Dải ren rách

Convidada á la boda de Micaelita Aránguiz con Bernardo de Meneses, y no habiendo podido asistir, grande fué mi sorpresa cuando supe al día siguiente—la ceremonia debía verificarse á las diez de la noche en casa de la novia—que ésta, al pie del mismo altar, al preguntarle el Obispo de San Juan de Acre si recibía á Bernardo por esposo, soltó un no claro y enérgico; y como reiterada con extrañeza la pregunta se repitiese la negativa, el novio, después de arrostrar un cuarto de hora la situación más ridícula del mundo, tuvo que retirarse, deshaciéndose la reunión y el enlace á la vez.

Được mời dự lễ cưới của Micaelita Aránguiz với Bernardo de Meneses mà không đến được, hôm sau tôi vô cùng kinh ngạc khi hay tin — lễ cưới đáng lẽ cử hành lúc mười giờ đêm tại nhà cô dâu — rằng ngay trước bàn thờ, khi vị Giám mục San Juan de Acre hỏi có nhận Bernardo làm chồng không, cô đã thốt lên một tiếng “không” rõ ràng, dứt khoát; vị giám mục lấy làm lạ, hỏi lại, cô vẫn từ chối, và chú rể, sau một khắc phải chịu cảnh lố bịch nhất trần đời, đành rút lui: khách khứa tan, cuộc kết duyên cũng tan theo.

No son inauditos casos tales, y solemos leerlos en los periódicos; pero ocurren entre gente de clase humilde, de muy modesto estado, en esferas donde las conveniencias sociales no embarazan la manifestación franca y espontánea del sentimiento y de la voluntad.

Những chuyện như thế không phải chưa từng có, và ta vẫn thường đọc thấy trên báo; nhưng chúng xảy ra giữa những người thuộc tầng lớp thấp, địa vị rất khiêm nhường, nơi các khuôn phép xã hội không cản trở tình cảm và ý muốn được bộc lộ thẳng thắn, tự nhiên.

Lo peculiar de la escena provocada por Micaelita, era el medio ambiente en que se desarrolló. Parecíame ver el cuadro, y no podía consolarme de no haberlo contemplado por mis propios ojos. Figurábame el salón atestado, la escogida concurrencia, las señoras vestidas de seda y terciopelo, con collares de pedrería, al brazo la mantilla blanca para tocársela en el momento de la ceremonia; los hombres con resplandecientes placas ó luciendo veneras de Órdenes militares en el delantero del frac; la madre de la novia, ricamente prendida, atareada, solícita, de grupo en grupo, recibiendo felicitaciones; las hermanitas, conmovidas, muy monas, de rosa la mayor, de azul la menor, ostentando los brazaletes de turquesas, regalo del cuñado futuro; el Obispo que ha de bendecir la boda, alternando grave y afablemente, sonriendo, dignándose soltar chanzas urbanas ó discretos elogios, mientras allá en el fondo se adivina el misterio del oratorio revestido de flores, una inundación de rosas blancas, desde el suelo hasta la cupulilla, donde convergen radios de rosas y de lilas como la nieve, sobre rama verde, artísticamente dispuesta; y en el altar, la efigie de la Virgen protectora de la aristocrática mansión, semioculta por una cortina de azahar, el contenido de un departamento lleno de azahar que envió de Valencia el riquísimo propietario Aránguiz, tío y padrino de la novia, que no vino en persona por viejo y achacoso—detalles que corren de boca en boca, calculándose la magnífica herencia que corresponderá á Micaelita, una esperanza más de ventura para el matrimonio, el cual irá á Valencia á pasar su luna de miel.—En un grupo de hombres me representaba al novio, algo nervioso, ligeramente pálido, mordiéndose el bigote sin querer, inclinando la cabeza para contestar á las delicadas bromas y á las frases halagüeñas que le dirigen...

