Bà Dalloway Virginia Woolf Original title: Mrs. Dalloway Bản dịch tiếng Việt bằng AI · đánh giá AI v2 Edition: woolf-mrs-dalloway-vi-ai-2026 Canonical URL: https://streamentry.github.io/LitMundi/vi/read/woolf-mrs-dalloway/woolf-mrs-dalloway-vi-ai-2026/ AI-reviewed translation. Weighted AI assessment: 8.68/10 under litmundi-literary-v2. No independent human literary review is claimed. Reader corrections may lead to revision. Publication: published; ai_reviewed Translator: LitMundi AI translation (Claude) Editors: none recorded Reviewers: no independent literary certification AI assessment systems: litmundi-ai-literary-assessment Review evidence: https://github.com/streamentry/LitMundi/blob/main/corpus/reviews/woolf-mrs-dalloway/woolf-mrs-dalloway-vi-ai-2026/ai-review-v2-2026-11-04.json Source edition: woolf-mrs-dalloway-en-pg71865 Source edition URL: https://streamentry.github.io/LitMundi/en/read/woolf-mrs-dalloway/woolf-mrs-dalloway-en-pg71865/ Source: Virginia Woolf, Mrs. Dalloway (1925). Project Gutenberg #71865. Source witness URL: https://www.gutenberg.org/cache/epub/71865/pg71865-images.html Source catalog URL: https://www.gutenberg.org/ebooks/71865 Source witness description: The complete text of Project Gutenberg #71865, from ‘Mrs. Dalloway said she would buy the flowers herself’ to ‘For there she was.’ No claim of a newly inspected printed copy. Edition provenance: Complete direct AI-generated Vietnamese translation from the identified English source edition; no existing Vietnamese text or modern relay translation was used. License: CC-BY-4.0 Rights: AI-produced Vietnamese translation generated and revised directly from the separately assessed historical original. Under the project AI-content policy, any applicable rights controlled by the publishing maintainer are offered under CC BY 4.0. No human authorship, exclusive copyright, new restriction on public-domain material or worldwide protection is asserted; original-source and third-party rights remain separate. No human creative contributors are recorded for this edition. Canonical content SHA-256: ef04e3d03fd348b0407d8ce38d088691e9a7fceb0addaafde7af6cd1ef728b6b Content rights are edition-specific; the software MIT license does not relicense literature. [woolf-mrs-dalloway:1.1] Bà Dalloway [woolf-mrs-dalloway:1.2] Bà Dalloway bảo bà sẽ tự đi mua hoa. [woolf-mrs-dalloway:1.3] Vì Lucy đã có đủ việc đè lên đầu rồi. Cửa nẻo sẽ phải tháo khỏi bản lề; người của tiệm Rumpelmayer sắp đến. Và rồi, Clarissa Dalloway nghĩ, ôi buổi sáng mới sao—tươi mát như thể phát cho lũ trẻ trên bãi biển. [woolf-mrs-dalloway:1.4] Thật là một trò vui! Thật là một cú lao mình! Vì lúc nào bà cũng thấy như thế, hồi ấy, khi, cùng tiếng kẽo kẹt nhỏ của bản lề mà giờ đây bà vẫn nghe thấy, bà xô tung cánh cửa kính sát đất và lao ra không khí ngoài trời ở Bourton. Không khí buổi sớm mới tươi mát làm sao, yên ả làm sao, tất nhiên còn tĩnh hơn không khí này; như cái vỗ của một con sóng; nụ hôn của một con sóng; lạnh và sắc mà vẫn (với một cô gái mười tám tuổi như bà khi ấy) trang nghiêm, bà đứng đó bên khung cửa sổ mở, cảm thấy rằng có điều gì khủng khiếp sắp xảy ra; nhìn những bông hoa, nhìn những hàng cây với làn khói uốn lượn bốc khỏi chúng và lũ quạ bay lên, sà xuống; đứng và nhìn cho đến khi Peter Walsh nói, “Mơ mộng giữa đám rau đấy à?”—có phải thế không?—“Tôi thích đàn ông hơn súp lơ”—có phải thế không? Hẳn ông đã nói câu ấy vào bữa sáng một hôm khi bà ra ngoài sân thượng—Peter Walsh. Một ngày gần đây ông sẽ từ Ấn Độ về, tháng Sáu hay tháng Bảy, bà quên mất là lúc nào, vì thư ông viết chán ngắt; người ta nhớ là những câu nói của ông; đôi mắt, con dao nhíp, nụ cười, tính hay cáu của ông và, khi hàng triệu điều đã tan biến hẳn—lạ lùng làm sao!—vài câu nói như thế về mấy cây cải bắp. [woolf-mrs-dalloway:1.5] Bà hơi đứng thẳng người trên mép vỉa hè, chờ chiếc xe tải của Durtnall đi qua. Một người đàn bà duyên dáng, Scrope Purvis nghĩ về bà (biết bà như người ta vẫn biết những người ở sát nhà mình tại Westminster); có chút gì chim chóc nơi bà, chim giẻ cùi, xanh lục lam, nhẹ nhàng, hoạt bát, tuy đã ngoài năm mươi và tóc bạc trắng hẳn đi từ sau trận ốm. Bà đậu đó, chẳng bao giờ nhìn thấy ông, chờ sang đường, rất thẳng người. [woolf-mrs-dalloway:1.6] Vì sống ở Westminster—được bao nhiêu năm rồi? hơn hai mươi,—người ta cảm thấy ngay giữa dòng xe cộ, hay khi thức giấc ban đêm, Clarissa chắc chắn như thế, một sự im lặng đặc biệt, hay một vẻ trang nghiêm; một quãng ngừng không tả được; một nỗi hồi hộp (nhưng có thể đó là tim bà, bị ảnh hưởng, họ nói, bởi bệnh cúm) trước khi Big Ben điểm giờ. Kìa! Nó ngân lên. Trước hết một lời báo trước, du dương; rồi đến giờ, không thể thu hồi. Những vòng tròn chì tan vào không khí. Chúng ta thật ngốc, bà nghĩ, băng qua phố Victoria. Vì chỉ có Trời biết tại sao người ta yêu nó đến thế, tại sao người ta thấy nó như thế, tự bịa ra nó, dựng nó quanh mình, đập đổ nó, tạo ra nó từng khoảnh khắc lại từ đầu; nhưng cả những mụ nhếch nhác nhất, những kẻ khốn khổ chán nản nhất ngồi trên bậc cửa (rượu là nguyên nhân sa ngã của họ) cũng làm vậy; không thể xử lý họ bằng các Đạo luật của Nghị viện, bà chắc chắn, chính vì lẽ đó: họ yêu cuộc sống. Trong mắt người ta, trong nhịp đong đưa, bước chân, tiếng lê bước; trong tiếng gầm tiếng ồn ào; xe ngựa, xe hơi, xe buýt, xe tải, những người đeo biển quảng cáo lê bước đong đưa; các ban nhạc kèn đồng; đàn organ quay tay; trong niềm đắc thắng và tiếng leng keng và tiếng hát cao lạ lùng của chiếc máy bay nào đó trên đầu là điều bà yêu; cuộc sống; London; khoảnh khắc tháng Sáu này. [woolf-mrs-dalloway:1.7] Vì đang giữa tháng Sáu. Chiến tranh đã qua, trừ với ai đó như bà Foxcroft ở Sứ quán đêm qua đang gặm nhấm lòng mình vì cậu bé đáng yêu ấy đã chết và giờ tòa Manor House cũ phải về tay một người em họ; hay phu nhân Bexborough, người ta bảo, khai mạc một buổi chợ từ thiện với bức điện tín trong tay, John, đứa con cưng của bà, đã chết; nhưng nó đã qua; tạ ơn Trời—qua rồi. Tháng Sáu. Nhà Vua và Hoàng hậu ở trong Cung. Và khắp nơi, dù còn sớm thế, có một nhịp đập, một sự khuấy động của những chú ngựa non phi nước đại, tiếng gậy cricket gõ; Lord’s, Ascot, Ranelagh và tất cả những thứ còn lại; được bọc trong tấm lưới mềm của không khí buổi sáng xám xanh, thứ mà khi ngày dần trôi sẽ gỡ chúng ra, và đặt xuống bãi cỏ sân chơi của chúng những chú ngựa non nảy tưng, vó trước vừa chạm đất là lại bật lên, những chàng trai xoay tròn, và những cô gái cười đùa trong lớp muslin trong suốt, ngay lúc này, sau cả đêm khiêu vũ, đang dắt những con chó lông xù lố bịch của mình đi chạy; và ngay lúc này, vào giờ này, những bà quả phụ quý tộc kín đáo đang phóng xe hơi đi làm những việc bí ẩn; và các chủ tiệm đang bồn chồn trong tủ kính với những viên giả ngọc và kim cương, những chiếc trâm cổ xinh xắn màu lục biển gắn kiểu thế kỷ mười tám để dụ người Mỹ (nhưng phải tiết kiệm, đừng mua gì bừa bãi cho Elizabeth), và bà cũng vậy, yêu nó bằng một niềm đam mê lố bịch và trung thành, vì là một phần của nó, bởi tổ tiên bà từng là cận thần thời các vua George, bà cũng vậy, ngay đêm nay sẽ bừng lên và rạng rỡ; để mở tiệc của mình. Nhưng lạ làm sao, khi bước vào Công viên, sự yên lặng; màn sương; tiếng vo ve; những chú vịt bơi chậm hạnh phúc; những con chim có túi lạch bạch; và ai đang đi tới, lưng quay vào các tòa nhà Chính phủ, thật xứng hợp, xách một chiếc hộp công văn đóng dấu Huy hiệu Hoàng gia, ai nếu không phải Hugh Whitbread; người bạn cũ Hugh của bà—Hugh đáng nể! [woolf-mrs-dalloway:1.8] “Chào buổi sáng, Clarissa!” Hugh nói, hơi phô trương, vì họ biết nhau từ hồi còn nhỏ. “Em đi đâu đấy?” [woolf-mrs-dalloway:1.9] “Tôi thích đi bộ ở London,” bà Dalloway nói. “Thật đấy, còn hơn đi bộ ở miền quê.” [woolf-mrs-dalloway:1.10] Họ vừa mới lên thành phố—thật chẳng may—để gặp bác sĩ. Người ta lên để xem tranh; đi nghe opera; đưa con gái đi giao thiệp; nhà Whitbread lên “để gặp bác sĩ.” Biết bao lần Clarissa đã đến thăm Evelyn Whitbread trong viện điều dưỡng. Evelyn lại ốm à? Evelyn khá là không khỏe, Hugh nói, ngụ ý bằng một kiểu bĩu môi hay phình ngực của cái thân hình rất đầy đặn, nam tính, cực kỳ đẹp trai, được bọc nệm hoàn hảo của ông (ông lúc nào cũng ăn mặc gần như quá chải chuốt, nhưng có lẽ buộc phải thế, với cái chân việc nhỏ ở Triều đình) rằng vợ ông mắc một chứng bệnh bên trong nào đó, không có gì nghiêm trọng, mà, là một người bạn cũ, Clarissa Dalloway hẳn sẽ hiểu hoàn toàn không cần ông nói rõ. À vâng, tất nhiên bà hiểu; phiền thật; và thấy mình rất như chị em và đồng thời kỳ lạ ý thức về chiếc mũ của mình. Không phải chiếc mũ hợp cho sáng sớm, có phải thế không? Vì Hugh lúc nào cũng làm bà có cảm giác ấy, khi ông hăm hở nói tiếp, nâng mũ khá phô trương và quả quyết với bà rằng bà có thể là cô gái mười tám, và tất nhiên ông sẽ đến dự tiệc của bà tối nay, Evelyn nhất quyết đòi thế, chỉ là có thể hơi muộn sau buổi tiệc ở Cung mà ông phải đưa một cậu con trai của Jim tới,—bà luôn thấy mình hơi tong teo bên cạnh Hugh; như nữ sinh; nhưng vẫn quý mến ông, một phần vì quen ông từ xưa, nhưng bà quả thực nghĩ ông là người tử tế theo kiểu của ông, dù Richard suýt phát điên vì ông, còn Peter Walsh thì đến tận ngày nay vẫn chưa tha thứ cho bà vì đã thích ông. [woolf-mrs-dalloway:1.11] Bà nhớ hết cảnh này đến cảnh khác ở Bourton—Peter giận dữ; Hugh tất nhiên chẳng phải đối thủ của ông về mặt nào, nhưng cũng không hẳn là thằng ngốc như Peter vẽ ra; không chỉ là cái đầu hình nộm trong tiệm hớt tóc. Khi bà mẹ già muốn ông bỏ săn bắn hay đưa bà đến Bath, ông làm ngay, không một lời; ông thực sự không ích kỷ, còn việc nói, như Peter vẫn nói, rằng ông không có tim, không có óc, chẳng có gì ngoài phong cách và dòng giống của một quý ông Anh, thì đó chỉ là Peter thân yêu của bà lúc tệ nhất; và ông có thể không chịu nổi; có thể bất khả; nhưng đáng yêu khi cùng đi dạo vào một buổi sáng như thế này. [woolf-mrs-dalloway:1.12] (Tháng Sáu đã kéo từng chiếc lá ra trên cây. Những bà mẹ ở Pimlico cho con bú. Các thông điệp đang truyền từ Hạm đội đến Bộ Hải quân. Phố Arlington và Piccadilly dường như cọ xát chính không khí trong Công viên và nâng lá của nó lên nóng bỏng, rực rỡ, trên những đợt sóng của sức sống thần thánh mà Clarissa yêu. Khiêu vũ, cưỡi ngựa, bà từng mê tất cả những thứ ấy.) [woolf-mrs-dalloway:1.13] Vì họ có thể xa nhau hàng trăm năm, bà và Peter; bà chẳng bao giờ viết thư và thư của ông là những cành củi khô; nhưng bất chợt nó ập đến với bà, Nếu ông ấy ở đây với mình bây giờ thì ông sẽ nói gì?—một số ngày, một số cảnh đem ông trở lại với bà một cách bình thản, không còn nỗi cay đắng xưa; có lẽ đó là phần thưởng của việc từng quan tâm đến người khác; họ quay về giữa công viên St. James vào một buổi sáng đẹp trời—quả thật họ quay về. Nhưng Peter—dù ngày có đẹp đến đâu, và cây cối và cỏ, và cô bé áo hồng—Peter chẳng bao giờ thấy gì trong số đó. Ông sẽ đeo kính lên, nếu bà bảo; ông sẽ nhìn. Điều làm ông quan tâm là tình trạng thế giới; Wagner, thơ của Pope, tính cách con người mãi mãi, và những khiếm khuyết của tâm hồn bà. Ông mắng bà thế nào! Họ cãi nhau thế nào! Bà sẽ lấy một Thủ tướng và đứng trên đầu cầu thang; bà chủ tiệc hoàn hảo, ông gọi bà (bà đã khóc vì điều đó trong phòng ngủ), bà có đủ chất của một bà chủ tiệc hoàn hảo, ông nói. [woolf-mrs-dalloway:1.14] Cho nên bà vẫn thấy mình đang tranh luận trong công viên St. James, vẫn chứng minh rằng bà đã đúng—mà bà cũng đúng thật—khi không lấy ông. Vì trong hôn nhân, giữa những người sống với nhau ngày này qua ngày khác trong cùng một ngôi nhà, phải có chút phóng túng, chút độc lập; điều mà Richard cho bà, và bà cho ông. (Chẳng hạn sáng nay ông ở đâu? Một ủy ban nào đó, bà không bao giờ hỏi là gì.) Nhưng với Peter thì mọi thứ đều phải chia sẻ; mọi thứ đều phải đào xới. Và thật không chịu nổi, và khi đến cảnh ấy trong khu vườn nhỏ bên đài phun nước, bà phải đoạn tuyệt với ông nếu không cả hai sẽ bị hủy hoại, tan nát, bà tin chắc như vậy; dù bà đã mang theo bên mình nhiều năm như một mũi tên cắm trong tim nỗi đau, nỗi thống khổ ấy; rồi nỗi kinh hoàng của khoảnh khắc ai đó nói với bà trong một buổi hòa nhạc rằng ông đã cưới một người đàn bà gặp trên tàu đi Ấn Độ! Bà sẽ không bao giờ quên tất cả điều đó! Lạnh lùng, vô tâm, một mụ đạo mạo, ông gọi bà. Bà không bao giờ hiểu nổi ông có thể để tâm đến thế. Nhưng mấy cô đàn bà Ấn Độ ấy có lẽ thì để tâm—những con ngốc xinh xắn, mỏng manh. Và bà đã phí lòng thương. Vì ông hoàn toàn hạnh phúc, ông quả quyết với bà—hết sức hạnh phúc, dù ông chưa làm nên điều gì đáng để người ta bàn tán; cả cuộc đời ông là một thất bại. Điều đó đến giờ vẫn làm bà tức. [woolf-mrs-dalloway:1.15] Bà đã tới cổng Công viên. Bà đứng lại một lát, nhìn những chiếc xe buýt ở Piccadilly. [woolf-mrs-dalloway:1.16] Bà sẽ không nói về bất kỳ ai trên đời bây giờ rằng họ thế này hay thế kia. Bà thấy mình rất trẻ; đồng thời già không sao tả xiết. Bà cắt xuyên qua mọi thứ như một lưỡi dao; đồng thời lại đứng bên ngoài, nhìn vào. Bà luôn có cảm giác, khi ngắm những chiếc taxi, rằng mình ở ngoài, ngoài, rất xa ngoài khơi và một mình; bà luôn có cảm giác rằng sống dù chỉ một ngày cũng rất, rất nguy hiểm. Không phải bà tự cho mình thông minh, hay khác thường mấy. Làm sao bà đã đi qua được cuộc đời chỉ với vài cọng kiến thức Fräulein Daniels trao cho họ, bà không nghĩ nổi. Bà chẳng biết gì; không ngôn ngữ, không lịch sử; giờ bà hầu như chẳng đọc cuốn sách nào, trừ hồi ký trên giường; vậy mà với bà nó hoàn toàn cuốn hút; tất cả điều này; những chiếc taxi chạy qua; và bà sẽ không nói về Peter, bà sẽ không nói về chính mình, tôi là thế này, tôi là thế kia. [woolf-mrs-dalloway:1.17] Tài năng duy nhất của bà là biết người gần như bằng bản năng, bà nghĩ, bước tiếp. Nếu đặt bà vào một căn phòng với ai đó, lưng bà dựng lên như lưng mèo; hoặc bà gừ gừ. Devonshire House, Bath House, ngôi nhà có con vẹt sứ, bà đã từng thấy tất cả sáng đèn; và nhớ Sylvia, Fred, Sally Seton—bao nhiêu là người; và khiêu vũ suốt đêm; và những cỗ xe tải lọc cọc đi qua ra chợ; và đánh xe về nhà qua Công viên. Bà nhớ có lần ném một đồng shilling xuống hồ Serpentine. Nhưng ai cũng nhớ; điều bà yêu là cái này, ở đây, bây giờ, trước mặt bà; bà mập trong chiếc xe thuê. Vậy có đáng kể không, bà tự hỏi, bước về phía Bond Street, có đáng kể không khi bà tất yếu sẽ chấm dứt hoàn toàn; tất cả điều này sẽ tiếp diễn mà không có bà; bà có oán không; hay chẳng phải thành ra an ủi khi tin rằng cái chết kết thúc tuyệt đối? mà bằng cách nào đó trong các con phố London, trên con triều dâng rút của vạn vật, đây, đó, bà vẫn sống sót, Peter sống sót, sống trong nhau, bà là một phần, bà chắc chắn, của những cái cây ở quê nhà; của ngôi nhà ở đó, xấu xí, lộn xộn vỡ ra thành từng mảnh từng mẩu như nó vốn thế; một phần của những người bà chưa từng gặp; được trải ra như màn sương giữa những người bà biết rõ nhất, họ nâng bà lên trên cành của họ như bà đã thấy cây nâng màn sương, nhưng nó lan ra rất xa, đời bà, chính bà. Nhưng bà đang mơ gì khi nhìn vào tủ kính tiệm Hatchards? Bà đang cố tìm lại điều gì? Hình ảnh bình minh trắng nào ở miền quê, khi bà đọc trong cuốn sách mở ra: [woolf-mrs-dalloway:1.18] Đừng sợ nữa cái nóng của mặt trời Cũng đừng sợ cơn thịnh nộ dữ dội của mùa đông. [woolf-mrs-dalloway:1.19] Cái tuổi muộn màng này của kinh nghiệm thế gian đã nuôi trong tất cả bọn họ, mọi đàn ông đàn bà, một giếng nước mắt. Nước mắt và sầu muộn; can đảm và nhẫn nại; một dáng đứng hoàn toàn thẳng thớm và khắc kỷ. Hãy nghĩ, chẳng hạn, đến người đàn bà bà ngưỡng mộ nhất, phu nhân Bexborough, khai mạc buổi chợ từ thiện. [woolf-mrs-dalloway:1.20] Có Jorrocks’ Jaunts and Jollities; có Soapy Sponge và Hồi ký của bà Asquith và Big Game Shooting in Nigeria, tất cả đều mở ra. Có rất nhiều sách; nhưng chẳng cuốn nào có vẻ thật hợp để mang cho Evelyn Whitbread trong viện điều dưỡng. Chẳng gì có thể làm bà vui và khiến người đàn bà nhỏ bé khô héo không tả xiết ấy trông, khi Clarissa bước vào, chỉ trong một khoảnh khắc thôi, niềm nở; trước khi họ ổn định với cuộc chuyện trò bất tận quen thuộc về bệnh tật phụ nữ. Bà muốn điều ấy biết bao—rằng người ta trông vui khi bà bước vào, Clarissa nghĩ rồi quay lại đi về phía Bond Street, bực mình, vì thật ngớ ngẩn khi có những lý do khác để làm mọi việc. Bà thà làm một trong những người như Richard, làm việc vì chính việc ấy, còn bà, bà nghĩ, đứng chờ sang đường, nửa thời gian làm việc chẳng đơn thuần, chẳng vì chính chúng; mà để người ta nghĩ thế này thế nọ; hoàn toàn ngu xuẩn bà biết (và giờ viên cảnh sát giơ tay lên) vì chẳng ai bị lừa dù một giây. Ôi giá bà được sống lại cuộc đời! bà nghĩ, bước lên vỉa hè, giá có thể trông khác đi! [woolf-mrs-dalloway:1.21] Trước hết, bà sẽ phải đen sạm như phu nhân Bexborough, với làn da như da thuộc nhăn và đôi mắt đẹp. Bà sẽ phải, như phu nhân Bexborough, chậm rãi và uy nghi; khá lớn người; quan tâm chính trị như đàn ông; có nhà ở quê; rất đường bệ, rất chân thành. Thay vào đó bà có một dáng người gầy như cọc đậu; một khuôn mặt nhỏ lố bịch, nhọn như mỏ chim. Rằng bà giữ dáng tốt là có thật; và có đôi tay đôi chân đẹp; và ăn mặc đẹp, xét việc bà tiêu ít. Nhưng giờ đây thường