Địa ngục biến

堀川の大殿樣のやうな方は、これまでは固より、後の世には恐らく二人とはいらつしやいますまい。噂に聞きますと、あの方の御誕生になる前には、大威徳明王の御姿が御母君の夢枕にお立ちになつたとか申す事でございますが、兎に角御生れつきから、並々の人間とは御違ひになつてゐたやうでございます。でございますから、あの方の爲さいました事には、一つとして私どもの意表に出てゐないものはございません。早い話が堀川のお邸の御規模を拜見致しましても、壯大と申しませうか、豪放と申しませうか、到底私どもの凡慮には及ばない、思ひ切つた所があるやうでございます。中にはまた、そこを色々とあげつらつて大殿樣の御性行を始皇帝や煬帝に比べるものもございますが、それは諺に云ふ群盲の象を撫でるやうなものでもございませうか。あの方の御思召は、決してそのやうに御自分ばかり、榮耀榮華をなさらうと申すのではございません。それよりはもつと下々の事まで御考へになる、云はば天下と共に樂しむとでも申しさうな、大腹中の御器量がございました。

Những bậc như Đức Đại điện ở Horikawa, xưa nay đã đành, mà đời sau e rằng cũng chẳng có người thứ hai đâu ạ. Nghe đồn rằng trước khi Ngài giáng sinh, hình tượng Đại Uy Đức Minh Vương đã hiện đứng bên gối trong giấc mộng của lệnh mẫu Ngài, nhưng dẫu sao thì ngay từ thuở lọt lòng, Ngài dường như đã khác hẳn người thường. Bởi vậy những việc Ngài làm, chẳng có việc nào là không vượt ngoài sự liệu đoán của bọn chúng tôi. Nói ngay cho gọn, chỉ cần chiêm ngưỡng quy mô dinh thự Horikawa thôi, gọi là tráng lệ hay gọi là hào phóng đây, cũng có chỗ táo bạo mà trí phàm của bọn chúng tôi khó lòng theo kịp. Lại cũng có kẻ bàn ra tán vào chỗ ấy, đem tính hạnh Đức Đại điện mà sánh với Tần Thủy Hoàng hay Tùy Dạng Đế, nhưng chuyện đó có lẽ cũng như câu tục ngữ thầy bói xem voi mà thôi. Ý Ngài quyết chẳng phải chỉ muốn riêng mình hưởng vinh hoa phú quý như thế. Ngài có cái độ lượng rộng lớn, nghĩ đến cả những việc của kẻ dưới, có thể nói là muốn cùng thiên hạ chung vui vậy.

それでございますから、二條大宮の百鬼夜行に御遇ひになつても、格別御障りがなかつたのでございませう。又陸奧の鹽竈の景色を寫したので名高いあの東三條の河原院に、夜な〳〵現はれると云ふ噂のあつた融の左大臣の靈でさへ、大殿樣のお叱りを受けては、姿を消したのに相違ございますまい。かやうな御威光でございますから、その頃洛中の老若男女が、大殿樣と申しますと、まるで權者の再來のやうに尊み合ひましたも、決して無理ではございません。何時ぞや、内の梅花の宴からの御歸りに御車の牛が放れて、折から通りかゝつた老人に怪我をさせました時でさへ、その老人は手を合せて、大殿樣の牛にかけられた事を難有がつたと申す事でございます。

Chính vì thế, dẫu có gặp đoàn bách quỷ dạ hành ở Nijō Ōmiya, Ngài cũng chẳng hề hấn gì. Lại như hồn ma quan Tả đại thần Tōru, nghe đồn đêm đêm hiện ra ở Kawara-no-in ở Higashi Sanjō, nơi nổi tiếng vì mô phỏng phong cảnh Shiogama xứ Mutsu, ấy thế mà bị Đức Đại điện quở một tiếng, hẳn cũng phải biến mất. Uy quang như thế, thì hồi ấy già trẻ gái trai trong kinh thành hễ nhắc tới Đức Đại điện là cùng nhau tôn sùng như thể Phật Bồ Tát hóa thân tái thế, ấy cũng chẳng phải vô lý. Có lần, khi Ngài dự yến hoa mai trong cung trở về, con bò kéo xe sổng ra, húc bị thương một ông lão tình cờ đi ngang qua, vậy mà ông lão ấy còn chắp tay tạ ơn vì được bò của Đức Đại điện húc phải đấy ạ.

さやうな次第でございますから、大殿樣御一代の間には、後々までも語り草になりますやうな事が、隨分澤山にございました。大饗の引出物に白馬ばかりを三十頭、賜つたこともございますし、長良の橋の橋柱に御寵愛の童を立てた事もございますし、それから又華陀の術を傳へた震旦の僧に、御腿の瘡を御切らせになつた事もございますし、――一々數へ立てゝ居りましては、とても際限がございません。が、その數多い御逸事の中でも、今では御家の重寳になつて居ります地獄變の屏風の由來程、恐ろしい話はございますまい。日頃は物に御騷ぎにならない大殿樣でさへ、あの時ばかりは、流石に御驚きになつたやうでございました。まして御側に仕へてゐた私どもが、魂も消えるばかりに思つたのは、申し上げるまでもございません。中でもこの私なぞは、大殿樣にも二十年來御奉公申して居りましたが、それでさへ、あのやうな凄じい見物に出遇つた事は、ついぞ又となかつた位でございます。

Bởi lẽ như vậy, suốt một đời Đức Đại điện, có biết bao chuyện đáng làm đề tài truyền tụng mãi về sau. Nào là trong đại yến ban quà toàn ngựa bạch những ba mươi con, nào là đem đứa đồng tử Ngài sủng ái chôn làm người trụ cầu Nagara, lại nào là để một nhà sư Chấn Đán được truyền thuật Hoa Đà mổ cái nhọt nơi đùi Ngài — nếu cứ kể ra từng việc thì thật chẳng bao giờ hết. Nhưng trong ngần ấy giai thoại, e chẳng chuyện nào đáng sợ bằng lai lịch của tấm bình phong Địa ngục biến, nay đã thành báu vật của dòng họ. Đến như Đức Đại điện, ngày thường chẳng vì việc gì mà động lòng, vậy mà riêng lần ấy, quả cũng phải kinh ngạc. Huống hồ bọn chúng tôi hầu hạ bên cạnh Ngài, hồn vía như muốn lìa khỏi xác, thì khỏi phải thưa thêm. Nhất là tôi đây, đã hầu hạ Đức Đại điện hai mươi năm có lẻ, thế mà chưa từng gặp một cảnh tượng nào ghê gớm đến như thế.

しかし、その御話を致しますには、豫め先づ、あの地獄變の屏風を描きました、良秀と申す畫師の事を申し上げて置く必要がございませう。

Nhưng muốn kể chuyện ấy, trước hết tôi cần thưa qua về người họa sư đã vẽ tấm bình phong Địa ngục biến, tên là Yoshihide.

良秀と申しましたら、或は唯今でも猶、あの男の事を覺えていらつしやる方がございませう。その頃繪筆をとりましては、良秀の右に出るものは一人もあるまいと申された位、高名な繪師でございます。あの時の事がございました時には、彼是もう五十の阪に、手がとゞいて居りましたらうか。見た所は唯、背の低い、骨と皮ばかりに痩せた、意地の惡さうな老人でございました。それが大殿樣の御邸へ參ります時には、よく丁字染の狩衣に揉烏帽子をかけて居りましたが、人がらは至つて卑しい方で、何故か年よりらしくもなく、脣の目立つて赤いのが、その上に又氣味の惡い、如何にも獸めいた心もちを起させたものでございます。中にはあれは畫筆を舐めるので紅がつくのだと申した人も居りましたが、どう云ふものでございませうか。尤もそれより口の惡い誰彼は、良秀の立居振舞が猿のやうだとか申しまして、猿秀と云ふ諢名までつけた事がございました。

Nhắc đến Yoshihide, có lẽ đến tận bây giờ vẫn còn quý vị nhớ đến người ấy. Hồi đó, về tay bút vẽ, người ta bảo chẳng ai hơn được Yoshihide; lão là một họa sư danh tiếng đến thế. Khi xảy ra chuyện kia, lão đã ngót nghét chạm ngưỡng năm mươi rồi thì phải. Nhìn bề ngoài thì chỉ là một ông già thấp bé, gầy trơ da bọc xương, mặt mũi có vẻ hiểm độc. Mỗi khi đến dinh Đức Đại điện, lão hay mặc chiếc kariginu nhuộm màu đinh hương, đội mũ eboshi mềm; nhân phẩm thì hết sức hèn hạ, mà chẳng hiểu sao đôi môi lại đỏ chót chẳng hợp tuổi già, càng gợi cho người ta một cảm giác rờn rợn, hệt như loài thú. Có người bảo đó là vì lão liếm bút vẽ nên dính son, nhưng chẳng biết thực hư thế nào. Còn những kẻ độc mồm hơn thì bảo dáng điệu đi đứng của Yoshihide giống như khỉ, thậm chí còn đặt cho lão cái biệt danh là Hide Khỉ.

いや猿秀と申せば、かやうな御話もございます。その頃大殿樣の御邸には、十五になる良秀の一人娘が、小女房に上つて居りましたが、これは又生みの親には似もつかない、愛嬌のある娘でございました。その上早く女親に別れましたせゐか、思ひやりの深い、年よりはませた、悧巧な生れつきで、年の若いのにも似ず、何かとよく氣がつくものでございますから、御臺樣を始め外の女房たちにも、可愛がられて居たやうでございます。

Ấy, nhắc đến Hide Khỉ, lại có chuyện thế này. Hồi ấy trong dinh Đức Đại điện có cô con gái duy nhất của Yoshihide, mười lăm tuổi, vào hầu làm tiểu nữ quan; cô này trái lại chẳng giống chút nào người cha đẻ, là một cô gái rất có duyên. Hơn nữa, có lẽ vì sớm mồ côi mẹ, cô có bẩm tính thương người sâu sắc, chín chắn hơn tuổi, lanh lợi, tuy còn nhỏ mà việc gì cũng chu đáo, nên từ Đức phu nhân trở xuống, các nữ quan khác đều thương mến cô.

すると何かの折に、丹波の國から人馴れた猿を一匹、獻上したものがございまして、それに丁度惡戯盛りの若殿樣が、良秀と云ふ名を御つけになりました。唯でさへその猿の容子が可笑しい所へ、かやうな名がついたのでございますから、御邸中誰一人笑はないものはございません。それも笑ふばかりならよろしうございますが、面白半分に皆のものが、やれ御庭の松に上つたの、やれ曹司の疊をよごしたのと、その度毎に、良秀々々と呼び立てゝは、兎に角いぢめたがるのでございます。

Rồi nhân dịp nào đó, có người từ xứ Tanba dâng lên một con khỉ đã thuần, và Đức Tiểu điện đang tuổi nghịch ngợm bèn đặt cho nó cái tên Yoshihide. Bộ dạng con khỉ vốn đã buồn cười, lại mang thêm cái tên như thế, nên khắp dinh chẳng ai là không cười. Mà chỉ cười thôi thì cũng chẳng sao, đằng này mọi người nửa đùa nửa thật, nào là nó trèo lên cây thông trong vườn, nào là nó làm bẩn chiếu trong phòng, cứ mỗi lần như thế lại réo Yoshihide, Yoshihide ầm lên, chỉ cốt hành hạ nó.

所が或日の事、前に申しました良秀の娘が、御文を結んだ寒紅梅の枝を持つて、長い御廊下を通りかゝりますと、遠くの遣戸の向うから、例の小猿の良秀が、大方足でも挫いたのでございませう、何時ものやうに柱へ驅け上る元氣もなく、跛を引き〳〵、一散に、逃げて參るのでございます。しかもその後からは楚をふり上げた若殿樣が「柑子盜人め、待て。待て。」と仰有りながら、追ひかけていらつしやるのではごさいませんか。良秀の娘はこれを見ますと、ちよいとの間ためらつたやうでございますが、丁度その時逃げて來た猿が、袴の裾にすがりながら、哀れな聲を出して啼き立てました――と、急に可哀さうだと思ふ心が、抑へ切れなくなつたのでございませう。片手に梅の枝をかざした儘片手に紫匂の袿の袖を輕さうにはらりと開きますと、やさしくその猿を抱き上げて、若殿樣の御前に小腰をかゞめながら「恐れながら畜生でございます。どうか御勘辨遊ばしまし。」と、涼しい聲で申し上げました。

Thế rồi một hôm, cô con gái Yoshihide mà tôi vừa thưa, tay cầm một cành hồng mai nở giữa tiết lạnh có buộc thư, đi qua hành lang dài, thì từ phía sau cánh cửa lùa đằng xa, con khỉ nhỏ Yoshihide ấy, chắc là bị trẹo chân hay sao đó, chẳng còn sức leo tót lên cột như mọi khi, cứ khập khiễng khập khiễng, cắm đầu chạy trốn lại. Mà phía sau nó, chẳng phải Đức Tiểu điện đang vung roi, vừa đuổi theo vừa quát: “Đồ ăn trộm quýt, đứng lại! Đứng lại!” đó sao. Con gái Yoshihide thấy thế, thoáng ngập ngừng một chút, nhưng đúng lúc ấy con khỉ chạy đến, bám lấy vạt hakama của cô mà kêu lên thảm thiết — thì bỗng nỗi thương xót trong lòng cô không sao nén nổi nữa. Một tay vẫn giơ cành mai, tay kia nhẹ nhàng phất mở tay áo uchiki màu tím phai, cô dịu dàng bế con khỉ lên, khom lưng trước mặt Đức Tiểu điện mà thưa bằng giọng trong trẻo: “Muôn phần thất lễ, nó chỉ là loài súc sinh thôi ạ. Xin Ngài rộng lòng tha cho.”

が、若殿樣の方は、氣負つて驅けてお出でになつた所でございますから、むづかしい御顏をなすつて、二三度御み足を御踏鳴しになりながら、

Nhưng Đức Tiểu điện đang hăng máu đuổi tới, nên nhăn mặt khó chịu, giậm chân hai ba lần mà phán:

「何でかばふ。その猿は柑子盜人だぞ。」

“Sao lại che chở nó? Con khỉ ấy là đồ ăn trộm quýt đấy.”

「畜生でございますから、……」

“Vì nó là loài súc sinh, cho nên…”

娘はもう一度かう繰返しましたがやがて寂しさうにほほ笑みますと、

Cô gái lặp lại một lần nữa như thế, rồi chẳng mấy chốc mỉm cười buồn bã,

「それに良秀と申しますと、父が御折檻を受けますやうで、どうも唯見ては居られませぬ。」と、思ひ切つたやうに申すのでございます。これには流石の若殿樣も、我を御折りになつたのでございませう。

“Vả lại, nghe gọi là Yoshihide, cứ ngỡ như cha mình đang bị trách phạt, thật không đành lòng đứng nhìn.” — cô nói như đã liều mình. Đến thế thì Đức Tiểu điện dẫu cứng cỏi cũng phải chịu nhún.

「さうか。父親の命乞なら、枉げて赦してとらすとしよう。」

“Vậy à. Đã là xin tha mạng cho cha thì ta cũng gượng lòng mà tha cho vậy.”

不承無承にかう仰有ると、楚をそこへ御捨てになつて、元いらしつた遣戸の方へ、その儘御歸りになつてしまひました。

Ngài miễn cưỡng phán như thế, quăng chiếc roi xuống đó, rồi cứ thế quay về phía cánh cửa lùa nơi Ngài vừa tới.

良秀の娘とこの小猿との仲がよくなつたのは、それからの事でございます。娘は御姫樣から頂戴した黄金の鈴を、美しい眞紅の紐に下げて、それを猿の頭へ懸けてやりますし、猿は又どんな事がございましても、滅多に娘の身のまはりを離れません。或時娘の風邪の心地で、床に就きました時なども、小猿はちやんとその枕もとに坐りこんで、氣のせゐか心細さうな顏をしながら、頻に爪を噛んで居りました。

Con gái Yoshihide và con khỉ nhỏ thân nhau là từ đó. Cô lấy chiếc chuông vàng được Công nương ban cho, treo vào một sợi dây đỏ thắm thật đẹp, rồi quàng lên đầu con khỉ; còn con khỉ thì dù có chuyện gì cũng hiếm khi rời khỏi bên cô. Có lần cô bị cảm phải nằm liệt giường, con khỉ nhỏ ngồi ngay ngắn bên gối, có lẽ tại mình tưởng tượng, mà trông nó mang vẻ mặt lo âu, cứ cắn móng tay mãi.

かうなると又妙なもので、誰も今までのやうにこの小猿を、いぢめるものはございません。いや、反つてだん〳〵可愛がり始めて、しまひには若殿樣でさへ、時々柿や栗を投げて御やりになつたばかりか、侍の誰やらがこの猿を足蹴にした時なぞは、大層御立腹にもなつたさうでございます。その後大殿樣がわざ〳〵良秀の娘に猿を抱いて、御前へ出るやうと御沙汰になつたのも、この若殿樣の御腹立になつた話を、御聞きになつてからだとか申しました。その序に自然と娘の猿を可愛がる所由も御耳にはいつたのでございませう。

Đến nước ấy thì lạ thay, chẳng còn ai hành hạ con khỉ nhỏ như trước nữa. Không, trái lại người ta dần dần thương nó, cuối cùng đến cả Đức Tiểu điện thỉnh thoảng cũng ném cho nó quả hồng quả dẻ, chẳng những thế, có lần một võ sĩ nào đó đá con khỉ, nghe nói Ngài còn nổi giận lắm. Người ta bảo về sau Đức Đại điện cất công truyền cho con gái Yoshihide bế khỉ đến trình diện, ấy cũng là sau khi Ngài nghe chuyện Đức Tiểu điện nổi giận. Nhân tiện, hẳn duyên cớ vì sao cô gái thương con khỉ cũng tự nhiên lọt đến tai Ngài.

「孝行な奴ぢや。褒めてとらすぞ。」

“Đứa con có hiếu. Ta khen thưởng đấy.”

