. The idea of Marner’s money kept growing in vividness, now the want of it had become immediate; the prospect of having to make his appearance with the muddy boots of a pedestrian at Batherley, and to encounter the grinning queries of stablemen, stood unpleasantly in the way of his impatience to be back at Raveloe and carry out his felicitous plan; and a casual visitation of his waistcoat-pocket, as he was ruminating, awakened his memory to the fact that the two or three small coins his forefinger encountered there were of too pale a colour to cover that small debt, without payment of which the stable-keeper had declared he would never do any more business with Dunsey Cass. After all, according to the direction in which the run had brought him, he was not so very much farther from home than he was from Batherley; but Dunsey, not being remarkable for clearness of head, was only led to this conclusion by the gradual perception that there were other reasons for choosing the unprecedented course of walking home. It was now nearly four o’clock, and a mist was gathering: the sooner he got into the road the better. He remembered having crossed the road and seen the finger-post only a little while before Wildfire broke down; so, buttoning his coat, twisting the lash of his hunting-whip compactly round the handle, and rapping the tops of his boots with a self-possessed air, as if to assure himself that he was not at all taken by surprise, he set off with the sense that he was undertaking a remarkable feat of bodily exertion, which somehow and at some time he should be able to dress up and magnify to the admiration of a select circle at the Rainbow. When a young gentleman like Dunsey is reduced to so exceptional a mode of locomotion as walking, a whip in his hand is a desirable corrective to a too bewildering dreamy sense of unwontedness in his position; and Dunstan, as he went along through the gathering mist, was always rapping his whip somewhere. It was Godfrey’s whip, which he had chosen to take without leave because it had a gold handle; of course no one could see, when Dunstan held it, that the name Godfrey Cass was cut in deep letters on that gold handle—they could only see that it was a very handsome whip. Dunsey was not without fear that he might meet some acquaintance in whose eyes he would cut a pitiable figure, for mist is no screen when people get close to each other; but when he at last found himself in the well-known Raveloe lanes without having met a soul, he silently remarked that that was part of his usual good luck. But now the mist, helped by the evening darkness, was more of a screen than he desired, for it hid the ruts into which his feet were liable to slip—hid everything, so that he had to guide his steps by dragging his whip along the low bushes in advance of the hedgerow. He must soon, he thought, be getting near the opening at the Stone-pits: he should find it out by the break in the hedgerow. He found it out, however, by another circumstance which he had not expected—namely, by certain gleams of light, which he presently guessed to proceed from Silas Marner’s cottage. That cottage and the money hidden within it had been in his mind continually during his walk, and he had been imagining ways of cajoling and tempting the weaver to part with the immediate possession of his money for the sake of receiving interest. Dunstan felt as if there must be a little frightening added to the cajolery, for his own arithmetical convictions were not clear enough to afford him any forcible demonstration as to the advantages of interest; and as for security, he regarded it vaguely as a means of cheating a man by making him believe that he would be paid. Altogether, the operation on the miser’s mind was a task that Godfrey would be sure to hand over to his more daring and cunning brother: Dunstan had made up his mind to that; and by the time he saw the light gleaming through the chinks of Marner’s shutters, the idea of a dialogue with the weaver had become so familiar to him, that it occurred to him as quite a natural thing to make the acquaintance forthwith. There might be several conveniences attending this course: the weaver had possibly got a lantern, and Dunstan was tired of feeling his way. He was still nearly three-quarters of a mile from home, and the lane was becoming unpleasantly slippery, for the mist was passing into rain. He turned up the bank, not without some fear lest he might miss the right way, since he was not certain whether the light were in front or on the side of the cottage. But he felt the ground before him cautiously with his whip-handle, and at last arrived safely at the door. He knocked loudly, rather enjoying the idea that the old fellow would be frightened at the sudden noise. He heard no movement in reply: all was silence in the cottage. Was the weaver gone to bed, then? If so, why had he left a light? That was a strange forgetfulness in a miser. Dunstan knocked still more loudly, and, without pausing for a reply, pushed his fingers through the latch-hole, intending to shake the door and pull the latch-string up and down, not doubting that the door was fastened. But, to his surprise, at this double motion the door opened, and he found himself in front of a bright fire which lit up every corner of the cottage—the bed, the loom, the three chairs, and the table—and showed him that Marner was not there.

Lúc ấy Keating cưỡi ngựa tới, và cuộc giao dịch trở nên phức tạp hơn. Nó kết thúc bằng việc Bryce mua con ngựa với giá một trăm hai mươi bảng, sẽ trả khi Wildfire được giao, lành lặn nguyên vẹn, tại chuồng ngựa ở Batherley. Dunsey có thoáng nghĩ rằng có lẽ khôn ngoan hơn là bỏ cuộc đi săn hôm ấy, đến Batherley ngay, và sau khi chờ Bryce về, thuê một con ngựa để cưỡi về nhà với số tiền trong túi. Nhưng ý thích được phi một chuyến, được tiếp sức bởi lòng tin vào vận may của mình, và bởi một hớp rượu mạnh từ chiếc bình bỏ túi sau khi kết thúc cuộc mặc cả, chẳng dễ gì cưỡng lại, nhất là khi dưới yên là một con ngựa sẽ vượt những hàng rào khiến cả đoàn đi săn phải thán phục. Tuy nhiên, Dunstan đã vượt một hàng rào quá nhiều, và khiến con ngựa của hắn bị một cái cọc rào đâm thủng. Cái thân hình xấu xí của chính hắn, vốn chẳng bán được cho ai, thoát nạn không một vết xước; nhưng Wildfire tội nghiệp, chẳng hay biết gì về giá của mình, lăn ra nằm nghiêng và đau đớn thở hắt hơi cuối cùng. Chuyện là trước đó một lúc, Dunstan đã phải xuống ngựa để chỉnh lại bàn đạp, đã lẩm bẩm khá nhiều lời nguyền rủa vì sự gián đoạn này, sự gián đoạn đã khiến hắn tụt lại phía sau đoàn săn đúng lúc sắp đến khoảnh khắc vinh quang, và trong cơn bực bội ấy hắn đã vượt rào liều lĩnh hơn. Hắn đã sắp đuổi kịp bầy chó săn thì tai nạn chết người xảy ra; và vì thế hắn ở giữa những người cưỡi ngựa hăng hái phía trước, chẳng bận tâm gì đến những chuyện xảy ra sau lưng họ, và những kẻ lẽ tẽ tụt hậu xa phía sau, những người rất có thể sẽ đi qua cách hẳn tuyến đường nơi Wildfire đã ngã xuống. Dunstan, vốn bản tính quan tâm đến những phiền toái trước mắt hơn là những hậu quả xa xôi, vừa đứng dậy được, thấy Wildfire thế là hết, thì liền cảm thấy hài lòng vì không có nhân chứng nào cho một cảnh ngộ mà chẳng sự vênh vang nào có thể làm cho đáng ghen tị. Tự tiếp sức, sau cú choáng, bằng một chút rượu mạnh và rất nhiều lời chửi thề, hắn đi nhanh hết sức về phía một lùm cây bên tay phải, qua đó hắn chợt nghĩ ra rằng mình có thể đến Batherley mà không sợ chạm mặt ai trong đoàn đi săn. Ý định đầu tiên của hắn là thuê một con ngựa ở đó và cưỡi về nhà ngay, vì đi bộ nhiều dặm đường mà không có khẩu súng trong tay, lại trên một con đường bình thường, là điều không thể nghĩ tới đối với hắn cũng như đối với những chàng trai hăng máu khác cùng loại. Hắn chẳng mấy bận tâm đến việc báo tin dữ cho Godfrey, vì đồng thời hắn có thể đưa ra cho anh cái kế lấy tiền của Marner; và nếu Godfrey có giãy nảy lên, như anh vẫn luôn thế, trước ý tưởng mắc thêm một món nợ mới mà chính anh lại được hưởng phần lợi ít nhất, thì, ôi dào, anh sẽ chẳng giãy nảy được lâu: Dunstan tin chắc hắn có thể quấy rầy Godfrey cho đến khi anh chịu bất cứ điều gì. Ý tưởng về tiền của Marner cứ mỗi lúc một rõ nét hơn, giờ đây khi nhu cầu về nó đã trở nên cấp bách; cái viễn cảnh phải xuất hiện ở Batherley với đôi ủng lấm bùn của kẻ đi bộ, và phải đối mặt với những câu hỏi nhăn nhở của bọn giữ ngựa, khó chịu chắn ngang sự nóng lòng muốn trở về Raveloe để thực hiện cái kế hoạch đắc ý của hắn; và một lần tình cờ sờ vào túi áo gi-lê, trong lúc hắn đang nghiền ngẫm, đã đánh thức trí nhớ hắn về một sự thật là hai ba đồng tiền nhỏ mà ngón trỏ chạm phải ở đó đều có màu quá nhạt để trang trải món nợ nho nhỏ kia, món nợ mà nếu không trả thì người giữ chuồng ngựa đã tuyên bố sẽ chẳng bao giờ làm ăn gì với Dunsey Cass nữa. Rốt cuộc, theo hướng cuộc đuổi săn đã đưa hắn đến, hắn cách nhà cũng chẳng xa hơn bao nhiêu so với cách Batherley; nhưng Dunsey, vốn chẳng nổi tiếng là đầu óc sáng suốt, chỉ đi đến kết luận này nhờ dần dần nhận ra rằng còn có những lý do khác để chọn cái lối chưa từng có tiền lệ là đi bộ về nhà. Lúc ấy đã gần bốn giờ, và sương mù đang tụ lại: càng sớm ra đến đường cái càng tốt. Hắn nhớ đã băng qua con đường và trông thấy cột chỉ đường chỉ một lúc trước khi Wildfire quỵ ngã; vậy nên, cài cúc áo khoác, quấn gọn sợi dây roi săn quanh cán, và gõ gõ lên cổ ủng với vẻ điềm tĩnh, như để tự trấn an rằng mình chẳng hề bị bất ngờ chút nào, hắn lên đường với cảm giác rằng mình đang thực hiện một kỳ công đáng kể về sức lực thân thể, kỳ công mà bằng cách nào đó và vào lúc nào đó hắn sẽ có thể tô vẽ và phóng đại lên cho một nhóm bạn tuyển chọn ở quán Cầu Vồng phải thán phục. Khi một cậu ấm như Dunsey bị dồn đến một phương thức di chuyển khác thường như đi bộ, thì một chiếc roi trong tay là thứ điều chỉnh đáng mong muốn cho cái cảm giác mơ màng quá ư bối rối về sự lạ lẫm của hoàn cảnh mình; và Dunstan, trong khi đi xuyên qua màn sương đang dày đặc dần, lúc nào cũng gõ roi vào đâu đó. Đó là chiếc roi của Godfrey, mà hắn đã tự ý lấy không xin phép vì nó có cán bằng vàng; dĩ nhiên khi Dunstan cầm nó thì chẳng ai có thể thấy rằng cái tên Godfrey Cass được khắc sâu trên cái cán vàng ấy—người ta chỉ có thể thấy đó là một chiếc roi rất đẹp. Dunsey không phải là không sợ rằng mình có thể gặp một người quen nào đó, trong mắt họ hắn sẽ trông thảm hại, vì sương mù chẳng che chắn được gì khi người ta đến gần nhau; nhưng khi cuối cùng hắn thấy mình đã ở trên những nẻo đường Raveloe quen thuộc mà chẳng gặp một ai, hắn thầm nhủ rằng đó cũng là một phần vận may thường lệ của mình. Nhưng giờ đây màn sương, được bóng tối chiều hôm tiếp sức, lại che chắn nhiều hơn hắn muốn, vì nó che khuất những vết bánh xe mà chân hắn dễ bị trượt vào—che khuất mọi thứ, đến nỗi hắn phải dò bước bằng cách kéo lê chiếc roi dọc những bụi cây thấp mọc trước hàng rào. Hắn nghĩ, hẳn chẳng mấy chốc mình sẽ gần đến chỗ trống ở hố đá: hắn sẽ nhận ra nó nhờ chỗ đứt quãng của hàng rào. Tuy nhiên, hắn nhận ra nó nhờ một điều khác mà hắn không ngờ tới—ấy là nhờ những tia sáng le lói, mà ngay lập tức hắn đoán là phát ra từ căn nhà của Silas Marner. Căn nhà ấy cùng số tiền giấu bên trong đã luôn ở trong đầu hắn suốt chặng đường đi bộ, và hắn đã hình dung ra những cách dỗ ngọt và cám dỗ lão thợ dệt để lão chịu buông số tiền đang nắm trong tay mà đổi lấy tiền lãi. Dunstan cảm thấy dường như phải thêm chút dọa dẫm vào sự dỗ ngọt, vì những niềm tin số học của chính hắn chẳng đủ rõ ràng để cung cấp cho hắn một luận chứng đanh thép nào về lợi ích của tiền lãi; còn về vật bảo đảm, hắn mơ hồ coi đó là một cách lừa người ta bằng cách làm cho họ tin rằng họ sẽ được trả. Nói chung, việc tác động lên tâm trí lão keo kiệt là một nhiệm vụ mà Godfrey thể nào cũng giao lại cho đứa em táo bạo và xảo quyệt hơn mình: Dunstan đã quyết định như thế; và đến lúc hắn thấy ánh sáng le lói qua khe cửa chớp nhà Marner, thì ý nghĩ về một cuộc đối thoại với lão thợ dệt đã trở nên quen thuộc với hắn đến nỗi hắn thấy việc làm quen ngay lập tức là chuyện hoàn toàn tự nhiên. Làm như vậy có thể có nhiều điều tiện lợi: lão thợ dệt có lẽ có một cái đèn lồng, mà Dunstan thì đã chán phải dò dẫm đường đi. Hắn vẫn còn cách nhà gần ba phần tư dặm, và con đường làng đang trở nên trơn trượt khó chịu, vì sương mù đang chuyển thành mưa. Hắn rẽ lên bờ đất, không phải không có chút sợ rằng mình có thể lạc mất lối đi đúng, vì hắn không chắc ánh sáng ở phía trước hay ở bên hông căn nhà. Nhưng hắn thận trọng dò mặt đất trước mặt bằng cán roi, và cuối cùng đến được cửa an toàn. Hắn gõ cửa thật to, khá thích thú với ý nghĩ rằng lão già sẽ hoảng sợ vì tiếng động đột ngột. Hắn chẳng nghe thấy động tĩnh gì đáp lại: trong căn nhà tất cả đều im lặng. Vậy là lão thợ dệt đã đi ngủ rồi chăng? Nếu vậy, sao lão lại để đèn? Đó là một sự đãng trí kỳ lạ ở một kẻ keo kiệt. Dunstan gõ cửa còn to hơn nữa, và, chẳng dừng lại chờ trả lời, thọc ngón tay qua lỗ then cửa, định lắc cửa và giật sợi dây then lên xuống, chẳng nghi ngờ gì rằng cửa đã được cài chặt. Nhưng, hắn ngạc nhiên thay, sau hai động tác ấy cánh cửa mở ra, và hắn thấy mình đứng trước một ngọn lửa sáng rực soi tỏ mọi xó xỉnh trong căn nhà—chiếc giường, khung cửi, ba chiếc ghế và cái bàn—và cho hắn thấy rằng Marner không có ở đó.

Nothing at that moment could be much more inviting to Dunsey than the bright fire on the brick hearth: he walked in and seated himself by it at once. There was something in front of the fire, too, that would have been inviting to a hungry man, if it had been in a different stage of cooking. It was a small bit of pork suspended from the kettle-hanger by a string passed through a large door-key, in a way known to primitive housekeepers unpossessed of jacks. But the pork had been hung at the farthest extremity of the hanger, apparently to prevent the roasting from proceeding too rapidly during the owner’s absence. The old staring simpleton had hot meat for his supper, then? thought Dunstan. People had always said he lived on mouldy bread, on purpose to check his appetite. But where could he be at this time, and on such an evening, leaving his supper in this stage of preparation, and his door unfastened? Dunstan’s own recent difficulty in making his way suggested to him that the weaver had perhaps gone outside his cottage to fetch in fuel, or for some such brief purpose, and had slipped into the Stone-pit. That was an interesting idea to Dunstan, carrying consequences of entire novelty. If the weaver was dead, who had a right to his money? Who would know where his money was hidden? Who would know that anybody had come to take it away? He went no farther into the subtleties of evidence: the pressing question, “Where is the money?” now took such entire possession of him as to make him quite forget that the weaver’s death was not a certainty. A dull mind, once arriving at an inference that flatters a desire, is rarely able to retain the impression that the notion from which the inference started was purely problematic. And Dunstan’s mind was as dull as the mind of a possible felon usually is. There were only three hiding-places where he had ever heard of cottagers’ hoards being found: the thatch, the bed, and a hole in the floor. Marner’s cottage had no thatch; and Dunstan’s first act, after a train of thought made rapid by the stimulus of cupidity, was to go up to the bed; but while he did so, his eyes travelled eagerly over the floor, where the bricks, distinct in the fire-light, were discernible under the sprinkling of sand. But not everywhere; for there was one spot, and one only, which was quite covered with sand, and sand showing the marks of fingers, which had apparently been careful to spread it over a given space. It was near the treddles of the loom. In an instant Dunstan darted to that spot, swept away the sand with his whip, and, inserting the thin end of the hook between the bricks, found that they were loose. In haste he lifted up two bricks, and saw what he had no doubt was the object of his search; for what could there be but money in those two leathern bags? And, from their weight, they must be filled with guineas. Dunstan felt round the hole, to be certain that it held no more; then hastily replaced the bricks, and spread the sand over them. Hardly more than five minutes had passed since he entered the cottage, but it seemed to Dunstan like a long while; and though he was without any distinct recognition of the possibility that Marner might be alive, and might re-enter the cottage at any moment, he felt an undefinable dread laying hold on him, as he rose to his feet with the bags in his hand. He would hasten out into the darkness, and then consider what he should do with the bags. He closed the door behind him immediately, that he might shut in the stream of light: a few steps would be enough to carry him beyond betrayal by the gleams from the shutter-chinks and the latch-hole. The rain and darkness had got thicker, and he was glad of it; though it was awkward walking with both hands filled, so that it was as much as he could do to grasp his whip along with one of the bags. But when he had gone a yard or two, he might take his time. So he stepped forward into the darkness.

Vào lúc ấy, đối với Dunsey chẳng gì có thể hấp dẫn hơn ngọn lửa sáng rực trên bếp lò lát gạch: hắn bước vào và ngồi ngay xuống cạnh đó. Trước ngọn lửa cũng có một thứ hẳn sẽ hấp dẫn một người đói, nếu nó ở vào một giai đoạn nấu nướng khác. Đó là một miếng thịt lợn nhỏ treo trên móc treo ấm bằng một sợi dây xỏ qua một chiếc chìa khóa cửa lớn, theo cái cách mà những người nội trợ đơn sơ không có xiên quay vẫn biết. Nhưng miếng thịt đã được treo ở đầu xa nhất của móc treo, hẳn là để thịt khỏi chín quá nhanh trong lúc chủ nhà vắng mặt. Vậy ra lão ngốc mắt trố ấy có thịt nóng cho bữa tối đấy? Dunstan nghĩ. Người ta vẫn luôn bảo lão sống bằng bánh mì mốc, cố tình để kìm cơn thèm ăn. Nhưng vào giờ này, trong một buổi tối như thế này, lão có thể ở đâu, mà để bữa tối nấu dở dang thế kia, và cửa không cài? Chính sự khó khăn vừa rồi của Dunstan khi dò đường gợi cho hắn ý nghĩ rằng có lẽ lão thợ dệt đã ra ngoài nhà để lấy củi, hay vì một việc gì đó chốc lát tương tự, và đã trượt chân xuống hố đá. Đó là một ý nghĩ thú vị đối với Dunstan, mang theo những hệ quả hoàn toàn mới mẻ. Nếu lão thợ dệt chết rồi, thì ai có quyền đối với tiền của lão? Ai sẽ biết tiền của lão giấu ở đâu? Ai sẽ biết rằng có người đã đến lấy nó đi? Hắn chẳng đi sâu hơn vào những chỗ tinh tế của chứng cứ: câu hỏi cấp bách, “Tiền ở đâu?” giờ đây chiếm trọn lấy hắn đến nỗi khiến hắn quên hẳn rằng cái chết của lão thợ dệt chẳng phải là điều chắc chắn. Một đầu óc trì độn, một khi đã đi đến một suy luận chiều theo một ước muốn, hiếm khi còn giữ được ấn tượng rằng cái ý niệm làm khởi điểm cho suy luận ấy hoàn toàn chỉ là giả định. Và đầu óc Dunstan cũng trì độn như đầu óc của một kẻ có thể phạm tội thường vẫn thế. Chỉ có ba chỗ cất giấu mà hắn từng nghe nói người ta tìm thấy tiền dành dụm của dân quê: mái tranh, giường, và một cái hố dưới sàn. Nhà Marner không lợp tranh; và hành động đầu tiên của Dunstan, sau một chuỗi ý nghĩ trở nên mau lẹ nhờ sự kích thích của lòng tham, là đi đến chỗ chiếc giường; nhưng trong khi làm thế, mắt hắn háo hức đảo khắp mặt sàn, nơi những viên gạch, rõ nét trong ánh lửa, hiện ra dưới lớp cát rải mỏng. Nhưng không phải ở khắp mọi chỗ; vì có một chỗ, và chỉ một chỗ thôi, phủ kín cát, mà là cát in dấu những ngón tay, những ngón tay hẳn đã cẩn thận rải nó lên một khoảng nhất định. Chỗ ấy ở gần bàn đạp của khung cửi. Trong nháy mắt Dunstan lao tới chỗ đó, dùng roi gạt cát đi, và, luồn đầu mỏng của móc roi vào giữa các viên gạch, thấy rằng chúng đã lỏng. Hắn vội vàng nhấc lên hai viên gạch, và thấy cái mà hắn chẳng chút nghi ngờ chính là thứ mình đang tìm; vì trong hai cái túi da ấy có thể có gì ngoài tiền? Và, cứ theo sức nặng của chúng, hẳn chúng chứa đầy ghi-nê. Dunstan sờ quanh cái hố, để chắc rằng trong đó không còn gì nữa; rồi vội vàng đặt gạch lại chỗ cũ, và rải cát lên trên. Mới chỉ khoảng năm phút trôi qua kể từ khi hắn bước vào nhà, nhưng đối với Dunstan dường như đã lâu lắm; và tuy hắn chẳng nhận thức rõ ràng khả năng Marner có thể còn sống, và có thể quay về nhà bất cứ lúc nào, hắn vẫn cảm thấy một nỗi sợ khó tả đang xâm chiếm mình, khi hắn đứng dậy với hai cái túi trong tay. Hắn sẽ vội ra ngoài bóng tối, rồi sẽ tính xem phải làm gì với mấy cái túi. Hắn lập tức đóng cửa lại sau lưng, để nhốt luồng ánh sáng vào trong: vài bước chân là đủ đưa hắn ra khỏi tầm bị lộ bởi những tia sáng lọt qua khe cửa chớp và lỗ then cửa. Mưa và bóng tối đã dày đặc hơn, và hắn mừng vì thế; dẫu đi lại với cả hai tay đều bận thật vướng víu, đến nỗi hắn phải gắng lắm mới nắm được chiếc roi cùng với một trong hai cái túi. Nhưng khi đã đi được một hai thước, hắn có thể thong thả. Thế là hắn bước tới, vào trong bóng tối.

When Dunstan Cass turned his back on the cottage, Silas Marner was not more than a hundred yards away from it, plodding along from the village with a sack thrown round his shoulders as an overcoat, and with a horn lantern in his hand. His legs were weary, but his mind was at ease, free from the presentiment of change. The sense of security more frequently springs from habit than from conviction, and for this reason it often subsists after such a change in the conditions as might have been expected to suggest alarm. The lapse of time during which a given event has not happened, is, in this logic of habit, constantly alleged as a reason why the event should never happen, even when the lapse of time is precisely the added condition which makes the event imminent. A man will tell you that he has worked in a mine for forty years unhurt by an accident as a reason why he should apprehend no danger, though the roof is beginning to sink; and it is often observable, that the older a man gets, the more difficult it is to him to retain a believing conception of his own death. This influence of habit was necessarily strong in a man whose life was so monotonous as Marner’s—who saw no new people and heard of no new events to keep alive in him the idea of the unexpected and the changeful; and it explains simply enough, why his mind could be at ease, though he had left his house and his treasure more defenceless than usual. Silas was thinking with double complacency of his supper: first, because it would be hot and savoury; and secondly, because it would cost him nothing. For the little bit of pork was a present from that excellent housewife, Miss Priscilla Lammeter, to whom he had this day carried home a handsome piece of linen; and it was only on occasion of a present like this, that Silas indulged himself with roast-meat. Supper was his favourite meal, because it came at his time of revelry, when his heart warmed over his gold; whenever he had roast-meat, he always chose to have it for supper. But this evening, he had no sooner ingeniously knotted his string fast round his bit of pork, twisted the string according to rule over his door-key, passed it through the handle, and made it fast on the hanger, than he remembered that a piece of very fine twine was indispensable to his “setting up” a new piece of work in his loom early in the morning. It had slipped his memory, because, in coming from Mr. Lammeter’s, he had not had to pass through the village; but to lose time by going on errands in the morning was out of the question. It was a nasty fog to turn out into, but there were things Silas loved better than his own comfort; so, drawing his pork to the extremity of the hanger, and arming himself with his lantern and his old sack, he set out on what, in ordinary weather, would have been a twenty minutes’ errand. He could not have locked his door without undoing his well-knotted string and retarding his supper; it was not worth his while to make that sacrifice. What thief would find his way to the Stone-pits on such a night as this? and why should he come on this particular night, when he had never come through all the fifteen years before? These questions were not distinctly present in Silas’s mind; they merely serve to represent the vaguely-felt foundation of his freedom from anxiety.

Khi Dunstan Cass quay lưng lại với căn nhà, Silas Marner chỉ còn cách đó không quá một trăm thước, đang lê bước từ làng về, một cái bao tải quàng quanh vai làm áo khoác, tay cầm một chiếc đèn lồng bằng sừng. Chân ông mỏi mệt, nhưng tâm trí thì thanh thản, chẳng hề có linh cảm gì về sự đổi thay. Cảm giác an toàn thường nảy sinh từ thói quen hơn là từ niềm xác tín, và vì lẽ ấy nó thường vẫn tồn tại sau một sự thay đổi trong hoàn cảnh mà lẽ ra người ta có thể chờ đợi là sẽ gợi lên nỗi lo sợ. Khoảng thời gian trong đó một biến cố nào đó chưa xảy ra, theo cái lô-gíc của thói quen này, luôn được viện ra làm lý do tại sao biến cố ấy sẽ chẳng bao giờ xảy ra, ngay cả khi khoảng thời gian ấy chính là điều kiện bổ sung khiến biến cố trở nên cận kề. Một người sẽ nói với bạn rằng anh ta đã làm việc dưới mỏ bốn mươi năm mà chẳng gặp tai nạn nào, như một lý do để anh ta chẳng phải lo nguy hiểm gì, dù trần hầm đã bắt đầu sụt; và người ta thường thấy rằng con người càng già, càng khó giữ được một hình dung có niềm tin về cái chết của chính mình. Ảnh hưởng của thói quen tất nhiên mạnh mẽ ở một người có cuộc đời đơn điệu như Marner—người chẳng gặp ai mới, chẳng nghe biến cố nào mới để duy trì trong mình ý niệm về điều bất ngờ và đổi thay; và nó giải thích khá đơn giản vì sao tâm trí ông có thể thanh thản, dẫu ông đã để nhà cửa và kho báu của mình ít được phòng giữ hơn thường lệ. Silas đang nghĩ đến bữa tối với niềm mãn nguyện gấp đôi: thứ nhất, vì nó sẽ nóng hổi và ngon lành; thứ hai, vì nó chẳng tốn của ông đồng nào. Bởi miếng thịt lợn nhỏ là quà của bà nội trợ tuyệt vời ấy, cô Priscilla Lammeter, người mà hôm nay ông đã mang đến giao một tấm vải lanh đẹp; và chỉ những dịp được quà như thế này Silas mới tự cho phép mình ăn thịt quay. Bữa tối là bữa ông ưa nhất, vì nó đến vào giờ hoan lạc của ông, khi lòng ông ấm lên bên đống vàng; hễ có thịt quay, ông bao giờ cũng chọn để dành cho bữa tối. Nhưng tối nay, ông vừa khéo léo buộc chặt sợi dây quanh miếng thịt lợn, quấn sợi dây theo đúng phép qua chiếc chìa khóa cửa, xỏ nó qua tay cầm, và buộc chắc nó lên móc treo, thì chợt nhớ ra rằng một đoạn chỉ gai thật mảnh là thứ không thể thiếu để ông “mắc” một tấm vải mới lên khung cửi vào sáng sớm mai. Ông đã quên khuấy mất, vì từ nhà ông Lammeter về, ông không phải đi qua làng; mà mất thời gian đi lặt vặt vào buổi sáng thì là chuyện không thể. Ra ngoài trong một màn sương mù khó chịu như thế thật chẳng dễ chịu gì, nhưng có những thứ Silas yêu hơn sự tiện nghi của bản thân; thế là, kéo miếng thịt lợn ra đầu xa nhất của móc treo, rồi trang bị cho mình chiếc đèn lồng và cái bao tải cũ, ông lên đường làm một việc mà, vào thời tiết bình thường, chỉ mất hai mươi phút. Ông không thể khóa cửa mà không tháo sợi dây đã buộc chắc và làm chậm bữa tối; chẳng đáng để ông hy sinh như thế. Tên trộm nào lại mò đến hố đá vào một đêm như đêm nay? và sao hắn lại đến vào đúng đêm này, khi suốt mười lăm năm qua hắn chưa từng đến? Những câu hỏi ấy không hiện lên rõ ràng trong đầu Silas; chúng chỉ dùng để trình bày cái nền tảng được cảm nhận một cách mơ hồ của sự không chút lo âu nơi ông.

He reached his door in much satisfaction that his errand was done: he opened it, and to his short-sighted eyes everything remained as he had left it, except that the fire sent out a welcome increase of heat. He trod about the floor while putting by his lantern and throwing aside his hat and sack, so as to merge the marks of Dunstan’s feet on the sand in the marks of his own nailed boots. Then he moved his pork nearer to the fire, and sat down to the agreeable business of tending the meat and warming himself at the same time.

Ông về đến cửa, rất hài lòng vì đã xong việc: ông mở cửa, và trước đôi mắt cận thị của ông, mọi thứ vẫn nguyên như lúc ông để lại, chỉ có điều ngọn lửa tỏa ra hơi ấm nhiều hơn, thật dễ chịu. Ông đi lại trên sàn trong khi cất đèn lồng và quẳng mũ cùng bao tải sang một bên, để những dấu chân của Dunstan trên cát hòa lẫn vào những dấu giày đóng đinh của chính ông. Rồi ông dịch miếng thịt lợn lại gần lửa hơn, và ngồi xuống làm cái việc dễ chịu là trông nom miếng thịt đồng thời sưởi ấm cho mình.

Any one who had looked at him as the red light shone upon his pale face, strange straining eyes, and meagre form, would perhaps have understood the mixture of contemptuous pity, dread, and suspicion with which he was regarded by his neighbours in Raveloe. Yet few men could be more harmless than poor Marner. In his truthful simple soul, not even the growing greed and worship of gold could beget any vice directly injurious to others. The light of his faith quite put out, and his affections made desolate, he had clung with all the force of his nature to his work and his money; and like all objects to which a man devotes himself, they had fashioned him into correspondence with themselves. His loom, as he wrought in it without ceasing, had in its turn wrought on him, and confirmed more and more the monotonous craving for its monotonous response. His gold, as he hung over it and saw it grow, gathered his power of loving together into a hard isolation like its own.

Bất cứ ai nhìn ông khi ánh lửa đỏ rọi lên gương mặt xanh xao, đôi mắt căng ra kỳ lạ, và thân hình gầy guộc của ông, có lẽ sẽ hiểu được cái hỗn hợp giữa niềm thương hại khinh miệt, nỗi sợ hãi và sự ngờ vực mà láng giềng ở Raveloe dành cho ông. Vậy mà hiếm ai có thể vô hại hơn Marner tội nghiệp. Trong tâm hồn chân thật, chất phác của ông, ngay cả lòng tham ngày một lớn và sự tôn thờ vàng bạc cũng không thể sinh ra một thói xấu nào trực tiếp làm hại người khác. Ánh sáng đức tin đã tắt hẳn, và tình cảm đã trở nên hoang vắng, ông bám víu bằng tất cả sức mạnh bản tính mình vào công việc và tiền bạc; và cũng như mọi đối tượng mà con người dâng hiến mình, chúng đã nhào nặn ông cho tương ứng với chính chúng. Khung cửi của ông, trong khi ông miệt mài dệt trên nó không ngừng, đến lượt nó cũng đã tác động trở lại lên ông, và ngày càng củng cố cơn thèm khát đơn điệu đối với sự đáp lại đơn điệu của nó. Vàng của ông, trong khi ông cúi mình trên nó và nhìn nó lớn lên, đã gom sức yêu thương của ông lại thành một sự cô lập cứng rắn giống như chính nó.

As soon as he was warm he began to think it would be a long while to wait till after supper before he drew out his guineas, and it would be pleasant to see them on the table before him as he ate his unwonted feast. For joy is the best of wine, and Silas’s guineas were a golden wine of that sort.

Ngay khi đã ấm người, ông bắt đầu nghĩ rằng chờ đến sau bữa tối mới lấy những đồng ghi-nê ra thì lâu quá, và hẳn sẽ thú vị biết bao nếu được ngắm chúng trên bàn trước mặt trong khi ăn bữa tiệc hiếm có của mình. Vì niềm vui là thứ rượu ngon nhất, và những đồng ghi-nê của Silas là một thứ rượu vàng thuộc loại ấy.

He rose and placed his candle unsuspectingly on the floor near his loom, swept away the sand without noticing any change, and removed the bricks. The sight of the empty hole made his heart leap violently, but the belief that his gold was gone could not come at once—only terror, and the eager effort to put an end to the terror. He passed his trembling hand all about the hole, trying to think it possible that his eyes had deceived him; then he held the candle in the hole and examined it curiously, trembling more and more. At last he shook so violently that he let fall the candle, and lifted his hands to his head, trying to steady himself, that he might think. Had he put his gold somewhere else, by a sudden resolution last night, and then forgotten it? A man falling into dark waters seeks a momentary footing even on sliding stones; and Silas, by acting as if he believed in false hopes, warded off the moment of despair. He searched in every corner, he turned his bed over, and shook it, and kneaded it; he looked in his brick oven where he laid his sticks. When there was no other place to be searched, he kneeled down again and felt once more all round the hole. There was no untried refuge left for a moment’s shelter from the terrible truth.

Ông đứng dậy và, chẳng chút nghi ngờ, đặt cây nến xuống sàn gần khung cửi, gạt cát đi mà không nhận thấy thay đổi gì, rồi nhấc gạch lên. Cảnh cái hố trống rỗng khiến tim ông nhảy thót lên dữ dội, nhưng niềm tin rằng vàng của mình đã mất không thể đến ngay lập tức—chỉ có nỗi kinh hoàng, và nỗ lực hăm hở để chấm dứt nỗi kinh hoàng ấy. Ông đưa bàn tay run rẩy sờ khắp cái hố, cố nghĩ rằng có thể mắt mình đã đánh lừa mình; rồi ông cầm nến soi vào trong hố và tỉ mỉ xem xét, mỗi lúc một run rẩy hơn. Cuối cùng ông run dữ dội đến nỗi đánh rơi cây nến, và đưa hai tay lên ôm đầu, cố trấn tĩnh lại để có thể suy nghĩ. Phải chăng đêm qua ông đã đột nhiên quyết định cất vàng ở chỗ khác, rồi quên mất? Một người rơi xuống dòng nước tối tăm sẽ tìm một chỗ đặt chân chốc lát ngay cả trên những hòn đá trơn trượt; và Silas, bằng cách hành động như thể mình tin vào những hy vọng hão huyền, đã đẩy lùi khoảnh khắc tuyệt vọng. Ông lục tìm mọi xó xỉnh, ông lật giường lên, giũ nó, nhào nặn nó; ông nhìn vào lò gạch nơi ông vẫn để củi. Khi chẳng còn chỗ nào khác để tìm, ông lại quỳ xuống và sờ thêm một lần nữa khắp quanh cái hố. Chẳng còn nơi nương náu nào chưa thử để trú tránh dù chốc lát khỏi sự thật khủng khiếp.

Yes, there was a sort of refuge which always comes with the prostration of thought under an overpowering passion: it was that expectation of impossibilities, that belief in contradictory images, which is still distinct from madness, because it is capable of being dissipated by the external fact. Silas got up from his knees trembling, and looked round at the table: didn’t the gold lie there after all? The table was bare. Then he turned and looked behind him—looked all round his dwelling, seeming to strain his brown eyes after some possible appearance of the bags where he had already sought them in vain. He could see every object in his cottage—and his gold was not there.

Phải, có một kiểu nương náu luôn đến cùng với sự suy sụp của tư duy dưới một cơn xúc động áp đảo: đó là sự trông chờ những điều không thể, niềm tin vào những hình ảnh trái ngược nhau, điều vẫn còn khác với sự điên loạn, bởi nó có thể bị sự thật bên ngoài xua tan. Silas run rẩy đứng dậy, và nhìn quanh về phía cái bàn: chẳng phải rốt cuộc vàng vẫn nằm ở đó sao? Mặt bàn trống trơn. Rồi ông quay lại nhìn phía sau—nhìn khắp chỗ ở của mình, dường như căng đôi mắt nâu ra tìm một dấu hiệu có thể có nào đó của những cái túi ở những chỗ ông đã tìm vô ích. Ông có thể thấy mọi đồ vật trong căn nhà—và vàng của ông không có ở đó.

Again he put his trembling hands to his head, and gave a wild ringing scream, the cry of desolation. For a few moments after, he stood motionless; but the cry had relieved him from the first maddening pressure of the truth. He turned, and tottered towards his loom, and got into the seat where he worked, instinctively seeking this as the strongest assurance of reality.

Một lần nữa ông đưa đôi tay run rẩy lên ôm đầu, và thét lên một tiếng thất thanh vang dội, tiếng kêu của nỗi trống trải, cô quạnh. Mấy giây sau đó, ông đứng bất động; nhưng tiếng kêu đã giải thoát ông khỏi sức ép điên cuồng đầu tiên của sự thật. Ông quay người, và loạng choạng đi về phía khung cửi, rồi ngồi vào chỗ ông vẫn ngồi làm việc, theo bản năng tìm đến chỗ ấy như sự bảo đảm vững chắc nhất về thực tại.

And now that all the false hopes had vanished, and the first shock of certainty was past, the idea of a thief began to present itself, and he entertained it eagerly, because a thief might be caught and made to restore the gold. The thought brought some new strength with it, and he started from his loom to the door. As he opened it the rain beat in upon him, for it was falling more and more heavily. There were no footsteps to be tracked on such a night—footsteps? When had the thief come? During Silas’s absence in the daytime the door had been locked, and there had been no marks of any inroad on his return by daylight. And in the evening, too, he said to himself, everything was the same as when he had left it. The sand and bricks looked as if they had not been moved. Was it a thief who had taken the bags? or was it a cruel power that no hands could reach, which had delighted in making him a second time desolate? He shrank from this vaguer dread, and fixed his mind with struggling effort on the robber with hands, who could be reached by hands. His thoughts glanced at all the neighbours who had made any remarks, or asked any questions which he might now regard as a ground of suspicion. There was Jem Rodney, a known poacher, and otherwise disreputable: he had often met Marner in his journeys across the fields, and had said something jestingly about the weaver’s money; nay, he had once irritated Marner, by lingering at the fire when he called to light his pipe, instead of going about his business. Jem Rodney was the man—there was ease in the thought. Jem could be found and made to restore the money: Marner did not want to punish him, but only to get back his gold which had gone from him, and left his soul like a forlorn traveller on an unknown desert. The robber must be laid hold of. Marner’s ideas of legal authority were confused, but he felt that he must go and proclaim his loss; and the great people in the village—the clergyman, the constable, and Squire Cass—would make Jem Rodney, or somebody else, deliver up the stolen money. He rushed out in the rain, under the stimulus of this hope, forgetting to cover his head, not caring to fasten his door; for he felt as if he had nothing left to lose. He ran swiftly, till want of breath compelled him to slacken his pace as he was entering the village at the turning close to the Rainbow.

Và giờ đây, khi mọi hy vọng hão huyền đã tiêu tan, và cú sốc đầu tiên của sự chắc chắn đã qua, ý nghĩ về một tên trộm bắt đầu hiện ra, và ông hăm hở đón lấy nó, vì một tên trộm thì có thể bị bắt và bị buộc phải trả lại vàng. Ý nghĩ ấy mang theo một chút sức lực mới, và ông bật dậy khỏi khung cửi chạy ra cửa. Khi ông mở cửa, mưa quất vào người ông, vì mưa mỗi lúc một nặng hạt hơn. Vào một đêm như thế này chẳng có dấu chân nào để lần theo—dấu chân ư? Tên trộm đã đến lúc nào? Trong lúc Silas vắng nhà ban ngày, cửa đã khóa, và khi ông trở về lúc trời còn sáng, chẳng có dấu vết nào của sự đột nhập. Và buổi tối cũng vậy, ông tự nhủ, mọi thứ vẫn y như lúc ông để lại. Cát và gạch trông như chưa hề bị xê dịch. Có phải một tên trộm đã lấy những cái túi? hay một quyền lực tàn ác nào đó mà chẳng bàn tay nào với tới được, đã lấy làm khoái trá khi khiến ông trống trải, cô quạnh lần thứ hai? Ông chùn lại trước nỗi sợ mơ hồ hơn này, và với một nỗ lực vật vã, dồn tâm trí vào tên cướp có tay chân, kẻ mà tay người có thể với tới được. Ý nghĩ của ông lướt qua tất cả những người láng giềng đã từng có những lời nhận xét, hay hỏi những câu mà giờ đây ông có thể coi là cơ sở để nghi ngờ. Có Jem Rodney, một tay săn trộm có tiếng, và ngoài ra cũng chẳng ra gì: hắn thường gặp Marner trong những lần ông băng qua đồng, và đã từng nói đùa câu gì đó về tiền của người thợ dệt; hơn thế nữa, có lần hắn đã làm Marner bực mình vì nấn ná bên lò sưởi khi ghé vào châm tẩu, thay vì đi lo việc của mình. Jem Rodney chính là kẻ đó—ý nghĩ ấy đem lại sự nhẹ nhõm. Có thể tìm được Jem và bắt hắn trả lại tiền: Marner chẳng muốn trừng phạt hắn, mà chỉ muốn lấy lại số vàng đã bỏ ông đi, để lại linh hồn ông như một kẻ lữ hành lạc lõng trên một sa mạc xa lạ. Phải bắt được tên cướp. Những ý niệm của Marner về quyền lực pháp luật lẫn lộn mơ hồ, nhưng ông cảm thấy mình phải đi loan báo về sự mất mát của mình; và những người có thế lực trong làng—vị mục sư, viên cảnh sát, và ông Squire Cass—sẽ buộc Jem Rodney, hay kẻ nào khác, phải nộp lại số tiền bị đánh cắp. Ông lao ra ngoài mưa, được thôi thúc bởi niềm hy vọng ấy, quên cả che đầu, chẳng buồn cài cửa; vì ông cảm thấy như thể mình chẳng còn gì để mất. Ông chạy thật nhanh, cho đến khi hụt hơi buộc ông phải chậm bước lại lúc ông vào làng ở khúc rẽ ngay sát quán Cầu Vồng.