khi cái thân thể bà mặc (bà dừng lại ngắm một bức tranh Hà Lan), cái thân thể này, với mọi năng lực của nó, dường như chẳng là gì—chẳng là gì cả. Bà có cảm giác kỳ quặc nhất rằng chính mình vô hình; không ai thấy; không ai biết; không còn chuyện lấy chồng, không còn chuyện sinh con nữa, mà chỉ cuộc tiến bước kinh ngạc và khá trang nghiêm này cùng những người còn lại, lên Bond Street, là bà Dalloway này; thậm chí không còn là Clarissa; là bà Richard Dalloway này. [woolf-mrs-dalloway:1.22] Bond Street làm bà mê; Bond Street buổi sáng sớm vào mùa xã giao; cờ bay; các cửa hiệu; không lòe loẹt; không lấp lánh; một cuộn tweed trong tiệm nơi cha bà đã may đồ năm mươi năm; vài chuỗi ngọc trai; cá hồi trên tảng đá lạnh. [woolf-mrs-dalloway:1.23] “Chỉ có thế thôi,” bà nói, nhìn tiệm bán cá. “Chỉ có thế thôi,” bà lặp lại, dừng một lát trước cửa sổ tiệm găng tay nơi, trước Chiến tranh, người ta có thể mua những đôi găng gần như hoàn hảo. Và ông chú William già của bà từng nói rằng người ta nhận ra một quý bà qua giày và găng của bà. Ông đã trở mình trên giường một buổi sáng giữa cuộc Chiến tranh. Ông đã nói, “Ta thế là đủ rồi.” Găng và giày; bà say mê găng tay; nhưng con gái bà, Elizabeth của bà, chẳng thèm đoái hoài cái nào. [woolf-mrs-dalloway:1.24] Chẳng thèm, bà nghĩ, đi tiếp lên Bond Street tới một tiệm nơi họ giữ hoa cho bà mỗi khi bà mở tiệc. Elizabeth thực ra thương nhất là con chó của nó. Cả nhà sáng nay sặc mùi hắc ín. Dẫu sao, thà con Grizzle tội nghiệp còn hơn cô Kilman; thà bệnh sốt chó và hắc ín và đủ thứ còn hơn ngồi nhốt trong một phòng ngủ ngột ngạt với quyển kinh cầu nguyện! Thà gì cũng được, bà muốn nói. Nhưng có thể chỉ là một giai đoạn, như Richard nói, như mọi cô gái đều trải qua. Có thể là yêu. Nhưng tại sao lại với cô Kilman? người bị đối xử tệ thật, tất nhiên; phải châm chước điều ấy, và Richard nói cô ta rất giỏi, có một cái đầu sử học thực thụ. Dù sao họ cũng không rời nhau, và Elizabeth, con gái ruột của bà, đi rước lễ; còn việc nó ăn mặc thế nào, đối xử ra sao với những người đến ăn trưa thì bà chẳng bận tâm chút nào, theo kinh nghiệm của bà thì sự xuất thần tôn giáo làm người ta chai lì (lý tưởng cũng vậy); làm cùn cảm xúc, vì cô Kilman sẽ làm bất cứ gì cho người Nga, nhịn đói vì người Áo, nhưng riêng tư thì gây tra tấn thực sự, vô cảm đến thế, trong chiếc áo mưa xanh lục. Năm này qua năm khác cô ta mặc chiếc áo ấy; cô ta đổ mồ hôi; chưa đầy năm phút trong phòng cô ta đã khiến bạn cảm thấy sự trội hơn của cô, sự thua kém của bạn; cô nghèo thế nào; bạn giàu ra sao; cô sống trong một khu ổ chuột không một cái gối hay giường hay thảm hay gì gì đó, cả tâm hồn gỉ sét vì mối hận cắm trong đó, việc bị đuổi khỏi trường trong Chiến tranh—tạo vật khốn khổ cay đắng đáng thương! Vì không phải cô ta bà ghét mà là ý niệm về cô ta, thứ chắc chắn đã gom về mình rất nhiều điều không phải cô Kilman; đã thành một trong những bóng ma người ta chiến đấu trong đêm; một trong những bóng ma đứng dạng chân trên ta và hút nửa dòng máu sống của ta, những kẻ thống trị và bạo chúa; vì không nghi ngờ gì, nếu gieo xúc xắc lần khác, mặt đen ngửa lên thay vì mặt trắng, bà đã yêu cô Kilman! Nhưng không phải ở thế giới này. Không. [woolf-mrs-dalloway:1.25] Vậy mà thật chói tai khi có con quái vật tàn bạo này đang cựa quậy trong bà! nghe cành cây răng rắc và cảm thấy vó móng ghim xuống sâu trong khu rừng ngập lá ấy, tâm hồn; không bao giờ trọn vẹn mãn nguyện, hay trọn vẹn an toàn, vì bất cứ lúc nào con thú cũng có thể cựa mình, nỗi hận thù này, thứ mà, nhất là từ sau cơn bệnh, có sức làm bà thấy như bị nạo, đau nhói ở xương sống; gây cho bà đau đớn thể xác, và khiến mọi niềm vui trong cái đẹp, trong tình bạn, trong việc khỏe mạnh, được yêu và làm cho ngôi nhà mình dễ chịu rung chuyển, run rẩy và nghiêng ngả như thể quả thực có một con quái vật đang đào bới nơi rễ cây, như thể cả bộ giáp mãn nguyện chẳng là gì ngoài lòng tự ái! nỗi hận thù này! [woolf-mrs-dalloway:1.26] Vô lý, vô lý! bà tự kêu, đẩy cánh cửa xoay của tiệm hoa Mulberry. [woolf-mrs-dalloway:1.27] Bà bước vào, nhẹ nhàng, cao, rất thẳng, và lập tức được cô Pym mặt tròn như cúc áo chào đón, bàn tay cô lúc nào cũng đỏ tươi, như thể đã ngâm trong nước lạnh cùng với hoa. [woolf-mrs-dalloway:1.28] Có hoa: phi yến, đậu hoa, những bó tử đinh hương; và cẩm chướng, cả đống cẩm chướng. Có hồng; có diên vĩ. À vâng—bà hít vào mùi ngọt đất của khu vườn khi đứng nói chuyện với cô Pym người mang ơn bà, và nghĩ bà tốt, vì bà đã tốt nhiều năm trước; rất tốt, nhưng năm nay trông bà già hơn, quay đầu từ bên này sang bên kia giữa những diên vĩ và hồng và các chùm tử đinh hương gật gù với đôi mắt nửa khép, hít vào, sau tiếng ồn ngoài phố, hương thơm ngon ngọt, sự mát lạnh tinh tế. Rồi, mở mắt ra, những bông hồng trông tươi làm sao như vải lanh xếp nếp vừa giặt xong đặt trong khay liễu gai; và những cẩm chướng đỏ sẫm và nghiêm nghị, ngẩng đầu; và tất cả đậu hoa xòe ra trong bình, ánh tím, trắng như tuyết, nhợt—như thể đó là buổi chiều và những cô gái mặc áo muslin ra hái đậu hoa và hồng sau một ngày hè rực rỡ, với bầu trời gần như xanh đen, những bông phi yến, cẩm chướng, hoa rum của nó đã qua; và đó là khoảnh khắc giữa sáu và bảy giờ khi mọi bông hoa—hồng, cẩm chướng, diên vĩ, tử đinh hương—tỏa sáng; trắng, tím, đỏ, cam thẫm; mỗi bông dường như tự cháy, dịu dàng, thuần khiết trong những luống hoa mờ sương; và bà yêu biết bao những con ngài xám trắng xoay vòng ra vào, trên những cây cherry pie, trên hoa anh thảo chiều! [woolf-mrs-dalloway:1.29] Và khi bà bắt đầu cùng cô Pym đi từ bình này sang bình khác, chọn lựa, vô lý, vô lý, bà tự nhủ, mỗi lúc một dịu dàng hơn, như thể vẻ đẹp này, hương thơm này, sắc màu này, và việc cô Pym mến bà, tin bà, là một con sóng bà để mặc tràn qua và vượt lên trên nỗi hận ấy, con quái vật ấy, vượt qua tất cả; và nó nâng bà lên cao mãi cao mãi khi—ôi! một tiếng súng lục ngoài phố! [woolf-mrs-dalloway:1.30] “Trời, mấy cái xe hơi này,” cô Pym nói, ra cửa sổ nhìn, rồi quay lại và mỉm cười xin lỗi, hai tay đầy đậu hoa, như thể mấy cái xe hơi ấy, mấy cái lốp xe hơi ấy, đều là lỗi của cô. [woolf-mrs-dalloway:1.31] Tiếng nổ dữ dội làm bà Dalloway giật mình và làm cô Pym chạy ra cửa sổ xin lỗi phát ra từ một chiếc xe hơi vừa tấp vào mép vỉa hè đúng đối diện cửa sổ tiệm Mulberry. Những người qua đường, tất nhiên dừng lại và nhìn chằm chằm, chỉ kịp thấy một gương mặt cực kỳ quan trọng trên nền nệm ghế xám bồ câu, trước khi một bàn tay đàn ông kéo rèm xuống và chẳng còn gì để thấy ngoài một ô vuông xám bồ câu. [woolf-mrs-dalloway:1.32] Vậy mà tin đồn lập tức lan đi từ giữa Bond Street tới Oxford Street một bên, tới tiệm nước hoa Atkinson bên kia, truyền đi vô hình, không tiếng, như một đám mây, nhanh, mỏng như voan trên đồi, đổ xuống với chút nghiêm trang và tĩnh lặng đột ngột của mây trên những gương mặt vừa một giây trước còn hoàn toàn xáo động. Nhưng giờ đây điều huyền bí đã phẩy cánh qua họ; họ đã nghe tiếng nói của quyền uy; tinh thần tôn giáo đang đi giữa họ với đôi mắt bịt kín và đôi môi há rộng. Nhưng không ai biết gương mặt ai đã được thấy. Có phải Thân vương xứ Wales, Hoàng hậu, Thủ tướng? Gương mặt ai? Không ai biết. [woolf-mrs-dalloway:1.33] Edgar J. Watkiss, cuộn ống chì quàng trên cánh tay, nói to, tất nhiên là đùa: “Xe của ngài Thủ Tướng đó nha.” [woolf-mrs-dalloway:1.34] Septimus Warren Smith, không đi qua được, nghe thấy ông ta. [woolf-mrs-dalloway:1.35] Septimus Warren Smith, độ ba mươi tuổi, mặt xanh xao, mũi khoằm, mang giày nâu và chiếc áo khoác cũ sờn, với đôi mắt màu hạt dẻ mang cái vẻ e sợ làm cả những người hoàn toàn xa lạ cũng e sợ. Thế giới đã giơ roi lên; nó sẽ giáng xuống đâu? [woolf-mrs-dalloway:1.36] Mọi thứ đều đã dừng lại. Tiếng đập của các động cơ nghe như một mạch đập loạn nhịp khắp cả thân thể. Mặt trời nóng lạ thường vì chiếc xe đã dừng trước cửa sổ tiệm Mulberry; các bà già trên nóc xe buýt giương những chiếc dù đen; chỗ này một chiếc dù xanh lục, chỗ kia một chiếc đỏ bật mở với tiếng bốp nhỏ. Bà Dalloway, ra cửa sổ với đôi tay đầy đậu hoa, nhìn ra với gương mặt nhỏ hồng chúm chím dò hỏi. Mọi người nhìn chiếc xe. Septimus nhìn. Những cậu bé đi xe đạp nhảy xuống. Xe cộ ùn lại. Và chiếc xe đứng đó, rèm kéo kín, và trên rèm một hoa văn lạ như một cái cây, Septimus nghĩ, và sự co dần mọi thứ về một trung tâm trước mắt anh, như thể nỗi kinh hoàng nào đó đã gần trồi lên mặt và sắp bùng thành lửa, làm anh khiếp sợ. Thế giới chao đảo, rung rẩy và đe dọa bùng thành lửa. Chính tôi đang chặn đường, anh nghĩ. Chẳng phải người ta đang nhìn và chỉ trỏ anh sao; chẳng phải anh bị đè xuống đó, bị cắm rễ vào vỉa hè, vì một mục đích nào đó sao? Nhưng mục đích gì? [woolf-mrs-dalloway:1.37] “Ta đi tiếp đi anh, Septimus,” vợ anh nói, một người đàn bà nhỏ nhắn, đôi mắt to trên gương mặt vàng vọt nhọn; một cô gái Ý. [woolf-mrs-dalloway:1.38] Nhưng chính Lucrezia cũng không cưỡng được việc nhìn chiếc xe hơi và hoa văn hình cây trên rèm. Có phải Hoàng hậu trong đó—Hoàng hậu đi mua sắm? [woolf-mrs-dalloway:1.39] Người tài xế, vừa mở thứ gì đó, vặn thứ gì đó, đóng thứ gì đó, leo lên ghế lái. [woolf-mrs-dalloway:1.40] “Đi thôi,” Lucrezia nói. [woolf-mrs-dalloway:1.41] Nhưng chồng cô, vì họ đã cưới nhau bốn, năm năm rồi, giật mình, nhảy dựng, và nói, “Được rồi!” một cách giận dữ, như thể cô đã cắt ngang anh. [woolf-mrs-dalloway:1.42] Người ta phải để ý; người ta phải thấy. Người ta, cô nghĩ, nhìn đám đông đang trố mắt vào chiếc xe hơi; người Anh, với con cái và ngựa và quần áo của họ, mà cô có phần ngưỡng mộ; nhưng giờ họ là “người ta,” vì Septimus đã nói, “Anh sẽ tự sát”; một điều khủng khiếp để nói. Giả sử họ nghe thấy anh? Cô nhìn đám đông. Cứu với, cứu với! cô muốn kêu lên với mấy cậu bé hàng thịt và các bà. Cứu! Mới mùa thu năm ngoái cô và Septimus đã đứng trên Embankment quấn chung một chiếc áo choàng và, Septimus đọc báo thay vì nói chuyện, cô đã giật tờ báo khỏi tay anh và cười vào mặt ông già đã nhìn thấy họ! Nhưng thất bại thì người ta giấu. Cô phải đưa anh đi khỏi, vào một công viên nào đó. [woolf-mrs-dalloway:1.43] “Giờ ta sang đường,” cô nói. [woolf-mrs-dalloway:1.44] Cô có quyền với cánh tay anh, dù nó vô cảm. Anh sẽ trao cho cô, người đơn giản, bốc đồng thế, mới hai mươi bốn, không bạn bè ở Anh, đã rời nước Ý vì anh, một mẩu xương. [woolf-mrs-dalloway:1.45] Chiếc xe hơi với rèm kéo kín và vẻ dè giữ khó dò tiến về phía Piccadilly, vẫn bị nhìn chăm chú, vẫn làm xao động những gương mặt hai bên phố bằng cùng một hơi thở tối tăm của lòng tôn kính dù dành cho Hoàng hậu, Thân vương hay Thủ tướng thì không ai biết. Chính gương mặt ấy chỉ được ba người thấy một lần trong vài giây. Đến giới tính giờ cũng đang tranh cãi. Nhưng không thể nghi ngờ rằng sự vĩ đại ngồi bên trong; sự vĩ đại đang đi qua, ẩn mình, xuống Bond Street, chỉ cách một bề rộng bàn tay những người bình thường, những người giờ đây, lần đầu và lần cuối, có thể ở trong tầm nói chuyện với uy nghi của nước Anh, với biểu tượng bền vững của quốc gia sẽ được các nhà cổ vật tò mò biết đến, khi họ sàng những tàn tích của thời gian, lúc London là một con đường mòn cỏ mọc và tất cả những người đang vội vã trên vỉa hè sáng thứ Tư này chỉ còn là xương với vài chiếc nhẫn cưới lẫn trong bụi của họ và những miếng trám vàng của vô số cái răng sâu. Gương mặt trong chiếc xe hơi khi ấy sẽ được biết. [woolf-mrs-dalloway:1.46] Hẳn là Hoàng hậu, bà Dalloway nghĩ, bước ra khỏi tiệm Mulberry với hoa của mình; Hoàng hậu. Và trong một giây bà mang vẻ cực kỳ đường bệ khi đứng bên tiệm hoa dưới nắng trong lúc chiếc xe đi qua với tốc độ một bước chân, rèm kéo kín. Hoàng hậu đi đến bệnh viện nào đó; Hoàng hậu khai mạc buổi chợ từ thiện nào đó, Clarissa nghĩ. [woolf-mrs-dalloway:1.47] Cảnh chen chúc thật khủng khiếp so với giờ này. Lord’s, Ascot, Hurlingham, là cái gì nhỉ? bà tự hỏi, vì phố bị tắc. Tầng lớp trung lưu Anh ngồi nghiêng trên nóc xe buýt với gói bọc và ô, vâng, cả áo lông vào một ngày như thế này, bà nghĩ, lố bịch hơn, chẳng giống gì từng có hơn mức người ta tưởng tượng nổi; và chính Hoàng hậu bị chặn lại; chính Hoàng hậu không qua được. Clarissa bị treo lơ lửng bên này phố Brook; ngài John Buckhurst, vị Thẩm phán già, ở bên kia, với chiếc xe giữa hai người (ngài John đã ban hành luật lệ bao năm và thích một người đàn bà ăn mặc đẹp) khi người tài xế, nghiêng người rất nhẹ, nói hay cho thấy điều gì đó với viên cảnh sát, ông này chào và giơ tay và hất đầu và dời chiếc xe buýt sang bên và chiếc xe đi qua. Chậm rãi và rất lặng lẽ nó đi tiếp. [woolf-mrs-dalloway:1.48] Clarissa đoán; Clarissa tất nhiên biết; bà đã thấy một vật gì trắng, kỳ diệu, tròn, trong tay người hầu, một chiếc đĩa khắc tên,—của Hoàng hậu, của Thân vương xứ Wales, của Thủ tướng?—nhờ sức ánh lung linh của chính nó, đã thiêu cháy lối đi (Clarissa thấy chiếc xe nhỏ dần, biến mất), để rực sáng giữa các chân đèn nhiều nhánh, những ngôi sao lấp lánh, những lồng ngực cứng với lá sồi, Hugh Whitbread và mọi đồng nghiệp của ông, các quý ông nước Anh, đêm ấy ở Cung điện Buckingham. Và Clarissa cũng mở tiệc. Bà hơi đứng thẳng lên; thế là bà sẽ đứng trên đầu cầu thang. [woolf-mrs-dalloway:1.49] Chiếc xe đã đi, nhưng nó để lại một gợn nhẹ lan qua các tiệm găng tay và tiệm mũ và tiệm may hai bên Bond Street. Trong ba mươi giây mọi cái đầu đều nghiêng cùng một hướng—về phía cửa sổ. Đang chọn một đôi găng—nên dài tới khuỷu hay trên khuỷu, màu chanh hay xám nhạt?—các quý bà dừng lại; khi câu nói xong thì có điều gì đó đã xảy ra. Điều gì đó nhỏ nhặt trong từng trường hợp riêng đến mức không dụng cụ toán học nào, dù có thể truyền chấn động ở Trung Quốc, ghi nổi dao động ấy; vậy mà trọn vẹn thì khá đáng gờm và trong sức kêu gọi chung thì xúc động; vì trong mọi tiệm mũ và tiệm may những người lạ nhìn nhau và nghĩ đến người chết; đến lá cờ; đến Đế quốc. Trong một quán rượu ở phố sau một người Thuộc địa xúc phạm Hoàng tộc Windsor dẫn đến cãi vã, vỡ cốc bia, và một cuộc ẩu đả chung, vọng lại kỳ lạ qua đường vào tai những cô gái đang mua đồ lót trắng luồn dải ruy băng trắng tinh cho đám cưới. Vì sự xao động bề mặt của chiếc xe đi qua, khi chìm xuống, đã chạm vào điều gì rất sâu thẳm. [woolf-mrs-dalloway:1.50] Lướt qua Piccadilly, chiếc xe rẽ xuống phố St. James. Những người đàn ông cao, thể chất khỏe mạnh, ăn mặc chỉnh tề với áo đuôi tôm và gile trắng và tóc vuốt ra sau, vì những lý do khó phân biệt đang đứng ở cửa sổ lồi của câu lạc bộ Brooks với hai tay sau vạt áo, nhìn ra, bản năng nhận ra rằng sự vĩ đại đang đi qua, và ánh sáng nhợt của sự hiện diện bất tử rơi xuống họ như đã rơi xuống Clarissa Dalloway. Lập tức họ đứng thẳng hơn nữa, và bỏ tay ra, và dường như sẵn sàng theo hầu Quân vương của mình, nếu cần, đến tận họng đại bác, như tổ tiên họ đã làm trước họ. Những tượng bán thân trắng và những chiếc bàn nhỏ phía sau phủ đầy báo Tatler và bình xi-phông nước soda dường như tán thành; dường như chỉ về những cánh đồng lúa vàng và những trang viên nước Anh; và đáp lại tiếng vo ve mong manh của bánh xe như các bức tường của một hành lang thì thầm đáp lại một giọng đơn lẻ được mở rộng và vang dội bởi sức mạnh của cả một nhà thờ lớn. Moll Pratt choàng khăn với hoa của mình trên vỉa hè chúc chàng trai thân yêu ấy mọi điều tốt lành (chắc chắn là Thân vương xứ Wales) và hẳn đã tung giá một vại bia—một bó hồng—xuống phố St. James vì thuần vui vẻ và khinh bỉ cảnh nghèo nếu không thấy mắt viên cảnh sát đang nhìn mình, can ngăn lòng trung thành của một bà già Ireland. Lính gác ở St. James chào; viên cảnh sát của Hoàng thái hậu Alexandra tán thành. [woolf-mrs-dalloway:1.51] Trong khi đó một đám đông nhỏ đã tụ lại ở cổng Cung điện Buckingham. Uể oải, nhưng tin tưởng, tất cả đều là người nghèo, họ chờ; nhìn chính Cung điện với lá cờ bay; nhìn Victoria, phồng lên trên gò của bà, ngưỡng mộ những giá nước chảy của bà, những cây phong lữ của bà; chọn từ những chiếc xe hơi trên đường Mall trước chiếc này rồi chiếc nọ; phí hoài cảm xúc lên những thường dân đi hóng gió; nhớ lại lòng kính trọng của mình để giữ nó khỏi tiêu hao trong khi chiếc xe này đi qua và chiếc xe nọ; và suốt lúc ấy để tin đồn tích tụ trong huyết quản và làm run dây thần kinh ở đùi khi nghĩ đến Hoàng gia nhìn họ; Hoàng hậu cúi chào; Thân vương chào lại; khi nghĩ đến cuộc sống thiên đường được ban thánh cho các Vua; đến các thị thần và những cái nhún gối sâu; đến ngôi nhà búp bê cũ của Hoàng hậu; đến Công chúa Mary kết hôn với một người Anh, và Thân vương—ôi! Thân vương! người, họ bảo, tuyệt vời giống vua Edward già, nhưng thon hơn nhiều. Thân vương ở St. James; nhưng có thể buổi sáng ngài đi qua thăm mẹ. [woolf-mrs-dalloway:1.52] Sarah Bletchley nói vậy với đứa con trong tay, nhấc chân lên xuống như thể đang ngồi bên lò sưởi ở Pimlico, nhưng vẫn dõi mắt theo đường Mall, trong khi Emily Coates lướt qua các cửa sổ Cung điện và nghĩ đến những cô hầu phòng, vô số cô hầu phòng, những phòng ngủ, vô số phòng ngủ. Được một ông già dắt con chó sục Aberdeen, những người đàn ông không nghề nghiệp nhập vào, đám đông tăng lên. Ông Bowley nhỏ bé, có phòng ở Albany và bị niêm phong bằng sáp trên những nguồn mạch sâu hơn của đời sống nhưng có thể bị mở niêm bất ngờ, không đúng lúc, đa