Điều khác thường trong cảnh tượng Micaelita gây nên là chính cái giới mà chuyện ấy xảy ra. Tôi tưởng như thấy cả bức tranh trước mắt, cứ tiếc mãi vì không được tận mắt chứng kiến. Tôi hình dung gian khách chật ních, cử tọa toàn bậc cao sang: những quý bà mặc lụa, mặc nhung, cổ đeo chuỗi đá quý, cánh tay vắt chiếc khăn mantilla trắng để trùm đầu khi hành lễ; những quý ông đeo huân chương lấp lánh, hoặc huy hiệu các dòng hiệp sĩ trên ngực áo đuôi tôm; mẹ cô dâu trang sức lộng lẫy, bận rộn, ân cần đi từ nhóm này sang nhóm khác nhận lời chúc mừng; hai cô em gái xúc động, xinh xắn, chị mặc hồng, em mặc xanh, khoe những chiếc vòng ngọc lam do người anh rể tương lai tặng. Vị giám mục sẽ ban phép lành cho đôi lứa đang tiếp chuyện, vừa trang nghiêm vừa hòa nhã, mỉm cười, hạ cố buông một câu đùa nhã nhặn hay lời khen ý nhị. Xa trong cùng thấp thoáng vẻ huyền nhiệm của gian nguyện phủ đầy hoa: hoa hồng trắng ngập từ sàn lên đến vòm nhỏ, nơi những dải hồng cùng tử đinh hương trắng như tuyết tụ lại trên nền cành lá xanh bày biện khéo léo. Trên bàn thờ, tượng Đức Mẹ che chở cho tòa dinh thự quý tộc nửa khuất sau màn hoa cam — cả một khoang chật hoa cam do ông chủ đất giàu sụ Aránguiz gửi từ Valencia. Ông là bác và cũng là người đỡ đầu của cô dâu, không đích thân đến vì tuổi già, đau yếu. Những chi tiết ấy được chuyền miệng, kèm theo những tính toán về gia tài lớn lao Micaelita sẽ thừa hưởng: thêm một viễn cảnh tốt đẹp cho đôi vợ chồng sắp về Valencia hưởng tuần trăng mật. Giữa một nhóm đàn ông, tôi hình dung chú rể hơi bồn chồn, mặt tái đi một chút, vô tình cắn ria mép, nghiêng đầu đáp lại những câu trêu ý nhị, những lời tâng bốc người ta dành cho mình...

Y por último, veía aparecer en el marco de la puerta que da á las habitaciones interiores una especie de aparición, la novia, cuyas facciones apenas se divisan bajo la nubecilla del tul, y que pasa haciendo crujir la seda de su traje, mientras en su pelo brilla como sembrado de rocío la roca antigua del aderezo nupcial... Y ya la ceremonia se organiza, la pareja avanza conducida por los padrinos, la cándida figura se arrodilla al lado de la esbelta y airosa del novio... Apíñase en primer término la familia, buscando buen sitio para ver amigos y curiosos, y entre el silencio y la respetuosa atención de los circunstantes... el Obispo formula una interrogación, á la cual responde un no seco como un disparo, rotundo como una bala. Y—siempre con la imaginación—notaba el movimiento del novio, que se revuelve herido; el ímpetu de la madre, que se lanza para proteger y amparar á su hija; la insistencia del Obispo, forma de su asombro; el estremecimiento del concurso; el ansia de la pregunta transmitida en un segundo: «¿Qué pasa? ¿Qué hay? ¿La novia se ha puesto mala? ¿Que dice no? Imposible... ¿Pero es seguro? ¡Qué episodio!...»

Rồi sau hết, ở khung cửa thông vào các phòng bên trong, tôi thấy cô dâu hiện ra như một bóng hình: gương mặt khó trông rõ dưới làn mây tuyn mỏng, bước chân làm lụa váy xào xạc, trên tóc lấp lánh như đọng sương ánh đá quý cổ của bộ nữ trang cưới... Nghi lễ bắt đầu được sắp đặt, đôi uyên ương tiến lên theo những người đỡ đầu; dáng cô trong trắng quỳ bên vóc chú rể thanh mảnh, đường hoàng... Gia đình chen lên phía trước, bạn bè và khách hiếu kỳ cũng tìm chỗ dễ nhìn. Giữa sự im lặng và chăm chú kính cẩn của mọi người... vị giám mục đặt câu hỏi, và lời đáp là một tiếng “không” gọn sắc như phát súng, chắc nịch như viên đạn. Rồi — vẫn chỉ trong trí tưởng tượng — tôi thấy chú rể giật mình, quằn lên như bị thương; mẹ cô dâu lao tới che chở, bênh vực con; vị giám mục cứ hỏi lại, như một cách bày tỏ kinh ngạc; cả đám đông rúng động. Trong chớp mắt, những câu hỏi nôn nóng truyền đi: “Chuyện gì thế? Có chuyện gì? Cô dâu đổ bệnh à? Cô ấy nói ‘không’ sao? Không thể nào... Nhưng có thật không? Thật là một màn!...”

