Rashōmon

ある日の暮方の事である。一人の下人が、羅生門の下で雨やみを待っていた。

Chuyện xảy ra vào một buổi chiều tà nọ. Có một gã gia nhân đang đợi mưa tạnh dưới cổng Rashōmon.

広い門の下には、この男のほかに誰もいない。ただ、所々丹塗の剥げた、大きな円柱に、蟋蟀が一匹とまっている。羅生門が、朱雀大路にある以上は、この男のほかにも、雨やみをする市女笠や揉烏帽子が、もう二三人はありそうなものである。それが、この男のほかには誰もいない。

Dưới cổng rộng, ngoài gã ra không còn ai. Chỉ có một con dế đậu trên cây cột tròn lớn, lớp sơn son đã tróc từng mảng. Cổng Rashōmon đã nằm trên đại lộ Suzaku thì lẽ ra, ngoài gã, cũng phải có thêm dăm ba chiếc nón thị nữ hay mũ ô sa mềm đứng trú mưa. Vậy mà ngoài gã ra, chẳng có ai cả.

何故かと云うと、この二三年、京都には、地震とか辻風とか火事とか饑饉とか云う災がつづいて起った。そこで洛中のさびれ方は一通りではない。旧記によると、仏像や仏具を打砕いて、その丹がついたり、金銀の箔がついたりした木を、路ばたにつみ重ねて、薪の料に売っていたと云う事である。洛中がその始末であるから、羅生門の修理などは、元より誰も捨てて顧る者がなかった。するとその荒れ果てたのをよい事にして、狐狸が棲む。盗人が棲む。とうとうしまいには、引取り手のない死人を、この門へ持って来て、棄てて行くと云う習慣さえ出来た。そこで、日の目が見えなくなると、誰でも気味を悪るがって、この門の近所へは足ぶみをしない事になってしまったのである。

Hỏi vì sao ư, ấy là vì hai ba năm nay, ở Kyōto liên tiếp xảy ra những tai ương như động đất, gió lốc, hỏa hoạn, đói kém. Bởi thế cảnh tiêu điều trong kinh thành thật chẳng phải tầm thường. Theo sách cũ chép lại, người ta đập vỡ tượng Phật, đồ thờ, đem những mảnh gỗ còn dính sơn son, còn dính vàng bạc thếp chất đống bên vệ đường, bán làm củi. Trong kinh thành đã đến nông nỗi ấy, thì việc tu sửa cổng Rashōmon, lẽ đương nhiên, chẳng ai còn đoái hoài. Thế là, nhân cảnh hoang tàn ấy, cáo lửng đến ở. Kẻ trộm đến ở. Rốt cuộc người ta còn sinh ra cái lệ đem những xác chết không ai nhận về tới cổng này rồi bỏ lại. Vì thế, hễ không còn thấy bóng mặt trời, ai nấy đều rợn sợ, chẳng còn ai dám bén mảng tới gần cổng này nữa.

その代りまた鴉がどこからか、たくさん集って来た。昼間見ると、その鴉が何羽となく輪を描いて、高い鴟尾のまわりを啼きながら、飛びまわっている。ことに門の上の空が、夕焼けであかくなる時には、それが胡麻をまいたようにはっきり見えた。鴉は、勿論、門の上にある死人の肉を、啄みに来るのである。――もっとも今日は、刻限が遅いせいか、一羽も見えない。ただ、所々、崩れかかった、そうしてその崩れ目に長い草のはえた石段の上に、鴉の糞が、点々と白くこびりついているのが見える。下人は七段ある石段の一番上の段に、洗いざらした紺の襖の尻を据えて、右の頬に出来た、大きな面皰を気にしながら、ぼんやり、雨のふるのを眺めていた。

Bù lại, chẳng biết từ đâu, quạ kéo về rất nhiều. Ban ngày nhìn lên, thấy bầy quạ chẳng biết bao nhiêu con lượn thành vòng, vừa kêu vừa bay quanh đôi đuôi cá cao vút trên nóc. Nhất là những khi khoảng trời trên cổng nhuộm đỏ ánh chiều, trông chúng rõ mồn một như ai rắc vừng. Quạ, dĩ nhiên, đến để rỉa thịt những xác chết trên lầu cổng. — Có điều hôm nay, có lẽ vì giờ đã muộn, chẳng thấy một con nào. Chỉ thấy trên những bậc đá chỗ này chỗ kia đã sắp sụt lở, và nơi những chỗ lở ấy cỏ dại mọc dài, phân quạ bám trắng lốm đốm. Gã gia nhân ngồi trên bậc cao nhất trong bảy bậc đá, tấm áo khoác chàm đã giặt bạc phếch, vừa bận tâm đến cái mụn lớn mọc trên má phải, vừa thẫn thờ nhìn mưa rơi.