The Rainbow, in Marner’s view, was a place of luxurious resort for rich and stout husbands, whose wives had superfluous stores of linen; it was the place where he was likely to find the powers and dignities of Raveloe, and where he could most speedily make his loss public. He lifted the latch, and turned into the bright bar or kitchen on the right hand, where the less lofty customers of the house were in the habit of assembling, the parlour on the left being reserved for the more select society in which Squire Cass frequently enjoyed the double pleasure of conviviality and condescension. But the parlour was dark to-night, the chief personages who ornamented its circle being all at Mrs. Osgood’s birthday dance, as Godfrey Cass was. And in consequence of this, the party on the high-screened seats in the kitchen was more numerous than usual; several personages, who would otherwise have been admitted into the parlour and enlarged the opportunity of hectoring and condescension for their betters, being content this evening to vary their enjoyment by taking their spirits-and-water where they could themselves hector and condescend in company that called for beer.

Quán Cầu Vồng, trong mắt Marner, là chốn lui tới xa hoa của những ông chồng giàu có và bệ vệ, những người có vợ trữ thừa thãi vải lanh; đó là nơi ông có nhiều khả năng gặp được những bậc quyền thế và chức sắc của Raveloe, và là nơi ông có thể nhanh chóng nhất công bố sự mất mát của mình. Ông nhấc then cửa, rồi rẽ vào gian quầy, tức nhà bếp, sáng đèn ở phía tay phải, nơi những khách hàng thuộc hạng thấp hơn của quán quen tụ tập, còn phòng khách bên trái thì dành cho giới tuyển chọn hơn, nơi ông Squire Cass thường tận hưởng niềm vui kép của chè chén và hạ cố. Nhưng tối nay phòng khách tối om, vì những nhân vật chính tô điểm cho vòng tròn của nó đều đã đi dự buổi khiêu vũ mừng sinh nhật bà Osgood, như Godfrey Cass. Và do vậy, đám người ngồi trên những dãy ghế tựa có vách cao trong gian bếp đông hơn thường lệ; mấy nhân vật lẽ ra đã được nhận vào phòng khách và làm rộng thêm dịp cho các bậc bề trên của họ lên mặt và hạ cố, tối nay đành bằng lòng thay đổi cách vui chơi bằng việc uống rượu pha nước ở chỗ mà chính họ có thể lên mặt và hạ cố giữa đám người chỉ gọi bia.

The conversation, which was at a high pitch of animation when Silas approached the door of the Rainbow, had, as usual, been slow and intermittent when the company first assembled. The pipes began to be puffed in a silence which had an air of severity; the more important customers, who drank spirits and sat nearest the fire, staring at each other as if a bet were depending on the first man who winked; while the beer-drinkers, chiefly men in fustian jackets and smock-frocks, kept their eyelids down and rubbed their hands across their mouths, as if their draughts of beer were a funereal duty attended with embarrassing sadness. At last Mr. Snell, the landlord, a man of a neutral disposition, accustomed to stand aloof from human differences as those of beings who were all alike in need of liquor, broke silence, by saying in a doubtful tone to his cousin the butcher—

Câu chuyện, vốn đang sôi nổi đến cao trào khi Silas tới gần cửa quán Cầu Vồng, thì lúc khách khứa mới tụ họp, như thường lệ, lại diễn ra chậm chạp và đứt quãng. Những chiếc tẩu bắt đầu được rít trong một sự im lặng mang vẻ nghiêm khắc; những khách quan trọng hơn cả, những người uống rượu mạnh và ngồi sát lò sưởi nhất, cứ nhìn chằm chằm vào nhau như thể đang có một vụ đánh cược tùy vào kẻ nào chớp mắt trước; còn những người uống bia, phần đông là đàn ông mặc áo vải thô và áo choàng nông phu, thì cụp mi mắt xuống và đưa tay quệt ngang miệng, như thể những ngụm bia của họ là một bổn phận tang lễ đi kèm một nỗi buồn ngượng nghịu. Cuối cùng, ông Snell, chủ quán, một người tính tình trung lập, quen đứng ngoài những bất đồng của con người, coi chúng là bất đồng giữa những sinh vật ai nấy đều cần rượu như nhau, đã phá tan sự im lặng bằng cách nói với người anh họ làm nghề hàng thịt, bằng một giọng ngập ngừng—

“Some folks ’ud say that was a fine beast you druv in yesterday, Bob?”

“Khối người bảo con bò bác đánh về hôm qua là con vật tốt đấy, Bob nhỉ?”

The butcher, a jolly, smiling, red-haired man, was not disposed to answer rashly. He gave a few puffs before he spat and replied, “And they wouldn’t be fur wrong, John.”

Bác hàng thịt, một người vui tính, hay cười, tóc đỏ, không có ý trả lời hấp tấp. Bác rít vài hơi tẩu rồi mới nhổ toẹt một cái và đáp: “Mà họ bảo thế cũng chửa sai mấy đâu, John ạ.”

After this feeble delusive thaw, the silence set in as severely as before.

Sau đợt tan băng yếu ớt và hão huyền ấy, sự im lặng lại phủ xuống nghiêm khắc như trước.

“Was it a red Durham?” said the farrier, taking up the thread of discourse after the lapse of a few minutes.

“Có phải giống Durham lông đỏ không?” bác thợ móng ngựa nói, nối lại sợi chỉ câu chuyện sau mấy phút trôi qua.

The farrier looked at the landlord, and the landlord looked at the butcher, as the person who must take the responsibility of answering.

Bác thợ móng ngựa nhìn ông chủ quán, còn ông chủ quán nhìn bác hàng thịt, như nhìn người phải gánh trách nhiệm trả lời.

“Red it was,” said the butcher, in his good-humoured husky treble—“and a Durham it was.”

“Đỏ thì là đỏ,” bác hàng thịt nói, bằng cái giọng cao khàn khàn hiền hậu của mình—“mà giống Durham chính hiệu chứ chẳng sai.”

“Then you needn’t tell me who you bought it of,” said the farrier, looking round with some triumph; “I know who it is has got the red Durhams o’ this country-side. And she’d a white star on her brow, I’ll bet a penny?” The farrier leaned forward with his hands on his knees as he put this question, and his eyes twinkled knowingly.

“Thế thì bác khỏi cần bảo tôi bác mua của ai,” bác thợ móng ngựa nói, đưa mắt nhìn quanh với vẻ đắc thắng; “tôi biết ai là người có giống Durham đỏ trong cả vùng này. Mà con bò ấy có cái đốm sao trắng trên trán, tôi cược một xu đấy?” Bác thợ móng ngựa chồm người tới trước, hai tay chống lên đầu gối khi hỏi câu ấy, và mắt bác lấp lánh vẻ ta đây biết tỏng.

“Well; yes—she might,” said the butcher, slowly, considering that he was giving a decided affirmative. “I don’t say contrairy.”

“Thì; ừ—có thể có,” bác hàng thịt nói, chậm rãi, tự cho rằng mình đang khẳng định dứt khoát lắm. “Tôi chả bảo là ngược lại.”

“I knew that very well,” said the farrier, throwing himself backward again, and speaking defiantly; “if I don’t know Mr. Lammeter’s cows, I should like to know who does—that’s all. And as for the cow you’ve bought, bargain or no bargain, I’ve been at the drenching of her—contradick me who will.”

“Tôi biết thừa đi rồi,” bác thợ móng ngựa nói, lại ngả phịch người ra sau, giọng thách thức; “nếu tôi mà không biết bò của ông Lammeter thì tôi cũng muốn biết xem ai biết đấy—thế thôi. Còn con bò bác mua ấy, hời hay không hời thì mặc, chính tôi đã đổ thuốc cho nó—ai muốn cãi thì cứ cãi.”

The farrier looked fierce, and the mild butcher’s conversational spirit was roused a little.

Bác thợ móng ngựa trông dữ tợn, và tinh thần chuyện trò của bác hàng thịt hiền lành cũng bị khơi dậy đôi chút.

“I’m not for contradicking no man,” he said; “I’m for peace and quietness. Some are for cutting long ribs—I’m for cutting ’em short myself; but I don’t quarrel with ’em. All I say is, it’s a lovely carkiss—and anybody as was reasonable, it ’ud bring tears into their eyes to look at it.”

“Tôi chả phải loại người đi cãi ai,” bác nói; “tôi chuộng yên ổn, êm thấm. Có người thích chặt xương sườn dài—riêng tôi thì thích chặt ngắn; nhưng tôi chả gây gổ với họ. Tôi chỉ nói thế này: nó là một thân thịt đẹp mê hồn—mà ai biết điều, nhìn nó chắc phải ứa nước mắt.”

“Well, it’s the cow as I drenched, whatever it is,” pursued the farrier, angrily; “and it was Mr. Lammeter’s cow, else you told a lie when you said it was a red Durham.”

“Thì đấy, nó là con bò tôi đã đổ thuốc, dù có là gì đi nữa,” bác thợ móng ngựa tiếp, giận dữ; “và nó là bò của ông Lammeter, không thì bác đã nói dối khi bảo nó là giống Durham đỏ.”

“I tell no lies,” said the butcher, with the same mild huskiness as before, “and I contradick none—not if a man was to swear himself black: he’s no meat o’ mine, nor none o’ my bargains. All I say is, it’s a lovely carkiss. And what I say, I’ll stick to; but I’ll quarrel wi’ no man.”

“Tôi chả nói dối,” bác hàng thịt nói, vẫn cái giọng khàn khàn hiền lành như trước, “mà tôi cũng chả cãi ai—dù có người thề thốt đến đen cả mặt: hắn chả phải thịt của tôi, cũng chả phải món hàng tôi mua. Tôi chỉ nói: nó là một thân thịt đẹp mê hồn. Mà tôi đã nói gì thì tôi giữ lấy; nhưng tôi chả gây gổ với ai.”

“No,” said the farrier, with bitter sarcasm, looking at the company generally; “and p’rhaps you aren’t pig-headed; and p’rhaps you didn’t say the cow was a red Durham; and p’rhaps you didn’t say she’d got a star on her brow—stick to that, now you’re at it.”

“Phải rồi,” bác thợ móng ngựa nói, giọng mỉa mai cay đắng, đưa mắt nhìn khắp lượt mọi người; “mà có khi bác cũng chẳng cứng đầu cứng cổ; mà có khi bác cũng chẳng bảo con bò là giống Durham đỏ; mà có khi bác cũng chẳng bảo nó có đốm sao trên trán—giữ lấy câu ấy đi, nhân tiện bác đang giữ.”

“Come, come,” said the landlord; “let the cow alone. The truth lies atween you: you’re both right and both wrong, as I allays say. And as for the cow’s being Mr. Lammeter’s, I say nothing to that; but this I say, as the Rainbow’s the Rainbow. And for the matter o’ that, if the talk is to be o’ the Lammeters, you know the most upo’ that head, eh, Mr. Macey? You remember when first Mr. Lammeter’s father come into these parts, and took the Warrens?”

“Thôi, thôi,” ông chủ quán nói; “để con bò yên đi. Sự thật nằm ở giữa hai bác: cả hai đều đúng mà cả hai đều sai, như tôi vẫn luôn bảo. Còn chuyện con bò có phải của ông Lammeter hay không, tôi chẳng nói gì; nhưng tôi nói thế này, quán Cầu Vồng là quán Cầu Vồng. Mà nhân nói đến chuyện ấy, nếu bàn chuyện nhà Lammeter thì ông là người biết rõ nhất về khoản ấy, phải không, ông Macey? Ông còn nhớ cái hồi cha ông Lammeter mới đến vùng này, thuê trang trại Warrens chứ?”

Mr. Macey, tailor and parish-clerk, the latter of which functions rheumatism had of late obliged him to share with a small-featured young man who sat opposite him, held his white head on one side, and twirled his thumbs with an air of complacency, slightly seasoned with criticism. He smiled pityingly, in answer to the landlord’s appeal, and said—

Ông Macey, thợ may kiêm thư ký giáo xứ—cái chức sau này dạo gần đây bệnh thấp khớp đã buộc ông phải chia sẻ với một anh thanh niên mặt mũi nhỏ nhắn ngồi đối diện—nghiêng mái đầu bạc sang một bên và xoay xoay hai ngón tay cái với vẻ tự mãn, hơi pha chút ý phê phán. Ông mỉm cười thương hại, đáp lại lời khẩn khoản của ông chủ quán, và nói—

“Aye, aye; I know, I know; but I let other folks talk. I’ve laid by now, and gev up to the young uns. Ask them as have been to school at Tarley: they’ve learnt pernouncing; that’s come up since my day.”

“Ừ, ừ; tôi biết, tôi biết; nhưng tôi để người khác nói. Tôi gác lại rồi, nhường cho bọn trẻ. Cứ hỏi những đứa đã được đi học ở Tarley ấy: chúng nó học được cách phát ấm; cái món ấy mới có từ sau thời tôi.”

“If you’re pointing at me, Mr. Macey,” said the deputy clerk, with an air of anxious propriety, “I’m nowise a man to speak out of my place. As the psalm says—

“Nếu ông ám chỉ tôi, ông Macey,” anh phó thư ký nói, với vẻ khuôn phép đầy lo lắng, “thì tôi đây tuyệt nhiên không phải người nói năng quá phận mình. Như bài thánh thi có câu—

‘I know what’s right, nor only so, But also practise what I know.’

‘Tôi biết điều phải, chẳng những vậy, Mà điều tôi biết, tôi còn làm theo.’

“Well, then, I wish you’d keep hold o’ the tune, when it’s set for you; if you’re for practising, I wish you’d practise that,” said a large jocose-looking man, an excellent wheelwright in his week-day capacity, but on Sundays leader of the choir. He winked, as he spoke, at two of the company, who were known officially as the “bassoon” and the “key-bugle,” in the confidence that he was expressing the sense of the musical profession in Raveloe.

“Thế thì tôi mong cậu giữ cho chắc lấy cái giai điệu khi người ta đã bắt nhịp cho cậu; nếu cậu đã muốn thực hành thì tôi mong cậu luyện cho được cái ấy,” một người đàn ông to lớn, trông khôi hài, nói; ngày thường ông là một thợ đóng bánh xe cừ khôi, còn Chủ nhật thì là trưởng ban hát lễ. Vừa nói ông vừa nháy mắt với hai người trong đám, những người được biết đến một cách chính thức là “kèn fagot” và “kèn hiệu có phím,” tin chắc rằng mình đang nói lên ý kiến của giới âm nhạc ở Raveloe.

Mr. Tookey, the deputy-clerk, who shared the unpopularity common to deputies, turned very red, but replied, with careful moderation—“Mr. Winthrop, if you’ll bring me any proof as I’m in the wrong, I’m not the man to say I won’t alter. But there’s people set up their own ears for a standard, and expect the whole choir to follow ’em. There may be two opinions, I hope.”

Cậu Tookey, phó thư ký, người chịu chung cái sự không được lòng ai thường thấy ở những kẻ làm phó, đỏ bừng mặt, nhưng đáp lại với sự chừng mực cẩn trọng—“Ông Winthrop, nếu ông đưa ra được bằng chứng nào là tôi sai thì tôi chẳng phải người bảo là tôi sẽ không sửa. Nhưng có những người lấy chính đôi tai mình làm chuẩn mực, rồi bắt cả ban hát phải theo họ. Tôi mong là có thể có hai ý kiến.”

“Aye, aye,” said Mr. Macey, who felt very well satisfied with this attack on youthful presumption; “you’re right there, Tookey: there’s allays two ’pinions; there’s the ’pinion a man has of himsen, and there’s the ’pinion other folks have on him. There’d be two ’pinions about a cracked bell, if the bell could hear itself.”

“Ừ, ừ,” ông Macey nói, rất lấy làm hài lòng về cuộc công kích nhắm vào thói tự phụ của tuổi trẻ ấy; “cậu nói đúng đấy, Tookey: bao giờ cũng có hai ý kiến; có cái ý kiến người ta nghĩ về chính mình, và có cái ý kiến người khác nghĩ về người ta. Một cái chuông nứt cũng sẽ có hai ý kiến, nếu cái chuông nghe được chính nó.”

“Well, Mr. Macey,” said poor Tookey, serious amidst the general laughter, “I undertook to partially fill up the office of parish-clerk by Mr. Crackenthorp’s desire, whenever your infirmities should make you unfitting; and it’s one of the rights thereof to sing in the choir—else why have you done the same yourself?”

“Thưa ông Macey,” cậu Tookey tội nghiệp nói, vẫn nghiêm trang giữa tiếng cười của mọi người, “tôi đã nhận lời làm thay một phần chức thư ký giáo xứ theo ý mục sư Crackenthorp, mỗi khi bệnh tật khiến ông không kham nổi; và một trong những quyền hạn của chức ấy là được hát trong ban hát—không thì sao chính ông cũng đã làm thế?”

“Ah! but the old gentleman and you are two folks,” said Ben Winthrop. “The old gentleman’s got a gift. Why, the Squire used to invite him to take a glass, only to hear him sing the ‘Red Rovier’; didn’t he, Mr. Macey? It’s a nat’ral gift. There’s my little lad Aaron, he’s got a gift—he can sing a tune off straight, like a throstle. But as for you, Master Tookey, you’d better stick to your ‘Amens’: your voice is well enough when you keep it up in your nose. It’s your inside as isn’t right made for music: it’s no better nor a hollow stalk.”

“À! nhưng ông cụ với cậu là hai người khác nhau,” Ben Winthrop nói. “Ông cụ có năng khiếu. Ấy, ông Squire ngày trước còn mời ông cụ uống một ly, chỉ để được nghe ông cụ hát bài ‘Tên cướp biển đỏ’; phải không, ông Macey? Ấy là năng khiếu trời cho. Như thằng cu Aaron nhà tôi đấy, nó có năng khiếu—nó hát một bài ngon lành một lèo, như con chim hét ấy. Còn cậu, cậu Tookey ạ, cậu cứ bám lấy mấy tiếng ‘A-men’ của cậu thì hơn: giọng cậu nghe cũng được khi cậu giữ nó trong lỗ mũi. Cái ruột gan cậu nó không được nặn ra cho âm nhạc: nó chả hơn gì một cái thân cây rỗng.”

This kind of unflinching frankness was the most piquant form of joke to the company at the Rainbow, and Ben Winthrop’s insult was felt by everybody to have capped Mr. Macey’s epigram.

Cái kiểu thẳng thắn không nao núng này là dạng đùa cợt cay độc nhất đối với đám khách ở quán Cầu Vồng, và ai cũng cảm thấy câu xỉ vả của Ben Winthrop đã nâng câu châm ngôn của ông Macey lên thêm một bậc.

“I see what it is plain enough,” said Mr. Tookey, unable to keep cool any longer. “There’s a consperacy to turn me out o’ the choir, as I shouldn’t share the Christmas money—that’s where it is. But I shall speak to Mr. Crackenthorp; I’ll not be put upon by no man.”

“Tôi thấy rõ là thế nào rồi,” cậu Tookey nói, không còn giữ được bình tĩnh nữa. “Có một âm mưu tống tôi ra khỏi ban hát, để tôi không được chia tiền Giáng sinh—chính là thế đấy. Nhưng tôi sẽ thưa chuyện với mục sư Crackenthorp; tôi chả để ai bắt nạt đâu.”

“Nay, nay, Tookey,” said Ben Winthrop. “We’ll pay you your share to keep out of it—that’s what we’ll do. There’s things folks ’ud pay to be rid on, besides varmin.”

“Không, không, Tookey,” Ben Winthrop nói. “Bọn tôi sẽ trả cậu phần của cậu để cậu đứng ngoài—bọn tôi sẽ làm thế đấy. Có những thứ người ta sẵn lòng bỏ tiền ra để tống khứ, ngoài lũ sâu bọ.”

“Come, come,” said the landlord, who felt that paying people for their absence was a principle dangerous to society; “a joke’s a joke. We’re all good friends here, I hope. We must give and take. You’re both right and you’re both wrong, as I say. I agree wi’ Mr. Macey here, as there’s two opinions; and if mine was asked, I should say they’re both right. Tookey’s right and Winthrop’s right, and they’ve only got to split the difference and make themselves even.”

“Thôi, thôi,” ông chủ quán nói, ông cảm thấy cái nguyên tắc trả tiền cho người ta để họ vắng mặt là một nguyên tắc nguy hiểm cho xã hội; “đùa là đùa thôi. Tôi mong ở đây chúng ta đều là bạn tốt cả. Phải có qua có lại. Cả hai đều đúng mà cả hai đều sai, như tôi vẫn bảo. Tôi đồng ý với ông Macey đây là có hai ý kiến; và nếu hỏi ý tôi thì tôi bảo cả hai đều đúng. Tookey đúng mà Winthrop cũng đúng, họ chỉ việc chia đôi chỗ chênh lệch là huề cả làng.”

The farrier was puffing his pipe rather fiercely, in some contempt at this trivial discussion. He had no ear for music himself, and never went to church, as being of the medical profession, and likely to be in requisition for delicate cows. But the butcher, having music in his soul, had listened with a divided desire for Tookey’s defeat and for the preservation of the peace.

Bác thợ móng ngựa đang rít tẩu khá dữ dội, có phần khinh miệt cuộc tranh cãi vặt vãnh này. Bản thân bác chẳng có tai nghe nhạc, và chẳng bao giờ đi nhà thờ, vì là người trong nghề y, dễ bị gọi đi chữa cho những con bò yếu ớt. Nhưng bác hàng thịt, vốn có âm nhạc trong tâm hồn, đã lắng nghe với một mong muốn chia đôi: vừa muốn Tookey thua, vừa muốn giữ được hòa khí.

“To be sure,” he said, following up the landlord’s conciliatory view, “we’re fond of our old clerk; it’s nat’ral, and him used to be such a singer, and got a brother as is known for the first fiddler in this country-side. Eh, it’s a pity but what Solomon lived in our village, and could give us a tune when we liked; eh, Mr. Macey? I’d keep him in liver and lights for nothing—that I would.”

“Hẳn rồi,” bác nói, tiếp theo quan điểm hòa giải của ông chủ quán, “chúng ta quý ông thư ký già của chúng ta; ấy là lẽ tự nhiên, ông ấy xưa kia hát hay đến thế, lại có ông em được biết đến là tay kéo vĩ cầm số một vùng này. Chà, tiếc là ông Solomon không sống ở làng mình, để muốn lúc nào là ông ấy kéo cho mình nghe một bài; phải không, ông Macey? Tôi sẽ cung phụng ông ấy gan với phổi chẳng lấy đồng nào—tôi làm thế thật đấy.”

“Aye, aye,” said Mr. Macey, in the height of complacency; “our family’s been known for musicianers as far back as anybody can tell. But them things are dying out, as I tell Solomon every time he comes round; there’s no voices like what there used to be, and there’s nobody remembers what we remember, if it isn’t the old crows.”

“Ừ, ừ,” ông Macey nói, tự mãn đến tột độ; “dòng họ nhà tôi nổi tiếng là nhà nhạc từ xa xưa đến tận chỗ chả ai kể lại được. Nhưng những thứ ấy đang mai một dần, như tôi vẫn bảo Solomon mỗi lần nó ghé qua; chẳng còn giọng hát nào như ngày trước, và chẳng còn ai nhớ những gì chúng tôi nhớ, trừ phi là lũ quạ già.”

“Aye, you remember when first Mr. Lammeter’s father come into these parts, don’t you, Mr. Macey?” said the landlord.

“Ừ, ông còn nhớ cái hồi cha ông Lammeter mới đến vùng này, phải không, ông Macey?” ông chủ quán nói.

“I should think I did,” said the old man, who had now gone through that complimentary process necessary to bring him up to the point of narration; “and a fine old gentleman he was—as fine, and finer nor the Mr. Lammeter as now is. He came from a bit north’ard, so far as I could ever make out. But there’s nobody rightly knows about those parts: only it couldn’t be far north’ard, nor much different from this country, for he brought a fine breed o’ sheep with him, so there must be pastures there, and everything reasonable. We heared tell as he’d sold his own land to come and take the Warrens, and that seemed odd for a man as had land of his own, to come and rent a farm in a strange place. But they said it was along of his wife’s dying; though there’s reasons in things as nobody knows on—that’s pretty much what I’ve made out; yet some folks are so wise, they’ll find you fifty reasons straight off, and all the while the real reason’s winking at ’em in the corner, and they niver see’t. Howsomever, it was soon seen as we’d got a new parish’ner as know’d the rights and customs o’ things, and kep a good house, and was well looked on by everybody. And the young man—that’s the Mr. Lammeter as now is, for he’d niver a sister—soon begun to court Miss Osgood, that’s the sister o’ the Mr. Osgood as now is, and a fine handsome lass she was—eh, you can’t think—they pretend this young lass is like her, but that’s the way wi’ people as don’t know what come before ’em. I should know, for I helped the old rector, Mr. Drumlow as was, I helped him marry ’em.”

“Nhớ chứ lị,” ông già nói, giờ đây ông đã trải qua cái quy trình tâng bốc cần thiết để đưa ông tới điểm bắt đầu kể chuyện; “mà ông ấy là một ông cụ thật đẹp lão—đẹp lão mà còn đẹp hơn cả ông Lammeter bây giờ. Ông ấy từ mạn bắc xuống, theo như tôi dò ra được. Nhưng chả ai biết cho đích xác về mấy vùng ấy: chỉ biết là không thể xa lắm về phía bắc, mà cũng chẳng khác vùng này bao nhiêu, vì ông ấy mang theo một giống cừu tốt, thế thì ở đấy hẳn phải có đồng cỏ, và mọi thứ cũng phải chăng. Chúng tôi nghe đồn là ông ấy đã bán đất của chính mình để đến thuê trang trại Warrens, mà cái đó xem chừng kỳ quặc với một người có đất riêng, lại đi thuê trại ở một nơi xa lạ. Nhưng người ta bảo là tại bà vợ ông ấy mất; dẫu sự đời vẫn có những lý do chẳng ai biết được—tôi dò ra được đại khái thế; vậy mà có những người khôn đến nỗi họ tìm ra cho anh năm chục lý do ngay tắp lự, trong khi cái lý do thật thì cứ nháy mắt với họ ở trong góc mà họ chả bao giờ thấy. Dẫu sao đi nữa, chẳng bao lâu người ta thấy ngay rằng mình có một giáo dân mới biết lề lối phép tắc mọi sự, giữ nhà cửa đàng hoàng, và được mọi người kính nể. Còn cậu con trai—tức là ông Lammeter bây giờ, vì ông ấy chả có chị em gái nào—chẳng bao lâu đã bắt đầu tán tỉnh cô Osgood, tức là chị gái của ông Osgood bây giờ, mà cô ấy là một cô gái xinh đẹp mặn mà lắm—chà, các bác không tưởng tượng nổi đâu—người ta làm như cô gái trẻ bây giờ giống cô ấy, nhưng cái kiểu ấy là của những người chả biết gì về những chuyện xảy ra trước họ. Tôi phải biết chứ, vì tôi đã giúp ông mục sư già Drumlow hồi ấy, tôi đã giúp ông ấy làm lễ cưới cho họ.”

Here Mr. Macey paused; he always gave his narrative in instalments, expecting to be questioned according to precedent.

Đến đây ông Macey ngừng lại; ông bao giờ cũng kể chuyện theo từng đợt, chờ người ta hỏi theo đúng như tiền lệ.

“Aye, and a partic’lar thing happened, didn’t it, Mr. Macey, so as you were likely to remember that marriage?” said the landlord, in a congratulatory tone.

“Ừ, mà có một chuyện đặc biệt đã xảy ra, phải không, ông Macey, khiến ông dễ nhớ đám cưới ấy?” ông chủ quán nói, bằng giọng như chúc mừng.

“I should think there did—a very partic’lar thing,” said Mr. Macey, nodding sideways. “For Mr. Drumlow—poor old gentleman, I was fond on him, though he’d got a bit confused in his head, what wi’ age and wi’ taking a drop o’ summat warm when the service come of a cold morning. And young Mr. Lammeter, he’d have no way but he must be married in Janiwary, which, to be sure, ’s a unreasonable time to be married in, for it isn’t like a christening or a burying, as you can’t help; and so Mr. Drumlow—poor old gentleman, I was fond on him—but when he come to put the questions, he put ’em by the rule o’ contrairy, like, and he says, ‘Wilt thou have this man to thy wedded wife?’says he, and then he says, ‘Wilt thou have this woman to thy wedded husband?’ says he. But the partic’larest thing of all is, as nobody took any notice on it but me, and they answered straight off ‘yes,’ like as if it had been me saying ‘Amen’ i’ the right place, without listening to what went before.”

“Có chứ lị—một chuyện đặc biệt lắm,” ông Macey nói, gật đầu nghiêng nghiêng. “Ấy là vì ông Drumlow—tội nghiệp ông cụ, tôi quý ông ấy lắm, dù đầu óc ông ấy đã hơi lẫn, phần vì tuổi tác, phần vì nhấp một tí gì cho ấm khi phải làm lễ vào một buổi sáng giá lạnh. Mà cậu Lammeter trẻ thì nhất định chẳng chịu cách nào khác, cứ phải cưới vào tháng Giêng, mà hẳn nhiên đấy là một thời điểm vô lý để cưới xin, vì nó chẳng như lễ rửa tội hay đám ma, cái mà mình đành chịu; thế là ông Drumlow—tội nghiệp ông cụ, tôi quý ông ấy lắm—nhưng đến khi ông ấy đặt câu hỏi thì ông ấy hỏi theo kiểu ngược đời, ấy, ông ấy bảo: ‘Con có nhận người đàn ông này làm vợ chính thức của con không?’ ông ấy bảo thế, rồi ông ấy bảo: ‘Con có nhận người đàn bà này làm chồng chính thức của con không?’ ông ấy bảo thế. Nhưng cái đặc biệt nhất trong tất cả là chẳng ai để ý tí nào ngoài tôi, mà họ cứ thế trả lời ngay ‘vâng,’ cứ như thể tôi nói ‘A-men’ đúng chỗ mà chẳng nghe xem trước đó là cái gì.”

“But you knew what was going on well enough, didn’t you, Mr. Macey? You were live enough, eh?” said the butcher.

“Nhưng ông thì biết thừa là đang có chuyện gì, phải không, ông Macey? Ông tỉnh táo lắm chứ, nhỉ?” bác hàng thịt nói.

“Lor bless you!” said Mr. Macey, pausing, and smiling in pity at the impotence of his hearer’s imagination—“why, I was all of a tremble: it was as if I’d been a coat pulled by the two tails, like; for I couldn’t stop the parson, I couldn’t take upon me to do that; and yet I said to myself, I says, ‘Suppose they shouldn’t be fast married, ’cause the words are contrairy?’ and my head went working like a mill, for I was allays uncommon for turning things over and seeing all round ’em; and I says to myself, ‘Is’t the meanin’ or the words as makes folks fast i’ wedlock?’ For the parson meant right, and the bride and bridegroom meant right. But then, when I come to think on it, meanin’ goes but a little way i’ most things, for you may mean to stick things together and your glue may be bad, and then where are you? And so I says to mysen, ‘It isn’t the meanin,’ it’s the glue.’ And I was worreted as if I’d got three bells to pull at once, when we went into the vestry, and they begun to sign their names. But where’s the use o’ talking?—you can’t think what goes on in a ’cute man’s inside.”

“Lạy Chúa phù hộ bác!” ông Macey nói, ngừng lại, mỉm cười thương hại cái trí tưởng tượng bất lực của người nghe—“ấy, tôi run hết cả người: cứ như tôi là cái áo bị kéo cả hai vạt, ấy; vì tôi không ngăn mục xư được, tôi không dám tự tiện làm thế; vậy mà tôi tự nhủ, tôi bảo: ‘Ngộ nhỡ họ không thành vợ chồng chắc chắn, vì lời lẽ ngược nhau thì sao?’ và đầu tôi cứ quay như cối xay, vì xưa nay tôi vốn có biệt tài lật đi lật lại mọi chuyện mà xem cho hết các mặt; rồi tôi tự nhủ: ‘Cái ý hay cái lời mới khiến người ta gắn chặt trong hôn nhân?’ Vì mục xư có ý đúng, mà cô dâu chú rể cũng có ý đúng. Nhưng rồi, khi tôi nghĩ kỹ, thì trong phần lớn mọi chuyện cái ý chẳng đi được bao xa, vì mình có thể có ý dán các thứ lại với nhau mà hồ của mình lại kém, thế thì mình ra làm sao? Thế là tôi tự nhủ: ‘Chả phải cái ý, mà là cái hồ.’ Và tôi rối trí cứ như phải kéo ba quả chuông một lúc, khi chúng tôi vào phòng thánh, và họ bắt đầu ký tên. Nhưng nói làm gì cho mất công?—các bác không tưởng tượng nổi những gì diễn ra trong bụng một người tinh khôn đâu.”

“But you held in for all that, didn’t you, Mr. Macey?” said the landlord.

“Nhưng dù vậy ông vẫn nín nhịn được, phải không, ông Macey?” ông chủ quán nói.

“Aye, I held in tight till I was by mysen wi’ Mr. Drumlow, and then I out wi’ everything, but respectful, as I allays did. And he made light on it, and he says, ‘Pooh, pooh, Macey, make yourself easy,’ he says; ‘it’s neither the meaning nor the words—it’s the regester does it—that’s the glue.’ So you see he settled it easy; for parsons and doctors know everything by heart, like, so as they aren’t worreted wi’ thinking what’s the rights and wrongs o’ things, as I’n been many and many’s the time. And sure enough the wedding turned out all right, on’y poor Mrs. Lammeter—that’s Miss Osgood as was—died afore the lasses was growed up; but for prosperity and everything respectable, there’s no family more looked on.”

“Ừ, tôi nín chặt cho đến khi chỉ còn mình tôi với ông Drumlow, rồi tôi mới tuôn ra hết, nhưng mà kính cẩn, như tôi xưa nay vẫn thế. Thì ông ấy coi nhẹ chuyện đó, ông ấy bảo: ‘Chà, chà, Macey, cứ yên tâm đi,’ ông ấy bảo; ‘chẳng phải cái ý mà cũng chẳng phải cái lời—chính sổ đăng ký mới làm nên chuyện—cái ấy mới là hồ.’ Đấy, các bác thấy chưa, ông ấy giải quyết dễ ợt; vì các ông mục sư với các ông bác sĩ thuộc lòng mọi thứ, ấy, nên họ chả phải rối trí nghĩ xem cái gì là phải trái của sự việc, như tôi đây đã bao nhiêu lần rồi. Mà quả nhiên đám cưới ấy hóa ra ổn cả, chỉ có bà Lammeter tội nghiệp—tức là cô Osgood ngày trước—mất trước khi các cô con gái lớn lên; nhưng về phát đạt và mọi sự đáng kính thì chẳng có nhà nào được người ta kính nể hơn.”

Every one of Mr. Macey’s audience had heard this story many times, but it was listened to as if it had been a favourite tune, and at certain points the puffing of the pipes was momentarily suspended, that the listeners might give their whole minds to the expected words. But there was more to come; and Mr. Snell, the landlord, duly put the leading question.

Mọi người nghe ông Macey đều đã nghe câu chuyện này nhiều lần, nhưng nó vẫn được lắng nghe như thể một điệu nhạc ưa thích, và đến một vài đoạn nhất định, tiếng rít tẩu tạm ngưng trong chốc lát, để người nghe có thể dồn cả tâm trí vào những lời mà họ đã chờ sẵn. Nhưng vẫn còn nữa; và ông Snell, chủ quán, đúng phép đặt ra câu hỏi gợi chuyện.

“Why, old Mr. Lammeter had a pretty fortin, didn’t they say, when he come into these parts?”

“À này, ông Lammeter cụ có một gia tài kha khá, người ta bảo thế phải không, hồi ông ấy mới đến vùng này?”

“Well, yes,” said Mr. Macey; “but I daresay it’s as much as this Mr. Lammeter’s done to keep it whole. For there was allays a talk as nobody could get rich on the Warrens: though he holds it cheap, for it’s what they call Charity Land.”

“À, phải,” ông Macey nói; “nhưng tôi dám chắc ông Lammeter bây giờ cũng phải chật vật lắm mới giữ được nó nguyên vẹn. Vì xưa nay vẫn có lời đồn là chẳng ai giàu lên được ở trang trại Warrens: dẫu ông ấy thuê rẻ, vì đó là cái mà người ta gọi là Đất Từ thiện.”

“Aye, and there’s few folks know so well as you how it come to be Charity Land, eh, Mr. Macey?” said the butcher.

“Ừ, mà có ít người biết rõ như ông vì sao nó thành Đất Từ thiện, phải không, ông Macey?” bác hàng thịt nói.

“How should they?” said the old clerk, with some contempt. “Why, my grandfather made the grooms’ livery for that Mr. Cliff as came and built the big stables at the Warrens. Why, they’re stables four times as big as Squire Cass’s, for he thought o’ nothing but hosses and hunting, Cliff didn’t—a Lunnon tailor, some folks said, as had gone mad wi’ cheating. For he couldn’t ride; lor bless you! they said he’d got no more grip o’ the hoss than if his legs had been cross-sticks: my grandfather heared old Squire Cass say so many and many a time. But ride he would, as if Old Harry had been a-driving him; and he’d a son, a lad o’ sixteen; and nothing would his father have him do, but he must ride and ride—though the lad was frighted, they said. And it was a common saying as the father wanted to ride the tailor out o’ the lad, and make a gentleman on him—not but what I’m a tailor myself, but in respect as God made me such, I’m proud on it, for ‘Macey, tailor,’ ’s been wrote up over our door since afore the Queen’s heads went out on the shillings. But Cliff, he was ashamed o’ being called a tailor, and he was sore vexed as his riding was laughed at, and nobody o’ the gentlefolks hereabout could abide him. Howsomever, the poor lad got sickly and died, and the father didn’t live long after him, for he got queerer nor ever, and they said he used to go out i’ the dead o’ the night, wi’ a lantern in his hand, to the stables, and set a lot o’ lights burning, for he got as he couldn’t sleep; and there he’d stand, cracking his whip and looking at his hosses; and they said it was a mercy as the stables didn’t get burnt down wi’ the poor dumb creaturs in ’em. But at last he died raving, and they found as he’d left all his property, Warrens and all, to a Lunnon Charity, and that’s how the Warrens come to be Charity Land; though, as for the stables, Mr. Lammeter never uses ’em—they’re out o’ all charicter—lor bless you! if you was to set the doors a-banging in ’em, it ’ud sound like thunder half o’er the parish.”

“Làm sao mà họ biết được?” ông thư ký già nói, có phần khinh khỉnh. “Ấy, ông nội tôi đã may đồng phục cho bọn giữ ngựa của cái ông Cliff đã đến xây mấy dãy chuồng ngựa lớn ở trang trại Warrens. Ấy, chuồng ngựa ấy to gấp bốn lần chuồng của ông Squire Cass, vì ông Cliff ấy chả nghĩ đến cái gì ngoài ngựa với săn bắn—một tay thợ may ở Luân Đôn, có người bảo thế, phát điên vì lừa đảo. Vì ông ta có biết cưỡi ngựa đâu; lạy Chúa phù hộ các bác! người ta bảo ông ta bám lưng ngựa chẳng chắc hơn gì nếu hai chân ông ta là hai que gỗ bắt chéo: ông nội tôi đã nghe ông Squire Cass cụ nói thế bao nhiêu lần. Nhưng ông ta cứ nhất định cưỡi, cứ như lão Quỷ đang lùa ông ta đi; mà ông ta có một cậu con trai, một thằng bé mười sáu tuổi; và ông bố chẳng muốn nó làm gì khác, cứ phải cưỡi mà cưỡi—dù thằng bé sợ chết khiếp, người ta bảo thế. Và người ta thường nói ông bố muốn cưỡi ngựa cho cái chất thợ may bật ra khỏi thằng bé, mà biến nó thành một quý ông—chẳng phải tôi không là thợ may đâu nhé, nhưng xét vì Chúa đã làm tôi thành như thế, tôi lấy thế làm tự hào, vì chữ ‘Macey, thợ may’ đã được viết trên cửa nhà chúng tôi từ trước khi hình đầu Nữ hoàng thôi được in trên đồng si-linh. Nhưng ông Cliff thì xấu hổ vì bị gọi là thợ may, và ông ta tức tối lắm vì cái lối cưỡi ngựa của mình bị cười nhạo, mà trong giới thân sĩ quanh đây chẳng ai chịu nổi ông ta. Dẫu sao đi nữa, thằng bé tội nghiệp ốm yếu rồi chết, và ông bố cũng chẳng sống được bao lâu sau nó, vì ông ta càng ngày càng quái gở hơn bao giờ hết, người ta bảo ông ta thường ra chuồng ngựa vào lúc nửa đêm khuya khoắt, tay cầm đèn lồng, đốt lên cả đống đèn, vì ông ta đến nỗi không ngủ được; rồi ông ta đứng đấy, quất roi đen đét mà nhìn lũ ngựa của mình; và người ta bảo may phúc mà chuồng ngựa không bị cháy rụi cùng với lũ súc vật câm tội nghiệp ở bên trong. Nhưng cuối cùng ông ta chết trong cơn mê sảng, và người ta thấy ông ta để lại toàn bộ tài sản, cả trang trại Warrens lẫn mọi thứ, cho một Hội Từ thiện ở Luân Đôn, và vì thế trang trại Warrens mới thành Đất Từ thiện; dẫu, về mấy dãy chuồng ngựa, ông Lammeter chả bao giờ dùng đến—chúng to quá khổ chẳng ra thể thống gì—lạy Chúa phù hộ các bác! nếu các bác mà làm cho mấy cánh cửa trong đó đập rầm rầm thì tiếng nó sẽ vang như sấm khắp nửa giáo xứ.”

“Aye, but there’s more going on in the stables than what folks see by daylight, eh, Mr. Macey?” said the landlord.

“Ừ, nhưng trong mấy dãy chuồng ngựa ấy còn có nhiều chuyện hơn những gì người ta thấy dưới ánh ban ngày, phải không, ông Macey?” ông chủ quán nói.

“Aye, aye; go that way of a dark night, that’s all,” said Mr. Macey, winking mysteriously, “and then make believe, if you like, as you didn’t see lights i’ the stables, nor hear the stamping o’ the hosses, nor the cracking o’ the whips, and howling, too, if it’s tow’rt daybreak. ‘Cliff’s Holiday’ has been the name of it ever sin’ I were a boy; that’s to say, some said as it was the holiday Old Harry gev him from roasting, like. That’s what my father told me, and he was a reasonable man, though there’s folks nowadays know what happened afore they were born better nor they know their own business.”

“Ừ, ừ; cứ đi lối ấy vào một đêm tối trời, thế thôi,” ông Macey nói, nháy mắt đầy bí ẩn, “rồi thì cứ làm như, nếu các bác muốn, là các bác chẳng thấy ánh đèn trong chuồng ngựa, chẳng nghe tiếng ngựa giậm chân, chẳng nghe tiếng roi quất, mà cả tiếng hú nữa, nếu là lúc gần sáng. ‘Ngày nghỉ của Cliff’ là cái tên người ta gọi nó từ hồi tôi còn bé; nghĩa là, có người bảo đấy là ngày nghỉ lão Quỷ cho ông ta khỏi bị nướng, ấy. Ấy là bố tôi bảo tôi thế, mà ông cụ là người biết điều, dẫu thời nay có những kẻ biết chuyện xảy ra trước khi họ sinh ra còn rõ hơn biết việc của chính mình.”

“What do you say to that, eh, Dowlas?” said the landlord, turning to the farrier, who was swelling with impatience for his cue. “There’s a nut for you to crack.”

“Bác nói sao về chuyện ấy, hả Dowlas?” ông chủ quán nói, quay sang bác thợ móng ngựa, người đang sôi lên sốt ruột chờ đến lượt mình. “Một hạt dẻ cho bác đập đấy.”

Mr. Dowlas was the negative spirit in the company, and was proud of his position.