Todo esto, dentro de la vida social, constituye un terrible drama. Y en el caso de Micaelita, al par que drama, fué logogrifo. Nunca llegó á saberse de cierto la causa de la súbita negativa.

Trong đời sống xã hội, tất cả những điều ấy làm nên một tấn kịch khủng khiếp. Với Micaelita, ngoài tấn kịch, đó còn là một câu đố hóc búa. Chẳng bao giờ người ta biết chắc vì sao cô đột ngột từ chối.

Micaelita se limitaba á decir que había cambiado de opinión y que era bien libre y dueña de volverse atrás, aunque fuese al pie del ara, mientras el sí no partiese de sus labios. Los íntimos de la casa se devanaban los sesos, emitiendo suposiciones inverosímiles. Lo indudable era que todos vieron hasta el momento fatal, á los novios satisfechos y amarteladísimos; y las amiguitas que entraron á admirar á la novia engalanada, minutos antes del escándalo, referían que estaba loca de contento, y tan ilusionada y satisfecha que no se cambiaría por nadie. Datos eran estos para obscurecer más el extraño enigma que por largo tiempo dió pábulo á la murmuración, irritada con el misterio y dispuesta á explicarlo desfavorablemente.

Micaelita chỉ nói mình đã đổi ý, và cô hoàn toàn tự do, có quyền rút lại, dù đã đứng trước bàn thờ, miễn tiếng “có” chưa rời môi. Những người thân thiết của gia đình vắt óc, đặt ra bao giả thuyết khó tin. Điều chắc chắn là cho tới phút tai hại ấy, ai cũng thấy đôi lứa mãn nguyện, quấn quýt yêu nhau; mấy cô bạn vào ngắm cô dâu lộng lẫy ngay trước vụ ầm ĩ còn kể cô vui đến phát cuồng, đầy mộng đẹp và mãn nguyện đến nỗi chẳng muốn đổi phận với ai. Những điều ấy chỉ khiến câu đố lạ lùng thêm tối mịt, nuôi mãi lời gièm pha, càng bực trước điều bí ẩn càng muốn giải thích nó theo chiều xấu.

A los tres años,—cuando ya casi nadie iba acordándose del sucedido de las bodas de Micaelita, me la encontré en un balneario de moda donde su madre tomaba las aguas. No hay cosa que facilite las relaciones como la vida de balneario, y la señorita de Aránguiz se hizo tan íntima mía, que una tarde, paseando hacia la iglesia, me reveló su secreto, afirmando que me permite divulgarlo, en la seguridad de que explicación tan sencilla no será creída por nadie.

Ba năm sau — khi gần như chẳng còn ai nhớ chuyện đám cưới của Micaelita — tôi gặp cô ở một khu nghỉ suối khoáng thời thượng, nơi mẹ cô đến chữa bệnh bằng nước khoáng. Không gì dễ kéo người ta lại gần nhau như đời sống ở chốn ấy; cô Aránguiz trở nên thân thiết với tôi đến mức một chiều, khi chúng tôi đi dạo về phía nhà thờ, cô kể tôi nghe bí mật của mình, bảo tôi cứ việc kể lại, tin chắc chẳng ai chịu tin một lời giải thích giản dị đến thế.

—Fué la cosa más tonta... De puro tonta no quise decirla; la gente siempre atribuye los sucesos á causas profundas y trascendentales, sin reparar en que á veces nuestro destino lo fijan las niñerías, las pequeñeces más pequeñas... Pero son pequeñeces que significan algo, y para ciertas personas significan demasiado. Verá usted lo que pasó; y no concibo que no se enterase nadie, porque el caso ocurrió allí mismo, delante de todos; sólo que no se fijaron, porque fué, realmente, un decir Jesús.

— Chuyện ngớ ngẩn nhất đời... Chính vì quá ngớ ngẩn nên tôi không muốn nói. Người ta bao giờ cũng quy mọi việc về những nguyên do sâu xa, hệ trọng, chẳng nghĩ đôi khi số phận mình lại do những chuyện trẻ con, những chuyện nhỏ nhặt nhất định đoạt... Nhưng có những điều nhỏ nhặt mà lại mang ý nghĩa, với một số người thì có ý nghĩa lớn lắm. Bà nghe xem chuyện đã xảy ra thế nào. Tôi không hiểu nổi sao chẳng ai biết: nó xảy ra ngay ở đó, trước mắt tất cả mọi người; chỉ là họ không để ý, vì tất cả thực sự chỉ diễn ra trong chớp mắt.