作者はさっき、「下人が雨やみを待っていた」と書いた。しかし、下人は雨がやんでも、格別どうしようと云う当てはない。ふだんなら、勿論、主人の家へ帰る可き筈である。所がその主人からは、四五日前に暇を出された。前にも書いたように、当時京都の町は一通りならず衰微していた。今この下人が、永年、使われていた主人から、暇を出されたのも、実はこの衰微の小さな余波にほかならない。だから「下人が雨やみを待っていた」と云うよりも「雨にふりこめられた下人が、行き所がなくて、途方にくれていた」と云う方が、適当である。その上、今日の空模様も少からず、この平安朝の下人の Sentimentalisme に影響した。申の刻下りからふり出した雨は、いまだに上るけしきがない。そこで、下人は、何をおいても差当り明日の暮しをどうにかしようとして――云わばどうにもならない事を、どうにかしようとして、とりとめもない考えをたどりながら、さっきから朱雀大路にふる雨の音を、聞くともなく聞いていたのである。

Tác giả vừa viết rằng: “gã gia nhân đang đợi mưa tạnh”. Thế nhưng, mưa có tạnh đi nữa, gã cũng chẳng có dự định gì đặc biệt. Ngày thường, dĩ nhiên, gã phải trở về nhà chủ. Ngặt nỗi, bốn năm hôm trước gã đã bị chủ cho thôi việc. Như đã viết ở trên, thời bấy giờ phố phường Kyōto suy tàn chẳng phải tầm thường. Việc gã gia nhân này nay bị người chủ đã sai khiến mình bao năm cho thôi việc, thực ra cũng chẳng qua là một gợn sóng nhỏ của cơn suy tàn ấy. Cho nên, thay vì nói “gã gia nhân đang đợi mưa tạnh”, nói “gã gia nhân bị mưa vây hãm, không có chỗ nào để đi, đang lâm vào cảnh cùng đường” thì thích đáng hơn. Thêm nữa, tiết trời hôm nay cũng ảnh hưởng không ít đến cái Sentimentalisme của gã gia nhân thời Heian này. Cơn mưa bắt đầu từ quá giờ Thân, đến giờ vẫn chưa có vẻ gì sắp tạnh. Thế nên gã gia nhân, trước hết, muốn tính sao cho qua được miếng ăn ngày mai — nói cách khác, muốn xoay xở cái việc không sao xoay xở nổi — cứ lần theo những ý nghĩ chẳng đâu vào đâu, từ nãy giờ nghe mà như không nghe tiếng mưa rơi trên đại lộ Suzaku.

雨は、羅生門をつつんで、遠くから、ざあっと云う音をあつめて来る。夕闇は次第に空を低くして、見上げると、門の屋根が、斜につき出した甍の先に、重たくうす暗い雲を支えている。

Mưa bao trùm cổng Rashōmon, gom từ xa về những tiếng ào ào. Bóng chiều chạng vạng mỗi lúc một hạ thấp bầu trời; ngước nhìn lên, thấy mái cổng, nơi đầu những viên ngói chìa xiên ra, đang đỡ lấy những đám mây nặng nề u ám.