かやうな御意で、娘はその時、紅の袙を御褒美に頂きました。所がこの袙を又見やう見眞似に、猿が恭しく押頂きましたので、大殿樣の御機嫌は、一入よろしかつたさうでございます。でございますから、大殿樣が良秀の娘御を贔屓になつたのは、全くこの猿を可愛がつた、孝行恩愛の情を御賞美なすつたので、決して世間で兎や角申しますやうに、色を御好みになつた譯ではございません。尤もかやうな噂の立ちました起りも、無理のない所がございますが、それは又後になつて、ゆつくり御話し致しませう。こゝでは唯大殿樣が、如何に美しいにした所で、繪師風情の娘などに、想ひを御懸けになる方ではないと云ふ事を、申し上げて置けば、よろしうございます。

Với ý chỉ như thế, cô gái hôm ấy được ban thưởng một chiếc áo akome màu đỏ. Thế rồi con khỉ lại bắt chước theo, cung kính nâng chiếc áo lên trán, khiến Đức Đại điện càng thêm vui vẻ. Bởi vậy, việc Đức Đại điện ưu ái con gái Yoshihide hoàn toàn là vì Ngài khen ngợi tấm lòng hiếu thảo ân ái khi cô thương yêu con khỉ, quyết chẳng phải như thiên hạ bàn ra tán vào, rằng Ngài ham sắc đâu ạ. Kể ra lời đồn ấy dấy lên cũng có chỗ chẳng phải vô cớ, nhưng chuyện đó xin để về sau tôi sẽ thong thả kể. Ở đây chỉ xin thưa trước rằng Đức Đại điện không phải bậc người đi đem lòng tơ tưởng con gái của hạng thợ vẽ, dù cô ta có đẹp đến đâu đi nữa, vậy là đủ.

さて良秀の娘は、面目を施して御前を下りましたが、元より悧巧な女でございますから、はしたない外の女房たちの妬を受けるやうな事もございません。反つてそれ以來、猿と一しよに何かといとしがられまして、取分け御姫樣の御側からは御離れ申した事がないと云つてもよろしい位、物見車の御供にもついぞ缺けた事はございませんでした。

Thế rồi con gái Yoshihide được vẻ vang lui khỏi trước mặt Ngài, nhưng vốn là người lanh lợi, nên cũng chẳng chuốc lấy sự ghen ghét của các nữ quan khác vốn thiếu nết. Trái lại từ đó về sau, cô cùng con khỉ được mọi người thương mến, nhất là gần như chưa từng rời bên Công nương lấy một bước, những chuyến Công nương ngồi xe đi xem hội cũng chưa lần nào vắng cô theo hầu.

が、娘の事は一先づ措きまして、これから又親の良秀の事を申し上げませう。成程猿の方は、かやうに間もなく、皆のものに可愛がられるやうになりましたが、肝腎の良秀はやはり誰にでも嫌はれて、相不變陰へまはつては、猿秀呼りをされて居りました。しかもそれが又、御邸の中ばかりではございません。現に横川の僧都樣も、良秀と申しますと、魔障にでも御遇ひになつたやうに、顏の色を變へて、御憎み遊ばしました。（尤もこれは良秀が僧都樣の御行状を戯畫に描いたからだなどと申しますが、何分下ざまの噂でございますから、確に左樣とは申されますまい。）兎に角、あの男の不評判は、どちらの方に伺ひましてもさう云ふ調子ばかりでございます。もし惡く云はないものがあつたと致しますと、それは二三人の繪師仲間か、或は又、あの男の繪を知つてるだけで、あの男の人間は知らないものばかりでございませう。

Nhưng chuyện cô gái xin tạm gác lại đó, giờ tôi xin quay lại thưa chuyện về Yoshihide, người cha. Quả là con khỉ thì chẳng bao lâu đã được mọi người thương như thế, nhưng chính Yoshihide thì vẫn bị ai ai cũng ghét, sau lưng vẫn bị gọi là Hide Khỉ như cũ. Mà chẳng riêng gì trong dinh. Ngay vị Tăng đô ở Yokawa, hễ nhắc đến Yoshihide là biến sắc mặt như gặp phải ma chướng, căm ghét ra mặt. (Có người bảo đó là vì Yoshihide đã vẽ tranh biếm họa về hạnh kiểm của Tăng đô, nhưng dù sao cũng chỉ là lời đồn của kẻ dưới, nên chẳng dám chắc là như vậy.) Tóm lại, tiếng xấu của lão thì hỏi ở đâu cũng chỉ nghe toàn giọng ấy cả. Nếu có ai không nói xấu, thì chỉ là dăm ba người bạn họa sư, hoặc những kẻ chỉ biết tranh lão mà chẳng biết con người lão mà thôi.

しかし實際、良秀には、見た所が卑しかつたばかりでなく、もつと人に嫌がられる惡い癖があつたのでございますから、それも全く自業自得とでもなすより外に、致し方はございません。

Nhưng quả thật, Yoshihide chẳng những dáng vẻ hèn hạ, mà còn có những tật xấu khiến người ta ghét hơn nữa, cho nên đành coi là tự làm tự chịu, chứ chẳng còn cách nào khác.

その癖と申しますのは、吝嗇で、慳貪で、恥知らずで、怠けもので、強慾で――いやその中でも取分け甚しいのは、横柄で高慢で、何時も本朝第一の繪師と申す事を、鼻の先へぶら下げてゐる事でございませう。それも畫道の上ばかりならまだしもでございますが、あの男の負け惜しみになりますと、世間の習慣とか慣例とか申すやうなものまで、すべて莫迦に致さずには置かないのでございます。これは永年良秀の弟子になつてゐた男の話でございますが、或日さる方の御邸で名高い檜垣の巫女に御靈が憑いて、恐しい御託宣があつた時も、あの男は空耳を走らせながら、有合せた筆と墨とで、その巫女の物凄い顏を、丁寧に寫して居つたとか申しました。大方御靈の御祟りも、あの男の眼から見ましたなら、子供欺し位にしか思はれないのでございませう。

Tật ấy là: keo kiệt, tham lam độc địa, vô liêm sỉ, lười biếng, hám lợi — không, trong đó tệ nhất là ngạo mạn kiêu căng, lúc nào cũng treo lủng lẳng trước chóp mũi cái danh họa sư bậc nhất bản triều. Nếu chỉ trong nghề vẽ thôi thì còn được, đằng này hễ đã nổi thói cố chấp không chịu thua, thì đến cả những thứ gọi là tập quán hay lề lối thế gian, lão cũng chẳng chừa thứ gì mà không coi khinh. Chuyện này là do một người làm đệ tử Yoshihide lâu năm kể lại: một hôm ở dinh một vị nọ, khi oan hồn nhập vào bà đồng Higaki nổi tiếng, phán ra lời thần khải đáng sợ, lão ta vẫn làm như không nghe thấy, lấy bút mực có sẵn mà tỉ mỉ vẽ lại gương mặt ghê rợn của bà đồng. Có lẽ dưới mắt lão, đến sự trừng phạt của oan hồn cũng chỉ như trò dọa trẻ con mà thôi.

さやうな男でございますから、吉祥天を描く時は、卑しい傀儡の顏を寫しましたり、不動明王を描く時は、無頼の放免の姿を像りましたり、いろ〳〵の勿體ない眞似を致しましたが、それでも當人を詰りますと「良秀の描いた神佛がその良秀に冥罰を當てられるとは、異な事を聞くものぢや」と空嘯いてゐるではございませんか。これには流石の弟子たちも呆れ返つて、中には未來の恐ろしさに、匇々暇をとつたものも、少くなかつたやうに見うけました。――先づ一口に申しましたなら、慢業重疊とでも名づけませうか。兎に角當時天が下で、自分程の偉い人間はないと思つてゐた男でございます。

Con người như thế, nên khi vẽ Cát Tường Thiên nữ thì lão chép mặt một ả kugutsu hát rong hèn hạ, khi vẽ Bất Động Minh Vương thì lại lấy dáng một tên lính sai vô lại làm mẫu, làm đủ thứ chuyện phạm thượng; vậy mà hễ có ai trách thì chẳng phải lão lại thản nhiên buông lời: “Thần Phật do Yoshihide vẽ ra mà lại giáng tội lên chính Yoshihide, nghe lạ thật đấy” đó sao. Đến các đệ tử cũng phải ngán ngẩm, tôi thấy trong đó không ít người sợ quả báo đời sau mà vội xin thôi việc. — Nói gọn một lời thì có thể gọi là kiêu mạn chồng chất chăng. Dẫu sao, đó là một kẻ tin rằng thời bấy giờ dưới gầm trời này chẳng ai vĩ đại bằng mình.

從つて良秀がどの位畫道でも、高く止つて居りましたかは、申し上げるまでもございますまい。尤もその繪でさへ、あの男のは筆使ひでも彩色でも、まるで外の繪師とは違つて居りましたから、仲の惡い繪師仲間では、山師だなどと申す評判も、大分あつたやうでございます。その連中の申しますには、川成とか金岡とか、その外昔の名匠の筆になつた物と申しますと、やれ板戸の梅の花が、月の夜毎に匂つたの、やれ屏風の大宮人が、笛を吹く音さへ聞えたのと、優美な噂が立つてゐるものでございますが、良秀の繪になりますと、何時でも必ず氣味の惡い、妙な評判だけしか傳はりません。譬へばあの男が龍蓋寺の門へ描きました、五趣生死の繪に致しましても、夜更けて門の下を通りますと、天人の嘆息をつく音や啜り泣きをする聲が、聞えたと申す事でございます。いや、中には死人の腐つて行く臭氣を、嗅いだと申すものさへございました。それから大殿樣の御云ひつけで描いた、女房たちの似繪なども、その繪に寫されたゞけの人間は、三年と盡たない中に、皆魂の拔けたやうな病氣になつて、死んだと申すではございませんか。惡く云ふものに申させますと、それが良秀の繪の邪道に落ちてゐる、何よりの證據ださうでございます。

Vậy nên, trong nghề vẽ Yoshihide tự cao đến mức nào thì chẳng cần thưa nữa. Kể ra ngay đến tranh của lão, từ nét bút đến màu sắc, đều khác hẳn những họa sư khác, cho nên trong đám bạn nghề không ưa lão, tiếng đồn bảo lão là kẻ bịp bợm cũng khá nhiều. Bọn họ nói rằng tác phẩm của Kawanari, của Kanaoka hay những danh họa xưa, thì nào là hoa mai trên cánh cửa gỗ đêm trăng nào cũng tỏa hương, nào là cung nhân trên bình phong thổi sáo nghe được cả tiếng, toàn những giai thoại thanh nhã; còn tranh của Yoshihide thì bao giờ cũng chỉ truyền ra những lời đồn quái gở rợn người. Chẳng hạn bức Ngũ thú sinh tử lão vẽ trên cổng chùa Ryūgai, người ta bảo đêm khuya đi qua dưới cổng, nghe thấy tiếng thiên nhân thở than, tiếng khóc thút thít. Không, có kẻ còn bảo đã ngửi thấy mùi xác chết đang rữa nữa kia. Lại những bức chân dung các nữ quan lão vẽ theo lệnh Đức Đại điện, những người được vẽ vào tranh, chưa tròn ba năm, ai nấy đều mắc bệnh như mất hồn mà chết cả, chẳng phải người ta nói thế sao? Theo lời kẻ nói xấu thì đó chính là bằng chứng rõ nhất cho thấy tranh Yoshihide đã sa vào tà đạo.

が、何分前にも申し上げました通り、横紙破りな男でございますから、それが反つて良秀は大自慢で、何時ぞや大殿樣が御冗談に、「その方は兎角醜いものが好きと見える。」と仰有つた時も、あの年に似ず赤い脣でにやりと氣味惡く笑ひながら、「さやうでござりまする。かいなでの繪師には總じて醜いものゝ美しさなどと申す事は、わからう筈がございませぬ。」と、横柄に御答へ申し上げました。如何に本朝第一の繪師に致せ、よくも大殿樣の御前へ出て、そのやうな高言が吐けたものでございます。先刻引合に出しました弟子が、内々師匠に「智羅永壽」と云ふ諢名をつけて、増長慢を譏つて居りましたが、それも無理はございません。御承知でもございませうが、「智羅永壽」と申しますのは、昔震旦から渡つて參りました天狗の名でございます。

Nhưng như tôi đã thưa, lão vốn là kẻ ngang ngược, nên chuyện ấy trái lại khiến Yoshihide vô cùng tự đắc; có lần Đức Đại điện nói đùa: “Xem ra ngươi thích những thứ xấu xí lắm thì phải.” lão liền nhếch đôi môi đỏ chẳng hợp tuổi mà cười rờn rợn, ngạo nghễ tâu: “Bẩm vâng. Hạng thợ vẽ tầm thường nói chung làm sao hiểu được cái gọi là vẻ đẹp của những thứ xấu xí.” Dẫu là họa sư bậc nhất bản triều đi nữa, dám ra trước mặt Đức Đại điện mà buông lời ngông cuồng như thế thì thật gan lắm. Người đệ tử tôi vừa dẫn ra lúc nãy, sau lưng đặt cho thầy biệt danh “Chira Eiju” để chê thói tăng thượng mạn, ấy cũng chẳng phải không có lý. Có lẽ quý vị cũng đã biết, “Chira Eiju” là tên một con thiên cẩu từ Chấn Đán sang đây thuở xưa.

しかしこの良秀にさへ――この何とも云ひやうのない、横道者の良秀にさへ、たつた一つ人間らしい、情愛のある所がございました。

Nhưng ngay cả Yoshihide này — ngay cả Yoshihide, kẻ tà vạy không biết lấy gì mà tả này — cũng có đúng một chỗ ra con người, có tình thương.

と申しますのは、良秀が、あの一人娘の小女房をまるで氣違ひのやうに可愛がつてゐた事でございます。先刻申し上げました通り、娘も至つて氣のやさしい、親思ひの女でございましたが、あの男の子煩惱は、決してそれにも劣りますまい。何しろ娘の着る物とか、髮飾とかの事と申しますと、どこの御寺の勸進にも喜捨をした事のないあの男が、金錢には更に惜し氣もなく、整へてやると云ふのでございますから、嘘のやうな氣が致すではございませんか。

Ấy là Yoshihide thương cô con gái duy nhất làm tiểu nữ quan kia như kẻ mất trí. Như tôi đã thưa, cô gái cũng là người hết mực hiền lành, thương cha, nhưng cái lòng mê con của lão hẳn cũng chẳng thua kém chút nào. Cứ nghĩ mà xem, những việc như áo mặc, đồ cài tóc của con gái, thì cái lão chưa từng bố thí cho chùa nào đi quyên góp ấy lại chẳng tiếc tiền bạc chút nào mà sắm cho, chẳng phải nghe như chuyện bịa sao?

が、良秀の娘を可愛がるのは、唯可愛がるだけで、やがてよい聟をとらうなどと申す事は、夢にも考へて居りません。それ所か、あの娘へ惡く云ひ寄るものでもございましたら、反つて辻冠者ばらでも驅り集めて、暗打位は喰はせ兼ねない量見でございます。でございますから、あの娘が大殿樣の御聲がゝりで小女房に上りました時も、老爺の方は大不服で、當座の間は御前へ出ても、苦り切つてばかり居りました。大殿樣が娘の美しいのに御心を惹かされて、親の不承知なのもかまはずに、召し上げたなどと申す噂は、大方かやうな容子を見たものゝ當推量から出たのでございませう。

Nhưng Yoshihide thương con gái thì chỉ thương vậy thôi, chứ chuyện mai này kén cho con một tấm chồng tốt thì nằm mơ lão cũng chẳng nghĩ đến. Chẳng những thế, nếu có kẻ nào dám buông lời ong bướm với cô, lão sẵn bụng gom bọn du côn đầu đường lại mà cho kẻ ấy ăn một trận đòn lén. Bởi thế, khi cô được Đức Đại điện để mắt mà gọi vào làm tiểu nữ quan, lão già rất bất bình, một thời gian dẫu ra trước mặt Ngài cũng cứ cau có mãi. Lời đồn rằng Đức Đại điện bị nhan sắc cô gái quyến rũ, bất chấp cha cô không bằng lòng mà gọi vào hầu, có lẽ phần nhiều là từ sự đoán mò của những kẻ thấy bộ dạng ấy mà ra.

尤も其噂は嘘でございましても、子煩惱の一心から、良秀が始終娘の下るやうに祈つて居りましたのは確でございます。或時大殿樣の御云ひつけで、稚兒文殊を描きました時も、御寵愛の童の顏を寫しまして、見事な出來でございましたから、大殿樣も至極御滿足で、

Tuy lời đồn ấy là sai, nhưng vì một lòng thương con mà Yoshihide lúc nào cũng cầu mong con gái được cho về, điều đó là chắc. Có lần, theo lệnh Đức Đại điện, lão vẽ bức Văn Thù đồng tử, chép theo gương mặt đứa đồng tử Ngài sủng ái, tranh đẹp tuyệt, nên Đức Đại điện vô cùng hài lòng,

「褒美にも望みの物を取らせるぞ。遠慮なく望め。」と云ふ難有い御言が下りました。すると良秀は畏まつて、何を申すかと思ひますと、

“Ta sẽ thưởng cho ngươi thứ ngươi muốn. Cứ việc xin.” — lời phán ân huệ ban xuống như thế. Yoshihide liền cung kính, tưởng lão xin gì, thì

「何卒私の娘をば御下げ下さいまするやうに。」と臆面もなく申し上げました。外のお邸ならば兎も角も、堀河の大殿樣の御側に仕へてゐるのを、如何に可愛いからと申しまして、かやうに無躾に御暇を願ひますものが、どこの國に居りませう。これには大腹中の大殿樣も聊か御機嫌を損じたと見えまして、暫くは唯默つて良秀の顏を眺めて御居でになりましたが、やがて、

“Cúi xin Ngài cho con gái tiểu nhân được về.” — lão trơ trẽn tâu lên như vậy. Dinh khác thì chẳng nói, đằng này đang hầu bên Đức Đại điện ở Horikawa, dẫu thương con đến đâu, xứ nào lại có kẻ vô lễ xin cho thôi hầu như thế. Đến Đức Đại điện độ lượng rộng lớn cũng có vẻ hơi phật ý, Ngài lặng thinh nhìn mặt Yoshihide một lúc, rồi

「それはならぬ。」と吐出すやうに仰有ると、急にその儘御立ちになつてしまひました。かやうな事が、前後四五遍もございましたらうか。今になつて考へて見ますと、大殿樣の良秀を御覽になる眼は、その都度にだんだんと冷やかになつていらしつたやうでございます。すると又、それにつけても、娘の方は父親の身が案じられるせゐでゞもございますか、曹司へ下つてゐる時などは、よく袿の袖を噛んで、しく〳〵泣いて居りました。そこで大殿樣が良秀の娘に懸想なすつたなどと申す噂が、愈々擴がるやうになつたのでございませう。中には地獄變の屏風の由來も、實は娘が大殿樣の御意に從はなかつたからだなどと申すものも居りますが、元よりさやうな事がある筈はございません。

“Không được.” — Ngài phán như nhổ ra, rồi đột ngột đứng dậy bỏ đi. Những chuyện như vậy, trước sau có đến bốn năm lần thì phải. Giờ nghĩ lại, ánh mắt Đức Đại điện nhìn Yoshihide dường như mỗi lần lại lạnh nhạt thêm. Thế rồi, cũng vì chuyện ấy, cô gái thì có lẽ lo cho thân phận cha, những khi lui về phòng riêng, thường cắn tay áo uchiki mà khóc thút thít. Vì thế lời đồn Đức Đại điện để ý đến con gái Yoshihide càng lan rộng. Có kẻ còn bảo lai lịch tấm bình phong Địa ngục biến thật ra là do cô gái không chịu theo ý Đức Đại điện, nhưng lẽ đâu lại có chuyện như thế.

