Lối lên miền Oku

月日は百代の過客にしてゆきかふ年も又旅人なり舟の上に生涯をうかべ馬の口とらへて老をむかふるものは日〳〵旅にして旅を栖とす古人も多く旅に死せるあり

Tháng ngày là khách qua đường của trăm đời, năm tháng đi qua cũng là lữ khách. Kẻ thả trọn kiếp mình trên mặt thuyền, người nắm dây cương ngựa mà đón tuổi già, ngày ngày đều là lữ thứ, lấy chính cuộc lữ làm nơi ở. Người xưa cũng lắm kẻ chết giữa đường đi.

予もいづれの年よりか片雲の風にさそはれて漂泊の思ひやまず海浜にさすらへ去年の秋江上の破屋に蜘のふるすを拂ひてやゝ年もくれ春立る霞の空に白川の關越んとそゞろ神の物につきて心をくるはせ道祖神のまねきにあひて取物手につかずもゝひきの破れをつゞり笠の緖付かへて三里に灸すゆるより松島の月先心にかゝりて住る方は人にゆづり杉風か別墅に移るに

Tôi cũng vậy, chẳng rõ từ năm nào, bị gió cuốn theo áng mây lẻ, lòng phiêu bạt không nguôi, lang thang khắp ven biển. Mùa thu năm ngoái trở về túp nhà nát bên sông, quét mạng nhện cũ; rồi năm cũng dần tàn, trời xuân lên đầy sương mờ, lại muốn vượt ải Shirakawa. Vị thần xui khiến nhập vào khuấy lòng tôi rối loạn, thần giữ đường vẫy gọi, cầm việc gì tay cũng chẳng yên. Vá chỗ rách chiếc quần, thay dây quai nón, cứu ngải vào huyệt tam lý, thì vầng trăng Matsushima đã treo trước hết trong lòng. Bèn nhường chỗ ở cho người khác, dời sang biệt thự của Sanpū:

草の戶も住かはる世はひなの家

Lều cỏ của ta đời đổi, người ở khác thành nhà bày hina

おもて八句を庵の柱にかけおき彌生も末の七日明ぼのゝ空朧々として月は有明にて光おさまれる物から不二の峰幽にみへて上野谷中の花の梢又いつかはと心ぼそし

Tôi treo tám câu liên ca đầu lên cột am. Ngày hai mươi bảy tháng Ba, trời rạng sáng mờ mờ, trăng tàn còn đó nhưng ánh đã nhạt, đỉnh Fuji thấp thoáng xa xăm; những ngọn hoa anh đào ở Ueno, Yanaka — biết bao giờ lại thấy — lòng buồn man mác.

むづまじきかぎりは宵よりつどひて舟にのりて送る千住といふ所にて舟をあがれは前途三千里のおもひ胸にふさがりて幻の巷に離別の泪をそゝぐ

Những người thân thiết đều tụ họp từ tối hôm trước, cùng lên thuyền tiễn đưa. Đến chỗ gọi là Senju thì rời thuyền; nghĩ đến ba nghìn dặm đường phía trước, lòng nghẹn lại, giữa cõi đời hư ảo này tôi rơi lệ biệt ly.

行春や鳥は啼き魚の目は泪

Xuân sắp qua rồi — chim kêu, trong mắt cá đọng giọt lệ sầu

是を矢立の初めとして行道猶すゝまず人々は途中に立並びて後影の見ゆる迄はと見送るなるべしことし元禄にとせにや奧羽長途の行脚たゝかりそめに思立ちて吳天に白髮の恨を重ぬといへども耳にふれてはいまた目にみぬさかひ若生きてかへらばと定めなきたのみの末をかけ其日漸く早加といふ宿にたどり着にけり

Lấy đó làm nét bút đầu tiên của ống bút mang theo, mà chân vẫn chưa bước nổi. Người ta đứng thành hàng giữa đường, hẳn định tiễn trông cho đến khi còn thấy bóng sau lưng. Năm nay, có lẽ là năm Genroku thứ hai, chợt nảy ý đi hành cước đường dài xứ Ōu; dẫu biết sẽ chồng thêm nỗi hận tóc bạc dưới trời Ngô, nhưng những miền tai từng nghe mà mắt chưa thấy, nếu may còn sống trở về — gửi trọn hy vọng mong manh vào điều chưa định ấy, ngày hôm đó mới lần được đến trạm nghỉ tên Sōka.

瘦骨の肩にかゝれる物先くるしむたゝ身すからにと出立侍るを紙子一重は夜のふせぎゆかた雨具墨筆のたぐひあるはさりがたき餞などしたるはさすがに打捨がたくて路次のはづらひとなれるこそわりなけれ

Trước hết khổ vì những vật đè trên đôi vai gầy trơ xương. Tôi định ra đi chỉ một thân thôi, nhưng chiếc áo giấy một lớp để chống lạnh đêm, áo yukata, đồ che mưa, mực bút các thứ, lại thêm những món quà tiễn khó lòng chối từ, đành không nỡ vứt bỏ, thành ra vướng víu dọc đường, thật là bất đắc dĩ.

室の八島に詣す同行曾良が云此神はこの花さくやひめの神と申て富士一躰なり無戶室に入て燒給ふちかひのみ中に火火出見の尊生れ給ひしより室の八島と申す又けふりをよみ習し侍るもこの謂也はたこのしろといふ魚を禁ず緣記の旨世につたふ事も侍るなり

Viếng Muro no Yashima. Bạn đồng hành Sora nói: “Vị thần nơi đây là thần Konohana Sakuya-hime, đồng một thể với Fuji. Bà vào căn buồng không cửa, lập lời thề rồi châm lửa đốt, giữa lửa sinh ra Hohodemi no Mikoto, nên mới gọi là Muro no Yashima. Thơ vịnh nơi này quen gắn với khói cũng vì lẽ ấy. Lại cấm ăn loài cá gọi là konoshiro. Ý tứ lai lịch đền như thế cũng được truyền trong đời.”

三十日日光山の麓に泊るあるじの云けるやう我名を佛五左衞門といふ萬正直を旨とする故に人かくは申侍るまゝ一夜の草の枕もうちとけて休み給へと云ふいかなる佛の濁世塵土に示現してかゝる桑門の乞食順禮ごとき人をたすけ給ふにやと主のなすことに心をとめてみるにたゞ無智無分別にして正直偏固のものなり剛毅木訥の仁に近きたぐひ氣稟の淸質尤尊ぶべし

Ngày ba mươi, trọ dưới chân núi Nikkō. Chủ nhà nói: “Tên tôi là Hotoke Gozaemon. Vì việc gì tôi cũng lấy ngay thật làm đầu nên người ta gọi thế. Vậy xin cứ yên lòng ngả lưng một đêm gối cỏ.” Chẳng hay vị Phật nào hiện thân giữa cõi đời ô trọc bụi trần để cứu giúp kẻ như tôi, chẳng khác gì sư hành khất đi hành hương? Để ý xem việc chủ nhà làm, thì chỉ là người không khôn khéo, không tính toán, ngay thật cứng cỏi một bề. Thuộc loại “cương nghị mộc nột, gần với nhân”; bẩm khí trong sạch ấy thật đáng quý trọng.

卯月朔日御山に詣拜す徃昔此御山を二荒山とかきしを空海大師開基の時日光と改給ふも千歲未來をさとり給ふにや今此御光　一天にかゞやきて恩澤八荒にあふれ國民安堵の栖穩かなり猶憚多くて筆をさし置ぬ

Ngày mồng một tháng Tư, lên núi lễ bái. Ngày xưa núi này viết là Futarasan — Nhị Hoang Sơn; khi Đại sư Kūkai khai sơn, đổi thành Nikkō — Nhật Quang, há chẳng phải ngài đã thấu suốt nghìn năm về sau? Nay ánh sáng ấy rực rỡ khắp một trời, ân trạch tràn ra tám cõi, muôn dân an cư, chốn ở yên bình. Còn nhiều điều kính sợ, xin đặt bút ngừng ở đây.

あらたふと靑葉若葉の日の光

Ôi tôn nghiêm thay trên lá xanh, lá non ánh nhật quang soi

黑髮山はかすみかゝりて雪いまだ白し

Núi Tóc Đen Kurokami sương mờ giăng phủ, tuyết vẫn còn trắng.

剃すてゝくろかみ山に衣かへ　　曾良

Cạo bỏ tóc rồi đến núi Tóc Đen này ngày thay áo mùa — Sora

曾良は河合氏にして惣五郞と云り芭蕉の下葉に軒をならべて予か薪水の勞をたすくこのたび松島象潟の眺めともにせん事を悅びかつは羈旅の難をいたはらんとたびだつ曉髮を剃て墨染にさまをかへ改て惣五を宗悟とすよりて黑髮山の句有り衣かへの二字力ありて聞ゆ

Sora họ Kawai, tên là Sōgorō. Anh dựng mái hiên kề ngay dưới tán lá chuối, giúp tôi những việc củi nước. Lần này anh mừng được cùng tôi ngắm cảnh Matsushima, Kisakata, lại muốn đỡ đần những gian nan trên đường lữ, nên sáng sớm ngày lên đường, anh cạo tóc, khoác áo nhuộm mực, đổi dáng thành người tu, đổi tên Sōgo từ chữ “Tổng Ngũ” thành chữ “Tông Ngộ”. Vì thế mới có câu thơ núi Tóc Đen. Hai chữ “thay áo” nghe thật có sức nặng.

廿餘町山を登て瀧あり岩洞の頂より飛流して百尺千巖の碧潭におちたり岩窟に身をひそめて瀧のうらよりみれはうらみの瀧と申傳へ侍る也

Leo núi hơn hai mươi chō thì có thác. Nước từ đỉnh hang đá bay vọt xuống, rơi trăm thước vào đầm biếc giữa nghìn vách đá. Nép mình vào hang đá, nhìn thác từ phía sau, nên truyền gọi là thác Urami — “nhìn từ mặt sau”.