どうにもならない事を、どうにかするためには、手段を選んでいる遑はない。選んでいれば、築土の下か、道ばたの土の上で、饑死をするばかりである。そうして、この門の上へ持って来て、犬のように棄てられてしまうばかりである。選ばないとすれば――下人の考えは、何度も同じ道を低徊した揚句に、やっとこの局所へ逢着した。しかしこの「すれば」は、いつまでたっても、結局「すれば」であった。下人は、手段を選ばないという事を肯定しながらも、この「すれば」のかたをつけるために、当然、その後に来る可き「盗人になるよりほかに仕方がない」と云う事を、積極的に肯定するだけの、勇気が出ずにいたのである。

Muốn xoay xở cái việc không sao xoay xở nổi, thì chẳng còn thì giờ đâu mà kén chọn thủ đoạn. Còn kén chọn, thì chỉ có nước chết đói dưới chân tường đất hay trên nền đất bên vệ đường. Rồi bị đem lên lầu cổng này, vứt bỏ như một con chó. Còn nếu không kén chọn — ý nghĩ của gã gia nhân, sau bao lần quẩn quanh trên cùng một lối, rốt cuộc mới đi tới được chỗ này. Nhưng cái “nếu” ấy, mãi rồi vẫn chỉ là “nếu”. Gã gia nhân tuy chấp nhận việc không kén chọn thủ đoạn, nhưng để giải quyết cho xong cái “nếu” ấy, gã vẫn chưa đủ can đảm để mạnh dạn chấp nhận điều tất yếu phải đến sau đó: “thì chẳng còn cách nào khác ngoài làm kẻ trộm”.

下人は、大きな嚔をして、それから、大儀そうに立上った。夕冷えのする京都は、もう火桶が欲しいほどの寒さである。風は門の柱と柱との間を、夕闇と共に遠慮なく、吹きぬける。丹塗の柱にとまっていた蟋蟀も、もうどこかへ行ってしまった。

Gã gia nhân hắt hơi một cái thật to, rồi uể oải đứng dậy. Kyōto lúc chiều xuống đã rét đến mức muốn có một lò than sưởi. Gió cùng bóng chiều tha hồ lùa qua giữa những hàng cột cổng. Con dế đậu trên cây cột sơn son lúc nãy cũng đã bỏ đi đâu mất.

下人は、頸をちぢめながら、山吹の汗袗に重ねた、紺の襖の肩を高くして門のまわりを見まわした。雨風の患のない、人目にかかる惧のない、一晩楽にねられそうな所があれば、そこでともかくも、夜を明かそうと思ったからである。すると、幸い門の上の楼へ上る、幅の広い、これも丹を塗った梯子が眼についた。上なら、人がいたにしても、どうせ死人ばかりである。下人はそこで、腰にさげた聖柄の太刀が鞘走らないように気をつけながら、藁草履をはいた足を、その梯子の一番下の段へふみかけた。

Gã gia nhân rụt cổ, nhô cao đôi vai tấm áo khoác chàm mặc ngoài chiếc áo lót màu vàng tươi, đưa mắt nhìn quanh cổng. Bởi gã nghĩ, nếu có chỗ nào không lo mưa gió, không sợ người trông thấy, có thể ngủ yên được một đêm, thì đành cứ tạm qua đêm ở đấy. Thì may sao, gã chợt để mắt tới chiếc thang rộng bản, cũng sơn son, dẫn lên lầu trên cổng. Trên ấy, có người đi nữa thì cũng toàn là người chết. Gã gia nhân bèn vừa giữ cho thanh đao chuôi trơn đeo bên hông khỏi tuột ra khỏi vỏ, vừa đặt bàn chân đi dép rơm lên bậc thấp nhất của chiếc thang.

それから、何分かの後である。羅生門の楼の上へ出る、幅の広い梯子の中段に、一人の男が、猫のように身をちぢめて、息を殺しながら、上の容子を窺っていた。楼の上からさす火の光が、かすかに、その男の右の頬をぬらしている。短い鬚の中に、赤く膿を持った面皰のある頬である。下人は、始めから、この上にいる者は、死人ばかりだと高を括っていた。それが、梯子を二三段上って見ると、上では誰か火をとぼして、しかもその火をそこここと動かしているらしい。これは、その濁った、黄いろい光が、隅々に蜘蛛の巣をかけた天井裏に、揺れながら映ったので、すぐにそれと知れたのである。この雨の夜に、この羅生門の上で、火をともしているからは、どうせただの者ではない。