私どもの眼から見ますと、大殿樣が良秀の娘を御下げにならなかつたのは、全く娘の身の上を哀れに思召したからで、あのやうに頑な親の側へやるよりは御邸に置いて、何の不自由なく暮させてやらうと云ふ難有い御考へだつたやうでございます。それは元より氣立ての優しいあの娘を、御贔屓になつたのには間違ひございません。が、色を御好みになつたと申しますのは、恐らく牽強附會の説でございませう。いや、跡方もない嘘と申した方が、宜しい位でございます。――

Dưới con mắt bọn chúng tôi, việc Đức Đại điện không cho con gái Yoshihide về hoàn toàn là vì Ngài thương thân phận cô, nghĩ rằng thay vì để về bên người cha cố chấp như thế, chi bằng giữ cô lại trong dinh cho sống không thiếu thốn gì, ấy là ý tốt đáng đội ơn. Ngài ưu ái cô gái tính nết dịu hiền ấy thì đương nhiên không sai. Nhưng bảo rằng Ngài ham sắc thì e là thuyết gượng ép. Không, nói đó là chuyện bịa không có chút căn cứ nào thì đúng hơn. —

それは兎も角もと致しまして、かやうに娘の事から良秀の御覺えが大分惡くなつて來た時でございます。どう思召したか、大殿樣は突然良秀を御召になつて、地獄變の屏風を描くやうにと、御云ひつけなさいました。

Chuyện ấy thế nào thì cũng được, đúng vào lúc Yoshihide vì chuyện con gái mà bị Ngài kém ưu ái đi nhiều, chẳng hiểu Ngài nghĩ sao, Đức Đại điện đột nhiên cho gọi Yoshihide đến, truyền lão vẽ tấm bình phong Địa ngục biến.

地獄變の屏風と申しますと、私はもうあの恐ろしい畫面の景色が、ありありと眼の前へ浮んで來るやうな氣が致します。

Nhắc đến tấm bình phong Địa ngục biến, tôi lại thấy cảnh tượng đáng sợ trên mặt tranh ấy như hiện ra mồn một trước mắt.

同じ地獄變と申しましても、良秀の描きましたのは、外の繪師のに比べますと、第一圖取りから似て居りません。それは一帖の屏風の片隅へ、小さく十王を始め眷屬たちの姿を描いて、あとは一面に紅蓮大紅蓮の猛火が、劍山刀樹も爛れるかと思ふ程渦を卷いて居りました。でございますから、唐めいた冥官たちの衣裳が、點々と黄や藍を綴つて居ります外は、どこを見ても烈々とした火焔の色で、その中をまるで卍のやうに、墨を飛ばした黒煙と金粉を煽つた火の粉とが、舞ひ狂つて居るのでございます。

Cũng là Địa ngục biến, nhưng bức Yoshihide vẽ, so với của các họa sư khác, ngay từ bố cục đã khác rồi. Ở một góc tấm bình phong, lão vẽ nhỏ hình Thập Vương cùng quyến thuộc, còn lại khắp mặt tranh là lửa dữ Hồng liên, Đại hồng liên cuộn xoáy như muốn nung chảy cả núi gươm rừng dao. Bởi vậy, ngoài áo xiêm kiểu Đường của các quan cõi âm điểm xuyết đây đó sắc vàng, sắc chàm, thì nhìn đâu cũng thấy màu lửa hừng hực, giữa đó khói đen vẩy mực và tàn lửa tung bụi vàng cuồng múa như hình chữ vạn.

こればかりでも、隨分人の目を驚かす筆勢でございますが、その上に又、業火に燒かれて、轉々と苦しんで居ります罪人も、殆ど一人として通例の地獄繪にあるものはございません。何故かと申しますと良秀は、この多くの罪人の中に、上は月卿雲客から下も乞食非人まで、あらゆる身分の人間を寫して來たからでございます。束帶のいかめしい殿上人、五つ衣のなまめかしい青女房、珠數をかけた念佛僧、高足駄を穿いた侍學生、細長を着た女の童、幣をかざした陰陽師――一々數へ立てゝ居りましたら、とても際限はございますまい。兎に角さう云ふいろ〳〵の人間が、火と煙とが逆捲く中を、牛頭馬頭の獄卒に虐まれて、大風に吹き散らされる落葉のやうに、紛々と四方八方へ逃げ迷つてゐるのでございます。鋼叉に髮をからまれて、蜘蛛よりも手足を縮めてゐる女は、神巫の類でゞもございませうか。手矛に胸を刺し通されて、蝙蝠のやうに逆になつた男は、生受領か何かに相違ございますまい。その外或は鐵の笞に打たれるもの、或は千曳の磐石に押されるもの、或は怪鳥の嘴にかけられるもの、或は又毒龍の顎に噛まれるもの、――呵責も亦罪人の數に應じて、幾通りあるかわかりません。

Chỉ chừng ấy thôi cũng đã là nét bút khiến người xem kinh hãi, mà hơn nữa, những tội nhân bị nghiệp hỏa thiêu đốt, lăn lộn đau đớn, hầu như chẳng ai giống những tranh địa ngục thông thường. Vì sao ư? Vì Yoshihide đã đưa vào đám tội nhân ấy đủ mọi hạng người, trên từ công khanh quyền quý, dưới đến kẻ ăn mày, phi nhân. Điện thượng nhân oai nghiêm trong lễ phục sokutai, nữ quan trẻ diễm lệ trong năm lớp áo, nhà sư niệm Phật đeo tràng hạt, thư sinh nhà võ đi guốc cao, bé gái mặc áo hosonaga, thầy âm dương giơ cao phướn giấy — nếu kể từng người một thì thật chẳng bao giờ hết. Tóm lại, đủ hạng người như thế, giữa lửa khói cuộn ngược, bị ngục tốt đầu trâu mặt ngựa hành hạ, tán loạn chạy trốn khắp bốn phương tám hướng như lá rụng bị gió lớn thổi tung. Người đàn bà tóc bị chĩa sắt quấn lấy, co rúm tay chân hơn cả con nhện, có lẽ thuộc hạng đồng cốt chăng. Gã đàn ông bị đoản mâu đâm xuyên ngực, chúc ngược như con dơi, hẳn là một viên quan trấn thủ mới nhậm hay gì đó. Ngoài ra, kẻ bị roi sắt quất, kẻ bị tảng đá nghìn người kéo đè lên, kẻ bị mỏ chim quái mổ, kẻ lại bị hàm rồng độc nhai — cực hình cũng tùy theo số tội nhân, chẳng biết bao nhiêu kiểu.

が、その中でも殊に一つ目立つて凄じく見えるのは、まるで獸の牙のやうな刀樹の頂きを半ばかすめて（その刀樹の梢にも、多くの亡者が纍々と、五體を貫かれて居りましたが）中空から落ちて來る一輛の牛車でございませう。地獄の風に吹き上げられた、その車の簾の中には、女御、更衣にもまがふばかり、綺羅びやかに裝つた女房が、丈の黒髮を炎の中になびかせて、白い頸を反らせながら、悶え苦しんで居りますが、その女房の姿と申し、又燃えしきつてゐる牛車と申し、何一つとして炎熱地獄の責苦を偲ばせないものはございません。云はゞ廣い畫面の恐ろしさが、この一人の人物に輳つてゐるとでも申しませうか。これを見るものゝ耳の底には、自然と物凄い叫喚の聲が傳はつて來るかと疑ふ程、入神の出來映えでございました。

Nhưng trong đó, thứ nổi bật trông ghê rợn nhất, có lẽ là một cỗ xe bò từ lưng chừng trời rơi xuống, sượt ngang ngọn một cây gươm nhọn như nanh thú (trên ngọn cây gươm ấy cũng có biết bao vong hồn bị xuyên thủng thân thể, chồng chất lủng lẳng). Trong rèm cỗ xe bị gió địa ngục thổi tung lên, một nữ quan trang phục lộng lẫy chẳng kém hàng nữ ngự, canh y, mái tóc đen dài tận gót tung bay trong lửa, chiếc cổ trắng ưỡn ngược ra, quằn quại đau đớn; cả hình dáng nữ quan ấy, cả cỗ xe bò đang cháy rực, chẳng có gì là không gợi lên nỗi khổ hình của Viêm nhiệt địa ngục. Có thể nói nỗi kinh hoàng của cả mặt tranh rộng lớn đều dồn tụ vào một nhân vật này. Thật là tác phẩm nhập thần, đến mức người xem ngờ như có tiếng gào thét thê thảm tự nhiên vọng đến tận đáy tai.

あゝ、これでございます、これを描く爲めに、あの恐ろしい出來事が起つたのでございます。又さもなければ如何に良秀でも、どうしてかやうに生々と奈落の苦艱が畫かれませう。あの男はこの屏風の繪を仕上げた代りに、命さへも捨てるやうな、無慘な目に出遇ひました。云はゞこの繪の地獄は、本朝第一の繪師良秀が、自分で何時か墮ちて行く地獄だつたのでございます。……

Ôi, chính là cái này, chính để vẽ cái này mà chuyện khủng khiếp kia đã xảy ra. Bằng không, dẫu là Yoshihide, làm sao có thể vẽ nỗi khổ nơi Nại lạc sống động đến như vậy. Để đổi lấy việc hoàn thành bức tranh bình phong này, lão đã gặp một tai họa thảm khốc, đến cả mạng sống cũng phải bỏ. Có thể nói địa ngục trong bức tranh này chính là địa ngục mà Yoshihide, họa sư bậc nhất bản triều, rồi sẽ có ngày tự mình sa xuống. …

私はあの珍しい地獄變の屏風の事を申上げますのを急いだあまりに、或は御話の順序を顛倒致したかも知れません。が、これから又引き續いて、大殿樣から地獄繪を描けと申す仰せを受けた良秀の事に移りませう。

Vì vội thưa chuyện về tấm bình phong Địa ngục biến hiếm có ấy, có lẽ tôi đã đảo lộn thứ tự câu chuyện. Nhưng giờ xin nối tiếp, quay lại chuyện Yoshihide sau khi nhận lệnh Đức Đại điện vẽ tranh địa ngục.

良秀はそれから五六箇月の間、まるで御邸へも伺はないで、屏風の繪にばかりかゝつて居りました。あれ程の子煩惱がいざ繪を描くと云ふ段になりますと、娘の顏を見る氣もなくなると申すのではございますから、不思議なものではございませんか。先刻申し上げました弟子の話では、何でもあの男は仕事にとりかゝりますと、まるで狐でも憑いたやうになるらしうございます。いや實際當時の風評に、良秀が畫道で名を成したのは、福徳の大神に祈誓をかけたからで、その證據にはあの男が繪を描いてゐる所を、そつと物陰から覗いて見ると必ず陰々として靈狐の姿が、一匹ならず前後左右に、群つてゐるのが見えるなどと申す者もございました。その位でございますから、いざ畫筆を取るとなると、その繪を描き上げると云ふより外は、何も彼も忘れてしまふのでございませう。晝も夜も一間に閉ぢこもつたきりで、滅多に日の目も見た事はございません。――殊に地獄變の屏風を描いた時には、かう云ふ夢中になり方が、甚しかつたやうでございます。

Từ đó, suốt năm sáu tháng, Yoshihide chẳng hề đến dinh, chỉ chuyên tâm vào bức tranh bình phong. Một người thương con đến thế, vậy mà hễ đến lúc vẽ tranh thì đến mặt con gái cũng chẳng buồn nhìn, chẳng phải là chuyện lạ sao? Theo lời người đệ tử tôi đã thưa, hình như hễ bắt tay vào việc là lão như bị hồ ly nhập vậy. Không, quả thật lời đồn hồi ấy còn bảo Yoshihide thành danh trong nghề vẽ là nhờ đã thề nguyện với Phúc Đức đại thần, bằng chứng là nếu lén nhìn từ chỗ khuất lúc lão đang vẽ, ắt sẽ thấy âm u bóng linh hồ, không chỉ một con, vây quanh trước sau phải trái. Đến mức ấy, nên hễ cầm bút vẽ, lão quên sạch mọi thứ ngoài việc hoàn thành bức tranh. Ngày cũng như đêm giam mình trong một gian phòng, hiếm khi thấy ánh mặt trời. — Nhất là khi vẽ tấm bình phong Địa ngục biến, cơn say mê ấy dường như đến cực độ.

と申しますのは何もあの男が、晝も蔀も下した部屋の中で、結燈臺の火の下に、祕密の繪の具を合せたり、或は弟子たちを、水干やら狩衣やら、さま〴〵に着飾らせて、その姿を、一人づゝ丁寧に寫したり、――さう云ふ事ではございません。それ位の變つた事なら、別にあの地獄變の屏風を描かなくとも、仕事にかゝつてゐる時とさへ申しますと、何時でもやり兼ねない男なのでございます。いや、現に龍蓋寺の五趣生死の圖を描きました時などは、當り前の人間なら、わざと眼を外らせて行くあの往來の屍骸の前へ、悠々と腰を下ろして、半ば腐れかかつた顏や手足を、髮の毛一すぢも違へずに、寫して參つた事がございました。では、その甚だしい夢中になり方とは、一體どう云ふ事を申すのか、流石に御わかりにならない方もいらつしやいませう。それは唯今詳しい事は申し上げてゐる暇もございませんが、主な話を御耳に入れますと、大體先かやうな次第なのでございます。

Ấy không phải là chuyện lão ngay cả ban ngày cũng buông cửa chớp, dưới ánh cây đèn đế, pha chế những thứ màu bí truyền, hay bắt các đệ tử ăn vận đủ kiểu, nào suikan, nào kariginu, rồi tỉ mỉ vẽ dáng từng người — không phải những chuyện như thế đâu ạ. Những chuyện kỳ quặc cỡ ấy thì chẳng cần vẽ bình phong Địa ngục biến, hễ đang làm việc là lúc nào lão cũng có thể làm. Không, như khi vẽ bức Ngũ thú sinh tử ở chùa Ryūgai, lão đã thản nhiên ngồi xuống trước xác chết ngoài đường mà người thường cố ý ngoảnh mặt đi qua, rồi vẽ lại gương mặt, chân tay đã rữa một nửa, không sai lấy một sợi tóc. Vậy cơn say mê cực độ ấy rốt cuộc là thế nào, hẳn cũng có vị chưa hiểu. Giờ tôi không có thì giờ thưa chi tiết, nhưng xin kể những chuyện chính, thì đại để như sau.

良秀の弟子の一人が（これもやはり、前に申した男でございますが）或日繪の具を溶いて居りますと、急に師匠が參りまして、

Một người đệ tử của Yoshihide (cũng chính là người tôi đã nói trước đây) một hôm đang hòa màu thì thầy đột nhiên đến,

「己は少し午睡をしようと思ふ。がどうもこの頃は夢見が惡い。」とかう申すのでございます。別にこれは珍しい事でも何でもございませんから、弟子は手を休めずに、唯、

“Ta định ngủ trưa một chút. Nhưng dạo này hay mộng dữ quá.” — lão nói thế. Chuyện ấy chẳng có gì lạ, nên người đệ tử vẫn không ngừng tay, chỉ đáp:

「さやうでございますか。」と一通りの挨拶を致しました。所が、良秀は、何時になく寂しさうな顏をして、

“Thế ạ.” — đáp lại cho có lệ. Thế nhưng Yoshihide, với vẻ mặt buồn bã khác thường,

「就いては、己が午睡をしてゐる間中、枕もとに坐つてゐて貰ひたいのだが。」と、遠慮がましく頼むではございませんか。弟子は何時になく、師匠が夢なぞを氣にするのは、不思議だと思ひましたが、それも別に造作のない事でございますから、

“Vậy nên, trong suốt lúc ta ngủ trưa, ta muốn ngươi ngồi bên gối.” — lão nhờ vả có vẻ ngại ngùng. Người đệ tử thấy lạ là thầy khác thường lại bận tâm đến chuyện mộng mị, nhưng việc ấy cũng chẳng khó khăn gì,

「よろしうございます。」と申しますと、師匠はまだ心配さうに、

“Vâng ạ.” Vừa đáp xong, thầy vẫn có vẻ lo lắng,

「では直に奧へ來てくれ。尤も後で外の弟子が來ても、己の睡つてゐる所へは入れないやうに。」と、ためらひながら云ひつけました。奧と申しますのは、あの男が畫を描きます部屋で、その日も夜のやうに戸を立て切つた中に、ぼんやりと灯をともしながら、まだ燒筆で圖取りだけしか出來てゐない屏風が、ぐるりと立て廻してあつたさうでございます。さてこゝへ參りますと、良秀は肘を枕にして、まるで疲れ切つた人間のやうに、すや〳〵、睡入つてしまひましたが、ものゝ半時とたちません中に、枕もとに居ります弟子の耳には、何とも彼とも申しやうのない、氣味の惡い聲がはいり始めました。

“Vậy vào trong ngay đi. Mà nếu sau đó đệ tử khác có đến, đừng cho vào chỗ ta đang ngủ.” — lão ngập ngừng dặn dò. Bên trong ấy là căn phòng lão vẽ tranh; nghe nói hôm ấy cũng vậy, cửa đóng kín như ban đêm, đèn thắp lờ mờ, tấm bình phong mới chỉ phác xong bố cục bằng than vẽ được dựng vây quanh. Vào đến đó, Yoshihide gối đầu lên khuỷu tay, ngủ thiêm thiếp như người kiệt sức, nhưng chưa đầy nửa canh giờ, tai người đệ tử ngồi bên gối đã bắt đầu nghe thấy một thứ tiếng rợn người không sao tả nổi.