Bác Dowlas là cái tinh thần phủ định trong đám khách, và rất tự hào về địa vị ấy của mình.

“Say? I say what a man should say as doesn’t shut his eyes to look at a finger-post. I say, as I’m ready to wager any man ten pound, if he’ll stand out wi’ me any dry night in the pasture before the Warren stables, as we shall neither see lights nor hear noises, if it isn’t the blowing of our own noses. That’s what I say, and I’ve said it many a time; but there’s nobody ’ull ventur a ten-pun’ note on their ghos’es as they make so sure of.”

“Nói sao à? Tôi nói cái điều mà một người không nhắm mắt khi nhìn cột chỉ đường phải nói. Tôi nói, tôi sẵn sàng đánh cược mười bảng với bất cứ ai, nếu người đó chịu đứng ngoài trời với tôi vào bất cứ đêm khô ráo nào, trên bãi cỏ trước dãy chuồng ngựa Warrens, rằng chúng tôi sẽ chẳng thấy đèn đóm gì mà cũng chẳng nghe tiếng động gì, trừ tiếng chính chúng tôi hỉ mũi. Tôi nói thế đấy, và tôi đã nói thế bao nhiêu lần; nhưng chả ai dám liều một tờ mười bảng vì mấy con ma mà họ quả quyết là có thật.”

“Why, Dowlas, that’s easy betting, that is,” said Ben Winthrop. “You might as well bet a man as he wouldn’t catch the rheumatise if he stood up to ’s neck in the pool of a frosty night. It ’ud be fine fun for a man to win his bet as he’d catch the rheumatise. Folks as believe in Cliff’s Holiday aren’t agoing to ventur near it for a matter o’ ten pound.”

“Ấy, Dowlas, cược thế thì dễ ợt, dễ thật đấy,” Ben Winthrop nói. “Bác cược với người ta rằng người ta sẽ không bị thấp khớp nếu đứng ngập đến cổ dưới ao vào một đêm sương giá thì cũng thế thôi. Thắng được vụ cược là mình sẽ bị thấp khớp, thế thì vui gớm nhỉ. Những người tin vào Ngày nghỉ của Cliff chả đứa nào dám mon men lại gần nó chỉ vì món mười bảng đâu.”

“If Master Dowlas wants to know the truth on it,” said Mr. Macey, with a sarcastic smile, tapping his thumbs together, “he’s no call to lay any bet—let him go and stan’ by himself—there’s nobody ’ull hinder him; and then he can let the parish’ners know if they’re wrong.”

“Nếu cậu Dowlas muốn biết sự thật về chuyện ấy,” ông Macey nói, với nụ cười mỉa mai, gõ hai ngón tay cái vào nhau, “thì cậu ấy chả cần đánh cược gì sất—cứ để cậu ấy đi mà đứng một mình—chả ai cản cậu ấy; rồi cậu ấy có thể cho các giáo dân biết họ sai hay không.”

“Thank you! I’m obliged to you,” said the farrier, with a snort of scorn. “If folks are fools, it’s no business o’ mine. I don’t want to make out the truth about ghos’es: I know it a’ready. But I’m not against a bet—everything fair and open. Let any man bet me ten pound as I shall see Cliff’s Holiday, and I’ll go and stand by myself. I want no company. I’d as lief do it as I’d fill this pipe.”

“Cám ơn! Đội ơn ông,” bác thợ móng ngựa nói, khịt mũi khinh bỉ. “Nếu người ta ngu thì việc gì đến tôi. Tôi chả cần tìm cho ra sự thật về ma quỷ: tôi biết rồi. Nhưng tôi chả chối một vụ cược—mọi sự công bằng và công khai. Cứ để ai cược với tôi mười bảng là tôi sẽ thấy Ngày nghỉ của Cliff, thế là tôi sẽ đi mà đứng một mình. Tôi chả cần ai đi cùng. Tôi làm việc ấy cũng dễ như nhồi tẩu thuốc này.”

“Ah, but who’s to watch you, Dowlas, and see you do it? That’s no fair bet,” said the butcher.

“À, nhưng ai sẽ canh bác, Dowlas, mà xem bác có làm thật không? Thế chả phải là cược công bằng,” bác hàng thịt nói.

“No fair bet?” replied Mr. Dowlas, angrily. “I should like to hear any man stand up and say I want to bet unfair. Come now, Master Lundy, I should like to hear you say it.”

“Không phải cược công bằng à?” bác Dowlas đáp, giận dữ. “Tôi muốn nghe xem có ai dám đứng lên mà bảo tôi muốn cược gian lận. Nào, bác Lundy, tôi muốn nghe bác nói câu ấy đấy.”

“Very like you would,” said the butcher. “But it’s no business o’ mine. You’re none o’ my bargains, and I aren’t a-going to try and ’bate your price. If anybody ’ll bid for you at your own vallying, let him. I’m for peace and quietness, I am.”

“Chắc là bác muốn lắm đấy,” bác hàng thịt nói. “Nhưng việc gì đến tôi. Bác chả phải món hàng tôi mua, và tôi chả định mặc cả cho bác hạ giá đâu. Nếu có ai chịu trả cho bác theo cái giá bác tự định, thì cứ để họ trả. Tôi chuộng yên ổn, êm thấm, tôi là thế.”

“Yes, that’s what every yapping cur is, when you hold a stick up at him,” said the farrier. “But I’m afraid o’ neither man nor ghost, and I’m ready to lay a fair bet. I aren’t a turn-tail cur.”

“Phải, con chó ghẻ hay sủa nào cũng thế cả, khi mình giơ gậy lên với nó,” bác thợ móng ngựa nói. “Nhưng tôi chả sợ người mà cũng chả sợ ma, và tôi sẵn sàng đặt một vụ cược công bằng. Tôi chả phải con chó cụp đuôi.”

“Aye, but there’s this in it, Dowlas,” said the landlord, speaking in a tone of much candour and tolerance. “There’s folks, i’ my opinion, they can’t see ghos’es, not if they stood as plain as a pike-staff before ’em. And there’s reason i’ that. For there’s my wife, now, can’t smell, not if she’d the strongest o’ cheese under her nose. I never see’d a ghost myself; but then I says to myself, ‘Very like I haven’t got the smell for ’em.’ I mean, putting a ghost for a smell, or else contrairiways. And so, I’m for holding with both sides; for, as I say, the truth lies between ’em. And if Dowlas was to go and stand, and say he’d never seen a wink o’ Cliff’s Holiday all the night through, I’d back him; and if anybody said as Cliff’s Holiday was certain sure, for all that, I’d back him too. For the smell’s what I go by.”

“Ừ, nhưng có điều này, Dowlas ạ,” ông chủ quán nói, bằng giọng hết sức thành thật và khoan dung. “Theo ý tôi, có những người họ không thấy được ma, dù ma có đứng sờ sờ như cái cán giáo trước mặt họ. Mà cái đó có lý của nó. Như bà nhà tôi đấy, bà ấy không ngửi được, dù có đặt miếng phó mát nặng mùi nhất dưới mũi bà ấy. Bản thân tôi chưa bao giờ thấy ma; nhưng rồi tôi tự nhủ: ‘Chắc là mình không có cái mũi để ngửi ra chúng.’ Ý tôi là, coi con ma như một cái mùi, hoặc là ngược lại. Thế nên tôi đứng về cả hai phía; vì, như tôi nói, sự thật nằm ở giữa. Và nếu Dowlas đi mà đứng đấy, rồi bảo suốt cả đêm chả thấy tí ti gì của Ngày nghỉ của Cliff, tôi sẽ ủng hộ bác ấy; mà nếu có ai bảo, dẫu thế, Ngày nghỉ của Cliff là chắc chắn có thật, tôi cũng sẽ ủng hộ người ấy. Vì tôi theo cái mùi mà.”

The landlord’s analogical argument was not well received by the farrier—a man intensely opposed to compromise.

Lập luận loại suy của ông chủ quán không được bác thợ móng ngựa đón nhận—một người cực kỳ chống đối mọi sự thỏa hiệp.

“Tut, tut,” he said, setting down his glass with refreshed irritation; “what’s the smell got to do with it? Did ever a ghost give a man a black eye? That’s what I should like to know. If ghos’es want me to believe in ’em, let ’em leave off skulking i’ the dark and i’ lone places—let ’em come where there’s company and candles.”

“Chậc, chậc,” bác nói, đặt ly xuống với cơn bực mình mới bùng lên; “cái mùi thì dính dáng gì đến chuyện này? Đã có con ma nào làm ai thâm tím mắt bao giờ chưa? Tôi muốn biết cái đó đấy. Nếu ma muốn tôi tin chúng thì cứ để chúng thôi lẩn lút trong bóng tối với ở những chỗ vắng vẻ—cứ để chúng đến chỗ có người với có nến.”

“As if ghos’es ’ud want to be believed in by anybody so ignirant!” said Mr. Macey, in deep disgust at the farrier’s crass incompetence to apprehend the conditions of ghostly phenomena.

“Cứ làm như ma lại cần một kẻ dốt đặc như thế tin vào mình không bằng!” ông Macey nói, hết sức ghê tởm cái sự bất lực thô thiển của bác thợ móng ngựa trong việc nắm bắt những điều kiện của hiện tượng ma quái.

Yet the next moment there seemed to be some evidence that ghosts had a more condescending disposition than Mr. Macey attributed to them; for the pale thin figure of Silas Marner was suddenly seen standing in the warm light, uttering no word, but looking round at the company with his strange unearthly eyes. The long pipes gave a simultaneous movement, like the antennae of startled insects, and every man present, not excepting even the sceptical farrier, had an impression that he saw, not Silas Marner in the flesh, but an apparition; for the door by which Silas had entered was hidden by the high-screened seats, and no one had noticed his approach. Mr. Macey, sitting a long way off the ghost, might be supposed to have felt an argumentative triumph, which would tend to neutralize his share of the general alarm. Had he not always said that when Silas Marner was in that strange trance of his, his soul went loose from his body? Here was the demonstration: nevertheless, on the whole, he would have been as well contented without it. For a few moments there was a dead silence, Marner’s want of breath and agitation not allowing him to speak. The landlord, under the habitual sense that he was bound to keep his house open to all company, and confident in the protection of his unbroken neutrality, at last took on himself the task of adjuring the ghost.

Thế mà ngay khoảnh khắc sau đó dường như đã có bằng chứng rằng ma quỷ có tính hạ cố hơn là ông Macey gán cho chúng; vì cái bóng người gầy gò nhợt nhạt của Silas Marner bỗng nhiên được trông thấy đứng trong ánh sáng ấm áp, không thốt một lời, chỉ đưa đôi mắt kỳ lạ như không thuộc cõi trần nhìn quanh đám khách. Những chiếc tẩu dài đồng loạt động đậy, như râu của những con côn trùng bị giật mình, và mọi người có mặt, không trừ cả bác thợ móng ngựa đa nghi, đều có cảm tưởng rằng mình đang thấy, không phải Silas Marner bằng xương bằng thịt, mà là một hồn ma hiện hình; vì cánh cửa Silas bước vào bị những dãy ghế có lưng tựa cao che khuất, và chẳng ai để ý thấy ông tới gần. Ông Macey, ngồi cách con ma một quãng xa, có thể được cho là đã cảm thấy một niềm đắc thắng trong tranh luận, điều có xu hướng làm dịu đi phần hoảng sợ chung của ông. Chẳng phải ông vẫn luôn bảo rằng khi Silas Marner ở trong cơn đờ người kỳ lạ ấy thì linh hồn ông ta lìa khỏi thể xác đó sao? Đây chính là bằng chứng: dẫu vậy, xét cho cùng, giá không có nó thì ông cũng hài lòng chẳng kém. Trong mấy khoảnh khắc có một sự im lặng chết chóc, vì Marner hụt hơi và xúc động không nói được. Ông chủ quán, do cái ý thức thường trực rằng mình buộc phải mở cửa quán cho mọi khách khứa, và tin tưởng vào sự che chở của thái độ trung lập chưa từng bị phá vỡ của mình, cuối cùng đã tự nhận lấy nhiệm vụ nhân danh mà hỏi con ma.

“Master Marner,” he said, in a conciliatory tone, “what’s lacking to you? What’s your business here?”

“Bác Marner,” ông nói, bằng giọng xoa dịu, “bác thiếu thứ gì thế? Bác đến đây có việc gì?”

“Robbed!” said Silas, gaspingly. “I’ve been robbed! I want the constable—and the Justice—and Squire Cass—and Mr. Crackenthorp.”

“Bị trộm!” Silas nói, hổn hển. “Tôi bị trộm rồi! Tôi cần ông cảnh sát—và ông Thẩm phán—và ông Squire Cass—và mục sư Crackenthorp.”

“Lay hold on him, Jem Rodney,” said the landlord, the idea of a ghost subsiding; “he’s off his head, I doubt. He’s wet through.”

“Giữ lấy ông ta, Jem Rodney,” ông chủ quán nói, cái ý nghĩ về con ma đã lắng xuống; “ông ta mất trí rồi, tôi e thế. Ông ta ướt sũng cả người.”

Jem Rodney was the outermost man, and sat conveniently near Marner’s standing-place; but he declined to give his services.

Jem Rodney là người ngồi ngoài cùng, và ngồi gần chỗ Marner đứng một cách tiện lợi; nhưng hắn từ chối giúp.

“Come and lay hold on him yourself, Mr. Snell, if you’ve a mind,” said Jem, rather sullenly. “He’s been robbed, and murdered too, for what I know,” he added, in a muttering tone.

“Ông cứ đến mà giữ lấy ông ta, ông Snell, nếu ông muốn,” Jem nói, giọng khá cáu kỉnh. “Ông ta bị trộm, mà có khi bị giết luôn rồi cũng nên, ai mà biết,” hắn nói thêm, giọng lẩm bẩm.

“Jem Rodney!” said Silas, turning and fixing his strange eyes on the suspected man.

“Jem Rodney!” Silas nói, quay lại và dán đôi mắt kỳ lạ vào kẻ bị nghi ngờ.

“Aye, Master Marner, what do you want wi’ me?” said Jem, trembling a little, and seizing his drinking-can as a defensive weapon.

“Ừ, bác Marner, bác muốn gì ở tôi?” Jem nói, hơi run, và chộp lấy cái ca uống rượu làm vũ khí tự vệ.

“If it was you stole my money,” said Silas, clasping his hands entreatingly, and raising his voice to a cry, “give it me back—and I won’t meddle with you. I won’t set the constable on you. Give it me back, and I’ll let you—I’ll let you have a guinea.”

“Nếu chính anh đã lấy trộm tiền của tôi,” Silas nói, chắp tay van nài, và cao giọng thành tiếng kêu, “thì trả lại cho tôi—và tôi sẽ không đụng đến anh. Tôi sẽ không báo cảnh sát bắt anh. Trả lại cho tôi, và tôi sẽ cho anh—tôi sẽ cho anh một đồng ghi-nê.”

“Me stole your money!” said Jem, angrily. “I’ll pitch this can at your eye if you talk o’ my stealing your money.”

“Tôi mà lấy trộm tiền của bác!” Jem nói, giận dữ. “Tôi sẽ ném cái ca này vào mắt bác nếu bác còn nói chuyện tôi lấy trộm tiền của bác.”

“Come, come, Master Marner,” said the landlord, now rising resolutely, and seizing Marner by the shoulder, “if you’ve got any information to lay, speak it out sensible, and show as you’re in your right mind, if you expect anybody to listen to you. You’re as wet as a drownded rat. Sit down and dry yourself, and speak straight forrard.”

“Thôi, thôi, bác Marner,” ông chủ quán nói, giờ đã đứng dậy một cách quả quyết, và nắm lấy vai Marner, “nếu bác có điều gì cần trình báo thì cứ nói ra cho tử tế, và chứng tỏ là bác còn tỉnh trí, nếu bác mong có ai nghe bác. Bác ướt như chuột lột rồi. Ngồi xuống mà hong khô người, rồi nói thẳng ra.”

“Ah, to be sure, man,” said the farrier, who began to feel that he had not been quite on a par with himself and the occasion. “Let’s have no more staring and screaming, else we’ll have you strapped for a madman. That was why I didn’t speak at the first—thinks I, the man’s run mad.”

“À, phải đấy, bác ạ,” bác thợ móng ngựa nói, bác bắt đầu cảm thấy mình đã không hoàn toàn xứng với bản thân và với tình thế. “Thôi đừng trợn mắt với gào thét nữa, không thì bọn tôi trói bác lại như trói thằng điên bây giờ. Thế nên lúc đầu tôi mới không nói gì—tôi nghĩ bụng, tay này hóa điên rồi.”

“Aye, aye, make him sit down,” said several voices at once, well pleased that the reality of ghosts remained still an open question.

“Ừ, ừ, bắt ông ta ngồi xuống,” nhiều giọng cùng nói một lúc, rất hài lòng vì chuyện ma có thật hay không vẫn còn là một câu hỏi bỏ ngỏ.

The landlord forced Marner to take off his coat, and then to sit down on a chair aloof from every one else, in the centre of the circle and in the direct rays of the fire. The weaver, too feeble to have any distinct purpose beyond that of getting help to recover his money, submitted unresistingly. The transient fears of the company were now forgotten in their strong curiosity, and all faces were turned towards Silas, when the landlord, having seated himself again, said—

Ông chủ quán buộc Marner cởi áo khoác ra, rồi ngồi xuống một chiếc ghế tách riêng khỏi mọi người, ở giữa vòng tròn và hứng thẳng ánh lửa. Người thợ dệt, quá yếu ớt để có bất cứ mục đích rõ rệt nào ngoài việc tìm người giúp lấy lại tiền, cứ thế phục tùng không cưỡng lại. Những nỗi sợ thoáng qua của đám khách giờ đã bị lãng quên trong cơn tò mò mãnh liệt, và mọi khuôn mặt đều quay về phía Silas, khi ông chủ quán, đã ngồi xuống lại, nói—

“Now then, Master Marner, what’s this you’ve got to say—as you’ve been robbed? Speak out.”

“Nào, bác Marner, bác có chuyện gì cần nói—chuyện bác bị trộm ấy? Nói ra đi.”

“He’d better not say again as it was me robbed him,” cried Jem Rodney, hastily. “What could I ha’ done with his money? I could as easy steal the parson’s surplice, and wear it.”

“Ông ta liệu hồn đừng có nói lại là tôi lấy trộm của ông ta nữa,” Jem Rodney kêu lên, vội vã. “Tôi thì làm được gì với tiền của ông ta? Tôi mà có tiền của ông ta thì cũng chỉ như đi ăn cắp cái áo lễ của mục sư rồi mặc lên người—ai mà chẳng nhận ra.”

“Hold your tongue, Jem, and let’s hear what he’s got to say,” said the landlord. “Now then, Master Marner.”

“Câm miệng đi, Jem, để nghe xem ông ấy nói gì,” ông chủ quán nói. “Nào, bác Marner.”

Silas now told his story, under frequent questioning as the mysterious character of the robbery became evident.

Bây giờ Silas kể lại câu chuyện của mình, thường xuyên bị hỏi han khi tính chất bí ẩn của vụ trộm trở nên rõ rệt.

This strangely novel situation of opening his trouble to his Raveloe neighbours, of sitting in the warmth of a hearth not his own, and feeling the presence of faces and voices which were his nearest promise of help, had doubtless its influence on Marner, in spite of his passionate preoccupation with his loss. Our consciousness rarely registers the beginning of a growth within us any more than without us: there have been many circulations of the sap before we detect the smallest sign of the bud.

Cái tình thế mới lạ kỳ này—thổ lộ nỗi khổ của mình với những người hàng xóm ở Raveloe, ngồi trong hơi ấm của một lò sưởi không phải của mình, và cảm thấy sự hiện diện của những khuôn mặt và giọng nói là lời hứa hẹn gần nhất về sự giúp đỡ dành cho mình—hẳn nhiên đã có ảnh hưởng đến Marner, mặc dù ông đang bị cuốn chặt một cách cuồng nhiệt vào sự mất mát của mình. Ý thức của chúng ta hiếm khi ghi nhận được lúc bắt đầu của một sự lớn lên bên trong ta, cũng như bên ngoài ta: nhựa cây đã tuần hoàn nhiều lượt trước khi ta nhận ra dấu hiệu nhỏ nhất của chồi non.

The slight suspicion with which his hearers at first listened to him, gradually melted away before the convincing simplicity of his distress: it was impossible for the neighbours to doubt that Marner was telling the truth, not because they were capable of arguing at once from the nature of his statements to the absence of any motive for making them falsely, but because, as Mr. Macey observed, “Folks as had the devil to back ’em were not likely to be so mushed” as poor Silas was. Rather, from the strange fact that the robber had left no traces, and had happened to know the nick of time, utterly incalculable by mortal agents, when Silas would go away from home without locking his door, the more probable conclusion seemed to be, that his disreputable intimacy in that quarter, if it ever existed, had been broken up, and that, in consequence, this ill turn had been done to Marner by somebody it was quite in vain to set the constable after. Why this preternatural felon should be obliged to wait till the door was left unlocked, was a question which did not present itself.

Mối nghi ngờ nhẹ mà lúc đầu những người nghe dành cho ông dần dần tan biến trước sự giản dị đầy sức thuyết phục của nỗi khốn khổ nơi ông: những người hàng xóm không thể nào ngờ rằng Marner đang nói dối, không phải vì họ có khả năng lập luận ngay tức thì từ bản chất lời khai của ông đến chỗ không hề có động cơ nào để ông khai gian, mà vì, như ông Macey nhận xét, “Những kẻ có quỷ sứ chống lưng chả đời nào lại tơi tả thảm hại” như Silas tội nghiệp. Đúng hơn, từ cái sự thật kỳ lạ là tên trộm chẳng để lại dấu vết nào, và lại tình cờ biết đúng thời khắc—điều hoàn toàn không một tác nhân phàm trần nào tính trước được—khi Silas sẽ ra khỏi nhà mà không khóa cửa, kết luận có vẻ khả dĩ hơn là mối giao du bất chính của ông với phía quỷ sứ ấy, nếu từng có, đã tan vỡ, và do đó, cái vố tai hại này đã bị giáng xuống Marner bởi một kẻ mà có sai cảnh sát đi đuổi theo cũng hoàn toàn vô ích. Tại sao tên tội phạm siêu nhiên này lại buộc phải đợi đến khi cửa không khóa, là một câu hỏi chẳng hề nảy ra trong đầu ai.

“It isn’t Jem Rodney as has done this work, Master Marner,” said the landlord. “You mustn’t be a-casting your eye at poor Jem. There may be a bit of a reckoning against Jem for the matter of a hare or so, if anybody was bound to keep their eyes staring open, and niver to wink; but Jem’s been a-sitting here drinking his can, like the decentest man i’ the parish, since before you left your house, Master Marner, by your own account.”

“Chả phải Jem Rodney làm vụ này đâu, bác Marner,” ông chủ quán nói. “Bác không được nhìn ngó nghi ngờ thằng Jem tội nghiệp. Có thể thằng Jem cũng có một tí nợ nần phải tính vì vụ một hai con thỏ rừng gì đấy, nếu có ai bắt buộc phải giương mắt ra mà nhìn chẳng bao giờ chớp; nhưng thằng Jem đã ngồi đây uống ca rượu của nó, như người tử tế nhất giáo xứ, từ trước khi bác rời nhà, bác Marner ạ, theo như chính lời bác kể.”

“Aye, aye,” said Mr. Macey; “let’s have no accusing o’ the innicent. That isn’t the law. There must be folks to swear again’ a man before he can be ta’en up. Let’s have no accusing o’ the innicent, Master Marner.”

“Ừ, ừ,” ông Macey nói; “đừng có buộc tội người vô tộ. Thế không phải luật. Phải có người thề làm chứng chống lại một người thì mới bắt được người ấy. Đừng có buộc tội người vô tộ, bác Marner ạ.”

Memory was not so utterly torpid in Silas that it could not be awakened by these words. With a movement of compunction as new and strange to him as everything else within the last hour, he started from his chair and went close up to Jem, looking at him as if he wanted to assure himself of the expression in his face.

Ký ức trong Silas chưa đến nỗi tê liệt hoàn toàn để không thể bị đánh thức bởi những lời ấy. Với một cử động ăn năn, mới mẻ và lạ lùng đối với ông như mọi thứ khác trong vòng một giờ qua, ông đứng phắt dậy khỏi ghế và đi đến sát bên Jem, nhìn hắn như thể muốn tự mình chắc chắn về vẻ mặt hắn.

“I was wrong,” he said—“yes, yes—I ought to have thought. There’s nothing to witness against you, Jem. Only you’d been into my house oftener than anybody else, and so you came into my head. I don’t accuse you—I won’t accuse anybody—only,” he added, lifting up his hands to his head, and turning away with bewildered misery, “I try—I try to think where my guineas can be.”

“Tôi đã sai,” ông nói—“phải, phải—lẽ ra tôi phải nghĩ kỹ. Chẳng có gì làm chứng chống lại anh cả, Jem ạ. Chỉ là anh đã vào nhà tôi nhiều lần hơn bất cứ ai, nên anh mới hiện ra trong đầu tôi. Tôi không buộc tội anh—tôi sẽ không buộc tội ai cả—chỉ là,” ông nói thêm, đưa hai tay lên ôm đầu, và quay đi trong nỗi khổ sở bối rối, “tôi cố—tôi cố nghĩ xem những đồng ghi-nê của tôi có thể ở đâu.”

“Aye, aye, they’re gone where it’s hot enough to melt ’em, I doubt,” said Mr. Macey.

“Ừ, ừ, chúng đã đi đến chỗ đủ nóng để chảy ra rồi, tôi e thế,” ông Macey nói.

“Tchuh!” said the farrier. And then he asked, with a cross-examining air, “How much money might there be in the bags, Master Marner?”

“Xì!” bác thợ móng ngựa nói. Rồi bác hỏi, với vẻ như thẩm vấn đối chất: “Trong mấy cái túi ấy có chừng bao nhiêu tiền, bác Marner?”

“Two hundred and seventy-two pounds, twelve and sixpence, last night when I counted it,” said Silas, seating himself again, with a groan.

“Hai trăm bảy mươi hai bảng, mười hai si-linh sáu penny, đêm qua lúc tôi đếm,” Silas nói, ngồi xuống lại, rên lên một tiếng.

“Pooh! why, they’d be none so heavy to carry. Some tramp’s been in, that’s all; and as for the no footmarks, and the bricks and the sand being all right—why, your eyes are pretty much like a insect’s, Master Marner; they’re obliged to look so close, you can’t see much at a time. It’s my opinion as, if I’d been you, or you’d been me—for it comes to the same thing—you wouldn’t have thought you’d found everything as you left it. But what I vote is, as two of the sensiblest o’ the company should go with you to Master Kench, the constable’s—he’s ill i’ bed, I know that much—and get him to appoint one of us his deppity; for that’s the law, and I don’t think anybody ’ull take upon him to contradick me there. It isn’t much of a walk to Kench’s; and then, if it’s me as is deppity, I’ll go back with you, Master Marner, and examine your premises; and if anybody’s got any fault to find with that, I’ll thank him to stand up and say it out like a man.”

“Xì! ấy, thế thì mang đi cũng chả nặng mấy. Có thằng ăn mày lang thang nào vào thôi, thế thôi; còn chuyện chả có vết chân, với gạch và cát vẫn y nguyên—ấy, mắt bác cũng gần giống mắt con côn trùng, bác Marner ạ; chúng phải nhìn sát quá, nên mỗi lúc bác chả thấy được bao nhiêu. Ý tôi là, nếu tôi là bác, hay bác là tôi—vì thế nào thì cũng thế—thì bác đã chả nghĩ là mình thấy mọi thứ vẫn y như lúc bác để lại. Nhưng tôi đề nghị là hai người biết điều nhất trong đám này nên đi với bác đến nhà bác Kench, ông cảnh sát—ông ấy đang ốm liệt giường, cái đó thì tôi biết—và nhờ ông ấy chỉ định một người trong chúng ta làm phó cho ông ấy; vì luật là thế, và tôi nghĩ chả ai dám cãi tôi chỗ ấy đâu. Đến nhà Kench cũng chả xa mấy; rồi thì, nếu tôi là phó, tôi sẽ đi về với bác, bác Marner ạ, mà khám xét nhà cửa của bác; và nếu có ai thấy chỗ nào đáng chê trách trong việc ấy thì tôi xin người ấy cứ đứng lên mà nói thẳng ra như một người đàn ông.”

By this pregnant speech the farrier had re-established his self-complacency, and waited with confidence to hear himself named as one of the superlatively sensible men.

Bằng bài nói đầy hàm ý này, bác thợ móng ngựa đã lấy lại được sự tự mãn của mình, và tự tin chờ nghe mình được nêu tên là một trong những người biết điều bậc nhất.

“Let us see how the night is, though,” said the landlord, who also considered himself personally concerned in this proposition. “Why, it rains heavy still,” he said, returning from the door.

“Dẫu vậy, ta hãy xem trời đêm thế nào đã,” ông chủ quán nói, ông cũng tự coi mình có dính dáng riêng đến đề nghị này. “Ấy, trời vẫn còn mưa to,” ông nói, từ cửa quay vào.

“Well, I’m not the man to be afraid o’ the rain,” said the farrier. “For it’ll look bad when Justice Malam hears as respectable men like us had a information laid before ’em and took no steps.”

“Thì, tôi chả phải người sợ mưa,” bác thợ móng ngựa nói. “Vì sẽ chả hay ho gì khi ông Thẩm phán Malam nghe nói những người đáng kính như chúng ta được trình báo một vụ mà chả làm gì cả.”

The landlord agreed with this view, and after taking the sense of the company, and duly rehearsing a small ceremony known in high ecclesiastical life as the nolo episcopari, he consented to take on himself the chill dignity of going to Kench’s. But to the farrier’s strong disgust, Mr. Macey now started an objection to his proposing himself as a deputy-constable; for that oracular old gentleman, claiming to know the law, stated, as a fact delivered to him by his father, that no doctor could be a constable.

Ông chủ quán đồng ý với quan điểm này, và sau khi thăm dò ý kiến mọi người, và đúng phép diễn lại một màn nho nhỏ mà giới giáo phẩm cao cấp gọi là nolo episcopari (“tôi không muốn làm giám mục”), ông bằng lòng tự nhận lấy cái vinh dự lạnh lẽo là đi đến nhà Kench. Nhưng trước sự ghê tởm mãnh liệt của bác thợ móng ngựa, ông Macey giờ đây lại nêu ra một ý phản đối việc bác tự tiến cử làm phó cảnh sát; vì ông cụ già hay phán như thánh ấy, tự nhận là biết luật, đã tuyên bố, như một sự thật được cha ông truyền lại, rằng chẳng ông bác sĩ nào có thể làm cảnh sát.

“And you’re a doctor, I reckon, though you’re only a cow-doctor—for a fly’s a fly, though it may be a hoss-fly,” concluded Mr. Macey, wondering a little at his own “’cuteness”.

“Mà cậu là bác sĩ, tôi cho là thế, dẫu cậu chỉ là thầy thuốc chữa bò—vì ruồi là ruồi, dẫu có là ruồi trâu đi nữa,” ông Macey kết luận, hơi ngạc nhiên về cái sự “tinh khôn” của chính mình.

There was a hot debate upon this, the farrier being of course indisposed to renounce the quality of doctor, but contending that a doctor could be a constable if he liked—the law meant, he needn’t be one if he didn’t like. Mr. Macey thought this was nonsense, since the law was not likely to be fonder of doctors than of other folks. Moreover, if it was in the nature of doctors more than of other men not to like being constables, how came Mr. Dowlas to be so eager to act in that capacity?

Có một cuộc tranh cãi nảy lửa về chuyện này, bác thợ móng ngựa dĩ nhiên không muốn từ bỏ phẩm cách bác sĩ, nhưng lại cãi rằng bác sĩ có thể làm cảnh sát nếu muốn—ý của luật là, bác sĩ không cần làm nếu không muốn. Ông Macey cho thế là vớ vẩn, vì luật khó mà ưu ái bác sĩ hơn những người khác. Hơn nữa, nếu bản tính của các bác sĩ, hơn những người khác, là không thích làm cảnh sát, thì cớ sao bác Dowlas lại hăm hở muốn đảm nhận cương vị ấy đến thế?

“I don’t want to act the constable,” said the farrier, driven into a corner by this merciless reasoning; “and there’s no man can say it of me, if he’d tell the truth. But if there’s to be any jealousy and envying about going to Kench’s in the rain, let them go as like it—you won’t get me to go, I can tell you.”

“Tôi chả muốn làm cảnh sát,” bác thợ móng ngựa nói, bị dồn vào chân tường bởi lập luận không chút nương tay này; “và chả ai nói được thế về tôi, nếu người đó nói thật. Nhưng nếu đi đến nhà Kench dưới mưa mà lại sinh ra ghen ghét đố kỵ, thì để ai thích thì người đó đi—các bác không bắt được tôi đi đâu, tôi nói cho mà biết.”

By the landlord’s intervention, however, the dispute was accommodated. Mr. Dowlas consented to go as a second person disinclined to act officially; and so poor Silas, furnished with some old coverings, turned out with his two companions into the rain again, thinking of the long night-hours before him, not as those do who long to rest, but as those who expect to “watch for the morning”.

Tuy nhiên, nhờ ông chủ quán can thiệp, cuộc tranh chấp đã được dàn xếp. Bác Dowlas bằng lòng đi với tư cách người thứ hai, không muốn hành sự chính thức; và thế là Silas tội nghiệp, được trùm lên mấy tấm áo cũ, lại cùng hai người bạn đồng hành đi ra ngoài mưa, nghĩ đến những giờ đêm dài trước mặt, không như những người mong được nghỉ ngơi, mà như những người chờ đợi để “canh chừng trời sáng”.

When Godfrey Cass returned from Mrs. Osgood’s party at midnight, he was not much surprised to learn that Dunsey had not come home. Perhaps he had not sold Wildfire, and was waiting for another chance—perhaps, on that foggy afternoon, he had preferred housing himself at the Red Lion at Batherley for the night, if the run had kept him in that neighbourhood; for he was not likely to feel much concern about leaving his brother in suspense. Godfrey’s mind was too full of Nancy Lammeter’s looks and behaviour, too full of the exasperation against himself and his lot, which the sight of her always produced in him, for him to give much thought to Wildfire, or to the probabilities of Dunstan’s conduct.

Khi Godfrey Cass từ buổi tiệc của bà Osgood trở về lúc nửa đêm, anh không mấy ngạc nhiên khi biết Dunsey chưa về nhà. Có lẽ hắn chưa bán được Wildfire, và đang chờ một dịp khác—có lẽ, vào buổi chiều sương mù ấy, hắn đã thích trọ lại qua đêm ở quán Sư Tử Đỏ tại Batherley hơn, nếu cuộc săn đã giữ hắn lại ở vùng ấy; vì hắn khó mà bận tâm nhiều đến việc để anh mình phải thấp thỏm chờ đợi. Đầu óc Godfrey quá đầy dáng vẻ và cử chỉ của Nancy Lammeter, quá đầy nỗi bực tức đối với chính mình và số phận mình, cái nỗi bực tức mà việc nhìn thấy nàng bao giờ cũng gây ra trong anh, khiến anh chẳng nghĩ ngợi gì nhiều đến Wildfire, hay đến những khả năng trong cách hành xử của Dunstan.

The next morning the whole village was excited by the story of the robbery, and Godfrey, like every one else, was occupied in gathering and discussing news about it, and in visiting the Stone-pits. The rain had washed away all possibility of distinguishing foot-marks, but a close investigation of the spot had disclosed, in the direction opposite to the village, a tinder-box, with a flint and steel, half sunk in the mud. It was not Silas’s tinder-box, for the only one he had ever had was still standing on his shelf; and the inference generally accepted was, that the tinder-box in the ditch was somehow connected with the robbery. A small minority shook their heads, and intimated their opinion that it was not a robbery to have much light thrown on it by tinder-boxes, that Master Marner’s tale had a queer look with it, and that such things had been known as a man’s doing himself a mischief, and then setting the justice to look for the doer. But when questioned closely as to their grounds for this opinion, and what Master Marner had to gain by such false pretences, they only shook their heads as before, and observed that there was no knowing what some folks counted gain; moreover, that everybody had a right to their own opinions, grounds or no grounds, and that the weaver, as everybody knew, was partly crazy. Mr. Macey, though he joined in the defence of Marner against all suspicions of deceit, also pooh-poohed the tinder-box; indeed, repudiated it as a rather impious suggestion, tending to imply that everything must be done by human hands, and that there was no power which could make away with the guineas without moving the bricks. Nevertheless, he turned round rather sharply on Mr. Tookey, when the zealous deputy, feeling that this was a view of the case peculiarly suited to a parish-clerk, carried it still farther, and doubted whether it was right to inquire into a robbery at all when the circumstances were so mysterious.

Sáng hôm sau cả làng xôn xao vì câu chuyện vụ trộm, và Godfrey, cũng như mọi người khác, bận rộn thu nhặt và bàn tán tin tức về nó, và đi xem hố đá. Mưa đã xóa sạch mọi khả năng phân biệt dấu chân, nhưng một cuộc khám xét kỹ lưỡng tại chỗ đã phát hiện, ở hướng ngược với làng, một hộp đánh lửa có đá lửa và miếng thép, lún nửa chừng trong bùn. Đó không phải hộp đánh lửa của Silas, vì cái duy nhất ông từng có vẫn còn nằm trên kệ của ông; và suy luận được mọi người chấp nhận là cái hộp đánh lửa dưới rãnh bằng cách nào đó có liên quan đến vụ trộm. Một thiểu số nhỏ lắc đầu, và ngụ ý rằng theo họ đây chẳng phải là một vụ trộm có thể được soi sáng nhiều nhờ mấy cái hộp đánh lửa, rằng câu chuyện của bác Marner có vẻ kỳ quặc, và rằng người ta đã từng biết những chuyện như một người tự gây hại cho mình rồi lại bắt ông thẩm phán đi tìm kẻ gây ra. Nhưng khi bị gặng hỏi kỹ về căn cứ cho ý kiến ấy, và bác Marner thì được lợi gì từ những trò giả vờ dối trá như thế, họ chỉ lắc đầu như trước, và nhận xét rằng chẳng biết được có những người coi cái gì là lợi; hơn nữa, rằng ai cũng có quyền có ý kiến riêng của mình, có căn cứ hay không có căn cứ, và rằng người thợ dệt, như ai cũng biết, có phần dở điên. Ông Macey, dẫu cùng mọi người bênh vực Marner trước mọi ngờ vực gian dối, cũng gạt phăng cái hộp đánh lửa; thực ra, ông bác bỏ nó như một gợi ý có phần bất kính với thánh thần, có xu hướng ngụ ý rằng mọi việc đều phải do bàn tay con người làm ra, và rằng chẳng có quyền lực nào có thể cuỗm mất những đồng ghi-nê mà không xê dịch những viên gạch. Dẫu vậy, ông lại quay ra khá gay gắt với cậu Tookey, khi anh phó thư ký nhiệt thành này, cảm thấy đây là một cách nhìn vụ việc đặc biệt hợp với một thư ký giáo xứ, đẩy nó đi xa hơn nữa, và ngờ rằng liệu có nên điều tra một vụ trộm hay không khi hoàn cảnh bí ẩn đến thế.

“As if,” concluded Mr. Tookey—“as if there was nothing but what could be made out by justices and constables.”

“Cứ như là,” cậu Tookey kết luận—“cứ như là chẳng có cái gì mà các ông thẩm phán với các ông cảnh sát lại không làm cho ra lẽ được.”

“Now, don’t you be for overshooting the mark, Tookey,” said Mr. Macey, nodding his head aside admonishingly. “That’s what you’re allays at; if I throw a stone and hit, you think there’s summat better than hitting, and you try to throw a stone beyond. What I said was against the tinder-box: I said nothing against justices and constables, for they’re o’ King George’s making, and it ’ud be ill-becoming a man in a parish office to fly out again’ King George.”

“Nào, cậu đừng có bắn quá đích, Tookey,” ông Macey nói, nghiêng đầu sang một bên ra vẻ răn dạy. “Cậu lúc nào cũng thế; tôi mà ném hòn đá trúng đích thì cậu lại nghĩ có cái gì hay hơn trúng đích, rồi cậu cố ném hòn đá xa hơn nữa. Cái tôi nói là chống lại cái hộp đánh lửa: tôi chả nói gì chống lại các ông thẩm phán với các ông cảnh sát, vì họ là do Vua George lập ra, và một người giữ chức việc trong giáo xứ mà lại nổi khùng chống lại Vua George thì chẳng ra làm sao.”

While these discussions were going on amongst the group outside the Rainbow, a higher consultation was being carried on within, under the presidency of Mr. Crackenthorp, the rector, assisted by Squire Cass and other substantial parishioners. It had just occurred to Mr. Snell, the landlord—he being, as he observed, a man accustomed to put two and two together—to connect with the tinder-box, which, as deputy-constable, he himself had had the honourable distinction of finding, certain recollections of a pedlar who had called to drink at the house about a month before, and had actually stated that he carried a tinder-box about with him to light his pipe. Here, surely, was a clue to be followed out. And as memory, when duly impregnated with ascertained facts, is sometimes surprisingly fertile, Mr. Snell gradually recovered a vivid impression of the effect produced on him by the pedlar’s countenance and conversation. He had a “look with his eye” which fell unpleasantly on Mr. Snell’s sensitive organism. To be sure, he didn’t say anything particular—no, except that about the tinder-box—but it isn’t what a man says, it’s the way he says it. Moreover, he had a swarthy foreignness of complexion which boded little honesty.

Trong khi những cuộc bàn tán này diễn ra giữa nhóm người ở bên ngoài quán Cầu Vồng, thì bên trong đang tiến hành một cuộc hội ý cấp cao hơn, dưới sự chủ tọa của mục sư Crackenthorp, có ông Squire Cass và các giáo dân khá giả khác phụ giúp. Ông Snell, chủ quán—vốn là, như ông nhận xét, một người quen gộp hai với hai lại—vừa nảy ra ý nối với cái hộp đánh lửa, thứ mà chính ông, với tư cách phó cảnh sát, đã có vinh dự đặc biệt tìm thấy, một vài ký ức về một gã bán hàng rong đã ghé vào quán uống rượu chừng một tháng trước, và quả thật đã nói rằng gã mang theo một hộp đánh lửa bên mình để châm tẩu. Đây, hẳn nhiên, là một manh mối cần lần theo. Và vì ký ức, khi đã được thấm nhuần đúng mức những sự kiện được xác minh, đôi khi phong phú đến lạ lùng, ông Snell dần dần lấy lại được một ấn tượng sống động về ấn tượng mà diện mạo và lời ăn tiếng nói của gã bán hàng rong đã gây ra cho ông. Gã có một “cái nhìn trong mắt” khiến thần kinh nhạy cảm của ông Snell cảm thấy khó chịu. Hẳn nhiên, gã chẳng nói điều gì đặc biệt—không, ngoài cái chuyện hộp đánh lửa ấy—nhưng chẳng phải cái người ta nói, mà là cái cách người ta nói. Hơn nữa, gã có một nước da ngăm đen ngoại lai báo hiệu chẳng mấy lương thiện.

“Did he wear ear-rings?” Mr. Crackenthorp wished to know, having some acquaintance with foreign customs.

“Gã có đeo khuyên tai không?” mục sư Crackenthorp muốn biết, vì ông có biết đôi chút về phong tục nước ngoài.

“Well—stay—let me see,” said Mr. Snell, like a docile clairvoyante, who would really not make a mistake if she could help it. After stretching the corners of his mouth and contracting his eyes, as if he were trying to see the ear-rings, he appeared to give up the effort, and said, “Well, he’d got ear-rings in his box to sell, so it’s nat’ral to suppose he might wear ’em. But he called at every house, a’most, in the village; there’s somebody else, mayhap, saw ’em in his ears, though I can’t take upon me rightly to say.”