Ấy là chuyện vài phút sau. Ở lưng chừng chiếc thang rộng bản dẫn lên lầu cổng Rashōmon, có một người đàn ông thu mình như con mèo, nín thở dò xét tình hình bên trên. Ánh lửa từ trên lầu hắt xuống, mờ mờ loang ướt gò má phải của người ấy. Đó là gò má có cái mụn mưng mủ đỏ giữa đám râu ngắn. Ngay từ đầu, gã gia nhân đã đinh ninh rằng những kẻ ở trên này chỉ toàn là người chết. Vậy mà leo lên được hai ba bậc thang, thì hình như có ai đó đang thắp lửa ở trên, lại còn đưa ngọn lửa ấy đi chỗ này chỗ nọ. Ấy là vì thứ ánh sáng vàng đục ấy chao động in lên trần mái, nơi góc nào cũng giăng mạng nhện, nên gã biết ngay. Đêm mưa thế này, trên cổng Rashōmon thế này mà lại thắp lửa, thì hẳn chẳng phải hạng người tầm thường.

下人は、守宮のように足音をぬすんで、やっと急な梯子を、一番上の段まで這うようにして上りつめた。そうして体を出来るだけ、平にしながら、頸を出来るだけ、前へ出して、恐る恐る、楼の内を覗いて見た。

Gã gia nhân rón rén như con thạch sùng, cuối cùng cũng bò được lên tới bậc trên cùng của chiếc thang dốc. Rồi gã cố hết sức nằm rạp người xuống, cố hết sức vươn cổ về phía trước, rụt rè nhòm vào trong lầu.

見ると、楼の内には、噂に聞いた通り、幾つかの死骸が、無造作に棄ててあるが、火の光の及ぶ範囲が、思ったより狭いので、数は幾つともわからない。ただ、おぼろげながら、知れるのは、その中に裸の死骸と、着物を着た死骸とがあるという事である。勿論、中には女も男もまじっているらしい。そうして、その死骸は皆、それが、かつて、生きていた人間だと云う事実さえ疑われるほど、土を捏ねて造った人形のように、口を開いたり手を延ばしたりして、ごろごろ床の上にころがっていた。しかも、肩とか胸とかの高くなっている部分に、ぼんやりした火の光をうけて、低くなっている部分の影を一層暗くしながら、永久に唖の如く黙っていた。

Nhìn vào, thấy trong lầu, đúng như lời đồn, có mấy cái xác bị vứt bừa bãi, nhưng vì ánh lửa soi tới được hẹp hơn gã tưởng, nên không rõ là bao nhiêu. Chỉ lờ mờ nhận ra rằng trong đó có xác trần truồng, có xác còn mặc quần áo. Dĩ nhiên, hình như lẫn cả đàn bà lẫn đàn ông. Và những cái xác ấy, cái nào cái nấy, như những hình nhân nặn bằng đất, cái há miệng, cái chìa tay, nằm lăn lóc ngổn ngang trên sàn, đến nỗi người ta phải ngờ cả cái sự thật rằng chúng đã từng là người sống. Hơn nữa, những chỗ nhô cao như vai, như ngực hứng lấy thứ ánh lửa mờ nhạt, khiến bóng tối ở những chỗ trũng thấp càng thêm đen đặc, và chúng cứ im lặng mãi mãi như người câm.

下人は、それらの死骸の腐爛した臭気に思わず、鼻を掩った。しかし、その手は、次の瞬間には、もう鼻を掩う事を忘れていた。ある強い感情が、ほとんどことごとくこの男の嗅覚を奪ってしまったからだ。

Gã gia nhân bất giác bịt mũi trước mùi thối rữa của những cái xác ấy. Nhưng ngay khoảnh khắc sau, bàn tay ấy đã quên cả việc bịt mũi. Bởi một cảm xúc mãnh liệt nào đó đã cướp đi gần như trọn vẹn khứu giác của gã.

下人の眼は、その時、はじめてその死骸の中に蹲っている人間を見た。檜皮色の着物を着た、背の低い、痩せた、白髪頭の、猿のような老婆である。その老婆は、右の手に火をともした松の木片を持って、その死骸の一つの顔を覗きこむように眺めていた。髪の毛の長い所を見ると、多分女の死骸であろう。

Lúc ấy, mắt gã gia nhân mới lần đầu trông thấy một con người đang ngồi xổm giữa đám xác chết. Đó là một mụ già mặc áo màu vỏ bách, thấp bé, gầy gò, tóc bạc trắng, trông như con khỉ. Mụ già tay phải cầm một mẩu gỗ thông đang cháy, chăm chú nhìn như soi vào mặt một trong những cái xác. Xem mái tóc dài thì có lẽ là xác đàn bà.