それが始めは唯、聲でごさいましたが、暫くしますと、次第に切れ〴〵な語になつて、云はゞ溺れかゝつた人間が水の中で呻るやうに、かやうな事を申すのでございます。

Ban đầu chỉ là tiếng, nhưng lát sau dần dần thành những lời đứt quãng, như người sắp chết đuối rên rỉ dưới nước, nói những điều như thế này:

「なに、己に來いと云ふのだな。――どこへ――どこへ來いと？　奈落へ來い。炎熱地獄へ來い。――誰だ。さう云ふ貴樣は。――貴樣は誰だ――誰だと思つたら」

“Sao, bảo ta đến à? — Đến đâu — đến đâu kia? Đến Nại lạc. Đến Viêm nhiệt địa ngục. — Ai đó? Kẻ nói thế là ai? — Ngươi là ai — ta cứ tưởng là ai”

弟子は思はず繪の具を溶く手をやめて、恐る〳〵師匠の顏を、覗くやうにして透して見ますと、皺だらけな顏が白くなつた上に大粒な汗を滲ませながら、脣の干いた、齒の疎な口を喘ぐやうに大きく開けて居ります。さうしてその口の中で、何か糸でもつけて引張つてゐるかと疑ふ程、目まぐるしく動くものがあると思ひますと、それがあの男の舌だつたと申すではございませんか。切れ切れな語は元より、その舌から出て來るのでございます。

Người đệ tử bất giác dừng tay hòa màu, run sợ ghé nhìn vào mặt thầy, thì thấy gương mặt nhăn nheo trắng bệch, rịn những giọt mồ hôi to, cái miệng môi khô, răng thưa há to như đang thở dốc. Rồi trong miệng ấy có cái gì động đậy loạn xạ, ngờ như bị buộc chỉ mà giật, nhìn kỹ thì ra đó là cái lưỡi của lão. Những lời đứt quãng kia, dĩ nhiên là từ cái lưỡi ấy mà ra.

「誰だと思つたら――うん、貴樣だな。己も貴樣だらうと思つてゐた。なに、迎へに來たと？　だから來い。奈落へ來い。奈落には――奈落には己の娘が待つてゐる。」

“Ta cứ tưởng là ai — ừ, là ngươi. Ta cũng đoán là ngươi. Sao, đến đón ta à? Vậy thì đến đi. Đến Nại lạc. Ở Nại lạc — ở Nại lạc con gái ta đang đợi.”

その時、弟子の眼には、朦朧とした異形の影が、屏風の面をかすめてむらむらと下りて來るやうに見えた程、氣味の惡い心もちが致したさうでございます。勿論弟子はすぐに良秀に手をかけて、力のあらん限り搖り起しましたが、師匠は猶夢現に獨り語を云ひつゞけて、容易に眼のさめる氣色はございません。そこで弟子は思ひ切つて、側にあつた筆洗の水を、ざぶりとあの男の顏へ浴びせかけました。

Lúc ấy người đệ tử thấy rợn người đến mức tưởng như có những bóng dị hình mờ mịt lướt qua mặt bình phong mà ùn ùn sà xuống. Dĩ nhiên người đệ tử lập tức nắm lấy Yoshihide, dốc hết sức lay cho tỉnh, nhưng thầy vẫn mê man nói lảm nhảm một mình, chẳng có vẻ gì dễ tỉnh. Người đệ tử đành liều, cầm chậu nước rửa bút bên cạnh, hắt ào vào mặt lão.

「待つてゐるから、この車へ乘つて來い――この車へ乘つて、奈落へ來い――」と云ふ語がそれと同時に、喉をしめられるやうな呻き聲に變つたと思ひますと、やつと良秀は眼を開いて、針で刺されたよりも慌しく、矢庭にそこへ刎ね起きましたが、まだ夢の中の異類異形が、眶の後を去らないのでございませう。暫くは唯恐ろしさうな眼つきをして、やはり大きく口を開きながら、空を見つめて居りましたが、やがて我に返つた容子で

“Ta đợi đấy, lên cỗ xe này mà đến — lên cỗ xe này, đến Nại lạc —” câu ấy cùng lúc biến thành tiếng rên như bị bóp cổ, rồi rốt cuộc Yoshihide cũng mở mắt, bật dậy hốt hoảng hơn cả bị kim đâm, nhưng có lẽ những hình thù dị loại trong mơ vẫn chưa rời khỏi sau mí mắt. Một lúc lão chỉ trừng mắt sợ hãi, vẫn há to miệng mà nhìn đăm vào khoảng không, rồi dường như đã hoàn hồn,

「もう好いから、あちらへ行つてくれ」と、今度は如何にも素つ氣なく、云ひつけるのでございます。弟子はかう云ふ時に逆ふと、何時でも大小言を云はれるので、匇々師匠の部屋から出て參りましたが、まだ明い外の日の光を見た時には、まるで自分が惡夢から覺めた樣な、ほつとした氣が致したとか申して居りました。

“Được rồi, đi ra đi” — lần này lão sai bảo thật cộc lốc. Người đệ tử biết những lúc như thế mà cãi lại thì thể nào cũng bị mắng một trận ra trò, nên vội vã lui khỏi phòng thầy, nhưng anh ta kể rằng lúc nhìn thấy ánh mặt trời còn sáng bên ngoài, anh thở phào như chính mình vừa tỉnh khỏi cơn ác mộng.

しかしこれなぞはまだよい方なので、その後一月ばかりたつてから、今度は又別の弟子が、わざわざ奧へ呼ばれますと、良秀はやはりうす暗い油火の光りの中で、繪筆を噛んで居りましたが、いきなり弟子の方へ向き直つて、

Nhưng chuyện ấy vẫn còn là nhẹ; khoảng một tháng sau, lần này lại một đệ tử khác được cất công gọi vào trong, thì Yoshihide vẫn ngồi dưới ánh đèn dầu lờ mờ, ngậm bút vẽ, rồi đột nhiên quay sang phía đệ tử,

「御苦勞だが、又裸になつて貰はうか。」と申すのでございます。これはその時までにも、どうかすると師匠が云ひつけた事でございますから、弟子は早速衣類をぬぎすてて、赤裸になりますと、あの男は妙に顏をしかめながら、

“Phiền ngươi, lại cởi trần cho ta lần nữa nhé.” — lão nói thế. Việc ấy đến lúc đó thỉnh thoảng thầy vẫn sai bảo, nên đệ tử liền cởi bỏ áo quần, trần như nhộng, thì lão nhăn mặt một cách kỳ lạ,

「わしは鎖で縛られた人間が見たいと思ふのだが、氣の毒でも暫くの間、わしのする通りになつてゐてはくれまいか。」と、その癖少しも氣の毒らしい容子などは見せずに、冷然とかう申しました。元來この弟子は畫筆などを握るよりも、太刀でも持つた方が好ささうな、逞しい若者でございましたが、これには流石に驚いたと見えて、後々までもその時の話を致しますと、「これは師匠が氣が違つて、私を殺すのではないかと思ひました」と繰返して申したさうでございます。が、良秀の方では、相手の愚圖々々してゐるのが、燥つたくなつて參つたのでございませう。どこから出したか、細い鐵の鎖をざら〳〵と手繰りながら、殆ど飛びつくやうな勢ひで、弟子の背中へ乘りかかりますと、否應なしにその儘兩腕を捻ぢあげて、ぐる〳〵卷きに致してしまひました。さうして又その鎖の端を邪慳にぐいと引きましたからたまりません。弟子の體ははづみを食つて、勢よく床を鳴らしながら、ごろりとそこへ横倒しに倒れてしまつたのでございます。

“Ta muốn xem người bị trói bằng xích sắt, tội nghiệp ngươi, nhưng trong một lúc ngươi chịu khó để ta làm theo ý ta được không?” — lão lạnh lùng nói thế mà chẳng có chút vẻ gì là thương xót. Người đệ tử này vốn là một thanh niên lực lưỡng, cầm thanh đao hợp hơn cầm bút vẽ, vậy mà lần này cũng phải kinh hoàng, nghe nói mãi về sau mỗi khi kể lại chuyện đó, anh ta cứ lặp đi lặp lại: “Tôi tưởng thầy phát điên, định giết tôi.” Nhưng về phần Yoshihide, có lẽ thấy đối phương lừng khừng thì đâm sốt ruột. Chẳng biết lấy từ đâu ra, lão vừa kéo sợi xích sắt mảnh loảng xoảng, vừa gần như nhảy bổ lên lưng đệ tử, không cho cưỡng lại, vặn ngoặt hai tay ra sau rồi quấn chằng chịt từng vòng. Rồi lão lại giật mạnh đầu xích một cách tàn nhẫn, thế thì chịu sao nổi. Thân người đệ tử mất đà, đổ huỵch xuống sàn, lăn nghiêng ra đó.

その時の弟子の恰好は、まるで酒甕を轉がしたやうだとでも申しませうか。何しろ手も足も慘たらしく折り曲げられて居りますから、動くのは唯首ばかりでございます。そこへ肥つた體中の血が、鎖に循環を止められたので、顏と云はず胴と云はず、一面に皮膚の色が赤み走つて參るではございませんか。が、良秀にはそれも格別氣にならないと見えまして、その酒甕のやうな體のまはりを、あちこちと廻つて眺めながら、同じやうな寫眞の圖を何枚となく描いて居ります。その間、縛られてゐる弟子の身が、どの位苦しかつたかと云ふ事は、何もわざ〳〵取立てゝ申し上げるまでもございますまい。

Bộ dạng người đệ tử lúc ấy, có thể ví như cái vò rượu lăn kềnh. Tay chân đều bị bẻ gập thảm hại, chỉ cử động được mỗi cái đầu. Thêm vào đó, máu trong tấm thân béo tốt bị xích chặn lại không lưu thông, nên mặt mũi cũng như mình mẩy, khắp da dẻ đều đỏ ửng lên. Nhưng Yoshihide dường như chẳng bận tâm gì đến chuyện ấy, cứ đi vòng quanh cái thân hình như vò rượu kia, ngắm nghía chỗ này chỗ nọ, vẽ không biết bao nhiêu bức phác họa giống nhau. Trong lúc ấy, người đệ tử bị trói khổ sở đến mức nào thì chẳng cần phải cất công thưa ra nữa.

が、もし何事も起らなかつたと致しましたら、この苦しみは恐らくまだその上にも、つゞけられた事でございませう。幸（と申しますより、或は不幸にと申した方がよろしいかも知れません。）暫く致しますと、部屋の隅にある壺の蔭から、まるで黒い油のやうなものが、一すぢ細くうねりながら、流れ出して參りました。それが始の中は餘程粘り氣のあるものゝやうに、ゆつくり動いて居りましたが、だん〳〵滑らかに辷り始めて、やがてちら〳〵光りながら、鼻の先まで流れ着いたのを眺めますと、弟子は思はず、息を引いて、

Nhưng nếu không có chuyện gì xảy ra, có lẽ nỗi khổ ấy còn kéo dài hơn nữa. May thay (hoặc nói là không may thì có lẽ đúng hơn), được một lúc, từ sau cái vò ở góc phòng, có một thứ như dầu đen, một dòng mảnh, uốn éo chảy ra. Ban đầu nó động đậy chầm chậm như chất gì rất dính, nhưng rồi dần dần trơn tru trườn tới, chẳng mấy chốc lấp lánh chảy đến tận chóp mũi; nhìn thấy thế, người đệ tử bất giác hít mạnh một hơi,

「蛇が――蛇が。」と喚きました。その時は全く體中の血が一時に凍るかと思つたと申しますが、それも無理はございません。蛇は實際もう少しで、鎖の食ひこんでゐる、頸の肉へその冷い舌の先を觸れようとしてゐたのでございます。この思ひもよらない出來事には、いくら横道な良秀でも、ぎよつと致したのでございませう。慌てて畫筆を投げ棄てながら、咄嗟に身をかがめたと思ふと、素早く蛇の尾をつかまへて、ぶらりと逆に吊り下げました。蛇は吊り下げられながらも、頭を上げて、きり〳〵と自分の體へ卷きつきましたが、どうしてもあの男の手の所まではとどきません。

“Rắn — rắn!” — anh ta thét lên. Nghe kể lúc ấy anh tưởng như máu toàn thân đóng băng trong khoảnh khắc, mà cũng phải thôi. Con rắn quả thật chỉ chút nữa là chạm đầu lưỡi lạnh ngắt vào da thịt nơi cổ, chỗ xích sắt hằn sâu. Gặp chuyện chẳng ngờ ấy, dẫu là Yoshihide ngang ngược cũng phải giật mình. Lão vội quăng bút vẽ, thoắt cúi người, nhanh tay chộp đuôi con rắn, xách ngược nó lủng lẳng. Con rắn dù bị treo ngược vẫn ngóc đầu lên, quấn chặt lấy thân mình, nhưng thế nào cũng không với tới tay lão.

「おのれ故に、あつたら一筆を仕損じたぞ。」

“Tại mày mà ta hỏng mất một nét bút quý.”

良秀は忌々しさうにかう呟くと、蛇はその儘部屋の隅の壺の中へ抛りこんで、それからさも不承無承に、弟子の體へかゝつてゐる鎖を解いてくれました。それも唯解いてくれたと云ふ丈で、肝腎の弟子の方へは、優しい言葉一つかけてはやりません。大方弟子が蛇に噛まれるよりも、寫眞の一筆を誤つたのが、業腹だつたのでございませう。――後で聞きますと、この蛇もやはり姿を寫す爲にわざ〳〵あの男が飼つてゐたのださうでございます。

Yoshihide bực bội lẩm bẩm như thế, rồi ném con rắn vào lại cái vò ở góc phòng, sau đó mới miễn cưỡng tháo xích trên người đệ tử. Mà cũng chỉ tháo thôi, chứ với chính người đệ tử thì chẳng có lấy một lời dịu dàng. Có lẽ việc vẽ hỏng một nét còn khiến lão tức tối hơn việc đệ tử bị rắn cắn. — Về sau mới nghe, con rắn ấy cũng do lão cất công nuôi để vẽ hình.

これだけの事を御聞きになつたのでも、良秀の氣違ひじみた、薄氣味の惡い夢中になり方が、略御わかりになつた事でございませう。所が最後に一つ、今度はまだ十三四の弟子が、やはり地獄變の屏風の御かげで、云はば命にも關り兼ねない、恐ろしい目に出遇ひました。その弟子は生れつき色の白い女のやうな男でございましたが、或夜の事、何氣なく師匠の部屋へ呼ばれて參りますと、良秀は燈臺の火の下で掌に何やら腥い肉をのせながら、見慣れない一羽の鳥を養つてゐるのでございます。大きさは先、世の常の猫ほどもございませうか。さう云へば、耳のやうに兩方へつき出た羽毛と云ひ、琥珀のやうな色をした、大きな圓い眼と云ひ、見た所も何となく猫に似て居りました。

Chỉ nghe ngần ấy chuyện, hẳn quý vị cũng đã hiểu đại khái cơn say mê điên dại, rờn rợn của Yoshihide. Thế nhưng còn một chuyện cuối cùng: lần này là một đệ tử mới mười ba mười bốn tuổi, cũng vì tấm bình phong Địa ngục biến mà gặp phải một chuyện đáng sợ, có thể nói suýt mất mạng. Người đệ tử ấy bẩm sinh da trắng, trông như con gái; một đêm nọ, chẳng nghĩ ngợi gì, cậu được gọi vào phòng thầy, thì thấy Yoshihide đang ngồi dưới ánh đèn, đặt miếng thịt tanh gì đó trên lòng bàn tay, cho một con chim lạ ăn. Độ lớn chừng một con mèo thường. Nói ra thì, nào lông vũ chĩa ra hai bên như tai, nào đôi mắt tròn to màu hổ phách, trông cũng có phần giống mèo.

元來良秀と云ふ男は、何でも自分のしてゐる事に嘴を入れられるのが大嫌ひで、先刻申し上げた蛇などもさうでございますが、自分の部屋の中に何があるか、一切さう云ふ事は弟子たちにも知らせた事がございません。でございますから、或時は机の上に髑髏がのつてゐたり、或時は又、銀の椀や蒔繪の高坏が並んでゐたり、その時描いてゐる畫次第で、隨分思ひもよらない物が出て居りました。が、ふだんはかやうな品を、一體どこにしまつて置くのか、それは又誰にもわからなかつたさうでございます。あの男が福徳の大神の冥助を受けてゐるなどゝ申す噂も、一つは確かにさう云ふ事が起りになつてゐたのでございませう。

Vốn dĩ Yoshihide là kẻ cực ghét ai xen vào việc mình làm, như con rắn tôi vừa thưa cũng vậy, trong phòng lão có những gì, lão chẳng bao giờ cho đệ tử biết. Vì thế, có lúc trên bàn đặt một cái đầu lâu, có lúc lại bày bát bạc, cao bôi sơn mài, tùy theo bức tranh lão đang vẽ, thật nhiều thứ chẳng ai ngờ tới. Nhưng ngày thường những thứ ấy lão cất ở đâu, thì nghe nói chẳng ai biết. Lời đồn lão được Phúc Đức đại thần ngầm phù trợ, hẳn một phần cũng là do những chuyện như thế mà ra.

そこで弟子は、机の上のその異樣な鳥も、やはり地獄變の屏風を描くのに入用なのに違ひないと、かう獨り考へながら、師匠の前へ畏まつて、「何か御用でございますか」と、恭々しく申しますと、良秀はまるでそれが聞えないやうにあの赤い脣へ舌なめずりをして、

Bởi vậy, người đệ tử thầm nghĩ con chim kỳ dị trên bàn kia ắt cũng là thứ cần dùng để vẽ tấm bình phong Địa ngục biến, rồi cung kính quỳ trước mặt thầy, lễ phép thưa: “Thầy có việc gì sai bảo ạ?” Yoshihide làm như không nghe thấy, đưa lưỡi liếm đôi môi đỏ ấy,

「どうだ。よく馴れてゐるではないか。」と、鳥の方へ頤をやります。

“Thế nào. Thuần lắm phải không?” — lão hất cằm về phía con chim.