“À—khoan—để tôi xem nào,” ông Snell nói, như một bà đồng thấu thị ngoan ngoãn, thực lòng không muốn nhầm lẫn nếu có thể tránh được. Sau khi kéo căng hai khóe miệng và nheo mắt lại, như thể đang cố nhìn thấy đôi khuyên tai, ông có vẻ bỏ cuộc, và nói: “À, gã có khuyên tai trong hộp hàng để bán, nên lẽ tự nhiên là có thể cho rằng gã cũng đeo. Nhưng gã ghé vào hầu như mọi nhà trong làng; có khi người khác đã thấy chúng trên tai gã, dẫu tôi không dám nói cho đích xác.”

Mr. Snell was correct in his surmise, that somebody else would remember the pedlar’s ear-rings. For on the spread of inquiry among the villagers it was stated with gathering emphasis, that the parson had wanted to know whether the pedlar wore ear-rings in his ears, and an impression was created that a great deal depended on the eliciting of this fact. Of course, every one who heard the question, not having any distinct image of the pedlar as without ear-rings, immediately had an image of him with ear-rings, larger or smaller, as the case might be; and the image was presently taken for a vivid recollection, so that the glazier’s wife, a well-intentioned woman, not given to lying, and whose house was among the cleanest in the village, was ready to declare, as sure as ever she meant to take the sacrament the very next Christmas that was ever coming, that she had seen big ear-rings, in the shape of the young moon, in the pedlar’s two ears; while Jinny Oates, the cobbler’s daughter, being a more imaginative person, stated not only that she had seen them too, but that they had made her blood creep, as it did at that very moment while there she stood.

Ông Snell đã đoán đúng rằng người khác sẽ nhớ ra đôi khuyên tai của gã bán hàng rong. Vì khi cuộc điều tra lan rộng trong dân làng, người ta khẳng định, với sự nhấn mạnh mỗi lúc một tăng, rằng ông mục sư đã muốn biết gã bán hàng rong có đeo khuyên ở tai hay không, và một ấn tượng được tạo ra rằng rất nhiều điều tùy thuộc vào việc làm sáng tỏ sự kiện này. Dĩ nhiên, mỗi người nghe câu hỏi ấy, vì không có hình ảnh rõ rệt nào về gã bán hàng rong không đeo khuyên tai, lập tức có ngay hình ảnh gã đeo khuyên tai, to hơn hay nhỏ hơn tùy trường hợp; và chẳng bao lâu hình ảnh ấy được coi là một ký ức sống động, đến nỗi vợ bác thợ lắp kính, một người đàn bà có thiện ý, không quen nói dối, và nhà cửa thuộc hàng sạch sẽ nhất làng, sẵn sàng tuyên bố, chắc chắn như việc bà định chịu lễ ban thánh thể ngay dịp Giáng sinh sắp tới, rằng bà đã thấy đôi khuyên tai to, hình trăng non, trên hai tai gã bán hàng rong; còn Jinny Oates, con gái bác thợ giày, vốn là người giàu tưởng tượng hơn, không những khẳng định rằng cô cũng đã thấy chúng, mà còn bảo chúng đã khiến máu cô gai lạnh, như chính lúc này đây khi cô đang đứng đó.

Also, by way of throwing further light on this clue of the tinder-box, a collection was made of all the articles purchased from the pedlar at various houses, and carried to the Rainbow to be exhibited there. In fact, there was a general feeling in the village, that for the clearing-up of this robbery there must be a great deal done at the Rainbow, and that no man need offer his wife an excuse for going there while it was the scene of severe public duties.

Ngoài ra, để soi sáng thêm cho manh mối hộp đánh lửa này, người ta đã thu gom tất cả những món đồ mua của gã bán hàng rong ở các nhà, và mang đến quán Cầu Vồng để bày ra ở đó. Thực ra, trong làng có một cảm nghĩ chung rằng để làm sáng tỏ vụ trộm này thì phải làm rất nhiều việc ở quán Cầu Vồng, và rằng chẳng người đàn ông nào cần phải viện cớ với vợ để đến đó chừng nào nơi ấy còn là chốn của những bổn phận công cộng nghiêm trọng.

Some disappointment was felt, and perhaps a little indignation also, when it became known that Silas Marner, on being questioned by the Squire and the parson, had retained no other recollection of the pedlar than that he had called at his door, but had not entered his house, having turned away at once when Silas, holding the door ajar, had said that he wanted nothing. This had been Silas’s testimony, though he clutched strongly at the idea of the pedlar’s being the culprit, if only because it gave him a definite image of a whereabout for his gold after it had been taken away from its hiding-place: he could see it now in the pedlar’s box. But it was observed with some irritation in the village, that anybody but a “blind creatur” like Marner would have seen the man prowling about, for how came he to leave his tinder-box in the ditch close by, if he hadn’t been lingering there? Doubtless, he had made his observations when he saw Marner at the door. Anybody might know—and only look at him—that the weaver was a half-crazy miser. It was a wonder the pedlar hadn’t murdered him; men of that sort, with rings in their ears, had been known for murderers often and often; there had been one tried at the ’sizes, not so long ago but what there were people living who remembered it.

Người ta cảm thấy hơi thất vọng, và có lẽ cũng hơi phẫn nộ nữa, khi được biết rằng Silas Marner, lúc bị ông Squire và ông mục sư hỏi han, không còn nhớ gì khác về gã bán hàng rong ngoài việc gã đã ghé đến cửa nhà ông, nhưng không vào nhà, đã quay đi ngay khi Silas, hé cửa, nói rằng ông không cần gì cả. Đó là lời khai của Silas, dẫu ông bám chặt lấy ý nghĩ gã bán hàng rong là thủ phạm, nếu chỉ vì nó cho ông một hình ảnh rõ rệt về chỗ ở của số vàng sau khi nó bị lấy khỏi chỗ giấu: giờ đây ông có thể thấy nó trong hộp hàng của gã bán hàng rong. Nhưng trong làng người ta nhận xét với đôi chút bực bội rằng bất cứ ai, trừ một “đồ mù” như Marner, cũng sẽ thấy gã ta lảng vảng quanh đó, vì nếu gã không lởn vởn ở đó thì làm sao gã lại đánh rơi cái hộp đánh lửa dưới rãnh gần bên? Hẳn nhiên, gã đã quan sát khi thấy Marner ở cửa. Ai cũng có thể biết—cứ nhìn ông ta mà xem—rằng người thợ dệt là một lão hà tiện dở điên. Thật lạ là gã bán hàng rong đã không giết ông ta; những kẻ loại ấy, đeo vòng ở tai, đã bao nhiêu lần được biết đến là những kẻ giết người; đã có một tên bị xử ở tòa đại hình, cách đây chưa lâu lắm, đến giờ vẫn còn người sống nhớ chuyện ấy.

Godfrey Cass, indeed, entering the Rainbow during one of Mr. Snell’s frequently repeated recitals of his testimony, had treated it lightly, stating that he himself had bought a pen-knife of the pedlar, and thought him a merry grinning fellow enough; it was all nonsense, he said, about the man’s evil looks. But this was spoken of in the village as the random talk of youth, “as if it was only Mr. Snell who had seen something odd about the pedlar!” On the contrary, there were at least half-a-dozen who were ready to go before Justice Malam, and give in much more striking testimony than any the landlord could furnish. It was to be hoped Mr. Godfrey would not go to Tarley and throw cold water on what Mr. Snell said there, and so prevent the justice from drawing up a warrant. He was suspected of intending this, when, after mid-day, he was seen setting off on horseback in the direction of Tarley.

Godfrey Cass, quả thật, khi bước vào quán Cầu Vồng giữa một trong những lần ông Snell thuật lại lời khai của mình—những lần lặp đi lặp lại thường xuyên—đã coi nhẹ chuyện đó, nói rằng chính anh đã mua một con dao nhíp của gã bán hàng rong, và thấy gã là một anh chàng vui vẻ hay cười toe toét; anh bảo, chuyện vẻ mặt độc ác của gã toàn là nhảm nhí. Nhưng trong làng người ta coi đó là lời nói bừa của tuổi trẻ, “cứ làm như chỉ có mỗi ông Snell là thấy gã bán hàng rong có cái gì kỳ quặc!” Trái lại, có ít nhất nửa tá người sẵn sàng ra trước ông Thẩm phán Malam, mà khai ra những lời chứng ấn tượng hơn nhiều so với bất cứ điều gì ông chủ quán có thể cung cấp. Người ta mong rằng cậu Godfrey sẽ không đến Tarley mà dội nước lạnh vào những gì ông Snell khai ở đó, và như thế ngăn ông thẩm phán ra lệnh bắt. Người ta nghi anh có ý định ấy, khi, quá trưa, thấy anh cưỡi ngựa lên đường về phía Tarley.

But by this time Godfrey’s interest in the robbery had faded before his growing anxiety about Dunstan and Wildfire, and he was going, not to Tarley, but to Batherley, unable to rest in uncertainty about them any longer. The possibility that Dunstan had played him the ugly trick of riding away with Wildfire, to return at the end of a month, when he had gambled away or otherwise squandered the price of the horse, was a fear that urged itself upon him more, even, than the thought of an accidental injury; and now that the dance at Mrs. Osgood’s was past, he was irritated with himself that he had trusted his horse to Dunstan. Instead of trying to still his fears, he encouraged them, with that superstitious impression which clings to us all, that if we expect evil very strongly it is the less likely to come; and when he heard a horse approaching at a trot, and saw a hat rising above a hedge beyond an angle of the lane, he felt as if his conjuration had succeeded. But no sooner did the horse come within sight, than his heart sank again. It was not Wildfire; and in a few moments more he discerned that the rider was not Dunstan, but Bryce, who pulled up to speak, with a face that implied something disagreeable.

Nhưng đến lúc này mối quan tâm của Godfrey đến vụ trộm đã phai nhạt trước nỗi lo lắng ngày càng lớn về Dunstan và Wildfire, và anh đang đi, không phải đến Tarley, mà đến Batherley, không thể yên lòng trong cảnh không biết gì về chúng lâu hơn nữa. Khả năng Dunstan đã giở với anh cái trò xấu xa là cưỡi Wildfire bỏ đi, rồi trở về vào cuối tháng, khi hắn đã nướng vào cờ bạc hoặc phung phí cách khác hết tiền bán ngựa, là một nỗi sợ còn dồn ép anh nhiều hơn cả ý nghĩ về một tai nạn bất ngờ; và giờ đây khi buổi khiêu vũ ở nhà bà Osgood đã qua, anh bực mình với chính mình vì đã giao ngựa cho Dunstan. Thay vì cố dập tắt nỗi sợ, anh lại khuyến khích chúng, với cái ấn tượng mê tín bám riết lấy tất cả chúng ta, rằng nếu ta trông chờ điều dữ thật mạnh mẽ thì nó lại ít có khả năng đến; và khi nghe tiếng một con ngựa đang chạy nước kiệu tới gần, và thấy một chiếc mũ nhô lên trên hàng rào phía bên kia một khúc quanh của con đường làng, anh cảm thấy như thể câu thần chú của mình đã linh nghiệm. Nhưng con ngựa vừa hiện ra trong tầm mắt, lòng anh lại chùng xuống. Đó không phải Wildfire; và mấy khoảnh khắc sau anh nhận ra người cưỡi không phải Dunstan, mà là Bryce, người này ghìm ngựa lại để nói chuyện, với vẻ mặt ngụ ý có điều gì chẳng lành.

“Well, Mr. Godfrey, that’s a lucky brother of yours, that Master Dunsey, isn’t he?”

“Chà, cậu Godfrey, cậu em cậu Dunsey ấy là người may mắn đấy chứ, phải không?”

“What do you mean?” said Godfrey, hastily.

“Anh nói thế là nghĩa làm sao?” Godfrey nói, vội vã.

“Why, hasn’t he been home yet?” said Bryce.

“Ấy, cậu ấy chưa về nhà à?” Bryce nói.

“Home? no. What has happened? Be quick. What has he done with my horse?”

“Về nhà ư? chưa. Đã xảy ra chuyện gì? Nói nhanh lên. Nó đã làm gì con ngựa của tôi?”

“Ah, I thought it was yours, though he pretended you had parted with it to him.”

“À, tôi đã nghĩ đó là ngựa của cậu, dẫu cậu ấy làm như cậu đã nhượng nó cho cậu ấy.”

“Has he thrown him down and broken his knees?” said Godfrey, flushed with exasperation.

“Nó làm ngựa ngã gãy đầu gối rồi à?” Godfrey nói, đỏ bừng mặt vì bực tức.

“Worse than that,” said Bryce. “You see, I’d made a bargain with him to buy the horse for a hundred and twenty—a swinging price, but I always liked the horse. And what does he do but go and stake him—fly at a hedge with stakes in it, atop of a bank with a ditch before it. The horse had been dead a pretty good while when he was found. So he hasn’t been home since, has he?”

“Tệ hơn thế,” Bryce nói. “Cậu biết đấy, tôi đã thỏa thuận với cậu ấy mua con ngựa giá một trăm hai mươi—một cái giá ra trò, nhưng tôi vẫn luôn thích con ngựa ấy. Thế mà cậu ấy đi làm gì, lại để nó bị cọc đâm—phóng qua một hàng rào có cắm cọc, trên đỉnh một bờ đất có con rãnh phía trước. Lúc người ta tìm thấy thì con ngựa đã chết được khá lâu rồi. Thế là từ bấy đến giờ cậu ấy chưa về nhà, phải không?”

“Home? no,” said Godfrey, “and he’d better keep away. Confound me for a fool! I might have known this would be the end of it.”

“Về nhà ư? chưa,” Godfrey nói, “mà nó liệu hồn mà tránh xa thì hơn. Đồ ngu như tôi, quỷ tha ma bắt! Lẽ ra tôi phải biết rồi sẽ kết cục thế này.”

“Well, to tell you the truth,” said Bryce, “after I’d bargained for the horse, it did come into my head that he might be riding and selling the horse without your knowledge, for I didn’t believe it was his own. I knew Master Dunsey was up to his tricks sometimes. But where can he be gone? He’s never been seen at Batherley. He couldn’t have been hurt, for he must have walked off.”

“Chà, nói thật với cậu,” Bryce nói, “sau khi tôi đã thỏa thuận mua con ngựa, quả có thoáng nghĩ trong đầu là có khi cậu ấy cưỡi rồi bán con ngựa mà cậu không biết, vì tôi không tin nó là của cậu ấy. Tôi biết cậu Dunsey thỉnh thoảng vẫn giở trò. Nhưng cậu ấy có thể đi đâu được nhỉ? Ở Batherley chưa ai thấy cậu ấy. Cậu ấy không thể bị thương được, vì hẳn cậu ấy đã đi bộ bỏ đi.”

“Hurt?” said Godfrey, bitterly. “He’ll never be hurt—he’s made to hurt other people.”

“Bị thương à?” Godfrey nói, cay đắng. “Nó chẳng bao giờ bị thương đâu—nó sinh ra là để làm người khác bị thương.”

“And so you did give him leave to sell the horse, eh?” said Bryce.

“Thế ra cậu đã cho phép cậu ấy bán ngựa thật à?” Bryce nói.

“Yes; I wanted to part with the horse—he was always a little too hard in the mouth for me,” said Godfrey; his pride making him wince under the idea that Bryce guessed the sale to be a matter of necessity. “I was going to see after him—I thought some mischief had happened. I’ll go back now,” he added, turning the horse’s head, and wishing he could get rid of Bryce; for he felt that the long-dreaded crisis in his life was close upon him. “You’re coming on to Raveloe, aren’t you?”

“Phải; tôi muốn nhượng con ngựa đi—nó lúc nào cũng hơi cứng hàm đối với tôi,” Godfrey nói; lòng kiêu hãnh khiến anh nhăn mặt trước ý nghĩ Bryce đoán được việc bán ngựa là chuyện bắt buộc. “Tôi đang đi tìm nó—tôi tưởng đã có chuyện chẳng lành xảy ra. Giờ tôi sẽ quay về,” anh nói thêm, quay đầu ngựa lại, và mong sao có thể thoát khỏi Bryce; vì anh cảm thấy cơn khủng hoảng anh đã sợ hãi từ lâu trong đời mình đã kề sát bên. “Anh đi tiếp đến Raveloe chứ?”

“Well, no, not now,” said Bryce. “I was coming round there, for I had to go to Flitton, and I thought I might as well take you in my way, and just let you know all I knew myself about the horse. I suppose Master Dunsey didn’t like to show himself till the ill news had blown over a bit. He’s perhaps gone to pay a visit at the Three Crowns, by Whitbridge—I know he’s fond of the house.”

“À, không, bây giờ thì không,” Bryce nói. “Tôi đã định vòng qua đó, vì tôi phải đi Flitton, và tôi nghĩ tiện đường thì ghé qua cậu, để báo cho cậu biết tất cả những gì chính tôi biết về con ngựa. Tôi cho là cậu Dunsey không muốn ló mặt ra cho đến khi cái tin xấu đã lắng xuống đôi chút. Có khi cậu ấy đi thăm quán Ba Vương Miện, gần Whitbridge—tôi biết cậu ấy ưa cái quán ấy.”

“Perhaps he is,” said Godfrey, rather absently. Then rousing himself, he said, with an effort at carelessness, “We shall hear of him soon enough, I’ll be bound.”

“Có lẽ thế,” Godfrey nói, khá lơ đãng. Rồi định thần lại, anh nói, cố làm ra vẻ thờ ơ: “Tôi dám chắc chẳng mấy chốc ta sẽ có tin nó thôi.”

“Well, here’s my turning,” said Bryce, not surprised to perceive that Godfrey was rather “down”; “so I’ll bid you good-day, and wish I may bring you better news another time.”

“Thôi, đến chỗ tôi rẽ rồi,” Bryce nói, không ngạc nhiên khi nhận thấy Godfrey khá “xuống tinh thần”; “vậy tôi xin chào cậu, và mong lần sau sẽ mang đến cho cậu tin tốt lành hơn.”

Godfrey rode along slowly, representing to himself the scene of confession to his father from which he felt that there was now no longer any escape. The revelation about the money must be made the very next morning; and if he withheld the rest, Dunstan would be sure to come back shortly, and, finding that he must bear the brunt of his father’s anger, would tell the whole story out of spite, even though he had nothing to gain by it. There was one step, perhaps, by which he might still win Dunstan’s silence and put off the evil day: he might tell his father that he had himself spent the money paid to him by Fowler; and as he had never been guilty of such an offence before, the affair would blow over after a little storming. But Godfrey could not bend himself to this. He felt that in letting Dunstan have the money, he had already been guilty of a breach of trust hardly less culpable than that of spending the money directly for his own behoof; and yet there was a distinction between the two acts which made him feel that the one was so much more blackening than the other as to be intolerable to him.

Godfrey chậm rãi cưỡi ngựa đi, hình dung cảnh thú nhận với cha mà anh cảm thấy giờ không còn cách nào thoát được nữa. Việc tiết lộ chuyện tiền phải được làm ngay sáng hôm sau; và nếu anh giấu phần còn lại, thì chắc chắn chẳng bao lâu Dunstan sẽ quay về, và, thấy mình phải hứng chịu cơn giận của cha, sẽ kể hết toàn bộ câu chuyện vì ác ý, dẫu hắn chẳng được lợi gì từ việc ấy. Có một bước, có lẽ, nhờ đó anh vẫn có thể mua được sự im lặng của Dunstan và lùi cái ngày tai họa lại: anh có thể nói với cha rằng chính anh đã tiêu số tiền Fowler trả cho anh; và vì anh chưa bao giờ phạm lỗi như thế trước đây, sự việc sẽ qua đi sau một trận lôi đình ngắn. Nhưng Godfrey không thể bắt mình cúi xuống làm việc ấy. Anh cảm thấy khi để Dunstan lấy tiền, anh đã phạm một tội bội tín chẳng kém đáng trách bao nhiêu so với tội trực tiếp tiêu số tiền ấy cho lợi riêng mình; thế nhưng giữa hai việc ấy có một sự khác biệt khiến anh cảm thấy việc tự tay tiêu tiền nhơ nhuốc hơn việc để Dunstan lấy tiền nhiều đến mức anh không thể chịu nổi.

“I don’t pretend to be a good fellow,” he said to himself; “but I’m not a scoundrel—at least, I’ll stop short somewhere. I’ll bear the consequences of what I have done sooner than make believe I’ve done what I never would have done. I’d never have spent the money for my own pleasure—I was tortured into it.”

“Tôi không làm ra vẻ mình là người tốt,” anh tự nhủ; “nhưng tôi không phải đồ vô lại—ít ra tôi cũng sẽ dừng lại ở một chỗ nào đó. Tôi thà gánh chịu hậu quả của những gì tôi đã làm, còn hơn làm như mình đã làm cái điều mà tôi chẳng bao giờ làm. Tôi chẳng bao giờ tiêu số tiền ấy cho thú vui riêng của mình—tôi đã bị hành hạ đến phải làm thế.”

Through the remainder of this day Godfrey, with only occasional fluctuations, kept his will bent in the direction of a complete avowal to his father, and he withheld the story of Wildfire’s loss till the next morning, that it might serve him as an introduction to heavier matter. The old Squire was accustomed to his son’s frequent absence from home, and thought neither Dunstan’s nor Wildfire’s non-appearance a matter calling for remark. Godfrey said to himself again and again, that if he let slip this one opportunity of confession, he might never have another; the revelation might be made even in a more odious way than by Dunstan’s malignity: she might come as she had threatened to do. And then he tried to make the scene easier to himself by rehearsal: he made up his mind how he would pass from the admission of his weakness in letting Dunstan have the money to the fact that Dunstan had a hold on him which he had been unable to shake off, and how he would work up his father to expect something very bad before he told him the fact. The old Squire was an implacable man: he made resolutions in violent anger, and he was not to be moved from them after his anger had subsided—as fiery volcanic matters cool and harden into rock. Like many violent and implacable men, he allowed evils to grow under favour of his own heedlessness, till they pressed upon him with exasperating force, and then he turned round with fierce severity and became unrelentingly hard. This was his system with his tenants: he allowed them to get into arrears, neglect their fences, reduce their stock, sell their straw, and otherwise go the wrong way,—and then, when he became short of money in consequence of this indulgence, he took the hardest measures and would listen to no appeal. Godfrey knew all this, and felt it with the greater force because he had constantly suffered annoyance from witnessing his father’s sudden fits of unrelentingness, for which his own habitual irresolution deprived him of all sympathy. (He was not critical on the faulty indulgence which preceded these fits; that seemed to him natural enough.) Still there was just the chance, Godfrey thought, that his father’s pride might see this marriage in a light that would induce him to hush it up, rather than turn his son out and make the family the talk of the country for ten miles round.

Suốt phần còn lại của ngày hôm ấy Godfrey, chỉ thỉnh thoảng mới dao động, đã giữ ý chí mình hướng về phía thú nhận trọn vẹn với cha, và anh giữ lại câu chuyện mất Wildfire cho đến sáng hôm sau, để nó có thể làm lời dẫn nhập cho chuyện nặng nề hơn. Ông Squire già đã quen với việc con trai thường xuyên vắng nhà, và cho rằng việc cả Dunstan lẫn Wildfire đều không thấy mặt chẳng phải chuyện đáng để ý. Godfrey tự nhủ đi nhủ lại rằng nếu để lỡ dịp thú nhận này, có thể anh sẽ chẳng bao giờ có dịp khác; sự thật có thể bị phơi bày theo một cách còn đáng ghê tởm hơn cả do ác ý của Dunstan: cô ta có thể đến như cô ta đã dọa. Rồi anh cố làm cho cảnh ấy dễ dàng hơn với mình bằng cách diễn tập: anh định sẵn trong đầu sẽ chuyển thế nào từ chỗ thừa nhận sự yếu đuối của mình khi để Dunstan lấy tiền sang sự thật rằng Dunstan nắm thóp anh mà anh không thể rũ bỏ được, và sẽ khéo léo dẫn dắt cha thế nào để ông trông chờ một điều gì rất tệ trước khi anh nói ra sự thật. Ông Squire già là một người không gì lay chuyển được: ông ra những quyết định trong cơn giận dữ dội, và không thể bị lay chuyển khỏi chúng sau khi cơn giận đã lắng—như những chất núi lửa nóng bỏng nguội đi và rắn lại thành đá. Như nhiều người dữ dội và không gì lay chuyển được, ông để mặc những điều xấu lớn lên nhờ sự lơ là của chính mình, cho đến khi chúng đè lên ông với một sức mạnh gây bực tức, rồi ông quay ngoắt lại với sự nghiêm khắc dữ tợn và trở nên cứng rắn không nguôi. Đó là cách ông đối xử với những tá điền của mình: ông để họ nợ tiền thuê, bỏ bê hàng rào, giảm đàn gia súc, bán rơm rạ, và đi sai đường theo đủ cách khác,—rồi, khi ông thiếu tiền do sự dễ dãi ấy, ông dùng những biện pháp khắc nghiệt nhất và chẳng chịu nghe lời van nài nào. Godfrey biết tất cả điều đó, và cảm nhận nó càng mạnh mẽ hơn vì anh đã luôn phải chịu bực dọc khi chứng kiến những cơn cứng rắn không nguôi bất chợt của cha, những cơn mà chính thói do dự thường ngày của anh khiến anh chẳng sao thông cảm nổi. (Anh không phê phán sự dễ dãi sai lầm diễn ra trước những cơn ấy; điều đó với anh có vẻ khá tự nhiên.) Dẫu vậy vẫn có một cơ may, Godfrey nghĩ, là lòng kiêu hãnh của cha anh có thể nhìn cuộc hôn nhân này dưới một góc độ khiến ông muốn ém nhẹm nó đi, thay vì đuổi con trai ra khỏi nhà và biến gia đình thành đề tài bàn tán cho cả vùng mười dặm quanh đó.

This was the view of the case that Godfrey managed to keep before him pretty closely till midnight, and he went to sleep thinking that he had done with inward debating. But when he awoke in the still morning darkness he found it impossible to reawaken his evening thoughts; it was as if they had been tired out and were not to be roused to further work. Instead of arguments for confession, he could now feel the presence of nothing but its evil consequences: the old dread of disgrace came back—the old shrinking from the thought of raising a hopeless barrier between himself and Nancy—the old disposition to rely on chances which might be favourable to him, and save him from betrayal. Why, after all, should he cut off the hope of them by his own act? He had seen the matter in a wrong light yesterday. He had been in a rage with Dunstan, and had thought of nothing but a thorough break-up of their mutual understanding; but what it would be really wisest for him to do, was to try and soften his father’s anger against Dunsey, and keep things as nearly as possible in their old condition. If Dunsey did not come back for a few days (and Godfrey did not know but that the rascal had enough money in his pocket to enable him to keep away still longer), everything might blow over.

Đó là cách nhìn vụ việc mà Godfrey đã xoay xở giữ khá sát trước mắt mình cho đến nửa đêm, và anh đi ngủ với ý nghĩ rằng mình đã xong với cuộc tranh luận nội tâm. Nhưng khi anh thức dậy trong bóng tối tĩnh lặng của buổi sớm, anh thấy không thể nào đánh thức lại những ý nghĩ của buổi tối; cứ như thể chúng đã mệt nhoài và không thể bị khuấy động để làm việc thêm nữa. Thay vì những lý lẽ cho việc thú nhận, giờ đây anh chẳng cảm thấy sự hiện diện của gì khác ngoài những hậu quả xấu xa của nó: nỗi sợ ô nhục cũ quay trở lại—nỗi chùn bước cũ trước ý nghĩ dựng lên một bức rào vô vọng giữa anh và Nancy—cái thiên hướng cũ là trông cậy vào những cơ may có thể thuận lợi cho anh, và cứu anh khỏi bị phơi bày. Rốt cuộc thì, tại sao anh lại phải tự tay cắt đứt hy vọng vào những cơ may ấy? Hôm qua anh đã nhìn sự việc dưới một ánh sáng sai lệch. Anh đã giận điên lên với Dunstan, và chẳng nghĩ gì khác ngoài việc phá vỡ hoàn toàn sự thỏa thuận ngầm giữa hai anh em; nhưng điều thực sự khôn ngoan nhất anh nên làm là cố làm dịu cơn giận của cha đối với Dunsey, và giữ mọi sự gần nhất có thể với tình trạng cũ. Nếu Dunsey không về trong vài ngày (và Godfrey không biết chừng thằng đểu ấy có đủ tiền trong túi để có thể còn lánh mặt lâu hơn nữa), thì mọi chuyện có thể qua đi.

Godfrey rose and took his own breakfast earlier than usual, but lingered in the wainscoted parlour till his younger brothers had finished their meal and gone out, awaiting his father, who always took a walk with his managing-man before breakfast. Every one breakfasted at a different hour in the Red House, and the Squire was always the latest, giving a long chance to a rather feeble morning appetite before he tried it. The table had been spread with substantial eatables nearly two hours before he presented himself—a tall, stout man of sixty, with a face in which the knit brow and rather hard glance seemed contradicted by the slack and feeble mouth. His person showed marks of habitual neglect, his dress was slovenly; and yet there was something in the presence of the old Squire distinguishable from that of the ordinary farmers in the parish, who were perhaps every whit as refined as he, but, having slouched their way through life with a consciousness of being in the vicinity of their “betters,” wanted that self-possession and authoritativeness of voice and carriage which belonged to a man who thought of superiors as remote existences with whom he had personally little more to do than with America or the stars. The Squire had been used to parish homage all his life, used to the presupposition that his family, his tankards, and everything that was his, were the oldest and best; and as he never associated with any gentry higher than himself, his opinion was not disturbed by comparison.

Godfrey dậy và tự dùng bữa sáng sớm hơn thường lệ, nhưng nán lại trong phòng khách ốp gỗ cho đến khi các em trai anh ăn xong và đã ra ngoài, chờ cha anh, người bao giờ cũng đi dạo một vòng với viên quản lý trước bữa sáng. Ở Nhà Đỏ mỗi người ăn sáng vào một giờ khác nhau, và ông Squire bao giờ cũng muộn nhất, để cho cái khẩu vị buổi sáng khá yếu ớt của mình một khoảng thời gian dài trước khi thử nó. Bàn đã được bày những món ăn thịnh soạn gần hai tiếng đồng hồ trước khi ông xuất hiện—một người đàn ông sáu mươi tuổi, cao lớn, đẫy đà, với một khuôn mặt mà đôi mày nhíu lại và cái nhìn khá cứng rắn dường như bị cái miệng nhão và yếu ớt phủ nhận. Con người ông mang dấu vết của sự xuề xòa thường ngày, quần áo ông lôi thôi; thế nhưng trong phong thái của ông Squire già vẫn có cái gì đó phân biệt được với phong thái của những nông dân bình thường trong giáo xứ, những người có lẽ cũng chẳng kém ông chút nào về độ tao nhã, nhưng vì đã lóng ngóng lê bước qua đời với ý thức rằng mình đang ở gần những “bậc trên” của mình, nên thiếu cái sự tự chủ và cái uy quyền trong giọng nói và dáng điệu vốn thuộc về một người coi những kẻ cao hơn mình là những sinh thể xa xôi mà bản thân mình chẳng có mấy dính líu, cũng như với châu Mỹ hay các vì sao. Ông Squire đã quen với sự tôn kính của giáo xứ suốt đời, quen với cái mặc định rằng gia đình ông, những chiếc cốc vại của ông, và mọi thứ của ông đều là cổ xưa nhất và tốt đẹp nhất; và vì ông chẳng bao giờ giao du với giới quý tộc nào cao hơn mình, ý kiến của ông chẳng bị sự so sánh nào làm xáo trộn.

He glanced at his son as he entered the room, and said, “What, sir! haven’t you had your breakfast yet?” but there was no pleasant morning greeting between them; not because of any unfriendliness, but because the sweet flower of courtesy is not a growth of such homes as the Red House.

Ông liếc nhìn con trai khi bước vào phòng, và nói: “Sao, mày! mày chưa ăn sáng à?” nhưng giữa hai cha con chẳng có lời chào buổi sáng dễ chịu nào; không phải vì có sự bất hòa gì, mà vì bông hoa ngọt ngào của phép lịch sự chẳng phải thứ mọc lên ở những ngôi nhà như Nhà Đỏ.

“Yes, sir,” said Godfrey, “I’ve had my breakfast, but I was waiting to speak to you.”

“Thưa cha, có rồi ạ,” Godfrey nói, “con đã ăn sáng rồi, nhưng con chờ để thưa chuyện với cha.”

“Ah! well,” said the Squire, throwing himself indifferently into his chair, and speaking in a ponderous coughing fashion, which was felt in Raveloe to be a sort of privilege of his rank, while he cut a piece of beef, and held it up before the deer-hound that had come in with him. “Ring the bell for my ale, will you? You youngsters’ business is your own pleasure, mostly. There’s no hurry about it for anybody but yourselves.”

“À! thế à,” ông Squire nói, ngả phịch người xuống ghế một cách thờ ơ, và nói bằng cái lối nặng nề kèm tiếng ho, vốn được người ở Raveloe coi là một thứ đặc quyền của địa vị ông, trong khi ông cắt một miếng thịt bò và giơ nó lên trước con chó săn hươu đã theo ông vào. “Giật chuông gọi bia cho tao đi. Việc của bọn trẻ chúng mày phần lớn là chuyện vui thú của chúng mày. Chả có gì phải vội với ai ngoài chính chúng mày.”

The Squire’s life was quite as idle as his sons,’ but it was a fiction kept up by himself and his contemporaries in Raveloe that youth was exclusively the period of folly, and that their aged wisdom was constantly in a state of endurance mitigated by sarcasm. Godfrey waited, before he spoke again, until the ale had been brought and the door closed—an interval during which Fleet, the deer-hound, had consumed enough bits of beef to make a poor man’s holiday dinner.

Cuộc sống của ông Squire cũng nhàn rỗi chẳng kém gì cuộc sống của các con trai ông, nhưng có một điều hư cấu được chính ông và những người cùng thời với ông ở Raveloe duy trì, rằng chỉ riêng tuổi trẻ mới là thời kỳ của sự dại dột, và rằng sự khôn ngoan lão luyện của họ luôn ở trong trạng thái chịu đựng, được làm dịu đi bằng sự mỉa mai. Godfrey chờ, trước khi nói tiếp, cho đến khi bia đã được mang đến và cửa đã đóng—một quãng thời gian trong đó Fleet, con chó săn hươu, đã ngốn đủ số mẩu thịt bò để làm thành bữa ăn ngày lễ của một người nghèo.

“There’s been a cursed piece of ill-luck with Wildfire,” he began; “happened the day before yesterday.”

“Đã có một chuyện xui xẻo khốn kiếp với Wildfire,” anh bắt đầu; “xảy ra hôm kia.”

“What! broke his knees?” said the Squire, after taking a draught of ale. “I thought you knew how to ride better than that, sir. I never threw a horse down in my life. If I had, I might ha’ whistled for another, for my father wasn’t quite so ready to unstring as some other fathers I know of. But they must turn over a new leaf—they must. What with mortgages and arrears, I’m as short o’ cash as a roadside pauper. And that fool Kimble says the newspaper’s talking about peace. Why, the country wouldn’t have a leg to stand on. Prices ’ud run down like a jack, and I should never get my arrears, not if I sold all the fellows up. And there’s that damned Fowler, I won’t put up with him any longer; I’ve told Winthrop to go to Cox this very day. The lying scoundrel told me he’d be sure to pay me a hundred last month. He takes advantage because he’s on that outlying farm, and thinks I shall forget him.”

“Sao! gãy đầu gối à?” ông Squire nói, sau khi tu một ngụm bia. “Tao tưởng mày biết cưỡi ngựa giỏi hơn thế chứ. Cả đời tao chưa làm ngã con ngựa nào. Nếu tao mà làm thế thì có mà chờ con khác, vì bố tao chả dễ dãi mở hầu bao như một số ông bố khác mà tao biết. Nhưng chúng nó phải sang trang mới thôi—phải thế. Nào là thế chấp, nào là nợ đọng, tao kẹt tiền như một thằng ăn mày ven đường. Mà cái thằng ngốc Kimble bảo báo chí đang nói chuyện hòa bình. Ấy, thế thì đất nước chả còn chân mà đứng. Giá cả sẽ tụt xuống vèo vèo, và tao sẽ chả bao giờ đòi được nợ đọng, dù tao có phát mại hết sạch bọn chúng. Lại còn cái thằng Fowler chết tiệt ấy, tao sẽ không chịu đựng nó thêm nữa; tao đã bảo Winthrop hôm nay đi gặp Cox ngay. Cái thằng vô lại dối trá ấy đã bảo tao là tháng trước chắc chắn nó sẽ trả tao một trăm. Nó lợi dụng vì nó ở cái trại tít ngoài xa ấy, và tưởng tao sẽ quên nó.”

The Squire had delivered this speech in a coughing and interrupted manner, but with no pause long enough for Godfrey to make it a pretext for taking up the word again. He felt that his father meant to ward off any request for money on the ground of the misfortune with Wildfire, and that the emphasis he had thus been led to lay on his shortness of cash and his arrears was likely to produce an attitude of mind the utmost unfavourable for his own disclosure. But he must go on, now he had begun.

Ông Squire đã nói bài này theo lối vừa nói vừa ho và đứt quãng, nhưng không có quãng ngừng nào đủ dài để Godfrey lấy cớ nói tiếp. Anh cảm thấy cha mình có ý chặn trước mọi lời xin tiền lấy cớ chuyện không may với Wildfire, và việc mình vừa nhấn mạnh đến chuyện kẹt tiền và nợ đọng như thế hẳn sẽ tạo ra một tâm thế bất lợi nhất cho sự thú nhận của chính anh. Nhưng giờ đã bắt đầu thì anh phải nói tiếp.

“It’s worse than breaking the horse’s knees—he’s been staked and killed,” he said, as soon as his father was silent, and had begun to cut his meat. “But I wasn’t thinking of asking you to buy me another horse; I was only thinking I’d lost the means of paying you with the price of Wildfire, as I’d meant to do. Dunsey took him to the hunt to sell him for me the other day, and after he’d made a bargain for a hundred and twenty with Bryce, he went after the hounds, and took some fool’s leap or other that did for the horse at once. If it hadn’t been for that, I should have paid you a hundred pounds this morning.”

“Còn tệ hơn gãy đầu gối ngựa—nó bị cọc đâm chết rồi,” anh nói, ngay khi cha anh im lặng và đã bắt đầu cắt thịt. “Nhưng con không định xin cha mua cho con con ngựa khác; con chỉ nghĩ là con đã mất cái khoản để trả cha bằng tiền bán Wildfire, như con đã định. Hôm nọ Dunsey đưa nó đến cuộc săn để bán hộ con, và sau khi nó đã thỏa thuận với Bryce giá một trăm hai mươi, nó lại đi theo đàn chó săn, rồi nhảy một cú ngu xuẩn nào đó khiến con ngựa chết ngay. Nếu không có chuyện ấy, thì sáng nay con đã trả cha một trăm bảng rồi.”

The Squire had laid down his knife and fork, and was staring at his son in amazement, not being sufficiently quick of brain to form a probable guess as to what could have caused so strange an inversion of the paternal and filial relations as this proposition of his son to pay him a hundred pounds.

Ông Squire đã đặt dao nĩa xuống, và đang nhìn chằm chằm con trai trong sự kinh ngạc, vì đầu óc không đủ nhanh nhạy để đoán ra điều gì có thể đã gây nên một sự đảo ngược lạ lùng đến thế giữa quan hệ cha con, như cái đề nghị trả cho ông một trăm bảng này của con trai ông.

“The truth is, sir—I’m very sorry—I was quite to blame,” said Godfrey. “Fowler did pay that hundred pounds. He paid it to me, when I was over there one day last month. And Dunsey bothered me for the money, and I let him have it, because I hoped I should be able to pay it you before this.”

“Sự thật là, thưa cha—con rất lấy làm tiếc—lỗi hoàn toàn là ở con,” Godfrey nói. “Fowler đã trả một trăm bảng ấy rồi. Ông ta trả cho con, vào một hôm tháng trước con sang bên ấy. Rồi Dunsey quấy rầy con đòi số tiền ấy, và con đã để nó lấy, vì con hy vọng sẽ trả được cha trước lúc này.”

The Squire was purple with anger before his son had done speaking, and found utterance difficult. “You let Dunsey have it, sir? And how long have you been so thick with Dunsey that you must collogue with him to embezzle my money? Are you turning out a scamp? I tell you I won’t have it. I’ll turn the whole pack of you out of the house together, and marry again. I’d have you to remember, sir, my property’s got no entail on it;—since my grandfather’s time the Casses can do as they like with their land. Remember that, sir. Let Dunsey have the money! Why should you let Dunsey have the money? There’s some lie at the bottom of it.”

Ông Squire tím tái mặt vì giận trước khi con trai nói xong, và khó khăn lắm mới thốt nên lời. “Mày để Dunsey lấy à? Thế mày thân thiết với Dunsey từ bao giờ mà đến nỗi phải thông đồng với nó để biển thủ tiền của tao? Mày định thành một thằng đểu đấy à? Tao bảo cho mày biết, tao không chịu thế đâu. Tao sẽ tống cổ cả lũ chúng mày ra khỏi nhà một lượt, rồi tao lấy vợ lần nữa. Tao muốn mày nhớ cho, tài sản của tao chẳng có ràng buộc thừa kế nào cả;—từ thời ông nội tao, nhà Cass muốn làm gì với đất của mình thì làm. Nhớ lấy điều đó. Để Dunsey lấy tiền! Tại sao mày lại để Dunsey lấy tiền? Có điều dối trá gì ở tận đáy chuyện này.”

“There’s no lie, sir,” said Godfrey. “I wouldn’t have spent the money myself, but Dunsey bothered me, and I was a fool, and let him have it. But I meant to pay it, whether he did or not. That’s the whole story. I never meant to embezzle money, and I’m not the man to do it. You never knew me do a dishonest trick, sir.”

“Chẳng có dối trá gì cả, thưa cha,” Godfrey nói. “Con chẳng đời nào tự tiêu số tiền ấy, nhưng Dunsey quấy rầy con, và con thật ngu, đã để nó lấy. Nhưng con vẫn định trả, dù nó có trả hay không. Toàn bộ câu chuyện chỉ có thế. Con chưa bao giờ định biển thủ tiền, và con không phải loại người làm thế. Cha chưa từng thấy con làm trò gì bất lương, thưa cha.”

“Where’s Dunsey, then? What do you stand talking there for? Go and fetch Dunsey, as I tell you, and let him give account of what he wanted the money for, and what he’s done with it. He shall repent it. I’ll turn him out. I said I would, and I’ll do it. He shan’t brave me. Go and fetch him.”

“Thế Dunsey đâu? Mày còn đứng đấy nói gì nữa? Đi gọi Dunsey về, như tao bảo, và để nó khai ra nó cần tiền để làm gì, và nó đã làm gì với tiền ấy. Nó sẽ phải hối hận. Tao sẽ tống cổ nó đi. Tao đã nói là tao sẽ làm, và tao sẽ làm. Nó sẽ không được thách thức tao. Đi gọi nó về.”

“Dunsey isn’t come back, sir.”

“Dunsey chưa về, thưa cha.”

“What! did he break his own neck, then?” said the Squire, with some disgust at the idea that, in that case, he could not fulfil his threat.

“Sao! thế nó gãy cổ rồi à?” ông Squire nói, có phần chán ghét ý nghĩ rằng, nếu vậy, ông sẽ không thực hiện được lời đe dọa của mình.

“No, he wasn’t hurt, I believe, for the horse was found dead, and Dunsey must have walked off. I daresay we shall see him again by-and-by. I don’t know where he is.”

“Không ạ, con tin là nó không bị thương, vì người ta thấy con ngựa chết, mà Dunsey thì hẳn đã đi bộ bỏ đi. Con dám chắc chẳng bao lâu nữa ta sẽ lại thấy nó. Con không biết nó ở đâu.”