下人は、六分の恐怖と四分の好奇心とに動かされて、暫時は呼吸をするのさえ忘れていた。旧記の記者の語を借りれば、「頭身の毛も太る」ように感じたのである。すると老婆は、松の木片を、床板の間に挿して、それから、今まで眺めていた死骸の首に両手をかけると、丁度、猿の親が猿の子の虱をとるように、その長い髪の毛を一本ずつ抜きはじめた。髪は手に従って抜けるらしい。

Gã gia nhân, bị thôi thúc bởi sáu phần sợ hãi và bốn phần tò mò, trong chốc lát quên cả thở. Mượn lời người chép sách cũ, thì gã cảm thấy như “lông tóc khắp mình đều dựng ngược”. Thế rồi mụ già cắm mẩu gỗ thông vào kẽ ván sàn, đoạn đặt hai tay lên đầu cái xác mụ vẫn nhìn nãy giờ, và y như khỉ mẹ bắt chấy cho khỉ con, mụ bắt đầu nhổ từng sợi tóc dài. Tóc có vẻ cứ theo tay mà tuột ra.

その髪の毛が、一本ずつ抜けるのに従って、下人の心からは、恐怖が少しずつ消えて行った。そうして、それと同時に、この老婆に対するはげしい憎悪が、少しずつ動いて来た。――いや、この老婆に対すると云っては、語弊があるかも知れない。むしろ、あらゆる悪に対する反感が、一分毎に強さを増して来たのである。この時、誰かがこの下人に、さっき門の下でこの男が考えていた、饑死をするか盗人になるかと云う問題を、改めて持出したら、恐らく下人は、何の未練もなく、饑死を選んだ事であろう。それほど、この男の悪を憎む心は、老婆の床に挿した松の木片のように、勢いよく燃え上り出していたのである。

Theo từng sợi tóc bị nhổ ra, nỗi sợ trong lòng gã gia nhân cũng dần dần tan biến. Và cùng lúc ấy, một niềm căm ghét dữ dội đối với mụ già cũng dần dần trỗi dậy. — Không, nói là đối với mụ già thì có lẽ không đúng lắm. Đúng hơn, đó là mối phản cảm đối với mọi điều ác, cứ mỗi phút lại thêm mạnh mẽ. Giả như lúc này có ai đem cái vấn đề gã đã nghĩ dưới cổng lúc nãy — chết đói hay làm kẻ trộm — ra hỏi lại gã, có lẽ gã sẽ chọn chết đói chẳng chút luyến tiếc. Đến thế đấy, lòng căm ghét cái ác của gã đã bừng bừng bốc cháy, như mẩu gỗ thông mụ già cắm trên sàn.

下人には、勿論、何故老婆が死人の髪の毛を抜くかわからなかった。従って、合理的には、それを善悪のいずれに片づけてよいか知らなかった。しかし下人にとっては、この雨の夜に、この羅生門の上で、死人の髪の毛を抜くと云う事が、それだけで既に許すべからざる悪であった。勿論、下人は、さっきまで自分が、盗人になる気でいた事なぞは、とうに忘れていたのである。

Dĩ nhiên gã gia nhân không biết vì sao mụ già lại nhổ tóc người chết. Do đó, xét theo lý lẽ, gã không biết nên xếp việc ấy vào thiện hay ác. Nhưng với gã, chuyện nhổ tóc người chết trong đêm mưa này, trên cổng Rashōmon này, chỉ riêng thế thôi cũng đã là cái ác không thể dung tha. Dĩ nhiên, gã đã quên béng từ lâu rằng mới lúc nãy thôi chính mình còn định làm kẻ trộm.

そこで、下人は、両足に力を入れて、いきなり、梯子から上へ飛び上った。そうして聖柄の太刀に手をかけながら、大股に老婆の前へ歩みよった。老婆が驚いたのは云うまでもない。

Thế là gã gia nhân dồn sức vào hai chân, bất thần nhảy vọt từ thang lên. Rồi tay đặt lên chuôi thanh đao, gã sải bước tới trước mặt mụ già. Mụ già kinh hoàng thì khỏi phải nói.