Ya sabe usted que mi boda con Bernardo de Meneses parecía reunir todas las condiciones y garantías de felicidad. Además, confieso que mi novio me gustaba mucho, más que ningún hombre de los que conocía y conozco; creo que estaba enamorada de él. Lo único que sentía era no poder estudiar su carácter: algunas personas le juzgaban violento; pero yo le veía siempre cortés, deferente, blando como un guante, y recelaba que adoptase apariencias destinadas á engañarme y á encubrir una fiera y avinagrada condición. Maldecía yo mil veces la sujeción de la mujer soltera, para la cual es un imposible seguir los pasos á su novio, ahondar en la realidad y obtener informes leales, sinceros hasta la crudeza—los únicos que me tranquilizarían. Intenté someter á varias pruebas á Bernardo, y salió bien de ellas; su conducta fué tan correcta, que llegué á creer que podía fiarle sin temor alguno mi porvenir y mi dicha.

Bà biết đấy, đám cưới của tôi với Bernardo de Meneses tưởng như hội đủ mọi điều kiện, mọi bảo đảm cho hạnh phúc. Hơn nữa, tôi thú thật, tôi rất thích chồng sắp cưới, thích hơn bất cứ người đàn ông nào tôi từng biết hay hiện biết; tôi nghĩ mình đã yêu anh. Chỉ một điều khiến tôi buồn: không sao dò cho tường tính nết anh. Có người bảo anh hung bạo; nhưng trước mặt tôi, anh lúc nào cũng lịch thiệp, nhún nhường, mềm như chiếc găng tay. Tôi ngờ anh khoác lấy cái vẻ ấy để lừa tôi, che giấu một tính nết hung hãn, cay nghiệt. Tôi đã nghìn lần nguyền rủa những ràng buộc của người phụ nữ chưa chồng: không thể lần theo bước chân vị hôn phu, tìm đến tận sự thật, nghe những lời nhận xét ngay thẳng, thành thực đến phũ phàng — chỉ những lời ấy mới làm tôi yên lòng. Tôi đã thử Bernardo mấy phen, anh đều vượt qua. Cách cư xử của anh đúng mực đến nỗi tôi đi đến chỗ tin có thể gửi gắm tương lai và hạnh phúc của mình cho anh mà chẳng phải sợ gì.

Llegó el día de la boda. A pesar de la natural emoción, al vestirme el traje blanco reparé una vez más en el soberbio volante de encaje que lo adornaba, y era el regalo de mi novio. Había pertenecido á su familia aquel viejo Alenzón auténtico, de una tercia de ancho—una maravilla—de un dibujo exquisito, perfectamente conservado, digno del escaparate de un museo. Bernardo me lo había regalado encareciendo su valor, lo cual llegó á impacientarme, pues por mucho que el encaje valiese, mi futuro debía suponer que era poco para mí.

Ngày cưới đến. Khi mặc chiếc váy trắng, dù lòng không khỏi xúc động, tôi vẫn một lần nữa chú ý đến dải ren xếp nếp tuyệt đẹp trang trí trên váy, món quà của chồng sắp cưới. Dải ren Alençon cổ chính hiệu ấy vốn thuộc về gia đình anh, rộng một phần ba thước Tây Ban Nha — thật tuyệt mỹ — hoa văn tinh xảo, còn nguyên vẹn, xứng đáng bày trong tủ kính viện bảo tàng. Khi tặng tôi, Bernardo cứ nói mãi về giá trị của nó, đến nỗi tôi phát sốt ruột: dẫu ren có quý mấy, người sắp làm chồng tôi cũng phải hiểu rằng với tôi, chừng ấy vẫn còn là ít.