cảm, bởi những điều thế này—những người đàn bà nghèo chờ xem Hoàng hậu đi qua—những người đàn bà nghèo, những đứa trẻ xinh xắn, mồ côi, góa phụ, Chiến tranh—chậc chậc—thực sự rơm rớm nước mắt. Một làn gió phấp phới thật ấm xuống đường Mall qua những hàng cây thưa, qua những anh hùng đồng, nâng một lá cờ nào đó đang bay trong lồng ngực Anh của ông Bowley và ông giơ mũ khi chiếc xe rẽ vào Mall và giữ nó cao khi xe tiến lại gần; và để các bà mẹ nghèo Pimlico ép sát vào ông, và đứng rất thẳng. Chiếc xe đi tới. [woolf-mrs-dalloway:1.53] Bỗng bà Coates nhìn lên trời. Tiếng một chiếc máy bay khoan vào tai đám đông một cách điềm gở. Nó kia rồi, đang bay qua những ngọn cây, nhả khói trắng ra phía sau, cuộn và xoắn, thật sự đang viết gì đó! tạo chữ trên bầu trời! Mọi người ngước lên. [woolf-mrs-dalloway:1.54] Rơi thẳng xuống như chết, chiếc máy bay vút thẳng lên, vòng thành một vòng tròn, lao đi, chìm xuống, vút lên, và dù làm gì, đi đâu, phía sau nó cũng phấp phới một vệt khói trắng dày xù xì cuộn và uốn lượn trên nền trời thành những chữ cái. Nhưng chữ gì? Một chữ C phải không? một chữ E, rồi một chữ L? Chỉ một lúc chúng nằm yên; rồi chúng chuyển động và tan chảy và bị xóa đi trên cao kia, và chiếc máy bay phóng xa hơn và lại, trong một khoảng trời mới, bắt đầu viết chữ K, chữ E, có lẽ chữ Y? [woolf-mrs-dalloway:1.55] “Glaxo,” bà Coates nói bằng giọng căng thẳng, kinh ngạc, nhìn thẳng lên, và đứa bé của bà, nằm cứng và trắng trong tay bà, cũng nhìn thẳng lên. [woolf-mrs-dalloway:1.56] “Kreemo,” bà Bletchley lẩm bẩm, như người mộng du. Với chiếc mũ cầm hoàn toàn bất động trong tay, ông Bowley nhìn thẳng lên. Khắp đường Mall người ta đứng nhìn lên bầu trời. Khi họ nhìn, cả thế giới trở nên hoàn toàn im lặng, và một đàn mòng biển bay ngang trời, trước hết một con dẫn đầu, rồi con khác, và trong sự lặng lẽ và yên bình lạ thường này, trong sự nhợt nhạt này, trong sự tinh khiết này, chuông điểm mười một tiếng, âm thanh phai dần trên đó giữa lũ mòng biển. [woolf-mrs-dalloway:1.57] Chiếc máy bay quay và lao và sà đúng nơi nó muốn, nhanh, tự do, như một người trượt băng— [woolf-mrs-dalloway:1.58] “Chữ E đấy,” bà Bletchley nói— hay một vũ công— [woolf-mrs-dalloway:1.59] “Là kẹo toffee,” ông Bowley lẩm bẩm— (và chiếc xe đi vào cổng và không ai nhìn nó), và tắt khói, nó lao đi xa mãi, và khói phai đi và tụ lại quanh những hình trắng rộng của đám mây. [woolf-mrs-dalloway:1.60] Nó đã đi; nó ở sau những đám mây. Không một tiếng động. Những đám mây mà các chữ E, G hay L bám vào chuyển động tự do, như thể được định băng qua từ Tây sang Đông trong một sứ mệnh vô cùng quan trọng sẽ không bao giờ được tiết lộ, vậy mà chắc chắn là như thế—một sứ mệnh vô cùng quan trọng. Rồi bất chợt, như đoàn tàu ra khỏi đường hầm, chiếc máy bay lại lao ra khỏi mây, âm thanh khoan vào tai tất cả mọi người trên đường Mall, trong Green Park, ở Piccadilly, ở Regent Street, ở Regent’s Park, và vệt khói uốn cong phía sau và nó rơi xuống, và vút lên và viết hết chữ này đến chữ khác—nhưng nó đang viết từ gì? [woolf-mrs-dalloway:1.61] Lucrezia Warren Smith, ngồi cạnh chồng trên một chiếc ghế ở Regent’s Park trên lối Broad Walk, ngước lên. [woolf-mrs-dalloway:1.62] “Nhìn kìa, nhìn kìa, Septimus!” cô kêu. Vì bác sĩ Holmes đã bảo cô làm cho chồng (người chẳng có bệnh gì nghiêm trọng cả mà chỉ hơi khó ở) quan tâm đến những thứ bên ngoài bản thân. [woolf-mrs-dalloway:1.63] Vậy là, Septimus nghĩ, ngước lên, họ đang ra hiệu cho tôi. Dĩ nhiên không bằng lời thật; nghĩa là anh chưa đọc được ngôn ngữ ấy; nhưng nó đủ rõ ràng, vẻ đẹp này, vẻ đẹp tinh tế này, và nước mắt dâng đầy mắt anh khi nhìn những chữ khói héo hon tan chảy trên trời và ban cho anh trong lòng nhân từ không cạn và nụ cười tốt lành của chúng hết hình hài này đến hình hài khác của vẻ đẹp không thể tưởng tượng và ra hiệu ý định cung cấp cho anh, không công, mãi mãi, chỉ vì nhìn thôi, vẻ đẹp, thêm vẻ đẹp! Nước mắt chảy xuống má anh. [woolf-mrs-dalloway:1.64] Là toffee; họ đang quảng cáo toffee, một cô vú em nói với Rezia. Cùng nhau họ bắt đầu đánh vần t ... o ... f.... [woolf-mrs-dalloway:1.65] “K ... R ...” cô vú em nói, và Septimus nghe cô nói “Kay Arr” sát tai anh, trầm, nhẹ, như một cây đàn organ êm, nhưng với chất ráp trong giọng như tiếng châu chấu, làm sống lưng anh ngứa ngáy khoái cảm và đưa lên não anh những làn sóng âm thanh va đập rồi vỡ. Một khám phá kỳ diệu thật—rằng giọng người trong những điều kiện khí quyển nhất định (vì phải khoa học, trên hết là khoa học) có thể làm cây cối sống dậy! May mắn thay Rezia đặt tay xuống đầu gối anh với sức nặng khủng khiếp để anh bị đè xuống, bị ghim chặt, nếu không sự phấn khích của những cây du nhấp nhô, nhấp nhô với mọi chiếc lá bừng sáng và sắc màu loãng ra rồi đặc lại từ xanh lam đến xanh lục của một con sóng rỗng, như chùm lông trên đầu ngựa, lông vũ trên đầu các quý bà, kiêu hãnh nhấp nhô, tuyệt diệu đến thế, sẽ làm anh phát điên. Nhưng anh sẽ không phát điên. Anh sẽ nhắm mắt; anh sẽ không nhìn nữa. [woolf-mrs-dalloway:1.66] Nhưng chúng vẫy gọi; lá còn sống; cây còn sống. Và những chiếc lá nối với thân thể anh bằng hàng triệu sợi, ở đó trên ghế, quạt nó lên xuống; khi cành vươn ra anh cũng nói lời tuyên bố ấy. Những con chim sẻ vỗ cánh, bay lên và sà xuống thành những vòi phun lởm chởm là một phần của họa tiết; màu trắng và xanh, vằn những cành đen. Âm thanh tạo hòa âm có chủ ý; những khoảng giữa chúng quan trọng như chính âm thanh. Một đứa trẻ khóc. Đúng lúc, từ xa một tiếng còi vang. Tất cả gộp lại có nghĩa là sự ra đời của một tôn giáo mới— [woolf-mrs-dalloway:1.67] “Septimus!” Rezia nói. Anh giật nảy mình. Người ta phải để ý. [woolf-mrs-dalloway:1.68] “Em sẽ đi bộ đến đài phun nước rồi quay lại,” cô nói. [woolf-mrs-dalloway:1.69] Vì cô không chịu đựng nổi nữa. Bác sĩ Holmes có thể nói chẳng có gì. Thà cô thấy anh chết còn hơn! Cô không thể ngồi bên anh khi anh nhìn trừng trừng thế và không thấy cô và làm mọi thứ trở nên khủng khiếp; trời và cây, trẻ con chơi, kéo xe, thổi còi, ngã xuống; tất cả đều khủng khiếp. Và anh sẽ không tự sát; và cô không thể nói với ai. “Septimus làm việc quá sức”—cô chỉ nói được vậy với mẹ ruột. Yêu khiến người ta cô độc, cô nghĩ. Cô không thể nói với ai, ngay cả Septimus bây giờ, và nhìn lại, cô thấy anh ngồi trong chiếc áo khoác cũ sờn một mình, trên ghế, co rúm, nhìn trừng trừng. Và thật hèn nhát cho một người đàn ông khi nói rằng sẽ tự sát, nhưng Septimus đã chiến đấu; anh dũng cảm; giờ anh không còn là Septimus nữa. Cô đeo cổ áo ren. Cô đội chiếc mũ mới và anh chẳng hề để ý; và anh hạnh phúc không có cô. Không gì có thể làm cô hạnh phúc không có anh! Không gì cả! Anh ích kỷ. Đàn ông vậy. Vì anh đâu có bệnh. Bác sĩ Holmes nói anh chẳng có gì. Cô xòe bàn tay ra trước mặt. Nhìn kìa! Nhẫn cưới tuột ra—cô đã gầy đến vậy. Chính cô là người đau khổ—nhưng cô chẳng có ai để kể. [woolf-mrs-dalloway:1.70] Xa rồi nước Ý và những ngôi nhà trắng và căn phòng nơi các chị em cô ngồi làm mũ, và những con phố đông nghẹt mỗi buổi tối người đi dạo, cười lớn, không chỉ nửa sống nửa chết như người ở đây, co ro trong xe lăn, nhìn vài bông hoa xấu xí cắm trong chậu! [woolf-mrs-dalloway:1.71] “Vì anh phải thấy những khu vườn Milan,” cô nói thành tiếng. Nhưng với ai? [woolf-mrs-dalloway:1.72] Chẳng có ai. Lời cô tắt đi. Như một quả pháo hoa tắt đi. Những tia lửa của nó, sượt vào màn đêm, đầu hàng nó, bóng tối buông xuống, tràn qua những đường nét nhà cửa và tháp; những sườn đồi trơ trụi mềm đi và sụp xuống. Nhưng dù chúng đã mất, đêm đầy chúng; bị cướp mất màu, cửa sổ trống rỗng, chúng tồn tại nặng nề hơn, phát ra điều ban ngày thẳng thắn không truyền tải được—nỗi lo âu và hồi hộp của vạn vật kết tụ ở đó trong bóng tối; chen chúc nhau trong bóng tối; bị tước mất sự nhẹ nhõm bình minh mang lại khi, rửa tường thành trắng và xám, điểm từng ô kính cửa sổ, nâng sương khỏi đồng ruộng, chỉ cho thấy những con bò nâu đỏ đang gặm cỏ yên bình, mọi thứ lại được trang điểm cho mắt; lại tồn tại. Tôi cô độc; tôi cô độc! cô kêu, bên đài phun nước ở Regent’s Park (nhìn trừng trừng người Ấn Độ và cây thánh giá của ông ta), như có lẽ lúc nửa đêm, khi mọi ranh giới mất đi, đất nước trở về hình dạng cổ xưa, như người La Mã đã thấy, mờ mịt nằm đó, khi họ đổ bộ, và những ngọn đồi chưa có tên và những con sông quanh co họ không biết về đâu—bóng tối của cô là như vậy; khi bỗng nhiên, như thể một tấm ván được đẩy ra và cô đứng trên đó, cô nói rằng cô là vợ anh, cưới nhau nhiều năm trước ở Milan, vợ anh, và sẽ không bao giờ, không bao giờ nói rằng anh điên! Quay lại, tấm ván rơi; xuống, xuống cô rơi. Vì anh đã đi, cô nghĩ—đi, như anh đe dọa, để tự sát—lao mình xuống dưới một cỗ xe! Nhưng không; anh đó; vẫn ngồi một mình trên ghế, trong chiếc áo khoác cũ sờn, chân bắt chéo, nhìn trừng trừng, nói thành tiếng. [woolf-mrs-dalloway:1.73] Đàn ông không được chặt cây. Có Thượng đế. (Anh ghi những điều mặc khải như thế vào mặt sau phong bì.) Hãy đổi thay thế giới. Không ai giết người vì hận thù. Hãy cho mọi người biết (anh viết xuống). Anh chờ. Anh lắng nghe. Một con chim sẻ đậu trên hàng rào đối diện kêu Septimus, Septimus, bốn năm lần rồi tiếp tục, kéo dài các nốt, hát tươi mới và xuyên thấu bằng những từ Hy Lạp rằng không có tội ác và, cùng một con chim sẻ khác, chúng hát bằng giọng kéo dài và xuyên thấu bằng những từ Hy Lạp, từ những cây trong đồng cỏ của sự sống bên kia dòng sông nơi người chết đi lại, rằng không có cái chết. [woolf-mrs-dalloway:1.74] Đó là bàn tay anh; đó là người chết. Những vật trắng đang tụ lại sau hàng rào đối diện. Nhưng anh không dám nhìn. Evans ở sau hàng rào! [woolf-mrs-dalloway:1.75] “Anh đang nói gì thế?” Rezia bỗng hỏi, ngồi xuống cạnh anh. [woolf-mrs-dalloway:1.76] Lại bị ngắt lời! Cô lúc nào cũng ngắt lời. [woolf-mrs-dalloway:1.77] Tránh xa người ta—họ phải tránh xa người ta, anh nói (nhảy dựng lên), đi thẳng ra đằng kia, nơi có những chiếc ghế dưới một gốc cây và con dốc dài của công viên trũng xuống như một tấm vải xanh với tấm trần màu xanh lam và hồng bằng khói trên cao, và có một thành lũy những ngôi nhà xa xa lởm chởm mờ trong khói, xe cộ ù ù thành vòng tròn, và bên phải, những con thú màu nâu xỉn vươn cổ dài qua hàng rào Sở thú, sủa, hú. Ở đó họ ngồi xuống dưới một gốc cây. [woolf-mrs-dalloway:1.78] “Nhìn kìa,” cô van anh, chỉ một nhóm nhỏ các cậu bé mang cọc cricket, và một cậu lê bước, xoay gót và lê bước, như thể đang đóng vai chú hề ở nhà hát tạp kỹ. [woolf-mrs-dalloway:1.79] “Nhìn kìa,” cô van anh, vì bác sĩ Holmes đã bảo cô làm anh để ý những thứ có thật, đi nhà hát tạp kỹ, chơi cricket—đó chính là trò ấy, bác sĩ Holmes nói, một trò ngoài trời hay ho, đúng trò dành cho chồng cô. [woolf-mrs-dalloway:1.80] “Nhìn kìa,” cô lặp lại. [woolf-mrs-dalloway:1.81] Hãy nhìn, đấng vô hình ra lệnh cho anh, tiếng nói giờ đây giao tiếp với anh, người vĩ đại nhất của nhân loại, Septimus, vừa được đưa từ sự sống sang cái chết, Chúa đã đến để canh tân xã hội, nằm như tấm chăn phủ, một tấm mền tuyết chỉ bị mặt trời giáng xuống, mãi không hao mòn, chịu đau mãi mãi, vật tế thần, người đau khổ đời đời, nhưng anh không muốn, anh rên, đưa tay gạt khỏi mình nỗi đau đời đời ấy, nỗi cô đơn đời đời ấy. [woolf-mrs-dalloway:1.82] “Nhìn kìa,” cô lặp lại, vì anh không được nói thành tiếng với chính mình ngoài trời. [woolf-mrs-dalloway:1.83] “Ôi nhìn đi,” cô van anh. Nhưng có gì để nhìn? Vài con cừu. Thế thôi. [woolf-mrs-dalloway:1.84] Đường đến ga tàu điện ngầm Regent’s Park—họ có thể chỉ cho cô đường đến ga tàu điện ngầm Regent’s Park không—Maisie Johnson muốn biết. Cô mới từ Edinburgh lên hai ngày trước. [woolf-mrs-dalloway:1.85] “Không phải đường này—đằng kia!” Rezia kêu, vẫy cô sang một bên, kẻo cô thấy Septimus. [woolf-mrs-dalloway:1.86] Cả hai đều có vẻ kỳ cục, Maisie Johnson nghĩ. Mọi thứ đều có vẻ rất kỳ cục. Lần đầu ở London, đến nhận một chân việc ở nhà chú cô trên phố Leadenhall, và giờ đang đi qua Regent’s Park vào buổi sáng, đôi này trên ghế làm cô hơi choáng; người phụ nữ trẻ có vẻ ngoại quốc, người đàn ông trông kỳ cục; để rồi dù có rất già cô vẫn nhớ và làm nó leng keng lại giữa những ký ức rằng cô đã đi qua Regent’s Park vào một buổi sáng hè đẹp trời năm mươi năm trước. Vì cô mới mười chín tuổi và cuối cùng đã đạt được ý mình, đến London; và giờ thật kỳ cục làm sao, đôi cô vừa hỏi đường, và cô gái giật mình giật tay, và người đàn ông—trông kỳ lạ vô cùng; có lẽ đang cãi nhau; có lẽ chia tay mãi mãi; có chuyện gì đó, cô biết; và giờ tất cả những người này (vì cô trở lại Broad Walk), các bồn đá, hoa chải chuốt, các ông già bà cả, phần lớn là người bệnh trong xe lăn—tất cả đều có vẻ, sau Edinburgh, thật kỳ cục. Và Maisie Johnson, khi nhập vào đám người chậm rãi lê bước, nhìn lơ đãng, được gió hôn ấy—sóc đậu và rỉa lông, vòi phun chim sẻ vỗ cánh đòi vụn bánh, chó bận với hàng rào, bận với nhau, trong khi không khí ấm mềm tràn qua họ và cho cái nhìn cố định không ngạc nhiên mà họ đón nhận cuộc sống một nét kỳ quặc và dịu bớt—Maisie Johnson thực sự thấy mình phải kêu Ôi! (vì chàng trai trên ghế làm cô choáng thực sự. Có chuyện gì đó, cô biết.) [woolf-mrs-dalloway:1.87] Kinh khủng! kinh khủng! cô muốn kêu. (Cô đã bỏ người nhà; họ đã cảnh báo cô điều sẽ xảy ra.) [woolf-mrs-dalloway:1.88] Sao mình không ở nhà? cô kêu, vặn nắm tay hàng rào sắt. [woolf-mrs-dalloway:1.89] Con bé ấy, bà Dempster nghĩ (người để dành vỏ bánh cho sóc và thường ăn trưa ở Regent’s Park), chưa biết gì cả; và quả thật với bà thà hơi mập, hơi lỏng lẻo, hơi vừa phải trong mong đợi thì hơn. Percy nghiện rượu. Ừ thì, có con trai vẫn hơn, bà Dempster nghĩ. Bà đã có thời khó khăn, và không nén được cười trước một cô gái như thế. Cô sẽ lấy chồng, vì cô đủ xinh, bà Dempster nghĩ. Lấy chồng đi, bà nghĩ, rồi cô sẽ biết. Ôi, mấy bà đầu bếp, và vân vân. Đàn ông ai cũng có thói của mình. Nhưng liệu tôi có chọn y như thế nếu tôi biết trước, bà Dempster nghĩ, và không nén được ước muốn thì thầm một lời với Maisie Johnson; được cảm thấy trên cái túi nhăn của gương mặt già mòn mỏi nụ hôn thương xót. Vì đời khổ lắm, bà Dempster nghĩ. Bà đã chẳng cho nó gì? Hoa hồng; vóc dáng; cả đôi bàn chân nữa. (Bà kéo những cục u của chân vào dưới váy.) [woolf-mrs-dalloway:1.90] Hoa hồng, bà nghĩ mỉa mai. Toàn đồ bỏ, cưng ạ. Vì thật vậy, với ăn, uống, ăn nằm, ngày xấu ngày tốt, đời chẳng chỉ là chuyện hoa hồng, và hơn nữa, tôi nói cho mà nghe, Carrie Dempster không muốn đổi phận mình lấy phận của bất kỳ người đàn bà nào ở Kentish Town! Nhưng, bà van, thương xót. Thương xót, vì đã mất hoa hồng. Thương xót bà xin Maisie Johnson, đang đứng bên những luống dạ lan hương. [woolf-mrs-dalloway:1.91] À, nhưng chiếc máy bay kia! Bà Dempster chẳng phải luôn mong thấy xứ lạ sao? Bà có một đứa cháu, một nhà truyền giáo. Nó vút lên và lao đi. Bà luôn ra biển ở Margate, không ra khuất tầm nhìn đất liền, nhưng chẳng kiên nhẫn với những người đàn bà sợ nước. Nó quét và rơi. Bụng bà lên tận miệng. Lại lên. Có một chàng trai trẻ khá đẹp trên đó đấy, bà Dempster cá, và đi và đi nó đi, nhanh và mờ dần, đi và đi chiếc máy bay lao; vút qua Greenwich và mọi cột buồm; qua hòn đảo nhỏ của những nhà thờ xám, St. Paul và những nhà thờ khác cho đến khi, hai bên London, đồng ruộng trải ra và những khu rừng nâu sẫm nơi những con chim hét phiêu lưu nhảy táo bạo, liếc nhanh, chộp lấy con ốc sên và gõ nó lên hòn đá, một lần, hai lần, ba lần. [woolf-mrs-dalloway:1.92] Đi và đi chiếc máy bay lao, cho đến khi chỉ còn là một tia lửa sáng; một khát vọng; một sự tập trung; một biểu tượng (ông Bentley thấy thế, đang hăng hái lăn dải cỏ của mình ở Greenwich) của tâm hồn con người; của quyết tâm của nó, ông Bentley nghĩ, quét quanh cây tuyết tùng, thoát khỏi thân thể, vượt ngoài ngôi nhà, bằng tư duy, Einstein, suy đoán, toán học, thuyết Mendel—đi chiếc máy bay lao. [woolf-mrs-dalloway:1.93] Rồi, trong khi một người đàn ông trông tồi tàn vô danh xách chiếc túi da đứng trên bậc thềm Nhà thờ St. Paul, và do dự, vì bên trong là liều thuốc dịu nào, sự đón chào lớn lao biết bao, bao nhiêu ngôi mộ với cờ phấp phới trên đó, những dấu hiệu chiến thắng không phải trước quân đội, mà trước, ông nghĩ, cái tinh thần tìm kiếm chân lý đáng nguyền rủa khiến tôi hiện không có việc làm, và hơn thế nhà thờ còn cho ta bạn bè, ông nghĩ, mời ta vào một hội đoàn; những vĩ nhân thuộc về nó; các thánh tử đạo đã chết vì nó; sao không vào, ông nghĩ, đặt chiếc túi da nhét đầy sách mỏng này trước một bàn thờ, một cây thánh giá, biểu tượng của điều gì đã vút qua việc tìm kiếm và truy vấn và gõ cửa và va chạm chữ nghĩa với nhau và trở thành toàn tinh thần, vô thể, ma quái—sao không vào? ông nghĩ và trong khi ông do dự chiếc máy bay bay ra trên Ludgate Circus. [woolf-mrs-dalloway:1.94] Thật lạ; thật tĩnh. Không một âm thanh nào nghe được trên tiếng xe cộ. Dường như không ai dẫn dắt; tự do ý chí mà lao đi. Và giờ, uốn lên và lên, thẳng lên, như vật gì đang bay lên trong xuất thần, trong niềm hân hoan thuần khiết, từ phía sau tuôn ra khói trắng vòng vèo, viết chữ T, chữ O, chữ F. [woolf-mrs-dalloway:1.95] “Họ đang nhìn gì thế?” Clarissa Dalloway hỏi cô hầu phòng ra mở cửa. [woolf-mrs-dalloway:1.96] Tiền sảnh của ngôi nhà mát như hầm mộ. Bà Dalloway đưa