しばらくは瀧に籠るや夏の初

Một lúc thôi nhập thất sau làn thác — hè vừa bắt đầu

那須の黑羽といふ所にしる人あればこれより野越にかゝりて直路を行んとす遙かに一村を見かけて行に雨ふり日くるゝ農夫の家に一夜をかりて明れば又野中を行そこに野飼の馬あり艸刈おのこに歎ぎよれば野夫といへどもさすがに情しらぬにはあらずいかゞすへきやされども此野は縱橫にわかれてうね〳〵敷旅人の道ふみたかへんあやしう侍れは此馬のとゞまる所にて馬をかへし給へとかし侍りぬちひさきものふたり馬の跡をしたひてはしる獨は小姬にて名をかさねと云聞なれぬ名のやさしかりければ

Ở Kurobane xứ Nasu có người quen, nên từ đây băng qua đồng, định đi đường thẳng. Trông xa thấy một thôn, nhắm hướng ấy mà đi thì mưa đổ, trời tối; xin ngủ nhờ nhà nông một đêm, sáng ra lại đi giữa đồng. Ở đó có con ngựa thả ăn cỏ; tôi đến than thở với người đàn ông cắt cỏ, kẻ quê mùa vậy mà vẫn chẳng phải không biết tình người. “Làm sao bây giờ đây? Đồng này đường chia ngang dọc, quanh co rối rắm, khách lạ e lạc lối, thật đáng lo. Cứ cưỡi ngựa này, đến chỗ nó dừng thì thả nó về.” Rồi ông cho mượn ngựa. Có hai đứa nhỏ chạy theo sau ngựa. Một đứa là bé gái, tên là Kasane. Cái tên lạ tai mà dịu dàng, nên:

かさねとは八重撫子の名なるべし

Kasane ư — hẳn là tên đóa cẩm chướng tám lớp cánh hoa

やがて人里に至ればあたひを鞍壺に結付て馬をかへしぬくろはねの舘代淨坊寺何某の方に音づる思ひかけぬ主の悅び日夜語づゝけて其弟桃翠などいふが朝夕勤とふらひ自の家にも伴ひて親屬の方にも招かれ日をふるまゝにひとひ郊外に逍遙して犬追物の跡を一見し那須の篠原を分て玉藻の前の古墳をとふそれより八幡宮に詣つ與市扇の的を射し時別しては我國氏神正八幡とちかひしも此神社にて侍と聞ば感應殊にしきりに覺らるくるれば桃翠か家にかへる

Rồi đến làng có người ở, bèn buộc tiền công vào yên mà thả ngựa về. Tôi tìm đến thăm quan đại diện thành Kurobane, ông Jōbōji gì đó. Chủ nhà mừng vì không ngờ, ngày đêm chuyện trò không dứt; em ông là Tōsui sớm tối ân cần thăm hỏi, đưa về cả nhà mình, lại được họ hàng mời đến. Ngày tháng cứ thế trôi, một hôm dạo chơi ngoại ô, xem dấu tích trường đuổi bắn chó, rẽ qua đồng cỏ trúc Nasu tìm đến mộ cổ của Tamamo no Mae. Từ đó viếng đền Hachiman. Nghe nói khi Yoichi bắn chiếc quạt làm đích, ông đã khấn riêng “thần hộ mệnh xứ tôi, Shō-Hachiman”, chính là đền này, nên lòng cảm ứng càng dạt dào. Trời tối, trở về nhà Tōsui.

修驗光明寺と云有りそこにまねかれて行者堂を拜す

Có ngôi chùa tu nghiệm tên Kōmyōji; được mời đến đó, tôi lễ bái điện thờ Hành giả En no Gyōja.

夏山に足駄を拜む首途かな

Núi mùa hạ cúi lạy đôi guốc cao — buổi đầu lên đường

當國雲岸寺のおくに佛頂和尙山居の跡あり

Sâu trong chùa Ungan xứ này có dấu tích nơi hòa thượng Butchō ẩn cư trên núi.

たてよこの五尺にたらぬ草の庵

Túp am cỏ ngang dọc chưa đủ năm thước vuông

むすぶもくやし雨なかりせば

dựng lên còn thấy tiếc giá chẳng có mưa rơi

と松の炭して岩にかきつけ侍りと聞へ給ふ其跡見んと雲岸寺に杖をひけば人にすゝんでともにいざなひ若き人多く道の程うちさわぎて覺へずかの麓に至る

— Ngài kể rằng đã lấy than gỗ thông viết bài ấy lên đá. Muốn xem dấu tích, tôi chống gậy đến chùa Ungan; người ta tự nguyện rủ nhau cùng đi, nhiều người trẻ, dọc đường ồn ã vui vẻ, chẳng hay chẳng biết đã tới chân núi ấy.

山はおくあるけしきにて谷道遙に松杉黑く苔したゝりて卯月の天今猶寒し十景つくる所橋を渡て山門に入る扨かのあとはいづくの程にやと後の山によぢのほれは石上の小庵岩窟にむすびかけたり妙禪師の死關法雲法師の石室を見るが如し

Núi có vẻ thâm u, đường thung xa hút, thông sam đen thẫm, rêu nhỏ giọt, trời tháng Tư mà nay vẫn còn lạnh. Qua hết mười cảnh, qua cầu vào sơn môn. Vậy dấu tích ấy ở chốn nào? Leo lên núi sau chùa, thấy am nhỏ trên đá, dựng tựa vào hang đá. Như được thấy tử quan của thiền sư Diệu, thạch thất của pháp sư Pháp Vân.

木啄も庵はやぶらす夏木立

Chim gõ kiến cũng chẳng phá am này — rừng cây hè xanh

と取あへぬ一句を柱に殘し侍し是より殺生石に行く舘代より馬にて送らる此口付のおとこ短尺得させよと乞ふやさしき事を望み侍るものかなと

Tôi để lại câu thơ ứng khẩu ấy trên cột am. Từ đây đi xem Đá Sát Sinh. Quan đại diện cho ngựa đưa đi. Người dắt ngựa xin: “Cho tôi một tờ tanzaku.” Kẻ ấy lại mong một điều phong nhã đến thế —

野を橫に馬引むけよ郭公

Ngang cánh đồng hãy quay đầu ngựa lại — tiếng đỗ quyên kêu

殺生石は溫泉の出る山陰にあり石の毒氣いまだほろびす蜂蝶のたぐひ眞砂の色の見えぬほどかさなり死す亦淸水ながるゝの柳は蘆野の里に有て田の畔にのこす此所の郡守戶部某の此柳みせばやなど折〳〵にの給ひ聞へ給ふをいづくの程にやと思ひしを今日此柳のかげにこそ立より侍りけれ

Đá Sát Sinh nằm ở bóng núi nơi suối nóng trào lên. Khí độc của đá vẫn chưa tan, các loài ong bướm chết chồng chất đến không thấy cả màu cát. Lại có cây liễu “nước trong chảy” ở làng Ashino, vẫn còn trên bờ ruộng. Quận thủ nơi này, ông Kobu gì đó, thường bảo “muốn cho xem cây liễu ấy”, tôi vẫn tự hỏi nó ở chốn nào, nào ngờ hôm nay chính được dừng chân dưới bóng liễu này.

田一枚うへて立さる柳かな

Một thửa ruộng cấy xong, rời bước đi — bóng liễu này

心もとなき日數かさなるまゝに白川のせきにかゝりて旅心定りぬいかで都へと便り求めしもことわりや中にも此關は三關の一にして風騷の人心をとゝむ秋風を耳にのこし紅葉を俤にして靑葉の梢猶哀なり卯花の白妙に茨の花の咲そひて雪にもこゆる心地そする古人冠を正し衣裝を改めし事など淸輔の筆にとゞめ置れしとぞ

Ngày tháng bồn chồn cứ chồng chất, đến khi tới ải Shirakawa, lòng lữ mới định. Thảo nào người xưa muốn “tìm cách gửi tin về kinh”. Ải này là một trong ba ải lớn, từng giữ chân lòng tao nhân mặc khách. Gió thu còn đọng bên tai, lá đỏ hiện trong tưởng nhớ, mà ngọn cây lá xanh lại càng thêm man mác. Hoa unohana trắng muốt, hoa tầm xuân nở thêm bên cạnh, ngỡ như vượt ải trong tuyết. Người xưa sửa mũ, thay xiêm áo rồi mới qua đây, nghe nói chuyện ấy Kiyosuke đã ghi lại bằng ngọn bút.

卯花をかざしに關の晴着哉　　曾良

Hoa unohana cài lên tóc làm áo lễ lúc vượt ải này — Sora

とかくして越行くまゝにあふくま川をわたる左に會津根高く右に岩城相馬三春の庄ひたち下野の地をさかひて山つらなるかげ沼といふ所を行にけふは空くもりて影うつらずすか川の驛に等窮といふものを尋て四五日とゝめらる先白河のせきいかに越つるやと問ふ長途の勞身心くるしく風景に魂うばはれ懷舊に腸を斷てはか〳〵しうおもひめくらさず

Cứ thế vượt qua, sang sông Abukuma. Bên trái núi Aizu cao vút, bên phải là các vùng Iwaki, Sōma, Miharu; núi non trùng điệp làm ranh giới với đất Hitachi, Shimotsuke. Đi qua đầm Kagenuma — Đầm Bóng — hôm nay trời u ám, chẳng bóng nào in xuống. Đến trạm Sukagawa, tìm thăm người tên Tōkyū, được giữ lại bốn năm ngày. Ông hỏi trước tiên: “Qua ải Shirakawa thế nào?” Đường dài mỏi mệt, thân tâm khổ sở, hồn bị phong cảnh cướp mất, ruột đứt vì hoài cổ, nên tôi chẳng nghĩ được câu nào cho ra hồn.

風流のはしめやおくの田植うた

Phong nhã khởi đầu — khúc hát cấy lúa nơi miền Oku

無下に越えんもさすがにと語れは脇第三とつゞけて三卷となしぬ

Tôi nói vượt ải mà chẳng có gì thì cũng tiếc, bèn nối thêm câu thứ hai, câu thứ ba, thành ba cuộn liên ca.

此宿の傍に大なる栗の木蔭をたのみて世をいとふ僧ありとちひろふ深山もかくやと閒に覺えられてものにかきつけ侍る

Bên cạnh trạm này có vị sư lánh đời, nương bóng một cây dẻ lớn. Chốn núi sâu nơi người xưa nhặt hạt dẻ ngựa hẳn cũng như thế này chăng — tôi lặng lẽ nghĩ vậy, bèn viết lên giấy:

栗といふ文字は西の木とかきて西方淨土に便ありと

Chữ “lật” là cây dẻ, viết bằng chữ “tây” và chữ “mộc”, nên có duyên với Tây phương Tịnh độ;

行基ぼさつ一生杖にもはしらにも此木を用ひ給ふとかや

nghe nói Bồ tát Gyōki suốt đời dùng cây này làm gậy và làm cột.