老婆は、一目下人を見ると、まるで弩にでも弾かれたように、飛び上った。

Vừa thoáng thấy gã gia nhân, mụ già bật dậy như thể bị nỏ bắn ra.

「おのれ、どこへ行く。」

“Đồ khốn, mày định đi đâu!”

下人は、老婆が死骸につまずきながら、慌てふためいて逃げようとする行手を塞いで、こう罵った。老婆は、それでも下人をつきのけて行こうとする。下人はまた、それを行かすまいとして、押しもどす。二人は死骸の中で、しばらく、無言のまま、つかみ合った。しかし勝敗は、はじめからわかっている。下人はとうとう、老婆の腕をつかんで、無理にそこへ扭じ倒した。丁度、鶏の脚のような、骨と皮ばかりの腕である。

Mụ già vấp vào xác chết, cuống cuồng định chạy trốn; gã gia nhân chặn đường mụ mà quát như vậy. Mụ già vẫn cố xô gã ra mà đi. Gã lại không cho đi, đẩy mụ trở lại. Hai người vật lộn giữa đám xác chết một hồi, không nói một lời. Nhưng thắng thua đã rõ từ đầu. Rốt cuộc gã gia nhân túm được cánh tay mụ già, vặn mạnh quật mụ ngã xuống. Cánh tay chỉ toàn da bọc xương, y như cẳng gà.

「何をしていた。云え。云わぬと、これだぞよ。」

“Mày đang làm gì? Nói! Không nói thì liệu hồn với cái này!”

下人は、老婆をつき放すと、いきなり、太刀の鞘を払って、白い鋼の色をその眼の前へつきつけた。けれども、老婆は黙っている。両手をわなわなふるわせて、肩で息を切りながら、眼を、眼球が眶の外へ出そうになるほど、見開いて、唖のように執拗く黙っている。これを見ると、下人は始めて明白にこの老婆の生死が、全然、自分の意志に支配されていると云う事を意識した。そうしてこの意識は、今までけわしく燃えていた憎悪の心を、いつの間にか冷ましてしまった。後に残ったのは、ただ、ある仕事をして、それが円満に成就した時の、安らかな得意と満足とがあるばかりである。そこで、下人は、老婆を見下しながら、少し声を柔らげてこう云った。

Gã gia nhân xô mụ già ra, rồi bất thình lình tuốt đao khỏi vỏ, chĩa màu thép trắng vào ngay trước mắt mụ. Thế nhưng mụ già vẫn im lặng. Hai tay run lẩy bẩy, thở dốc, đôi vai phập phồng, mắt trợn trừng đến mức nhãn cầu như sắp lồi ra khỏi mí, mụ cứ lặng thinh lì lợm như người câm. Thấy vậy, gã gia nhân lần đầu tiên ý thức rõ ràng rằng sống chết của mụ già này hoàn toàn nằm dưới sự chi phối của ý chí mình. Và ý thức ấy, tự lúc nào chẳng hay, đã làm nguội đi lòng căm ghét vừa bừng bừng dữ dội. Cái còn lại chỉ là niềm đắc ý và mãn nguyện yên ổn của người làm xong một việc gì và thấy việc ấy đã thành tựu trọn vẹn. Thế là gã gia nhân nhìn xuống mụ già, hơi dịu giọng nói thế này:

「己は検非違使の庁の役人などではない。今し方この門の下を通りかかった旅の者だ。だからお前に縄をかけて、どうしようと云うような事はない。ただ、今時分この門の上で、何をして居たのだか、それを己に話しさえすればいいのだ。」

“Ta không phải quan sai nha Kiểm phi vi sứ gì đâu. Ta chỉ là kẻ lỡ đường vừa đi ngang qua dưới cổng này. Cho nên ta chẳng trói mụ lại mà làm gì mụ đâu. Chỉ cần mụ nói cho ta biết, vào giờ này, mụ làm gì trên cổng này, thế là được.”