tay lên mắt, và, khi cô hầu đóng cửa lại, và bà nghe tiếng váy Lucy sột soạt, bà cảm thấy như một nữ tu đã rời bỏ thế giới và cảm thấy quanh mình xếp lại những tấm mạng quen thuộc và lời đáp lại những lòng sùng kính xưa. Bà đầu bếp huýt sáo trong bếp. Bà nghe tiếng lách cách của máy đánh chữ. Đó là cuộc sống của bà, và, cúi đầu trên chiếc bàn ở tiền sảnh, bà cúi mình dưới ảnh hưởng ấy, thấy được ban phước và thanh tẩy, tự nhủ, khi cầm cuốn sổ ghi lời nhắn điện thoại, những khoảnh khắc như thế này là những nụ trên cây đời, hoa của bóng tối, bà nghĩ (như thể một bông hồng đẹp đã nở chỉ cho mắt bà); không một lúc nào bà tin vào Chúa; nhưng chính vì thế, bà nghĩ, cầm cuốn sổ lên, người ta càng phải đền đáp trong đời sống thường ngày những người hầu, vâng, cả chó và chim hoàng yến, trên hết là Richard chồng bà, người là nền móng của tất cả—của những âm thanh vui, của những ánh sáng xanh, thậm chí tiếng huýt sáo của bà đầu bếp, vì bà Walker là người Ireland và huýt sáo suốt ngày—người ta phải trả lại từ kho gửi bí mật này của những khoảnh khắc tinh tế, bà nghĩ, nhấc cuốn sổ lên, trong khi Lucy đứng cạnh, cố giải thích sự việc ra sao. [woolf-mrs-dalloway:1.97] “Ông Dalloway, thưa bà”— [woolf-mrs-dalloway:1.98] Clarissa đọc trên cuốn sổ điện thoại, “Bà Bruton muốn biết ông Dalloway có dùng bữa trưa với bà hôm nay không.” [woolf-mrs-dalloway:1.99] “Ông Dalloway, thưa bà, dặn con báo với bà là ông sẽ ăn trưa ở ngoài.” [woolf-mrs-dalloway:1.100] “Trời!” Clarissa nói, và Lucy chia sẻ, như bà muốn, nỗi thất vọng của bà (nhưng không phải cơn nhói); cảm thấy sự hòa hợp giữa họ; hiểu ý; nghĩ xem giới quý tộc yêu mến ra sao; mạ vàng tương lai của chính mình bằng sự điềm tĩnh; và, cầm chiếc dù của bà Dalloway, cầm nó như vũ khí thiêng mà một Nữ thần, sau khi đã tự hoàn thành vẻ vang trên chiến trường, cởi bỏ, và đặt nó vào giá ô. [woolf-mrs-dalloway:1.101] “Đừng sợ nữa,” Clarissa nói. Đừng sợ nữa cái nóng của mặt trời; vì cú sốc việc bà Bruton mời Richard ăn trưa mà không mời bà làm khoảnh khắc bà đang đứng run rẩy, như cây dưới đáy sông cảm thấy cú sốc của một mái chèo đi qua và rung rẩy: bà cứ thế đung đưa: cứ thế run lên. [woolf-mrs-dalloway:1.102] Millicent Bruton, người mà những buổi tiệc trưa được nói là vui lạ thường, đã không mời bà. Không thứ ghen tuông thô tục nào có thể chia cách bà với Richard. Nhưng bà sợ chính thời gian, và đọc trên mặt bà Bruton, như trên mặt một chiếc đồng hồ mặt trời khắc trong đá vô cảm, sự suy giảm của cuộc sống; từng năm một phần của bà bị cắt đi thế nào; phần lề còn lại giờ đây ít khả năng giãn ra, hấp thụ, như những năm thanh xuân, các màu sắc, muối, âm điệu của hiện hữu, đến mức bà lấp đầy căn phòng bà bước vào, và thường cảm thấy khi đứng ngập ngừng một lúc trên ngưỡng phòng khách, một nỗi hồi hộp tinh tế, như có thể giữ chân một thợ lặn trước khi nhảy trong khi biển tối rồi sáng bên dưới, và những con sóng đe dọa vỡ, nhưng chỉ nhẹ nhàng xẻ mặt nước, cuộn và che và phủ vỏ khi chúng vừa lật qua đám rong bằng ngọc trai. [woolf-mrs-dalloway:1.103] Bà đặt cuốn sổ lên bàn ở tiền sảnh. Bà bắt đầu chậm rãi lên cầu thang, tay vịn lan can, như thể vừa rời một buổi tiệc nơi giờ người bạn này giờ người bạn kia lóe lại gương mặt, giọng nói của họ; đã đóng cửa lại và đi ra và đứng một mình, một bóng đơn độc trước đêm khủng khiếp, hay đúng hơn, cho chính xác, trước cái nhìn trừng của buổi sáng tháng Sáu thực tế này; dịu với ánh rực của cánh hoa hồng đối với một số người, bà biết, và cảm thấy, khi dừng bên cửa sổ cầu thang mở, nơi lọt vào tiếng rèm phấp phới, tiếng chó sủa, lọt vào, bà nghĩ, cảm thấy mình bỗng teo lại, già đi, không ngực, tiếng nghiến, tiếng thổi, sự nở hoa của ngày, ngoài trời, ra ngoài cửa sổ, ra khỏi thân thể và trí óc bà đang suy sụp, vì bà Bruton, người mà những buổi tiệc trưa được nói là vui lạ thường, đã không mời bà. [woolf-mrs-dalloway:1.104] Như nữ tu rút lui, hay đứa trẻ khám phá một tòa tháp, bà lên lầu, dừng bên cửa sổ, đến phòng tắm. Có tấm vải lót sàn xanh và vòi nước nhỏ giọt. Có một khoảng trống nơi trái tim cuộc sống; một căn phòng gác mái. Phụ nữ phải cởi bỏ xiêm y lộng lẫy. Giữa trưa họ phải cởi áo. Bà cắm kim vào gối cắm kim và đặt chiếc mũ vàng cài lông lên giường. Ga giường sạch, căng thành một dải trắng rộng từ bên này sang bên kia. Giường bà sẽ hẹp dần, hẹp dần. Cây nến cháy hết nửa và bà đã đọc sâu vào Hồi ký của Nam tước Marbot. Bà đã đọc đêm khuya về cuộc rút lui khỏi Moskva. Vì Hạ viện họp lâu đến mức Richard nhất quyết, sau cơn bệnh của bà, rằng bà phải ngủ không bị quấy rầy. Và thật ra bà thích đọc về cuộc rút lui khỏi Moskva hơn. Ông biết điều đó. Thế là căn phòng là gác mái; giường hẹp; và nằm đó đọc, vì bà ngủ kém, bà không thể xua được sự trinh tiết còn nguyên qua sinh nở bám lấy bà như tấm ga. Đáng yêu thời thiếu nữ, bất chợt đến một lúc—chẳng hạn trên sông dưới rừng ở Clieveden—khi, qua sự co rút nào đó của tinh thần lạnh này, bà đã làm ông thất vọng. Rồi ở Constantinople, và lại nữa và lại nữa. Bà thấy mình thiếu gì. Không phải vẻ đẹp; không phải trí óc. Mà là một điều gì ở trung tâm thấm đẫm; một điều ấm làm vỡ các bề mặt và gợn lên sự tiếp xúc lạnh giữa đàn ông và đàn bà, hay giữa những người đàn bà với nhau. Vì điều đó bà lờ mờ nhận thấy. Bà oán nó, có một sự áy náy nhặt được Trời biết ở đâu, hay, như bà cảm thấy, do Tạo hóa (vốn luôn khôn ngoan) gửi đến; vậy mà đôi khi bà không cưỡng được việc nhượng bộ sức quyến rũ của một người đàn bà, không phải một cô gái, một người đàn bà thú nhận, như họ thường làm với bà, một lầm lỡ, một dại dột nào đó. Và dù là thương xót, hay vẻ đẹp của họ, hay vì bà lớn tuổi hơn, hay do tình cờ nào đó—như một mùi hương thoảng, hay cây vĩ cầm nhà bên (quyền năng âm thanh lạ lùng thế vào những lúc nhất định), bà quả thực khi ấy cảm thấy điều đàn ông cảm thấy. Chỉ một khoảnh khắc; nhưng đủ. Đó là một mặc khải bất chợt, một sắc thái như đỏ mặt mà người ta cố kìm rồi, khi nó lan ra, người ta nhượng bộ sự mở rộng của nó, và lao tới bờ mép xa nhất và ở đó run rẩy và cảm thấy thế giới tiến lại gần, phồng lên với một ý nghĩa kinh ngạc nào đó, một sức ép của cực lạc nào đó, làm vỡ lớp da mỏng của nó và trào ra, tuôn ra với sự dịu bớt lạ lùng lên những vết nứt và vết loét! Khi ấy, trong khoảnh khắc đó, bà đã thấy một sự soi sáng; một que diêm cháy trong bông nghệ tây; một ý nghĩa bên trong gần như được nói ra. Nhưng sự khép lại rút đi; cái cứng mềm ra. Hết rồi—khoảnh khắc ấy. Đối lại những khoảnh khắc như thế (với đàn bà cũng vậy) là (khi bà đặt mũ xuống) chiếc giường và Nam tước Marbot và cây nến cháy nửa. Nằm thao thức, sàn kêu cọt kẹt; ngôi nhà sáng đèn bỗng tối, và nếu ngẩng đầu bà chỉ vừa nghe tiếng cạch của tay nắm cửa được Richard nhả ra nhẹ nhàng nhất có thể, ông lên lầu bằng đôi tất và rồi, thường là, làm rơi bình nước nóng và chửi thề! Bà cười biết bao! [woolf-mrs-dalloway:1.105] Nhưng vấn đề tình yêu này (bà nghĩ, cất áo khoác đi), chuyện yêu đàn bà này. Hãy lấy Sally Seton; quan hệ của bà thuở xưa với Sally Seton. Rốt cuộc chẳng phải đó đã là tình yêu sao? [woolf-mrs-dalloway:1.106] Cô ngồi trên sàn—đó là ấn tượng đầu tiên của bà về Sally—cô ngồi trên sàn, vòng tay quanh đầu gối, hút một điếu thuốc. Có thể ở đâu nhỉ? Nhà Manning? Nhà Kinloch-Jones? Ở một buổi tiệc nào đó (nơi nào bà không chắc), vì bà nhớ rõ đã nói với người đàn ông đi cùng, “Ai thế?” Và ông đã nói cho bà, và nói rằng cha mẹ Sally không hợp nhau (bà sốc biết bao—cha mẹ lại cãi nhau!). Nhưng cả buổi tối ấy bà không rời mắt khỏi Sally được. Đó là vẻ đẹp phi thường thuộc loại bà ngưỡng mộ nhất, tóc đen, mắt to, với phẩm chất mà bà, vì bản thân không có, luôn thèm muốn—một thứ buông thả, như thể cô có thể nói gì cũng được, làm gì cũng được; phẩm chất phổ biến ở người ngoại quốc hơn nhiều so với phụ nữ Anh. Sally luôn nói có dòng máu Pháp trong huyết quản, một tổ tiên đã ở với Marie Antoinette, bị chém đầu, để lại một chiếc nhẫn ruby. Có lẽ chính mùa hè ấy cô đến ở Bourton, bước vào bất ngờ không một xu trong túi, một đêm sau bữa tối, và làm dì Helena tội nghiệp phiền lòng đến mức dì không bao giờ tha thứ. Đã có cãi vã nào đó ở nhà. Đêm cô đến với họ cô thực sự không một xu—đã cầm cố một chiếc trâm để xuống. Cô lao đi trong cơn giận. Họ thức khuya đến đủ giờ giấc trong đêm trò chuyện. Chính Sally làm bà cảm thấy, lần đầu tiên, cuộc sống ở Bourton được che chở thế nào. Bà chẳng biết gì về tình dục—chẳng biết gì về các vấn đề xã hội. Bà từng thấy một ông già ngã chết ngoài đồng—từng thấy bò ngay sau khi bò con vừa sinh. Nhưng dì Helena chẳng bao giờ thích thảo luận bất cứ điều gì (khi Sally tặng bà William Morris, phải bọc trong giấy nâu). Họ ngồi đó, hết giờ này đến giờ khác, nói chuyện trong phòng ngủ của bà ở trên cùng ngôi nhà, nói về cuộc sống, về việc họ sẽ cải cách thế giới thế nào. Họ định lập một hội xóa bỏ tư hữu, và thực sự đã viết một lá thư, dù không gửi đi. Tất nhiên ý tưởng là của Sally—nhưng chẳng mấy chốc bà cũng phấn khích không kém—đọc Plato trên giường trước bữa sáng; đọc Morris; đọc Shelley hàng giờ. [woolf-mrs-dalloway:1.107] Sức mạnh của Sally thật kinh ngạc, tài năng của cô, nhân cách của cô. Chẳng hạn cách cô xử lý hoa. Ở Bourton họ luôn có những chiếc bình nhỏ cứng nhắc dọc suốt bàn. Sally đi ra, hái thục quỳ, thược dược—đủ loại hoa chưa từng thấy cùng nhau—cắt đầu chúng, và làm chúng nổi trên mặt nước trong những chiếc bát. Hiệu quả thật phi thường—khi vào ăn tối lúc hoàng hôn. (Tất nhiên dì Helena cho rằng đối xử với hoa như thế là độc ác.) Rồi cô quên bọt biển tắm, và chạy dọc hành lang trần truồng. Bà hầu phòng già nghiêm khắc, Ellen Atkins, đi lại càu nhàu—“Giả sử có quý ông nào thấy thì sao?” Quả thực cô làm người ta sốc. Cô luộm thuộm, Ba nói. [woolf-mrs-dalloway:1.108] Điều lạ, khi nhìn lại, là sự trong sáng, sự toàn vẹn trong tình cảm bà dành cho Sally. Nó không như tình cảm của người ta dành cho đàn ông. Nó hoàn toàn vô tư, và hơn nữa, có một phẩm chất chỉ có thể tồn tại giữa phụ nữ, giữa những phụ nữ vừa trưởng thành. Về phía bà nó mang tính che chở; nảy sinh từ ý thức đồng minh với nhau, một linh cảm điều gì đó nhất định sẽ chia lìa họ (họ luôn nói về hôn nhân như một tai họa), dẫn đến tinh thần hiệp sĩ này, cảm giác che chở này thuộc về bà nhiều hơn Sally. Vì thuở ấy cô hoàn toàn liều lĩnh; làm những việc ngu ngốc nhất vì khoe gan; đạp xe quanh lan can sân thượng; hút xì gà. Lố bịch, cô thật—rất lố bịch. Nhưng sức quyến rũ thì áp đảo, ít nhất với bà, đến nỗi bà nhớ đã đứng trong phòng ngủ trên cùng ngôi nhà cầm bình nước nóng trong tay và nói thành tiếng, “Cô ấy ở dưới mái nhà này.... Cô ấy ở dưới mái nhà này!” [woolf-mrs-dalloway:1.109] Không, những lời ấy giờ chẳng có nghĩa gì với bà. Bà thậm chí không thể gợi lại tiếng vang của cảm xúc xưa. Nhưng bà nhớ đã lạnh người vì phấn khích, và vấn tóc trong một kiểu xuất thần (giờ cảm giác cũ bắt đầu trở lại với bà, khi bà rút các cặp tóc, đặt chúng lên bàn trang điểm, bắt đầu vấn tóc), với lũ quạ phô cánh lên xuống trong ánh chiều hồng, và mặc đồ, và đi xuống lầu, và cảm thấy khi băng qua tiền sảnh “nếu giờ đây là lúc chết, thì giờ đây là lúc hạnh phúc nhất.” Đó là cảm giác của bà—cảm giác của Othello, và bà cảm thấy nó, bà tin chắc, mạnh như Shakespeare muốn Othello cảm thấy, tất cả chỉ vì bà xuống ăn tối trong chiếc áo trắng để gặp Sally Seton! [woolf-mrs-dalloway:1.110] Cô mặc lụa sa hồng—có thể thế sao? Dù sao cô dường như toàn ánh sáng, rực rỡ, như một con chim hay quả bóng không khí bay vào, bám vào bụi mâm xôi một thoáng. Nhưng chẳng gì lạ bằng, khi người ta đang yêu (và đây chẳng phải là yêu thì là gì?), sự dửng dưng hoàn toàn của người khác. Dì Helena chỉ đi lang thang sau bữa tối; Ba đọc báo. Peter Walsh có thể đã ở đó, và cô Cummings già; Joseph Breitkopf chắc chắn có, vì ông đến mỗi mùa hè, ông già tội nghiệp, hàng tuần hàng tuần, và giả vờ đọc tiếng Đức với bà, nhưng thực ra chơi piano và hát Brahms không có giọng. [woolf-mrs-dalloway:1.111] Tất cả chỉ là phông nền cho Sally. Cô đứng bên lò sưởi nói chuyện, bằng giọng tuyệt đẹp khiến mọi điều cô nói nghe như một cái vuốt ve, với Ba, người đã bắt đầu bị cuốn hút khá miễn cưỡng (ông chẳng bao giờ quên chuyện cho cô mượn một cuốn sách của ông rồi thấy nó ướt sũng trên sân thượng), khi bỗng cô nói, “Ngồi trong nhà thật phí!” và tất cả đi ra sân thượng và đi tới đi lui. Peter Walsh và Joseph Breitkopf nói mãi về Wagner. Bà và Sally tụt lại sau một chút. Rồi đến khoảnh khắc tuyệt vời nhất cả đời bà khi đi qua một chiếc chậu đá có hoa. Sally dừng lại; hái một bông hoa; hôn lên môi bà. Cả thế giới có thể đã lộn ngược! Những người khác biến mất; bà ở đó một mình với Sally. Và bà cảm thấy mình được tặng một món quà, gói kín, dặn chỉ giữ lấy, đừng nhìn—một viên kim cương, thứ vô cùng quý giá, được gói kín, mà, khi họ đi (tới lui, tới lui), bà mở ra, hay ánh rạng ngời cháy xuyên qua, sự mặc khải, cảm giác tôn giáo!—thì ông Joseph già và Peter đối mặt họ: [woolf-mrs-dalloway:1.112] “Ngắm sao à?” Peter nói. [woolf-mrs-dalloway:1.113] Như đâm mặt vào bức tường đá hoa cương trong bóng tối! Thật sốc; thật kinh khủng! [woolf-mrs-dalloway:1.114] Không phải vì bản thân bà. Bà chỉ cảm thấy Sally đã bị xâu xé, bị đối xử tệ rồi; bà cảm thấy sự thù địch của ông; sự ghen tuông của ông; quyết tâm của ông chen vào tình bạn của họ. Tất cả bà thấy như người ta thấy phong cảnh trong tia chớp—và Sally (chưa bao giờ bà ngưỡng mộ cô đến thế!) dũng cảm đi tiếp con đường mình không bị khuất phục. Cô cười. Cô bảo ông Joseph già nói tên các ngôi sao cho cô, điều ông thích làm rất nghiêm túc. Cô đứng đó: cô lắng nghe. Bà nghe tên các ngôi sao. [woolf-mrs-dalloway:1.115] “Ôi nỗi kinh hoàng này!” bà tự nhủ, như thể bà đã biết suốt rằng điều gì đó sẽ ngắt ngang, sẽ làm đắng khoảnh khắc hạnh phúc của bà. [woolf-mrs-dalloway:1.116] Vậy mà, rốt cuộc, sau này bà mang ơn ông biết bao. Mỗi khi nghĩ về ông bà luôn nghĩ về những cuộc cãi vã của họ vì lý do nào đó—có lẽ vì bà muốn ý kiến tốt của ông đến thế. Bà mang ơn ông những từ: “đa cảm,” “văn minh”; chúng bật dậy mỗi ngày trong đời bà như thể ông canh giữ bà. Một cuốn sách đa cảm; một thái độ sống đa cảm. “Đa cảm,” có lẽ bà đã vậy khi nghĩ về quá khứ. Ông sẽ nghĩ gì, bà tự hỏi, khi ông trở về? [woolf-mrs-dalloway:1.117] Rằng bà đã già đi? Ông sẽ nói thế chăng, hay bà sẽ thấy ông nghĩ, khi ông trở về, rằng bà đã già đi? Đúng vậy. Từ sau cơn bệnh bà gần như bạc trắng. [woolf-mrs-dalloway:1.118] Đặt chiếc trâm lên bàn, bà bỗng co thắt, như thể, trong khi bà trầm tư, những móng vuốt băng giá đã có cơ hội cắm vào bà. Bà chưa già. Bà vừa bước vào năm thứ năm mươi hai. Tháng này qua tháng khác của nó vẫn còn nguyên. Tháng Sáu, tháng Bảy, tháng Tám! Mỗi tháng vẫn gần như trọn vẹn, và, như để đón giọt rơi, Clarissa (băng sang bàn trang điểm) lao vào chính tâm điểm của khoảnh khắc, ghim nó lại, ở đó—khoảnh khắc của buổi sáng tháng Sáu này mang sức ép của mọi buổi sáng khác, thấy tấm gương, bàn trang điểm, và mọi lọ chai lại như mới, gom cả bản thân vào một điểm (khi bà nhìn vào gương), thấy gương mặt hồng mảnh mai của người đàn bà ngay đêm nay sẽ mở tiệc; của Clarissa Dalloway; của chính mình. [woolf-mrs-dalloway:1.119] Bao triệu lần bà đã thấy gương mặt mình, và luôn với cùng một sự co rút khó nhận ra! Bà mím môi khi nhìn vào gương. Đó là để cho gương mặt có điểm nhấn. Đó là bản ngã bà—nhọn; như mũi tên; xác định. Đó là bản ngã bà khi một nỗ lực nào đó, một lời kêu gọi nào đó đòi bà làm chính mình, kéo các phần lại với nhau, chỉ mình bà biết chúng khác nhau, bất tương thích đến mức nào và được sắp xếp như vậy cho thế giới chỉ thành một trung tâm, một viên kim cương, một người đàn bà ngồi trong phòng khách và tạo nên điểm hội tụ, hẳn là một ánh rạng ngời trong vài cuộc đời tẻ nhạt, một nơi nương náu cho kẻ cô đơn đến, có lẽ; bà đã giúp những người trẻ, họ biết ơn bà; đã cố luôn như một, không bao giờ để lộ dấu hiệu của tất cả các mặt khác—lỗi lầm, ghen tuông, hư danh, nghi kỵ, như việc bà Bruton không mời bà ăn trưa này; điều mà, bà nghĩ (chải tóc lần cuối), thật hoàn toàn đê hèn! Giờ, áo của bà đâu? [woolf-mrs-dalloway:1.120] Những chiếc áo dạ hội của bà treo trong tủ. Clarissa, thọc tay vào sự mềm mại, nhẹ nhàng gỡ chiếc áo xanh lục ra và mang tới cửa sổ. Nó đã rách. Ai đó đã dẫm lên váy. Bà đã cảm thấy nó toạc ra tại buổi tiệc ở Sứ quán trên đầu cầu thang giữa các nếp. Dưới ánh sáng nhân tạo màu xanh lục tỏa sáng, nhưng giờ dưới nắng mất màu. Bà sẽ vá nó. Các cô hầu của bà quá nhiều việc. Bà sẽ mặc nó tối nay. Bà sẽ mang chỉ tơ, kéo, cái—gì nhỉ?