世の人のみつけぬ花や軒の栗

Đóa hoa người đời chẳng ai thấy — cây dẻ bên hiên

等窮か宅を出て五里ばかりの檜皮の宿をはなれて淺香山有り路より近し此あたり沼多しかつみ刈るころもやゝ近うなればいづれの草をはなかつみとはいふぞと人々にたつね侍れども更にしる人なし沼をたづね人にとひかつみ〳〵と尋ねありきて日は山のはにかゝりぬ二本松より右にきれて黑塚の窟一見し福島にやどる

Rời nhà Tōkyū, đi chừng năm dặm, quá trạm Hiwada thì có núi Asaka, gần đường. Vùng này nhiều đầm. Mùa cắt cỏ katsumi cũng sắp tới, tôi hỏi mọi người: “Cỏ nào gọi là hanakatsumi?” nhưng chẳng ai biết. Tìm đầm, hỏi người, “katsumi, katsumi” mà tìm mãi, mặt trời đã gác núi. Từ Nihonmatsu rẽ phải, xem hang Kurozuka rồi trọ ở Fukushima.

明れはしのぶもぢ摺の石をたづねて忍の里に行く遙山陰の小里に石なかば土に埋れてあり里のわらべの來て敎へけるむかしは此山の上に侍りしを往來の人の麥艸をあらして此石を試み侍るをにくみて此谷につき落せば石の面下さまにふしたりさもあるべき事にや

Sáng ra, đi tìm tảng đá nhuộm vải Shinobu mojizuri, đến làng Shinobu. Trong một xóm nhỏ xa khuất bóng núi, tảng đá nửa vùi trong đất. Trẻ con trong làng đến chỉ bảo: ngày xưa đá ở trên núi này, khách qua lại giẫm nát cỏ lúa mạch để thử nhuộm trên đá, dân làng ghét nên đẩy xuống thung lũng này, vì thế mặt đá úp xuống. Có lẽ cũng thật như thế.

早苗とる手もとや昔忍ぶずり

Bàn tay nhổ mạ gợi lại thuở xa xưa vải nhuộm Shinobu

月の輪の渡しを越て瀨の上といふ宿に出づ佐藤庄司が舊蹟は左の山ぎは一里半ばかりに有飯塚の里鯖野と聞て尋ね〳〵行くに丸山といふに大手の跡など尋ねあたる是庄司か舊舘なり人のおしゆるに任せて泪をおとし又かたはらの古寺に一家の碑を殘す中にも二人が嫁のしるし先哀なり女なれどもかひ〳〵しき名の世に聞へつるものかな墮淚の石碑も遠きにあらず寺に入て茶を乞へばこゝに義經の太刀辨慶が笈をとゞめて什物とす

Qua bến đò Tsukinowa, ra trạm Senoue. Di tích của Satō Shōji ở chân núi bên trái chừng một dặm rưỡi. Nghe nói ở làng Iizuka, đồng Sabano, tôi hỏi thăm từng chặng mà đi, đến chỗ gọi là Maruyama thì tìm được dấu cổng chính. Đây là dinh cũ của Shōji. Nghe người chỉ dẫn, tôi rơi lệ. Lại ở ngôi chùa cổ bên cạnh còn bia mộ cả nhà. Trong đó bia của hai nàng dâu trước hết thật đáng thương. Phận đàn bà mà danh tiếng hiên ngang vang trong đời, thật đáng phục thay! Bia Đọa Lệ cũng chẳng ở đâu xa. Vào chùa xin trà, ở đây còn giữ thanh kiếm của Yoshitsune, hòm đeo của Benkei làm bảo vật.

笈も太刀も五月にかされ紙幟

Hòm đeo, thanh kiếm hãy bày lên tháng Năm này cùng cờ giấy

五月五日の事なり其夜飯塚にやとる溫泉あれば湯に入て宿をかるに土座に莚を敷てあやしき貧家なり灯もなければゐろりの火かげに寢所をまうけて臥夜に入て雷鳴り雨しきりに降て臥せる上より雨もり蚤蚊にさゝれて眠らず持病さへおこりて消入ばかりになん短夜の空も漸〳〵明れば又旅立ぬ猶夜の名殘こゝろすゝまず馬をかり桑折の驛に出る

Hôm ấy là ngày mồng năm tháng Năm. Đêm ấy trọ ở Iizuka. Có suối nóng, tôi tắm rồi tìm chỗ trọ, thì là nhà nghèo tồi tàn, trải chiếu trên nền đất. Không có đèn, phải dọn chỗ ngủ dưới ánh lửa bếp lò mà nằm. Vào đêm sấm rền, mưa trút liên hồi, dột ngay trên chỗ nằm, bọ chét muỗi cắn, không sao chợp mắt. Bệnh cũ lại tái phát, tưởng như sắp lịm đi. Đêm hè ngắn rồi trời cũng dần sáng, lại lên đường. Dư âm đêm qua còn khiến lòng chưa hăng hái; thuê ngựa ra trạm Koori.

遙なる行末をかゝへてかゝる病ひ覺束なしといへど羇旅邊土の行脚捨身無常の觀念道路に死なん是天命なりと氣力聊とり直し路縱橫にふんで伊達の大木戶を越す鐙摺白石の城を過笠島の郡に入れは藤中將實方のつかはいづくの程ならんと人にとへばこれよりはるか右に見ゆる山ぎはの里をみのは笠島といふ道祖神の社かたみの薄今にありとおしゆ

Đường xa còn dài trước mặt mà mang bệnh thế này thật đáng lo; nhưng đã là cuộc hành cước nơi biên địa, đã quán niệm xả thân vô thường, có chết trên đường cũng là mệnh trời — nghĩ thế, tinh thần hơi vực dậy, bước chân ngang dọc, vượt Ōkido của Date. Qua Abumizuri và thành Shiroishi, vào quận Kasashima, hỏi người mộ Trung tướng Fujiwara no Sanekata ở đâu, người ta chỉ: cái làng chân núi thấy xa xa bên phải kia là Minowa, Kasashima; đền thần giữ đường và bụi cỏ lau kỷ niệm đến nay vẫn còn.

このごろのさみだれに道いと惡しく身つかれ侍れはよそながら眺めやりて過ぐる蓑輪かさしまもさみだれの折にふれたりと

Dạo này mưa tháng Năm làm đường rất xấu, thân lại mỏi mệt, nên chỉ ngắm từ xa mà đi qua. Minowa là áo tơi, Kasashima là nón, cái tên cũng hợp với mùa mưa tháng Năm —

笠島はいづこさ月のぬかり道

Kasashima đâu? đường tháng Năm lầy lội

岩沼にやどる

Trọ ở Iwanuma.

武隈の松にこそ目さむる心地すれ根は土際より二木にわかれて昔のすがたうしなはずとしらる先能因法しおもひ出往昔陸奧守にて下りし人此木を伐て名とり川の橋杭にせられたるなどあればにや松は此たび跡もなしとは詠みたり代々あるは伐りあるひは植づきなどせしと聞くに今はた千歲のかたちとゞのほひてめでたき松のけしきになん侍し

Đến cây thông Takekuma mới thấy lòng như bừng tỉnh. Gốc từ sát mặt đất tách làm hai thân, biết là vẫn giữ dáng xưa. Trước hết nhớ đến pháp sư Nōin. Ngày xưa có người xuống làm quan trấn thủ Mutsu, chặt cây này làm cọc cầu sông Natori, có lẽ vì thế mà Nōin vịnh “thông lần này chẳng còn dấu”. Nghe nói qua các đời, khi thì chặt, khi lại trồng nối, nay lại đủ dáng nghìn năm, thật là cảnh thông tốt đẹp.

武隈の松みや申せ遲さくら　　擧白

Thông Takekuma hãy cho thầy xem với hỡi anh đào muộn — Kyohaku

とせんべちしたりければ

Vì đã được tặng câu ấy làm quà tiễn, nên:

櫻より松は二木を三月こし

Từ mùa anh đào ba tháng sau mới thấy thông hai thân này

名取川渡りて仙台に入るあやめふく日也旅宿を求めて四五日逗留す

Qua sông Natori vào Sendai. Hôm ấy là ngày cài cỏ xương bồ lên mái. Tìm nhà trọ, lưu lại bốn năm ngày.

ここに畫工加右衞門といふものあり聊心あるものと聞て知る人に成る此者年頃さだかならぬ名跡を考置き侍ればとて一日案內すみやぎ野のはぎしげりあひて秋のけしきおもひやらるゝ玉田橫野のつゝじか岡はあぜひさく頃なり日影ももらぬ松の林に入てこゝを木の下といふとぞむかしもかく露深けれはこそみさふらひみかさとはよみたれ藥師堂天神のみやしろなど拜みてその日はくれぬ

Ở đây có họa công tên Kaemon, nghe nói là người có chút lòng phong nhã, bèn kết quen. Ông bảo đã khảo cứu những danh tích lâu nay không rõ, nên dẫn đường một ngày. Đồng Miyagino cỏ hagi rậm rạp, gợi tưởng cảnh mùa thu. Ở Tamada, Yokono, đồi Tsutsuji-ga-oka đúng mùa hoa asebi nở. Vào rừng thông nắng không lọt qua, nơi này gọi là Ko-no-shita — “dưới cây”. Xưa cũng vì sương đọng dày thế này mà có câu thơ “hỡi người hầu, thưa chủ hãy đội nón”. Lễ bái điện Yakushi, đền Tenjin, rồi ngày cũng tàn.

猶松島鹽がまの所々畫にかきて送るかつ紺のそめ緖つけたるわらつ一足餞すさればこそ風流のしれものこゝにいたりてその實をあらはす

Ông còn vẽ tranh các chốn ở Matsushima, Shiogama tặng tôi, lại tặng một đôi dép rơm quai nhuộm màu chàm làm quà tiễn. Thế mới biết kẻ si mê phong nhã, đến lúc này mới lộ rõ thực chất.

あやめ草足に結ばん草鞋の緖

Cỏ xương bồ xin buộc vào đôi chân — làm quai dép rơm

かの畫づに任せてたどり行けばおくの細道の山際にとふの菅あり今も年々十符のすげごもを調へて國守に獻ずといへり

Theo bức họa đồ ấy mà lần đi, thì ở chân núi bên con đường hẹp Oku no Hosomichi có cỏ cói Tofu. Nghe nói nay hằng năm vẫn dệt chiếu cói mười sợi dâng quốc thủ.