“And what must you be letting him have my money for? Answer me that,” said the Squire, attacking Godfrey again, since Dunsey was not within reach.

“Thế cớ sao mày lại để nó lấy tiền của tao? Trả lời tao câu ấy,” ông Squire nói, lại công kích Godfrey, vì Dunsey không ở trong tầm tay.

“Well, sir, I don’t know,” said Godfrey, hesitatingly. That was a feeble evasion, but Godfrey was not fond of lying, and, not being sufficiently aware that no sort of duplicity can long flourish without the help of vocal falsehoods, he was quite unprepared with invented motives.

“Thưa cha, con không biết,” Godfrey nói, ngập ngừng. Đó là một lời lẩn tránh yếu ớt, nhưng Godfrey không thích nói dối, và vì không đủ ý thức rằng chẳng có thứ gian dối nào có thể sinh sôi lâu dài mà không nhờ đến những lời dối trá nói ra miệng, anh hoàn toàn không chuẩn bị sẵn những động cơ bịa đặt.

“You don’t know? I tell you what it is, sir. You’ve been up to some trick, and you’ve been bribing him not to tell,” said the Squire, with a sudden acuteness which startled Godfrey, who felt his heart beat violently at the nearness of his father’s guess. The sudden alarm pushed him on to take the next step—a very slight impulse suffices for that on a downward road.

“Mày không biết? Tao bảo cho mày biết là thế nào. Mày đã giở trò gì đó, và mày đang đút lót nó để nó đừng nói ra,” ông Squire nói, với một sự sắc sảo đột ngột khiến Godfrey giật mình, anh cảm thấy tim mình đập dữ dội trước việc cha anh đoán gần trúng đến thế. Nỗi hoảng sợ đột ngột đẩy anh bước tiếp bước sau—trên con đường xuống dốc thì chỉ một xung lực rất nhẹ cũng đủ cho việc ấy.

“Why, sir,” he said, trying to speak with careless ease, “it was a little affair between me and Dunsey; it’s no matter to anybody else. It’s hardly worth while to pry into young men’s fooleries: it wouldn’t have made any difference to you, sir, if I’d not had the bad luck to lose Wildfire. I should have paid you the money.”

“Ấy, thưa cha,” anh nói, cố nói với vẻ thoải mái vô tư, “đó là một chuyện nhỏ giữa con và Dunsey; chẳng liên quan gì đến ai khác. Cũng chẳng đáng công tọc mạch vào những trò dại dột của bọn trai trẻ: chuyện ấy sẽ chẳng khác gì đối với cha cả, nếu con không gặp vận rủi mất Wildfire. Con đã trả cha số tiền ấy rồi.”

“Fooleries! Pshaw! it’s time you’d done with fooleries. And I’d have you know, sir, you must ha’ done with ’em,” said the Squire, frowning and casting an angry glance at his son. “Your goings-on are not what I shall find money for any longer. There’s my grandfather had his stables full o’ horses, and kept a good house, too, and in worse times, by what I can make out; and so might I, if I hadn’t four good-for-nothing fellows to hang on me like horse-leeches. I’ve been too good a father to you all—that’s what it is. But I shall pull up, sir.”

“Trò dại dột! Xì! đã đến lúc mày phải chấm dứt những trò dại dột rồi. Và tao muốn mày biết cho, mày phải chấm dứt chúng,” ông Squire nói, cau mày và ném cho con trai một cái nhìn giận dữ. “Những trò bê bối của mày không còn là thứ tao sẽ bỏ tiền ra nữa. Ông nội tao chuồng đầy ngựa, mà nhà cửa cũng giữ đàng hoàng, mà lại trong thời buổi tệ hơn, theo như tao biết; tao cũng có thể thế, nếu tao không có bốn thằng vô tích sự bám vào tao như lũ đỉa trâu. Tao đã là một người cha quá tốt với tất cả chúng mày—chính thế đấy. Nhưng tao sẽ ghìm cương lại.”

Godfrey was silent. He was not likely to be very penetrating in his judgments, but he had always had a sense that his father’s indulgence had not been kindness, and had had a vague longing for some discipline that would have checked his own errant weakness and helped his better will. The Squire ate his bread and meat hastily, took a deep draught of ale, then turned his chair from the table, and began to speak again.

Godfrey im lặng. Anh vốn chẳng sâu sắc lắm trong những phán đoán của mình, nhưng anh vẫn luôn có cảm giác rằng sự nuông chiều của cha anh chẳng phải lòng tốt, và đã có một khao khát mơ hồ về một sự kỷ luật nào đó lẽ ra đã kìm hãm được sự yếu đuối lầm lạc của anh và giúp đỡ phần ý chí tốt đẹp hơn trong anh. Ông Squire vội vã ăn bánh mì với thịt, tu một ngụm bia dài, rồi xoay ghế khỏi bàn, và lại bắt đầu nói.

“It’ll be all the worse for you, you know—you’d need try and help me keep things together.”

“Thế thì mày càng tệ hơn, mày biết đấy—mày phải cố giúp tao giữ cho mọi thứ được nguyên vẹn chứ.”

“Well, sir, I’ve often offered to take the management of things, but you know you’ve taken it ill always, and seemed to think I wanted to push you out of your place.”

“Thưa cha, con đã nhiều lần xin được đảm đương việc quản lý, nhưng cha biết đấy, cha lúc nào cũng phật ý, và có vẻ nghĩ con muốn đẩy cha ra khỏi chỗ của cha.”

“I know nothing o’ your offering or o’ my taking it ill,” said the Squire, whose memory consisted in certain strong impressions unmodified by detail; “but I know, one while you seemed to be thinking o’ marrying, and I didn’t offer to put any obstacles in your way, as some fathers would. I’d as lieve you married Lammeter’s daughter as anybody. I suppose, if I’d said you nay, you’d ha’ kept on with it; but, for want o’ contradiction, you’ve changed your mind. You’re a shilly-shally fellow: you take after your poor mother. She never had a will of her own; a woman has no call for one, if she’s got a proper man for her husband. But your wife had need have one, for you hardly know your own mind enough to make both your legs walk one way. The lass hasn’t said downright she won’t have you, has she?”

“Tao chẳng biết gì về chuyện mày xin hay chuyện tao phật ý,” ông Squire nói, trí nhớ của ông chỉ gồm những ấn tượng mạnh nào đó không bị chi tiết nào làm biến đổi; “nhưng tao biết, có một dạo mày có vẻ nghĩ đến chuyện cưới xin, và tao đã chẳng tìm cách cản đường mày, như một số ông bố khác sẽ làm. Mày lấy con gái Lammeter thì tao cũng ưng chẳng kém ai. Tao cho là, nếu tao mà cấm mày, thì mày đã cứ theo đuổi; nhưng vì chẳng ai trái ý, nên mày đổi ý. Mày là đồ ba phải lừng chừng: mày giống người mẹ tội nghiệp của mày. Bà ấy chẳng bao giờ có ý chí của riêng mình; đàn bà chả cần đến cái đó, nếu có được một người đàn ông ra trò làm chồng. Nhưng vợ mày thì cần phải có, vì mày hầu như không đủ biết ý mình để bắt cả hai chân đi về một phía. Con bé chưa nói thẳng là nó không chịu lấy mày, phải không?”

“No,” said Godfrey, feeling very hot and uncomfortable; “but I don’t think she will.”

“Chưa ạ,” Godfrey nói, cảm thấy rất nóng mặt và khó chịu; “nhưng con không nghĩ là cô ấy sẽ chịu.”

“Think! why haven’t you the courage to ask her? Do you stick to it, you want to have her—that’s the thing?”

“Nghĩ! sao mày không có gan mà hỏi nó? Mày có nhất định là mày muốn lấy nó không—đấy mới là chuyện?”

“There’s no other woman I want to marry,” said Godfrey, evasively.

“Chẳng có người đàn bà nào khác mà con muốn cưới,” Godfrey nói, lảng tránh.

“Well, then, let me make the offer for you, that’s all, if you haven’t the pluck to do it yourself. Lammeter isn’t likely to be loath for his daughter to marry into my family, I should think. And as for the pretty lass, she wouldn’t have her cousin—and there’s nobody else, as I see, could ha’ stood in your way.”

“Thế thì, để tao đi hỏi hộ mày, thế thôi, nếu mày không có gan tự làm. Tao nghĩ Lammeter chắc chẳng đời nào ngại chuyện con gái mình gả vào nhà tao. Còn con bé xinh xắn ấy, nó đã chẳng chịu lấy anh họ nó—và theo tao thấy thì chẳng còn ai khác có thể cản đường mày.”

“I’d rather let it be, please sir, at present,” said Godfrey, in alarm. “I think she’s a little offended with me just now, and I should like to speak for myself. A man must manage these things for himself.”

“Con xin cha, bây giờ con muốn để yên chuyện ấy thì hơn,” Godfrey nói, hoảng hốt. “Con nghĩ lúc này cô ấy hơi giận con, và con muốn tự mình nói. Những chuyện như thế đàn ông phải tự mình liệu lấy.”

“Well, speak, then, and manage it, and see if you can’t turn over a new leaf. That’s what a man must do when he thinks o’ marrying.”

“Thế thì nói đi, mà liệu lấy, mà xem mày có sang trang mới được không. Đàn ông khi nghĩ đến chuyện cưới xin thì phải làm thế.”

“I don’t see how I can think of it at present, sir. You wouldn’t like to settle me on one of the farms, I suppose, and I don’t think she’d come to live in this house with all my brothers. It’s a different sort of life to what she’s been used to.”

“Con không thấy bây giờ con có thể nghĩ đến chuyện ấy được, thưa cha. Con cho là cha chẳng muốn cho con ra ở riêng một trong các trang trại, mà con không nghĩ cô ấy sẽ về sống trong ngôi nhà này cùng với tất cả các em con. Đó là một lối sống khác hẳn với lối sống cô ấy đã quen.”

“Not come to live in this house? Don’t tell me. You ask her, that’s all,” said the Squire, with a short, scornful laugh.

“Không về sống trong ngôi nhà này ư? Đừng có nói với tao thế. Mày cứ hỏi nó đi, thế thôi,” ông Squire nói, với một tiếng cười ngắn và khinh bỉ.

“I’d rather let the thing be, at present, sir,” said Godfrey. “I hope you won’t try to hurry it on by saying anything.”

“Bây giờ con muốn để yên chuyện ấy thì hơn, thưa cha,” Godfrey nói. “Con mong cha đừng cố thúc nó nhanh lên bằng cách nói gì cả.”

“I shall do what I choose,” said the Squire, “and I shall let you know I’m master; else you may turn out and find an estate to drop into somewhere else. Go out and tell Winthrop not to go to Cox’s, but wait for me. And tell ’em to get my horse saddled. And stop: look out and get that hack o’ Dunsey’s sold, and hand me the money, will you? He’ll keep no more hacks at my expense. And if you know where he’s sneaking—I daresay you do—you may tell him to spare himself the journey o’ coming back home. Let him turn ostler, and keep himself. He shan’t hang on me any more.”

“Tao sẽ làm điều tao muốn,” ông Squire nói, “và tao sẽ cho mày biết tao là chủ; không thì mày cứ việc cuốn xéo mà tìm một điền trang nào khác ở đâu đó mà sa vào. Ra bảo Winthrop đừng đi đến nhà Cox nữa, mà chờ tao. Và bảo chúng nó thắng yên ngựa cho tao. Mà khoan: để ý mà bán con ngựa cưỡi thường của Dunsey đi, rồi đưa tiền cho tao, nghe chưa? Nó sẽ không còn nuôi ngựa cưỡi bằng tiền của tao nữa. Và nếu mày biết nó đang lẩn lút ở đâu—tao dám chắc là mày biết—thì mày cứ bảo nó khỏi mất công quay về nhà. Để nó đi làm thằng giữ ngựa ở quán trọ mà tự nuôi thân. Nó sẽ không được bám vào tao nữa.”

“I don’t know where he is, sir; and if I did, it isn’t my place to tell him to keep away,” said Godfrey, moving towards the door.

“Con không biết nó ở đâu, thưa cha; mà nếu con có biết, thì cũng chẳng phải phận con bảo nó tránh xa,” Godfrey nói, đi về phía cửa.

“Confound it, sir, don’t stay arguing, but go and order my horse,” said the Squire, taking up a pipe.

“Khỉ gió, đừng có đứng đấy cãi nữa, đi bảo người ta chuẩn bị ngựa cho tao,” ông Squire nói, cầm lấy một chiếc tẩu.

Godfrey left the room, hardly knowing whether he were more relieved by the sense that the interview was ended without having made any change in his position, or more uneasy that he had entangled himself still further in prevarication and deceit. What had passed about his proposing to Nancy had raised a new alarm, lest by some after-dinner words of his father’s to Mr. Lammeter he should be thrown into the embarrassment of being obliged absolutely to decline her when she seemed to be within his reach. He fled to his usual refuge, that of hoping for some unforeseen turn of fortune, some favourable chance which would save him from unpleasant consequences—perhaps even justify his insincerity by manifesting its prudence. And in this point of trusting to some throw of fortune’s dice, Godfrey can hardly be called specially old-fashioned. Favourable Chance, I fancy, is the god of all men who follow their own devices instead of obeying a law they believe in. Let even a polished man of these days get into a position he is ashamed to avow, and his mind will be bent on all the possible issues that may deliver him from the calculable results of that position. Let him live outside his income, or shirk the resolute honest work that brings wages, and he will presently find himself dreaming of a possible benefactor, a possible simpleton who may be cajoled into using his interest, a possible state of mind in some possible person not yet forthcoming. Let him neglect the responsibilities of his office, and he will inevitably anchor himself on the chance that the thing left undone may turn out not to be of the supposed importance. Let him betray his friend’s confidence, and he will adore that same cunning complexity called Chance, which gives him the hope that his friend will never know. Let him forsake a decent craft that he may pursue the gentilities of a profession to which nature never called him, and his religion will infallibly be the worship of blessed Chance, which he will believe in as the mighty creator of success. The evil principle deprecated in that religion is the orderly sequence by which the seed brings forth a crop after its kind.

Godfrey ra khỏi phòng, hầu như không biết mình nhẹ nhõm hơn vì cảm thấy cuộc nói chuyện đã kết thúc mà chẳng làm thay đổi gì vị thế của mình, hay bất an hơn vì đã tự vướng sâu thêm vào sự quanh co và dối trá. Những gì đã diễn ra về chuyện anh cầu hôn Nancy đã gây nên một nỗi hoảng sợ mới, sợ rằng vì vài lời nào đó sau bữa tối giữa cha anh với ông Lammeter, anh sẽ bị đẩy vào tình thế khó xử là buộc phải dứt khoát từ chối nàng khi nàng có vẻ như đã ở trong tầm tay anh. Anh chạy trốn đến nơi ẩn náu quen thuộc của mình, là hy vọng vào một bước ngoặt số phận nào đó không lường trước, một cơ may thuận lợi nào đó sẽ cứu anh khỏi những hậu quả khó chịu—có khi còn biện minh cho sự thiếu thành thật của anh bằng cách cho thấy sự khôn ngoan của nó. Và ở điểm trông cậy vào một lần gieo xúc xắc của số phận này, Godfrey khó có thể bị gọi là cổ hủ một cách đặc biệt. Vận May Thuận Lợi, tôi ngờ rằng, là vị thần của tất cả những ai đi theo mưu tính riêng của mình thay vì tuân theo một luật lệ mà họ tin tưởng. Cứ để ngay cả một người lịch thiệp thời nay rơi vào một tình thế mà anh ta xấu hổ không dám thừa nhận, và tâm trí anh ta sẽ hướng vào tất cả những lối thoát có thể giải phóng anh ta khỏi những hậu quả tính trước được của tình thế ấy. Cứ để anh ta sống vượt quá thu nhập của mình, hay trốn tránh công việc lương thiện kiên quyết đem lại tiền công, và chẳng bao lâu anh ta sẽ thấy mình mơ tưởng đến một ân nhân khả dĩ, một kẻ ngốc khả dĩ có thể bị phỉnh phờ mà dùng ảnh hưởng của mình, một trạng thái tâm trí khả dĩ ở một con người khả dĩ nào đó chưa xuất hiện. Cứ để anh ta lơ là những trách nhiệm trong chức vụ của mình, và anh ta tất yếu sẽ neo mình vào cơ may rằng cái việc bị bỏ dở có thể hóa ra không quan trọng như người ta tưởng. Cứ để anh ta phản bội lòng tin của bạn mình, và anh ta sẽ tôn thờ chính cái sự phức tạp xảo trá gọi là Vận May ấy, thứ cho anh ta hy vọng rằng bạn mình sẽ chẳng bao giờ biết. Cứ để anh ta từ bỏ một nghề thủ công tử tế để theo đuổi những cái lịch lãm của một nghề nghiệp mà tạo hóa chưa bao giờ gọi anh ta đến, và tôn giáo của anh ta chắc chắn sẽ là sự tôn thờ Vận May hồng phúc, thứ anh ta sẽ tin là đấng sáng tạo hùng mạnh của thành công. Cái nguyên lý xấu xa bị lên án trong tôn giáo ấy chính là cái trình tự có trật tự mà theo đó hạt giống sinh ra mùa màng theo đúng loại của nó.

Justice Malam was naturally regarded in Tarley and Raveloe as a man of capacious mind, seeing that he could draw much wider conclusions without evidence than could be expected of his neighbours who were not on the Commission of the Peace. Such a man was not likely to neglect the clue of the tinder-box, and an inquiry was set on foot concerning a pedlar, name unknown, with curly black hair and a foreign complexion, carrying a box of cutlery and jewellery, and wearing large rings in his ears. But either because inquiry was too slow-footed to overtake him, or because the description applied to so many pedlars that inquiry did not know how to choose among them, weeks passed away, and there was no other result concerning the robbery than a gradual cessation of the excitement it had caused in Raveloe. Dunstan Cass’s absence was hardly a subject of remark: he had once before had a quarrel with his father, and had gone off, nobody knew whither, to return at the end of six weeks, take up his old quarters unforbidden, and swagger as usual. His own family, who equally expected this issue, with the sole difference that the Squire was determined this time to forbid him the old quarters, never mentioned his absence; and when his uncle Kimble or Mr. Osgood noticed it, the story of his having killed Wildfire, and committed some offence against his father, was enough to prevent surprise. To connect the fact of Dunsey’s disappearance with that of the robbery occurring on the same day, lay quite away from the track of every one’s thought—even Godfrey’s, who had better reason than any one else to know what his brother was capable of. He remembered no mention of the weaver between them since the time, twelve years ago, when it was their boyish sport to deride him; and, besides, his imagination constantly created an alibi for Dunstan: he saw him continually in some congenial haunt, to which he had walked off on leaving Wildfire—saw him sponging on chance acquaintances, and meditating a return home to the old amusement of tormenting his elder brother. Even if any brain in Raveloe had put the said two facts together, I doubt whether a combination so injurious to the prescriptive respectability of a family with a mural monument and venerable tankards, would not have been suppressed as of unsound tendency. But Christmas puddings, brawn, and abundance of spirituous liquors, throwing the mental originality into the channel of nightmare, are great preservatives against a dangerous spontaneity of waking thought.

Ông Thẩm phán Malam đương nhiên được người ở Tarley và Raveloe coi là một người có đầu óc rộng lớn, bởi lẽ ông có thể rút ra những kết luận rộng hơn nhiều mà không cần chứng cứ so với những gì có thể trông đợi ở những người láng giềng không có chân trong Ủy ban Trị an. Một người như thế khó mà bỏ qua manh mối hộp đánh lửa, và một cuộc điều tra được tiến hành về một gã bán hàng rong, không rõ tên, tóc đen xoăn, nước da ngoại lai, mang một hộp dao kéo và đồ trang sức, và đeo những chiếc vòng to ở tai. Nhưng hoặc vì cuộc điều tra chân chậm quá không đuổi kịp gã, hoặc vì lời mô tả khớp với quá nhiều gã bán hàng rong đến nỗi cuộc điều tra chẳng biết chọn ai trong số họ, hàng tuần lễ trôi qua, và về vụ trộm chẳng có kết quả nào khác ngoài việc nỗi xôn xao mà nó gây ra ở Raveloe dần dần lắng xuống. Sự vắng mặt của Dunstan Cass hầu như chẳng phải đề tài để bàn tán: trước đây đã có lần hắn cãi nhau với cha, rồi bỏ đi, chẳng ai biết đi đâu, để rồi trở về sau sáu tuần, lại ở chỗ cũ mà chẳng bị ai cấm, và vênh váo như thường lệ. Chính gia đình hắn, những người cũng trông chờ kết cục ấy, với khác biệt duy nhất là lần này ông Squire quyết tâm cấm hắn ở chỗ cũ, chẳng bao giờ nhắc đến sự vắng mặt của hắn; và khi chú Kimble của hắn hay ông Osgood để ý thấy, thì câu chuyện hắn đã làm chết Wildfire, và đã phạm một lỗi gì đó với cha, là đủ để khỏi ai ngạc nhiên. Việc gắn sự kiện Dunsey biến mất với sự kiện vụ trộm xảy ra cùng ngày nằm hoàn toàn ngoài lối mòn suy nghĩ của mọi người—ngay cả của Godfrey, người có lý do hơn ai hết để biết em mình có thể làm gì. Anh không nhớ giữa hai anh em có nhắc gì đến người thợ dệt kể từ hồi, mười hai năm trước, khi trò chơi con trẻ của chúng là chế giễu ông ta; và, hơn nữa, trí tưởng tượng của anh liên tục tạo ra chứng cứ ngoại phạm cho Dunstan: anh luôn thấy hắn ở một chốn lui tới hợp ý nào đó, nơi hắn đã đi bộ đến sau khi bỏ lại Wildfire—thấy hắn ăn bám những người quen tình cờ, và tính chuyện trở về nhà với thú vui cũ là hành hạ ông anh. Cho dù có bộ óc nào ở Raveloe gộp hai sự kiện kể trên lại với nhau, tôi ngờ rằng một sự kết hợp có hại đến thế cho cái danh giá theo lệ truyền của một gia đình có tấm bia tưởng niệm gắn trên tường nhà thờ và những chiếc cốc vại đáng kính hẳn cũng đã bị dập tắt, vì có khuynh hướng không lành mạnh. Nhưng bánh pudding Giáng sinh, thịt đông, và rượu mạnh dồi dào, những thứ đẩy sự độc đáo của trí óc vào dòng kênh của ác mộng, là những phương thuốc bảo quản tuyệt hảo chống lại một sự tự phát nguy hiểm của tư tưởng lúc tỉnh.

When the robbery was talked of at the Rainbow and elsewhere, in good company, the balance continued to waver between the rational explanation founded on the tinder-box, and the theory of an impenetrable mystery that mocked investigation. The advocates of the tinder-box-and-pedlar view considered the other side a muddle-headed and credulous set, who, because they themselves were wall-eyed, supposed everybody else to have the same blank outlook; and the adherents of the inexplicable more than hinted that their antagonists were animals inclined to crow before they had found any corn—mere skimming-dishes in point of depth—whose clear-sightedness consisted in supposing there was nothing behind a barn-door because they couldn’t see through it; so that, though their controversy did not serve to elicit the fact concerning the robbery, it elicited some true opinions of collateral importance.

Khi vụ trộm được bàn tán ở quán Cầu Vồng và những nơi khác, trong những cuộc trò chuyện đàng hoàng, cán cân vẫn tiếp tục dao động giữa lời giải thích hợp lý dựa trên cái hộp đánh lửa, và giả thuyết về một bí ẩn không thể xuyên thủng, nhạo báng mọi cuộc điều tra. Những người bênh vực quan điểm hộp-đánh-lửa-và-gã-bán-hàng-rong coi phe kia là một lũ đầu óc lẫn lộn và cả tin, những kẻ vì chính mình mắt trắng dã nên tưởng ai cũng có cái nhìn trống rỗng như thế; còn những người theo thuyết không thể giải thích thì hơn cả bóng gió rằng đối thủ của họ là những con vật thích gáy trước khi tìm thấy hạt thóc nào—về độ sâu thì chỉ là những cái đĩa hớt kem nông choèn—mà sự sáng suốt của họ là ở chỗ cho rằng đằng sau cánh cửa kho thóc chẳng có gì vì họ không nhìn xuyên qua nó được; thế nên, dù cuộc tranh cãi của họ không giúp làm sáng tỏ sự thật về vụ trộm, nó lại làm sáng tỏ một số ý kiến xác đáng có tầm quan trọng phụ, gián tiếp.

But while poor Silas’s loss served thus to brush the slow current of Raveloe conversation, Silas himself was feeling the withering desolation of that bereavement about which his neighbours were arguing at their ease. To any one who had observed him before he lost his gold, it might have seemed that so withered and shrunken a life as his could hardly be susceptible of a bruise, could hardly endure any subtraction but such as would put an end to it altogether. But in reality it had been an eager life, filled with immediate purpose which fenced him in from the wide, cheerless unknown. It had been a clinging life; and though the object round which its fibres had clung was a dead disrupted thing, it satisfied the need for clinging. But now the fence was broken down—the support was snatched away. Marner’s thoughts could no longer move in their old round, and were baffled by a blank like that which meets a plodding ant when the earth has broken away on its homeward path. The loom was there, and the weaving, and the growing pattern in the cloth; but the bright treasure in the hole under his feet was gone; the prospect of handling and counting it was gone: the evening had no phantasm of delight to still the poor soul’s craving. The thought of the money he would get by his actual work could bring no joy, for its meagre image was only a fresh reminder of his loss; and hope was too heavily crushed by the sudden blow for his imagination to dwell on the growth of a new hoard from that small beginning.

Nhưng trong khi sự mất mát của Silas tội nghiệp đã khuấy động dòng chảy chậm chạp của những câu chuyện ở Raveloe như thế, thì chính Silas đang cảm thấy nỗi hoang vắng làm khô héo của sự mất mát mà những người hàng xóm của ông đang thong thả tranh cãi. Đối với bất cứ ai đã quan sát ông trước khi ông mất số vàng, có lẽ dường như một cuộc đời khô héo và co rút như đời ông khó lòng có thể bị tổn thương, khó lòng chịu đựng được bất cứ sự khấu trừ nào trừ khi đó là sự khấu trừ chấm dứt hẳn nó. Nhưng thực ra nó từng là một cuộc đời háo hức, chứa đầy mục đích trước mắt, thứ rào ông lại khỏi cõi vô định mênh mông, buồn bã. Nó từng là một cuộc đời bám víu; và dẫu cái vật mà những thớ sợi của nó bám quanh là một thứ chết chóc, tách rời, nó vẫn thỏa mãn nhu cầu bám víu. Nhưng giờ đây hàng rào đã đổ—chỗ dựa đã bị giật mất. Những ý nghĩ của Marner không còn có thể chuyển động theo vòng quay cũ của chúng nữa, và bị bối rối bởi một khoảng trống giống như khoảng trống mà một con kiến cần mẫn gặp phải khi mặt đất đã sụt lở trên đường nó về tổ. Khung cửi vẫn còn đó, và việc dệt, và hoa văn lớn dần trên tấm vải; nhưng kho báu sáng ngời trong cái hố dưới chân ông đã mất; viễn cảnh được mân mê và đếm nó đã mất: buổi tối chẳng còn ảo ảnh khoái lạc nào để làm dịu cơn thèm khát của linh hồn tội nghiệp. Ý nghĩ về số tiền ông sẽ kiếm được bằng công việc thực tế của mình chẳng thể mang lại niềm vui nào, vì hình ảnh còm cõi của nó chỉ là một lời nhắc nhở mới về sự mất mát của ông; và hy vọng đã bị cú đòn bất ngờ nghiền nát quá nặng nề đến nỗi trí tưởng tượng của ông không thể nán lại trên sự lớn dần của một kho tích trữ mới từ cái khởi đầu nhỏ bé ấy.

He filled up the blank with grief. As he sat weaving, he every now and then moaned low, like one in pain: it was the sign that his thoughts had come round again to the sudden chasm—to the empty evening-time. And all the evening, as he sat in his loneliness by his dull fire, he leaned his elbows on his knees, and clasped his head with his hands, and moaned very low—not as one who seeks to be heard.

Ông lấp đầy khoảng trống bằng nỗi đau buồn. Khi ngồi dệt, thỉnh thoảng ông lại rên khe khẽ, như người đang đau đớn: đó là dấu hiệu những ý nghĩ của ông đã lại quay về vực thẳm bất ngờ—về khoảng thời gian buổi tối trống rỗng. Và suốt buổi tối, khi ông ngồi cô độc bên ngọn lửa leo lét của mình, ông tì khuỷu tay lên đầu gối, hai tay ôm lấy đầu, và rên rất khẽ—không như người tìm cách để được nghe thấy.

And yet he was not utterly forsaken in his trouble. The repulsion Marner had always created in his neighbours was partly dissipated by the new light in which this misfortune had shown him. Instead of a man who had more cunning than honest folks could come by, and, what was worse, had not the inclination to use that cunning in a neighbourly way, it was now apparent that Silas had not cunning enough to keep his own. He was generally spoken of as a “poor mushed creatur”; and that avoidance of his neighbours, which had before been referred to his ill-will and to a probable addiction to worse company, was now considered mere craziness.

Thế nhưng ông không hoàn toàn bị bỏ rơi trong cơn hoạn nạn. Sự ghê sợ mà Marner xưa nay vẫn gây ra nơi những người hàng xóm đã phần nào tan đi nhờ ánh sáng mới mà nỗi bất hạnh này đã soi lên ông. Thay vì một người có nhiều mánh khóe hơn những gì người lương thiện có được, và, tệ hơn nữa, lại không có ý muốn dùng mánh khóe ấy theo cách của tình láng giềng, giờ đây rõ ràng là Silas không đủ mánh khóe để giữ lấy của cải của chính mình. Người ta thường nói về ông như một “kẻ đầu óc tơi tả tội nghiệp”; và cái sự lánh mặt hàng xóm của ông, trước đây bị quy cho ác ý và cho cái thói có lẽ là ưa giao du với những bạn bè tệ hại hơn, giờ đây bị coi chỉ là sự dở hơi.

This change to a kindlier feeling was shown in various ways. The odour of Christmas cooking being on the wind, it was the season when superfluous pork and black puddings are suggestive of charity in well-to-do families; and Silas’s misfortune had brought him uppermost in the memory of housekeepers like Mrs. Osgood. Mr. Crackenthorp, too, while he admonished Silas that his money had probably been taken from him because he thought too much of it and never came to church, enforced the doctrine by a present of pigs’ pettitoes, well calculated to dissipate unfounded prejudices against the clerical character. Neighbours who had nothing but verbal consolation to give showed a disposition not only to greet Silas and discuss his misfortune at some length when they encountered him in the village, but also to take the trouble of calling at his cottage and getting him to repeat all the details on the very spot; and then they would try to cheer him by saying, “Well, Master Marner, you’re no worse off nor other poor folks, after all; and if you was to be crippled, the parish ’ud give you a ’lowance.”

Sự chuyển biến sang một tình cảm tử tế hơn này được thể hiện theo nhiều cách. Mùi nấu nướng Giáng sinh đang phảng phất trong gió, đó là mùa mà thịt lợn và dồi tiết thừa thãi gợi lên lòng bác ái ở những gia đình khá giả; và nỗi bất hạnh của Silas đã đưa ông lên hàng đầu trong ký ức của những bà nội trợ như bà Osgood. Mục sư Crackenthorp cũng vậy, trong khi răn dạy Silas rằng có lẽ tiền của ông đã bị lấy mất vì ông nghĩ đến nó quá nhiều mà chẳng bao giờ đến nhà thờ, đã củng cố giáo lý ấy bằng một món quà là mấy cái chân giò lợn, được tính toán rất khéo để xua tan những định kiến vô căn cứ chống lại giới tu sĩ. Những người hàng xóm chẳng có gì để cho ngoài lời an ủi suông tỏ ra có ý không chỉ chào hỏi Silas và bàn khá lâu về nỗi bất hạnh của ông khi họ gặp ông trong làng, mà còn chịu khó ghé đến căn nhà nhỏ của ông và bắt ông kể lại mọi chi tiết ngay tại chỗ; rồi họ sẽ cố làm ông vui lên bằng cách nói: “Thôi mà, bác Marner, rốt cuộc thì bác cũng chả khổ hơn những người nghèo khác; mà nếu bác có bị què quặt đi nữa thì giáo xứ sẽ trợ cấp cho bác.”

I suppose one reason why we are seldom able to comfort our neighbours with our words is that our goodwill gets adulterated, in spite of ourselves, before it can pass our lips. We can send black puddings and pettitoes without giving them a flavour of our own egoism; but language is a stream that is almost sure to smack of a mingled soil. There was a fair proportion of kindness in Raveloe; but it was often of a beery and bungling sort, and took the shape least allied to the complimentary and hypocritical.

Tôi cho rằng một lý do khiến chúng ta hiếm khi có thể an ủi những người láng giềng bằng lời nói là thiện ý của chúng ta bị pha tạp, bất chấp chính chúng ta, trước khi nó kịp qua môi. Chúng ta có thể gửi dồi tiết và chân giò mà không làm chúng nhuốm mùi vị của lòng vị kỷ nơi mình; nhưng ngôn ngữ là một dòng suối gần như chắc chắn mang vị của một thứ đất pha tạp. Ở Raveloe có một tỷ lệ kha khá lòng tốt; nhưng nó thường thuộc loại sặc mùi bia và vụng về, và mang cái hình thức ít gần gũi nhất với sự khen ngợi và đạo đức giả.

Mr. Macey, for example, coming one evening expressly to let Silas know that recent events had given him the advantage of standing more favourably in the opinion of a man whose judgment was not formed lightly, opened the conversation by saying, as soon as he had seated himself and adjusted his thumbs—

Chẳng hạn ông Macey, một buổi tối đến đặc biệt để cho Silas biết rằng những sự việc gần đây đã đem lại cho ông cái lợi là được đánh giá thuận lợi hơn trong ý kiến của một người có óc phán xét không hình thành một cách hời hợt, đã mở đầu câu chuyện bằng cách nói, ngay khi đã ngồi xuống và sửa lại hai ngón tay cái—

“Come, Master Marner, why, you’ve no call to sit a-moaning. You’re a deal better off to ha’ lost your money, nor to ha’ kep it by foul means. I used to think, when you first come into these parts, as you were no better nor you should be; you were younger a deal than what you are now; but you were allays a staring, white-faced creatur, partly like a bald-faced calf, as I may say. But there’s no knowing: it isn’t every queer-looksed thing as Old Harry’s had the making of—I mean, speaking o’ toads and such; for they’re often harmless, like, and useful against varmin. And it’s pretty much the same wi’ you, as fur as I can see. Though as to the yarbs and stuff to cure the breathing, if you brought that sort o’ knowledge from distant parts, you might ha’ been a bit freer of it. And if the knowledge wasn’t well come by, why, you might ha’ made up for it by coming to church reg’lar; for, as for the children as the Wise Woman charmed, I’ve been at the christening of ’em again and again, and they took the water just as well. And that’s reasonable; for if Old Harry’s a mind to do a bit o’ kindness for a holiday, like, who’s got anything against it? That’s my thinking; and I’ve been clerk o’ this parish forty year, and I know, when the parson and me does the cussing of a Ash Wednesday, there’s no cussing o’ folks as have a mind to be cured without a doctor, let Kimble say what he will. And so, Master Marner, as I was saying—for there’s windings i’ things as they may carry you to the fur end o’ the prayer-book afore you get back to ’em—my advice is, as you keep up your sperrits; for as for thinking you’re a deep un, and ha’ got more inside you nor ’ull bear daylight, I’m not o’ that opinion at all, and so I tell the neighbours. For, says I, you talk o’ Master Marner making out a tale—why, it’s nonsense, that is: it ’ud take a ’cute man to make a tale like that; and, says I, he looked as scared as a rabbit.”

“Nào, bác Marner ơi, ấy, bác chả cần phải ngồi mà rên rỉ. Bác mất tiền còn phúc hơn nhiều so với giữ nó bằng cách bẩn thỉu. Cái hồi bác mới đến vùng này, tôi vẫn nghĩ bác chẳng ra gì; hồi ấy bác trẻ hơn bây giờ nhiều; nhưng bác lúc nào cũng là cái giống người hay trợn mắt, mặt trắng bệch, gần giống như con bê mặt trắng ấy, có thể nói thế. Nhưng mà chả biết đâu được: chả phải thứ gì trông kỳ quái cũng đều do lão Quỷ nặn ra—ý tôi là, nói về lũ cóc với những con như thế; vì chúng thường vô hại, ấy, mà lại có ích trong việc trừ sâu bọ. Mà theo tôi thấy thì với bác cũng gần giống như thế. Dẫu về mấy thứ cỏ thuốc chữa bệnh khó thở ấy, nếu bác mang cái kiểu hiểu biết ấy từ những miền xa xôi về, thì lẽ ra bác có thể rộng rãi với nó hơn một tí. Mà nếu cái hiểu biết ấy không phải do đường ngay mà có, thì, ấy, bác có thể chuộc lại bằng cách đi nhà thờ đều đặn; vì, như những đứa trẻ mà Bà Thầy đã chữa bằng bùa ấy, tôi đã dự lễ rửa tội cho chúng nó lần này đến lần khác, mà chúng nó vẫn nhận nước thánh y như thường. Mà thế là hợp lẽ; vì nếu lão Quỷ có muốn làm một tí việc tốt nhân ngày lễ, ấy, thì ai có gì mà phản đối? Tôi nghĩ thế đấy nhá; mà tôi đã làm thư ký giáo xứ này bốn chục năm, và tôi biết, khi mục sư với tôi đọc lời nguyền rủa vào Thứ Tư Lễ Tro, thì chả có lời nguyền nào dành cho những người muốn được chữa bệnh mà không cần bác sĩ, mặc cho Kimble muốn nói gì thì nói. Thế nên, bác Marner, như tôi đang nói—vì sự đời có những khúc quanh co có thể đưa mình đến tận cuối cuốn sách kinh trước khi mình quay về được với chúng—lời khuyên của tôi là bác cứ giữ lấy tinh thần; vì còn chuyện nghĩ rằng bác là người thâm hiểm, và trong bụng có nhiều điều hơn là dám phơi ra ánh sáng ban ngày, thì tôi chẳng ưng cái ý ấy chút nào, mà tôi cũng bảo với hàng xóm như thế. Vì, tôi bảo, các người nói chuyện bác Marner bịa ra câu chuyện—ấy, thế là nhảm nhí, nhảm nhí quá xá: phải là một người tinh khôn mới bịa được câu chuyện như thế; mà, tôi bảo, trông bác ấy sợ hãi như con thỏ đế.”

During this discursive address Silas had continued motionless in his previous attitude, leaning his elbows on his knees, and pressing his hands against his head. Mr. Macey, not doubting that he had been listened to, paused, in the expectation of some appreciatory reply, but Marner remained silent. He had a sense that the old man meant to be good-natured and neighbourly; but the kindness fell on him as sunshine falls on the wretched—he had no heart to taste it, and felt that it was very far off him.

Suốt bài nói lan man này Silas vẫn bất động trong tư thế trước đó, tì khuỷu tay lên đầu gối và áp hai bàn tay vào đầu. Ông Macey, chẳng chút nghi ngờ rằng mình đã được lắng nghe, ngừng lại, chờ một câu đáp tỏ lòng cảm kích, nhưng Marner vẫn im lặng. Ông có cảm giác rằng ông già có ý tốt bụng và đầy tình láng giềng; nhưng lòng tốt ấy rọi xuống ông như ánh nắng rọi xuống kẻ khốn khổ—ông chẳng còn lòng dạ nào để nếm trải nó, và cảm thấy nó ở rất xa mình.

“Come, Master Marner, have you got nothing to say to that?” said Mr. Macey at last, with a slight accent of impatience.

“Nào, bác Marner, bác không có gì để nói về chuyện ấy à?” cuối cùng ông Macey nói, giọng thoáng chút sốt ruột.

“Oh,” said Marner, slowly, shaking his head between his hands, “I thank you—thank you—kindly.”

“Ồ,” Marner nói, chậm rãi, lắc cái đầu giữa hai bàn tay, “tôi cám ơn ông—cám ơn ông—có lòng tốt.”

“Aye, aye, to be sure: I thought you would,” said Mr. Macey; “and my advice is—have you got a Sunday suit?”

“Ừ, ừ, hẳn rồi: tôi đã nghĩ là bác sẽ thế,” ông Macey nói; “mà lời khuyên của tôi là—bác có bộ quần áo ngày Chủ nhật nào không?”

“No,” said Marner.

“Không,” Marner nói.

“I doubted it was so,” said Mr. Macey. “Now, let me advise you to get a Sunday suit: there’s Tookey, he’s a poor creatur, but he’s got my tailoring business, and some o’ my money in it, and he shall make a suit at a low price, and give you trust, and then you can come to church, and be a bit neighbourly. Why, you’ve never heared me say ‘Amen’ since you come into these parts, and I recommend you to lose no time, for it’ll be poor work when Tookey has it all to himself, for I mayn’t be equil to stand i’ the desk at all, come another winter.” Here Mr. Macey paused, perhaps expecting some sign of emotion in his hearer; but not observing any, he went on. “And as for the money for the suit o’ clothes, why, you get a matter of a pound a-week at your weaving, Master Marner, and you’re a young man, eh, for all you look so mushed. Why, you couldn’t ha’ been five-and-twenty when you come into these parts, eh?”

“Tôi đã ngờ là thế,” ông Macey nói. “Này, để tôi khuyên bác may một bộ quần áo ngày Chủ nhật: có thằng Tookey đấy, nó là cái thằng tội nghiệp, nhưng nó đã nhận cái nghề may của tôi, với một ít tiền của tôi trong đó, và nó sẽ may cho bác một bộ giá rẻ, cho bác chịu tiền, rồi thì bác có thể đi nhà thờ, mà ra vẻ láng giềng một tí. Ấy, từ hồi bác đến vùng này bác chưa bao giờ nghe tôi nói ‘A-men’, và tôi khuyên bác chớ có chần chừ, vì sẽ tệ hại lắm khi thằng Tookey được một mình làm hết, vì có khi tôi chả còn đủ sức mà đứng ở bục nữa, đến mùa đông năm sau.” Đến đây ông Macey ngừng lại, có lẽ chờ đợi một dấu hiệu xúc động nào đó ở người nghe; nhưng không nhận thấy gì, ông nói tiếp. “Còn tiền may bộ quần áo, ấy, bác dệt vải kiếm được chừng một bảng một tuần, bác Marner ạ, mà bác còn trẻ, nhỉ, dù trông bác tơi tả thế. Ấy, hồi bác mới đến vùng này hẳn bác chưa đến hai mươi lăm, nhỉ?”

Silas started a little at the change to a questioning tone, and answered mildly, “I don’t know; I can’t rightly say—it’s a long while since.”

Silas hơi giật mình trước sự chuyển sang giọng hỏi han, và đáp nhẹ nhàng: “Tôi không biết; tôi không nói cho đích xác được—đã lâu lắm rồi.”

After receiving such an answer as this, it is not surprising that Mr. Macey observed, later on in the evening at the Rainbow, that Marner’s head was “all of a muddle,” and that it was to be doubted if he ever knew when Sunday came round, which showed him a worse heathen than many a dog.

Sau khi nhận được một câu trả lời như thế, chẳng có gì đáng ngạc nhiên khi ông Macey nhận xét, vào cuối buổi tối hôm ấy ở quán Cầu Vồng, rằng đầu óc Marner “lộn tùng phèo cả,” và rằng thật đáng ngờ là liệu ông ta có bao giờ biết khi nào Chủ nhật đến hay không, điều đó cho thấy ông ta còn là một kẻ ngoại đạo tệ hơn khối con chó.