—cái đê, tất nhiên, xuống phòng khách, vì bà cũng phải viết, và xem mọi thứ nhìn chung ít nhiều đâu vào đấy. [woolf-mrs-dalloway:1.121] Lạ, bà nghĩ, dừng trên chiếu nghỉ, gom lại hình kim cương ấy, con người duy nhất ấy, lạ làm sao một bà chủ nhà biết chính khoảnh khắc, chính tính khí của ngôi nhà mình! Những âm thanh yếu ớt xoắn lên trong giếng cầu thang; tiếng lau sàn sột soạt; tiếng gõ; đập; một tiếng ầm khi cửa trước mở; một giọng lặp lại lời nhắn dưới tầng hầm; tiếng bạc lanh canh trên khay; bạc sạch cho buổi tiệc. Tất cả là cho buổi tiệc. [woolf-mrs-dalloway:1.122] (Và Lucy, bước vào phòng khách với khay đưa ra, đặt những chân nến khổng lồ lên mặt lò sưởi, chiếc hộp bạc ở giữa, xoay con cá heo pha lê hướng về chiếc đồng hồ. Họ sẽ đến; họ sẽ đứng; họ sẽ nói bằng giọng õng ẹo mà cô bắt chước được, các quý bà quý ông. Trong tất cả, bà chủ cô là đáng yêu nhất—bà chủ của bạc, của vải lanh, của đồ sứ, vì mặt trời, bạc, cửa tháo khỏi bản lề, người của Rumpelmayer, cho cô cảm giác, khi cô đặt chiếc dao rọc giấy lên bàn khảm, về điều gì đó đã hoàn thành. Hãy xem! Hãy xem! cô nói, nói với những người bạn cũ ở tiệm bánh, nơi lần đầu cô đi làm ở Caterham, ngó vào tấm gương. Cô là phu nhân Angela, hầu Công chúa Mary, khi bà Dalloway bước vào.) [woolf-mrs-dalloway:1.123] “Ôi Lucy,” bà nói, “bạc trông đẹp quá!” [woolf-mrs-dalloway:1.124] “Và,” bà nói, xoay con cá heo pha lê cho đứng thẳng, “cô thấy vở kịch tối qua thế nào?” “Ôi, họ phải đi trước khi hết ạ!” cô nói. “Họ phải về trước mười giờ!” cô nói. “Nên họ không biết chuyện gì xảy ra,” cô nói. “Thật là xui,” bà nói (vì người hầu của bà ở lại muộn hơn, nếu họ xin bà). “Thật hơi đáng tiếc,” bà nói, lấy cái gối cũ trông hói ở giữa ghế sofa đặt vào tay Lucy, và đẩy cô nhẹ một cái, và kêu: [woolf-mrs-dalloway:1.125] “Mang đi! Đem cho bà Walker, kèm lời chào của tôi! Mang đi!” bà kêu. [woolf-mrs-dalloway:1.126] Và Lucy dừng ở cửa phòng khách, ôm chiếc gối, và nói, rất e thẹn, hơi đỏ mặt, liệu cô có thể giúp vá chiếc áo ấy không? [woolf-mrs-dalloway:1.127] Nhưng, bà Dalloway nói, cô đã đủ việc trong tay rồi, quá đủ việc của riêng cô mà không cần thêm cái đó. [woolf-mrs-dalloway:1.128] “Nhưng cảm ơn cô, Lucy, ôi, cảm ơn,” bà Dalloway nói, và cảm ơn, cảm ơn, bà cứ nói (ngồi xuống sofa với chiếc áo trên đầu gối, kéo, chỉ tơ), cảm ơn, cảm ơn, bà cứ nói trong lòng biết ơn các người hầu nói chung đã giúp bà được như thế này, được là điều bà muốn, dịu dàng, tấm lòng rộng lượng. Người hầu của bà quý bà. Rồi chiếc áo của bà—vết rách đâu? và giờ phải xâu kim. Đây là chiếc áo ưa thích, một trong những chiếc của Sally Parker, gần như chiếc cuối cùng bà ấy từng may, than ôi, vì Sally giờ đã nghỉ, sống ở Ealing, và nếu tôi có lúc nào rảnh, Clarissa nghĩ (nhưng bà sẽ không bao giờ có lúc rảnh nữa), tôi sẽ đến thăm bà ấy ở Ealing. Vì bà ấy là một nhân vật, Clarissa nghĩ, một nghệ sĩ thực thụ. Bà ấy nghĩ ra những chi tiết nhỏ ít ai nghĩ; vậy mà áo của bà ấy chẳng bao giờ kỳ cục. Người ta có thể mặc ở Hatfield; ở Cung điện Buckingham. Bà đã mặc chúng ở Hatfield; ở Cung điện Buckingham. [woolf-mrs-dalloway:1.129] Sự yên tĩnh buông xuống bà, bình thản, mãn nguyện, khi mũi kim, kéo sợi tơ êm tới chỗ dừng nhẹ, gom những nếp xanh lục lại và gắn chúng, rất nhẹ, vào thắt lưng. Cũng như vào ngày hè những con sóng gom lại, mất thăng bằng và đổ; gom và đổ; và cả thế giới dường như nói “thế là hết” mỗi lúc một nặng nề hơn, cho đến khi chính trái tim trong thân thể nằm dưới nắng trên bãi biển cũng nói, Thế là hết. Đừng sợ nữa, trái tim nói. Đừng sợ nữa, trái tim nói, giao gánh nặng của nó cho một biển nào đó, biển thở dài chung cho mọi nỗi sầu, và đổi mới, bắt đầu, gom lại, thả xuống. Và chỉ thân thể lắng nghe con ong bay qua; con sóng vỡ; con chó sủa, ở xa sủa và sủa. [woolf-mrs-dalloway:1.130] “Trời ơi, chuông cửa trước!” Clarissa kêu, dừng mũi kim. Giật mình, bà lắng nghe. [woolf-mrs-dalloway:1.131] “Bà Dalloway sẽ tiếp tôi,” người đàn ông lớn tuổi ở tiền sảnh nói. “Ồ vâng, bà ấy sẽ tiếp tôi,” ông lặp lại, gạt Lucy sang một bên rất nhân từ, và chạy lên cầu thang thật nhanh. “Vâng, vâng, vâng,” ông lẩm bẩm khi chạy lên. “Bà ấy sẽ tiếp tôi. Sau năm năm ở Ấn Độ, Clarissa sẽ tiếp tôi.” [woolf-mrs-dalloway:1.132] “Ai—cái gì có thể,” bà Dalloway hỏi (nghĩ thật quá quắt khi bị làm phiền lúc mười một giờ sáng ngày bà mở tiệc), nghe tiếng bước chân trên cầu thang. Bà nghe một bàn tay trên cánh cửa. Bà toan giấu chiếc áo, như trinh nữ che giữ trinh tiết, tôn trọng sự riêng tư. Giờ nắm đấm đồng trượt. Giờ cánh cửa mở, và bước vào—trong một giây bà không nhớ ông tên gì! bà ngạc nhiên đến thế khi thấy ông, vui đến thế, e thẹn đến thế, hoàn toàn choáng váng khi Peter Walsh bất ngờ đến với bà vào buổi sáng! (Bà chưa đọc thư ông.) [woolf-mrs-dalloway:1.133] “Em khỏe không?” Peter Walsh nói, thực sự run rẩy; nắm cả hai tay bà; hôn cả hai tay bà. Bà già đi rồi, ông nghĩ, ngồi xuống. Mình sẽ không nói gì với bà về chuyện ấy, ông nghĩ, vì bà già rồi. Bà đang nhìn mình, ông nghĩ, một nỗi bối rối bỗng đến với ông, dù ông vừa hôn tay bà. Cho tay vào túi, ông lấy ra một con dao nhíp lớn và mở nửa lưỡi. [woolf-mrs-dalloway:1.134] Y hệt, Clarissa nghĩ; cùng cái nhìn lạ ấy; cùng bộ đồ ca-rô; mặt ông hơi lệch một chút, gầy hơn, khô hơn có lẽ, nhưng trông ông khỏe lạ thường, và y như xưa. [woolf-mrs-dalloway:1.135] “Gặp lại anh thật tuyệt!” bà kêu. Ông đã rút dao ra. Đúng là ông, bà nghĩ. [woolf-mrs-dalloway:1.136] Ông chỉ mới tới thành phố tối qua, ông nói; sẽ phải về quê ngay; và mọi thứ ra sao, mọi người ra sao—Richard? Elizabeth? [woolf-mrs-dalloway:1.137] “Còn cái gì thế này?” ông nói, nghiêng con dao nhíp về phía chiếc áo xanh lục của bà. [woolf-mrs-dalloway:1.138] Ông ăn mặc rất đẹp, Clarissa nghĩ; vậy mà ông luôn chỉ trích mình. [woolf-mrs-dalloway:1.139] Đây bà đang vá áo; vá áo như thường lệ, ông nghĩ; suốt thời gian tôi ở Ấn Độ bà ngồi đây; vá áo; vui chơi; đi dự tiệc; chạy ra Hạ viện rồi về và vân vân, ông nghĩ, mỗi lúc một bực hơn, bồn chồn hơn, vì chẳng có gì trên đời tệ cho một số phụ nữ bằng hôn nhân, ông nghĩ; và chính trị; và có một người chồng Bảo thủ, như Richard đáng nể. Đúng thế, đúng thế, ông nghĩ, đóng dao đánh tách. [woolf-mrs-dalloway:1.140] “Richard khỏe. Richard đang họp Ủy ban,” Clarissa nói. [woolf-mrs-dalloway:1.141] Và bà mở kéo ra, và hỏi ông có phiền không nếu bà làm xong nốt việc đang làm với chiếc áo, vì tối nay họ có tiệc? [woolf-mrs-dalloway:1.142] “Mà em sẽ không mời anh đâu,” bà nói. “Peter thân mến của em!” bà nói. [woolf-mrs-dalloway:1.143] Nhưng nghe bà nói thế thật ngọt ngào—Peter thân mến của em! Quả thật, mọi thứ đều thật ngọt ngào—bạc, những chiếc ghế; tất cả thật ngọt ngào! [woolf-mrs-dalloway:1.144] Sao bà không mời ông đến tiệc? ông hỏi. [woolf-mrs-dalloway:1.145] Giờ thì tất nhiên, Clarissa nghĩ, ông thật quyến rũ! hoàn toàn quyến rũ! Giờ bà nhớ ra không thể nào quyết định được—và tại sao mình lại quyết định—không lấy ông? bà tự hỏi, mùa hè kinh khủng ấy? [woolf-mrs-dalloway:1.146] “Nhưng thật lạ lùng là anh lại đến sáng nay!” bà kêu, đặt hai tay, tay nọ chồng tay kia, xuống chiếc áo. [woolf-mrs-dalloway:1.147] “Anh nhớ không,” bà nói, “những tấm rèm bay phấp phới ở Bourton?” [woolf-mrs-dalloway:1.148] “Nhớ chứ,” ông nói; và ông nhớ lại việc ăn sáng một mình, rất ngượng, với cha bà; người đã chết; và ông đã không viết cho Clarissa. Nhưng ông chẳng bao giờ hợp với Parry già, ông già hay cằn nhằn, chân yếu ấy, cha của Clarissa, Justin Parry. [woolf-mrs-dalloway:1.149] “Anh thường ước giá anh hợp với cha em hơn,” ông nói. [woolf-mrs-dalloway:1.150] “Nhưng ông chẳng bao giờ thích ai mà—bạn bè của chúng em,” Clarissa nói; và có thể cắn lưỡi mình vì đã nhắc Peter rằng ông từng muốn cưới bà. [woolf-mrs-dalloway:1.151] Dĩ nhiên rồi, Peter nghĩ; nó suýt làm vỡ tim mình nữa, ông nghĩ; và bị nỗi đau của chính mình áp đảo, nó dâng lên như vầng trăng nhìn từ sân thượng, đẹp rợn người bởi ánh sáng của ngày đã chìm. Mình đã bất hạnh hơn mọi lúc từ đó đến nay, ông nghĩ. Và như thể quả thực ông đang ngồi trên sân thượng ấy ông nhích về phía Clarissa; đưa tay ra; nâng lên; để rơi xuống. Trên đầu họ nó treo đó, vầng trăng ấy. Bà dường như cũng đang ngồi cùng ông trên sân thượng, dưới ánh trăng. [woolf-mrs-dalloway:1.152] “Herbert giờ giữ nó,” bà nói. “Giờ em chẳng bao giờ đến đó,” bà nói. [woolf-mrs-dalloway:1.153] Rồi, y như xảy ra trên sân thượng dưới trăng, khi một người bắt đầu thấy xấu hổ rằng mình đã chán, mà trong khi người kia ngồi lặng, rất yên, buồn bã nhìn trăng, không muốn lên tiếng, cựa chân, hắng giọng, để ý một vòng sắt uốn nào đó ở chân bàn, khẽ động chiếc lá, nhưng chẳng nói gì—Peter Walsh bây giờ cũng vậy. Vì sao quay lại quá khứ như thế này? ông nghĩ. Sao bắt ông nghĩ đến nó lần nữa? Sao bắt ông đau khổ, khi bà đã hành hạ ông khủng khiếp thế? Sao? [woolf-mrs-dalloway:1.154] “Anh có nhớ cái hồ không?” bà nói, bằng giọng đột ngột, dưới sức ép của một cảm xúc nắm lấy tim bà, làm cơ cổ họng bà cứng, và môi bà co thắt khi bà nói “hồ.” Vì bà là một đứa trẻ, ném bánh mì cho vịt, giữa cha mẹ, và đồng thời là một người đàn bà trưởng thành đến với cha mẹ đứng bên hồ, ôm cuộc đời mình trong vòng tay, mà khi bà đến gần họ, lớn dần, lớn dần trong tay bà, cho đến khi thành cả một cuộc đời, một cuộc đời trọn vẹn, bà đặt xuống bên họ và nói, “Đây là điều con làm nên! Đây!” Và bà đã làm nên gì? Thực sự gì? ngồi đây may vá sáng nay cùng Peter. [woolf-mrs-dalloway:1.155] Bà nhìn Peter Walsh; ánh nhìn của bà, đi qua tất cả quãng thời gian và cảm xúc ấy, chạm tới ông ngập ngừng; đậu lên ông đẫm lệ; rồi bay lên và vẫy cánh đi, như con chim chạm cành rồi bay lên và vẫy cánh đi. Rất đơn giản bà lau mắt. [woolf-mrs-dalloway:1.156] “Ừ,” Peter nói. “Ừ, ừ, ừ,” ông nói, như thể bà kéo lên mặt nước thứ gì thực sự làm ông đau khi nó nổi lên. Thôi! Thôi! ông muốn kêu. Vì ông chưa già; cuộc đời ông chưa hết; hoàn toàn chưa. Ông mới quá năm mươi một chút. Mình có nói với bà không, ông nghĩ, hay không? Ông muốn thú nhận hết. Nhưng bà lạnh quá, ông nghĩ; may vá, với chiếc kéo; Daisy sẽ trông tầm thường bên cạnh Clarissa. Và bà sẽ nghĩ mình là kẻ thất bại, mà mình đúng là theo nghĩa của họ, ông nghĩ; theo nghĩa của nhà Dalloway. Ôi vâng, ông không nghi ngờ gì về điều đó; ông là kẻ thất bại, so với tất cả những thứ này—chiếc bàn khảm, con dao rọc giấy có cán gắn, con cá heo và những chân nến, vỏ bọc ghế và những bản in màu Anh cổ giá trị—ông là kẻ thất bại! Mình ghét sự tự mãn của cả cái trò này, ông nghĩ; do Richard, không phải Clarissa; trừ việc bà đã lấy ông ta. (Lúc này Lucy vào phòng, mang bạc, thêm bạc, nhưng trông duyên dáng, mảnh mai, thanh nhã, ông nghĩ, khi cô cúi xuống đặt nó.) Và chuyện này cứ tiếp diễn suốt! ông nghĩ; tuần này qua tuần khác; đời Clarissa; trong khi tôi—ông nghĩ; và lập tức mọi thứ dường như tỏa ra từ ông; những chuyến đi; cưỡi ngựa; cãi vã; phiêu lưu; tiệc bridge; chuyện tình; công việc; công việc, công việc! và ông rút dao ra khá công khai—con dao cán sừng cũ mà Clarissa có thể thề ông đã có ba mươi năm—và siết nắm tay quanh nó. [woolf-mrs-dalloway:1.157] Thói quen mới lạ làm sao, Clarissa nghĩ; lúc nào cũng nghịch dao. Lúc nào cũng khiến người ta thấy nông nổi; rỗng óc; một kẻ ngốc lắm lời, như ông vẫn làm. Nhưng mình cũng thế, bà nghĩ, và cầm kim lên, triệu tập, như một Nữ hoàng mà lính canh đã ngủ gục bỏ bà không được che chở (bà hoàn toàn choáng váng bởi chuyến thăm này—nó làm bà xáo trộn) để bất cứ ai cũng có thể dạo vào và ngắm bà nằm đó với bụi gai cong phủ trên mình, triệu tập đến giúp bà những điều bà làm; những điều bà thích; chồng bà; Elizabeth; tóm lại là chính bà, điều Peter giờ hầu như không biết, tất cả đến quanh bà và đẩy lui kẻ thù. [woolf-mrs-dalloway:1.158] “Nào, còn anh thì sao?” bà nói. Cũng như trước khi trận đánh bắt đầu, những con ngựa cào đất; hất đầu; ánh sáng chiếu trên hông chúng; cổ cong. Peter Walsh và Clarissa cũng vậy, ngồi cạnh nhau trên chiếc sofa xanh, thách thức nhau. Sức mạnh của ông cựa quậy và hất lên trong ông. Ông gom từ nhiều phía đủ thứ; lời khen ngợi; những năm ở Oxford; cuộc hôn nhân mà bà hoàn toàn không biết; ông đã yêu thế nào; và nói chung đã làm tròn việc. [woolf-mrs-dalloway:1.159] “Hàng triệu điều!” ông kêu, và, bị thúc bởi đội quân sức mạnh đang xung phong bên này bên kia và đem lại cho ông cảm giác vừa đáng sợ vừa phấn khích tột độ bị lao đi trong không khí trên vai những người ông không còn thấy nữa, ông đưa hai tay lên trán. [woolf-mrs-dalloway:1.160] Clarissa ngồi rất thẳng; hít vào. [woolf-mrs-dalloway:1.161] “Anh đang yêu,” ông nói, không phải với bà, mà với một ai đó được nâng lên trong bóng tối để người ta không chạm tới được mà phải đặt vòng hoa xuống cỏ trong bóng tối. [woolf-mrs-dalloway:1.162] “Đang yêu,” ông lặp lại, giờ nói khá khô với Clarissa Dalloway; “yêu một cô gái ở Ấn Độ.” Ông đã đặt vòng hoa xuống. Clarissa muốn hiểu thế nào thì hiểu. [woolf-mrs-dalloway:1.163] “Đang yêu!” bà nói. Rằng ông ở tuổi ấy lại bị hút chìm, trong chiếc nơ nhỏ, bởi con quái vật ấy! Và cổ ông không còn thịt; tay ông đỏ; và ông hơn mình sáu tháng tuổi! mắt bà lóe lên nhìn lại bà; nhưng trong lòng bà vẫn cảm thấy, ông đang yêu. Ông có điều ấy, bà cảm thấy; ông đang yêu. [woolf-mrs-dalloway:1.164] Nhưng thứ ích kỷ bất khuất luôn cưỡi đạp lên đạo quân chống lại nó, dòng sông nói tiến, tiến, tiến; dù, nó thừa nhận, có thể chẳng có đích nào cho chúng ta, vẫn tiến, tiến; thứ ích kỷ bất khuất này nạp màu vào má bà; làm bà trông rất trẻ; rất hồng; mắt rất sáng khi bà ngồi với chiếc áo trên đầu gối, và mũi kim giữ nơi đầu sợi tơ xanh, hơi run. Ông đang yêu! Không phải với bà. Với một phụ nữ trẻ hơn, tất nhiên. [woolf-mrs-dalloway:1.165] “Và cô ấy là ai?” bà hỏi. [woolf-mrs-dalloway:1.166] Giờ bức tượng này phải được mang xuống từ độ cao của nó và đặt giữa họ. [woolf-mrs-dalloway:1.167] “Một phụ nữ có chồng, tiếc thay,” ông nói; “vợ một Thiếu tá trong Quân đội Ấn Độ.” [woolf-mrs-dalloway:1.168] Và với một vẻ ngọt ngào mỉa mai kỳ lạ ông mỉm cười khi đặt cô trước Clarissa theo cách lố bịch ấy. [woolf-mrs-dalloway:1.169] (Dù sao, ông cũng đang yêu, Clarissa nghĩ.) [woolf-mrs-dalloway:1.170] “Cô ấy có,” ông tiếp tục, rất hợp lý, “hai đứa con nhỏ; một trai một gái; và anh đã sang đây gặp các luật sư về vụ ly hôn.” [woolf-mrs-dalloway:1.171] Chúng đây rồi! ông nghĩ. Làm gì tùy em, Clarissa! Chúng đây rồi! Và từng giây dường như với ông vợ viên Thiếu tá trong Quân đội Ấn Độ (Daisy của ông) và hai đứa con nhỏ của cô trở nên đáng yêu hơn khi Clarissa nhìn chúng; như thể ông đã châm lửa một viên tròn xám trên đĩa và một cái cây đáng yêu mọc lên trong làn không khí mặn muối biển tươi mát của sự thân mật của họ (vì ở vài khía cạnh không ai hiểu ông, cảm thông với ông như Clarissa)—sự thân mật tinh tế của họ. [woolf-mrs-dalloway:1.172] Cô ta tâng bốc ông; cô ta lừa ông, Clarissa nghĩ; phác hình người đàn bà ấy, vợ viên Thiếu tá trong Quân đội Ấn Độ, bằng ba nhát dao. Thật phí! Thật dại! Suốt đời Peter đã bị lừa như thế; trước hết bị đuổi khỏi Oxford; kế đó cưới cô gái trên tàu đi Ấn Độ; giờ là vợ một Thiếu tá trong Quân đội Ấn Độ—tạ ơn Trời bà đã từ chối lấy ông. Dù vậy, ông đang yêu; người bạn cũ của bà, Peter thân yêu của bà, ông đang yêu. [woolf-mrs-dalloway:1.173] “Nhưng anh định làm gì?” bà hỏi ông. Ôi các luật sư và cố vấn pháp lý, ông Hooper và Grateley ở Lincoln’s Inn, họ sẽ lo, ông nói. Và ông thực sự gọt móng tay bằng con dao nhíp. [woolf-mrs-dalloway:1.174] Trời ơi, để con dao yên! bà tự kêu trong cơn bực không kìm nổi; chính sự phóng túng ngớ ngẩn của ông, sự yếu đuối của ông; việc ông không có chút khái niệm nào người khác đang cảm thấy gì làm bà bực, luôn làm bà bực; và giờ ở tuổi ông, thật ngớ ngẩn! [woolf-mrs-dalloway:1.175] Mình biết hết, Peter nghĩ; mình biết mình đang đối đầu gì, ông nghĩ, lướt ngón tay dọc lưỡi dao, Clarissa và Dalloway và tất cả bọn họ; nhưng mình sẽ cho Clarissa thấy—rồi trước sự kinh ngạc tột độ của chính ông, bất chợt bị những lực không kiểm soát nào đó ném đi, ném qua không khí, ông bật khóc; khóc; khóc không chút xấu hổ, ngồi trên sofa, nước mắt chảy xuống má. [woolf-mrs-dalloway:1.176] Và Clarissa đã nghiêng người tới, nắm tay ông, kéo ông lại gần, hôn ông,—thực sự đã cảm thấy mặt ông trên mặt bà trước khi bà kịp dẹp cơn vung vẩy của bạc lấp lánh—những chùm lông như cỏ pampas trong cơn bão nhiệt đới trong lồng ngực bà, rồi dịu đi, để lại bà nắm tay ông, vỗ đầu gối ông và, cảm thấy khi ngả người ra sau thoải mái lạ thường với ông và nhẹ lòng, bỗng một thoáng nó ập tới bà, Nếu mình lấy anh ấy thì niềm vui này đã là của mình cả ngày! [woolf-mrs-dalloway:1.177] Với bà mọi thứ đã hết. Tấm ga căng và giường hẹp. Bà đã lên tháp một mình và để họ hái mâm xôi dưới nắng. Cửa đã đóng, và ở đó giữa bụi vữa rơi và rác tổ chim cảnh nhìn xa xôi làm sao, và âm thanh đến mỏng và lạnh (một lần trên đồi Leith, bà nhớ), và Richard, Richard! bà kêu, như người ngủ trong đêm giật mình và đưa tay vào bóng tối tìm cứu giúp. Ăn trưa với bà Bruton, nó trở lại với bà. Ông đã bỏ mình; mình cô độc mãi mãi, bà nghĩ, chắp tay trên đầu gối. [woolf-mrs-dalloway:1.178] Peter Walsh đã đứng dậy đi tới cửa sổ và đứng quay lưng với bà, phẩy chiếc khăn tay bandanna từ bên này sang bên kia. Ông trông bậc thầy và khô và hoang vắng, hai xương bả vai gầy nâng áo ông lên chút ít; xì mũi dữ dội. Cho em đi cùng với, Clarissa nghĩ bốc đồng, như thể ông sắp bắt đầu ngay một chuyến đi lớn nào đó; và rồi, khoảnh khắc sau, như thể năm hồi của một vở kịch rất hồi hộp và cảm động giờ đã hết và bà đã sống cả một đời trong đó và đã bỏ đi, đã sống với Peter, và giờ nó đã hết. [woolf-mrs-dalloway:1.179] Giờ là lúc phải chuyển, và, như người phụ nữ gom đồ của mình, áo choàng, găng, ống nhòm xem opera, và đứng dậy đi ra khỏi nhà hát ra phố, bà đứng dậy khỏi sofa và đến bên Peter. [woolf-mrs-dalloway:1.180] Và thật lạ lùng, ông nghĩ, bà vẫn còn sức mạnh, khi bà đến, lanh canh, sột soạt, vẫn còn sức mạnh khi bà băng qua phòng, làm vầng trăng mà ông ghét mọc lên ở Bourton trên sân thượng trong bầu trời mùa hè. [woolf-mrs-dalloway:1.181] “Nói anh nghe,” ông nói, nắm lấy vai bà. “Em có hạnh phúc không, Clarissa? Richard có—” [woolf-mrs-dalloway:1.182] Cửa mở. [woolf-mrs-dalloway:1.183] “Elizabeth của em đây,” Clarissa nói, xúc động, có lẽ hơi kịch. [woolf-mrs-dalloway:1.184] “Cháu chào bác ạ,” Elizabeth nói, bước tới. [woolf-mrs-dalloway:1.185] Tiếng Big Ben điểm nửa giờ bật ra giữa họ với sức mạnh lạ thường, như thể một chàng trai trẻ, khỏe, dửng dưng, vô ý, đang vung tạ tay bên này bên kia. [woolf-mrs-dalloway:1.186] “Chào cháu, Elizabeth!” Peter kêu, nhét chiếc khăn tay vào túi, nhanh chóng tiến lại cô bé, nói “Tạm biệt, Clarissa” mà không nhìn bà, rời phòng nhanh, chạy xuống cầu thang và mở cửa tiền sảnh. [woolf-mrs-dalloway:1.187] “Peter! Peter!” Clarissa kêu, theo ông ra chiếu nghỉ. “Tiệc tối nay của em! Nhớ tiệc tối nay của em!” bà kêu, phải nâng giọng chống lại tiếng gầm của không khí bên ngoài, và, bị xe cộ và âm thanh của tất cả đồng hồ điểm áp đảo, giọng bà kêu “Nhớ tiệc tối nay của em!” nghe mỏng manh và yếu và rất xa khi Peter Walsh đóng cửa lại. [woolf-mrs-dalloway:1.188] Nhớ tiệc của em, nhớ tiệc của em, Peter Walsh nói khi bước xuống phố, nói với chính mình theo nhịp, hợp với dòng âm thanh, âm thanh thẳng thừng, dứt khoát của Big Ben điểm nửa giờ. (Những vòng tròn chì tan vào không khí.) Ôi những buổi tiệc này, ông nghĩ; tiệc của Clarissa. Sao bà lại mở những buổi tiệc này, ông nghĩ. Không phải ông trách bà hay cái hình nộm đàn ông mặc áo đuôi tôm cài hoa cẩm chướng ở khuyết áo đang đi tới. Chỉ một người trên đời có thể như ông, đang yêu. Và ông đây, người đàn ông may mắn này, chính ông, phản chiếu trong tấm kính lớn của hãng xe hơi ở phố Victoria. Cả Ấn Độ ở sau lưng ông; đồng bằng, núi; dịch tả; một quận gấp đôi Ireland; những quyết định ông đã đưa ra một mình—ông, Peter Walsh; người giờ đây thực sự lần đầu trong đời, đang yêu. Clarissa đã trở nên cứng rắn, ông nghĩ; và thêm chút đa cảm vào món hời, ông ngờ, nhìn những chiếc xe hơi lớn có thể chạy—bao nhiêu dặm với bao nhiêu galông? Vì ông có khiếu cơ khí; đã phát minh một chiếc cày ở quận mình, đã đặt xe cút kít từ Anh, nhưng đám cu li không chịu dùng, tất cả những điều đó Clarissa hoàn toàn không biết. [woolf-mrs-dalloway:1.189] Cái cách bà nói “Elizabeth của em đây!”