壺碑　　市川村多賀城

Bia Tsubo — thành Taga, làng Ichikawa

つぼのいしふみは高六尺餘橫三尺ばかりか苔をうがちて文字幽也四維國界の數里をしるす御城神龜元年按察使鎭守府將軍大野朝臣東人之所里也天平寶字六年參議東海東山節度使同將軍惠美朝臣獦修造而十二月朔日と有り聖武皇帝の御時にあたれり

Bia Tsubo cao hơn sáu thước, ngang chừng ba thước. Khoét rêu ra thì chữ mờ mờ. Ghi số dặm đến biên giới bốn phương. “Thành này do Án sát sứ kiêm Trấn thủ phủ tướng quân, triều thần Ōno no Azumabito dựng năm Jinki thứ nhất. Năm Tenpyō-hōji thứ sáu, Tham nghị kiêm Tiết độ sứ Tōkai, Tōsan, cũng là tướng quân, triều thần Emi no Asakari tu sửa. Ngày mồng một tháng Mười Hai.” Đó là đời Hoàng đế Shōmu.

むかしよりよみ置るうた枕多く語りつたふといへども山崩れ川流て道改り石は埋りて土にかくれ木は老て若木にかはれば時うつり代變じて其跡たしかならぬ事のみをこゝに至て疑なき千歲の記念今眼前に古人の心を閱す行脚の一德存命の悅び羇旅の勞れをわすれてなみだもおつるばかり也

Từ xưa đến nay những danh thắng vịnh trong thơ được kể truyền rất nhiều, nhưng núi lở, sông trôi, đường đổi, đá vùi lấp trong đất, cây già thay bằng cây non, thời dời thế đổi, dấu tích chẳng còn gì chắc chắn; vậy mà đến đây, trước mắt là kỷ vật nghìn năm không chút nghi ngờ, được soi thấy lòng người xưa. Đó là một công đức của cuộc hành cước, là niềm vui được sống; quên cả nỗi nhọc nhằn lữ thứ, nước mắt chực trào.

それより野田の玉川冲の石をたづぬ末の松山は寺を造てすゑの松山といふあひ〳〵みな墓原にて羽をかはし枝を連るちぎりの末も終はかくのみと悲しさもまさりて鹽がまのうらに入相のかねを聞く

Từ đó đi tìm sông Tamagawa ở Noda, đá ngoài khơi Oki no Ishi. Núi Sue no Matsuyama thì người ta đã dựng chùa, gọi là Masshōzan. Giữa hàng thông toàn là nghĩa địa; lời thề chim liền cánh, cây liền cành, rốt cuộc cũng chỉ đến thế này — lòng càng thêm buồn, nghe chuông chiều ở vịnh Shiogama.

五月雨の空聊晴れて夕月夜かすかにまがきが島もほど近し蜑の小舟こぎつれて肴わかつ聲〳〵につなでかなしもとよみけん心もしられていと哀也その夜盲法師の琵巴をならしておく上るりといふ物をかたる平家にもあらず舞にもあらず鄙びたる調子うちあげて枕近うかしましけれど流石に邊土の遺風忘れざるものから殊勝に覺えらる

Trời mưa tháng Năm hơi tạnh, trăng chiều mờ ảo, đảo Magaki trông cũng gần. Thuyền nhỏ dân chài chèo nối nhau về, tiếng chia cá rộn rã, mới hiểu lòng người xưa vịnh “thuyền kéo dây, thương thay”, thật cảm động. Đêm ấy có thầy đàn mù gảy tỳ bà, kể thứ gọi là Oku-jōruri. Chẳng phải lối kể Heike, chẳng phải lối múa hát, giọng quê mùa cất cao, sát bên gối nghe ồn ào, nhưng vẫn không quên di phong của miền biên địa, nên thấy thật đáng quý.

早朝鹽釜明神に詣づ國守再興せられて宮ばしらふとしく彩椽きらびやかに石の階九仭にかさなり朝日朱の玉垣を輝かすかゝる道のはて塵土の境まで神靈あらたにましますこそ吾國の風俗なれといと貴けれ

Sáng sớm viếng đền Shiogama. Quốc thủ đã trùng tu, cột đền to lớn, xà vẽ rực rỡ, bậc đá chồng chín nhận, nắng sớm rọi sáng hàng rào son. Đến tận cùng con đường như thế này, chốn biên viễn bụi bặm mà thần linh vẫn hiển hiện linh thiêng, đó là phong tục nước ta, thật đáng tôn quý.

神前に寶塔有かねの戶びら面に文治三年和泉三郞寄進と有り五百年來の俤今目のまへにうかびてそゞろに珍しかれは勇義忠孝の士也佳命今にいたりてしたはずといふ事なし誠人能道をつとめ義を守べし名も又是にしたがふといへり

Trước thần điện có bảo tháp; trên mặt cánh cửa sắt khắc: “Năm Bunji thứ ba, Izumi no Saburō cúng tiến.” Bóng dáng năm trăm năm hiện ra trước mắt, lòng thấy lạ lùng xúc động. Ông là bậc sĩ dũng nghĩa trung hiếu; tiếng thơm đến nay không ai là không ngưỡng mộ. Quả thật người ta nên gắng giữ đạo, gìn nghĩa; danh tiếng rồi cũng theo đó mà đến, như lời xưa đã nói.

日既に午に近し舟をかりて松島に渡る其間二里餘雄じまの礒につく

Mặt trời đã gần trưa. Thuê thuyền sang Matsushima. Đường thủy hơn hai dặm, cập bờ đá Ojima.

抑事ふりにたれど松島は扶桑第一の好風にして凡洞庭西湖をはぢず東南より海入て江の中三里浙江の潮をたゝゆ島々の數を盡して欹ものは天を指ふすものは波に圃匐あるは二重にかさなり三重にたゝみて左にわかれ右に連る負るあり抱あり兒孫を愛するがごとし松のみどり濃に枝葉汐風に吹たはめて屈曲をのづからためたるがごとし其けしき窅然として美人の顏を粧ちはやぶる神の昔大やまずみのなせるわざにや造化の天工いづれの人か筆を揮ひ詞をつくさん

Kể ra chuyện này đã cũ, nhưng Matsushima là cảnh đẹp bậc nhất Phù Tang, chẳng thẹn gì với Động Đình, Tây Hồ. Biển từ phía đông nam tràn vào, vịnh rộng ba dặm, nước đầy như triều Chiết Giang. Đảo nhiều vô kể; đảo dựng đứng thì chỉ trời, đảo nằm thì bò trên sóng. Có đảo chồng hai lớp, xếp ba tầng, bên trái tách ra, bên phải nối liền. Có đảo như cõng, có đảo như ôm, như thương yêu con cháu. Thông xanh đậm, cành lá bị gió biển uốn cong, dáng cong queo tự nhiên như được nắn. Cảnh ấy sâu thẳm u huyền, như mỹ nhân điểm trang dung nhan. Phải chăng là việc làm của thần núi Ōyamazumi từ thuở thần linh? Thiên công của tạo hóa, ai có thể vung bút, dùng lời mà tả hết?

雄島がいそは地づつきて海に出たる島也雲居禪師の別室の跡坐禪の石など有りはた松の木陰に世をいとふ人もまれ〳〵見へ侍りて落穗松笠などうち烟たる艸の庵しづかにすみなしいかなる人ともしられずなから先懷敷立寄るほどに月海にうつりて晝のなかめ又改む江上にかへりて宿を求れば窓をひらき二階をつくりて風雲の中に旅寢するこそあやしき迄妙なる心地はせらるれ

Bờ đá Ojima là hòn đảo liền đất nhô ra biển. Có dấu tích thiền thất của thiền sư Ungo, có tảng đá ngồi thiền. Lại dưới bóng thông, thỉnh thoảng thấy người lánh đời, sống lặng lẽ trong am cỏ khói lên từ bông lúa rụng, quả thông khô; không biết là người thế nào, nhưng trước hết thấy thân thương, dừng chân ghé lại, thì trăng in xuống biển, cảnh ban ngày lại đổi khác. Trở về bờ vịnh tìm chỗ trọ, mở cửa sổ trên lầu hai, ngủ trọ giữa gió mây, cảm giác kỳ diệu đến lạ lùng.

松島や露に身をかれ時鳥　　曾良

Matsushima — hãy mượn thân sương móc hỡi chim đỗ quyên — Sora

予は口を閉て眠らんとしてねられず舊庵をわかるゝ時素堂松島の詩有原安適松がうら島の和歌を送らる袋をといてこよひの友とす且杉風濁子が發句あり

Tôi khép miệng định ngủ mà không ngủ được. Lúc từ biệt am cũ, Sodō tặng bài thơ chữ Hán về Matsushima, Hara Anteki tặng bài waka về Matsugaurashima. Mở túi ra lấy làm bạn đêm nay. Lại có cả câu phát cú của Sanpū và Jokushi.

十一日端岩寺に詣當寺三十二世のむかし眞壁の平四郞出家して入唐歸朝の後開山す雲居禪師の德化によりて七堂いから改りて金壁壯嚴光かゝやき佛土成就の大伽藍とはなれりける彼見佛聖の寺はいづくにやと慕はる

Ngày mười một, viếng chùa Zuigan. Ba mươi hai đời trước, Makabe no Heishirō xuất gia, sang nhà Đường, về nước rồi khai sơn. Sau nhờ đức hóa của thiền sư Ungo, mái ngói bảy điện được thay mới, vách vàng trang nghiêm sáng rực, thành đại già lam viên mãn cõi Phật. Chùa của thánh Kenbutsu ở đâu nhỉ — tôi chợt nhớ mong.

十二日平泉と心さしあねはのまつ緖だへの橋など聞傳へて人跡まれに雉兎蒭蕘の行かふ道そこともわかず終に道ふみたがへて石の卷といふ湊に出づこかね花さくとよみて奉たる金花山海上に見渡し數百の廻船入江につたひ人家地を爭てかまどのけふり立つゝけたり思ひかけず斯る所にも來れる哉と宿からんとすれどさらに宿かす人なし漸くまどしき小家に一夜をあかして明れば又しらぬ道まどひ行く袖のわたり尾ぶちの牧まのゝかや原などよそめに見て遙なる堤を行く心ぼそき長沼にそふて戶伊麻といふ所に一宿して平泉に至るその間廿余里ほどゝ覺ゆ

Ngày mười hai, định đi Hiraizumi. Nghe nói có cây thông Anewa, cầu Odae, chúng tôi đi trên đường ít dấu người, chỉ có kẻ săn trĩ thỏ, người cắt cỏ đốn củi qua lại, chẳng phân biệt được lối nào, cuối cùng lạc đường ra cảng tên Ishinomaki. Trông ra biển thấy núi Kinkazan, nơi từng có bài thơ dâng vua vịnh “hoa vàng nở”. Hàng trăm thuyền buôn tụ trong vịnh, nhà người tranh đất, khói bếp bốc lên không dứt. Không ngờ lại đến chốn thế này, định tìm chỗ trọ nhưng chẳng ai cho trọ. Mãi mới qua một đêm ở căn nhà nhỏ nghèo nàn, sáng ra lại mò mẫm đường lạ. Ngó qua bến Sode, đồng cỏ ngựa Obuchi, đồng lau Mano, rồi đi theo con đê dài. Men theo đầm Naganuma buồn hiu, trọ một đêm ở chỗ gọi là Toima, rồi tới Hiraizumi. Quãng đường ấy chừng hơn hai mươi dặm.