「これは何と云ふものでございませう。私はついぞまだ、見た事がございませんが。」

“Con này gọi là con gì ạ? Con chưa thấy bao giờ.”

弟子はかう申しながら、この耳のある、猫のやうな鳥を、氣味惡さうにじろじろ眺めますと、良秀は不相變何時もの嘲笑ふやうな調子で、

Người đệ tử vừa nói vừa rờn rợn ngắm nghía con chim có tai, giống mèo ấy, thì Yoshihide vẫn bằng giọng chế giễu như mọi khi,

「なに、見た事がない？　都育ちの人間はそれだから困る。これは二三日前に鞍馬の獵師がわしにくれた耳木兎と云ふ鳥だ。唯、こんなに馴れてゐるのは、澤山あるまい。」

“Sao, chưa thấy bao giờ? Dân lớn lên ở kinh thành là thế, khổ thật. Đây là con cú mèo mà gã thợ săn ở Kurama cho ta hai ba hôm trước. Có điều, con nào thuần thế này thì chẳng có nhiều đâu.”

かう云ひながらあの男は、徐に手をあげて、丁度餌を食べてしまつた耳木兎の背中の毛を、そつと下から撫で上げました。するとその途端でございます。鳥は急に鋭い聲で、短く一聲啼いたと思ふと、忽ち机の上から飛び上つて、兩脚の爪を張りながら、いきなり弟子の顏へとびかゝりました。もしその時、弟子が袖をかざして、慌てゝ顏を隱さなかつたなら、きつともう疵の一つや二つは負はされて居りましたらう。あつと云ひながら、その袖を振つて、逐ひ拂はうとする所を、耳木兎は蓋にかかつて、嘴を鳴らしながら、又一突き――弟子は師匠の前も忘れて、立つては防ぎ、坐つては逐ひ、思はず狹い部屋の中を、あちらこちらと逃げ惑ひました。怪鳥も元よりそれにつれて、高く低く翔りながら、隙さへあれば驀地に眼を目がけて飛んで來ます。その度にばさ〳〵と、凄じく翼を鳴すのが、落葉の匂だか、瀧の水沫とも或は又猿酒の饐ゑたいきれだか何やら怪しげなものゝけはひを誘つて、氣味の惡さと云つたらございません。さう云へばその弟子も、うす暗い油火の光さへ朧げな月明りかと思はれて、師匠の部屋がその儘遠い山奧の、妖氣に閉された谷のやうな、心細い氣がしたとか申したさうでございます。

Vừa nói, lão vừa thong thả giơ tay, nhẹ nhàng vuốt ngược lông lưng con cú mèo vừa ăn xong mồi. Đúng lúc ấy. Con chim bỗng kêu lên một tiếng ngắn, sắc lẻm, rồi lập tức vụt bay khỏi bàn, xòe móng hai chân, lao thẳng vào mặt người đệ tử. Nếu lúc ấy người đệ tử không vội giơ tay áo lên che mặt, ắt đã bị cào rách một hai vết rồi. Cậu kêu lên một tiếng á, phất tay áo định xua đuổi, thì con cú mèo được thể lấn tới, quặp mỏ lách cách, lại mổ thêm một cú — người đệ tử quên cả đang trước mặt thầy, đứng thì đỡ, ngồi thì xua, bất giác chạy trốn loạn xạ khắp gian phòng chật hẹp. Con chim quái dĩ nhiên cũng theo đó mà bay lượn khi cao khi thấp, hễ có kẽ hở là lao vút đến nhắm vào mắt. Mỗi lần như thế, đôi cánh vỗ phành phạch dữ dội, gợi lên một thứ hơi hướng quái lạ, chẳng rõ là mùi lá rụng, là bụi nước thác, hay là hơi men chua của rượu khỉ, rờn rợn không sao tả xiết. Nghe nói chính người đệ tử ấy cũng thấy ánh đèn dầu lờ mờ tựa như ánh trăng mờ ảo, và gian phòng của thầy như biến thành một thung lũng nơi núi sâu xa xôi bị yêu khí phủ kín, lòng thấy chơi vơi hoảng sợ.

しかし弟子が恐しかつたのは、何も耳木兎に襲はれると云ふ、その事ばかりではございません。いや、それよりも一層身の毛がよだつたのは、師匠の良秀がその騷ぎを冷然と眺めながら、徐に紙を展べ筆を舐つて、女のやうな少年が異形な鳥に虐まれる、物凄い有樣を寫してゐた事でございます。弟子は一目それを見ますと、忽ち云ひやうのない恐ろしさに脅かされて、實際一時は師匠の爲に、殺されるのではないかとさへ、思つたと申して居りました。

Nhưng điều khiến người đệ tử sợ hãi, chẳng phải chỉ là chuyện bị cú mèo tấn công. Không, điều làm cậu dựng tóc gáy hơn nữa là thầy Yoshihide lạnh lùng nhìn cảnh náo loạn ấy, thong thả trải giấy, liếm bút, vẽ lại cảnh tượng ghê rợn một thiếu niên như con gái bị con chim dị hình hành hạ. Người đệ tử vừa thoáng thấy thế, lập tức bị nỗi sợ không sao tả xiết bủa vây, cậu kể rằng quả thật có lúc còn tưởng mình sẽ bị thầy giết.

實際師匠に殺されると云ふ事も、全くないとは申されません。現にその晩わざわざ弟子を呼びよせたのでさへ、實は木兎を唆かけて、弟子の逃げまはる有樣を寫さうと云ふ魂膽らしかつたのでございます。でございますから、弟子は、師匠の容子を一目見るが早いか、思はず兩袖に頭を隱しながら、自分にも何と云つたかわからないやうな悲鳴をあげて、その儘部屋の隅の遣戸の裾へ、居すくまつてしまひました。とその拍子に、良秀も何やら慌てたやうな聲をあげて、立上つた氣色でございましたが、忽ち木兎の羽音が一層前よりもはげしくなつて、物の倒れる音や破れる音が、けたゝましく聞えるではございませんか。これには弟子も二度、度を失つて、思はず隱してゐた頭を上げて見ますと部屋の中は何時かまつ暗になつてゐて、師匠の弟子たちを呼び立てる聲が、その中で苛立しさうにして居ります。

Thật ra, chuyện bị thầy giết cũng không hẳn là không thể có. Ngay việc tối hôm ấy lão cất công gọi đệ tử đến, hóa ra cũng là có ý xúi con cú tấn công để vẽ lại cảnh đệ tử chạy trốn. Vì thế, người đệ tử vừa thoáng thấy bộ dạng thầy, đã bất giác lấy hai tay áo che đầu, thét lên một tiếng mà chính mình cũng chẳng biết là nói gì, rồi cứ thế co rúm lại bên chân cánh cửa lùa ở góc phòng. Ngay lúc ấy, Yoshihide cũng kêu lên một tiếng gì như hốt hoảng, dường như đứng bật dậy, rồi lập tức tiếng cánh con cú vỗ dữ dội hơn trước, tiếng đồ đổ, tiếng đồ vỡ vang lên inh ỏi, chẳng phải thế sao. Đến đây người đệ tử lại mất bình tĩnh lần nữa, bất giác ngẩng cái đầu đang che lên nhìn, thì gian phòng tự lúc nào đã tối om, và giữa bóng tối ấy, tiếng thầy gọi các đệ tử vang lên đầy bực bội.

やがて弟子の一人が、遠くの方で返事をして、それから灯をかざしながら、急いでやつて參りましたが、その煤臭い明りで眺めますと、結燈臺が倒れたので、床も疊も一面に油だらけになつた所へ、さつきの耳木兎が片方の翼ばかり苦しさうにはためかしながら、轉げまはつてゐるのでございます。良秀は机の向うで半ば體を起した儘、流石に呆氣にとられたやうな顏をして、何やら人にはわからない事を、ぶつ〳〵呟いて居りました。――それも無理ではございません。あの木兎の體には、まつ黒な蛇が一匹、頸から片方の翼へかけて、きりきりと捲きついてゐるのでございます。大方これは弟子が居すくまる拍子に、そこにあつた壺をひつくり返して、その中の蛇が這ひ出したのを、木兎がなまじひに掴みかゝらうとしたばかりに、とう〳〵かう云ふ大騷ぎが始まつたのでございませう。二人の弟子は互に眼と眼とを見合せて、暫くは唯、この不思議な光景をぼんやり眺めて居りましたが、やがて師匠に默禮をして、こそ〳〵部屋へ引き下つてしまひました。蛇と木兎とがその後どうなつたか、それは誰も知つてゐるものはございません。――

Chẳng mấy chốc, một đệ tử ở đằng xa lên tiếng đáp, rồi giơ đèn vội vã chạy tới; nhìn dưới thứ ánh sáng ám khói ấy, thì ra cây đèn đế đã đổ, sàn và chiếu ướt đẫm dầu, và con cú mèo lúc nãy đang lăn lộn ở đó, chỉ còn một bên cánh đập đau đớn. Yoshihide nửa nhổm người dậy bên kia bàn, mặt ngẩn ra như sững sờ, lẩm bẩm điều gì không ai hiểu. — Mà cũng phải thôi. Quanh mình con cú ấy, có một con rắn đen kịt, quấn chặt từ cổ sang một bên cánh. Có lẽ lúc người đệ tử co rúm lại đã làm đổ cái vò ở đó, con rắn trong vò bò ra, con cú dại dột định quặp lấy, thế là rốt cuộc mới xảy ra cuộc náo loạn ấy. Hai người đệ tử nhìn nhau, một lúc chỉ ngây người nhìn cảnh tượng kỳ lạ ấy, rồi cúi chào thầy, lặng lẽ lui về phòng. Rắn với cú sau đó ra sao, chẳng ai biết cả. —

かう云ふ類の事は、その外まだ、幾つとなくございました。前には申し落しましたが、地獄變の屏風を描けと云ふ御沙汰があつたのは、秋の初でございますから、それ以來冬の末まで、良秀の弟子たちは、絶えず師匠の怪しげな振舞に脅かされてゐた譯でございます。が、その冬の末に良秀は何か屏風の畫で、自由にならない事が出來たのでございませう、それまでよりは、一層容子も陰氣になり、物云ひも目に見えて、荒々しくなつて參りました。と同時に又屏風の畫も、下畫が八分通り出來上つた儘、更に捗どる模樣はございません。いや、どうかすると今までに描いた所さへ、塗り消してもしまひ兼ねない氣色なのでございます。

Những chuyện loại ấy, ngoài ra còn nhiều không kể xiết. Trước đây tôi quên thưa, lệnh truyền vẽ bình phong Địa ngục biến là vào đầu thu, nên từ đó đến cuối đông, các đệ tử của Yoshihide không lúc nào thôi bị những hành vi quái gở của thầy dọa nạt. Nhưng đến cuối đông ấy, có lẽ Yoshihide gặp phải chỗ nào trong tranh bình phong không được như ý, nên vẻ mặt càng u ám hơn trước, lời nói cũng rõ ràng thô bạo hơn. Đồng thời bức tranh bình phong, phần phác thảo xong được tám phần rồi cứ thế, chẳng có vẻ gì tiến triển thêm. Không, có lúc lão còn như muốn bôi xóa cả những chỗ đã vẽ.

その癖、屏風の何が自由にならないのだか、それは誰にもわかりません。又誰もわからうとしたものもございますまい。前のいろ〳〵な出來事に懲りてゐる弟子たちは、まるで虎狼と一つ檻にでもゐるやうな心もちで、その後師匠の身のまはりへは、成る可く近づかない算段をして居りましたから。

Thế nhưng điều gì trong bình phong không được như ý thì chẳng ai biết. Mà có lẽ cũng chẳng ai muốn biết. Các đệ tử đã khiếp sợ sau những chuyện vừa rồi, ai nấy đều như ở chung chuồng với hổ sói, nên từ đó cố tìm cách tránh xa thầy hết mức.

從つてその間の事に就いては、別に取り立てゝ申し上げる程の御話もございません。もし強ひて申上げると致しましたら、それはあの強情な老爺が、何故か妙に涙脆くなつて、人のゐない所では時々獨りで泣いてゐたと云ふ御話位なものでございませう。殊に或日、何かの用で弟子の一人が、庭先へ參りました時なぞは廊下に立つてぼんやり春の近い空を眺めてゐる師匠の眼が、涙で一ぱいになつてゐたさうでございます。弟子はそれを見ますと、反つてこちらが恥しいやうな氣がしたので、默つてこそ〳〵引き返したと申す事でございますが、五趣生死の圖を描く爲には、道ばたの死骸さへ寫したと云ふ、傲慢なあの男が屏風の畫が思ふやうに描けない位の事で、子供らしく泣き出すなどと申すのは隨分異なものでございませんか。

Vì vậy, về khoảng thời gian ấy, chẳng có chuyện gì đáng để thưa riêng. Nếu buộc phải thưa thì có lẽ chỉ là chuyện lão già cố chấp ấy chẳng hiểu sao lại trở nên dễ rơi lệ lạ thường, những khi không có ai thường khóc một mình. Nhất là có một hôm, một đệ tử vì việc gì đó ra đến sân trước, thì thấy thầy đứng ở hành lang, ngẩn ngơ nhìn bầu trời đã gần sang xuân, đôi mắt đẫm lệ. Người đệ tử thấy vậy, trái lại chính mình thấy ngượng, nên lặng lẽ quay về, nghe kể như vậy; nhưng một kẻ ngạo mạn đến mức để vẽ Ngũ thú sinh tử mà vẽ cả xác chết bên đường, chỉ vì tranh bình phong không vẽ được như ý mà khóc như trẻ con, chẳng phải là chuyện lạ lắm sao?

所が一方良秀がこのやうに、まるで正氣の人間とは思はれない程夢中になつて、屏風の繪を描いて居ります中に、又一方ではあの娘が、何故かだん〳〵氣鬱になつて、私どもにさへ涙を堪へてゐる容子が、眼に立つて參りました。それが元來愁顏の、色の白い、つゝましやかな女だけに、かうなると何だか睫毛が重くなつて、眼のまはりに隈がかゝつたやうな、餘計寂しい氣が致すのでございます。初はやれ父思ひのせゐだの、やれ戀煩ひをしてゐるからだの、いろ〳〵臆測を致したものでございますが、中頃から、なにあれは大殿樣が御意に從はせようとしていらつしやるのだと云ふ評判が立ち始めて、夫からは誰も忘れた樣に、ぱつたりとあの娘の噂をしなくなつて了ひました。

Thế nhưng, trong khi Yoshihide một bên say mê vẽ tranh bình phong đến mức chẳng còn giống người tỉnh táo, thì bên kia cô con gái chẳng hiểu sao dần trở nên u uất, đến bọn chúng tôi cũng thấy rõ dáng vẻ cô nén lệ. Cô vốn là người mặt buồn, da trắng, nết na, nên đến nước này thì hàng mi như nặng trĩu, quanh mắt như có quầng thâm, càng thấy cô quạnh hơn. Ban đầu người ta đoán già đoán non, nào là tại thương cha, nào là tại tương tư, nhưng từ giữa chừng, bắt đầu có tiếng đồn rằng: à, ấy là Đức Đại điện đang muốn bắt cô theo ý Ngài; từ đó ai nấy như quên bẵng, tuyệt nhiên không ai còn nhắc đến cô nữa.

丁度その頃の事でございませう。或夜、更が闌けてから、私が獨り御廊下を通りかゝりますと、あの猿の良秀がいきなりどこからか飛んで參りまして、私の袴の裾を頻りにひつぱるのでございます。確、もう梅の匂でも致しさうなうすい月の光のさしてゐる、暖い夜でございましたが、其明りですかして見ますと、猿はまつ白な齒をむき出しながら、鼻の先へ皺をよせて、氣が違はないばかりにけたゝましく啼き立てゝゐるではございませんか。私は氣味の惡いのが三分と、新しい袴をひつぱられる腹立たしさが七分とで、最初は猿を蹴放して、その儘通りすぎようかとも思ひましたが、又思ひ返して見ますと、前にこの猿を折檻して、若殿樣の御不興を受けた侍の例もございます。それに猿の振舞が、どうも唯事とは思はれません。そこでとう〳〵私も思ひ切つて、そのひつぱる方へ五六間歩くともなく歩いて參りました。

Có lẽ là vào khoảng thời gian ấy. Một đêm, khi canh đã khuya, tôi một mình đi qua hành lang, thì con khỉ Yoshihide đột nhiên từ đâu nhảy tới, cứ níu mãi vạt hakama của tôi. Tôi nhớ đó là một đêm ấm áp, ánh trăng mờ nhạt như đã thoảng hương mai; nhìn qua ánh sáng ấy, thì thấy con khỉ nhe hàm răng trắng ởn, nhăn tít chóp mũi, kêu ré lên inh ỏi như sắp phát điên. Tôi ba phần rợn, bảy phần bực vì bị níu chiếc hakama mới, lúc đầu định đá văng con khỉ ra rồi cứ thế đi qua, nhưng nghĩ lại, trước đây đã có gương người võ sĩ hành hạ con khỉ này mà bị Đức Tiểu điện phật lòng. Vả lại hành vi con khỉ có vẻ chẳng phải chuyện thường. Thế là rốt cuộc tôi cũng liều, đi theo hướng nó kéo chừng mươi bước.

すると御廊下が一曲り曲つて、夜目にもうす白い御池の水が枝ぶりのやさしい松の向うにひろ〴〵と見渡せる、丁度そこ迄參つた時の事でございます。どこか近くの部屋の中で人の爭つてゐるらしいけはひが、慌しく、又妙にひつそりと私の耳を脅しました。あたりはどこも森と靜まり返つて、月明りとも靄ともつかないものゝ中で、魚の跳る音がする外は、話し聲一つ聞えません。そこへこの物音でございますから。私は思はず立止つて、もし狼籍者でゞもあつたなら、目にもの見せてくれようと、そつとその遣戸の外へ、息をひそめながら身をよせました。

Hành lang rẽ một khúc, đến đúng chỗ nhìn qua hàng thông cành lá dịu dàng thấy mặt nước hồ trắng nhờ giữa đêm trải rộng mênh mang. Từ một gian phòng nào đó gần bên, có tiếng như người đang giằng co, vội vã mà lại im ắng lạ thường, làm tai tôi giật thót. Xung quanh đâu đâu cũng im phăng phắc, giữa thứ chẳng rõ là ánh trăng hay sương mù, ngoài tiếng cá quẫy ra chẳng nghe một tiếng người nói. Thế mà lại có tiếng động ấy. Tôi bất giác dừng chân, nghĩ nếu là kẻ càn rỡ thì sẽ cho nó biết tay, rồi nín thở, nhẹ nhàng áp người vào ngoài cánh cửa lùa ấy.