—điều đó làm ông khó chịu. Sao không nói giản dị “Elizabeth đây”? Giả tạo. Và Elizabeth cũng chẳng ưa. (Những chấn động cuối cùng của giọng chuông ngân vang vẫn còn rung quanh ông; nửa giờ; vẫn còn sớm; mới mười một rưỡi thôi.) Vì ông hiểu giới trẻ; ông thích họ. Ở Clarissa lúc nào cũng có cái gì đó lạnh, ông nghĩ. Từ thuở con gái bà đã có một thứ rụt rè, đến tuổi trung niên hóa thành khuôn phép, và thế là xong, thế là xong hết, ông nghĩ, nhìn khá ảm đạm vào đáy sâu như thủy tinh của tấm gương, tự hỏi không biết ghé vào giờ ấy có làm bà phiền không; bỗng ngập trong xấu hổ vì đã ngu ngốc; đã khóc; đã xúc động; đã kể hết với bà, như mọi lần, như mọi lần. [woolf-mrs-dalloway:1.190] Như một đám mây đi ngang mặt trời, im lặng buông xuống London; và buông xuống trong tâm trí. Mọi nỗ lực ngừng lại. Thời gian phần phật trên cột buồm. Ta dừng ở đó; ta đứng ở đó. Cứng đờ, chỉ bộ xương của thói quen còn chống đỡ thân người. Chỗ nào chẳng có gì, Peter Walsh tự nhủ; thấy mình bị khoét rỗng, hoàn toàn trống trải bên trong. Clarissa đã từ chối mình, ông nghĩ. Ông đứng đó nghĩ, Clarissa đã từ chối mình. [woolf-mrs-dalloway:1.191] À, nhà thờ St. Margaret nói, như một bà chủ nhà bước vào phòng khách đúng lúc điểm giờ và thấy khách đã có mặt. Tôi không đến muộn. Không, đúng mười một giờ rưỡi, bà nói. Ấy vậy mà, dù bà hoàn toàn có lý, giọng bà, vì là giọng bà chủ nhà, ngần ngại không muốn áp đặt cá tính của mình. Một nỗi tiếc thương quá khứ nào đó giữ nó lại; một mối bận tâm hiện tại nào đó. Mười một giờ rưỡi, bà nói, và âm thanh của St. Margaret lướt vào những ngõ ngách của trái tim và tự chôn mình trong từng vòng từng vòng tiếng ngân, như một vật sống muốn tâm sự, muốn tan ra, muốn được nằm yên, trong một cơn run rẩy sung sướng—như chính Clarissa, Peter Walsh nghĩ, bước xuống cầu thang đúng giờ điểm, mặc đồ trắng. Chính là Clarissa, ông nghĩ, với một xúc động sâu xa, và một hồi tưởng về bà rõ ràng lạ thường mà cũng khó hiểu, như thể tiếng chuông này đã vào căn phòng ấy nhiều năm trước, nơi họ ngồi trong một khoảnh khắc thân mật vô cùng, và đã đi từ người này sang người kia rồi đi khỏi, như con ong mang mật, nặng trĩu khoảnh khắc ấy. Nhưng phòng nào? Khoảnh khắc nào? Và vì sao ông đã hạnh phúc sâu thẳm đến thế khi đồng hồ điểm? Rồi, khi tiếng St. Margaret uể oải tàn đi, ông nghĩ, Bà đã ốm, và âm thanh nói lên sự rã rời và đau đớn. Là tim bà, ông nhớ ra; và tiếng vang đột ngột của tiếng điểm cuối cùng như gióng lên cái chết bất ngờ giữa cuộc sống, Clarissa gục xuống ngay chỗ đứng, trong phòng khách của bà. Không! Không! ông kêu lên. Bà không chết! Tôi không già, ông kêu lên, và sải bước lên Whitehall, như thể tương lai đang cuộn xuống phía ông, mạnh mẽ, vô tận. [woolf-mrs-dalloway:1.192] Ông không già, không cố chấp, không khô héo chút nào. Còn chuyện họ nói gì về ông—nhà Dalloway, nhà Whitbread và cái nhóm của họ, ông chẳng quan tâm lấy một xu—lấy một xu (dù đúng là sớm muộn ông cũng phải xem Richard có giúp ông kiếm được việc gì không). Sải bước, nhìn trừng trừng, ông gườm gườm trước bức tượng Công tước Cambridge. Ông đã bị đuổi khỏi Oxford—đúng. Ông đã là người xã hội chủ nghĩa, theo nghĩa nào đó là một kẻ thất bại—đúng. Nhưng tương lai của nền văn minh nằm, ông nghĩ, trong tay những chàng trai như thế; những chàng trai như ông ba mươi năm trước; với tình yêu các nguyên lý trừu tượng; sách gửi tận từ London lên một đỉnh núi Himalaya; đọc khoa học; đọc triết học. Tương lai nằm trong tay những chàng trai như thế, ông nghĩ. [woolf-mrs-dalloway:1.193] Một tiếng lộp độp như tiếng lá rơi trong rừng vọng đến từ phía sau, cùng với nó là một âm thanh sột soạt, thình thịch đều đặn, khi đuổi kịp ông thì gõ nhịp vào ý nghĩ của ông, bắt chúng nghiêm bước đi lên Whitehall, không phải do ông chủ ý. Những cậu bé mặc đồng phục, vác súng, diễu hành mắt nhìn thẳng phía trước, diễu hành, cánh tay cứng đờ, trên mặt họ là một vẻ như những chữ của dòng khắc quanh chân bức tượng, ca ngợi bổn phận, lòng biết ơn, lòng trung thành, tình yêu nước Anh. [woolf-mrs-dalloway:1.194] Đó, Peter Walsh nghĩ, bắt đầu bước theo nhịp họ, là một sự huấn luyện rất tốt. Nhưng trông họ chẳng cường tráng. Phần nhiều gầy gò, những cậu bé mười sáu tuổi, mà ngày mai có thể đứng sau những thùng gạo, những bánh xà phòng trên quầy hàng. Giờ đây trên người họ mang, không lẫn chút khoái lạc xác thịt hay nỗi bận lòng thường nhật, vẻ trang nghiêm của vòng hoa mà họ đã đem từ Finsbury Pavement đến ngôi mộ trống. Họ đã tuyên thệ. Xe cộ kính nể điều đó; xe tải dừng lại. [woolf-mrs-dalloway:1.195] Mình không theo kịp họ, Peter Walsh nghĩ, khi họ diễu hành lên Whitehall, và quả thật họ cứ diễu hành, vượt qua ông, vượt qua mọi người, theo cách đều đặn của họ, như thể một ý chí duy nhất điều khiển chân tay đồng loạt, và cuộc sống, với muôn vẻ và những điều chẳng kiêng dè của nó, đã bị chôn dưới một mặt lát bằng tượng đài và vòng hoa, bị kỷ luật đánh thuốc mê thành một cái xác cứng đờ mà vẫn trừng trừng nhìn. Phải kính trọng điều đó; có thể cười; nhưng phải kính trọng, ông nghĩ. Họ đi kìa, Peter Walsh nghĩ, dừng lại ở mép vỉa hè; và tất cả những bức tượng cao cả, Nelson, Gordon, Havelock, những hình ảnh đen sạm, lộng lẫy của các quân nhân vĩ đại đứng nhìn thẳng phía trước, như thể họ cũng đã thực hiện cùng một sự từ bỏ (Peter Walsh cảm thấy mình cũng đã thực hiện nó, sự từ bỏ lớn lao), đã giẫm nát cùng những cám dỗ, và rốt cuộc đạt được cái nhìn như đá cẩm thạch. Nhưng cái nhìn ấy Peter Walsh chẳng muốn cho bản thân mình chút nào; dù ông có thể kính trọng nó ở người khác. Ông có thể kính trọng nó ở những cậu bé. Họ chưa biết những phiền muộn của xác thịt, ông nghĩ, khi đám trai diễu hành khuất về phía Strand—tất cả những gì mình đã trải qua, ông nghĩ, băng qua đường, và đứng dưới tượng Gordon, Gordon mà thuở bé ông từng thờ phụng; Gordon đứng cô độc, một chân nhấc lên, hai tay khoanh,—tội nghiệp Gordon, ông nghĩ. [woolf-mrs-dalloway:1.196] Và chỉ vì chưa ai biết ông đang ở London, ngoài Clarissa, và vì sau chuyến hải trình, trái đất vẫn như một hòn đảo đối với ông, nên nỗi lạ lùng khi đứng một mình, còn sống, vô danh, lúc mười một giờ rưỡi ở Quảng trường Trafalgar ập lên ông. Cái gì thế này? Mình ở đâu? Và rốt cuộc vì sao người ta làm thế này? ông nghĩ, vụ ly hôn bỗng như toàn là chuyện hão. Và tâm trí ông phẳng xuống như một bãi lầy, và ba cảm xúc lớn ập đến; sự thấu hiểu; một lòng nhân ái bao la; và cuối cùng, như hệ quả của hai điều kia, một niềm sung sướng tinh tế không sao kìm nổi; như thể bên trong óc ông có bàn tay khác giật dây, đẩy các cánh cửa chớp, và ông, chẳng liên quan gì, vẫn đứng ở lối vào những đại lộ vô tận, nếu muốn ông có thể dạo xuống đó. Đã nhiều năm ông không thấy mình trẻ đến thế. [woolf-mrs-dalloway:1.197] Ông đã thoát! hoàn toàn tự do—như xảy ra khi thói quen sụp đổ và tâm trí, như ngọn lửa không che chắn, cúi xuống, nghiêng đi và dường như sắp tắt khỏi chỗ bám. Đã nhiều năm mình không thấy trẻ thế này! Peter nghĩ, thoát (tất nhiên chỉ trong một giờ hoặc hơn) khỏi việc là đúng con người của mình, và thấy mình như đứa trẻ chạy ra cửa, và vừa chạy vừa thấy bà vú già vẫy tay ở cửa sổ sai. Nhưng cô ấy hấp dẫn lạ lùng, ông nghĩ, khi một thiếu nữ đi ngang Quảng trường Trafalgar về hướng Haymarket, và lúc đi qua tượng Gordon, theo Peter Walsh nghĩ (ông vốn dễ cảm), cô như cởi hết lớp voan này đến lớp voan khác, cho đến khi hóa thành chính người đàn bà ông luôn mang trong đầu; trẻ, nhưng trang nghiêm; vui, nhưng kín đáo; mặc đồ đen, nhưng mê hoặc. [woolf-mrs-dalloway:1.198] Đứng thẳng người và lén sờ con dao nhíp trong túi, ông bắt đầu đi theo cô, theo người đàn bà này, niềm phấn khích này, mà dù quay lưng vẫn như tỏa lên ông một thứ ánh sáng nối họ lại, chọn riêng ông ra, như thể tiếng ồn ào ngẫu nhiên của xe cộ đã thì thầm qua đôi bàn tay khum lại gọi tên ông, không phải Peter, mà cái tên riêng ông vẫn gọi mình trong những ý nghĩ của chính mình. “Anh,” cô nói, chỉ “anh,” nói bằng đôi găng tay trắng và đôi vai. Rồi chiếc áo choàng dài mỏng mà gió lay khi cô đi qua cửa hiệu Dent ở phố Cockspur bay phồng lên với một lòng tốt bao bọc, một sự dịu dàng buồn bã, như những cánh tay sắp mở ra và đón lấy người mệt mỏi— [woolf-mrs-dalloway:1.199] Nhưng cô chưa chồng; cô trẻ; còn rất trẻ, Peter nghĩ, bông cẩm chướng đỏ ông đã thấy cô cài khi cô băng qua Quảng trường Trafalgar lại cháy trong mắt ông và làm môi cô đỏ thắm. Nhưng cô đứng đợi ở mép vỉa hè. Cô có một vẻ đoan trang. Cô không thế tục như Clarissa; không giàu như Clarissa. Cô có đứng đắn không, ông tự hỏi khi cô bước đi? Hóm hỉnh, với cái lưỡi thằn lằn thoắt thè, ông nghĩ (vì phải tưởng tượng ra, phải cho phép mình chút tiêu khiển), một sự hóm hỉnh lạnh lùng chờ chực, một sự hóm hỉnh vút nhanh; không ồn ào. [woolf-mrs-dalloway:1.200] Cô bước đi; cô băng qua; ông theo cô. Làm cô bối rối là điều cuối cùng ông muốn. Nhưng nếu cô dừng lại ông sẽ nói “Mời cô đi ăn kem,” ông sẽ nói, và cô sẽ đáp, hết sức giản dị, “Vâng, được ạ.” [woolf-mrs-dalloway:1.201] Nhưng những người khác chen vào giữa họ trên phố, cản ông, xóa cô đi. Ông đuổi theo; cô đổi hướng. Má cô có sắc hồng; mắt cô có vẻ chế giễu; ông là một nhà phiêu lưu, liều lĩnh, ông nghĩ, nhanh nhẹn, táo bạo, quả vậy (đêm qua vừa từ Ấn Độ lên bờ), một tên cướp biển lãng mạn, mặc kệ tất cả những lễ nghi đáng nguyền rủa này, những chiếc áo ngủ vàng, những cái tẩu, những cần câu trong tủ kính; và sự đứng đắn, những buổi tiệc tối, và các ông già bảnh bao mặc áo lót trắng dưới gilê. Ông là một tên cướp biển. Cô cứ đi, băng qua Piccadilly, và lên phố Regent, đi trước ông, áo choàng, găng tay, đôi vai của cô hòa với những dải tua, đăng-ten và khăn lông vũ trong tủ kính tạo nên hồn của sự lộng lẫy và bông đùa, tràn từ các cửa hiệu ra vỉa hè, như ánh đèn đêm chao chao qua những hàng rào trong bóng tối. [woolf-mrs-dalloway:1.202] Cười đùa và đáng yêu, cô đã băng qua phố Oxford và phố Great Portland rồi rẽ xuống một trong những phố nhỏ, và giờ, và giờ, khoảnh khắc lớn đang đến gần, vì giờ cô chậm bước, mở túi, và với một cái nhìn về phía ông, nhưng không nhìn ông, một cái nhìn từ biệt, tóm gọn toàn bộ tình thế và gạt nó đi một cách đắc thắng, mãi mãi, đã tra chìa, mở cửa, và đi mất! Giọng Clarissa nói, Nhớ buổi tiệc của em nhé, Nhớ buổi tiệc của em nhé, vang trong tai ông. Căn nhà là một trong những căn nhà đỏ, bằng phẳng, với những giỏ hoa treo mang vẻ khiếm nhã mơ hồ. Thế là hết. [woolf-mrs-dalloway:1.203] Thôi, mình đã vui chơi xong; đã vui rồi, ông nghĩ, ngước nhìn những giỏ phong lữ nhạt màu đung đưa. Và nó vỡ tan thành từng mảnh—cuộc vui của ông, vì một nửa là bịa ra, ông biết rõ; bịa đặt, chuyện phiêu lưu với cô gái này; bịa ra, như người ta bịa ra phần lớn cuộc đời, ông nghĩ—tự bịa mình; bịa cô ấy; tạo nên một trò giải trí tinh tế, và hơn thế nữa. Nhưng lạ, và hoàn toàn đúng: tất cả điều này người ta không bao giờ chia sẻ được—nó vỡ tan thành từng mảnh. [woolf-mrs-dalloway:1.204] Ông quay đi; đi lên phố, nghĩ tìm chỗ nào đó ngồi, cho đến giờ đến Lincoln’s Inn—đến văn phòng Hooper và Grateley. Đi đâu bây giờ? Chẳng sao. Vậy cứ lên phố, về phía Regent’s Park. Đôi giày ông gõ trên vỉa hè “chẳng sao”; vì còn sớm, vẫn còn rất sớm. [woolf-mrs-dalloway:1.205] Lại là một buổi sáng tuyệt đẹp. Như mạch đập của một trái tim hoàn hảo, cuộc sống chảy thẳng qua các con phố. Không lóng ngóng—không do dự. Lướt và lượn, chính xác, đúng giờ, không tiếng động, ở đó, đúng vào khoảnh khắc cần thiết, chiếc ô tô dừng trước cửa. Cô gái, đi tất lụa, cài lông vũ, mong manh thoáng qua, nhưng với ông không đặc biệt hấp dẫn (vì ông đã có thời của mình), bước xuống. Những quản gia mẫu mực, những con chó chow vàng nâu, những tiền sảnh lát hình thoi đen trắng với rèm trắng phất phơ, Peter thấy qua cánh cửa mở và tán thành. Rốt cuộc, theo cách riêng thì đó là một thành tựu lộng lẫy, London; mùa xã giao; nền văn minh. Vì xuất thân từ một gia đình Anh-Ấn đáng kính đã ít nhất ba đời cai quản công việc của một lục địa (lạ thật, ông nghĩ, mình lại mang thứ tình cảm như thế về chuyện đó, trong khi ông vốn ghét Ấn Độ, ghét đế quốc, ghét quân đội), nên có những lúc nền văn minh, dù thuộc loại này, cũng như thân thiết với ông như một thứ của riêng; những lúc tự hào về nước Anh; về quản gia; chó chow; những cô gái an toàn trong đời mình. Đủ nực cười, nhưng đúng là như vậy, ông nghĩ. Và các bác sĩ, các doanh nhân và những người đàn bà tháo vát, tất cả đang đi lo việc của mình, đúng giờ, lanh lợi, vạm vỡ, với ông có vẻ hoàn toàn đáng ngưỡng mộ, những người tử tế, đáng phó thác mạng sống cho, những bạn đồng hành trong nghệ thuật sống, sẽ đưa ta qua được. Nghĩ đi nghĩ lại, cái màn trình diễn này thật ra cũng khá dễ chịu; và ông sẽ ngồi xuống chỗ bóng râm và hút thuốc. [woolf-mrs-dalloway:1.206] Regent’s Park đây rồi. Phải. Thuở bé ông đã đi dạo trong Regent’s Park—lạ thật, ông nghĩ, sao ý nghĩ về thời thơ ấu cứ quay lại với mình—có lẽ là kết quả của việc gặp Clarissa; vì đàn bà sống trong quá khứ nhiều hơn chúng ta, ông nghĩ. Họ gắn bó với nơi chốn; và với cha mình—đàn bà lúc nào cũng tự hào về cha. Bourton là một chỗ dễ chịu, một chỗ rất dễ chịu, nhưng mình chưa bao giờ hợp với ông già, ông nghĩ. Có một đêm xảy ra khá ầm ĩ—một cuộc cãi nhau về chuyện gì đó, chuyện gì thì ông không nhớ. Chắc là chính trị. [woolf-mrs-dalloway:1.207] Phải, ông nhớ Regent’s Park; lối đi dài thẳng tắp; ngôi nhà nhỏ bên trái nơi người ta mua bóng bay; một bức tượng lố bịch với dòng chữ khắc ở đâu đó. Ông tìm một ghế trống. Ông không muốn bị quấy rầy (vì đang hơi buồn ngủ) bởi những người hỏi giờ. Một bà vú già mặc áo xám, với em bé ngủ trong xe đẩy—đó là điều tốt nhất ông có thể làm cho mình; ngồi xuống đầu ghế phía xa, cạnh bà vú ấy. [woolf-mrs-dalloway:1.208] Cô bé trông lạ lùng, ông nghĩ, chợt nhớ đến Elizabeth khi cô bước vào phòng và đứng cạnh mẹ. Lớn rồi; đã thành người lớn; không hẳn xinh; mà đúng hơn là đẹp; chắc chưa quá mười tám. Có lẽ cô không hợp với Clarissa. “Elizabeth của em đây”—kiểu như vậy—sao không nói giản dị “Elizabeth đây”?