三代の榮耀一睦のうちにして大門のあとは一里こなたに有りひでひらが跡は田野に成て金鷄山のみ形を殘す先たかだちにのぼれば北上川南部より流るゝ大河也衣河は和泉か城をめぐりて高舘の下にて大河に落入る康衡等か舊跡は衣か關を停て南部口をさしかため痍をふせぐと見へたり偖も義心勝つて此城にこもり功名一時のくさむらとなる國破れて山河あり城春にして草靑みたりと笠うち敷て時のうつるまで泪を落し侍りぬ

Vinh hoa ba đời chỉ như một giấc mộng, dấu cổng lớn còn ở cách đây một dặm. Dinh cũ của Hidehira đã thành ruộng đồng, chỉ còn núi Kinkeizan giữ hình dáng xưa. Trước hết lên Takadachi, thấy sông Kitakami, con sông lớn chảy từ Nanbu. Sông Koromo vòng quanh thành Izumi, đổ vào sông lớn dưới chân Takadachi. Di tích của Yasuhira và những người khác ở bên kia ải Koromo, có vẻ như đã chặn giữ cửa ngõ Nanbu, phòng ngừa người Ezo. Than ôi, những nghĩa sĩ chọn đóng giữ thành này, công danh một thuở nay thành bãi cỏ. “Nước mất, núi sông còn; thành xuân cỏ xanh cây” — tôi trải nón ngồi, rơi lệ mãi cho đến khi thời khắc trôi qua.

夏草や兵どもが夢の跡

Cỏ hè ơi — nơi bao chiến binh xưa để lại dấu mộng

卯花に兼房みゆる白毛哉　　曾良

Hoa unohana — thấp thoáng bóng Kanefusa mái tóc bạc phơ — Sora

兼て耳驚したる二堂開帳す經堂は三將の像をのこし光堂は三代の棺ををさめ三尊の佛を安置す七寶ちりうせて玉の扉風にやぶれ金のはしら露霜に朽て既頽廢空虛の叢と成べきを四面新に圍て甍を覆ひて風雨を凌ぎ暫時千歲のかたみとはなれり

Hai điện mà từ lâu tôi đã nghe danh và kinh ngạc nay được mở cửa. Điện Kinh giữ tượng ba vị tướng, Điện Ánh Sáng (Hikaridō) chứa quan tài của ba đời, an vị tượng ba vị Phật. Bảy báu đã tản mất, cửa ngọc gió làm rách nát, cột vàng mục vì sương giá, đáng lẽ đã đổ nát thành bãi cỏ hoang trống rỗng; nhưng bốn mặt được bao lại mới, lợp ngói che, chống chọi gió mưa, tạm thời thành kỷ vật nghìn năm.

五月雨のふりのこしてや光堂

Mưa tháng Năm phải chăng rơi chừa lại — Hikaridō

南部道遙にみやりて岩手の里に泊る小黑崎みつの小島を過てなるこの湯より尿前の關にかゝりて出羽の國にこへんとす此道旅人まれなる所なれば關守にあやしめられて漸として關を越す大山をのぼつて日すでにくれければ封人の家をみかけて舍を求む

Trông xa về đường Nanbu, trọ ở làng Iwate. Qua Oguro-zaki, đảo nhỏ Mizu no Kojima, từ suối nóng Naruko đến ải Shitomae, định vượt sang xứ Dewa. Đường này ít khách qua lại, nên bị lính gác ải nghi ngờ, mãi mới qua được ải. Leo núi lớn thì trời đã tối, thấy nhà người giữ biên, bèn xin trọ.

三日風雨あれてよしなき山中に逗留す

Ba ngày mưa gió dữ dội, phải lưu lại giữa núi buồn tẻ.

のみしらみ馬の尿する枕もと

Bọ chét, chấy rận — lại thêm ngựa đứng đái ngay sát gối nằm

主の云く是より出羽國に大山を隔てゝ道さだかならざれば道しるべの人を賴みて越べきよしを申すさらばと云て人を賴侍れば究竟の若者反脇差をよこたへ樫の材を携へて我らか先に立て行くけふこそ心危きめにも逢へき日なれと辛き思ひをなして後について行く主のいふにたがはず高山森々として一鳥聲きかず木の下やみしげりあひて夜行かごとし雲端に土ふる心地して篠の中ふみ分〳〵水をわたり岩に蹶て肌につめたき汗を流して最上の庄に出づかの案內せしおのこ云やう此道必不用の事あり恙なう送まいらせて仕合したりと悅び別れぬあとに聞て申す人むねとごろくのみ也

Chủ nhà nói: từ đây sang xứ Dewa cách một núi lớn, đường không rõ ràng, nên nhờ người dẫn đường mà đi. “Vậy thì,” tôi đáp, rồi nhờ người; một chàng trai lực lưỡng giắt ngang thanh đoản kiếm cong, cầm gậy gỗ sồi, đi trước dẫn chúng tôi. Hôm nay hẳn là ngày gặp chuyện hiểm nguy — lòng nặng trĩu, tôi đi theo sau. Đúng như lời chủ nhà, núi cao rừng rậm âm u, không một tiếng chim, dưới tán cây tối tăm rậm rạp như đi trong đêm. Ngỡ như bụi đất rơi từ mép mây, rẽ lối giữa trúc, lội nước, vấp đá, mồ hôi lạnh chảy trên da, rồi ra đến vùng Mogami. Chàng dẫn đường nói: “Đường này thế nào cũng có chuyện chẳng lành. Đưa các ngài qua yên ổn, thật là may mắn,” rồi mừng rỡ chia tay. Nghe kể về sau, lòng vẫn còn đập thình thịch.

尾花澤にて淸風と云者をたづぬかれは富める者なれ共志いやしからず都にも數〳〵かよひてさすがにたびの情をも知りたれは日頃とゝめて長途のいたはりさま〴〵にもてなし侍る

Ở Obanazawa tìm thăm người tên Seifū. Ông là người giàu mà chí không thấp hèn. Ông cũng thường lui tới kinh đô, nên hiểu được tình người lữ khách; giữ chúng tôi lại nhiều ngày, an ủi nỗi nhọc đường dài, khoản đãi đủ điều.

凉しさを我宿にしてねまる也

Lấy cái mát này làm như nhà của mình — ngồi duỗi thong dong

這出よかひやか下の蟾の聲

Bò ra đi thôi dưới chái nuôi tằm kia tiếng con cóc kêu

まゆはきを俤にしてべにの花

Như chổi phấn kẻ mày hiện lên trong tưởng nhớ — đóa hoa rum hồng

蠶飼する人は古代の姿かな　　曾良

Người nuôi tằm kia mang dáng dấp người xưa — Sora

山形領に立石寺といふ山寺あり慈覺大師の開基にして殊に勝閑の地なり一見すべきよし人々のすゝむるによつて尾花澤より取てかへし其間七里許なり日いまだくれず麓の坊に宿かり置て山上の堂に登る岩に巖を重て山とし松柏年ふり土石老てこけなめらかに岩上の院に扉を閉て物の音聞へず岸をめぐり岩を這て佛閣を拜し佳景寂寞として心すみ行のみ覺ゆ

Ở lãnh địa Yamagata có ngôi chùa núi tên Risshakuji, do Đại sư Jikaku khai sơn, là chốn đặc biệt thanh tịnh. Người ta khuyên nên đến xem, nên từ Obanazawa quay lại, quãng đường chừng bảy dặm. Trời chưa tối, xin trọ ở tăng phòng dưới chân núi rồi leo lên điện trên núi. Đá chồng lên đá thành núi, tùng bách già năm tháng, đất đá cổ kính, rêu trơn mượt. Các viện trên đỉnh đá đều đóng cửa, không nghe một tiếng động. Men theo bờ vực, bò qua đá, lễ bái các điện Phật; cảnh đẹp tịch mịch, chỉ thấy lòng mình lắng trong dần.

閑さや岩にしみ込せみの聲

Vắng lặng thay thấm sâu vào đá tiếng ve ngân

もかみ川のらんと大石田と云所に日和を待こゝに古き俳諧のたねこぼれて忘ぬ花の昔をしたひ蘆角一聲の心をやはらげ此道にさぐり足して新古二道にふみまどふといへども道しるべする人〳〵なければとわりなき一卷をのこしぬ此度の風流こゝにいたれり

Định đi thuyền sông Mogami, tôi chờ thời tiết ở chỗ gọi là Ōishida. Nơi đây hạt giống haikai cũ đã rơi rụng, họ vẫn nhớ mến thuở hoa xưa chưa quên, làm dịu những tấm lòng chỉ quen tiếng sáo lau quê mùa, lần mò trên con đường này, lạc bước giữa hai lối mới cũ; họ bảo vì không có người dẫn đường, nên tôi đành để lại một cuộn liên ca. Phong nhã của chuyến đi lần này đã đến tận chốn đây.

もかみ川はみちのくより出で山形をみなかみとすこでん隼などいふおそろしき難所有り板敷山の北を流てはては酒田の海に入る左右山覆ひしげみの中に船を下す是にいねつみたるをやいな舟といふならし白糸の瀧は靑葉のひま〳〵に落て仙人堂岸に溢て立水漲て舟あやぶし

Sông Mogami bắt nguồn từ Michinoku, thượng nguồn ở Yamagata. Có những chỗ hiểm đáng sợ như Goten, Hayabusa. Sông chảy qua phía bắc núi Itajiki, cuối cùng đổ ra biển Sakata. Hai bên núi phủ kín, thuyền xuôi giữa rừng rậm. Thuyền chở lúa này có lẽ được gọi là inabune. Thác Shiraito đổ xuống qua kẽ lá xanh, điện Sennin đứng sát bờ; nước dâng tràn, thuyền chòng chành nguy hiểm.