En aquel momento solemne, al verlo realzado por el denso raso del vestido, me pareció que la delicadísima labor significaba una promesa de ventura, y que su tejido, tan frágil y á la vez tan resistente prendía en sutiles mallas dos corazones. Este sueño me fascinaba cuando eché á andar hacia el salón, en cuya puerta me esperaba mi novio. Al precipitarme para saludarle llena de alegría, por última vez antes de pertenecerle en alma y cuerpo, el encaje se enganchó en un hierro de la puerta, con tan mala suerte, que al quererme soltar oí el ruido peculiar del desgarrón, y pude ver que un girón del magnífico adorno colgaba sobre la falda. Sólo que también vi otra cosa: la cara de Bernardo, contraída y desfigurada por el enojo más vivo; sus pupilas chispeantes, su boca entreabierta ya para proferir la reconvención y la injuria... No llegó á tanto, porque se encontró rodeado de gente; pero en aquel instante fugaz se alzó un telón y detrás apareció desnuda un alma.

Trong giờ phút trang nghiêm ấy, nhìn nét ren nổi bật trên nền sa tanh dày của chiếc váy, tôi tưởng đường kim tinh tế kia là một lời hứa hạnh phúc; tấm ren mỏng manh mà bền chắc đang giữ hai trái tim trong những mắt lưới mảnh mai. Giấc mộng ấy làm tôi mê mải khi cất bước ra gian khách, nơi chồng sắp cưới đang chờ ở cửa. Tôi vui mừng vội đến chào anh, lần cuối trước khi thuộc về anh cả hồn lẫn xác. Dải ren mắc vào một miếng sắt ở cửa; rủi thay, lúc cố gỡ ra, tôi nghe cái tiếng rách toạc không lẫn vào đâu được, và thấy một mảnh của dải ren lộng lẫy buông thõng trên váy. Nhưng tôi còn thấy một điều khác: mặt Bernardo co rúm, biến dạng vì giận dữ tột độ; mắt anh tóe lửa, miệng hé ra, sắp bật lời quở trách, nhục mạ... Anh không buông ra những lời ấy, vì thấy quanh mình đông người. Nhưng trong khoảnh khắc thoáng qua đó, một bức màn được kéo lên, để lộ phía sau một tâm hồn trần trụi.

Debí de inmutarme; por fortuna, el tul de mi velo me cubría el rostro. En mi interior algo crujía y se despedazaba, y el júbilo con que atravesé el umbral del salón se cambió en horror profundo. Bernardo se me aparecía siempre con aquella expresión de ira, dureza y menosprecio que acababa de sorprender en su rostro; esta convicción se apoderó de mí, y con ella vino otra: la de que no podía, la de que no quería entregarme á tal hombre, ni entonces, ni jamás... Y, sin embargo, fuí acercándome al altar, me arrodillé, escuché las exhortaciones del Obispo... Pero cuando me preguntaron, la verdad me saltó á los labios, impetuosa, terrible...

Hẳn sắc mặt tôi đã biến đổi; may sao, lớp tuyn của khăn voan che kín mặt. Trong tôi, có thứ gì rạn vỡ, xé toạc, và niềm hân hoan lúc bước qua ngưỡng cửa gian khách hóa thành nỗi kinh hãi sâu xa. Trước mắt tôi, Bernardo cứ mang mãi cái vẻ giận dữ, khắc nghiệt, khinh miệt mà tôi vừa bắt gặp. Điều ấy đã thành một niềm tin chắc, kéo theo một điều khác: tôi không thể, tôi không muốn trao mình cho người đàn ông như thế, lúc ấy cũng không, chẳng bao giờ... Vậy mà tôi vẫn đi dần đến bàn thờ, quỳ xuống, nghe lời khuyên răn của vị giám mục... Nhưng khi được hỏi, sự thật đã bật lên môi tôi, mãnh liệt, đáng sợ...

Aquel no brotaba sin proponérmelo; me lo decía á mí propia... ¡para que lo oyesen todos!

Tiếng “không” ấy tự bật ra; tôi nói với chính mình... để mọi người cùng nghe thấy!

—¿Y por qué no declaró usted el verdadero motivo, cuando tantos comentarios se hicieron?

— Sao cô không nói rõ nguyên do thật, khi thiên hạ bàn tán đến thế?

—Lo repito: por su misma sencillez... No se hubiesen convencido jamás. Preferí dejar creer que había razones de esas que llaman serias...

— Tôi xin nhắc lại: chính vì nó quá giản dị... Nói ra, họ cũng chẳng bao giờ tin. Tôi thà để họ tưởng có những nguyên do thuộc loại người ta gọi là nghiêm trọng...