所が猿は私のやり方がまだるかつたのでございませう。良秀はさもさももどかしさうに、二三度私の足のまはりを駈けまはつたと思ひますと、まるで咽を絞められたやうな聲で啼きながら、いきなり私の肩のあたりへ一足飛に飛び上りました。私は思はず頸を反らせて、その爪にかけられまいとする、猿は又水干の袖にかじりついて、私の體から辷り落ちまいとする、――その拍子に、私はわれ知らず二足三足よろめいて、その遣り戸へ後ざまに、したゝか私の體を打ちつけました。かうなつてはもう一刻も躊躇してゐる場合ではございません。私は矢庭に遣り戸を開け放して、月明りのとどかない奧の方へ跳りこまうと致しました。が、その時私の眼を遮つたものは――いや、それよりももつと私は、同時にその部屋の中から、彈かれたやうに駈け出さうとした女の方に驚かされました。女は出合頭に危く私に衝き當らうとして、その儘外へ轉び出ましたが、何故かそこへ膝をついて、息を切らしながら私の顏を、何か恐ろしいものでも見るやうに、戰き〳〵見上げてゐるのでございます。

Nhưng con khỉ có lẽ thấy tôi chậm chạp quá. Yoshihide sốt ruột chạy vòng quanh chân tôi hai ba lần, rồi kêu lên như bị bóp cổ, nhảy phắt một cái lên ngay vai tôi. Tôi bất giác ngửa cổ ra để khỏi bị móng nó cào, con khỉ thì bám chặt tay áo suikan để khỏi tuột xuống — vì thế, tôi bất giác lảo đảo hai ba bước, đập mạnh lưng vào cánh cửa lùa. Đến nước này thì không còn lúc nào để chần chừ nữa. Tôi lập tức mở toang cửa, định nhảy vào phía trong nơi ánh trăng không với tới. Nhưng lúc ấy thứ chắn trước mắt tôi — không, hơn thế nữa, tôi bị kinh ngạc bởi một người đàn bà cùng lúc ấy từ trong phòng như bị bật ra, toan chạy vụt ra ngoài. Người đàn bà suýt đâm sầm vào tôi, rồi cứ thế ngã nhào ra ngoài, nhưng chẳng hiểu sao lại quỳ gối ở đó, thở hổn hển, run run ngước nhìn mặt tôi như nhìn một thứ gì đáng sợ.

それが良秀の娘だつたことは、何もわざ〳〵申し上げるまでもございますまい。が、その晩のあの女は、まるで人間が違つたやうに、生々と私の眼に映りました。眼は大きくかゞやいて居ります。頬も赤く燃えて居りましたらう。そこへしどけなく亂れた袴や袿が、何時もの幼さとは打つて變つた艷しささへも添へてをります。これが實際あの弱々しい、何事にも控へ目勝な良秀の娘でございませうか。――私は遣り戸に身を支へて、この月明りの中にゐる美しい娘の姿を眺めながら、慌しく遠のいて行くもう一人の足音を、指させるものゝやうに指さして、誰ですと靜に眼で尋ねました。

Người ấy là con gái Yoshihide, thì chẳng cần phải thưa nữa. Nhưng đêm ấy cô hiện ra trước mắt tôi sống động như thể đã thành người khác. Mắt cô mở to rực sáng. Đôi má hẳn cũng đỏ bừng. Lại thêm hakama và uchiki xộc xệch rối loạn, càng điểm thêm một vẻ diễm lệ khác hẳn nét non nớt thường ngày. Đây thật là cô con gái Yoshihide yếu đuối, việc gì cũng nhún nhường đó sao? — Tôi tựa người vào cửa lùa, ngắm dáng hình cô gái xinh đẹp trong ánh trăng, chỉ tay về phía tiếng chân của một người nữa đang vội vã xa dần, như thể có thể chỉ được nó, rồi lặng lẽ đưa mắt hỏi: ai vậy.

すると娘は脣を噛みながら、默つて首をふりました。その容子が如何にも亦口惜しさうなのでございます。

Cô gái cắn môi, lặng lẽ lắc đầu. Dáng vẻ ấy trông thật uất ức.

そこで私は身をかゞめながら、娘の耳へ口をつけるやうにして、今度は「誰です」と小聲で尋ねました。が、娘はやはり首を振つたばかりで、何とも返事を致しません。いや、それと同時に長い睫毛の先へ、涙を一ぱいためながら、前よりも緊く脣を噛みしめてゐるのでございます。

Tôi bèn cúi xuống, ghé miệng sát tai cô, lần này khẽ hỏi: “Ai vậy?” Nhưng cô gái vẫn chỉ lắc đầu, chẳng đáp lời nào. Không, đồng thời đầu hàng mi dài đọng đầy nước mắt, cô cắn chặt môi hơn trước.

性得愚な私には、分りすぎてゐる程分つてゐる事の外は、生憎何一つ呑みこめません。でございますから、私は言のかけやうも知らないで、暫くは唯、娘の胸の動悸に耳を澄ませるやうな心もちで、ぢつとそこに立ちすくんで居りました。尤もこれは一つには、何故かこの上問ひ訊すのが惡いやうな、氣咎めが致したからでもございます。――

Tôi bẩm sinh ngu muội, ngoài những điều đã quá rõ ràng ra, khổ nỗi chẳng hiểu được gì. Vì thế, tôi không biết nói gì, một lúc chỉ đứng sững ở đó, như lắng tai nghe nhịp tim đập trong ngực cô gái. Một phần cũng vì chẳng hiểu sao tôi thấy áy náy, như thể hỏi thêm nữa là điều không nên. —

それがどの位續いたか、わかりません。が、やがて明け放した遣り戸を閉しながら少しは上氣の褪めたらしい娘の方を見返つて、「もう曹司へ御歸りなさい」と出來る丈やさしく申しました。さうして私も自分ながら、何か見てはならないものを見たやうな、不安な心もちに脅されて、誰にともなく恥しい思ひをしながら、そつと元來た方へ歩き出しました。所が十歩と歩かない中に、誰か又私の袴の裾を、後から恐る〳〵、引き止めるではございませんか。私は驚いて、振り向きました。あなた方はそれが何だつたと思召します？

Chẳng biết như thế kéo dài bao lâu. Nhưng rồi tôi đóng cánh cửa đã mở toang, ngoảnh nhìn cô gái có vẻ đã nguôi bớt cơn xúc động, và nói hết sức dịu dàng: “Thôi, cô về phòng đi.” Rồi chính tôi cũng bị một nỗi bất an dọa nạt, như vừa thấy điều không nên thấy, mang một nỗi hổ thẹn chẳng rõ với ai, lặng lẽ quay về lối cũ. Nhưng chưa đi được mười bước, lại có ai từ phía sau rụt rè níu vạt hakama tôi. Tôi giật mình ngoảnh lại. Thưa quý vị, quý vị thử đoán xem đó là gì?

見るとそれは私の足もとにあの猿の良秀が、人間のやうに兩手をついて、黄金の鈴を鳴しながら、何度となく丁寧に頭を下げてゐるのでございました。

Nhìn ra thì ngay dưới chân tôi, con khỉ Yoshihide chống hai tay như người, rung chiếc chuông vàng, cúi đầu lễ phép hết lần này đến lần khác.

するとその晩の出來事があつてから、半月ばかり後の事でございます。或日良秀は突然御邸へ參りまして、大殿樣へ直の御眼通りを願ひました。卑しい身分のものでございますが、日頃から格別御意に入つてゐたからでございませう。誰にでも容易に御會ひになつた事のない大殿樣が、その日も快く御承知になつて、早速御前近くへ御召しになりました。あの男は例の通り、香染めの狩衣に萎えた烏帽子を頂いて、何時もよりは一層氣むづかしさうな顏をしながら、恭しく御前へ平伏致しましたが、やがて嗄れた聲で申しますには

Rồi khoảng nửa tháng sau chuyện đêm ấy. Một hôm Yoshihide đột nhiên đến dinh, xin được diện kiến trực tiếp Đức Đại điện. Dẫu là kẻ thân phận thấp hèn, có lẽ nhờ ngày thường được Ngài đặc biệt ưa, nên Đức Đại điện, vốn chẳng dễ tiếp ai, hôm ấy cũng vui vẻ ưng thuận, cho gọi ngay đến gần trước mặt. Lão vẫn như mọi khi, mặc kariginu nhuộm màu hương, đội mũ eboshi nhàu, vẻ mặt khó đăm đăm hơn thường ngày, cung kính phủ phục trước Ngài, rồi cất giọng khàn khàn tâu:

「兼ね〴〵御云ひつけになりました地獄變の屏風でございますが、私も日夜に丹誠を抽んでて、筆を執りました甲斐が見えまして、もはやあらましは出來上つたのも同前でございまする。」

“Tấm bình phong Địa ngục biến Ngài truyền bấy lâu nay, tiểu nhân ngày đêm dốc lòng cầm bút, nay công khó đã thấy kết quả, phần chính coi như đã xong rồi ạ.”

「それは目出度い。予も滿足ぢや。」

“Thế thì đáng mừng. Ta cũng hài lòng.”

しかしかう仰有る大殿樣の御聲には、何故か妙に力の無い、張合のぬけた所がございました。

Nhưng trong giọng Đức Đại điện khi phán như vậy, chẳng hiểu sao có chỗ yếu ớt lạ thường, như mất hết hứng.

「いえ、それが一向目出度くはござりませぬ。」良秀は、稍腹立しさうな容子でぢつと眼を伏せながら、「あらましは出來上りましたが、唯一つ、今以て私には描けぬ所がございまする。」

“Bẩm không, chuyện ấy chẳng đáng mừng chút nào ạ.” Yoshihide, có vẻ hơi bực bội, cụp mắt xuống, “Phần chính đã xong, nhưng chỉ còn một chỗ, đến giờ tiểu nhân vẫn không vẽ được.”

「なに、描けぬ所がある？」

“Sao, có chỗ không vẽ được à?”

「さやうでございまする。私は總じて、見たものでなければ描けませぬ。よし描けても、得心が參りませぬ。それでは描けぬも同じ事でございませぬか。」

“Bẩm vâng. Tiểu nhân xưa nay hễ không phải thứ đã tận mắt thấy thì không vẽ được. Dẫu có vẽ được, cũng chẳng thấy thỏa lòng. Thế chẳng phải cũng như không vẽ được hay sao?”

これを御聞きになると、大殿樣の御顏には、嘲るやうな御微笑が浮びました。

Nghe vậy, trên mặt Đức Đại điện hiện lên một nụ cười như chế nhạo.

「では地獄變の屏風を描かうとすれば、地獄を見なければなるまいな。」

“Vậy muốn vẽ bình phong Địa ngục biến thì phải thấy địa ngục rồi nhỉ.”

「さやうでござりまする。が、私は先年大火事がございました時に、炎熱地獄の猛火にもまがふ火の手を、眼のあたりに眺めました。「よぢり不動」の火焔を描きましたのも、實はあの火事に遇つたからでございまする。御前もあの繪は御承知でございませう。」

“Bẩm vâng. Nhưng mấy năm trước, khi có trận đại hỏa hoạn, tiểu nhân đã tận mắt trông thấy ngọn lửa chẳng khác gì lửa dữ Viêm nhiệt địa ngục. Tiểu nhân vẽ được ngọn lửa trong bức ‘Bất Động vặn mình’, thật ra cũng vì đã gặp trận hỏa hoạn ấy. Hẳn Ngài cũng biết bức tranh đó.”

「しかし罪人はどうぢや。獄卒は見た事があるまいな。」大殿樣はまるで良秀の申す事が御耳にはいらなかつたやうな御容子で、かう疊みかけて御尋ねになりました。

“Nhưng tội nhân thì sao? Ngục tốt thì ngươi chưa thấy bao giờ chứ gì.” Đức Đại điện làm như không nghe lời Yoshihide nói, dồn dập hỏi tiếp.

「私は鐵の鎖に縛られたものを見た事がございまする。怪鳥に惱まされるものゝ姿も、具に寫しとりました。されば罪人の呵責に苦しむ樣も知らぬと申されませぬ。又獄卒は――」と云つて、良秀は氣味の惡い苦笑を洩しながら、「又獄卒は、夢現に何度となく、私の眼に映りました。或は牛頭、或は馬頭、或は三面六臂の鬼の形が、音のせぬ手を拍き、聲の出ぬ口を開いて、私を虐みに參りますのは、殆ど毎日毎夜のことと申してもよろしうございませう。――私の描かうとして描けぬのは、そのやうなものではございませぬ。」

“Tiểu nhân đã từng thấy người bị trói bằng xích sắt. Dáng người bị chim quái hành hạ, tiểu nhân cũng đã vẽ lại tường tận. Vậy thì không thể nói là không biết cảnh tội nhân khổ sở chịu cực hình. Còn ngục tốt thì —” Nói đến đó, Yoshihide nhếch một nụ cười gượng rờn rợn, “còn ngục tốt thì trong lúc mơ màng đã bao lần hiện ra trước mắt tiểu nhân. Khi đầu trâu, khi mặt ngựa, khi quỷ ba mặt sáu tay, vỗ đôi tay không thành tiếng, há cái miệng không ra lời, đến hành hạ tiểu nhân, có thể nói gần như đêm ngày nào cũng thế. — Thứ tiểu nhân muốn vẽ mà không vẽ được, chẳng phải những thứ ấy.”

それには大殿樣も、流石に御驚きになつたでございませう。暫くは唯苛立たしさうに、良秀の顏を睨めて御出になりましたが、やがて眉を險しく御動かしになりながら、

Đến đó thì hẳn Đức Đại điện cũng phải kinh ngạc. Một lúc Ngài chỉ bực bội trừng nhìn mặt Yoshihide, rồi nhíu mày dữ dằn,

「では何が描けぬと申すのぢや。」と打捨るやうに仰有いました。

“Vậy ngươi bảo không vẽ được cái gì?” — Ngài phán như ném ra.

「私は屏風の唯中に、檳榔毛の車が一輛空から落ちて來る所を描かうと思つて居りまする。」良秀はかう云つて、始めて鋭く大殿樣の御顏を眺めました。あの男は畫の事を云ふと、氣違ひ同樣になるとは聞いて居りましたが、その時の眼のくばりには確にさやうな恐ろしさがあつたやうでございます。

“Tiểu nhân định vẽ ngay giữa tấm bình phong cảnh một cỗ xe lợp lá cau từ trên không rơi xuống.” Yoshihide nói vậy, rồi lần đầu tiên nhìn sắc lẹm vào mặt Đức Đại điện. Tôi vẫn nghe nói lão hễ nói đến chuyện tranh là như kẻ điên, nhưng ánh mắt lão lúc ấy quả thật có cái vẻ đáng sợ như thế.

「その車の中には、一人のあでやかな上﨟が、猛火の中に黒髮を亂しながら、悶え苦しんでゐるのでございまする。顏は煙に咽びながら、眉を顰めて、空ざまに車蓋を仰いで居りませう。手は下簾を引きちぎつて、降りかゝる火の粉の雨を防がうとしてゐるかも知れませぬ。さうしてそのまはりには、怪しげな鷙鳥が十羽となく、二十羽となく、嘴を鳴らして紛々と飛び繞つてゐるのでございまする。――あゝ、それが、牛車の中の上﨟が、どうしても私には描けませぬ。」

“Trong cỗ xe ấy, một vị phu nhân quyền quý diễm lệ, mái tóc đen rối tung giữa lửa dữ, đang quằn quại đau đớn. Mặt sặc khói, nhíu mày, ngửa lên trông nóc xe. Tay thì có lẽ giật đứt rèm trong, cố che trận mưa tàn lửa trút xuống. Và quanh đó, những con chim dữ quái gở, mười con, hai mươi con, quặp mỏ lách cách, bay lượn tán loạn. — Ôi, chính cái đó, vị phu nhân trong cỗ xe bò ấy, tiểu nhân thế nào cũng không vẽ được.”

「さうして――どうぢや。」

“Rồi — sao nữa?”

大殿樣はどう云ふ譯か、妙に悦ばしさうな御氣色で、かう良秀を御促しになりました。が、良秀は例の赤い脣を熱でも出た時のやうに震はせながら、夢を見てゐるのかと思ふ調子で、

Đức Đại điện chẳng hiểu vì sao, có vẻ vui thích lạ lùng, thúc giục Yoshihide như thế. Nhưng Yoshihide vẫn run run đôi môi đỏ như lúc lên cơn sốt, bằng giọng như người đang mơ,

「それが私には描けませぬ。」と、もう一度繰返しましたが、突然噛みつくやうな勢ひになつて、

“Cái đó tiểu nhân không vẽ được.” — lặp lại lần nữa, rồi đột nhiên như muốn cắn xé,

「どうか檳榔毛の車を一輛、私の見てゐる前で、火をかけて頂きたうございまする。さうしてもし出來まするならば――」

“Cúi xin Ngài cho đốt một cỗ xe lợp lá cau ngay trước mắt tiểu nhân. Và nếu được thì —”

大殿樣は御顏を暗くなすつたと思ふと、突然けたたましく御笑ひになりました。さうしてその御笑ひ聲に息をつまらせながら、仰有いますには、

Đức Đại điện sầm mặt lại, rồi đột nhiên cười vang ầm ĩ. Ngài vừa cười đến nghẹn thở vừa phán:

「おゝ、萬事その方が申す通りに致して遣はさう。出來る出來ぬの詮議は無益の沙汰ぢや。」

“Ô, mọi việc cứ làm đúng như ngươi nói. Bàn chuyện được hay không được là vô ích.”