五月雨をあつめて早し最上川

Gom mưa tháng Năm mà chảy xiết làm sao — sông Mogami

六月三日羽黑山にのぼる圖司佐吉といふものを尋て別當代會覺阿闍梨に謁す南谷の別院に舍して憐愍の情こまやかにあるじせらる

Ngày mồng ba tháng Sáu, lên núi Haguro. Tìm người tên Zushi Sakichi, yết kiến A-xà-lê Egaku, quyền biệt đương. Được trọ ở biệt viện Minamidani, ngài tiếp đãi ân cần, ân cần chu đáo.

有難や雪をかほらす南谷

Quý hóa thay gió đưa hương tuyết thoảng Minamidani

四日本坊に於て俳諧興行

Ngày mồng bốn, mở cuộc haikai tại bản phường.

五日權現に詣當山開闢能除大師のいづれの代の人といふ事をしらず延喜式に羽洲里山の神社とあり書寫黑の字を里山となせるにや羽洲里山を中略して羽黑山といふにや出羽といへるは鳥の毛羽を此國の貢に獻ると風土記に侍るとやらん月山湯殿を合て三山とす當寺武江東叡に屬して天台止觀の月明らかに圓頓融通の法の灯かゝげそひて僧坊棟をならべ修驗行法をはげまし靈山靈地の驗郊人貴ひかつ恐る繁榮長にしてめで度御山といひつべし

Ngày mồng năm, viếng đền Gongen. Đại sư Nōjo khai sáng núi này, không biết là người đời nào. Trong Engishiki có ghi “đền núi Satoyama ở Ushū”. Hay người chép sách đã viết chữ “Hắc” thành hai chữ “Lý Sơn” chăng? Hay gọi tắt “Ushū Satoyama” thành Haguro-san? Gọi là Dewa, nghe nói vì sách Fudoki ghi rằng xứ này lấy lông chim làm cống phẩm. Hợp với Gassan, Yudono làm Ba Núi. Chùa này thuộc Tōeizan ở Edo; trăng Chỉ Quán của Thiên Thai sáng tỏ, ngọn đèn pháp viên đốn dung thông được treo thêm, tăng phường mái nối mái, các tu sĩ hăng say hành pháp tu nghiệm; người đời vừa kính vừa sợ sự linh nghiệm của núi thiêng đất thánh. Phồn vinh dài lâu, thật đáng gọi là ngọn núi tốt lành.

八日月山にのぼる木綿しめ身に引つけ寶冠に頭を包み强力といふ者に道びかれて雲霧山氣の中に氷雪をふんでのぼる事八里さらに日月の道の雲關に入かとあやしまれ息絕身凍へて頂上にいたれば日沒て月顯る笹を敷篠を枕として臥て明るを待つ日出で雲消ゆればゆどのに下る谷の坊に鍛冶小屋といふ有り此國のかぢ靈水を撰て潔齋して劔を打ち終に月山と銘を切て世に賞せらる彼龍泉に劔を淬とかや干將莫耶のむかしをしたふ道に堪能の執あさからぬ事しられたり

Ngày mồng tám, lên Gassan. Quàng dây yū thiêng lên người, quấn khăn trắng (hōkan) lên đầu, được người khuân vác gọi là gōriki dẫn đường, giữa mây mù khí núi, đạp băng tuyết mà lên tám dặm, ngỡ như vào cửa mây trên đường mặt trời mặt trăng đi; hơi thở như dứt, thân giá lạnh, lên đến đỉnh thì mặt trời đã lặn, trăng hiện. Trải lá trúc, gối cỏ tre mà nằm đợi sáng. Mặt trời lên, mây tan, xuống Yudono. Ở tăng phòng bên thung lũng có chỗ gọi là lều thợ rèn. Thợ rèn xứ này chọn nước thiêng, tắm gội trai giới mà rèn kiếm, cuối cùng khắc tên “Gassan”, được đời ca ngợi. Nghe nói ở Long Tuyền người ta tôi kiếm; đây cũng là lòng mến mộ thuở Can Tương, Mạc Da. Mới biết lòng tận tụy với nghề của họ chẳng nông cạn.

岩に腰をかけてしばし休らふほど三尺ばかりなる櫻のつぼみ半開けるありふりつむ雪の下に埋れて春をわすれぬ遲ざくらの花の心わりなし炎天の梅花こゝにかほるがごとし行尊僧正のうたもこゝにおもひ出て猶まさりて覺ゆすべて此山中の微細行者の法式として他言する事を禁ずよりて筆をとゞめて記さず坊にかへれば阿闍梨の需に依て三山順禮の句々たんざくに書く

Ngồi trên tảng đá nghỉ một chốc, thấy một cây anh đào cao chừng ba thước, nụ hé nửa chừng. Vùi dưới tuyết chất chồng mà vẫn không quên mùa xuân — lòng hoa anh đào muộn thật cảm động. Như hoa mai thơm giữa trời nắng lửa. Nhớ lại bài thơ của Tăng chính Gyōson, càng thấy cảm động hơn. Nói chung, mọi chi tiết trong núi này, theo phép tắc của người tu hành, đều cấm nói với người ngoài. Vì vậy tôi dừng bút không ghi. Trở về tăng phòng, theo lời xin của A-xà-lê, tôi viết những câu thơ hành hương Ba Núi lên các tờ tanzaku.

凉しさやほのみか月の羽黑山

Mát rượi thay vầng trăng non mờ tỏ núi Haguro

雲のみね幾つくづれて月の山

Đỉnh mây cao đổ sụp đi bao lần mới thành Núi Trăng

語られぬ湯殿にぬらす袂哉

Điều không được kể — nơi Yudono ướt đẫm vạt tay áo này

湯どの山錢ふむ道の泪哉　　曾良

Núi Yudono — giẫm lên những đồng tiền trên đường, lệ rơi — Sora

羽黑を立て鶴か岡の城下長山氏重行といふものゝ家にむかへられて俳諧一卷あり佐吉もともに送りぬ川舟にのりて酒田のみなとに下る淵庵不玉といふくすしのもとをやどとす

Rời Haguro, được đón về nhà người tên Nagayama Shigeyuki ở dưới thành Tsurugaoka, làm một cuộn haikai. Sakichi cũng cùng đưa tiễn. Đi thuyền sông xuôi đến cảng Sakata. Trọ ở nhà thầy thuốc tên En'an Fugyoku.

あづみ山吹浦かけてゆふすゞみ

Từ núi Atsumi đến tận vịnh Fukuura — hóng mát chiều hè

暑日を海に入たりもがみ川

Ngày nóng như thiêu đem đổ vào biển cả — sông Mogami

江山水陸の風光數をつくして今きさかたに方寸をせめ酒田のみなとより東北の方山をこへ磯を傳ひ砂をふみて其際十里日影やゝ傾く頃汐風眞砂をふき上もうろうとして鳥海の山かくる闇中に莫作して雨も又奇也とせば雨後の晴色又たのもしと蜑のとまやに膝を容て雨のはるゝを待つ

Cảnh đẹp sông núi thủy lục đã thấy không biết bao nhiêu, nay lòng tôi dồn cả vào Kisakata. Từ cảng Sakata đi về phía đông bắc, vượt núi, men bãi đá, giẫm cát, quãng ấy mười dặm. Khi bóng mặt trời đã hơi nghiêng, gió biển cuốn cát bay mù mịt, núi Chōkai khuất mờ. Mò mẫm trong tối, “trong mưa cũng lại kỳ” — vậy thì cảnh trời quang sau mưa hẳn càng đáng chờ; tôi chui vào túp lều tranh của dân chài ngồi bó gối, đợi mưa tạnh.

その朝そらよく霽れ朝日はなやかにさし出るほとに象潟の渚に舟をうかぶ先能因島に舟をよせて三年幽居の跡をとぶらひむかふの岸に舟をあかれば花の上こぐとよまれしさくらの老木西行法師のかたみを殘す江上に御陵あり神功皇宮の御墓といふ寺を干滿珠寺をといふ此ところに行幸ありし事いまだ聞かずいかなる事にや

Sáng hôm ấy trời quang tạnh, khi vầng dương buổi sớm rực rỡ ló lên, tôi thả thuyền trên vịnh Kisakata. Trước hết ghé thuyền vào đảo Nōin, viếng dấu tích ba năm ẩn cư; cập thuyền bờ bên kia thì có cây anh đào già từng được vịnh “chèo thuyền trên hoa”, còn lưu kỷ vật của pháp sư Saigyō. Bên vịnh có lăng mộ, gọi là mộ Hoàng hậu Jingū. Chùa thì gọi là Kanmanjuji. Chưa nghe nói Hoàng hậu từng ngự giá đến đây; chẳng hiểu vì sao.

此寺の方丈に座して簾を捲ば風景一眼の中に盡て南に鳥海天をさゝへ其蔭うつりて江にあり西はむや〳〵の關路をかぎり東に堤を築て秋田にかよふ道遙に海北に構へて浪うち入る所を汐ごしといふ江の縱橫一里ばかり俤松島にかよひてまたことなり松島は笑ふが如く象潟はうらむるがごとし寂しさに悲しみを加へて地勢魄をなやますに似たり

Ngồi trong phương trượng chùa này, cuốn rèm lên, phong cảnh thu trọn trong một tầm mắt. Phía nam, núi Chōkai chống đỡ trời, bóng in xuống vịnh; phía tây, đường ải Muyamuya là giới hạn; phía đông đắp đê, con đường sang Akita xa xăm; phía bắc là biển, chỗ sóng tràn vào gọi là Shiogoshi. Vịnh ngang dọc chừng một dặm, dáng dấp giống Matsushima mà lại khác. Matsushima như đang cười, Kisakata như đang hờn. Vắng lặng thêm buồn đau, thế đất như làm hồn người ủ rũ.

象潟や雨に西施かねぶのはな

Kisakata — Tây Thi chợp mắt trong mưa hoa hợp hoan rủ

汐越や鶴脛ぬれて海涼し

Shiogoshi — nước ướt đôi chân hạc biển mát lành

象がたや料理何くふ神祭　　曾良

Kisakata — món gì đem ra ăn ngày hội đền thần? — Sora

蜑の家や戶板を敷て夕すゞみ　　みのゝ商人

Nhà người chài lưới — trải tấm ván cửa ra ngồi hóng mát chiều — một thương nhân xứ Mino

岩上にみさこの巢を見る

Trên đá thấy tổ chim ưng cá.