Another of Silas’s comforters, besides Mr. Macey, came to him with a mind highly charged on the same topic. This was Mrs. Winthrop, the wheelwright’s wife. The inhabitants of Raveloe were not severely regular in their church-going, and perhaps there was hardly a person in the parish who would not have held that to go to church every Sunday in the calendar would have shown a greedy desire to stand well with Heaven, and get an undue advantage over their neighbours—a wish to be better than the “common run,” that would have implied a reflection on those who had had godfathers and godmothers as well as themselves, and had an equal right to the burying-service. At the same time, it was understood to be requisite for all who were not household servants, or young men, to take the sacrament at one of the great festivals: Squire Cass himself took it on Christmas-day; while those who were held to be “good livers” went to church with greater, though still with moderate, frequency.

Một người khác trong số những người an ủi Silas, ngoài ông Macey, đến với ông với một tâm trí chất đầy cùng một đề tài ấy. Đó là bà Winthrop, vợ người thợ đóng bánh xe. Dân Raveloe không đi nhà thờ đều đặn một cách nghiêm ngặt, và có lẽ trong giáo xứ hầu như chẳng có ai lại không cho rằng đi nhà thờ vào mọi ngày Chủ nhật trong năm là tỏ ra một mong muốn tham lam được lòng Thiên đường, và giành được một lợi thế không chính đáng so với láng giềng—một ước muốn được tốt hơn “đám thường dân,” điều có thể ngụ ý chê trách những người cũng có cha đỡ đầu mẹ đỡ đầu như mình, và có quyền ngang bằng được hưởng nghi lễ an táng. Đồng thời, người ta hiểu rằng tất cả những ai không phải là người hầu trong nhà, hay trai trẻ, đều cần phải chịu lễ ban thánh thể vào một trong những ngày lễ lớn: chính ông Squire Cass cũng chịu lễ vào ngày Giáng sinh; còn những người được coi là “sống tốt” thì đi nhà thờ thường xuyên hơn, dẫu vẫn còn chừng mực.

Mrs. Winthrop was one of these: she was in all respects a woman of scrupulous conscience, so eager for duties that life seemed to offer them too scantily unless she rose at half-past four, though this threw a scarcity of work over the more advanced hours of the morning, which it was a constant problem with her to remove. Yet she had not the vixenish temper which is sometimes supposed to be a necessary condition of such habits: she was a very mild, patient woman, whose nature it was to seek out all the sadder and more serious elements of life, and pasture her mind upon them. She was the person always first thought of in Raveloe when there was illness or death in a family, when leeches were to be applied, or there was a sudden disappointment in a monthly nurse. She was a “comfortable woman”—good-looking, fresh-complexioned, having her lips always slightly screwed, as if she felt herself in a sick-room with the doctor or the clergyman present. But she was never whimpering; no one had seen her shed tears; she was simply grave and inclined to shake her head and sigh, almost imperceptibly, like a funereal mourner who is not a relation. It seemed surprising that Ben Winthrop, who loved his quart-pot and his joke, got along so well with Dolly; but she took her husband’s jokes and joviality as patiently as everything else, considering that “men would be so,” and viewing the stronger sex in the light of animals whom it had pleased Heaven to make naturally troublesome, like bulls and turkey-cocks.

Bà Winthrop là một trong những người ấy: về mọi mặt bà là một người đàn bà có lương tâm cẩn trọng, hăm hở với bổn phận đến nỗi đời sống dường như ban bổn phận cho bà quá ít ỏi trừ phi bà dậy lúc bốn giờ rưỡi, dẫu điều này lại khiến công việc trở nên khan hiếm vào những giờ muộn hơn của buổi sáng, một vấn đề bà phải thường xuyên tìm cách giải quyết. Thế nhưng bà không có cái tính khí đanh đá vốn đôi khi được cho là điều kiện cần thiết của những thói quen như thế: bà là một người đàn bà rất hiền lành, nhẫn nại, mà bản tính là tìm kiếm mọi yếu tố buồn bã hơn và nghiêm trang hơn của cuộc đời, và cho tâm trí mình gặm cỏ trên chúng. Bà là người bao giờ cũng được nghĩ đến đầu tiên ở Raveloe khi trong nhà có người ốm hay người chết, khi cần đặt đỉa, hay khi bà đỡ ở cữ bất ngờ bỏ việc. Bà là một “người đàn bà dễ chịu”—ưa nhìn, nước da tươi tắn, đôi môi lúc nào cũng hơi mím lại, như thể bà cảm thấy mình đang ở trong phòng người bệnh có mặt bác sĩ hay mục sư. Nhưng bà chẳng bao giờ rên rỉ; chưa ai thấy bà rơi nước mắt; bà chỉ đơn giản là nghiêm trang và hay lắc đầu thở dài, gần như không ai nhận thấy, như một người đưa tang không phải là thân quyến. Có vẻ lạ lùng là Ben Winthrop, người mê vại bia và câu đùa của mình, lại hòa hợp với bà Dolly đến thế; nhưng bà đón nhận những câu đùa và tính vui nhộn của chồng cũng nhẫn nại như mọi thứ khác, cho rằng “đàn ông thì cứ thế,” và nhìn phái mạnh như những con vật mà Trời đã muốn làm cho sinh ra đã phiền phức, như bò mộng với gà tây trống.

This good wholesome woman could hardly fail to have her mind drawn strongly towards Silas Marner, now that he appeared in the light of a sufferer; and one Sunday afternoon she took her little boy Aaron with her, and went to call on Silas, carrying in her hand some small lard-cakes, flat paste-like articles much esteemed in Raveloe. Aaron, an apple-cheeked youngster of seven, with a clean starched frill which looked like a plate for the apples, needed all his adventurous curiosity to embolden him against the possibility that the big-eyed weaver might do him some bodily injury; and his dubiety was much increased when, on arriving at the Stone-pits, they heard the mysterious sound of the loom.

Người đàn bà tốt bụng, lành mạnh này khó lòng không để tâm trí hướng mạnh về Silas Marner, giờ đây khi ông hiện ra trong ánh sáng của một người đau khổ; và một chiều Chủ nhật bà dẫn cậu con trai nhỏ Aaron theo, đi thăm Silas, tay cầm mấy cái bánh mỡ lợn nhỏ, những thứ dẹt dẹt như bánh bột rất được ưa chuộng ở Raveloe. Aaron, một cậu bé bảy tuổi má đỏ như táo, với một cái diềm cổ áo hồ bột trắng tinh trông như cái đĩa đựng táo, cần đến tất cả sự tò mò phiêu lưu của mình để có thể bạo gan chống lại khả năng ông thợ dệt mắt to có thể làm hại đến thân thể cậu; và mối ngờ vực của cậu tăng lên nhiều khi, đến hố đá, họ nghe thấy tiếng khung cửi bí ẩn.

“Ah, it is as I thought,” said Mrs. Winthrop, sadly.

“À, đúng như tôi nghĩ,” bà Winthrop nói, buồn bã.

They had to knock loudly before Silas heard them; but when he did come to the door he showed no impatience, as he would once have done, at a visit that had been unasked for and unexpected. Formerly, his heart had been as a locked casket with its treasure inside; but now the casket was empty, and the lock was broken. Left groping in darkness, with his prop utterly gone, Silas had inevitably a sense, though a dull and half-despairing one, that if any help came to him it must come from without; and there was a slight stirring of expectation at the sight of his fellow-men, a faint consciousness of dependence on their goodwill. He opened the door wide to admit Dolly, but without otherwise returning her greeting than by moving the armchair a few inches as a sign that she was to sit down in it. Dolly, as soon as she was seated, removed the white cloth that covered her lard-cakes, and said in her gravest way—

Họ phải gõ cửa thật to Silas mới nghe thấy; nhưng khi ông ra cửa ông không tỏ vẻ sốt ruột, như có lẽ ngày trước ông đã thế, trước một cuộc viếng thăm không mời mà đến và không ngờ tới. Trước đây, lòng ông như một chiếc tráp khóa kín có kho báu bên trong; nhưng giờ đây chiếc tráp đã trống rỗng, và ổ khóa đã gãy. Bị bỏ lại mò mẫm trong bóng tối, chỗ dựa đã mất hẳn, Silas tất yếu có một cảm giác, dẫu đờ đẫn và nửa tuyệt vọng, rằng nếu có sự giúp đỡ nào đến với ông thì nó phải đến từ bên ngoài; và có một chút xao động mong đợi khi ông nhìn thấy đồng loại, một ý thức mờ nhạt về sự lệ thuộc vào thiện ý của họ. Ông mở rộng cửa cho Dolly vào, nhưng không đáp lại lời chào của bà theo cách nào khác ngoài việc xê chiếc ghế bành đi vài phân làm dấu cho bà ngồi xuống đó. Dolly, vừa ngồi xuống, đã giở tấm vải trắng phủ mấy cái bánh mỡ lợn, và nói với vẻ nghiêm trang nhất của mình—

“I’d a baking yisterday, Master Marner, and the lard-cakes turned out better nor common, and I’d ha’ asked you to accept some, if you’d thought well. I don’t eat such things myself, for a bit o’ bread’s what I like from one year’s end to the other; but men’s stomichs are made so comical, they want a change—they do, I know, God help ’em.”

“Hôm qua tôi có mẻ nướng bánh, bác Marner ạ, mà bánh mỡ lợn ra lò ngon hơn mọi khi, nên tôi muốn mời bác nhận lấy mấy cái, nếu bác thấy được. Bản thân tôi chả ăn những thứ ấy, vì tôi thì quanh năm suốt tháng chỉ thích mẩu bánh mì thôi; nhưng dạ dày đàn ông được nặn ra buồn cười lắm, họ cứ muốn thay đổi món—họ thế đấy, tôi biết mà, Chúa thương lấy họ.”

Dolly sighed gently as she held out the cakes to Silas, who thanked her kindly and looked very close at them, absently, being accustomed to look so at everything he took into his hand—eyed all the while by the wondering bright orbs of the small Aaron, who had made an outwork of his mother’s chair, and was peeping round from behind it.

Dolly khẽ thở dài khi chìa mấy cái bánh cho Silas, ông cảm ơn bà tử tế và nhìn chúng rất sát, lơ đãng, vì đã quen nhìn như thế mọi thứ ông cầm vào tay—trong khi suốt lúc ấy bị đôi mắt tròn sáng ngời đầy kinh ngạc của cậu bé Aaron dõi theo, cậu đã biến chiếc ghế của mẹ thành một công sự và đang ló ra nhìn từ đằng sau nó.

“There’s letters pricked on ’em,” said Dolly. “I can’t read ’em myself, and there’s nobody, not Mr. Macey himself, rightly knows what they mean; but they’ve a good meaning, for they’re the same as is on the pulpit-cloth at church. What are they, Aaron, my dear?”

“Có chữ châm trên bánh đấy,” Dolly nói. “Bản thân tôi chả đọc được, mà cũng chả ai, kể cả ông Macey, biết cho đích xác nghĩa của chúng là gì; nhưng chúng có nghĩa tốt, vì chúng giống những chữ trên tấm khăn phủ bục giảng ở nhà thờ. Chữ gì thế, Aaron, con yêu?”

Aaron retreated completely behind his outwork.

Aaron rút lui hẳn ra sau công sự của mình.

“Oh, go, that’s naughty,” said his mother, mildly. “Well, whativer the letters are, they’ve a good meaning; and it’s a stamp as has been in our house, Ben says, ever since he was a little un, and his mother used to put it on the cakes, and I’ve allays put it on too; for if there’s any good, we’ve need of it i’ this world.”

“Ô hay, thế là hư đấy,” mẹ cậu nói, nhẹ nhàng. “Thôi, chữ gì thì chữ, chúng có nghĩa tốt; mà ấy là cái khuôn dấu đã có trong nhà chúng tôi, ông nhà tôi bảo, từ hồi ông ấy còn bé tí, mẹ ông ấy vẫn in nó lên bánh, và tôi cũng bao giờ cũng in lên; vì nếu có điều gì tốt lành, thì ở đời này chúng ta cần đến nó.”

“It’s I. H. S.,” said Silas, at which proof of learning Aaron peeped round the chair again.

“Đấy là I. H. S.,” Silas nói, trước bằng chứng học thức ấy Aaron lại ló ra nhìn từ sau chiếc ghế.

“Well, to be sure, you can read ’em off,” said Dolly. “Ben’s read ’em to me many and many a time, but they slip out o’ my mind again; the more’s the pity, for they’re good letters, else they wouldn’t be in the church; and so I prick ’em on all the loaves and all the cakes, though sometimes they won’t hold, because o’ the rising—for, as I said, if there’s any good to be got we’ve need of it i’ this world—that we have; and I hope they’ll bring good to you, Master Marner, for it’s wi’ that will I brought you the cakes; and you see the letters have held better nor common.”

“Chà, hẳn rồi, bác đọc ra được chúng đấy,” Dolly nói. “Ông Ben đã đọc chúng cho tôi nghe bao nhiêu lần, nhưng chúng lại tuột khỏi đầu tôi; thế mới đáng tiếc, vì chúng là những chữ tốt, không thì chúng đã chả có ở trong nhà thờ; nên tôi châm chúng lên tất cả các ổ bánh mì với tất cả các cái bánh, dẫu đôi khi chúng không giữ được, vì bột nở—vì, như tôi đã nói, nếu có điều gì tốt lành để có được thì ở đời này chúng ta cần đến nó—cần thật đấy; và tôi mong chúng sẽ mang điều tốt lành đến cho bác, bác Marner ạ, vì chính với ý ấy mà tôi mang bánh đến cho bác; mà bác xem, lần này chữ giữ được tốt hơn mọi khi.”

Silas was as unable to interpret the letters as Dolly, but there was no possibility of misunderstanding the desire to give comfort that made itself heard in her quiet tones. He said, with more feeling than before—“Thank you—thank you kindly.” But he laid down the cakes and seated himself absently—drearily unconscious of any distinct benefit towards which the cakes and the letters, or even Dolly’s kindness, could tend for him.

Silas cũng không giải nghĩa được những con chữ ấy hơn gì Dolly, nhưng không thể nào hiểu lầm cái mong muốn đem lại niềm an ủi vang lên trong giọng nói nhỏ nhẹ của bà. Ông nói, với nhiều cảm xúc hơn trước—“Cám ơn bác—cám ơn bác có lòng tốt.” Nhưng ông đặt mấy cái bánh xuống và ngồi xuống một cách lơ đãng—buồn bã không ý thức được bất cứ lợi ích rõ rệt nào mà mấy cái bánh và những con chữ, hay thậm chí lòng tốt của Dolly, có thể hướng tới cho ông.

“Ah, if there’s good anywhere, we’ve need of it,” repeated Dolly, who did not lightly forsake a serviceable phrase. She looked at Silas pityingly as she went on. “But you didn’t hear the church-bells this morning, Master Marner? I doubt you didn’t know it was Sunday. Living so lone here, you lose your count, I daresay; and then, when your loom makes a noise, you can’t hear the bells, more partic’lar now the frost kills the sound.”

“À, nếu ở đâu có điều tốt lành, thì chúng ta cần đến nó,” Dolly nhắc lại, bà vốn chẳng dễ gì bỏ một câu nói có ích. Bà nhìn Silas thương hại trong khi nói tiếp. “Nhưng sáng nay bác không nghe thấy chuông nhà thờ à, bác Marner? Tôi ngờ là bác không biết hôm nay là Chủ nhật. Sống lẻ loi một mình ở đây, chắc bác mất cả đếm ngày; rồi thì, khi khung cửi của bác kêu ầm ầm, bác chả nghe được tiếng chuông, nhất là bây giờ sương giá làm tắt cả tiếng.”

“Yes, I did; I heard ’em,” said Silas, to whom Sunday bells were a mere accident of the day, and not part of its sacredness. There had been no bells in Lantern Yard.

“Có, tôi có; tôi nghe thấy chuông,” Silas nói, đối với ông tiếng chuông ngày Chủ nhật chỉ là một sự tình cờ của ngày ấy, chứ không phải một phần sự thiêng liêng của nó. Ở Lantern Yard không có chuông.

“Dear heart!” said Dolly, pausing before she spoke again. “But what a pity it is you should work of a Sunday, and not clean yourself—if you didn’t go to church; for if you’d a roasting bit, it might be as you couldn’t leave it, being a lone man. But there’s the bakehus, if you could make up your mind to spend a twopence on the oven now and then,—not every week, in course—I shouldn’t like to do that myself,—you might carry your bit o’ dinner there, for it’s nothing but right to have a bit o’ summat hot of a Sunday, and not to make it as you can’t know your dinner from Saturday. But now, upo’ Christmas-day, this blessed Christmas as is ever coming, if you was to take your dinner to the bakehus, and go to church, and see the holly and the yew, and hear the anthim, and then take the sacramen,’ you’d be a deal the better, and you’d know which end you stood on, and you could put your trust i’ Them as knows better nor we do, seein’ you’d ha’ done what it lies on us all to do.”

“Lạy trời!” Dolly nói, ngừng lại một lúc rồi mới nói tiếp. “Nhưng thật đáng tiếc là bác lại làm việc vào ngày Chủ nhật, mà không tắm rửa cho sạch sẽ—nếu bác không đi nhà thờ; vì nếu bác có món gì đang quay trên lửa thì có thể là bác không bỏ nó đi được, vì bác là người sống một mình. Nhưng có lò bánh đấy, nếu bác chịu bỏ ra hai xu mà thuê lò thỉnh thoảng một lần,—dĩ nhiên không phải tuần nào cũng thế—chính tôi cũng chả thích làm thế,—thì bác có thể mang bữa trưa của bác đến đấy, vì ngày Chủ nhật có tí gì nóng sốt mà ăn mới phải lẽ, chứ đừng để đến nỗi bác không phân biệt nổi bữa trưa Chủ nhật với bữa cơm nguội hôm thứ Bảy. Nhưng bây giờ, vào ngày Giáng sinh, cái ngày Giáng sinh phước lành đang tới đây, nếu bác mang bữa trưa đến lò bánh, rồi đi nhà thờ, mà ngắm cây ô rô với cây thông đỏ, nghe bài thánh ca, rồi chịu lễ ban thánh thể, thì bác sẽ khá hơn nhiều lắm, và bác sẽ biết mình đang đứng ở đầu nào, và bác có thể đặt lòng tin vào Các Đấng biết rõ hơn chúng ta, bởi bác đã làm cái điều mà tất cả chúng ta có bổn phận phải làm.”

Dolly’s exhortation, which was an unusually long effort of speech for her, was uttered in the soothing persuasive tone with which she would have tried to prevail on a sick man to take his medicine, or a basin of gruel for which he had no appetite. Silas had never before been closely urged on the point of his absence from church, which had only been thought of as a part of his general queerness; and he was too direct and simple to evade Dolly’s appeal.

Lời khuyên nhủ của Dolly, một nỗ lực nói năng dài khác thường đối với bà, được thốt ra bằng cái giọng dịu dàng, thuyết phục mà bà vẫn dùng để cố nài một người ốm uống thuốc, hay ăn một bát cháo loãng mà người ấy không thấy thèm. Trước đây Silas chưa bao giờ bị thúc ép sát sao về chuyện ông không đi nhà thờ, điều mà người ta chỉ coi là một phần trong sự kỳ quặc nói chung của ông; và ông quá thẳng thắn và chất phác để có thể lẩn tránh lời khẩn khoản của Dolly.

“Nay, nay,” he said, “I know nothing o’ church. I’ve never been to church.”

“Không, không,” ông nói, “tôi chẳng biết gì về nhà thờ. Tôi chưa bao giờ đến nhà thờ.”

“No!” said Dolly, in a low tone of wonderment. Then bethinking herself of Silas’s advent from an unknown country, she said, “Could it ha’ been as they’d no church where you was born?”

“Không ư!” Dolly nói, giọng khẽ khàng đầy kinh ngạc. Rồi chợt nghĩ đến việc Silas đã đến từ một miền đất xa lạ, bà nói: “Có lẽ nào ở nơi bác sinh ra người ta không có nhà thờ?”

“Oh, yes,” said Silas, meditatively, sitting in his usual posture of leaning on his knees, and supporting his head. “There was churches—a many—it was a big town. But I knew nothing of ’em—I went to chapel.”

“Ồ, có chứ,” Silas nói, trầm ngâm, ngồi trong tư thế quen thuộc của ông, tì lên đầu gối và đỡ lấy đầu. “Có nhà thờ—nhiều lắm—đó là một thành phố lớn. Nhưng tôi chẳng biết gì về chúng—tôi đi nhà nguyện.”

Dolly was much puzzled at this new word, but she was rather afraid of inquiring further, lest “chapel” might mean some haunt of wickedness. After a little thought, she said—

Dolly rất bối rối trước cái từ mới này, nhưng bà hơi sợ hỏi thêm, e rằng “nhà nguyện” có thể có nghĩa là một hang ổ tội lỗi nào đó. Sau một lúc suy nghĩ, bà nói—

“Well, Master Marner, it’s niver too late to turn over a new leaf, and if you’ve niver had no church, there’s no telling the good it’ll do you. For I feel so set up and comfortable as niver was, when I’ve been and heard the prayers, and the singing to the praise and glory o’ God, as Mr. Macey gives out—and Mr. Crackenthorp saying good words, and more partic’lar on Sacramen’ Day; and if a bit o’ trouble comes, I feel as I can put up wi’ it, for I’ve looked for help i’ the right quarter, and gev myself up to Them as we must all give ourselves up to at the last; and if we’n done our part, it isn’t to be believed as Them as are above us ’ull be worse nor we are, and come short o’ Their’n.”

“Thôi, bác Marner, chả bao giờ là quá muộn để sang trang mới, mà nếu bác chưa bao giờ có nhà thờ, thì chả biết được nó sẽ đem lại cho bác bao nhiêu điều tốt. Vì tôi cảm thấy phấn chấn và dễ chịu chưa từng thấy, khi tôi đã đi nghe kinh nguyện, với tiếng hát ngợi khen và tôn vinh Chúa, mà ông Macey xướng lên—với mục sư Crackenthorp nói những lời hay lẽ phải, nhất là vào Ngày Lễ Ban Thánh thể; và nếu có tí phiền muộn nào đến, tôi cảm thấy mình chịu đựng được, vì tôi đã tìm sự giúp đỡ ở đúng nơi, và đã phó thác mình cho Các Đấng mà rốt cuộc tất cả chúng ta đều phải phó thác mình; và nếu chúng ta đã làm phần việc của mình, thì chả thể tin được là Các Đấng ở trên chúng ta lại tệ hơn chúng ta, mà không làm tròn phần việc của Các Đấng.”

Poor Dolly’s exposition of her simple Raveloe theology fell rather unmeaningly on Silas’s ears, for there was no word in it that could rouse a memory of what he had known as religion, and his comprehension was quite baffled by the plural pronoun, which was no heresy of Dolly’s, but only her way of avoiding a presumptuous familiarity. He remained silent, not feeling inclined to assent to the part of Dolly’s speech which he fully understood—her recommendation that he should go to church. Indeed, Silas was so unaccustomed to talk beyond the brief questions and answers necessary for the transaction of his simple business, that words did not easily come to him without the urgency of a distinct purpose.

Lời trình bày nền thần học Raveloe giản dị của Dolly tội nghiệp rơi vào tai Silas khá vô nghĩa, vì trong đó chẳng có lời nào có thể đánh thức ký ức về cái mà ông đã từng biết là tôn giáo, và ông hoàn toàn chịu không hiểu nổi đại từ số nhiều kia, vốn chẳng phải là dị giáo gì của Dolly, mà chỉ là cách bà tránh một sự thân mật quá trớn. Ông vẫn im lặng, không thấy muốn tán thành cái phần trong lời Dolly mà ông hiểu đầy đủ—lời bà khuyên ông nên đi nhà thờ. Thật ra Silas chẳng quen nói gì ngoài vài câu hỏi đáp ngắn ngủi cần cho việc làm ăn giản dị của mình, nên lời lẽ khó mà đến với ông nếu không có một mục đích rõ rệt thúc bách.

But now, little Aaron, having become used to the weaver’s awful presence, had advanced to his mother’s side, and Silas, seeming to notice him for the first time, tried to return Dolly’s signs of good-will by offering the lad a bit of lard-cake. Aaron shrank back a little, and rubbed his head against his mother’s shoulder, but still thought the piece of cake worth the risk of putting his hand out for it.

Nhưng lúc này, cậu bé Aaron, đã quen dần với sự hiện diện đáng sợ của ông thợ dệt, đã tiến đến bên mẹ, và Silas, có vẻ như lần đầu tiên để ý đến cậu, cố đáp lại những dấu hiệu thiện ý của Dolly bằng cách mời cậu bé một mẩu bánh mỡ lợn. Aaron hơi rụt người lại, và dụi đầu vào vai mẹ, nhưng vẫn cho rằng mẩu bánh đáng để liều đưa tay ra lấy.

“Oh, for shame, Aaron,” said his mother, taking him on her lap, however; “why, you don’t want cake again yet awhile. He’s wonderful hearty,” she went on, with a little sigh—“that he is, God knows. He’s my youngest, and we spoil him sadly, for either me or the father must allays hev him in our sight—that we must.”

“Ối giời, xấu hổ chưa, Aaron,” mẹ cậu nói, dẫu vậy vẫn bế cậu lên lòng; “ấy, con chưa nên đòi bánh nữa đâu. Nó ăn khỏe ghê gớm,” bà nói tiếp, khẽ thở dài—“khỏe thật, Chúa biết đấy. Nó là đứa út nhà tôi, và chúng tôi chiều nó hư hỏng cả, vì tôi hay ông nhà tôi lúc nào cũng phải để nó trong tầm mắt—phải thế, chẳng sai.”

She stroked Aaron’s brown head, and thought it must do Master Marner good to see such a “pictur of a child”. But Marner, on the other side of the hearth, saw the neat-featured rosy face as a mere dim round, with two dark spots in it.

Bà vuốt mái đầu nâu của Aaron, và nghĩ rằng hẳn bác Marner sẽ thấy dễ chịu khi được nhìn một “đứa bé đẹp như tranh” như thế. Nhưng Marner, ở phía bên kia lò sưởi, chỉ thấy khuôn mặt hồng hào xinh xắn ấy như một hình tròn mờ nhạt, với hai đốm tối trong đó.

“And he’s got a voice like a bird—you wouldn’t think,” Dolly went on; “he can sing a Christmas carril as his father’s taught him; and I take it for a token as he’ll come to good, as he can learn the good tunes so quick. Come, Aaron, stan’ up and sing the carril to Master Marner, come.”

“Mà nó có giọng như chim ấy—bác chả ngờ đâu,” Dolly nói tiếp; “nó hát được một bài ca-rồn Giáng sinh mà bố nó đã dạy; và tôi coi đó là điềm nó sẽ nên người tử tế, vì nó học những bài hát hay nhanh thế. Nào, Aaron, đứng lên mà hát bài ca-rồn cho bác Marner nghe nào.”

Aaron replied by rubbing his forehead against his mother’s shoulder.

Aaron đáp lại bằng cách dụi trán vào vai mẹ.

“Oh, that’s naughty,” said Dolly, gently. “Stan’ up, when mother tells you, and let me hold the cake till you’ve done.”

“Ối, thế là hư đấy,” Dolly nói, dịu dàng. “Đứng lên, khi mẹ bảo, và để mẹ cầm hộ cái bánh cho đến khi con hát xong.”

Aaron was not indisposed to display his talents, even to an ogre, under protecting circumstances; and after a few more signs of coyness, consisting chiefly in rubbing the backs of his hands over his eyes, and then peeping between them at Master Marner, to see if he looked anxious for the “carril,” he at length allowed his head to be duly adjusted, and standing behind the table, which let him appear above it only as far as his broad frill, so that he looked like a cherubic head untroubled with a body, he began with a clear chirp, and in a melody that had the rhythm of an industrious hammer:

Aaron chẳng phải không muốn phô bày tài năng của mình, ngay cả trước một con yêu tinh, trong những hoàn cảnh có người che chở; và sau vài dấu hiệu e thẹn nữa, chủ yếu là dụi mu bàn tay lên mắt, rồi nhìn trộm qua kẽ tay về phía bác Marner, để xem bác có vẻ mong chờ bài “ca-rồn” không, cuối cùng cậu chịu để người ta sửa lại đầu cho ngay ngắn, và đứng sau cái bàn, chỉ để lộ ra phía trên mặt bàn đến chỗ diềm cổ áo rộng, đến nỗi trông cậu như cái đầu một thiên thần nhỏ chẳng bận lòng vì thân thể, cậu bắt đầu bằng một giọng líu lo trong trẻo, theo một giai điệu có nhịp như tiếng búa cần mẫn:

“God rest you, merry gentlemen, Let nothing you dismay, For Jesus Christ our Savior Was born on Christmas-day.”

“Chúa ban an lành, hỡi các quý ông vui vẻ, Chớ để điều chi làm các ông âu lo, Vì Giê-su Ki-tô Đấng Cứu Thế Đã giáng sinh vào ngày lễ Giáng sinh.”

Dolly listened with a devout look, glancing at Marner in some confidence that this strain would help to allure him to church.

Dolly lắng nghe với vẻ sùng kính, đưa mắt liếc Marner với đôi chút tin tưởng rằng khúc ca này sẽ giúp dụ ông đến nhà thờ.

“That’s Christmas music,” she said, when Aaron had ended, and had secured his piece of cake again. “There’s no other music equil to the Christmas music—‘Hark the erol angils sing.’ And you may judge what it is at church, Master Marner, with the bassoon and the voices, as you can’t help thinking you’ve got to a better place a’ready—for I wouldn’t speak ill o’ this world, seeing as Them put us in it as knows best—but what wi’ the drink, and the quarrelling, and the bad illnesses, and the hard dying, as I’ve seen times and times, one’s thankful to hear of a better. The boy sings pretty, don’t he, Master Marner?”

“Đấy là nhạc Giáng sinh,” bà nói, khi Aaron đã hát xong, và đã lại giữ chắc được mẩu bánh của mình. “Chả có thứ nhạc nào bằng nhạc Giáng sinh—‘Hãy nghe thiên thằn cất tiếng ca.’ Mà bác có thể hình dung nó ở nhà thờ thì thế nào, bác Marner ạ, với kèn fagot và các giọng hát, đến nỗi mình không thể không nghĩ là mình đã đến một nơi tốt đẹp hơn rồi—vì tôi chả muốn nói xấu thế gian này, bởi chính Các Đấng biết rõ nhất đã đặt chúng ta vào đây—nhưng nào là rượu chè, nào là cãi cọ, nào là những bệnh tật hiểm nghèo, nào là những cái chết vật vã, mà tôi đã thấy bao nhiêu lần, người ta biết ơn khi được nghe về một nơi tốt đẹp hơn. Thằng bé hát hay đấy chứ nhỉ, bác Marner?”

“Yes,” said Silas, absently, “very pretty.”

“Phải,” Silas nói, lơ đãng, “hay lắm.”

The Christmas carol, with its hammer-like rhythm, had fallen on his ears as strange music, quite unlike a hymn, and could have none of the effect Dolly contemplated. But he wanted to show her that he was grateful, and the only mode that occurred to him was to offer Aaron a bit more cake.

Bài ca mừng Giáng sinh, với nhịp điệu như tiếng búa, đã rơi vào tai ông như một thứ nhạc lạ lùng, hoàn toàn không giống một bài thánh thi, và không thể nào có chút hiệu quả nào như Dolly dự tính. Nhưng ông muốn cho bà thấy là ông biết ơn, và cách duy nhất nảy ra trong đầu ông là mời Aaron thêm một mẩu bánh nữa.

“Oh, no, thank you, Master Marner,” said Dolly, holding down Aaron’s willing hands. “We must be going home now. And so I wish you good-bye, Master Marner; and if you ever feel anyways bad in your inside, as you can’t fend for yourself, I’ll come and clean up for you, and get you a bit o’ victual, and willing. But I beg and pray of you to leave off weaving of a Sunday, for it’s bad for soul and body—and the money as comes i’ that way ’ull be a bad bed to lie down on at the last, if it doesn’t fly away, nobody knows where, like the white frost. And you’ll excuse me being that free with you, Master Marner, for I wish you well—I do. Make your bow, Aaron.”

“Ồ, không, cám ơn bác, bác Marner,” Dolly nói, giữ đôi tay sẵn lòng của Aaron xuống. “Bây giờ chúng tôi phải về nhà rồi. Thôi tôi xin chào bác, bác Marner; và nếu có bao giờ bác thấy trong người khó ở thế nào mà không tự xoay xở được, tôi sẽ đến dọn dẹp cho bác, và nấu cho bác tí gì ăn, sẵn lòng thôi. Nhưng tôi xin bác, van bác, thôi đừng dệt vào ngày Chủ nhật nữa, vì nó có hại cho cả hồn lẫn xác—mà tiền kiếm bằng cách ấy rốt cuộc sẽ là một cái giường tồi để nằm xuống, nếu nó không bay mất, chả ai biết đi đâu, như sương muối trắng. Và bác bỏ quá cho tôi đã nói năng sỗ sàng thế với bác, bác Marner ạ, vì tôi mong điều tốt cho bác—thật đấy. Cúi chào bác đi, Aaron.”

Silas said “Good-bye, and thank you kindly,” as he opened the door for Dolly, but he couldn’t help feeling relieved when she was gone—relieved that he might weave again and moan at his ease. Her simple view of life and its comforts, by which she had tried to cheer him, was only like a report of unknown objects, which his imagination could not fashion. The fountains of human love and of faith in a divine love had not yet been unlocked, and his soul was still the shrunken rivulet, with only this difference, that its little groove of sand was blocked up, and it wandered confusedly against dark obstruction.

Silas nói “Chào bác, và cám ơn bác có lòng tốt,” khi ông mở cửa cho Dolly, nhưng ông không khỏi cảm thấy nhẹ nhõm khi bà đã đi—nhẹ nhõm vì ông lại có thể dệt và rên rỉ thoải mái. Cách nhìn giản dị của bà về cuộc đời và những niềm an ủi của nó, bằng cách đó bà đã cố làm ông vui lên, chỉ giống như một bản tường thuật về những vật xa lạ mà trí tưởng tượng của ông không thể hình dung ra. Những nguồn suối của tình yêu con người và của niềm tin vào một tình yêu thiêng liêng chưa được khai mở, và tâm hồn ông vẫn là dòng suối nhỏ co rút, chỉ khác ở chỗ cái rãnh cát nhỏ bé của nó đã bị lấp, và nó lang thang hỗn loạn va vào chướng ngại tăm tối.

And so, notwithstanding the honest persuasions of Mr. Macey and Dolly Winthrop, Silas spent his Christmas-day in loneliness, eating his meat in sadness of heart, though the meat had come to him as a neighbourly present. In the morning he looked out on the black frost that seemed to press cruelly on every blade of grass, while the half-icy red pool shivered under the bitter wind; but towards evening the snow began to fall, and curtained from him even that dreary outlook, shutting him close up with his narrow grief. And he sat in his robbed home through the livelong evening, not caring to close his shutters or lock his door, pressing his head between his hands and moaning, till the cold grasped him and told him that his fire was grey.

Và thế là, bất chấp những lời thuyết phục chân thành của ông Macey và bà Dolly Winthrop, Silas đã trải qua ngày Giáng sinh trong cô độc, ăn miếng thịt của mình với lòng buồn bã, dẫu miếng thịt đã đến với ông như một món quà của tình láng giềng. Buổi sáng ông nhìn ra lớp sương giá đen dường như đè nặng tàn nhẫn lên từng ngọn cỏ, trong khi cái ao đỏ nửa đóng băng run rẩy dưới cơn gió buốt; nhưng về chiều tuyết bắt đầu rơi, và che rèm khuất khỏi ông cả cảnh tượng ảm đạm ấy, nhốt chặt ông lại với nỗi đau buồn chật hẹp của mình. Và ông ngồi trong căn nhà bị trộm của mình suốt cả buổi tối dài dằng dặc, chẳng buồn đóng cửa chớp hay khóa cửa, ép đầu giữa hai bàn tay mà rên rỉ, cho đến khi cái lạnh túm lấy ông và bảo cho ông biết rằng ngọn lửa của ông đã thành tro xám.

Nobody in this world but himself knew that he was the same Silas Marner who had once loved his fellow with tender love, and trusted in an unseen goodness. Even to himself that past experience had become dim.

Trên đời này chẳng ai ngoài chính ông biết rằng ông vẫn là Silas Marner ấy, người đã từng yêu đồng loại bằng tình yêu dịu dàng, và tin cậy vào một lòng tốt vô hình. Ngay cả đối với chính ông, trải nghiệm quá khứ ấy cũng đã trở nên mờ nhạt.

But in Raveloe village the bells rang merrily, and the church was fuller than all through the rest of the year, with red faces among the abundant dark-green boughs—faces prepared for a longer service than usual by an odorous breakfast of toast and ale. Those green boughs, the hymn and anthem never heard but at Christmas—even the Athanasian Creed, which was discriminated from the others only as being longer and of exceptional virtue, since it was only read on rare occasions—brought a vague exulting sense, for which the grown men could as little have found words as the children, that something great and mysterious had been done for them in heaven above and in earth below, which they were appropriating by their presence. And then the red faces made their way through the black biting frost to their own homes, feeling themselves free for the rest of the day to eat, drink, and be merry, and using that Christian freedom without diffidence.

Nhưng ở làng Raveloe chuông vang lên rộn rã, và nhà thờ đông hơn suốt cả những ngày còn lại trong năm, với những khuôn mặt đỏ au giữa những cành lá xanh thẫm sum suê—những khuôn mặt đã được chuẩn bị cho một buổi lễ dài hơn thường lệ bằng một bữa sáng thơm lừng bánh mì nướng và bia. Những cành lá xanh ấy, bài thánh thi và bài thánh ca chỉ được nghe vào dịp Giáng sinh—ngay cả bản Tín điều Athanasius, thứ chỉ được phân biệt với các bản khác ở chỗ dài hơn và có công hiệu đặc biệt, vì nó chỉ được đọc vào những dịp hiếm hoi—đem lại một cảm giác hân hoan mơ hồ, mà những người đàn ông trưởng thành cũng chẳng tìm được lời nào để nói lên hơn gì lũ trẻ, rằng một điều gì lớn lao và huyền nhiệm đã được làm cho họ trên trời cao và dưới đất thấp, điều mà họ đang chiếm lấy làm của mình bằng sự có mặt của mình. Rồi những khuôn mặt đỏ au len lỏi qua sương giá đen buốt cắt da về nhà mình, cảm thấy mình được tự do suốt phần còn lại của ngày để ăn, uống và vui vẻ, và sử dụng quyền tự do Ki-tô giáo ấy chẳng chút rụt rè.

At Squire Cass’s family party that day nobody mentioned Dunstan—nobody was sorry for his absence, or feared it would be too long. The doctor and his wife, uncle and aunt Kimble, were there, and the annual Christmas talk was carried through without any omissions, rising to the climax of Mr. Kimble’s experience when he walked the London hospitals thirty years back, together with striking professional anecdotes then gathered. Whereupon cards followed, with aunt Kimble’s annual failure to follow suit, and uncle Kimble’s irascibility concerning the odd trick which was rarely explicable to him, when it was not on his side, without a general visitation of tricks to see that they were formed on sound principles: the whole being accompanied by a strong steaming odour of spirits-and-water.

Ở buổi họp mặt gia đình của ông Squire Cass ngày hôm ấy chẳng ai nhắc đến Dunstan—chẳng ai tiếc vì hắn vắng mặt, hay sợ rằng sự vắng mặt ấy sẽ quá lâu. Ông bác sĩ và vợ, chú và thím Kimble, có mặt ở đó, và câu chuyện Giáng sinh thường niên được tiến hành trọn vẹn không bỏ sót điều gì, lên đến cao trào là những trải nghiệm của bác sĩ Kimble khi ông đi thực tập ở các bệnh viện Luân Đôn ba mươi năm trước, kèm theo những giai thoại nghề nghiệp ấn tượng thu lượm được hồi ấy. Tiếp đó là chơi bài, với cái lần thường niên thím Kimble không ra được quân cùng chất, và cơn cáu kỉnh của chú Kimble về nước bài lẻ quyết định, thứ hiếm khi ông giải thích được nếu nó không về phe mình, mà không phải lật lại tất cả các nước bài để xem chúng có được tạo thành theo những nguyên tắc đúng đắn không: toàn bộ được kèm theo một mùi rượu pha nước bốc hơi nồng nặc.

But the party on Christmas-day, being a strictly family party, was not the pre-eminently brilliant celebration of the season at the Red House. It was the great dance on New Year’s Eve that made the glory of Squire Cass’s hospitality, as of his forefathers,’ time out of mind. This was the occasion when all the society of Raveloe and Tarley, whether old acquaintances separated by long rutty distances, or cooled acquaintances separated by misunderstandings concerning runaway calves, or acquaintances founded on intermittent condescension, counted on meeting and on comporting themselves with mutual appropriateness. This was the occasion on which fair dames who came on pillions sent their bandboxes before them, supplied with more than their evening costume; for the feast was not to end with a single evening, like a paltry town entertainment, where the whole supply of eatables is put on the table at once, and bedding is scanty. The Red House was provisioned as if for a siege; and as for the spare feather-beds ready to be laid on floors, they were as plentiful as might naturally be expected in a family that had killed its own geese for many generations.

Nhưng buổi họp mặt ngày Giáng sinh, vì là một buổi họp mặt thuần túy gia đình, không phải là lễ hội rực rỡ bậc nhất trong mùa ở Nhà Đỏ. Chính buổi khiêu vũ lớn đêm Giao thừa mới làm nên vinh quang của lòng hiếu khách nơi ông Squire Cass, cũng như nơi tổ tiên ông, từ thuở xa xưa không ai còn nhớ. Đây là dịp mà toàn thể giới thượng lưu ở Raveloe và Tarley, dù là những người quen cũ bị chia cách bởi những quãng đường dài đầy ổ gà, hay những người quen đã nguội lạnh vì những hiểu lầm liên quan đến những con bê sổng chuồng, hay những người quen dựa trên sự hạ cố lúc có lúc không, đều trông chờ được gặp nhau và cư xử với nhau một cách hợp lẽ. Đây là dịp mà các mệnh phụ xinh đẹp ngồi đệm sau lưng ngựa đến dự gửi trước những hộp mũ của mình, chứa nhiều thứ hơn là chỉ bộ trang phục dạ hội; vì bữa tiệc không kết thúc chỉ trong một buổi tối, như một cuộc vui tầm thường ở thị trấn, nơi toàn bộ đồ ăn được bày lên bàn một lượt, mà chăn đệm thì thiếu thốn. Nhà Đỏ được tích trữ lương thực như thể sắp bị vây hãm; còn về những chiếc đệm lông dự phòng sẵn sàng trải xuống sàn, chúng nhiều đến mức như người ta có thể chờ đợi một cách tự nhiên ở một gia đình đã tự giết ngỗng nhà mình qua nhiều thế hệ.

Godfrey Cass was looking forward to this New Year’s Eve with a foolish reckless longing, that made him half deaf to his importunate companion, Anxiety.

Godfrey Cass đang trông ngóng đêm Giao thừa này với một khao khát dại dột và liều lĩnh, khiến anh như nửa điếc trước người bạn đồng hành dai dẳng của mình, Nỗi Lo Âu.

“Dunsey will be coming home soon: there will be a great blow-up, and how will you bribe his spite to silence?” said Anxiety.

“Dunsey sắp về nhà rồi đấy: sẽ có một trận bùng nổ lớn, và anh sẽ đút lót thế nào để ác ý của nó phải im lặng?” Nỗi Lo Âu nói.

“Oh, he won’t come home before New Year’s Eve, perhaps,” said Godfrey; “and I shall sit by Nancy then, and dance with her, and get a kind look from her in spite of herself.”