私はその御言を伺ひますと、蟲の知らせか、何となく凄じい氣が致しました。實際又大殿樣の御容子も、御口の端には白く泡がたまつて居りますし、御眉のあたりにはびく〳〵と電が走つて居りますし、まるで良秀のもの狂ひに御染みなすつたのかと思ふ程、唯ならなかつたのでございます。それがちよいと言を御切りになると、すぐ又何かが爆ぜたやうな勢ひで、止め度なく喉を鳴らして御笑ひになりながら、

Tôi nghe lời phán ấy, chẳng biết có phải linh cảm, mà thấy rợn cả người. Mà quả thật dáng vẻ Đức Đại điện cũng khác thường, khóe miệng đọng bọt trắng, nơi mày giật giật như có tia chớp chạy qua, đến mức tưởng như Ngài đã nhiễm cơn điên của Yoshihide. Ngài vừa ngừng lời một chút, lại lập tức như có gì nổ tung, cười khùng khục trong cổ họng không dứt,

「檳榔毛の車にも火をかけよう。又その中にはあでやかな女を一人、上﨟の裝をさせて乘せて遣はさう。炎と黒煙とに攻められて、車の中の女が、悶え死をする――それを描かうと思ひついたのは、流石に天下第一の繪師ぢや。褒めてとらす。おゝ、褒めてとらすぞ。」

“Sẽ đốt cả cỗ xe lợp lá cau. Và trong đó sẽ cho một người đàn bà diễm lệ, ăn vận như phu nhân quyền quý, ngồi lên. Bị lửa và khói đen vây bủa, người đàn bà trong xe quằn quại mà chết — nghĩ ra vẽ cái đó, quả không hổ là họa sư bậc nhất thiên hạ. Ta khen. Ô, ta khen đấy.”

大殿樣の御言葉を聞きますと、良秀は急に色を失つて喘ぐやうに唯、脣ばかり動して居りましたが、やがて體中の筋が緩んだやうに、べたりと疊へ兩手をつくと、

Nghe lời Đức Đại điện, Yoshihide bỗng tái mặt, chỉ mấp máy đôi môi như thở dốc, rồi như toàn thân rã rời gân cốt, lão chống phịch hai tay xuống chiếu,

「難有い仕合でございまする。」と、聞えるか聞えないかわからない程低い聲で、丁寧に御禮を申し上げました。これは大方自分の考へてゐた目ろみの恐ろしさが、大殿樣の御言葉につれてあり〳〵と目の前へ浮んで來たからでございませうか。私は一生の中に唯一度、この時だけは良秀が、氣の毒な人間に思はれました。

“Đội ơn Ngài vô cùng.” — lão cung kính tạ ơn bằng giọng thấp đến nỗi chẳng biết có nghe thấy hay không. Có lẽ là vì nỗi khủng khiếp của dự tính trong đầu lão đã theo lời Đức Đại điện mà hiện rõ mồn một trước mắt chăng. Trong đời tôi, chỉ duy nhất lúc ấy, tôi thấy Yoshihide là một con người đáng thương.

それから二三日した夜の事でございます。大殿樣は御約束通り、良秀を御召しになつて、檳榔毛の車の燒ける所を、目近く見せて御やりになりました。尤もこれは堀河の御邸であつた事ではございません。俗に雪解の御所と云ふ、昔大殿樣の姉君がいらしつた洛外の山莊で、御燒きになつたのでございます。

Ấy là vào một đêm, hai ba hôm sau. Đức Đại điện giữ đúng lời hứa, cho gọi Yoshihide đến, cho lão tận mắt xem cảnh cỗ xe lợp lá cau bốc cháy. Có điều việc ấy không diễn ra ở dinh Horikawa. Ngài cho đốt ở tòa sơn trang ngoài kinh thành, thường gọi là cung Yukige, nơi xưa kia chị gái của Ngài từng ở.

この雪解の御所と申しますのは、久しくどなたにも御住ひにはならなかつた所で、廣い御庭も荒れ放題荒れ果てて居りましたが、大方この人氣のない御容子を拜見した者の當推量でございませう。こゝで御歿くなりになつた妹君の御身の上にも、兎角の噂が立ちまして、中には又月のない夜毎々々に、今でも怪しい御袴の緋の色が、地にもつかず御廊下を歩むなどと云ふ取沙汰を致すものもございました。――それも無理ではございません。晝でさへ寂しいこの御所は、一度日が暮れたとなりますと、遣り水の音が一際陰に響いて、星明りに飛ぶ五位鷺も、怪形の物かと思ふ程、氣味が惡いのでございますから。

Cung Yukige này đã lâu chẳng có ai ở, khu vườn rộng bỏ hoang tàn hết mức; có lẽ là do sự đoán mò của kẻ trông thấy cảnh vắng người ấy, mà về thân phận người em gái của Ngài đã mất tại đây cũng có lắm lời đồn, có kẻ còn bảo đến nay cứ mỗi đêm không trăng, vẫn có sắc đỏ của một chiếc hakama quái lạ lướt đi trên hành lang, chân không chạm đất. — Mà cũng phải thôi. Tòa cung ban ngày đã quạnh quẽ, hễ trời tối là tiếng nước suối chảy qua vườn vang lên càng âm u, đến con diệc đêm bay dưới ánh sao cũng rợn người như thứ yêu quái.

丁度その夜はやはり月のない、まつ暗な晩でございましたが、大殿油の灯影で眺めますと、縁に近く座を御占めになつた大殿樣は、淺黄の直衣に濃い紫の浮紋の指貫を御召しになつて、白地の錦の縁をとつた圓座に、高々とあぐらを組んでいらつしやいました。その前後左右に御側の者どもが五六人、恭しく居並んで居りましたのは、別に取り立てて申し上げるまでもございますまい。が、中に一人、眼だつて事ありげに見えたのは、先年陸奧の戰ひに餓ゑて人の肉を食つて以來、鹿の生角さへ裂くやうになつたと云ふ強力の侍が、下に腹卷を着こんだ容子で、太刀を鴎尻に佩き反らせながら、御縁の下に嚴しくつくばつてゐた事でございます。――それが皆、夜風に靡く灯の光で、或は明るく或は暗く、殆ど夢現を分たない氣色で、何故かもの凄く見え渡つて居りました。

Đêm ấy cũng là một đêm không trăng tối đen như mực; nhìn dưới ánh đèn dầu trong điện, Đức Đại điện, chỗ gần mép hiên, mặc áo nōshi màu vàng nhạt, quần sashinuki tím thẫm hoa văn nổi, ngồi xếp bằng cao trên tấm bồ đoàn viền gấm nền trắng. Trước sau phải trái có năm sáu người hầu cận cung kính ngồi hàng, điều ấy chẳng cần thưa riêng làm gì. Nhưng trong số đó có một người trông đặc biệt như có chuyện gì: ấy là một võ sĩ lực lưỡng, nghe nói từ hồi trận chiến ở Mutsu mấy năm trước, vì đói mà ăn thịt người, từ đó sức mạnh đến xé được cả sừng hươu tươi; bên trong có vẻ mặc giáp haramaki, đeo thanh đao vểnh đuôi như đuôi chim âu, quỳ nghiêm trang dưới hiên. — Tất cả, dưới ánh đèn chao theo gió đêm, khi sáng khi tối, gần như chẳng phân biệt mơ hay thực, chẳng hiểu sao trông thảy đều ghê rợn.

その上に又、御庭に引き据ゑた檳榔毛の車が、高い車蓋にのつしりと暗を抑へて、牛はつけず黒い轅を斜に榻へかけながら、金物の黄金を星のやうに、ちらちら光らせてゐるのを眺めますと、春とは云ふものゝ何となく肌寒い氣が致します。尤もその車の内は、浮線綾の縁をとつた青い簾が、重く封じこめて居りますから、輫には何がはいつてゐるか判りません。さうしてそのまはりには仕丁たちが、手ん手に燃えさかる松明を執つて、煙が御縁の方へ靡くのを氣にしながら、仔細らしく控へて居ります。

Lại thêm, cỗ xe lợp lá cau đặt giữa vườn, mui xe cao nặng nề đè lên bóng tối, không thắng bò, càng xe đen gác xiên lên giá đỡ, những đồ kim khí bằng vàng lấp lánh như sao; nhìn thấy cảnh ấy, tuy là mùa xuân mà tôi cũng thấy gai lạnh. Có điều trong xe có tấm rèm xanh viền lụa hoa văn nổi buông kín nặng nề, nên chẳng biết bên trong có gì. Còn quanh xe, bọn phu dịch ai nấy cầm đuốc cháy rừng rực, vừa lo khói bay về phía hiên, vừa đứng chờ ra vẻ hệ trọng.

當の良秀は稍離れて、丁度御縁の眞向に、跪いて居りましたが、これは何時もの香染めらしい狩衣に萎えた揉烏帽子を頂いて、星空の重みに壓されたかと思ふ位、何時もよりは猶小さく、見すぼらしげに見えました。その後に又一人同じやうな烏帽子狩衣の蹲つたのは、多分召し連れた弟子の一人ででもございませうか。それが丁度二人とも、遠いうす暗がりの中に蹲つて居りますので、私のゐた御縁の下からは、狩衣の色さへ定かにはわかりません。

Chính Yoshihide thì quỳ hơi xa, ngay chính diện hiên, vẫn mặc chiếc kariginu có vẻ nhuộm màu hương như mọi khi, đội mũ eboshi mềm đã nhàu, trông lại càng nhỏ bé, thảm hại hơn thường ngày, như bị sức nặng bầu trời sao đè xuống. Sau lão có thêm một người cũng đội eboshi mặc kariginu ngồi thu lu, có lẽ là một đệ tử lão dẫn theo. Hai người cùng ngồi thu mình trong bóng tối mờ mịt đằng xa, nên từ dưới hiên chỗ tôi ở, đến màu kariginu cũng chẳng rõ.

時刻は彼是眞夜中にも近かつたでございませう。林泉をつゝんだ暗がひつそりと聲を呑んで、一同のする息を窺つてゐると思ふ中には、唯かすかな夜風の渡る音がして、松明の煙がその度に煤臭い匂を送つて參ります。大殿樣は暫く默つて、この不思議な景色をぢつと眺めていらつしやいましたが、やがて膝を御進めになりますと、

Giờ khắc đã gần nửa đêm. Bóng tối bao trùm vườn tược lặng lẽ nín thở, như đang dò từng hơi thở của mọi người, giữa đó chỉ có tiếng gió đêm khẽ lướt qua, mỗi lần thế khói đuốc lại đưa tới mùi ám khói. Đức Đại điện lặng im một lúc, đăm đăm nhìn cảnh tượng kỳ lạ ấy, rồi nhích gối lên,

「良秀、」と、鋭く御呼びかけになりました。

“Yoshihide,” — Ngài gọi một tiếng sắc lạnh.

良秀は何やら御返事を致したやうでございますが、私の耳には唯、唸るやうな聲しか聞えて參りません。

Yoshihide dường như đáp lời gì đó, nhưng tai tôi chỉ nghe như một tiếng rên.

「良秀。今宵はその方の望み通り、車に火をかけて見せて遣はさう。」

“Yoshihide. Đêm nay ta sẽ như ý ngươi, đốt xe cho ngươi xem.”

大殿樣はかう仰有つて、御側の者たちの方を流し眄に御覽になりました。その時何か大殿樣と御側の誰彼との間には、意味ありげな微笑が交されたやうにも見うけましたが、これは或は私の氣のせゐかも分りません。すると良秀は畏る畏る頭を擧げて御縁の上を仰いだらしうございますが、やはり何も申し上げずに控へて居ります。

Đức Đại điện phán vậy, rồi liếc nhìn về phía những người hầu cận. Lúc ấy giữa Đức Đại điện và mấy người hầu cận dường như đã trao nhau một nụ cười đầy ẩn ý, nhưng có lẽ đó chỉ là tôi tưởng tượng. Yoshihide khúm núm ngẩng đầu lên, có vẻ ngước nhìn lên hiên, nhưng vẫn không nói gì, chỉ ngồi chờ.

「よう見い。それは予が日頃乘る車ぢや。その方も覺えがあらう。――予はその車にこれから火をかけて、目のあたりに炎熱地獄を現ぜさせる心算ぢやが。」

“Nhìn cho kỹ. Đó là cỗ xe ngày thường ta vẫn ngồi. Ngươi hẳn cũng nhận ra. — Ta định giờ đốt cỗ xe ấy, để hiện ra Viêm nhiệt địa ngục ngay trước mắt.”

大殿樣は又言を御止めになつて、御側の者たちに眴せをなさいました。それから急に苦々しい御調子で、「その内には罪人の女房が一人、縛めた儘、乘せてある。されば車に火をかけたら、必定その女めは肉を燒き骨を焦して、四苦八苦の最期を遂げるであらう。その方が屏風を仕上げるには、又とないよい手本ぢや。雪のやうな肌が燃え爛れるのを見のがすな。黒髮が火の粉になつて、舞ひ上るさまもよう見て置け。」

Đức Đại điện lại ngừng lời, đưa mắt ra hiệu cho những người hầu cận. Rồi bỗng bằng giọng gay gắt, “Trong đó có một nữ quan tội nhân, bị trói nguyên như thế, ngồi sẵn. Vậy nên khi đốt xe, ắt ả ta sẽ cháy thịt khét xương, chết trong muôn vàn đau khổ. Để ngươi hoàn thành tấm bình phong, đây là mẫu tốt không gì bằng. Đừng bỏ lỡ cảnh làn da trắng như tuyết cháy rữa. Cũng hãy nhìn kỹ cảnh mái tóc đen hóa tàn lửa mà bay lên.”

大殿樣は三度口を御噤みになりましたが、何を御思ひになつたのか、今度は唯肩を搖つて、聲も立てずに御笑ひなさりながら、

Đức Đại điện ngậm miệng lần thứ ba, nhưng chẳng biết Ngài nghĩ gì, lần này chỉ rung vai cười không thành tiếng,

「末代までもない觀物ぢや。予もここで見物しよう。それ〳〵、簾を揚げて、良秀に中の女を見せて遣さぬか。」

“Cảnh này muôn đời sau cũng chẳng có. Ta cũng sẽ xem ở đây. Nào, nào, vén rèm lên, cho Yoshihide xem người đàn bà bên trong đi chứ.”

仰を聞くと仕丁の一人は、片手に松明の火を高くかざしながら、つか〳〵と車に近づくと、矢庭に片手をさし伸ばして、簾をさらりと揚げて見せました。けたゝましく音を立てて燃える松明の光は、一しきり赤くゆらぎながら、忽ち狹い輫の中を鮮かに照し出しましたが、𨋳の上に慘らしく、鎖にかけられた女房は――あゝ、誰か見違へを致しませう。きらびやかな繍のある櫻の唐衣にすべらかしの黒髮が艷やかに垂れて、うちかたむいた黄金の釵子も美しく輝いて見えましたが、身なりこそ違へ、小造りな體つきは、色の白い頸のあたりは、さうしてあの寂しい位つゝましやかな横顏は、良秀の娘に相違ございません。私は危く叫び聲を立てようと致しました。

Nghe lệnh, một phu dịch một tay giơ cao bó đuốc, bước sải tới gần xe, rồi bất thình lình chìa tay kia ra, vén soạt tấm rèm lên. Ánh đuốc cháy lách tách inh ỏi, chao đỏ một hồi, rồi lập tức soi rõ khoang xe chật hẹp; trên sàn xe, người nữ quan bị xích thảm thương — ôi, ai mà nhìn nhầm được. Trên chiếc karaginu màu hoa anh đào thêu lộng lẫy, mái tóc đen chải suông óng ả buông xuống, chiếc trâm vàng cài nghiêng cũng lấp lánh đẹp đẽ, nhưng dù trang phục khác đi, thân hình nhỏ nhắn ấy, vùng cổ trắng ngần ấy, và cái gương mặt nghiêng nết na đến mức buồn bã ấy, chắc chắn là con gái Yoshihide. Tôi suýt nữa đã thét lên.

その時でございます。私と向ひあつてゐた侍は慌しく身を起して、柄頭を片手に抑へながら、屹と良秀の方を睨みました。それに驚いて眺めますと、あの男はこの景色に、半ば正氣を失つたのでございませう。今まで下に蹲つてゐたのが、急に飛び立つたと思ひますと、兩手を前へ伸した儘、車の方へ思はず知らず走りかゝらうと致しました。唯生憎前にも申しました通り、遠い影の中に居りますので、顏貌ははつきりと分りません。しかしさう思つたのはほんの一瞬間で、色を失つた良秀の顏はいや、まるで何か目に見えない力が、宙へ吊り上げたやうな良秀の姿は、忽ちうす暗がりを切り拔いてあり〳〵と眼前へ浮び上りました。娘を乘せた檳榔毛の車が、この時、「火をかけい」と云ふ大殿樣の御言と共に、仕丁たちが投げる松明の火を浴びて炎々と燃え上つたのでございます。

Đúng lúc ấy. Người võ sĩ ngồi đối diện tôi vội vã nhổm dậy, một tay đè chuôi đao, trừng mắt nhìn về phía Yoshihide. Giật mình nhìn theo, thì có lẽ trước cảnh ấy lão đã nửa mất trí. Lão đang ngồi thu lu bỗng bật dậy, hai tay chìa ra phía trước, bất giác toan lao về phía cỗ xe. Có điều như tôi đã thưa, lão ở trong bóng tối xa, nên chẳng rõ mặt mày. Nhưng ý nghĩ ấy chỉ trong khoảnh khắc, gương mặt mất hết huyết sắc của Yoshihide, không, dáng người Yoshihide như bị một sức mạnh vô hình treo bổng lên không, lập tức cắt rời khỏi bóng tối mờ mà hiện rõ mồn một trước mắt. Bởi lúc ấy, cùng với lời phán của Đức Đại điện: “Đốt đi!”, cỗ xe lợp lá cau chở cô gái hứng lửa đuốc bọn phu dịch ném vào, đã bùng cháy rừng rực.