浪こへぬ契ありてや雎鳩のす　　曾良

Có lời thề rằng sóng chẳng vượt qua sao — tổ chim ưng cá — Sora

酒田の名殘日をかさねて北陸道の雲にのそむ遙々のおもひ胸をいたましめて加賀の府まで百卅里ときく鼠の關をこゆれば越後の地に步行を改めて越中の國一ふりの關にいたる此間九日暑濕の勞に神をなやまし病發りて事を記さず

Lưu luyến Sakata nhiều ngày, rồi hướng về mây trời Hokurikudō. Nghĩ đường xa xăm, lòng đau nhói; nghe nói đến phủ Kaga còn một trăm ba mươi dặm. Vượt ải Nezumi, bước vào đất Echigo, đến ải Ichiburi xứ Etchū. Trong chín ngày ấy, nhọc vì nóng ẩm, tinh thần mỏi mệt, bệnh lại phát nên không ghi chép gì.

文月や六日も常の夜には似ず

Tháng Bảy rồi đêm mồng sáu cũng đã khác đêm thường

あら海や佐渡に橫たふ天河

Biển dậy sóng — vắt ngang sang Sado dải Ngân Hà

今日は親不知子知らず犬もとり駒返しなどいふ北國一の難所をこえてつかれ侍れば枕引よせてねたるに一間へだてゝ西の方に若き女の聲二人ばかりと聞ゆ年よりたる男の聲も交りて物語するをきけば越後國新潟といふ處の遊女なりしいせ參宮するとて此關まで男の送りてあすは古鄕にかへす文したゝめてはかなき言傳などしやる也

Hôm nay vượt qua những chỗ hiểm nhất miền Bắc gọi là Oyashirazu, Koshirazu, Inumodori, Komagaeshi, mệt mỏi, kéo gối lại nằm, thì nghe cách một gian về phía tây có tiếng con gái trẻ, chừng hai người. Lẫn cả tiếng một người đàn ông có tuổi đang trò chuyện; nghe ra thì là kỹ nữ ở chỗ gọi là Niigata xứ Echigo. Họ đi viếng đền Ise, có người đàn ông đưa đến ải này, mai sẽ cho về quê, nên họ viết thư, gửi gắm những lời nhắn nhủ vụn vặt.

白波のよする渚に身をはふらかしあまのこの世を淺ましう下りて定めなき契日々の業因いかにつたなしと物いふをきゝ〳〵ねいりて朝たび立に我らにむかひて行衞しらぬ旅路のうさ餘り覺束なうかなしく侍れば見へがくれにも御跡をしたひ侍ん衣のうへの御情に大悲のめぐみをたれて結緣せさせ給へと泪を落す不便の事には侍れども我らは所々にてとまるかた多したゞ人の行くにまかせて行くべし神明の加護必ずつゝがなかるべしといひすてゝ出つゝ哀さしばらくやまざりけらし

“Ở bến bờ sóng bạc dạt vào, thân trôi giạt như con nhà chài, sa xuống đời này thật đáng hổ thẹn; thề nguyền không định, nghiệp nhân ngày ngày, sao mà khốn khổ” — tôi vừa nghe họ nói vừa thiếp ngủ. Sáng ra lúc lên đường, họ hướng về chúng tôi: “Đường đi chẳng biết về đâu, nỗi buồn lo quá đỗi, lòng thật bơ vơ, xin cho chúng em được theo dấu các thầy, dẫu khuất dẫu hiện. Xin lấy lòng từ của người mặc áo nhà tu, rủ lòng đại bi, cho chúng em được kết duyên,” rồi rơi lệ. Thương thì thương thật, nhưng chúng tôi còn dừng nhiều nơi. “Cứ theo người ta đi mà đi. Thần minh che chở, nhất định sẽ bình an.” Nói xong chúng tôi ra đi, mà lòng thương xót một lúc lâu vẫn chưa nguôi.

一家に遊女も寢たり萩と月

Dưới cùng mái nhà kỹ nữ cũng nằm ngủ — hoa hagi và trăng

曾良にかたればかきとゝめ侍る

Tôi kể với Sora, anh chép lại.

くろべ四十八か瀨とかや數しらぬ川をわたりてなごといふ浦に出づ擔籠の藤浪は春ならずとも秋の哀とふへきものをと人に尋ぬればこれより五里ばかりつたひしてむかふの山陰に入り蜑の苫ぶき幽かなれば芦の一夜の宿かすものあるまじといひをどされて加賀のくにゝ入る

Qua không biết bao nhiêu con sông, gọi là bốn mươi tám ghềnh Kurobe, ra bãi biển tên Nago. Hoa tử đằng Tako dù chẳng phải mùa xuân, mùa thu cũng nên đến xem cảnh buồn — tôi hỏi người thì được bảo: từ đây men theo bờ chừng năm dặm, vào bóng núi bên kia, chỉ có vài lều tranh dân chài thưa thớt, chắc chẳng ai cho mượn chỗ trọ dù chỉ một đêm; bị dọa như thế, tôi đi vào xứ Kaga.

早稻の香や分入道はありそうみ

Hương lúa sớm — con đường ta rẽ vào dẫn ra biển Ariso

卯花山くりから谷を越て金澤は七月中の五日也爰に大坂よりかよふ商人何處といふ者はそれが旅宿をともにす一笑といふもの此道にすける者のほの〴〵聞へて世にしる人も待しに去年の冬早世したりとて其兄追善をもよほすに

Vượt núi Unohana, thung Kurikara, đến Kanazawa là ngày rằm tháng Bảy. Ở đây có người buôn tên Kasho từ Ōsaka lại, cùng trọ chung với tôi. Có người tên Isshō, tiếng là người say mê con đường này loáng thoáng vang xa, trong đời cũng có kẻ biết đến, tôi vẫn mong gặp; nhưng nghe nói mùa đông năm ngoái đã chết sớm, người anh đang mở cuộc tưởng niệm, nên:

塚も動け我泣聲は秋の風

Mộ hãy rung lên! tiếng tôi khóc than đây là gió mùa thu

ある艸庵にいざなはれて

Được mời đến một am cỏ:

秋凉し手每にむけや瓜茄子

Thu mát lành — mỗi người tự tay gọt dưa và cà

途中吟

Ngâm trên đường:

あか〳〵と日はつれなくも秋の風

Đỏ rực, đỏ rực mặt trời vẫn vô tình — mà gió đã thu

小松といふ所にて

Ở chỗ gọi là Komatsu:

しほらしき名や小松吹萩薄

Cái tên mềm mại — gió lướt thông non Komatsu qua hagi, cỏ lau

此所太田の神社に詣づさねもりが甲錦の切あり徃昔源氏に屬せし時義朝公よりたまはらせ給ふとかやけにも平氏の物にあらず目庇より吹返しまで菊唐草のほりもの金をちりばめ龍頭に鍬形打たり貞盛討死の後木曾義仲願狀にそへて此社にこめられ侍るよし樋口の次郞が使せし事共まのあたり緣起に見へたり

Ở đây viếng đền Ōta. Có mũ trụ và mảnh gấm áo chiến của Sanemori. Nghe nói ngày xưa khi ông theo nhà Genji, được Yoshitomo ban cho. Quả thật chẳng phải vật của nhà Taira. Từ lưỡi che mắt đến tấm hắt hai bên đều chạm hoa cúc dây leo, khảm vàng, trên đỉnh có đầu rồng gắn sừng kuwagata. Sau khi Sanemori tử trận, Kiso Yoshinaka kèm theo văn khấn dâng vào đền này; việc Higuchi no Jirō làm sứ giả còn hiện rõ trước mắt trong sách lai lịch đền.

むさんやな甲の下のきり〴〵す

Xót xa thay — dưới chiếc mũ trụ kia con dế kêu

山中に行ほど白根かだけあとに見なして步む左の山ぎはに觀音堂あり花山法皇三十三所の順禮とげさせ給ひて後大慈大悲の像を安置し給ひて那谷と名付給ふと也那知谷組の二字をわかち侍しとぞ奇石さま〴〵に古松うへならべて萱ふぎの小堂岩の上につくりかけて殊勝の土地なり

Trên đường đến Yamanaka, núi Shirane ngoái thấy sau lưng mà bước. Ở chân núi bên trái có điện Quan Âm. Nghe nói Pháp hoàng Kazan sau khi hoàn tất cuộc hành hương ba mươi ba nơi, đã an vị tượng Đại từ Đại bi, đặt tên là Nata. Tương truyền là lấy mỗi nơi một chữ của Nachi và Tanigumi. Đá lạ đủ hình, thông già trồng thành hàng, điện nhỏ lợp tranh dựng tựa trên đá, thật là chốn trang nghiêm thù thắng.

石山の石より白し秋の風

Trắng hơn cả đá của núi Ishiyama là gió thu này

溫泉に浴す其功有明に次と云

Tắm suối nóng. Người ta bảo công hiệu của nó chỉ sau Arima.

山中や菊はたおらぬ湯の匂

Yamanaka — chẳng cần hái hoa cúc hương suối nóng

あるじとするものは久米之助とていまだ小童也彼がいふ俳諧を好て洛の貞室若かりしむかし爰に來し頃風雅に辱しめられて洛に歸て貞德老人の門人と成て世にしらる功名の後此一村判詞の料をうけずといふ今更むかしがたりとは成ぬ

Người làm chủ nhà trọ tên là Kumenosuke, vẫn còn là cậu bé. Cậu kể rằng cha cậu ham haikai; ngày xưa khi Teishitsu ở kinh đô còn trẻ, đến đây, bị cha cậu làm hổ thẹn về phong nhã, trở về kinh làm môn đệ lão Teitoku mà thành danh trong đời. Sau khi thành danh, ông không nhận tiền phê điểm của làng này. Nay đã thành chuyện xưa.