“Ồ, có lẽ nó sẽ không về trước đêm Giao thừa đâu,” Godfrey nói; “và lúc ấy tôi sẽ ngồi bên Nancy, và khiêu vũ với nàng, và nhận được một cái nhìn dịu dàng của nàng dù nàng có muốn hay không.”

“But money is wanted in another quarter,” said Anxiety, in a louder voice, “and how will you get it without selling your mother’s diamond pin? And if you don’t get it...?”

“Nhưng ở một phía khác người ta đang cần tiền,” Nỗi Lo Âu nói, giọng to hơn, “và anh sẽ kiếm nó bằng cách nào nếu không bán chiếc ghim kim cương của mẹ anh? Mà nếu anh không kiếm được...?”

“Well, but something may happen to make things easier. At any rate, there’s one pleasure for me close at hand: Nancy is coming.”

“Thì, nhưng có thể sẽ có chuyện gì đó xảy ra khiến mọi sự dễ dàng hơn. Dẫu sao thì cũng có một niềm vui đang ở ngay trong tầm tay tôi: Nancy sắp đến.”

“Yes, and suppose your father should bring matters to a pass that will oblige you to decline marrying her—and to give your reasons?”

“Phải, mà giả sử cha anh đẩy sự việc đến chỗ buộc anh phải từ chối cưới nàng—và phải nói ra lý do của mình thì sao?”

“Hold your tongue, and don’t worry me. I can see Nancy’s eyes, just as they will look at me, and feel her hand in mine already.”

“Câm miệng đi, và đừng quấy rầy tôi. Tôi đã thấy được đôi mắt Nancy, đúng như lúc chúng sẽ nhìn tôi, và đã cảm thấy bàn tay nàng trong tay tôi rồi.”

But Anxiety went on, though in noisy Christmas company; refusing to be utterly quieted even by much drinking.

Nhưng Nỗi Lo Âu vẫn tiếp tục, dẫu ở giữa đám đông Giáng sinh ồn ã; nhất định không chịu im hẳn ngay cả khi đã uống rất nhiều.

Some women, I grant, would not appear to advantage seated on a pillion, and attired in a drab joseph and a drab beaver-bonnet, with a crown resembling a small stew-pan; for a garment suggesting a coachman’s greatcoat, cut out under an exiguity of cloth that would only allow of miniature capes, is not well adapted to conceal deficiencies of contour, nor is drab a colour that will throw sallow cheeks into lively contrast. It was all the greater triumph to Miss Nancy Lammeter’s beauty that she looked thoroughly bewitching in that costume, as, seated on the pillion behind her tall, erect father, she held one arm round him, and looked down, with open-eyed anxiety, at the treacherous snow-covered pools and puddles, which sent up formidable splashings of mud under the stamp of Dobbin’s foot. A painter would, perhaps, have preferred her in those moments when she was free from self-consciousness; but certainly the bloom on her cheeks was at its highest point of contrast with the surrounding drab when she arrived at the door of the Red House, and saw Mr. Godfrey Cass ready to lift her from the pillion. She wished her sister Priscilla had come up at the same time behind the servant, for then she would have contrived that Mr. Godfrey should have lifted off Priscilla first, and, in the meantime, she would have persuaded her father to go round to the horse-block instead of alighting at the door-steps. It was very painful, when you had made it quite clear to a young man that you were determined not to marry him, however much he might wish it, that he would still continue to pay you marked attentions; besides, why didn’t he always show the same attentions, if he meant them sincerely, instead of being so strange as Mr. Godfrey Cass was, sometimes behaving as if he didn’t want to speak to her, and taking no notice of her for weeks and weeks, and then, all on a sudden, almost making love again? Moreover, it was quite plain he had no real love for her, else he would not let people have that to say of him which they did say. Did he suppose that Miss Nancy Lammeter was to be won by any man, squire or no squire, who led a bad life? That was not what she had been used to see in her own father, who was the soberest and best man in that country-side, only a little hot and hasty now and then, if things were not done to the minute.

Có những người đàn bà, tôi xin nhận, sẽ chẳng nổi bật gì khi ngồi trên yên đệm sau lưng ngựa, mình khoác chiếc áo khoác cưỡi ngựa kiểu joseph màu nâu xám, đầu đội chiếc mũ lông hải ly cũng nâu xám, với chỏm mũ trông như một cái nồi hầm nhỏ; bởi một thứ áo gợi nhớ chiếc áo khoác dài của người đánh xe, cắt ra từ một mảnh vải eo hẹp chỉ đủ cho những cái cổ choàng tí hon, thì chẳng thích hợp để che đi những chỗ khiếm khuyết của dáng người, mà màu nâu xám cũng chẳng phải thứ màu làm nổi bật đôi má vàng vọt. Cho nên vẻ đẹp của cô Nancy Lammeter càng thêm đắc thắng khi cô trông say đắm lòng người trong bộ trang phục ấy, lúc ngồi trên yên đệm sau lưng người cha cao lớn, thẳng lưng, một tay ôm lấy ông, mắt mở to lo lắng nhìn xuống những vũng nước, vũng bùn đầy tuyết đánh lừa người, nơi bước chân của con Dobbin làm bùn bắn tung lên dữ dội. Có lẽ một họa sĩ sẽ thích cô hơn trong những lúc cô không còn ý thức về mình; nhưng chắc chắn rằng đôi má hồng của cô nổi bật nhất so với màu nâu xám xung quanh là khi cô tới trước cửa Nhà Đỏ và trông thấy cậu Godfrey Cass đã sẵn sàng bế cô xuống khỏi yên đệm. Cô ước gì cô chị Priscilla cũng đến cùng lúc, đi sau người hầu, vì khi ấy cô sẽ tìm cách để cậu Godfrey phải bế Priscilla xuống trước, và trong lúc đó cô sẽ thuyết phục cha đi vòng ra chỗ bục lên ngựa thay vì xuống ngay ở bậc thềm cửa. Thật đau lòng, khi người ta đã nói rõ ràng với một chàng trai rằng mình nhất quyết không lấy cậu ta, dù cậu ta có mong muốn đến đâu, mà cậu ta vẫn cứ tiếp tục ân cần với mình một cách lộ liễu; vả lại, nếu thành thật thì sao cậu ta không lúc nào cũng ân cần như thế, mà lại kỳ quặc như cậu Godfrey Cass, lúc thì cư xử như thể chẳng muốn nói chuyện với cô, hết tuần này sang tuần khác chẳng để ý gì tới cô, rồi bất thình lình lại gần như tỏ tình lại? Hơn nữa, rõ ràng là cậu ta chẳng có tình yêu thật với cô, nếu không cậu ta đã chẳng để thiên hạ có điều để nói về mình như họ đang nói. Cậu ta tưởng cô Nancy Lammeter có thể bị chinh phục bởi bất cứ người đàn ông nào, dù là ông chủ đất hay không, mà sống một đời hư hỏng sao? Đó không phải điều cô đã quen thấy ở chính cha cô, người điều độ và tốt nhất trong cả vùng này, chỉ có điều đôi khi hơi nóng nảy và vội vàng nếu việc gì không được làm đúng từng phút.

All these thoughts rushed through Miss Nancy’s mind, in their habitual succession, in the moments between her first sight of Mr. Godfrey Cass standing at the door and her own arrival there. Happily, the Squire came out too and gave a loud greeting to her father, so that, somehow, under cover of this noise she seemed to find concealment for her confusion and neglect of any suitably formal behaviour, while she was being lifted from the pillion by strong arms which seemed to find her ridiculously small and light. And there was the best reason for hastening into the house at once, since the snow was beginning to fall again, threatening an unpleasant journey for such guests as were still on the road. These were a small minority; for already the afternoon was beginning to decline, and there would not be too much time for the ladies who came from a distance to attire themselves in readiness for the early tea which was to inspirit them for the dance.

Tất cả những ý nghĩ ấy ùa qua tâm trí cô Nancy, theo thứ tự quen thuộc của chúng, trong khoảng khắc từ lúc cô trông thấy cậu Godfrey Cass đứng ở cửa cho tới lúc chính cô đến nơi. May thay, ông Squire cũng bước ra và cất tiếng chào cha cô thật to, nên bằng cách nào đó, nhờ tiếng ồn ấy cô như tìm được chỗ che giấu cho sự bối rối và việc không giữ nổi một cử chỉ trang trọng cho phải phép, trong khi cô được những cánh tay mạnh mẽ bế xuống khỏi yên đệm, những cánh tay dường như thấy cô nhỏ và nhẹ đến buồn cười. Và có đủ lý do chính đáng để vào nhà ngay, vì tuyết lại bắt đầu rơi, đe dọa một chuyến đi khó chịu cho những vị khách còn đang trên đường. Số ấy chỉ là thiểu số nhỏ; vì buổi chiều đã bắt đầu tàn, và những bà những cô từ xa đến sẽ chẳng còn nhiều thì giờ để thay áo cho kịp bữa trà sớm vốn để làm họ phấn chấn trước buổi khiêu vũ.

There was a buzz of voices through the house, as Miss Nancy entered, mingled with the scrape of a fiddle preluding in the kitchen; but the Lammeters were guests whose arrival had evidently been thought of so much that it had been watched for from the windows, for Mrs. Kimble, who did the honours at the Red House on these great occasions, came forward to meet Miss Nancy in the hall, and conduct her up-stairs. Mrs. Kimble was the Squire’s sister, as well as the doctor’s wife—a double dignity, with which her diameter was in direct proportion; so that, a journey up-stairs being rather fatiguing to her, she did not oppose Miss Nancy’s request to be allowed to find her way alone to the Blue Room, where the Miss Lammeters’ bandboxes had been deposited on their arrival in the morning.

Khắp nhà vang lên tiếng người rì rầm khi cô Nancy bước vào, lẫn với tiếng đàn vĩ cầm kéo dạo khúc ở trong bếp; nhưng nhà Lammeter là những vị khách mà việc họ đến rõ ràng đã được nghĩ tới nhiều đến mức người ta ngóng từ cửa sổ, vì thím Kimble, người thay mặt chủ nhà đón khách ở Nhà Đỏ trong những dịp trọng đại thế này, đã tiến ra gặp cô Nancy ở tiền sảnh và dẫn cô lên gác. Thím Kimble vừa là chị của ông Squire vừa là vợ ông bác sĩ—vinh dự kép, mà vòng eo của bà tỷ lệ thuận với nó; thành thử việc lên gác khiến bà khá mệt, bà không phản đối khi cô Nancy xin được tự tìm đường đến Phòng Xanh, nơi những hộp mũ của hai cô Lammeter đã được cất từ sáng khi họ đến.

There was hardly a bedroom in the house where feminine compliments were not passing and feminine toilettes going forward, in various stages, in space made scanty by extra beds spread upon the floor; and Miss Nancy, as she entered the Blue Room, had to make her little formal curtsy to a group of six. On the one hand, there were ladies no less important than the two Miss Gunns, the wine merchant’s daughters from Lytherly, dressed in the height of fashion, with the tightest skirts and the shortest waists, and gazed at by Miss Ladbrook (of the Old Pastures) with a shyness not unsustained by inward criticism. Partly, Miss Ladbrook felt that her own skirt must be regarded as unduly lax by the Miss Gunns, and partly, that it was a pity the Miss Gunns did not show that judgment which she herself would show if she were in their place, by stopping a little on this side of the fashion. On the other hand, Mrs. Ladbrook was standing in skull-cap and front, with her turban in her hand, curtsying and smiling blandly and saying, “After you, ma’am,” to another lady in similar circumstances, who had politely offered the precedence at the looking-glass.

Hầu như chẳng có phòng ngủ nào trong nhà mà lúc ấy không có những lời khen tặng giữa các bà các cô và việc trang điểm đang tiến hành ở nhiều giai đoạn khác nhau, trong khoảng không gian bị thu hẹp vì những chiếc giường phụ trải ngay trên sàn; và cô Nancy, khi bước vào Phòng Xanh, phải cúi chào theo nghi thức nho nhỏ trước một nhóm sáu người. Một bên là những quý cô không kém phần quan trọng, hai cô Gunn, con gái người buôn rượu ở Lytherly, ăn vận theo mốt thời thượng nhất, với váy bó chặt nhất và eo cao nhất, bị cô Ladbrook (ở khu Đồng Cỏ Cũ) nhìn với vẻ rụt rè không phải không kèm sự phê bình thầm lặng. Một phần vì cô Ladbrook cảm thấy váy của mình hẳn bị hai cô Gunn xem là rộng thùng thình quá đáng, phần khác vì cô tiếc rằng hai cô Gunn không tỏ ra sự khôn ngoan mà chính cô sẽ tỏ ra nếu ở vào địa vị họ, là dừng lại ở bên này của thời trang một chút. Bên kia, bà Ladbrook đang đứng đội mũ chụp sọ và tóc giả mái, tay cầm chiếc khăn xếp, cúi chào, mỉm cười dịu dàng và nói: “Mời bà trước,” với một bà khác cũng trong cảnh ấy, người vừa lịch sự nhường lượt trước gương.

But Miss Nancy had no sooner made her curtsy than an elderly lady came forward, whose full white muslin kerchief, and mob-cap round her curls of smooth grey hair, were in daring contrast with the puffed yellow satins and top-knotted caps of her neighbours. She approached Miss Nancy with much primness, and said, with a slow, treble suavity—

Nhưng cô Nancy vừa cúi chào xong thì một bà lão tiến lên, chiếc khăn voan trắng đầy đặn và chiếc mũ vải bó quanh những lọn tóc bạc mượt khác hẳn một cách táo bạo với những tấm lụa vàng phồng và những chiếc mũ cài chỏm của các bà quanh bà. Bà tiến lại chỗ cô Nancy với vẻ rất kiểu cách, và nói bằng giọng the thé chậm rãi, nhã nhặn—

“Niece, I hope I see you well in health.” Miss Nancy kissed her aunt’s cheek dutifully, and answered, with the same sort of amiable primness, “Quite well, I thank you, aunt; and I hope I see you the same.”

“Cháu à, mợ mong thấy cháu mạnh khỏe.” Cô Nancy hôn lên má bà mợ một cách ngoan ngoãn, và đáp với cùng một vẻ kiểu cách hòa nhã: “Cháu vẫn khỏe, cảm ơn mợ; và cháu mong thấy mợ cũng vậy ạ.”

“Thank you, niece; I keep my health for the present. And how is my brother-in-law?”

“Cảm ơn cháu; mợ giữ được sức khỏe lúc này. Còn anh rể của mợ thế nào?”

These dutiful questions and answers were continued until it was ascertained in detail that the Lammeters were all as well as usual, and the Osgoods likewise, also that niece Priscilla must certainly arrive shortly, and that travelling on pillions in snowy weather was unpleasant, though a joseph was a great protection. Then Nancy was formally introduced to her aunt’s visitors, the Miss Gunns, as being the daughters of a mother known to their mother, though now for the first time induced to make a journey into these parts; and these ladies were so taken by surprise at finding such a lovely face and figure in an out-of-the-way country place, that they began to feel some curiosity about the dress she would put on when she took off her joseph. Miss Nancy, whose thoughts were always conducted with the propriety and moderation conspicuous in her manners, remarked to herself that the Miss Gunns were rather hard-featured than otherwise, and that such very low dresses as they wore might have been attributed to vanity if their shoulders had been pretty, but that, being as they were, it was not reasonable to suppose that they showed their necks from a love of display, but rather from some obligation not inconsistent with sense and modesty. She felt convinced, as she opened her box, that this must be her aunt Osgood’s opinion, for Miss Nancy’s mind resembled her aunt’s to a degree that everybody said was surprising, considering the kinship was on Mr. Osgood’s side; and though you might not have supposed it from the formality of their greeting, there was a devoted attachment and mutual admiration between aunt and niece. Even Miss Nancy’s refusal of her cousin Gilbert Osgood (on the ground solely that he was her cousin), though it had grieved her aunt greatly, had not in the least cooled the preference which had determined her to leave Nancy several of her hereditary ornaments, let Gilbert’s future wife be whom she might.

Những câu hỏi đáp lễ phép ấy tiếp tục cho đến khi người ta xác nhận tường tận rằng nhà Lammeter đều khỏe như thường, nhà Osgood cũng vậy, lại biết rằng cô cháu Priscilla chắc chắn sẽ đến ngay, và việc đi ngựa ngồi yên đệm trong thời tiết tuyết rơi thật khó chịu, dù chiếc áo khoác cưỡi ngựa che chở rất tốt. Rồi Nancy được giới thiệu chính thức với những người khách của bà mợ, hai cô Gunn, với tư cách con gái của một bà mẹ quen biết mẹ họ, tuy giờ đây lần đầu tiên mới được thuyết phục đi một chuyến đến vùng này; và hai cô này ngạc nhiên đến mức khi thấy một gương mặt và dáng người xinh đẹp thế ở một chốn quê hẻo lánh, họ bắt đầu thấy tò mò về chiếc váy cô sẽ mặc khi cởi áo joseph ra. Cô Nancy, mà những ý nghĩ luôn được dẫn dắt với sự đoan chính và điều độ nổi bật trong phong thái của cô, tự nhủ rằng hai cô Gunn mặt mũi có phần cứng cỏi hơn là không, và rằng những chiếc váy cổ rất thấp như họ mặc có thể bị cho là do hư vinh nếu đôi vai họ đẹp, nhưng với đôi vai như thế thì chẳng hợp lẽ để cho rằng họ phô cổ vì thích khoe khoang, mà đúng hơn là do một bổn phận nào đó không trái với lẽ phải và sự đoan trang. Cô tin chắc, khi mở hộp của mình, rằng đó hẳn cũng là ý kiến của mợ Osgood, vì tâm trí cô Nancy giống tâm trí bà mợ đến mức mọi người đều nói thật đáng ngạc nhiên, xét rằng mối họ hàng lại bên phía ông Osgood; và dù nhìn lối chào hỏi trịnh trọng của họ người ta có thể không ngờ, giữa mợ và cháu có một sự quyến luyến tận tụy và ngưỡng mộ lẫn nhau. Ngay cả việc cô Nancy từ chối người anh họ Gilbert Osgood (chỉ vì lý do duy nhất là anh ta là anh họ cô), dù làm bà mợ buồn lắm, cũng chẳng hề làm nguội đi chút nào sự yêu mến đã khiến bà quyết để lại cho Nancy nhiều món đồ trang sức gia truyền, dù vợ tương lai của Gilbert là ai đi nữa.

Three of the ladies quickly retired, but the Miss Gunns were quite content that Mrs. Osgood’s inclination to remain with her niece gave them also a reason for staying to see the rustic beauty’s toilette. And it was really a pleasure—from the first opening of the bandbox, where everything smelt of lavender and rose-leaves, to the clasping of the small coral necklace that fitted closely round her little white neck. Everything belonging to Miss Nancy was of delicate purity and nattiness: not a crease was where it had no business to be, not a bit of her linen professed whiteness without fulfilling its profession; the very pins on her pincushion were stuck in after a pattern from which she was careful to allow no aberration; and as for her own person, it gave the same idea of perfect unvarying neatness as the body of a little bird. It is true that her light-brown hair was cropped behind like a boy’s, and was dressed in front in a number of flat rings, that lay quite away from her face; but there was no sort of coiffure that could make Miss Nancy’s cheek and neck look otherwise than pretty; and when at last she stood complete in her silvery twilled silk, her lace tucker, her coral necklace, and coral ear-drops, the Miss Gunns could see nothing to criticise except her hands, which bore the traces of butter-making, cheese-crushing, and even still coarser work. But Miss Nancy was not ashamed of that, for even while she was dressing she narrated to her aunt how she and Priscilla had packed their boxes yesterday, because this morning was baking morning, and since they were leaving home, it was desirable to make a good supply of meat-pies for the kitchen; and as she concluded this judicious remark, she turned to the Miss Gunns that she might not commit the rudeness of not including them in the conversation. The Miss Gunns smiled stiffly, and thought what a pity it was that these rich country people, who could afford to buy such good clothes (really Miss Nancy’s lace and silk were very costly), should be brought up in utter ignorance and vulgarity. She actually said “mate” for “meat,” “’appen” for “perhaps,” and “oss” for “horse,” which, to young ladies living in good Lytherly society, who habitually said ’orse, even in domestic privacy, and only said ’appen on the right occasions, was necessarily shocking. Miss Nancy, indeed, had never been to any school higher than Dame Tedman’s: her acquaintance with profane literature hardly went beyond the rhymes she had worked in her large sampler under the lamb and the shepherdess; and in order to balance an account, she was obliged to effect her subtraction by removing visible metallic shillings and sixpences from a visible metallic total. There is hardly a servant-maid in these days who is not better informed than Miss Nancy; yet she had the essential attributes of a lady—high veracity, delicate honour in her dealings, deference to others, and refined personal habits,—and lest these should not suffice to convince grammatical fair ones that her feelings can at all resemble theirs, I will add that she was slightly proud and exacting, and as constant in her affection towards a baseless opinion as towards an erring lover.

Ba trong số các bà các cô lui ra nhanh chóng, nhưng hai cô Gunn rất bằng lòng rằng việc bà Osgood muốn ở lại với cháu cũng cho họ một lý do để ở lại xem cô gái quê xinh đẹp trang điểm. Và đó quả thật là một niềm vui—từ lúc mở hộp mũ lần đầu, nơi mọi thứ đều thơm mùi oải hương và cánh hồng, đến lúc cài chiếc vòng cổ san hô nhỏ ôm sát cái cổ trắng bé xíu. Mọi thứ thuộc về cô Nancy đều tinh khiết thanh nhã và gọn gàng: không một nếp nhăn nào ở chỗ không có việc của nó, không mảnh vải lanh nào tự nhận là trắng mà không làm tròn lời tự nhận; ngay những chiếc ghim trên gối cắm kim cũng được cắm theo một mẫu mà cô cẩn thận không để sai lệch chút nào; còn bản thân cô thì gợi một ý niệm về sự gọn gàng trọn vẹn, không đổi, như thân hình một chú chim nhỏ. Quả thật mái tóc nâu nhạt của cô được cắt ngắn sau gáy như con trai, và phía trước được búi thành những vòng dẹt nằm hẳn xa khuôn mặt; nhưng không kiểu tóc nào có thể làm má và cổ cô Nancy trông khác đi ngoài vẻ xinh xắn; và khi cuối cùng cô đứng chỉnh tề trong bộ lụa chéo màu bạc, chiếc khăn ren che ngực, chiếc vòng cổ san hô và đôi hoa tai san hô, hai cô Gunn chẳng thấy gì để chê ngoài đôi bàn tay, mang dấu vết của việc đánh bơ, ép phô mai, và cả những công việc còn thô nặng hơn. Nhưng cô Nancy không thấy xấu hổ vì điều ấy, vì ngay khi đang thay đồ cô còn kể với bà mợ rằng cô và Priscilla đã sắp hộp hôm qua, bởi sáng nay là buổi sáng nướng bánh, và vì họ sắp xa nhà nên cần làm thật nhiều bánh nhân thịt cho nhà bếp; và khi kết thúc lời nhận xét khôn ngoan ấy, cô quay sang hai cô Gunn để khỏi thất lễ vì không đưa họ vào cuộc chuyện trò. Hai cô Gunn mỉm cười gượng gạo, và nghĩ rằng thật đáng tiếc cho những người nhà quê giàu có này, những người mua nổi quần áo đẹp như thế (thật ra ren và lụa của cô Nancy rất đắt), lại được nuôi dạy trong sự dốt nát và thô lậu hoàn toàn. Cô thực sự nói “thẹt” thay cho “thịt”, “chắc chừng” thay cho “có lẽ”, và “ngữa” thay cho “ngựa”, mà đối với những cô gái sống trong xã hội Lytherly tử tế, vốn quen nuốt mất âm đầu thành “’ựa” ngay cả trong chốn riêng tư gia đình, và chỉ nói “chắc chừng” vào đúng dịp, thì tất nhiên là chướng tai. Quả thật cô Nancy chưa từng đến trường nào cao hơn trường bà Tedman: sự hiểu biết của cô về văn chương thế tục hầu như không vượt quá những vần thơ cô đã thêu trên tấm mẫu thêu lớn dưới con cừu non và cô gái chăn cừu; và để cân đối một khoản tính, cô buộc phải thực hiện phép trừ bằng cách bớt những đồng si-linh và sáu-xu bằng kim loại trông thấy được khỏi một tổng số bằng kim loại trông thấy được. Ngày nay hầu như chẳng có cô hầu gái nào mà không hiểu biết hơn cô Nancy; thế mà cô có những phẩm chất thiết yếu của một quý bà—sự chân thật cao, danh dự tế nhị trong giao dịch, sự kính trọng người khác, và những thói quen cá nhân thanh nhã—và phòng khi những điều ấy chưa đủ thuyết phục các quý cô sành ngữ pháp rằng tình cảm của cô có thể nào giống tình cảm của họ, tôi xin thêm rằng cô hơi kiêu hãnh và đòi hỏi, và chung thủy với một ý kiến vô căn cứ cũng như với một người tình lầm lỗi.

The anxiety about sister Priscilla, which had grown rather active by the time the coral necklace was clasped, was happily ended by the entrance of that cheerful-looking lady herself, with a face made blowsy by cold and damp. After the first questions and greetings, she turned to Nancy, and surveyed her from head to foot—then wheeled her round, to ascertain that the back view was equally faultless.

Nỗi lo về cô chị Priscilla, vốn đã mỗi lúc một lớn vào lúc chiếc vòng san hô được cài xong, may mắn đã chấm dứt khi chính cô gái trông vui vẻ ấy bước vào, khuôn mặt đỏ bừng vì lạnh và ẩm. Sau những lời hỏi han chào hỏi đầu tiên, cô quay sang Nancy, ngắm cô từ đầu đến chân—rồi xoay cô một vòng để xác nhận rằng nhìn từ phía sau cũng hoàn hảo không kém.

“What do you think o’ these gowns, aunt Osgood?” said Priscilla, while Nancy helped her to unrobe.

“Mợ Osgood nghĩ sao về những cái áo này?” Priscilla nói, trong khi Nancy giúp cô cởi áo khoác.

“Very handsome indeed, niece,” said Mrs. Osgood, with a slight increase of formality. She always thought niece Priscilla too rough.

“Rất đẹp, cháu à,” bà Osgood nói, với chút trịnh trọng tăng thêm. Bà luôn nghĩ cô cháu Priscilla quá thô.

“I’m obliged to have the same as Nancy, you know, for all I’m five years older, and it makes me look yallow; for she never will have anything without I have mine just like it, because she wants us to look like sisters. And I tell her, folks ’ull think it’s my weakness makes me fancy as I shall look pretty in what she looks pretty in. For I am ugly—there’s no denying that: I feature my father’s family. But, law! I don’t mind, do you?” Priscilla here turned to the Miss Gunns, rattling on in too much preoccupation with the delight of talking, to notice that her candour was not appreciated. “The pretty uns do for fly-catchers—they keep the men off us. I’ve no opinion o’ the men, Miss Gunn—I don’t know what you have. And as for fretting and stewing about what they’ll think of you from morning till night, and making your life uneasy about what they’re doing when they’re out o’ your sight—as I tell Nancy, it’s a folly no woman need be guilty of, if she’s got a good father and a good home: let her leave it to them as have got no fortin, and can’t help themselves. As I say, Mr. Have-your-own-way is the best husband, and the only one I’d ever promise to obey. I know it isn’t pleasant, when you’ve been used to living in a big way, and managing hogsheads and all that, to go and put your nose in by somebody else’s fireside, or to sit down by yourself to a scrag or a knuckle; but, thank God! my father’s a sober man and likely to live; and if you’ve got a man by the chimney-corner, it doesn’t matter if he’s childish—the business needn’t be broke up.”

“Cháu buộc phải mặc giống Nancy, mợ ạ, mợ biết đấy, dù cháu hơn nó năm tuổi, mà màu này làm cháu trông vàng khè; vì nó chẳng bao giờ chịu có gì mà cháu không có cái y như vậy, vì nó muốn hai đứa trông như chị em. Cháu bảo nó, thiên hạ sẽ bảo là cái yếu đuối của cháu làm cháu tưởng mình sẽ xinh trong cái mà nó xinh. Vì cháu xấu—không chối được: cháu giống bên họ nhà bố. Nhưng, ối giời ơi! cháu chả bận tâm, cô có bận tâm không hử?” Priscilla quay sang hai cô Gunn, nói liến thoắng, mải mê với niềm vui được nói đến mức chẳng nhận ra sự thẳng thắn của mình không được ưa. “Mấy đứa xinh thì chỉ đáng làm bẫy ruồi—chúng giữ đàn ông tránh xa bọn mình. Tôi chả có ý kiến gì tốt về đàn ông, cô Gunn ạ—không biết cô thì sao. Còn chuyện lo lắng, bứt rứt xem họ nghĩ gì về mình từ sáng đến tối, làm đời mình bất an về những gì họ đang làm khi khuất mắt—như tôi vẫn bảo Nancy, đó là cái dại mà người đàn bà nào cũng không cần mắc, nếu có người cha tốt và mái nhà tốt: cứ để dành cho những ai không có của cải, chẳng biết trông cậy vào đâu. Như tôi vẫn bảo đấy nhé, ông Cứ-Theo-Ý-Mình là người chồng tốt nhất, và là người duy nhất tôi sẽ hứa vâng lời. Tôi biết là chẳng dễ chịu gì, khi mình đã quen sống rộng rãi, quản lý những thùng lớn và đủ thứ, mà đi chõ mũi vào bếp lửa nhà người khác, hay ngồi một mình trước miếng cổ hay khúc giò xương xẩu; nhưng, tạ ơn Chúa! bố tôi là người không rượu chè và chắc là sống dai; và nếu bên góc lò sưởi có một người đàn ông, thì dù ông ấy lú lẫn cũng chẳng sao—việc làm ăn đâu cần phải đổ vỡ.”

The delicate process of getting her narrow gown over her head without injury to her smooth curls, obliged Miss Priscilla to pause in this rapid survey of life, and Mrs. Osgood seized the opportunity of rising and saying—

Quá trình tinh vi của việc xỏ chiếc áo hẹp qua đầu mà không làm hỏng những lọn tóc mượt buộc cô Priscilla phải ngừng cuộc khảo sát cuộc đời nhanh như chớp ấy, và bà Osgood nhân dịp đứng dậy và nói—

“Well, niece, you’ll follow us. The Miss Gunns will like to go down.”

“Thôi, cháu à, cháu theo chúng ta nhé. Hai cô Gunn muốn xuống nhà.”

“Sister,” said Nancy, when they were alone, “you’ve offended the Miss Gunns, I’m sure.”

“Chị,” Nancy nói, khi chỉ còn hai người, “chị làm phật lòng hai cô Gunn rồi, em chắc thế.”

“What have I done, child?” said Priscilla, in some alarm.

“Chị đã làm gì, em?” Priscilla nói, có phần hốt hoảng.

“Why, you asked them if they minded about being ugly—you’re so very blunt.”

“Thì chị hỏi họ có bận tâm chuyện xấu không—chị thẳng thừng quá.”

“Law, did I? Well, it popped out: it’s a mercy I said no more, for I’m a bad un to live with folks when they don’t like the truth. But as for being ugly, look at me, child, in this silver-coloured silk—I told you how it ’ud be—I look as yallow as a daffadil. Anybody ’ud say you wanted to make a mawkin of me.”

“Ối giời, chị nói thế à? Ừ thì nó tuột ra: may mà chị không nói thêm, vì chị là đứa khó ở chung với người ta, nếu họ không ưa sự thật. Nhưng nói chuyện xấu, nhìn chị này, em, trong cái áo lụa màu bạc—chị đã bảo em rồi, thế nào cũng ra thế này—chị vàng khè như hoa thủy tiên. Ai thấy cũng bảo em muốn biến chị thành con bù nhìn chớ lị.”

“No, Priscy, don’t say so. I begged and prayed of you not to let us have this silk if you’d like another better. I was willing to have your choice, you know I was,” said Nancy, in anxious self-vindication.

“Không, chị Priscy, đừng nói thế. Em đã nài nỉ chị đừng để mình có tấm lụa này nếu chị thích tấm khác hơn. Em sẵn lòng theo ý chị chọn, chị biết là em sẵn lòng,” Nancy nói, vội vàng tự bào chữa.

“Nonsense, child! you know you’d set your heart on this; and reason good, for you’re the colour o’ cream. It ’ud be fine doings for you to dress yourself to suit my skin. What I find fault with, is that notion o’ yours as I must dress myself just like you. But you do as you like with me—you always did, from when first you begun to walk. If you wanted to go the field’s length, the field’s length you’d go; and there was no whipping you, for you looked as prim and innicent as a daisy all the while.”

“Vớ vẩn, em! em biết em đã đặt lòng vào tấm này; mà có lý: vì em màu kem. Em mà ăn mặc cho hợp với da chị thì hay lắm đây. Cái chị chê là cái ý của em rằng chị phải ăn mặc y như em. Nhưng em muốn làm gì chị cũng chiều—từ hồi em bắt đầu biết đi đã thế. Em muốn đi hết chiều dài thửa ruộng thì em đi hết chiều dài thửa ruộng, mà chả đánh nổi em, vì lúc nào trông em cũng nghiêm trang ngây thơ như đóa cúc dại.”

“Priscy,” said Nancy, gently, as she fastened a coral necklace, exactly like her own, round Priscilla’s neck, which was very far from being like her own, “I’m sure I’m willing to give way as far as is right, but who shouldn’t dress alike if it isn’t sisters? Would you have us go about looking as if we were no kin to one another—us that have got no mother and not another sister in the world? I’d do what was right, if I dressed in a gown dyed with cheese-colouring; and I’d rather you’d choose, and let me wear what pleases you.”

“Chị Priscy,” Nancy dịu dàng nói, trong khi cài chiếc vòng cổ san hô, y hệt chiếc của mình, quanh cổ Priscilla, chiếc cổ chẳng hề giống cổ mình, “em chắc là em sẵn lòng nhường đến mức đúng đắn, nhưng ai là người nên ăn mặc giống nhau nếu không phải chị em? Chị có muốn mình đi lại trông như chẳng họ hàng gì nhau không—chúng ta, những người không có mẹ và chẳng còn người chị em nào khác trên đời? Em sẽ làm điều đúng, dù có mặc cái váy nhuộm bằng màu phô mai; và em thà chị chọn, để em mặc cái làm chị vừa lòng.”

“There you go again! You’d come round to the same thing if one talked to you from Saturday night till Saturday morning. It’ll be fine fun to see how you’ll master your husband and never raise your voice above the singing o’ the kettle all the while. I like to see the men mastered!”

“Lại thế nữa! Em cứ vòng về đúng chỗ cũ dù người ta nói với em từ tối thứ Bảy đến sáng thứ Bảy. Sẽ vui lắm khi xem em chế ngự chồng em ra sao mà chẳng bao giờ cất giọng lớn hơn tiếng ấm nước reo. Chị thích thấy đàn ông bị chế ngự!”

“Don’t talk so, Priscy,” said Nancy, blushing. “You know I don’t mean ever to be married.”

“Đừng nói thế, chị Priscy,” Nancy nói, đỏ mặt. “Chị biết em không định bao giờ lấy chồng.”

“Oh, you never mean a fiddlestick’s end!” said Priscilla, as she arranged her discarded dress, and closed her bandbox. “Who shall I have to work for when father’s gone, if you are to go and take notions in your head and be an old maid, because some folks are no better than they should be? I haven’t a bit o’ patience with you—sitting on an addled egg for ever, as if there was never a fresh un in the world. One old maid’s enough out o’ two sisters; and I shall do credit to a single life, for God A’mighty meant me for it. Come, we can go down now. I’m as ready as a mawkin can be—there’s nothing awanting to frighten the crows, now I’ve got my ear-droppers in.”

“Ôi, em có bao giờ nói thật bụng đâu!” Priscilla nói, trong khi xếp chiếc áo vừa cởi và đóng hộp mũ lại. “Rồi khi bố mất, chị chả còn biết làm lụng cho ai, nếu em cứ đi nghĩ vẩn vơ rồi làm bà cô già, chỉ vì có kẻ chẳng đứng đắn gì cho cam? Chị chả còn tí kiên nhẫn nào với em—ngồi mãi lên quả trứng thối, như thể trên đời chẳng có quả nào tươi. Hai chị em thì một bà cô già là đủ; và chị sẽ làm vẻ vang cuộc sống độc thân, vì Chúa Toàn năng định cho chị như vậy. Nào, giờ mình xuống được rồi. Chị sẵn sàng như một con bù nhìn có thể sẵn sàng—chẳng thiếu gì để dọa quạ nữa, giờ chị đã đeo xong đôi hoa tai.”

As the two Miss Lammeters walked into the large parlour together, any one who did not know the character of both might certainly have supposed that the reason why the square-shouldered, clumsy, high-featured Priscilla wore a dress the facsimile of her pretty sister’s, was either the mistaken vanity of the one, or the malicious contrivance of the other in order to set off her own rare beauty. But the good-natured self-forgetful cheeriness and common-sense of Priscilla would soon have dissipated the one suspicion; and the modest calm of Nancy’s speech and manners told clearly of a mind free from all disavowed devices.

Khi hai cô Lammeter bước vào gian phòng khách lớn cùng nhau, bất cứ ai không biết tính nết cả hai chắc hẳn đã có thể cho rằng lý do khiến Priscilla vai vuông, vụng về, mặt xương mặc chiếc váy sao y bản chính của cô em xinh đẹp là hoặc vì sự hư vinh sai lầm của người này, hoặc vì mưu mô ác ý của người kia để tôn vẻ đẹp hiếm có của mình. Nhưng sự vui vẻ tốt bụng quên mình và lẽ thường của Priscilla sẽ sớm xua tan mối ngờ vực kia; còn sự điềm đạm khiêm tốn trong lời nói và cử chỉ của Nancy cho thấy rõ một tâm hồn không có thủ đoạn nào phải chối bỏ.

Places of honour had been kept for the Miss Lammeters near the head of the principal tea-table in the wainscoted parlour, now looking fresh and pleasant with handsome branches of holly, yew, and laurel, from the abundant growths of the old garden; and Nancy felt an inward flutter, that no firmness of purpose could prevent, when she saw Mr. Godfrey Cass advancing to lead her to a seat between himself and Mr. Crackenthorp, while Priscilla was called to the opposite side between her father and the Squire. It certainly did make some difference to Nancy that the lover she had given up was the young man of quite the highest consequence in the parish—at home in a venerable and unique parlour, which was the extremity of grandeur in her experience, a parlour where she might one day have been mistress, with the consciousness that she was spoken of as “Madam Cass,” the Squire’s wife. These circumstances exalted her inward drama in her own eyes, and deepened the emphasis with which she declared to herself that not the most dazzling rank should induce her to marry a man whose conduct showed him careless of his character, but that, “love once, love always,” was the motto of a true and pure woman, and no man should ever have any right over her which would be a call on her to destroy the dried flowers that she treasured, and always would treasure, for Godfrey Cass’s sake. And Nancy was capable of keeping her word to herself under very trying conditions. Nothing but a becoming blush betrayed the moving thoughts that urged themselves upon her as she accepted the seat next to Mr. Crackenthorp; for she was so instinctively neat and adroit in all her actions, and her pretty lips met each other with such quiet firmness, that it would have been difficult for her to appear agitated.

Những chỗ danh dự đã được dành sẵn cho hai cô Lammeter gần đầu chiếc bàn trà chính trong gian phòng khách ốp gỗ, giờ trông tươi mát dễ chịu với những cành nhựa ruồi, thủy tùng và nguyệt quế đẹp hái từ những lùm cây um tùm trong khu vườn cũ; và Nancy thấy lòng xao động, một cơn xao động mà ý chí vững vàng đến đâu cũng không ngăn nổi, khi trông thấy cậu Godfrey Cass bước tới dẫn cô đến chỗ ngồi giữa chính cậu và mục sư Crackenthorp, còn Priscilla thì được gọi sang phía đối diện, giữa bố cô và ông Squire. Quả là có khác biệt đôi chút đối với Nancy, khi người yêu mà cô đã từ bỏ lại chính là chàng trai có địa vị cao nhất giáo xứ—ở nhà giữa một phòng khách cổ kính, độc nhất vô nhị, trong kinh nghiệm của cô là đỉnh cao của sự huy hoàng, một phòng khách mà một ngày kia cô có thể đã làm bà chủ, và được người ta gọi là “bà Cass”, vợ ông Squire. Những hoàn cảnh ấy nâng vở kịch trong lòng cô lên trong mắt chính cô, và khiến cô càng nhấn mạnh thêm khi tự tuyên bố với mình rằng dù địa vị rực rỡ đến đâu cũng không khiến cô lấy một người đàn ông mà hành vi cho thấy anh ta chẳng màng danh dự; rằng “yêu một lần là yêu mãi” là châm ngôn của người đàn bà chân chính và trong sạch; và rằng không người đàn ông nào có quyền gì đối với cô để bắt cô phải hủy những bông hoa khô mà cô trân trọng, và sẽ luôn trân trọng, vì Godfrey Cass. Và Nancy giữ được lời hứa với chính mình ngay cả trong những hoàn cảnh rất thử thách. Chỉ một vệt đỏ mặt dễ thương để lộ những ý nghĩ day dứt dồn dập khi cô nhận chỗ ngồi cạnh mục sư Crackenthorp; vì cô vốn gọn gàng và khéo léo từ bản năng trong mọi cử chỉ, và đôi môi xinh khép lại với nhau điềm tĩnh kiên định đến mức khó ai thấy cô xao động.

It was not the rector’s practice to let a charming blush pass without an appropriate compliment. He was not in the least lofty or aristocratic, but simply a merry-eyed, small-featured, grey-haired man, with his chin propped by an ample, many-creased white neckcloth which seemed to predominate over every other point in his person, and somehow to impress its peculiar character on his remarks; so that to have considered his amenities apart from his cravat would have been a severe, and perhaps a dangerous, effort of abstraction.

Mục sư không có thói quen để một cái đỏ mặt duyên dáng đi qua mà không có lời khen thích hợp. Ông chẳng hề cao ngạo hay quý phái, chỉ là một người đàn ông mắt vui, nét mặt nhỏ, tóc hoa râm, cằm tựa trên chiếc khăn quàng cổ trắng to nhiều nếp gấp, dường như chi phối mọi điểm khác trên người ông, và bằng cách nào đó in dấu đặc tính riêng của nó lên lời nói của ông; đến nỗi nếu xét những lời lịch thiệp của ông tách khỏi chiếc cà vạt sẽ là một nỗ lực trừu tượng hóa nặng nề, và có lẽ nguy hiểm.

“Ha, Miss Nancy,” he said, turning his head within his cravat and smiling down pleasantly upon her, “when anybody pretends this has been a severe winter, I shall tell them I saw the roses blooming on New Year’s Eve—eh, Godfrey, what do you say?”

“Ha, cô Nancy,” ông nói, quay đầu bên trong chiếc cà vạt và mỉm cười dịu dàng nhìn xuống cô, “khi ai giả vờ bảo mùa đông này khắc nghiệt, ta sẽ nói với họ rằng ta đã thấy hoa hồng nở trong đêm Giao thừa—ê, Godfrey, con nghĩ sao?”

Godfrey made no reply, and avoided looking at Nancy very markedly; for though these complimentary personalities were held to be in excellent taste in old-fashioned Raveloe society, reverent love has a politeness of its own which it teaches to men otherwise of small schooling. But the Squire was rather impatient at Godfrey’s showing himself a dull spark in this way. By this advanced hour of the day, the Squire was always in higher spirits than we have seen him in at the breakfast-table, and felt it quite pleasant to fulfil the hereditary duty of being noisily jovial and patronizing: the large silver snuff-box was in active service and was offered without fail to all neighbours from time to time, however often they might have declined the favour. At present, the Squire had only given an express welcome to the heads of families as they appeared; but always as the evening deepened, his hospitality rayed out more widely, till he had tapped the youngest guests on the back and shown a peculiar fondness for their presence, in the full belief that they must feel their lives made happy by their belonging to a parish where there was such a hearty man as Squire Cass to invite them and wish them well. Even in this early stage of the jovial mood, it was natural that he should wish to supply his son’s deficiencies by looking and speaking for him.