—cố làm như, giống phần đông các bà mẹ, mọi việc là điều mà thực ra chúng không phải. Bà quá tin vào sức quyến rũ của mình, ông nghĩ. Bà làm quá. [woolf-mrs-dalloway:1.209] Khói xì gà đượm và hiền cuộn mát xuống cổ họng ông; ông phả nó ra thành những vòng khói gan dạ ưỡn ngực trước không khí trong chốc lát; xanh, tròn—tối nay mình sẽ tìm cách nói riêng với Elizabeth một lát, ông nghĩ—rồi bắt đầu lắc lư thành hình đồng hồ cát và thon dần đi; chúng mang những hình dạng kỳ cục, ông nghĩ. Chợt ông nhắm mắt, nhọc nhằn đưa tay lên, và ném phần đầu xì gà nặng đi. Một cây chổi lớn quét êm qua tâm trí ông, quét qua nó những cành cây lay động, giọng trẻ con, tiếng chân lê, người đi ngang qua, và tiếng xe cộ ù ù, lên xuống lên xuống. Xuống, xuống ông chìm vào lông vũ và lông tơ của giấc ngủ, chìm xuống, và bị phủ kín. [woolf-mrs-dalloway:1.210] Bà vú già áo xám lại cầm lấy việc đan khi Peter Walsh, trên ghế nóng bên cạnh, bắt đầu ngáy. Trong bộ đồ xám ấy, đôi tay không mệt mà lặng lẽ cử động, bà như người bảo vệ quyền lợi của kẻ ngủ, như một trong những hiện diện ma quái dâng lên lúc chạng vạng trong những khu rừng làm bằng trời và cành cây. Người lữ khách đơn độc, kẻ lảng vảng đường làng, kẻ giẫm xáo những bụi dương xỉ và tàn phá những bụi độc cần lớn, ngẩng lên, bỗng thấy hình dáng khổng lồ ở cuối lối đi trong rừng. [woolf-mrs-dalloway:1.211] Có lẽ vì xác tín mà là kẻ vô thần, ông bị bất ngờ bởi những khoảnh khắc thăng hoa phi thường. Bên ngoài chúng ta chẳng có gì tồn tại, chỉ có một trạng thái tâm hồn, ông nghĩ; một khát vọng được an ủi, được giải thoát, một thứ gì đó nằm ngoài những kẻ lùn tí hon khốn khổ này, những đàn ông đàn bà yếu ớt, xấu xí, hèn nhát này. Nhưng nếu ông có thể hình dung ra bà, thì bằng cách nào đó bà tồn tại, ông nghĩ, và bước xuống lối đi, mắt hướng lên trời và cành cây, ông nhanh chóng phú cho chúng nữ tính; thấy với kinh ngạc chúng trở nên nghiêm trang biết bao; uy nghi biết bao, khi gió lay, chúng ban phát bằng một cái phất tối của lá lòng nhân từ, sự thấu hiểu, lời tha tội, rồi bỗng tung mình lên cao, phá tan vẻ thành kính của dáng vẻ ấy bằng một cuộc chè chén hoang dại. [woolf-mrs-dalloway:1.212] Đó là những thị kiến dâng lên cho người lữ khách đơn độc những chiếc sừng phong nhiêu đầy trái, hoặc thì thầm bên tai ông như những nàng Siren nhún nhảy xa xa trên sóng biển xanh, hoặc bị ném vào mặt ông như những bó hồng, hoặc nổi lên mặt nước như những gương mặt nhợt mà ngư dân vật lộn lội qua nước lũ để ôm lấy. [woolf-mrs-dalloway:1.213] Đó là những thị kiến không ngừng nổi lên, đi cạnh, thò mặt ra trước vật thật; thường chế ngự người lữ khách đơn độc và lấy mất cảm giác về trái đất, nỗi muốn quay về, và cho ông thay vào đó một sự bình yên chung, như thể (ông nghĩ thế khi đi xuống lối rừng) toàn bộ cơn sốt của sự sống chỉ là sự giản dị; và vô số thứ hòa làm một thứ; và hình dáng này, dù làm bằng trời và cành cây, đã trồi lên từ biển động (ông đã có tuổi, quá năm mươi rồi) như một dáng hình có thể bị hút lên khỏi sóng để rải xuống từ đôi tay lộng lẫy lòng thương xót, sự thấu hiểu, lời tha tội. Vậy thì, ông nghĩ, cầu cho tôi đừng bao giờ quay lại ánh đèn; phòng khách; đừng bao giờ đọc xong cuốn sách; đừng bao giờ gõ tẩu; đừng bao giờ bấm chuông gọi bà Turner dọn dẹp; thà để tôi đi thẳng tới hình dáng vĩ đại này, người sẽ, với một cái hất đầu, nhấc tôi lên những dải lụa của bà và để tôi tan thành hư vô cùng những kẻ khác. [woolf-mrs-dalloway:1.214] Đó là những thị kiến. Người lữ khách đơn độc chẳng mấy chốc đã ra khỏi khu rừng; và ở đó, bước ra cửa, tay che mắt, có thể để trông ngóng ông về, hai tay giơ lên, tạp dề trắng phất phơ, là một bà già dường như (mạnh mẽ làm sao cơn bệnh này) đang tìm, qua một sa mạc, đứa con đã mất; đang tìm một kỵ sĩ đã bỏ mình; là hình ảnh người mẹ có những đứa con bị giết trong các cuộc chiến của thế gian. Rồi, khi người lữ khách đơn độc đi xuống đường làng nơi đàn bà đứng đan len và đàn ông cuốc vườn, buổi tối có vẻ đầy điềm gở; những hình người bất động; như thể một số phận uy nghiêm nào đó, mà họ biết và chờ đợi không sợ hãi, sắp quét họ vào sự hủy diệt hoàn toàn. [woolf-mrs-dalloway:1.215] Trong nhà giữa những thứ bình thường, cái tủ, cái bàn, bệ cửa sổ với những chậu phong lữ, bỗng đường nét bà chủ trọ, cúi xuống dọn khăn trải bàn, trở nên mềm đi trong ánh sáng, một biểu tượng đáng yêu mà chỉ ký ức về những tiếp xúc nhân gian lạnh lẽo mới cấm ta ôm lấy. Bà lấy lọ mứt cam; bà cất nó vào tủ. [woolf-mrs-dalloway:1.216] “Tối nay không còn gì nữa chứ, thưa ông?” [woolf-mrs-dalloway:1.217] Nhưng người lữ khách đơn độc đáp lại ai đây? [woolf-mrs-dalloway:1.218] Thế là bà vú già đan len trên đứa bé đang ngủ ở Regent’s Park. Thế là Peter Walsh ngáy. [woolf-mrs-dalloway:1.219] Ông tỉnh dậy bất thình lình, tự nhủ, “Cái chết của tâm hồn.” [woolf-mrs-dalloway:1.220] “Trời, trời!” ông tự nói thành tiếng, vươn vai và mở mắt. “Cái chết của tâm hồn.” Những lời ấy bám vào một cảnh nào đó, một căn phòng nào đó, một quá khứ nào đó ông đã mơ thấy. Nó rõ dần; cảnh ấy, căn phòng ấy, quá khứ ông đã mơ thấy. [woolf-mrs-dalloway:1.221] Ấy là ở Bourton mùa hè năm ấy, đầu những năm chín mươi, khi ông yêu Clarissa say đắm. Có rất nhiều người ở đó, cười nói, ngồi quanh bàn sau bữa trà và căn phòng ngập trong ánh vàng và đầy khói thuốc lá. Họ đang nói về một người đàn ông đã cưới cô hầu phòng của mình, một điền chủ vùng lân cận, ông quên tên. Ông ta cưới cô hầu phòng, và cô ta được đưa đến Bourton thăm hỏi—một chuyến thăm khủng khiếp. Cô ăn mặc lòe loẹt đến lố bịch, “như con vẹt mào,” Clarissa nói, bắt chước cô ta, và cô ta không ngừng nói. Nói mãi, nói mãi. Clarissa bắt chước. Rồi có ai đó nói—là Sally Seton—liệu việc biết rằng trước khi cưới cô ta đã có con có làm cảm tình của ta thay đổi chút nào thật không? (Thuở ấy, giữa đám đông có cả nam lẫn nữ, nói thế là táo bạo.) Ông thấy Clarissa lúc này, đỏ bừng lên; bằng cách nào đó co rúm lại; và nói, “Ôi, em sẽ không bao giờ nói chuyện với cô ta được nữa!” Thế là cả đám ngồi quanh bàn trà chao đảo. Thật khó chịu. [woolf-mrs-dalloway:1.222] Ông đã không trách bà vì bận tâm đến sự thật ấy, vì thuở ấy một cô gái được nuôi dạy như bà thì chẳng biết gì, nhưng chính cái điệu bộ của bà làm ông bực; rụt rè; cứng nhắc; có chút kiêu ngạo; thiếu tưởng tượng; đoan trang kiểu cách. “Cái chết của tâm hồn.” Ông đã nói thế theo bản năng, dán nhãn cho khoảnh khắc như ông vẫn quen làm—cái chết của tâm hồn bà. [woolf-mrs-dalloway:1.223] Ai nấy chao đảo; ai nấy dường như cúi mình khi bà nói, rồi đứng dậy đã khác đi. Ông thấy Sally Seton, như đứa trẻ vừa nghịch dại, nghiêng người tới, hơi đỏ mặt, muốn nói nhưng sợ, mà Clarissa quả thật làm người ta sợ. (Cô là bạn thân nhất của Clarissa, luôn có mặt ở nhà, hoàn toàn khác bà, một người hấp dẫn, đẹp, nước da ngăm, thuở ấy nổi tiếng là rất táo bạo và ông từng đưa cô xì gà, cô hút trong phòng ngủ. Cô hoặc đã đính hôn với ai đó hoặc đã cãi nhau với gia đình và ông Parry già ghét cả hai như nhau, đó là mối dây gắn bó lớn.) Rồi Clarissa, vẫn với dáng vẻ phật ý với tất cả họ, đứng dậy, viện cớ nào đó, và đi ra một mình. Khi bà mở cửa, con chó lông xù lớn chuyên đuổi cừu chạy vào. Bà lao vào nó, sung sướng ngây ngất. Cứ như bà nói với Peter—tất cả là nhắm vào ông, ông biết—“Em biết anh nghĩ em lố bịch về người đàn bà kia lúc nãy; nhưng xem em thông cảm lạ thường thế nào; xem em yêu Rob của em ra sao!” [woolf-mrs-dalloway:1.224] Giữa họ luôn có cái năng lực lạ lùng này, hiểu nhau không cần lời. Bà biết ngay khi ông phê phán bà. Rồi bà sẽ làm điều gì rất lộ liễu để tự vệ, như màn ầm ĩ với con chó này—nhưng chưa bao giờ lừa được ông, ông luôn nhìn thấu Clarissa. Dĩ nhiên ông không nói gì; chỉ ngồi ủ rũ. Đó là cách những cuộc cãi vã của họ thường bắt đầu. [woolf-mrs-dalloway:1.225] Bà đóng cửa. Ngay lập tức ông chán nản vô cùng. Tất cả dường như vô ích—tiếp tục yêu; tiếp tục cãi nhau; tiếp tục làm lành, và ông đi lang thang một mình, giữa các nhà phụ, chuồng ngựa, ngắm những con ngựa. (Chỗ ấy khá khiêm tốn; nhà Parry chưa bao giờ giàu; nhưng luôn có người giữ ngựa và cậu bé chuồng ngựa quanh quẩn—Clarissa thích cưỡi ngựa—và một ông xà ích già—tên ông ấy là gì nhỉ?—một bà vú già, bà Moody già, bà Goody già, người ta gọi bà bằng cái tên nào đại loại thế, bà mà người ta được dẫn đến thăm trong một căn phòng nhỏ với vô số ảnh, vô số lồng chim.) [woolf-mrs-dalloway:1.226] Một buổi tối khủng khiếp! Ông càng lúc càng u ám, không chỉ vì chuyện ấy; mà vì mọi thứ. Và ông không gặp được bà; không giải thích được với bà; không nói rõ ra được. Lúc nào cũng có người quanh—bà cứ làm như chẳng có gì xảy ra. Đó là phần quỷ quái của bà—cái lạnh lùng này, cái vẻ gỗ đá cứng đờ này, một thứ gì rất sâu trong bà, mà sáng nay ông lại cảm thấy khi nói chuyện với bà; một sự bất khả xuyên thấu. Thế mà trời biết ông yêu bà. Bà có quyền năng kỳ lạ kéo đàn trên thần kinh người ta, biến thần kinh thành dây đàn, phải. [woolf-mrs-dalloway:1.227] Ông vào bàn ăn khá muộn, vì cái ý ngu ngốc muốn làm người ta cảm thấy sự có mặt của mình, và ngồi xuống cạnh cô Parry già—dì Helena—chị của ông Parry, người được coi là chủ tọa. Bà ngồi đó trong chiếc khăn choàng Cashmere trắng, đầu tựa cửa sổ—một bà già đáng gờm, nhưng tốt với ông, vì ông từng tìm cho bà một loài hoa hiếm, và bà là nhà thực vật học lớn, bước đi trong đôi ủng dày với chiếc hộp đen đựng mẫu đeo giữa hai vai. Ông ngồi xuống cạnh bà, và không nói được. Mọi thứ như phóng vụt qua ông; ông chỉ ngồi đó, ăn. Rồi giữa bữa, ông bắt mình nhìn sang Clarissa lần đầu tiên. Bà đang nói chuyện với một chàng trai bên phải. Ông bỗng có một mặc khải. “Bà sẽ lấy người đó,” ông tự nhủ. Ông thậm chí không biết tên anh ta. [woolf-mrs-dalloway:1.228] Vì dĩ nhiên chính chiều hôm đó, đúng chiều hôm đó, Dalloway đã sang; và Clarissa gọi anh là “Wickham”; đó là khởi đầu của tất cả. Ai đó đã đưa anh sang; và Clarissa nhớ nhầm tên. Bà giới thiệu anh với mọi người là Wickham. Cuối cùng anh nói “Tên tôi là Dalloway!”—đó là lần đầu ông thấy Richard—một chàng trai tóc vàng, khá lúng túng, ngồi trên ghế bố, và buột ra “Tên tôi là Dalloway!” Sally chộp ngay lấy chuyện đó; từ đấy cô luôn gọi anh là “Tên tôi là Dalloway!” [woolf-mrs-dalloway:1.229] Thời ấy ông là con mồi của những mặc khải. Điều này—rằng bà sẽ lấy Dalloway—làm ông lóa mắt—choáng ngợp ngay lúc đó. Có một thứ—nói thế nào nhỉ?—một thứ thoải mái trong cách bà đối với anh; một cái gì mẫu tử; một cái gì dịu dàng. Họ đang nói về chính trị. Suốt bữa ông cố nghe họ nói gì. [woolf-mrs-dalloway:1.230] Sau đó ông nhớ mình đứng bên ghế cô Parry già trong phòng khách. Clarissa đến, với phong thái hoàn hảo, như một bà chủ nhà thực thụ, và muốn giới thiệu ông với ai đó—nói như thể họ chưa từng gặp, điều làm ông tức điên. Vậy mà ngay cả lúc ấy ông vẫn thán phục bà vì điều đó. Ông thán phục lòng can đảm của bà; bản năng xã giao; ông thán phục khả năng đưa mọi việc đến nơi đến chốn của bà. “Bà chủ nhà hoàn hảo,” ông nói với bà, khiến bà co rúm cả người. Nhưng ông muốn bà cảm thấy thế. Ông sẽ làm bất cứ gì để làm bà đau sau khi thấy bà với Dalloway. Thế là bà bỏ ông đi. Và ông có cảm giác tất cả họ tụ lại âm mưu chống ông—cười nói—sau lưng ông. Ông đứng đó bên ghế cô Parry như được đẽo ra từ gỗ, nói về hoa dại. Chưa bao giờ, chưa bao giờ ông khổ sở như ở địa ngục đến thế! Hẳn ông đã quên cả giả vờ nghe; cuối cùng ông tỉnh ra; thấy cô Parry trông khá bối rối, khá phẫn nộ, đôi mắt lồi dán cứng. Ông gần như kêu lên rằng mình không thể chú ý vì đang ở Địa ngục! Mọi người bắt đầu ra khỏi phòng. Ông nghe họ nói về việc đi lấy áo choàng; trời lạnh trên mặt nước, vân vân. Họ sẽ đi chèo thuyền trên hồ dưới ánh trăng—một trong những ý tưởng điên rồ của Sally. Ông nghe cô tả vầng trăng. Và tất cả họ đi ra. Ông bị bỏ lại hoàn toàn một mình. [woolf-mrs-dalloway:1.231] “Cháu không muốn đi với họ sao?” dì Helena nói—cô Parry già!—bà đã đoán ra. Và ông quay lại và Clarissa lại ở đó. Bà đã quay lại để đón ông. Ông choáng ngợp trước sự rộng lượng của bà—lòng tốt của bà. [woolf-mrs-dalloway:1.232] “Đi nào,” bà nói. “Họ đang đợi.” [woolf-mrs-dalloway:1.233] Cả đời ông chưa bao giờ thấy hạnh phúc đến thế! Không nói một lời họ làm lành. Họ đi xuống hồ. Ông có hai mươi phút hạnh phúc trọn vẹn. Giọng bà, tiếng cười, chiếc váy (thứ gì phất phơ, trắng, đỏ thẫm), tinh thần, lòng ưa phiêu lưu của bà; bà bắt cả bọn lên bờ thám hiểm hòn đảo; bà làm giật mình một con gà mái; bà cười; bà hát. Và suốt lúc ấy ông biết rất rõ Dalloway đang yêu bà; bà đang yêu Dalloway; nhưng dường như chẳng quan trọng. Không gì quan trọng. Họ ngồi xuống đất nói chuyện—ông và Clarissa. Họ ra vào tâm trí nhau không chút khó nhọc. Rồi trong một giây, thế là hết. Ông tự nhủ khi họ bước xuống thuyền, “Bà sẽ lấy người đó,” một cách đờ đẫn, không oán hận; nhưng đó là điều hiển nhiên. Dalloway sẽ cưới Clarissa. [woolf-mrs-dalloway:1.234] Dalloway chèo họ vào bờ. Anh không nói gì. Nhưng bằng cách nào đó, khi họ nhìn anh ra đi, nhảy lên xe đạp để đạp hai mươi dặm xuyên rừng, loạng choạng đạp xuống lối đi, vẫy tay rồi khuất, rõ ràng anh cảm thấy, theo bản năng, dữ dội, mạnh mẽ, tất cả điều đó; đêm ấy; mối tình lãng mạn; Clarissa. Anh xứng đáng có bà. [woolf-mrs-dalloway:1.235] Còn về phần mình, ông lố bịch. Những đòi hỏi của ông đối với Clarissa (giờ ông thấy rõ) thật lố bịch. Ông đòi những điều không thể. Ông làm những cảnh khủng khiếp. Có lẽ bà vẫn chấp nhận ông, nếu ông bớt lố bịch. Sally nghĩ vậy. Cô viết cho ông suốt mùa hè ấy những lá thư dài; họ đã bàn về ông thế nào; cô đã khen ông ra sao, Clarissa bật khóc thế nào! Một mùa hè lạ lùng—toàn thư từ, những cảnh, điện tín—đến Bourton sáng sớm, quanh quẩn cho đến khi người hầu dậy; những cuộc nói chuyện tay đôi kinh khủng với ông Parry già lúc ăn sáng; dì Helena đáng gờm nhưng tốt; Sally cuốn ông đi nói chuyện trong vườn rau; Clarissa nằm giường vì nhức đầu. [woolf-mrs-dalloway:1.236] Cảnh cuối cùng, cảnh khủng khiếp mà ông tin là đã quan trọng hơn bất cứ điều gì trong cả cuộc đời (có thể là phóng đại—nhưng bây giờ vẫn thấy như vậy) xảy ra lúc ba giờ chiều của một ngày rất nóng. Chuyện dẫn đến nó chỉ là vặt vãnh—Sally ở bữa trưa nói gì đó về Dalloway, và gọi anh là “Tên tôi là Dalloway”; thế là Clarissa bỗng cứng người, đỏ mặt, theo kiểu của bà, và gắt gỏng, “Trò đùa nhạt nhẽo ấy thế là đủ rồi.” Chỉ có thế; nhưng với ông thì đúng như thể bà đã nói, “Em chỉ đang tiêu khiển với anh; em đã có thỏa thuận với Richard Dalloway.” Ông hiểu thế. Ông đã mấy đêm không ngủ. “Phải kết thúc thôi, bằng cách này hay cách khác,” ông tự nhủ. Ông gửi một mảnh giấy cho bà qua Sally, xin bà gặp ông bên đài phun nước lúc ba giờ. “Có chuyện rất quan trọng đã xảy ra,” ông viết nguệch ngoạc ở cuối. [woolf-mrs-dalloway:1.237] Đài phun nước nằm giữa một bụi cây nhỏ, xa ngôi nhà, cây bụi và cây to bao quanh. Bà đến, thậm chí trước giờ, và họ đứng với đài phun nước ở giữa, vòi nước (nó bị vỡ) rỉ nước không ngừng. Những cảnh tượng in vào tâm trí lạ lùng làm sao! Ví dụ, màu rêu xanh chói. [woolf-mrs-dalloway:1.238] Bà không động đậy. “Nói thật với anh đi, nói thật đi,” ông cứ nói mãi. Ông thấy như trán sắp nổ tung. Bà như co rút, hóa đá. Bà không động đậy. “Nói thật đi,” ông lặp lại, thì bỗng ông già Breitkopf thò đầu vào, cầm tờ Times; nhìn họ; há hốc miệng; rồi đi. Cả hai không ai động đậy. “Nói thật đi,” ông lặp lại. Ông có cảm giác mình đang nghiến vào một thứ gì cứng rắn thật sự, cứng như vật chất; bà không nhượng bộ. Bà như sắt, như đá lửa, cứng đờ suốt sống lưng. Và khi bà nói, “Vô ích thôi. Vô ích. Thế là hết”—sau khi ông đã nói hàng giờ, có vẻ thế, nước mắt chảy dài trên má—thì như thể bà đã tát vào mặt ông. Bà quay đi, bà bỏ ông, đi mất. [woolf-mrs-dalloway:1.239] “Clarissa!” ông gọi. “Clarissa!” Nhưng bà không bao giờ quay lại. Thế là hết. Đêm ấy ông ra đi. Ông không bao giờ gặp lại bà. [woolf-mrs-dalloway:1.240] Khủng khiếp, ông kêu lên, khủng khiếp, khủng khiếp! [woolf-mrs-dalloway:1.241] Vậy mà mặt trời vẫn nóng. Vậy mà người ta vẫn vượt qua mọi chuyện. Vậy mà cuộc sống vẫn có cách cộng ngày vào ngày. Vậy mà, ông nghĩ, ngáp và bắt đầu để ý—Regent’s Park đổi rất ít từ khi ông còn bé, trừ lũ sóc—vậy mà, hẳn là có những bù đắp—thì cô bé Elise Mitchell, đang nhặt sỏi thêm vào bộ sưu tập sỏi mà cô và anh trai đang làm trên bệ lò sưởi phòng trẻ, quẳng nắm sỏi xuống đầu gối bà vú rồi lao đi hết tốc lực đâm sầm vào chân một quý bà. Peter Walsh bật cười. [woolf-mrs-dalloway:1.242] Nhưng Lucrezia Warren Smith đang tự nhủ, Thật độc ác; sao tôi phải khổ? cô tự hỏi, khi bước xuống lối đi rộng. Không; tôi không chịu nổi nữa, cô tự nhủ, đã để Septimus, người không còn là Septimus nữa, nói những điều cay nghiệt, tàn nhẫn, độc ác, nói với chính mình, nói với một người chết, trên chiếc ghế đằng kia; thì đứa bé chạy hết tốc lực đâm vào cô, ngã sõng soài, và òa khóc. [woolf-mrs-dalloway:1.243] Việc ấy lại khiến cô dịu đi phần nào. Cô đỡ bé đứng dậy, phủi váy cho bé, hôn bé. [woolf-mrs-dalloway:1.244] Nhưng về phần mình cô chẳng làm gì sai; cô đã yêu Septimus; đã hạnh phúc; đã có một mái nhà đẹp, và các chị em cô vẫn sống ở đó, làm mũ. Sao cô phải khổ? [woolf-mrs-dalloway:1.245] Đứa bé chạy thẳng về với bà vú, và Rezia thấy bé bị mắng, được dỗ, được bà vú đặt việc đan xuống bế lên, và người đàn ông trông tử tế đưa chiếc đồng hồ cho bé thổi cho nắp bật mở để dỗ—nhưng sao cô lại phải bị phơi bày? Sao không để lại ở Milan? Sao bị hành hạ? Sao? [woolf-mrs-dalloway:1.246] Hơi gợn lên vì nước mắt, lối đi rộng, bà vú, người đàn ông mặc đồ xám, chiếc xe đẩy, trồi lên hụp xuống trước mắt cô. Phận cô là bị kẻ hành hạ độc ác này đưa lên đưa xuống. Nhưng sao? Cô như con chim trú dưới chỗ lõm mỏng manh của một chiếc lá, chớp mắt với mặt trời khi lá động; giật mình vì tiếng cành khô gãy. Cô bị phơi