曾良は腹をいたみていせの國長島といふ所に先立て行くに

Sora đau bụng, đi trước đến chỗ gọi là Nagashima xứ Ise, nên:

行〳〵て倒れふすとも萩の原　　曾良

Đi mãi, đi mãi dẫu có ngã gục xuống giữa đồng hagi — Sora

とかき置たり行くものゝ悲しみ殘る者のうらみ隻鳧のわかれて雲にまよふがごとし予も又

— anh viết để lại như thế. Nỗi buồn kẻ đi, nỗi hận người ở lại, như con le le lẻ bạn lạc giữa mây. Tôi cũng:

けふよりや書付けさん笠の露

Từ hôm nay đây để sương trên nón xóa dòng chữ đã ghi

大聖持の城外今昌寺といふ寺に泊る猶加賀の地也曾良も前の夜このてらにとまりて

Trọ ở chùa tên Zenshōji ngoài thành Daishōji. Vẫn còn là đất Kaga. Sora cũng trọ ở chùa này đêm trước, và:

終夜秋風きくやうらの山

Suốt cả đêm thâu nghe gió thu thổi qua ngọn núi sau chùa

と殘す一夜のへたて千里に同じわれも秋風を聞つゝ衆寮に臥せは明ほのゝ空近う讀經聲すむまゝに鐘板鳴て食堂に入る

— để lại câu ấy. Một đêm xa cách cũng như nghìn dặm. Tôi cũng nghe gió thu, nằm trong liêu chúng tăng; gần rạng sáng, tiếng tụng kinh trong trẻo, rồi bảng chuông vang, vào trai đường.

けふは越前國へと心早卒にして堂下に下るを若き僧ども紙硯をかゝへ階の下まで追來る折ふし庭中の柳ちれば

Hôm nay định sang xứ Echizen, lòng vội vàng, tôi xuống khỏi điện; mấy vị sư trẻ ôm giấy nghiên đuổi theo đến chân bậc thềm. Vừa lúc lá liễu trong sân rơi, nên:

庭箒て出るや寺にちる柳

Quét sân rồi đi — trong khuôn chùa lả tả lá liễu rụng rơi

とりあへぬさまして越前の境吉崎の入江を掉さして汐ごしの松を尋ぬ

Viết vội vàng như thế, rồi ở Yoshizaki nơi giáp giới Echizen, chèo thuyền qua vịnh, tìm cây thông Shiogoshi.

よもすがら嵐に波をはこばせて

Suốt đêm thâu để cơn bão dồn sóng vỗ

月をはれたる汐ごしの松

ánh trăng rọi sáng trên thông Shiogoshi

此一首にて數景盡したりもし一辨を加るものは無用の指を立るがごとし

Chỉ một bài này đã nói hết mọi cảnh. Nếu thêm một lời nào nữa thì như mọc thêm ngón tay thừa vô dụng.

丸岡天龍寺の長老古きちなみあれば尋ぬ亦金澤の北枝といふものかりそめに見過て此所までしたひ來る所々の風景過さす思ひつゞけて折ふしあはれ成る作意など聞ゆ今既に別れにのぞみて

Vị trưởng lão chùa Tenryū ở Maruoka có mối duyên cũ, nên tôi đến thăm. Lại có người tên Hokushi ở Kanazawa, định tiễn đôi chút, nào ngờ đã theo đến tận đây. Không bỏ qua phong cảnh nơi nào, anh suy ngẫm mãi, thỉnh thoảng ngâm những câu ý tứ thật cảm động. Nay đã đến lúc chia tay:

物かいて扇引さく名殘哉

Viết đôi dòng chữ rồi xé chiếc quạt đôi — buổi lưu luyến này

五十町山に入て永平寺を禮す道元禪師の御寺也邦機千里を避てかゝる山陰に跡をのこし給ふも貴きゆへありとかや

Vào núi năm mươi chō, lễ chùa Eihei. Đây là chùa của Thiền sư Dōgen. Ngài tránh xa kinh kỳ nghìn dặm, để lại dấu tích ở bóng núi thế này, nghe nói cũng có lẽ cao quý.

福井は三里許なれば夕飯したゝめて出るにたそがれの路たど〳〵し爰に等栽といふ古き隱士有りいづれの年にか江戶に來て予を尋は遙十とせあまり也いかに老さらぼひて有るにや將死けるにやと人に尋ね侍ればいまだ存命してそこ〳〵とおしふ

Fukui cách chừng ba dặm, ăn bữa tối xong mới ra đi, đường hoàng hôn lần mò từng bước. Ở đây có ẩn sĩ già tên Tōsai. Chẳng nhớ năm nào ông lên Edo thăm tôi, đến nay đã hơn mười năm. Không biết đã già yếu đến đâu, hay đã chết rồi; hỏi người thì bảo vẫn còn sống, rồi chỉ cho chỗ ông ở.

市中ひそかに引入りてあやしの小家に夕顏へちまのはへかゝりて鷄頭箒木に扉をかくす扨は此うちにこそと門を扣けば侘しげなる女の出でいづくよりわたり給ふ道心の御坊にやあるじは此あたり何某のもとに行きぬもし用あらば尋給へといふかれが妻なるべしとしらる昔物語にこそかゝる風情は侍れとやがて尋逢てその家に二夜泊りて名月はつるがのみなとにと旅だつ等栽もともに送らんと裾おかしうかゝげて路の枝折とうかれたつ

Trong phố, khuất nẻo vào một căn nhà nhỏ tồi tàn, dây hoa bầu và mướp leo kín, mào gà, cỏ chổi che khuất cửa. Hẳn là đây rồi — tôi gõ cổng, một người đàn bà dáng tiều tụy ra: “Thầy tu từ đâu tới? Chủ nhà sang nhà ông nào đó gần đây rồi. Nếu có việc xin đến đó tìm.” Biết là vợ ông. Chuyện đời xưa mới có phong vị thế này — nghĩ vậy, rồi tìm gặp ông, trọ ở nhà ấy hai đêm, rồi lên đường để ngắm trăng rằm ở cảng Tsuruga. Tōsai cũng muốn cùng đi tiễn, vén vạt áo lên trông buồn cười, hớn hở làm người dẫn đường.

白根がだけかくれて比那か島顯はるあさむつの橋をわたりて玉江の芦は穗に出にけり鶯のせきを越え湯尾峠をこゆれば燧が城歸山に初雁を尋て十四日の夕ぐれつるがの津に宿を求む

Núi Shirane khuất dần, núi Hinagatake hiện ra. Qua cầu Asamutsu, lau sậy Tamae đã trổ bông. Vượt ải Uguisu, qua đèo Yuno-o, đến thành Hiuchi, ở núi Kaeruyama nghe tiếng nhạn đầu mùa, chiều ngày mười bốn tìm trọ ở bến Tsuruga.

その夜月晴たり明日の夜もかく有るべきにやといへば越路の習猶あすの夜の晴陰はかりがたしとあるじに酒すゝめられて氣比の明神に夜參す仲哀天皇の御廟なり社頭神さびて松の木の間に月のもり入たるおまへの白砂霜を敷るが如しそのかみ遊行二世の上人大願發起の事ありてみづから艸を刈り土石を荷へ泥濘をかはかせて參詣往來の煩なし古例今にたへず神前に眞砂を荷ひ給ふこれを遊行の砂持と申侍ると亭にて

Đêm ấy trăng sáng. Tôi hỏi: “Đêm mai cũng được thế này chăng?” Chủ nhà bảo: “Lệ thường miền Koshiji, trời đêm mai trong hay đục khó mà đoán,” rồi mời rượu. Tôi đi viếng đền Kehi ban đêm. Đây là lăng của Thiên hoàng Chūai. Đền thần cổ kính, trăng lọt qua kẽ lá thông, cát trắng trước điện như phủ sương giá. “Ngày xưa Thượng nhân Yugyō đời thứ hai phát đại nguyện, tự tay cắt cỏ, gánh đất đá, làm khô bùn lầy, nên khách viếng qua lại không còn khó nhọc. Lệ cũ đến nay chưa dứt, các vị vẫn gánh cát đến trước thần điện. Việc ấy gọi là gánh cát của Yugyō” — nghe kể tại nhà trọ.

月淸し遊行のもてる砂の上

Trăng trong veo trên lớp cát Yugyō đã gánh về

十五日亭主のことばにたがはす雨降る

Ngày rằm, đúng như lời chủ nhà, trời mưa.

名月や北國日和さだめなき

Trăng rằm — thời tiết miền Bắc quốc thật khó lường

十六日空晴たればますほの小貝ひろはんと種の濱に舟を走らす海上七里有り天屋何某といふもの破籠小竹筒などこまやかにしたゝめさせ僕あまた舟に取のせて追風時の間に吹つけぬ濱はわづかなる蜑の小家にて侘しき法花寺有りこゝに茶をのみ酒を煖めて夕昏の淋しき感にたへたり

Ngày mười sáu trời tạnh, muốn nhặt vỏ ốc nhỏ masuho, tôi cho thuyền chạy đến bãi Iro. Đường biển bảy dặm. Một người tên Ten'ya gì đó chuẩn bị chu đáo hộp cơm, bình rượu, cho nhiều người hầu lên thuyền, gió thuận đưa đến trong chốc lát. Bãi chỉ có mấy căn nhà nhỏ của dân chài và một ngôi chùa Pháp Hoa tiêu điều. Ở đây uống trà, hâm rượu, cảnh chiều hôm buồn vắng thật khó cầm lòng.

寂しさや須磨に勝たる濱の秋

Hiu quạnh thay — hơn cả miền Suma thu trên bãi này

浪の間や小貝もましる萩の塵

Giữa những đợt sóng — lẫn vào vỏ ốc nhỏ vụn cánh hagi

其日の有まし等栽に筆とらせて寺にのこす路通も此みなとまで出むかひてみのゝ國へと伴なふ駒にたすけられて大垣の庄に入れば曾良も伊勢より來り合ひ越人も馬をはせて如行が家に入りあつまる前川子荊口父子その外したしき人々とぶらひて蘇生の者に逢ふがごとく且悅ひ且いたはる旅のものうさもいまだやまざるに長月六日になれば伊勢の遷宮拜まんとまた舟にのりて

Tôi nhờ Tōsai cầm bút ghi lại chuyện ngày hôm ấy để lại ở chùa. Rotsū cũng ra đón đến tận cảng này, cùng đi sang xứ Mino. Nhờ ngựa đưa, vào vùng Ōgaki thì Sora cũng từ Ise đến gặp, Etsujin cũng phi ngựa tới, mọi người tụ họp ở nhà Jokō. Zensen, cha con Keikō, cùng những người thân khác đến thăm, như gặp người chết sống lại, vừa mừng vừa thương. Nỗi mệt nhọc đường xa còn chưa dứt, mà đã đến ngày mồng sáu tháng Chín, muốn đi lễ cuộc dời đền ở Ise, lại lên thuyền:

蛤のふた見にわかれ行秋ぞ

Như nghêu tách vỏ chia đôi về Futami — thu đang qua rồi