火は見る〳〵中に、車蓋をつゝみました。庇についた紫の流蘇が、煽られたやうにさつと靡くと、その下から濛々と夜目にも白い煙が渦を卷いて、或は簾、或は袖、或は棟の金物が、一時に碎けて飛んだかと思ふ程、火の粉が雨のやうに舞ひ上る――その凄じさと云つたらございません。いや、それよりもめらめらと舌を吐いて袖格子に搦みながら、半空までも立ち昇る烈々とした炎の色はまるで日輪が地に落ちて、天火が迸つたやうだとでも申しませうか。前に危く叫ばうとした私も、今は全く魂を消して、唯茫然と口を開きながら、この恐ろしい光景を見守るより外はございませんでした。しかし親の良秀は――

Lửa thoắt chốc trùm lấy mui xe. Tua tím rủ nơi mái xe như bị quạt mà phất lên, rồi từ dưới đó khói trắng ngay giữa đêm cuồn cuộn xoáy, và tàn lửa tung lên như mưa, tưởng như rèm, tay áo, đồ kim khí trên nóc xe cùng lúc vỡ tan bay tứ tán — cái ghê gớm ấy thật không sao tả xiết. Không, hơn thế nữa, ngọn lửa le lưỡi phừng phừng quấn lấy song cửa, bốc thẳng lên tận lưng trời, sắc lửa hừng hực ấy có thể ví như mặt trời rơi xuống đất, lửa trời phun trào. Tôi lúc nãy suýt thét lên, giờ thì hồn vía lên mây, chỉ biết thẫn thờ há miệng, đăm đăm nhìn cảnh tượng khủng khiếp ấy. Nhưng còn người cha, Yoshihide —

良秀のその時の顏つきは、今でも私は忘れません。思はず知らず車の方へ驅け寄らうとしたあの男は、火が燃え上ると同時に、足を止めて、やはり手をさし伸した儘、食ひ入るばかりの眼つきをして、車をつゝむ焔煙を吸ひつけられたやうに眺めて居りましたが、滿身に浴びた火の光で、皺だらけな醜い顏は、髭の先までもよく見えます。が、その大きく見開いた眼の中と云ひ、引き歪めた脣のあたりと云ひ、或は又絶えず引き攣つてゐる頬の肉の震へと云ひ、良秀の心に交々往來する恐れと悲しみと驚きとは、歴々と顏に描かれました。首を刎ねられる前の盜人でも、乃至は十王の廳へ引き出された、十逆五惡の罪人でもあゝまで苦しさうな顏は致しますまい。これには流石にあの強力の侍でさへ、思はず色を變へて、畏る〳〵大殿樣の御顏を仰ぎました。

Vẻ mặt Yoshihide lúc ấy, đến giờ tôi vẫn không quên. Lão vừa bất giác toan chạy về phía xe, lửa bùng lên thì cũng đồng thời dừng chân, vẫn chìa tay ra như thế, ánh mắt như muốn ăn sâu vào, nhìn trân trối như bị hút lấy vào lửa khói bao trùm cỗ xe; ánh lửa hắt khắp người, gương mặt nhăn nheo xấu xí thấy rõ đến tận chóp râu. Nhưng nào đôi mắt mở trừng trừng, nào quanh đôi môi méo xệch, nào thớ thịt má không ngừng co giật run rẩy, nỗi sợ hãi, đau thương, kinh hoàng thay nhau qua lại trong lòng Yoshihide đều hiện rõ mồn một trên mặt. Đến tên trộm sắp bị chém đầu, hay kẻ tội nhân phạm thập nghịch ngũ ác bị lôi ra trước điện Thập Vương, có lẽ cũng chẳng mang vẻ mặt đau khổ đến thế. Đến cả người võ sĩ lực lưỡng kia cũng bất giác biến sắc, khúm núm ngước nhìn mặt Đức Đại điện.

が、大殿樣は緊く唇を御噛みになりながら、時々氣味惡く御笑ひになつて、眼を放さずぢつと車の方を御見つめになつていらつしやいます。さうしてその車の中には――あゝ、私はその時、その車にどんな娘の姿を眺めたか、それを詳しく申し上げる勇氣は、到底あらうとも思はれません。あの煙に咽んで仰向けた顏の白さ、焔を掃つてふり亂れた髮の長さ、それから又見る間に火と變つて行く、櫻の唐衣の美しさ、――何と云ふ慘たらしい景色でございましたらう。殊に夜風が一下しして、煙が向うへ靡いた時、赤い上に金粉を撒いたやうな、焔の中から浮き上つて、髮を口に噛みながら、縛の鎖も切れるばかり身悶えをした有樣は、地獄の業苦を目のあたりへ寫し出したかと疑はれて、私始め強力の侍までおのづと身の毛がよだちました。

Nhưng Đức Đại điện mím chặt môi, thỉnh thoảng lại cười rờn rợn, mắt không rời, đăm đăm nhìn về phía cỗ xe. Và trong cỗ xe ấy — ôi, lúc ấy tôi đã thấy cô gái trong xe ra sao, tôi thật chẳng nghĩ mình có đủ can đảm để thưa tỏ tường. Gương mặt trắng ngửa lên sặc khói, mái tóc dài rối tung quét qua ngọn lửa, rồi chiếc karaginu màu anh đào đẹp đẽ đang thoắt hóa thành lửa — thật là cảnh tượng thảm khốc biết bao. Nhất là khi gió đêm thổi xuống một trận, khói dạt sang bên kia, cô gái hiện lên giữa ngọn lửa như rắc bụi vàng trên nền đỏ, ngậm tóc trong miệng, quằn quại như muốn đứt cả xích trói, cảnh ấy ngờ như nghiệp khổ địa ngục hiện ra ngay trước mắt, từ tôi đến cả người võ sĩ lực lưỡng đều tự nhiên dựng tóc gáy.

するとその夜風が又一渡り、御庭の木々の梢にさつと通ふ――と誰でも、思ひましたらう。さう云ふ音が暗い空を、どことも知らず走つたと思ふと、忽ち何か黒いものが、地にもつかず宙にも飛ばず、鞠のやうに躍りながら、御所の屋根から火の燃えさかる車の中へ、一文字にとびこみました。さうして朱塗のやうな袖格子が、ばら〳〵と燒け落ちる中に、のけ反つた娘の肩を抱いて、帛を裂くやうな鋭い聲を、何とも云へず苦しさうに、長く煙の外へ飛ばせました。續いて又、二聲三聲――私たちは我知らず、あつと同音に叫びました。壁代のやうな焔を後にして、娘の肩に縋つてゐるのは、堀河の御邸に繋いであつた、あの良秀と諢名のある、猿だつたのでございますから。その猿が何處をどうしてこの御所まで、忍んで來たか、それは勿論誰にもわかりません。が、日頃可愛がつてくれた娘なればこそ、猿も一しよに火の中へはひつたのでございませう。

Rồi gió đêm lại lướt qua một lượt, xào xạc trên ngọn cây trong vườn — có lẽ ai cũng nghĩ thế. Một âm thanh như vậy chạy qua bầu trời tối, chẳng biết từ đâu, rồi bỗng có một vật gì đen đen, chân không chạm đất mà cũng chẳng bay trên không, nảy tưng như quả cầu, từ mái cung lao thẳng một mạch vào cỗ xe đang cháy rực. Và giữa những song cửa như sơn son đang cháy rụng lả tả, nó ôm lấy vai cô gái đang ngửa người ra, phóng một tiếng thét sắc như xé lụa, đau đớn không sao tả nổi, kéo dài ra ngoài làn khói. Tiếp đó lại thêm hai ba tiếng nữa — bọn chúng tôi bất giác cùng kêu á lên một lượt. Bởi kẻ đang bám vào vai cô gái, phía sau là ngọn lửa như tấm màn che, chính là con khỉ bị buộc ở dinh Horikawa, con khỉ mang biệt danh Yoshihide. Con khỉ ấy lẻn đến tận cung này bằng cách nào, dĩ nhiên chẳng ai biết. Nhưng chính vì là cô gái ngày thường đã thương nó, nên con khỉ mới cùng lao vào lửa.

が、猿の姿が見えたのは、ほんの一瞬間でございました。金梨子地のやうな火の粉が一しきり、ぱつと空へ上つたかと思ふ中に、猿は元より娘の姿も、黒煙の底に隱されて、御庭のまん中には唯、一輛の火の車が凄じい音を立てながら、燃え沸つてゐるばかりでございます。いや、火の車と云ふよりも、或は火の柱と云つた方が、あの星空を衝いて煑え返る、恐ろしい火焔の有樣にはふさはしいかも知れません。

Nhưng bóng con khỉ chỉ thấy được trong khoảnh khắc. Tàn lửa như sơn mài nền vàng rắc bụi một hồi bùng lên trời, và trong chớp mắt, chẳng những con khỉ mà cả bóng cô gái cũng bị chìm khuất dưới đáy khói đen, giữa vườn chỉ còn một cỗ xe lửa gầm lên khủng khiếp, cháy sôi sục. Không, nói là xe lửa, có lẽ nói là cột lửa thì đúng hơn, mới xứng với cảnh ngọn lửa khủng khiếp đâm thủng trời sao mà sôi trào ấy.

その火の柱を前にして、凝り固まつたやうに立つてゐる良秀は、――何と云ふ不思議な事でございませう。あのさつきまで地獄の責苦に惱んでゐたやうな良秀は、今は云ひやうのない輝きを、さながら恍惚とした法悦の輝きを、皺だらけな滿面に浮べながら、大殿樣の御前も忘れたのか、兩腕をしつかり胸に組んで、佇んでゐるではございませんか。それがどうもあの男の眼の中には、娘の悶え死ぬ有樣が映つてゐないやうなのでございます。唯美しい火焔の色と、その中に苦しむ女人の姿とが、限りなく心を悦ばせる――さう云ふ景色に見えました。

Đứng trước cột lửa ấy, Yoshihide như đông cứng lại — thật là chuyện lạ lùng biết bao. Yoshihide, mới đây thôi còn như đang chịu khổ hình địa ngục, giờ trên khắp gương mặt nhăn nheo lại rạng lên một vẻ sáng ngời không sao tả xiết, tựa hồ ánh sáng của niềm pháp lạc ngây ngất, dường như quên cả đang trước mặt Đức Đại điện, khoanh chặt hai tay trước ngực, đứng sững đó, chẳng phải thế sao. Hình như trong mắt lão không hề in bóng cảnh con gái quằn quại chết. Chỉ có sắc lửa đẹp đẽ và dáng người nữ nhân đau đớn trong đó làm lòng lão vui sướng vô hạn — cảnh tượng trông như vậy.

しかも不思議なのは、何もあの男が一人娘の斷末魔を嬉しさうに眺めてゐた、そればかりではございません。その時の良秀には、何故か人間とは思はれない夢に見る獅子王の怒りに似た、怪しげな嚴さがございました。でございますから不意の火の手に驚いて、啼き騷ぎながら飛びまはる數の知れない夜鳥でさへ、氣のせゐか良秀の揉烏帽子のまはりへは、近づかなかつたやうでございます。恐らくは無心の鳥の眼にも、あの男の頭の上に、圓光の如く懸つてゐる、不可思議な威嚴が見えたのでございませう。

Mà điều lạ đâu chỉ ở chỗ lão có vẻ vui sướng nhìn đứa con gái duy nhất hấp hối. Yoshihide lúc ấy, chẳng hiểu sao có một vẻ uy nghiêm quái dị chẳng giống con người, tựa cơn thịnh nộ của sư tử vương thấy trong mộng. Vì thế đến bầy chim đêm không biết bao nhiêu con, kinh hãi bởi ngọn lửa bất ngờ, kêu loạn bay quanh, có lẽ tại mình tưởng tượng, mà cũng như không dám bén mảng gần chiếc mũ eboshi mềm của Yoshihide. Có lẽ ngay cả con mắt vô tâm của loài chim cũng thấy được vẻ uy nghiêm khó nghĩ bàn treo như vầng hào quang trên đầu lão.

鳥でさへさうでございます。まして私たちは仕丁までも、皆息をひそめながら、身の内も震へるばかり、異樣な隨喜の心に充ち滿ちて、まるで開眼の佛でも見るやうに、眼も離さず、良秀を見つめました。空一面に鳴り渡る車の火とそれに魂を奪はれて、立ちすくんでゐる良秀と――何と云ふ莊嚴、何と云ふ歡喜でございませう。が、その中でたつた、御縁の上の大殿樣だけは、まるで別人かと思はれる程、御顏の色も青ざめて、口元に泡を御ためになりながら、紫の指貫の膝を兩手にしつかり御つかみになつて、丁度喉の渇いた獸のやうに喘ぎつゞけていらつしやいました。……

Đến chim còn như thế. Huống chi bọn chúng tôi, cả đến bọn phu dịch, ai nấy đều nín thở, run rẩy đến tận ruột gan, lòng tràn ngập một niềm hoan hỷ kỳ lạ, nhìn Yoshihide không rời mắt, như nhìn một tượng Phật vừa khai nhãn. Lửa cỗ xe gầm vang khắp trời, và Yoshihide bị nó cướp hồn, đứng sững — thật trang nghiêm biết bao, hoan hỷ biết bao. Nhưng giữa đó, chỉ duy có Đức Đại điện trên hiên, mặt tái nhợt như thành người khác, khóe miệng đọng bọt, hai tay nắm chặt đầu gối quần sashinuki tím, cứ thở hổn hển như con thú khát nước. …

その夜雪解の御所で、大殿樣が車を御燒きになつた事は、誰の口からともなく世上へ洩れましたが、それに就いては隨分いろ〳〵な批判を致すものも居つたやうでございます。先第一に何故大殿樣が良秀の娘を御燒き殺しなすつたか、――これは、かなはぬ戀の恨みからなすつたのだと云ふ噂が、一番多うございました。が、大殿樣の思召しは、全く車を燒き人を殺してまでも、屏風の畫を描かうとする繪師根性の曲なのを懲らす御心算だつたのに相違ございません。現に私は、大殿樣が御口づからさう仰有るのを伺つた事さへございます。

Chuyện Đức Đại điện đốt xe ở cung Yukige đêm ấy, chẳng biết từ miệng ai, lọt ra ngoài thiên hạ, và về chuyện đó có vẻ cũng lắm kẻ phán xét đủ điều. Trước hết, vì sao Đức Đại điện thiêu chết con gái Yoshihide — về chuyện này, lời đồn nhiều nhất là Ngài làm vì oán hận mối tình không thành. Nhưng ý Đức Đại điện, hẳn hoàn toàn là định trừng trị cái tâm tính thợ vẽ quái gở, muốn vẽ tranh bình phong đến mức đốt xe giết người. Chính tôi còn đã từng nghe Đức Đại điện tự miệng phán như vậy.

それからあの良秀が、目前で娘を燒き殺されながら、それでも屏風の畫を描きたいと云ふその木石のやうな心もちが、やはり何かとあげつらはれたやうでございます。中にはあの男を罵つて、畫の爲には親子の情愛も忘れてしまふ、人面獸心の曲者だなどと申すものもございました。あの横川の僧都樣などは、かう云ふ考へに味方をなすつた御一人で、「如何に一藝一能に秀でやうとも、人として五常を辨へねば、地獄に墮ちる外はない」などと、よく仰有つたものでございます。

Rồi cái lòng dạ như gỗ đá của Yoshihide, bị thiêu chết con gái ngay trước mắt mà vẫn muốn vẽ tranh bình phong, cũng bị bàn ra tán vào. Có kẻ còn mắng lão là quân gian ác mặt người dạ thú, vì tranh mà quên cả tình cha con. Vị Tăng đô ở Yokawa cũng là một trong những người tán đồng ý ấy, thường nói: “Dẫu có xuất chúng ở một nghề một tài đến đâu, làm người mà không biết ngũ thường thì chỉ có sa xuống địa ngục mà thôi.”

所がその後一月ばかり經つて、愈々地獄變の屏風が出來上りますと良秀は早速それを御邸へ持つて出て、恭しく大殿樣の御覽に供へました。丁度その時は僧都樣も御居合はせになりましたが、屏風の畫を一目御覽になりますと、流石にあの一帖の天地に吹き荒んでゐる火の嵐の恐しさに御驚きなすつたのでございませう。それまでは苦い顏をなさりながら、良秀の方をじろ〳〵睨めつけていらしつたのが、思はず知らず膝を打つて、「出かし居つた」と仰有いました。この言を御聞になつて、大殿樣が苦笑なすつた時の御容子も、未だに私は忘れません。

Thế rồi khoảng một tháng sau, tấm bình phong Địa ngục biến rốt cuộc hoàn thành, Yoshihide liền mang ngay đến dinh, cung kính dâng lên Đức Đại điện ngự lãm. Đúng lúc ấy vị Tăng đô cũng có mặt, vừa nhìn qua tranh bình phong, hẳn cũng phải kinh ngạc trước nỗi khủng khiếp của cơn bão lửa đang cuồng nộ khắp đất trời trên tấm bình phong ấy. Trước đó vị Tăng đô còn nhăn mặt, liếc xéo về phía Yoshihide, vậy mà bất giác vỗ đùi mà thốt: “Khá cho hắn thật!” Dáng vẻ Đức Đại điện khi nghe lời ấy mà cười gượng, đến giờ tôi vẫn không quên.

それ以來あの男を惡く云ふものは、少くとも御邸の中だけでは、殆ど一人もゐなくなりました。誰でもあの屏風を見るものは、如何に日頃良秀を憎く思つてゐるにせよ、不思議に嚴かな心もちに打たれて、炎熱地獄の大苦艱を如實に感じるからでもございませうか。

Từ đó trở đi, kẻ nói xấu lão, ít ra là trong dinh, gần như chẳng còn ai. Ai nhìn tấm bình phong ấy, dù ngày thường ghét Yoshihide đến đâu, cũng bị một cảm giác trang nghiêm lạ lùng xâm chiếm, cảm thấy như thật nỗi đại khổ của Viêm nhiệt địa ngục, có lẽ là vì thế chăng.

しかしさうなつた時分には、良秀はもうこの世に無い人の數にはいつて居りました。それも屏風の出來上つた次の夜に、自分の部屋の梁へ繩をかけて、縊れ死んだのでございます。一人娘を先立てたあの男は、恐らく安閑として生きながらへるのに堪へなかつたのでございませう。屍骸は今でもあの男の家の跡に埋まつて居ります。尤も小さな標の石は、その後何十年かの雨風に曝されて、とうの昔誰の墓とも知れないやうに、苔蒸してゐるにちがひございません。

Nhưng đến lúc ấy, Yoshihide đã thuộc vào số người không còn trên cõi đời này. Ấy là vào đêm sau ngày tấm bình phong hoàn thành, lão treo dây lên xà nhà trong phòng mình mà thắt cổ chết. Để đứa con gái duy nhất đi trước, có lẽ lão không chịu nổi việc cứ thản nhiên sống tiếp. Thi hài lão đến nay vẫn chôn ở nền nhà cũ. Có điều tấm bia đá nhỏ, sau mấy chục năm phơi mưa gió, hẳn từ lâu đã rêu phủ đến không còn biết là mộ của ai.