Godfrey không đáp, và tránh nhìn Nancy một cách rất lộ liễu; vì dù những lời khen cá nhân kiểu ấy được coi là rất đúng phép trong xã hội Raveloe cổ lỗ, tình yêu kính cẩn có một phép lịch sự riêng, dạy cho cả những người đàn ông ít học. Nhưng ông Squire khá sốt ruột khi thấy Godfrey tỏ ra là một chàng trai nhạt nhẽo như thế. Vào giờ muộn này trong ngày, ông Squire luôn hứng khởi hơn lúc chúng ta thấy ông ở bàn ăn sáng, và thấy khá dễ chịu khi làm tròn bổn phận cha truyền con nối là ồn ào vui vẻ và tỏ vẻ bề trên: chiếc hộp thuốc hít bạc lớn đang được dùng tích cực và được mời không sót ai trong số hàng xóm lúc này lúc khác, dù họ đã từ chối bao nhiêu lần. Hiện giờ ông Squire mới chỉ đặc biệt chào mừng các chủ gia đình khi họ xuất hiện; nhưng bao giờ cũng vậy, khi buổi tối càng sâu, lòng hiếu khách của ông tỏa ra rộng hơn, cho đến khi ông vỗ lưng những vị khách trẻ nhất và tỏ ra đặc biệt quý mến sự có mặt của họ, với niềm tin trọn vẹn rằng họ hẳn cảm thấy đời mình hạnh phúc vì thuộc về một giáo xứ có một người nồng hậu như ông Squire Cass để mời họ và chúc họ điều tốt lành. Ngay cả ở giai đoạn đầu của tâm trạng vui vẻ ấy, ông tự nhiên muốn bù vào chỗ thiếu sót của con trai bằng cách nhìn và nói thay cho nó.

“Aye, aye,” he began, offering his snuff-box to Mr. Lammeter, who for the second time bowed his head and waved his hand in stiff rejection of the offer, “us old fellows may wish ourselves young to-night, when we see the mistletoe-bough in the White Parlour. It’s true, most things are gone back’ard in these last thirty years—the country’s going down since the old king fell ill. But when I look at Miss Nancy here, I begin to think the lasses keep up their quality;—ding me if I remember a sample to match her, not when I was a fine young fellow, and thought a deal about my pigtail. No offence to you, madam,” he added, bending to Mrs. Crackenthorp, who sat by him, “I didn’t know you when you were as young as Miss Nancy here.”

“Ừ, ừ,” ông bắt đầu, đưa hộp thuốc hít cho ông Lammeter, người lần thứ hai cúi đầu và xua tay từ chối một cách cứng nhắc, “bọn già chúng ta có thể ước mình trẻ lại tối nay, khi thấy cành tầm gửi ở Phòng Khách Trắng. Đúng là hầu hết mọi thứ đã đi lùi trong ba chục năm nay—đất nước đang suy từ khi đức vua già ngã bệnh. Nhưng khi tôi nhìn cô Nancy đây, tôi bắt đầu nghĩ các cô gái vẫn giữ được phẩm chất;—chết tôi nếu tôi nhớ ra được một cô nào sánh nổi với cô ấy, ngay cả hồi tôi còn là chàng trai bảnh bao, lo nghĩ nhiều đến cái bím tóc của mình. Xin bà đừng phật lòng,” ông nói thêm, cúi về phía bà Crackenthorp ngồi cạnh, “tôi chưa được biết bà hồi bà trẻ như cô Nancy đây.”

Mrs. Crackenthorp—a small blinking woman, who fidgeted incessantly with her lace, ribbons, and gold chain, turning her head about and making subdued noises, very much like a guinea-pig that twitches its nose and soliloquizes in all company indiscriminately—now blinked and fidgeted towards the Squire, and said, “Oh, no—no offence.”

Bà Crackenthorp—một người đàn bà nhỏ bé chớp mắt liên hồi, cứ loay hoay mãi với ren, ruy băng và dây chuyền vàng, quay đầu khắp nơi và phát ra những tiếng khe khẽ, rất giống con chuột lang nhúc nhích mũi và độc thoại giữa bất cứ ai không phân biệt—lúc này chớp mắt và loay hoay hướng về ông Squire, và nói: “Ôi, không—không phật lòng.”

This emphatic compliment of the Squire’s to Nancy was felt by others besides Godfrey to have a diplomatic significance; and her father gave a slight additional erectness to his back, as he looked across the table at her with complacent gravity. That grave and orderly senior was not going to bate a jot of his dignity by seeming elated at the notion of a match between his family and the Squire’s: he was gratified by any honour paid to his daughter; but he must see an alteration in several ways before his consent would be vouchsafed. His spare but healthy person, and high-featured firm face, that looked as if it had never been flushed by excess, was in strong contrast, not only with the Squire’s, but with the appearance of the Raveloe farmers generally—in accordance with a favourite saying of his own, that “breed was stronger than pasture”.

Lời khen mạnh mẽ này của ông Squire dành cho Nancy được nhiều người ngoài Godfrey cảm thấy có ý nghĩa ngoại giao; và cha cô thẳng lưng thêm chút nữa, khi nhìn qua bàn về phía cô với vẻ nghiêm trang tự mãn. Người già nghiêm nghị và ngăn nắp ấy không hề định bớt đi chút nào phẩm giá của mình bằng cách tỏ ra phấn khởi trước ý nghĩ về một cuộc hôn nhân giữa gia đình ông và gia đình ông Squire: ông hài lòng với bất cứ vinh dự nào dành cho con gái; nhưng ông phải thấy một sự thay đổi ở nhiều mặt trước khi sự chấp thuận của ông được ban ra. Thân hình gầy nhưng khỏe mạnh, và khuôn mặt cứng cỏi xương xương trông như chưa bao giờ đỏ bừng vì quá độ, tương phản mạnh không chỉ với ông Squire mà với diện mạo của các điền chủ Raveloe nói chung—đúng theo một câu ông ưa nói, rằng “dòng giống mạnh hơn đồng cỏ”.

“Miss Nancy’s wonderful like what her mother was, though; isn’t she, Kimble?” said the stout lady of that name, looking round for her husband.

“Cô Nancy giống mẹ cô ấy lạ lùng, phải không, ông Kimble?” bà béo mang tên ấy nói, nhìn quanh tìm chồng.

But Doctor Kimble (country apothecaries in old days enjoyed that title without authority of diploma), being a thin and agile man, was flitting about the room with his hands in his pockets, making himself agreeable to his feminine patients, with medical impartiality, and being welcomed everywhere as a doctor by hereditary right—not one of those miserable apothecaries who canvass for practice in strange neighbourhoods, and spend all their income in starving their one horse, but a man of substance, able to keep an extravagant table like the best of his patients. Time out of mind the Raveloe doctor had been a Kimble; Kimble was inherently a doctor’s name; and it was difficult to contemplate firmly the melancholy fact that the actual Kimble had no son, so that his practice might one day be handed over to a successor with the incongruous name of Taylor or Johnson. But in that case the wiser people in Raveloe would employ Dr. Blick of Flitton—as less unnatural.

Nhưng bác sĩ Kimble (những người bán thuốc ở nông thôn ngày xưa được hưởng danh hiệu ấy mà không cần bằng cấp), là một người gầy và nhanh nhẹn, đang lướt quanh phòng với hai tay đút túi, làm vừa lòng các bệnh nhân nữ với sự công bằng của thầy thuốc, và được chào đón khắp nơi như một bác sĩ theo quyền thừa kế—không phải một trong những người bán thuốc khốn khổ đi chạy chọt tìm khách ở những vùng xa lạ, và tiêu hết thu nhập vào việc bỏ đói con ngựa duy nhất của mình, mà là người có của, đủ sức duy trì một bàn ăn xa hoa như những bệnh nhân giàu nhất của ông. Từ thuở nào đến giờ bác sĩ ở Raveloe vẫn là một Kimble; Kimble vốn là cái tên của bác sĩ; và khó mà bình tĩnh nghĩ tới sự thật buồn rằng ông Kimble hiện tại không có con trai, để một ngày kia nghề của ông có thể được trao cho một người kế nghiệp mang cái tên lạc điệu như Taylor hay Johnson. Nhưng trong trường hợp ấy những người khôn hơn ở Raveloe sẽ thuê bác sĩ Blick ở Flitton—vì ít trái tự nhiên hơn.

“Did you speak to me, my dear?” said the authentic doctor, coming quickly to his wife’s side; but, as if foreseeing that she would be too much out of breath to repeat her remark, he went on immediately—“Ha, Miss Priscilla, the sight of you revives the taste of that super-excellent pork-pie. I hope the batch isn’t near an end.”

“Mình gọi tôi đấy à?” vị bác sĩ chính cống nói, bước nhanh đến bên vợ; nhưng, như thể đoán trước bà sẽ quá hụt hơi để nhắc lại lời mình, ông nói tiếp ngay—“Ha, cô Priscilla, nhìn cô làm tôi sống lại cái vị của chiếc bánh nhân thịt lợn siêu hảo hạng ấy. Mong là mẻ bánh chưa gần hết.”

“Yes, indeed, it is, doctor,” said Priscilla; “but I’ll answer for it the next shall be as good. My pork-pies don’t turn out well by chance.”

“Hết thật rồi đấy, bác sĩ ạ,” Priscilla nói; “nhưng tôi xin cam đoan mẻ sau cũng ngon như thế. Bánh nhân thịt lợn của tôi chả ngon do tình cờ đâu.”

“Not as your doctoring does, eh, Kimble?—because folks forget to take your physic, eh?” said the Squire, who regarded physic and doctors as many loyal churchmen regard the church and the clergy—tasting a joke against them when he was in health, but impatiently eager for their aid when anything was the matter with him. He tapped his box, and looked round with a triumphant laugh.

“Không như việc chữa bệnh của ông, hử, Kimble?—vì người ta quên uống thuốc của ông, hử?” ông Squire nói, người coi thuốc men và bác sĩ như nhiều tín đồ trung thành nhìn nhà thờ và các giáo sĩ—nếm được vị trò đùa chống lại họ khi mình khỏe, nhưng sốt ruột mong sự giúp đỡ của họ khi mình có chuyện gì. Ông gõ hộp thuốc hít, và nhìn quanh với tiếng cười đắc thắng.

“Ah, she has a quick wit, my friend Priscilla has,” said the doctor, choosing to attribute the epigram to a lady rather than allow a brother-in-law that advantage over him. “She saves a little pepper to sprinkle over her talk—that’s the reason why she never puts too much into her pies. There’s my wife now, she never has an answer at her tongue’s end; but if I offend her, she’s sure to scarify my throat with black pepper the next day, or else give me the colic with watery greens. That’s an awful tit-for-tat.” Here the vivacious doctor made a pathetic grimace.

“Ái chà, cô ấy sắc sảo lắm, cô Priscilla bạn tôi đấy,” bác sĩ nói, chọn gán câu châm biếm cho một phụ nữ hơn là để cho ông anh vợ có lợi thế ấy trên mình. “Cô ấy để dành chút tiêu rắc lên lời nói—đó là lý do cô ấy chẳng bao giờ bỏ quá nhiều vào bánh. Như vợ tôi đây, bà ấy chẳng bao giờ có câu đối đáp ở đầu lưỡi; nhưng nếu tôi làm bà phật ý, thì thế nào hôm sau bà cũng làm họng tôi rát bằng tiêu đen, hoặc làm tôi đau bụng bằng rau luộc nhạt. Đó là sự ăn miếng trả miếng khủng khiếp.” Đến đây vị bác sĩ lanh lợi nhăn mặt thảm hại.

“Did you ever hear the like?” said Mrs. Kimble, laughing above her double chin with much good-humour, aside to Mrs. Crackenthorp, who blinked and nodded, and seemed to intend a smile, which, by the correlation of forces, went off in small twitchings and noises.

“Có ai từng nghe thế bao giờ không?” bà Kimble nói, cười trên cằm đôi với nhiều thiện ý, nói nhỏ với bà Crackenthorp, người chớp mắt và gật đầu, và dường như có ý mỉm cười, nụ cười ấy, theo luật tương quan của các lực, tan đi thành những cái giật nhỏ và những tiếng khe khẽ.

“I suppose that’s the sort of tit-for-tat adopted in your profession, Kimble, if you’ve a grudge against a patient,” said the rector.

“Tôi cho rằng đó là kiểu ăn miếng trả miếng được dùng trong nghề của ông, Kimble, nếu ông có mối oán với một bệnh nhân,” mục sư nói.

“Never do have a grudge against our patients,” said Mr. Kimble, “except when they leave us: and then, you see, we haven’t the chance of prescribing for ’em. Ha, Miss Nancy,” he continued, suddenly skipping to Nancy’s side, “you won’t forget your promise? You’re to save a dance for me, you know.”

“Chẳng bao giờ có mối oán với bệnh nhân,” bác sĩ Kimble nói, “trừ khi họ bỏ chúng tôi: mà khi ấy, ông thấy đấy, chúng tôi chẳng còn cơ hội kê đơn cho họ. Ha, cô Nancy,” ông tiếp tục, bất ngờ nhảy đến bên Nancy, “cô sẽ không quên lời hứa chứ? Cô phải dành một điệu nhảy cho tôi, cô biết đấy.”

“Come, come, Kimble, don’t you be too for’ard,” said the Squire. “Give the young uns fair-play. There’s my son Godfrey’ll be wanting to have a round with you if you run off with Miss Nancy. He’s bespoke her for the first dance, I’ll be bound. Eh, sir! what do you say?” he continued, throwing himself backward, and looking at Godfrey. “Haven’t you asked Miss Nancy to open the dance with you?”

“Thôi nào, thôi nào, Kimble, đừng có quá bạo,” ông Squire nói. “Cho bọn trẻ cơ hội công bằng. Thằng Godfrey con tao sẽ muốn ăn thua với ông nếu ông cuỗm mất cô Nancy. Nó đã đặt trước cô cho điệu đầu tiên, tao dám cược. Ê, thằng nhóc! mày nghĩ sao?” ông nói tiếp, ngả người ra sau, nhìn Godfrey. “Mày chưa mời cô Nancy mở màn khiêu vũ với mày sao?”

Godfrey, sorely uncomfortable under this significant insistence about Nancy, and afraid to think where it would end by the time his father had set his usual hospitable example of drinking before and after supper, saw no course open but to turn to Nancy and say, with as little awkwardness as possible—

Godfrey vô cùng bứt rứt trước sự nhắc đi nhắc lại đầy ẩn ý về Nancy, lại sợ nghĩ tới chuyện nó sẽ đi đến đâu khi cha anh đã nêu gương hiếu khách quen thuộc, uống trước bữa tối rồi lại uống sau; anh thấy chẳng còn cách nào khác ngoài quay sang Nancy và nói, càng ít vẻ lúng túng càng tốt—

“No; I’ve not asked her yet, but I hope she’ll consent—if somebody else hasn’t been before me.”

“Không; anh chưa mời cô, nhưng anh hy vọng cô sẽ đồng ý—nếu chưa có ai đến trước anh.”

“No, I’ve not engaged myself,” said Nancy, quietly, though blushingly. (If Mr. Godfrey founded any hopes on her consenting to dance with him, he would soon be undeceived; but there was no need for her to be uncivil.)

“Không, tôi chưa hứa với ai,” Nancy khẽ khàng nói, dù mặt đã đỏ lên. (Nếu cậu Godfrey có đặt hy vọng gì vào chuyện cô nhận nhảy với cậu thì cậu cũng sẽ sớm vỡ mộng; nhưng cô đâu cần phải bất lịch sự.)

“Then I hope you’ve no objections to dancing with me,” said Godfrey, beginning to lose the sense that there was anything uncomfortable in this arrangement.

“Vậy anh hy vọng cô không phản đối việc nhảy với anh,” Godfrey nói, dần dần quên mất rằng sự sắp đặt này có gì khó chịu.

“No, no objections,” said Nancy, in a cold tone.

“Không, không phản đối,” Nancy nói, giọng lạnh lùng.

“Ah, well, you’re a lucky fellow, Godfrey,” said uncle Kimble; “but you’re my godson, so I won’t stand in your way. Else I’m not so very old, eh, my dear?” he went on, skipping to his wife’s side again. “You wouldn’t mind my having a second after you were gone—not if I cried a good deal first?”

“À, thế thì cháu may mắn thật, Godfrey,” chú Kimble nói; “nhưng cháu là con đỡ đầu của chú, nên chú không cản đường. Chứ không thì chú cũng đâu đến nỗi già lắm, phải không, mình?” ông nói tiếp, nhảy chân sáo trở lại bên vợ. “Mình sẽ không phiền nếu tôi lấy một bà vợ thứ hai sau khi mình khuất đi—không phiền, nếu trước đó tôi đã khóc thật nhiều chứ?”

“Come, come, take a cup o’ tea and stop your tongue, do,” said good-humoured Mrs. Kimble, feeling some pride in a husband who must be regarded as so clever and amusing by the company generally. If he had only not been irritable at cards!

“Thôi nào, thôi nào, uống chén trà đi và ngậm miệng lại đi mà,” bà Kimble tốt bụng nói, cảm thấy tự hào về người chồng mà cả hội phải coi là khôn ngoan và hài hước đến thế. Giá ông đừng cáu kỉnh khi chơi bài!

While safe, well-tested personalities were enlivening the tea in this way, the sound of the fiddle approaching within a distance at which it could be heard distinctly, made the young people look at each other with sympathetic impatience for the end of the meal.

Trong khi những câu đùa quen thuộc, an toàn và đã được thử qua bao lần làm bữa trà thêm rôm rả, thì tiếng vĩ cầm đã đến đủ gần để nghe rõ, khiến đám trẻ nhìn nhau, đồng cảm trong nỗi sốt ruột mong bữa ăn mau xong.

“Why, there’s Solomon in the hall,” said the Squire, “and playing my fav’rite tune, I believe—‘The flaxen-headed ploughboy’—he’s for giving us a hint as we aren’t enough in a hurry to hear him play. Bob,” he called out to his third long-legged son, who was at the other end of the room, “open the door, and tell Solomon to come in. He shall give us a tune here.”

“Kìa, có Solomon ngoài tiền sảnh,” ông Squire nói, “và chơi điệu ưa thích của tao, tao tin thế—‘Chàng thiếu niên cày ruộng tóc vàng hoe’—nó muốn gợi ý cho chúng ta vì chúng ta chưa đủ nôn nóng nghe nó chơi. Bob,” ông gọi to đứa con trai thứ ba chân dài ở đầu kia phòng, “mở cửa ra, bảo Solomon vào. Nó sẽ cho chúng ta một điệu ở đây.”

Bob obeyed, and Solomon walked in, fiddling as he walked, for he would on no account break off in the middle of a tune.

Bob vâng lời, và Solomon bước vào, vừa đi vừa kéo đàn, vì ông không đời nào ngắt giữa chừng một điệu.

“Here, Solomon,” said the Squire, with loud patronage. “Round here, my man. Ah, I knew it was ‘The flaxen-headed ploughboy’: there’s no finer tune.”

“Đây, Solomon,” ông Squire nói, với giọng bề trên oang oang. “Lại đây, anh bạn. À, tao biết ngay là ‘Chàng thiếu niên cày ruộng tóc vàng hoe’: không có điệu nào hay hơn.”

Solomon Macey, a small hale old man with an abundant crop of long white hair reaching nearly to his shoulders, advanced to the indicated spot, bowing reverently while he fiddled, as much as to say that he respected the company, though he respected the key-note more. As soon as he had repeated the tune and lowered his fiddle, he bowed again to the Squire and the rector, and said, “I hope I see your honour and your reverence well, and wishing you health and long life and a happy New Year. And wishing the same to you, Mr. Lammeter, sir; and to the other gentlemen, and the madams, and the young lasses.”

Solomon Macey, một ông già nhỏ người khỏe mạnh với mái tóc trắng dài rậm rạp xõa gần tới vai, tiến đến chỗ được chỉ, cúi chào kính cẩn trong khi kéo đàn, ý như muốn nói rằng ông tôn trọng quý vị, dù ông còn tôn trọng nốt chủ âm hơn. Ngay khi ông lặp lại điệu nhạc và hạ cây đàn xuống, ông lại cúi chào ông Squire và mục sư, và nói: “Tôi mong thấy ngài và mục sư đều khỏe, cầu chúc sức khỏe, trường thọ và năm mới hạnh phúc. Và chúc ngài như thế, ông Lammeter; và các ngài khác, các bà, các cô gái trẻ.”

As Solomon uttered the last words, he bowed in all directions solicitously, lest he should be wanting in due respect. But thereupon he immediately began to prelude, and fell into the tune which he knew would be taken as a special compliment by Mr. Lammeter.

Khi Solomon thốt lời cuối, ông cúi chào khắp bốn phía một cách ân cần, sợ rằng mình thiếu sự kính trọng đúng mực. Nhưng ngay sau đó ông liền bắt đầu dạo đàn, và chuyển sang điệu mà ông biết sẽ được ông Lammeter coi như một lời khen đặc biệt.

“Thank ye, Solomon, thank ye,” said Mr. Lammeter when the fiddle paused again. “That’s ‘Over the hills and far away,’ that is. My father used to say to me, whenever we heard that tune, ‘Ah, lad, I come from over the hills and far away.’ There’s a many tunes I don’t make head or tail of; but that speaks to me like the blackbird’s whistle. I suppose it’s the name: there’s a deal in the name of a tune.”

“Cảm ơn anh, Solomon, cảm ơn anh,” ông Lammeter nói khi tiếng đàn lại ngừng. “Đó là ‘Bên kia những ngọn đồi và xa tít’, phải không. Cha tôi thường nói với tôi, mỗi khi chúng tôi nghe điệu ấy, ‘Ừ, con à, cha đến từ bên kia những ngọn đồi và xa tít.’ Có nhiều điệu tôi chẳng hiểu đầu đuôi; nhưng điệu ấy nói với tôi như tiếng huýt của con sáo đen. Chắc là vì cái tên: một cái tên điệu nhạc có nhiều ý nghĩa.”

But Solomon was already impatient to prelude again, and presently broke with much spirit into “Sir Roger de Coverley,” at which there was a sound of chairs pushed back, and laughing voices.

Nhưng Solomon đã sốt ruột muốn dạo đàn lại, và chốc sau bùng lên đầy hứng khởi điệu “Ngài Roger de Coverley”, khiến có tiếng ghế đẩy lui và tiếng cười nói.

“Aye, aye, Solomon, we know what that means,” said the Squire, rising. “It’s time to begin the dance, eh? Lead the way, then, and we’ll all follow you.”

“Ừ, ừ, Solomon, chúng tôi biết nghĩa là gì,” ông Squire nói, đứng dậy. “Đến giờ bắt đầu khiêu vũ rồi, hử? Vậy dẫn đường đi, rồi tất cả chúng tôi sẽ theo anh.”

So Solomon, holding his white head on one side, and playing vigorously, marched forward at the head of the gay procession into the White Parlour, where the mistletoe-bough was hung, and multitudinous tallow candles made rather a brilliant effect, gleaming from among the berried holly-boughs, and reflected in the old-fashioned oval mirrors fastened in the panels of the white wainscot. A quaint procession! Old Solomon, in his seedy clothes and long white locks, seemed to be luring that decent company by the magic scream of his fiddle—luring discreet matrons in turban-shaped caps, nay, Mrs. Crackenthorp herself, the summit of whose perpendicular feather was on a level with the Squire’s shoulder—luring fair lasses complacently conscious of very short waists and skirts blameless of front-folds—luring burly fathers in large variegated waistcoats, and ruddy sons, for the most part shy and sheepish, in short nether garments and very long coat-tails.

Thế là Solomon, nghiêng cái đầu bạc sang một bên và chơi đàn mạnh mẽ, diễu hành lên đầu đoàn rước vui vẻ vào Phòng Khách Trắng, nơi cành tầm gửi được treo, và vô số ngọn nến mỡ tạo hiệu ứng khá rực rỡ, lấp lánh giữa những cành nhựa ruồi đầy quả, và phản chiếu trong những tấm gương hình bầu dục kiểu cũ gắn vào ván ốp tường trắng. Một đoàn rước kỳ lạ! Solomon già, trong bộ quần áo sờn rách và mái tóc bạc dài, dường như đang quyến dụ đám người đứng đắn ấy bằng tiếng rít ma thuật của cây đàn—quyến dụ những bà nội trợ thận trọng đội mũ hình khăn xếp, thậm chí chính bà Crackenthorp, mà ngọn cái lông vũ thẳng đứng của bà ngang vai ông Squire—quyến dụ những cô gái xinh tự mãn ý thức rõ về vòng eo rất cao và váy không có nếp gấp phía trước đáng chê—quyến dụ những ông bố vạm vỡ mặc áo gi-lê lớn nhiều màu, và những cậu con trai hồng hào, phần lớn nhút nhát ngượng nghịu, mặc quần ngắn và áo khoác đuôi rất dài.

Already Mr. Macey and a few other privileged villagers, who were allowed to be spectators on these great occasions, were seated on benches placed for them near the door; and great was the admiration and satisfaction in that quarter when the couples had formed themselves for the dance, and the Squire led off with Mrs. Crackenthorp, joining hands with the rector and Mrs. Osgood. That was as it should be—that was what everybody had been used to—and the charter of Raveloe seemed to be renewed by the ceremony. It was not thought of as an unbecoming levity for the old and middle-aged people to dance a little before sitting down to cards, but rather as part of their social duties. For what were these if not to be merry at appropriate times, interchanging visits and poultry with due frequency, paying each other old-established compliments in sound traditional phrases, passing well-tried personal jokes, urging your guests to eat and drink too much out of hospitality, and eating and drinking too much in your neighbour’s house to show that you liked your cheer? And the parson naturally set an example in these social duties. For it would not have been possible for the Raveloe mind, without a peculiar revelation, to know that a clergyman should be a pale-faced memento of solemnities, instead of a reasonably faulty man whose exclusive authority to read prayers and preach, to christen, marry, and bury you, necessarily coexisted with the right to sell you the ground to be buried in and to take tithe in kind; on which last point, of course, there was a little grumbling, but not to the extent of irreligion—not of deeper significance than the grumbling at the rain, which was by no means accompanied with a spirit of impious defiance, but with a desire that the prayer for fine weather might be read forthwith.

Ông Macey và một số dân làng được ưu ái khác, được phép làm khán giả trong những dịp trọng đại này, đã ngồi trên những chiếc ghế dài đặt cho họ gần cửa; và sự ngưỡng mộ cùng hài lòng ở khu ấy thật lớn khi các cặp đã xếp thành hàng nhảy, và ông Squire dẫn đầu với bà Crackenthorp, nắm tay mục sư và bà Osgood. Thế mới phải đạo—đó là điều mọi người đã quen—và hiến chương của Raveloe dường như được làm mới lại bởi nghi lễ ấy. Người ta không coi việc người già và người trung niên nhảy chút ít trước khi ngồi vào bàn bài là sự khinh suất không đứng đắn, mà đúng hơn là một phần của bổn phận xã giao. Vì những bổn phận ấy là gì nếu không phải vui vẻ vào những lúc thích hợp, đi lại thăm viếng và tặng gia cầm với đủ độ thường xuyên, trao nhau những lời khen cũ bằng những câu quen thuộc đã thành lệ, tung ra những trò đùa riêng đã được thử qua bao lần, thúc khách ăn uống quá nhiều vì hiếu khách, và ăn uống quá nhiều ở nhà hàng xóm để tỏ ra mình mến bữa chủ nhà đãi? Và vị mục sư hiển nhiên nêu gương trong những bổn phận xã giao này. Vì tâm trí Raveloe, nếu không có một sự mặc khải đặc biệt, không thể nào biết rằng một giáo sĩ phải là một con người mặt mày xanh xao, lúc nào cũng nhắc người ta nhớ đến những điều trang nghiêm, chứ không phải một người đàn ông có phần lầm lỗi như bao người, kẻ độc quyền đọc kinh, giảng đạo, làm lễ rửa tội, cưới hỏi và chôn cất cho người ta, mà đồng thời cũng có quyền bán cho người ta mảnh đất để chôn và thu thuế thập phân bằng hiện vật; về điểm cuối này, tất nhiên có chút càu nhàu, nhưng không đến mức báng bổ—chẳng nặng nề hơn tiếng càu nhàu về cơn mưa, vốn chẳng kèm chút ý thách thức bất kính nào, mà chỉ mong lời cầu nguyện xin trời đẹp được đọc ngay.

There was no reason, then, why the rector’s dancing should not be received as part of the fitness of things quite as much as the Squire’s, or why, on the other hand, Mr. Macey’s official respect should restrain him from subjecting the parson’s performance to that criticism with which minds of extraordinary acuteness must necessarily contemplate the doings of their fallible fellow-men.

Vậy thì chẳng có lẽ nào việc nhảy của mục sư lại không được chấp nhận như một phần của lẽ thường, cũng như việc nhảy của ông Squire; và cũng chẳng có lẽ nào lòng kính trọng chức vụ của ông Macey lại ngăn ông đem màn trình diễn của vị mục sư ra phê bình—thứ phê bình mà những trí óc sắc sảo khác thường tất yếu phải dùng để soi xét việc làm của đồng loại dễ lầm lỗi.

“The Squire’s pretty springe, considering his weight,” said Mr. Macey, “and he stamps uncommon well. But Mr. Lammeter beats ’em all for shapes: you see he holds his head like a sodger, and he isn’t so cushiony as most o’ the oldish gentlefolks—they run fat in general; and he’s got a fine leg. The parson’s nimble enough, but he hasn’t got much of a leg: it’s a bit too thick down’ard, and his knees might be a bit nearer wi’out damage; but he might do worse, he might do worse. Though he hasn’t that grand way o’ waving his hand as the Squire has.”

“Ông Squire nhảy cũng nhún nhẩy ra phết, xét cái thân nặng của ông,” ông Macey nói, “mà dậm chân thì tuyệt. Nhưng bàn về dáng thì ông Lammeter hơn hết: ông thấy đấy, ông ngẩng đầu như anh lính, mà chẳng nần nẫn mỡ như mấy ông lão sang trọng khác—họ thường béo phị cả; lại có cặp chân đẹp. Mục sư nhanh nhẹn đủ, nhưng chân thì chẳng ra sao: hơi to phía dưới, đầu gối giá xích lại gần chút cũng chẳng hại gì; nhưng ông còn có thể tệ hơn, tệ hơn nhiều. Có điều ông không có cái lối vẫy tay oai vệ như ông Squire.”

“Talk o’ nimbleness, look at Mrs. Osgood,” said Ben Winthrop, who was holding his son Aaron between his knees. “She trips along with her little steps, so as nobody can see how she goes—it’s like as if she had little wheels to her feet. She doesn’t look a day older nor last year: she’s the finest-made woman as is, let the next be where she will.”

“Nói đến nhanh nhẹn, nhìn bà Osgood kìa,” Ben Winthrop nói, đang ôm thằng con Aaron giữa hai đầu gối. “Bà ấy bước những bước nhỏ, đến nỗi không ai thấy bà đi thế nào—như thể bà có bánh xe nhỏ ở chân. Trông bà chẳng già hơn năm ngoái ngày nào: bà là người đàn bà dáng đẹp nhất, dù người thứ nhì ở đâu đi nữa.”

“I don’t heed how the women are made,” said Mr. Macey, with some contempt. “They wear nayther coat nor breeches: you can’t make much out o’ their shapes.”

“Tôi chẳng quan tâm đàn bà dáng thế nào,” ông Macey nói, có chút khinh miệt. “Họ chẳng mặc áo khoác lẫn quần: chẳng phân biệt được mấy về dáng.”

“Fayder,” said Aaron, whose feet were busy beating out the tune, “how does that big cock’s-feather stick in Mrs. Crackenthorp’s yead? Is there a little hole for it, like in my shuttle-cock?”

“Bố ơi,” Aaron nói, đôi chân bận gõ theo điệu nhạc, “cái lông gà trống to tướng ấy cắm vào đàu bà Crackenthorp làm sao hả bố? Có cái lổ bé tí cho nó, như quả cầu lông của con không?”

“Hush, lad, hush; that’s the way the ladies dress theirselves, that is,” said the father, adding, however, in an undertone to Mr. Macey, “It does make her look funny, though—partly like a short-necked bottle wi’ a long quill in it. Hey, by jingo, there’s the young Squire leading off now, wi’ Miss Nancy for partners! There’s a lass for you!—like a pink-and-white posy—there’s nobody ’ud think as anybody could be so pritty. I shouldn’t wonder if she’s Madam Cass some day, arter all—and nobody more rightfuller, for they’d make a fine match. You can find nothing against Master Godfrey’s shapes, Macey, I’ll bet a penny.”

“Suỵt, con, suỵt; ấy là cách các bà ăn mặc đấy,” người cha nói, tuy nhiên nói thêm nhỏ với ông Macey, “Trông bà ấy buồn cười thật—nửa như cái chai cổ ngắn cắm cây bút lông ngỗng dài. Ê, trời ơi, kìa cậu Squire trẻ đang dẫn đầu, với cô Nancy làm bạn nhảy! Đúng là một cô gái!—như bó hoa hồng và trắng—chẳng ai nghĩ có thể có người xình đến thế. Tôi không ngạc nhiên nếu rồi cô sẽ là bà Cass, rốt cuộc—và chẳng ai xừng đáng hơn, vì họ sẽ thành cặp đẹp. Ông không tìm ra điều gì chê dáng cậu Godfrey đâu, Macey, tôi cá một xu.”

Mr. Macey screwed up his mouth, leaned his head further on one side, and twirled his thumbs with a presto movement as his eyes followed Godfrey up the dance. At last he summed up his opinion.

Ông Macey bĩu môi, ngả đầu thêm sang một bên, và xoay hai ngón cái với nhịp rất nhanh trong khi mắt dõi theo Godfrey trong điệu nhảy. Cuối cùng ông tổng kết ý kiến.

“Pretty well down’ard, but a bit too round i’ the shoulder-blades. And as for them coats as he gets from the Flitton tailor, they’re a poor cut to pay double money for.”

“Chân khá được, nhưng hơi tròn ở xương bả vai. Còn những cái áo cậu ta lấy từ ông thợ may ở Flitton, cắt tồi lắm mà trả gấp đôi tiền.”

“Ah, Mr. Macey, you and me are two folks,” said Ben, slightly indignant at this carping. “When I’ve got a pot o’ good ale, I like to swaller it, and do my inside good, i’stead o’ smelling and staring at it to see if I can’t find faut wi’ the brewing. I should like you to pick me out a finer-limbed young fellow nor Master Godfrey—one as ’ud knock you down easier, or ’s more pleasanter-looksed when he’s piert and merry.”

“Ôi, ông Macey, ông và tôi là hai hạng người,” Ben nói, hơi phẫn nộ trước lời bắt bẻ này. “Khi tôi có một vại bia ngon, tôi thích nuốt nó, làm tốt cho ruột gan tôi, thay vì ngửi và nhìn chằm chằm xem có tìm ra lỗi nào trong việc ủ không. Tôi muốn ông chọn cho tôi một chàng trai chân tay đẹp hơn cậu Godfrey—người nào đánh ông ngã dễ hơn, hay dễ nhìn hơn khi cậu ấy hoạt bát và vui.”

“Tchuh!” said Mr. Macey, provoked to increased severity, “he isn’t come to his right colour yet: he’s partly like a slack-baked pie. And I doubt he’s got a soft place in his head, else why should he be turned round the finger by that offal Dunsey as nobody’s seen o’ late, and let him kill that fine hunting hoss as was the talk o’ the country? And one while he was allays after Miss Nancy, and then it all went off again, like a smell o’ hot porridge, as I may say. That wasn’t my way when I went a-coorting.”

“Chà!” ông Macey nói, bị chọc đến nghiêm khắc hơn, “cậu ta chưa lên màu đâu: ngó như cái bánh nướng chưa chín kỹ. Mà tôi ngờ trong đầu cậu ta có chỗ mềm nhũn, nếu không sao lại để cái thứ cặn bã Dunsey, dạo này chẳng ai thấy mặt, xỏ mũi dắt đi, rồi để nó giết con ngựa săn tuyệt vời mà cả vùng đồn tụng? Lại có dạo cậu ta lúc nào cũng quanh quẩn bên cô Nancy, rồi chuyện lại tan, như mùi cháo nóng, có thể nói thế. Hồi tôi đi tán gái đâu có kiểu ấy.”

“Ah, but mayhap Miss Nancy hung off, like, and your lass didn’t,” said Ben.

“À, nhưng có lẽ cô Nancy đã lùi lại, thế thôi, còn cô nàng của ông thì không,” Ben nói.

“I should say she didn’t,” said Mr. Macey, significantly. “Before I said ‘sniff,’ I took care to know as she’d say ‘snaff,’ and pretty quick too. I wasn’t a-going to open my mouth, like a dog at a fly, and snap it to again, wi’ nothing to swaller.”

“Tôi bảo là cô ấy không có,” ông Macey nói, đầy ngụ ý. “Trước khi tôi hé môi, tôi đã liệu chắc cô ấy sẽ gật đầu, mà gật cho nhanh nữa kia. Tôi đâu có định há miệng ra như con chó táp ruồi, rồi ngậm lại chẳng có gì mà nuốt.”

“Well, I think Miss Nancy’s a-coming round again,” said Ben, “for Master Godfrey doesn’t look so down-hearted to-night. And I see he’s for taking her away to sit down, now they’re at the end o’ the dance: that looks like sweethearting, that does.”

“À, tôi nghĩ cô Nancy đang quay lại,” Ben nói, “vì cậu Godfrey tối nay trông không buồn chán lắm. Và tôi thấy cậu định đưa cô ra ngồi, giờ họ đã hết điệu nhảy: trông như tán tỉnh, thật đấy.”

The reason why Godfrey and Nancy had left the dance was not so tender as Ben imagined. In the close press of couples a slight accident had happened to Nancy’s dress, which, while it was short enough to show her neat ankle in front, was long enough behind to be caught under the stately stamp of the Squire’s foot, so as to rend certain stitches at the waist, and cause much sisterly agitation in Priscilla’s mind, as well as serious concern in Nancy’s. One’s thoughts may be much occupied with love-struggles, but hardly so as to be insensible to a disorder in the general framework of things. Nancy had no sooner completed her duty in the figure they were dancing than she said to Godfrey, with a deep blush, that she must go and sit down till Priscilla could come to her; for the sisters had already exchanged a short whisper and an open-eyed glance full of meaning. No reason less urgent than this could have prevailed on Nancy to give Godfrey this opportunity of sitting apart with her. As for Godfrey, he was feeling so happy and oblivious under the long charm of the country-dance with Nancy, that he got rather bold on the strength of her confusion, and was capable of leading her straight away, without leave asked, into the adjoining small parlour, where the card-tables were set.

Lý do Godfrey và Nancy rời cuộc nhảy không dịu dàng như Ben tưởng. Giữa đám cặp nhảy chen chúc, váy của Nancy gặp một tai nạn nhỏ: phía trước nó đủ ngắn để lộ mắt cá chân thon gọn, nhưng phía sau lại đủ dài để bị cú dậm chân oai vệ của ông Squire giẫm lên, làm toạc mấy mũi chỉ ở eo, khiến Priscilla bồn chồn lo cho em, và Nancy thì lo thật sự. Đầu óc người ta có thể bận bịu với những giằng xé của tình yêu, nhưng khó mà vô cảm trước cảnh trật tự chung của mọi sự bị xáo trộn. Nancy vừa xong phần mình trong vòng nhảy thì đỏ bừng mặt nói với Godfrey rằng cô phải ra ngồi cho đến khi Priscilla tới với cô; vì hai chị em đã trao nhau một lời thì thầm ngắn và một cái nhìn mở to đầy ngụ ý. Chỉ một lý do cấp bách đến thế mới khiến Nancy chịu để Godfrey có dịp ngồi riêng với mình. Còn Godfrey, anh đang hạnh phúc và quên hết mọi sự dưới sức quyến rũ kéo dài của điệu nhảy đồng quê với Nancy, đến nỗi bạo dạn lên nhờ sự bối rối của cô, và dám dẫn cô đi thẳng, không xin phép, vào gian phòng khách nhỏ bên cạnh, nơi các bàn bài đã bày sẵn.

“Oh no, thank you,” said Nancy, coldly, as soon as she perceived where he was going, “not in there. I’ll wait here till Priscilla’s ready to come to me. I’m sorry to bring you out of the dance and make myself troublesome.”

“Ôi không, cảm ơn anh,” Nancy nói, giọng lạnh lùng, ngay khi cô nhận ra anh định đưa mình đi đâu, “đừng vào đó. Tôi sẽ đợi ở đây đến khi Priscilla sẵn sàng sang với tôi. Tôi rất tiếc đã làm anh phải bỏ dở điệu nhảy mà còn gây thêm phiền phức.”

“Why, you’ll be more comfortable here by yourself,” said the artful Godfrey: “I’ll leave you here till your sister can come.” He spoke in an indifferent tone.

“Sao thế, ở đây một mình cô sẽ thoải mái hơn,” Godfrey ranh mãnh nói: “anh sẽ để cô ở đây đến khi chị cô sang được.” Anh nói bằng giọng dửng dưng.

That was an agreeable proposition, and just what Nancy desired; why, then, was she a little hurt that Mr. Godfrey should make it? They entered, and she seated herself on a chair against one of the card-tables, as the stiffest and most unapproachable position she could choose.

Đề nghị ấy thật dễ chịu, và đúng là điều Nancy mong muốn; thế thì tại sao cô lại hơi tự ái khi chính Godfrey đưa ra? Họ bước vào, và cô ngồi xuống một chiếc ghế kê sát một bàn bài, chọn tư thế cứng nhắc và khó gần nhất mà cô có thể nghĩ ra.

“Thank you, sir,” she said immediately. “I needn’t give you any more trouble. I’m sorry you’ve had such an unlucky partner.”

“Cảm ơn anh,” cô nói ngay. “Tôi không dám làm phiền anh thêm nữa. Tôi rất tiếc vì anh đã gặp một bạn nhảy kém may mắn đến thế.”

“That’s very ill-natured of you,” said Godfrey, standing by her without any sign of intended departure, “to be sorry you’ve danced with me.”

“Cô nói thế thật chẳng tử tế,” Godfrey nói, vẫn đứng cạnh cô mà chẳng có vẻ gì định đi, “lại tiếc rằng đã nhảy với anh.”

“Oh, no, sir, I don’t mean to say what’s ill-natured at all,” said Nancy, looking distractingly prim and pretty. “When gentlemen have so many pleasures, one dance can matter but very little.”

“Ôi, không đâu, tôi chẳng có ý nói điều gì không tử tế cả,” Nancy nói, trông đoan trang và xinh xắn đến mê hồn. “Khi các quý ông có biết bao thú vui, thì một điệu nhảy cũng chẳng đáng kể là bao.”

“You know that isn’t true. You know one dance with you matters more to me than all the other pleasures in the world.”

“Cô biết điều đó không đúng. Cô biết rõ một điệu nhảy với cô đối với anh còn quý hơn mọi thú vui khác trên đời.”

It was a long, long while since Godfrey had said anything so direct as that, and Nancy was startled. But her instinctive dignity and repugnance to any show of emotion made her sit perfectly still, and only throw a little more decision into her voice, as she said—

Đã lâu lắm rồi Godfrey không nói điều gì thẳng thắn đến thế, và Nancy giật mình. Nhưng lòng tự trọng bẩm sinh, cùng nỗi ghét phải để lộ cảm xúc, khiến cô ngồi yên như tượng, chỉ nói bằng giọng quả quyết hơn một chút—