すると、老婆は、見開いていた眼を、一層大きくして、じっとその下人の顔を見守った。眶の赤くなった、肉食鳥のような、鋭い眼で見たのである。それから、皺で、ほとんど、鼻と一つになった唇を、何か物でも噛んでいるように動かした。細い喉で、尖った喉仏の動いているのが見える。その時、その喉から、鴉の啼くような声が、喘ぎ喘ぎ、下人の耳へ伝わって来た。

Nghe vậy, mụ già càng mở to đôi mắt vốn đã trợn trừng, chằm chằm nhìn vào mặt gã gia nhân. Mụ nhìn bằng đôi mắt sắc lẻm như mắt loài chim ăn thịt, mí mắt đỏ quạch. Rồi mụ mấp máy đôi môi, vì nếp nhăn mà gần như dính liền với mũi, như đang nhai vật gì. Thấy rõ cái yết hầu nhọn nhúc nhích trong cổ họng gầy. Lúc ấy, từ cổ họng ấy, một giọng nói như tiếng quạ kêu, hổn hển đứt quãng, vọng đến tai gã gia nhân.

「この髪を抜いてな、この髪を抜いてな、鬘にしようと思うたのじゃ。」

“Nhổ tóc này đây, nhổ tóc này đây, già này định đem làm bộ tóc giả đấy mà.”

下人は、老婆の答が存外、平凡なのに失望した。そうして失望すると同時に、また前の憎悪が、冷やかな侮蔑と一しょに、心の中へはいって来た。すると、その気色が、先方へも通じたのであろう。老婆は、片手に、まだ死骸の頭から奪った長い抜け毛を持ったなり、蟇のつぶやくような声で、口ごもりながら、こんな事を云った。

Gã gia nhân thất vọng vì câu trả lời của mụ già tầm thường quá đỗi. Và cùng lúc thất vọng, nỗi căm ghét lúc trước lại cùng với một sự khinh miệt lạnh lùng tràn vào lòng gã. Có lẽ vẻ mặt ấy cũng lộ ra cho mụ thấy. Mụ già, một tay vẫn còn cầm nắm tóc dài vừa giật từ đầu cái xác, ấp úng nói những lời như sau, bằng một giọng như tiếng cóc lẩm bẩm:

「成程な、死人の髪の毛を抜くと云う事は、何ぼう悪い事かも知れぬ。じゃが、ここにいる死人どもは、皆、そのくらいな事を、されてもいい人間ばかりだぞよ。現在、わしが今、髪を抜いた女などはな、蛇を四寸ばかりずつに切って干したのを、干魚だと云うて、太刀帯の陣へ売りに往んだわ。疫病にかかって死ななんだら、今でも売りに往んでいた事であろ。それもよ、この女の売る干魚は、味がよいと云うて、太刀帯どもが、欠かさず菜料に買っていたそうな。わしは、この女のした事が悪いとは思うていぬ。せねば、饑死をするのじゃて、仕方がなくした事であろ。されば、今また、わしのしていた事も悪い事とは思わぬぞよ。これとてもやはりせねば、饑死をするじゃて、仕方がなくする事じゃわいの。じゃて、その仕方がない事を、よく知っていたこの女は、大方わしのする事も大目に見てくれるであろ。」

“Phải rồi, nhổ tóc người chết thì có lẽ là chuyện ác biết bao. Nhưng mà, những người chết ở đây, đứa nào đứa nấy đều là hạng người đáng bị làm thế cả đấy. Như con mẹ mà già này vừa nhổ tóc đây này, nó đem rắn chặt từng khúc chừng bốn thốn phơi khô, bảo là cá khô, rồi mang đến bán cho đồn lính thị vệ đeo đao đấy. Nếu không mắc dịch mà chết thì giờ nó vẫn còn đi bán đấy. Mà nghe đâu cá khô con mẹ ấy bán ngon, nên bọn lính đeo đao mua làm thức ăn chẳng sót bữa nào. Già này chẳng cho rằng việc con mẹ ấy làm là ác. Không làm thì chết đói, cực chẳng đã nó mới làm thôi. Thế nên, việc già này làm bây giờ, già này cũng chẳng cho là ác đâu. Cái này cũng vậy, không làm thì chết đói, cực chẳng đã mới phải làm. Cho nên con mẹ ấy, vốn biết rõ cái sự cực chẳng đã ấy, hẳn cũng sẽ rộng lòng bỏ qua cho việc già này làm thôi.”

老婆は、大体こんな意味の事を云った。

Mụ già nói đại để những lời có ý như vậy.

下人は、太刀を鞘におさめて、その太刀の柄を左の手でおさえながら、冷然として、この話を聞いていた。勿論、右の手では、赤く頬に膿を持った大きな面皰を気にしながら、聞いているのである。しかし、これを聞いている中に、下人の心には、ある勇気が生まれて来た。それは、さっき門の下で、この男には欠けていた勇気である。そうして、またさっきこの門の上へ上って、この老婆を捕えた時の勇気とは、全然、反対な方向に動こうとする勇気である。下人は、饑死をするか盗人になるかに、迷わなかったばかりではない。その時のこの男の心もちから云えば、饑死などと云う事は、ほとんど、考える事さえ出来ないほど、意識の外に追い出されていた。

Gã gia nhân tra đao vào vỏ, tay trái đè lên chuôi đao, lạnh lùng nghe câu chuyện ấy. Dĩ nhiên, trong khi nghe, tay phải gã vẫn bận tâm sờ nắn cái mụn lớn mưng mủ đỏ trên má. Nhưng trong lúc nghe, trong lòng gã nảy sinh một thứ can đảm. Đó chính là thứ can đảm gã còn thiếu khi ngồi dưới cổng lúc nãy. Và đó cũng là thứ can đảm muốn đi theo hướng hoàn toàn ngược lại với thứ can đảm lúc gã vừa leo lên cổng này và bắt lấy mụ già. Gã gia nhân chẳng những không còn phân vân giữa chết đói hay làm kẻ trộm. Theo tâm trạng của gã lúc ấy mà nói, cái chuyện chết đói đã bị đẩy ra ngoài ý thức, đến mức gần như không thể nghĩ tới được nữa.

「きっと、そうか。」

“Chắc thế chứ?”

老婆の話が完ると、下人は嘲るような声で念を押した。そうして、一足前へ出ると、不意に右の手を面皰から離して、老婆の襟上をつかみながら、噛みつくようにこう云った。

Mụ già vừa dứt lời, gã gia nhân hỏi gặng lại bằng giọng giễu cợt. Rồi gã bước lên một bước, bất ngờ rời tay phải khỏi cái mụn, túm lấy cổ áo mụ già, gằn giọng như muốn cắn:

「では、己が引剥をしようと恨むまいな。己もそうしなければ、饑死をする体なのだ。」

“Thế thì ta có lột đồ của mụ, mụ cũng chớ có oán đấy. Ta cũng thế, không làm vậy thì cũng chết đói thôi.”

下人は、すばやく、老婆の着物を剥ぎとった。それから、足にしがみつこうとする老婆を、手荒く死骸の上へ蹴倒した。梯子の口までは、僅に五歩を数えるばかりである。下人は、剥ぎとった檜皮色の着物をわきにかかえて、またたく間に急な梯子を夜の底へかけ下りた。

Gã gia nhân nhanh tay lột phăng áo của mụ già. Rồi gã thô bạo đá mụ, đang cố bám lấy chân gã, ngã nhào lên đống xác chết. Từ đó tới miệng thang chỉ vỏn vẹn năm bước chân. Gã gia nhân cắp chiếc áo màu vỏ bách vừa lột được, trong nháy mắt đã lao xuống chiếc thang dốc, vào đáy đêm.

しばらく、死んだように倒れていた老婆が、死骸の中から、その裸の体を起したのは、それから間もなくの事である。老婆はつぶやくような、うめくような声を立てながら、まだ燃えている火の光をたよりに、梯子の口まで、這って行った。そうして、そこから、短い白髪を倒にして、門の下を覗きこんだ。外には、ただ、黒洞々たる夜があるばかりである。

Không lâu sau đó, mụ già, nãy giờ nằm như chết, mới nhổm tấm thân trần trụi dậy từ giữa đám xác chết. Mụ vừa phát ra những tiếng như lẩm bẩm, như rên rỉ, vừa nhờ ánh lửa vẫn còn cháy, bò ra tới miệng thang. Rồi từ đó, mái tóc bạc ngắn xõa ngược xuống, mụ nhòm xuống dưới cổng. Bên ngoài, chỉ có đêm đen hun hút như hang sâu.

下人の行方は、誰も知らない。

Gã gia nhân đi đâu, không ai biết.

（大正四年九月）

(Tháng 9 năm Đại Chính thứ 4)