bày; cô bị vây quanh bởi những cây to lớn, những đám mây mênh mông của một thế giới dửng dưng, bị phơi bày; bị hành hạ; và sao cô phải khổ? Sao? [woolf-mrs-dalloway:1.247] Cô cau mày; cô giậm chân. Cô phải quay lại với Septimus vì gần đến giờ họ phải đi gặp ngài William Bradshaw. Cô phải quay lại nói với anh, quay lại chỗ anh đang ngồi trên chiếc ghế xanh dưới gốc cây, nói với chính mình, hoặc với người chết Evans, người cô chỉ thấy một lần thoáng qua trong cửa hiệu. Anh ta có vẻ là người tử tế, ít nói; bạn thân của Septimus, và đã chết trong Chiến tranh. Nhưng những chuyện như thế xảy ra với mọi người. Ai cũng có bạn chết trong Chiến tranh. Ai cũng từ bỏ một thứ gì khi lấy chồng. Cô đã từ bỏ nhà mình. Cô đã đến sống ở đây, trong thành phố khủng khiếp này. Nhưng Septimus để mình nghĩ về những điều kinh khủng, mà cô cũng nghĩ được, nếu cô thử. Anh ngày càng kỳ lạ hơn. Anh nói người ta bàn tán sau vách phòng ngủ. Bà Filmer thấy lạ. Anh còn nhìn thấy cả những thứ khác—anh đã thấy đầu một bà già giữa một bụi dương xỉ. Vậy mà anh có thể hạnh phúc khi muốn. Họ đi Hampton Court trên nóc xe buýt, và họ hoàn toàn hạnh phúc. Tất cả những bông hoa nhỏ đỏ và vàng nở trên cỏ, như những ngọn đèn nổi, anh nói, anh nói, anh ríu rít, anh cười, bịa ra đủ thứ chuyện. Bỗng anh nói, “Giờ chúng ta sẽ tự tử,” khi họ đứng bên sông, và anh nhìn dòng sông bằng cái nhìn cô đã thấy trong mắt anh khi một chuyến tàu đi qua, hay một chiếc xe buýt—cái nhìn như có thứ gì mê hoặc anh; và cô cảm thấy anh đang rời xa cô và cô nắm lấy tay anh. Nhưng trên đường về anh hoàn toàn yên lặng—hoàn toàn hợp lý. Anh còn tranh luận với cô về chuyện tự tử; và giải thích con người độc ác thế nào; làm sao anh thấy họ bịa ra những lời dối khi đi qua trên phố. Anh biết hết mọi ý nghĩ của họ, anh nói; anh biết mọi thứ. Anh biết ý nghĩa của thế giới, anh nói. [woolf-mrs-dalloway:1.248] Rồi khi về đến nhà anh hầu như không đi nổi. Anh nằm trên ghế sofa và bắt cô nắm tay anh để khỏi ngã xuống, xuống, anh kêu, vào lửa! và thấy những gương mặt cười nhạo anh, gọi anh bằng những cái tên ghê tởm, từ trên tường, và những bàn tay chỉ quanh tấm bình phong. Vậy mà ở đó chỉ có hai người với nhau. Nhưng anh bắt đầu nói to, trả lời người ta, cãi nhau, cười, khóc, rất kích động và bắt cô viết xuống. Hoàn toàn vô nghĩa; về cái chết; về cô Isabel Pole. Cô không chịu nổi nữa. Cô sẽ quay lại. [woolf-mrs-dalloway:1.249] Giờ cô ở gần anh, thấy anh đang nhìn trừng trừng lên trời, lầm bầm, siết hai tay. Vậy mà bác sĩ Holmes nói anh chẳng có gì. Vậy thì chuyện gì đã xảy ra—vì sao anh đã bỏ đi, vì sao, khi cô ngồi cạnh, anh giật mình, cau mày với cô, tránh ra, chỉ vào tay cô, cầm tay cô, nhìn nó kinh hoàng? [woolf-mrs-dalloway:1.250] Có phải vì cô đã tháo nhẫn cưới? “Tay em gầy đi nhiều quá,” cô nói. “Em cất nó vào ví rồi,” cô bảo anh. [woolf-mrs-dalloway:1.251] Anh buông tay cô. Hôn nhân của họ đã hết, anh nghĩ, trong đau đớn, trong nhẹ nhõm. Sợi dây đã đứt; anh vút lên; anh được tự do, như đã định rằng anh, Septimus, chúa tể loài người, phải được tự do; một mình (vì vợ đã vứt nhẫn cưới; vì cô đã bỏ anh), anh, Septimus, một mình, được gọi ra, đi trước đám đông để nghe chân lý, để học ý nghĩa, mà giờ đây cuối cùng, sau mọi nhọc nhằn của văn minh—người Hy Lạp, người La Mã, Shakespeare, Darwin, và giờ là chính anh—sẽ được trao trọn vẹn cho.... “Cho ai?” anh hỏi to. “Cho Thủ tướng,” những giọng nói xào xạc trên đầu anh đáp. Bí mật tối cao phải được nói với Nội các; trước hết rằng cây cối còn sống; kế đến không có tội ác; kế đến tình yêu, tình yêu phổ quát, anh lẩm bẩm, thở hổn hển, run rẩy, đau đớn rút ra những chân lý sâu xa này, sâu đến mức, khó đến mức, cần một nỗ lực lớn lao để nói ra, nhưng thế giới đã vì chúng mà đổi khác hoàn toàn, mãi mãi. [woolf-mrs-dalloway:1.252] Không tội ác; tình yêu; anh lặp lại, sờ soạng tìm thẻ và bút chì, thì một con chó sục Skye đánh hơi ống quần anh và anh giật mình trong cơn kinh hoàng. Nó đang hóa thành người! Anh không thể đứng nhìn chuyện đó xảy ra! Thật kinh hoàng, ghê gớm khi thấy một con chó hóa người! Lập tức con chó chạy lon ton đi. [woolf-mrs-dalloway:1.253] Trời nhân từ thánh thiện, bao dung vô hạn. Nó tha cho anh, tha thứ sự yếu đuối của anh. Nhưng lời giải thích khoa học là gì (vì trên hết phải khoa học)? Vì sao anh nhìn xuyên được thân thể, nhìn thấu tương lai, khi chó sắp hóa người? Chắc là đợt nóng, tác động lên một bộ não đã nhạy cảm nhờ muôn đời tiến hóa. Nói theo khoa học, thịt đã tan khỏi thế giới. Thân thể anh bị ngâm mục cho đến khi chỉ còn sợi thần kinh. Nó trải ra như tấm voan trên một tảng đá. [woolf-mrs-dalloway:1.254] Anh ngả người trên ghế, kiệt sức nhưng được nâng đỡ. Anh nằm nghỉ, chờ đợi, trước khi lại diễn giải, nhọc nhằn, đau đớn, cho nhân loại. Anh nằm rất cao, trên lưng thế giới. Trái đất rộn ràng dưới anh. Những bông hoa đỏ mọc xuyên qua thịt anh; những chiếc lá cứng của chúng xào xạc bên đầu anh. Âm nhạc bắt đầu vang lên chan chát trên những tảng đá ở trên này. Là tiếng còi ô tô ở dưới phố, anh lẩm bẩm; nhưng ở trên này nó dội từ đá này sang đá khác, chia ra, gặp nhau trong những cú sốc âm thanh dâng lên thành những cột trơn mượt (âm nhạc thấy được là một khám phá) và hóa thành một bài thánh ca, một bài thánh ca giờ đây được tiếng sáo của một cậu bé chăn cừu quấn quanh (Đó là một ông già thổi sáo một xu bên quán rượu, anh lẩm bẩm) khi cậu bé đứng yên thì sủi bọt từ ống sáo, rồi khi cậu leo cao hơn, cất lên lời than tuyệt đẹp trong khi xe cộ trôi bên dưới. Khúc bi ca của cậu bé này được chơi giữa dòng xe, Septimus nghĩ. Giờ cậu rút lên những vùng tuyết, và hoa hồng treo quanh cậu—những bông hồng đỏ dày mọc trên tường phòng ngủ của tôi, anh nhắc mình. Âm nhạc ngừng. Ông ta đã có đồng xu, anh suy ra, và đã đi sang quán rượu kế. [woolf-mrs-dalloway:1.255] Nhưng chính anh vẫn ở cao trên tảng đá, như một thủy thủ chết đuối trên tảng đá. Tôi nghiêng người qua mép thuyền và rơi xuống, anh nghĩ. Tôi chìm xuống biển. Tôi đã chết, vậy mà giờ vẫn sống, nhưng hãy để tôi nghỉ; anh van xin (anh lại nói với chính mình—thật khủng khiếp, khủng khiếp!); và như, trước khi tỉnh dậy, tiếng chim và tiếng bánh xe ngân và líu lo trong một sự hòa âm kỳ lạ, càng lúc càng to, và người ngủ cảm thấy mình đang kéo vào bờ cuộc sống, anh cũng cảm thấy mình đang kéo về cuộc sống, mặt trời nóng dần, tiếng kêu to dần, một điều gì to lớn sắp xảy ra. [woolf-mrs-dalloway:1.256] Anh chỉ cần mở mắt; nhưng có một sức nặng đè lên chúng; một nỗi sợ. Anh gắng; anh đẩy; anh nhìn; anh thấy Regent’s Park trước mặt. Những dải nắng dài ve vuốt dưới chân anh. Cây cối vẫy, vung vẩy cành. Chúng tôi chào đón, thế giới dường như nói; chúng tôi chấp nhận; chúng tôi sáng tạo. Cái đẹp, thế giới dường như nói. Và như để chứng minh (một cách khoa học) bất cứ nơi nào anh nhìn, vào những ngôi nhà, vào hàng rào, vào những con linh dương vươn qua hàng cọc, cái đẹp trào ra tức thì. Nhìn một chiếc lá run trong luồng gió là một niềm vui tinh tế. Trên trời những con én sà xuống, lượn, lao mình ra vào, vòng quanh, mà luôn kiểm soát hoàn hảo như có dây thun giữ chúng; và lũ ruồi lên xuống; và mặt trời điểm lúc chiếc lá này lúc chiếc lá kia, để trêu, rưới lên nó thứ vàng dịu, thuần vì tính vui vẻ; và thỉnh thoảng một tiếng chuông (có thể là còi ô tô) leng keng thần thánh trên thân cỏ—tất cả những điều này, yên bình và hợp lý, làm bằng những thứ bình thường, giờ là chân lý; cái đẹp, đó giờ là chân lý. Cái đẹp ở khắp nơi. [woolf-mrs-dalloway:1.257] “Đến giờ rồi,” Rezia nói. [woolf-mrs-dalloway:1.258] Chữ “giờ” tách vỏ; trút của cải của nó lên anh; và từ môi anh rơi ra như vỏ sò, như vỏ bào từ chiếc bào, không do anh làm ra, những lời cứng, trắng, bất diệt, và bay đi gắn vào chỗ của chúng trong một bài ca ngợi Thời Gian; một bài ca bất tử ngợi Thời Gian. Anh hát. Evans đáp từ sau gốc cây. Người chết ở Thessaly, Evans hát, giữa những bông lan. Ở đó họ chờ cho đến khi Chiến tranh xong, và giờ người chết, giờ chính Evans— [woolf-mrs-dalloway:1.259] “Vì Chúa đừng lại gần!” Septimus kêu lên. Vì anh không thể nhìn người chết. [woolf-mrs-dalloway:1.260] Nhưng cành cây rẽ ra. Một người đàn ông mặc đồ xám thật sự đang đi về phía họ. Là Evans! Nhưng không bùn trên người; không vết thương; anh không đổi khác. Tôi phải nói với cả thế giới, Septimus kêu, giơ tay lên (khi người chết trong bộ đồ xám lại gần), giơ tay như một hình tượng khổng lồ đã than khóc số phận loài người suốt bao thời đại một mình trong sa mạc, hai tay ép lên trán, những rãnh tuyệt vọng trên má, và giờ thấy ánh sáng ở rìa sa mạc rộng ra và chiếu lên hình dáng đen như sắt (và Septimus nửa đứng dậy khỏi ghế), và với cả đạo quân người phủ phục phía sau, người khổng lồ than khóc ấy đón nhận một khoảnh khắc trên mặt toàn bộ— [woolf-mrs-dalloway:1.261] “Nhưng em khổ quá, Septimus,” Rezia nói, cố bắt anh ngồi xuống. [woolf-mrs-dalloway:1.262] Hàng triệu người đã than khóc; suốt bao thời đại họ đã đau buồn. Anh sẽ quay lại, anh sẽ nói với họ trong chốc lát, chỉ một chốc nữa thôi, về sự nhẹ nhõm này, về niềm vui này, về mặc khải kỳ diệu này— [woolf-mrs-dalloway:1.263] “Giờ, Septimus,” Rezia lặp lại. “Mấy giờ rồi?” [woolf-mrs-dalloway:1.264] Anh đang nói, anh đang giật mình, người này phải để ý đến anh. Ông ta đang nhìn họ. [woolf-mrs-dalloway:1.265] “Tôi sẽ nói cho cô biết mấy giờ,” Septimus nói, rất chậm, rất lơ mơ, mỉm cười bí hiểm. Khi anh ngồi mỉm cười với người chết mặc đồ xám, chuông điểm mười lăm phút—mười hai giờ kém mười lăm. [woolf-mrs-dalloway:1.266] Và đó là tuổi trẻ, Peter Walsh nghĩ khi đi qua họ. Cãi nhau ầm ĩ một trận kinh khủng—cô gái tội nghiệp trông hoàn toàn tuyệt vọng—giữa buổi sáng. Nhưng chuyện gì nhỉ, ông tự hỏi, chàng trai mặc áo khoác ấy đã nói gì với cô làm cô trông như vậy; họ đã rơi vào cảnh khốn nào mà cả hai trông tuyệt vọng đến thế trong một buổi sáng hè đẹp trời? Điều thú vị của việc trở về Anh sau năm năm là cách nó làm cho, ít nhất những ngày đầu, mọi thứ nổi lên như thể chưa từng thấy; những đôi tình nhân cãi nhau dưới gốc cây; đời sống gia đình của các công viên. Chưa bao giờ ông thấy London đẹp mê hồn đến thế—sự mềm mại của khoảng xa; sự trù phú; màu xanh; nền văn minh, sau Ấn Độ, ông nghĩ, thong thả đi qua bãi cỏ. [woolf-mrs-dalloway:1.267] Chính sự dễ xúc động trước các ấn tượng này hẳn đã phá hỏng đời ông. Dù vậy ở tuổi ông ông vẫn có, như một cậu bé hay thậm chí một cô bé, những thăng trầm tâm trạng; ngày tốt, ngày xấu, chẳng vì lý do gì, hạnh phúc vì một gương mặt xinh, khổ sở thực sự khi thấy một mụ lôi thôi. Sau Ấn Độ dĩ nhiên người ta cứ phải phải lòng mọi người đàn bà gặp trên đường. Có một vẻ tươi mới ở họ; ngay cả người nghèo nhất cũng ăn mặc đẹp hơn năm năm trước, chắc chắn thế; và trong mắt ông thời trang chưa bao giờ hợp thế; những chiếc áo choàng đen dài; vóc dáng mảnh; sự thanh lịch; và rồi cái thói quen tuyệt vời và dường như phổ biến là trang điểm. Mọi người đàn bà, kể cả người đứng đắn nhất, có hoa hồng nở dưới kính; môi cắt bằng dao; lọn tóc bằng mực tàu; khắp nơi có thiết kế, nghệ thuật; chắc chắn đã có một thay đổi nào đó. Giới trẻ nghĩ gì? Peter Walsh tự hỏi. [woolf-mrs-dalloway:1.268] Năm năm đó—1918 đến 1923—ông ngờ rằng đã, bằng cách nào đó, rất quan trọng. Người ta trông khác. Báo chí dường như khác. Ví dụ bây giờ có một người viết khá công khai trên một tờ tuần san đáng kính về nhà vệ sinh. Mười năm trước không thể làm thế—viết công khai về nhà vệ sinh trên một tờ tuần san đáng kính. Rồi cái việc rút ra thỏi son, hay hộp phấn và trang điểm trước mọi người. Trên tàu về nhà có rất nhiều chàng trai và cô gái—ông nhớ đặc biệt Betty và Bertie—cứ công khai quấn quýt nhau; bà mẹ già ngồi nhìn họ với cuộn len, mát như dưa chuột. Cô gái sẽ đứng yên và đánh phấn mũi trước mặt mọi người. Và họ không đính hôn; chỉ vui chơi; không ai tổn thương cả. Cô rắn như đinh—Betty gì đó—; nhưng quả là người tử tế trăm phần trăm. Cô sẽ làm một người vợ rất tốt ở tuổi ba mươi—cô sẽ lấy chồng khi hợp với cô; lấy một người giàu và sống trong một căn nhà lớn gần Manchester. [woolf-mrs-dalloway:1.269] Ai nhỉ đã làm thế? Peter Walsh tự hỏi, rẽ vào Broad Walk,—lấy chồng giàu và sống trong căn nhà lớn gần Manchester? Một người vừa mới viết cho ông một lá thư dài, tràn trề, về “hoa cẩm tú cầu xanh.” Chính việc thấy cẩm tú cầu xanh làm cô nghĩ đến ông và những ngày xưa—dĩ nhiên là Sally Seton! Là Sally Seton—người cuối cùng trên đời ta ngờ lại lấy chồng giàu và sống trong căn nhà lớn gần Manchester, Sally hoang dại, táo bạo, lãng mạn! [woolf-mrs-dalloway:1.270] Nhưng trong tất cả cái nhóm cổ lỗ ấy, bạn của Clarissa—nhà Whitbread, Kinderley, Cunningham, Kinloch-Jones—Sally có lẽ là người tốt nhất. Dù sao cô cũng cố nắm mọi việc từ đầu đúng cách. Dù sao cô cũng nhìn thấu Hugh Whitbread—Hugh đáng ngưỡng mộ—khi Clarissa và những người khác phủ phục dưới chân anh. [woolf-mrs-dalloway:1.271] “Nhà Whitbread?” ông nghe cô nói. “Nhà Whitbread là ai? Lái buôn than. Dân buôn bán đứng đắn.” [woolf-mrs-dalloway:1.272] Còn Hugh thì cô ghét, chẳng rõ vì sao. Anh chẳng nghĩ gì ngoài vẻ ngoài của mình, cô nói. Anh lẽ ra phải là một Công tước. Chắc chắn anh sẽ cưới một trong các Công chúa Hoàng gia. Và dĩ nhiên Hugh có lòng tôn kính giới quý tộc Anh phi thường nhất, tự nhiên nhất, cao vời nhất trong tất cả những người ông từng gặp. Ngay cả Clarissa cũng phải thừa nhận. Ôi, nhưng anh thật đáng yêu, rất không ích kỷ, bỏ săn bắn để vừa lòng bà mẹ già—nhớ sinh nhật các bà dì, vân vân. [woolf-mrs-dalloway:1.273] Sally, công bằng mà nói, nhìn thấu tất cả những điều đó. Một trong những điều ông nhớ nhất là một cuộc tranh luận sáng Chủ nhật nọ ở Bourton về quyền phụ nữ (chủ đề cổ lỗ ấy), khi Sally bỗng nổi giận, bùng lên, và nói với Hugh rằng anh là hiện thân của tất cả những gì đáng ghét nhất trong đời sống trung lưu Anh. Cô nói cô cho anh phải chịu trách nhiệm về cảnh ngộ “những cô gái tội nghiệp ở Piccadilly”—Hugh, quý ông hoàn hảo, Hugh tội nghiệp!—chưa bao giờ có người đàn ông nào trông kinh hoàng hơn! Cô cố ý làm thế, sau đó cô nói (vì họ thường họp nhau trong vườn rau để so sánh ghi chép). “Anh ta chẳng đọc gì, chẳng nghĩ gì, chẳng cảm gì,” ông nghe cô nói bằng giọng rất nhấn mạnh vang xa hơn cô tưởng. Cậu bé chuồng ngựa còn có sức sống hơn Hugh, cô nói. Anh là mẫu mực hoàn hảo của kiểu người đúc ra từ các trường tư thục quý tộc, cô nói. Không nước nào ngoài nước Anh có thể sinh ra anh. Cô thực sự cay nghiệt, vì lý do gì đó; có mối hận nào đó với anh. Có chuyện gì đã xảy ra—ông quên—trong phòng hút thuốc. Anh đã xúc phạm cô—hôn cô? Không thể tin! Dĩ nhiên chẳng ai tin một lời nào chống Hugh. Ai có thể? Hôn Sally trong phòng hút thuốc! Nếu là một cô Edith dòng quý tộc nào đó hay phu nhân Violet nào đó thì có lẽ; nhưng không phải con nhóc nhếch nhác Sally không một xu dính túi, với cha hoặc mẹ đánh bạc ở Monte Carlo. Vì trong tất cả những người ông từng gặp Hugh là kẻ hợm hĩnh nhất—khúm núm nhất—không, không hẳn khúm núm. Anh quá đạo mạo để thế. So sánh hiển nhiên là một người hầu hạng nhất—người đi sau xách va-li; có thể tin cậy gửi điện tín—không thể thiếu với các bà chủ nhà. Và anh đã tìm được việc của mình—cưới cô Evelyn dòng quý tộc của anh; có chức nhỏ ở Triều đình, coi hầm rượu của Nhà vua, đánh bóng khóa giày của Hoàng gia, đi lại trong quần ống túm và diềm ren. Cuộc sống tàn nhẫn làm sao! Một chức nhỏ ở Triều đình! [woolf-mrs-dalloway:1.274] Anh đã cưới bà này, bà Evelyn dòng quý tộc, và họ sống quanh đây, ông nghĩ (nhìn những ngôi nhà phô trương trông ra Công viên), vì ông từng ăn trưa một lần ở một căn nhà có, như mọi tài sản của Hugh, một thứ mà không căn nhà nào khác có thể có—có thể là những tủ để khăn trải giường. Người ta phải đi xem chúng—phải dành thật nhiều thời gian để lúc nào cũng trầm trồ món gì đó—tủ khăn, vỏ gối, đồ gỗ sồi cổ, tranh mà Hugh mua được với giá rẻ như cho. Nhưng bà Hugh đôi khi làm lộ tẩy cả màn. Bà là một trong những người đàn bà nhỏ bé mờ nhạt như chuột, ngưỡng mộ đàn ông to lớn. Bà gần như không đáng kể. Rồi bất chợt bà nói điều gì hoàn toàn bất ngờ—điều gì sắc. Có lẽ bà còn chút tàn tích của phong cách quý phái. Cái hơi than của nhà buôn than đối với bà hơi nồng quá—làm không khí đặc lại. Và thế là họ sống đó, với tủ khăn và tranh danh họa và vỏ gối viền ren thật, ở mức năm hay mười nghìn một năm chắc vậy, trong khi ông, hơn Hugh hai tuổi, đi xin việc. [woolf-mrs-dalloway:1.275] Ở tuổi năm mươi ba ông phải đến xin họ xếp ông vào một văn phòng thư ký nào đó, tìm cho ông một chân thầy giáo phụ dạy Latin cho các cậu bé, hay một việc phải nghe sai bảo của một quan lớn nào đó trong văn phòng, thứ gì đem lại năm trăm một năm; vì nếu ông cưới Daisy, kể cả có lương hưu, họ chẳng thể sống ít hơn. Whitbread có thể làm được chắc vậy; hoặc Dalloway. Ông không ngại xin gì ở Dalloway. Anh là người tốt thực sự; hơi hạn chế; hơi đần; phải; nhưng là người tốt thực sự. Bất cứ gì anh đảm nhận anh làm theo cùng một lối thực tế, biết điều, không một chút tưởng tượng, không một tia sáng chói lọi, nhưng với cái nết tử tế khó giải thích của hạng người như anh. Lẽ ra anh nên làm điền chủ—đem anh vào chính trường là phí. Anh khá nhất khi ở ngoài trời, với ngựa và chó—ví dụ anh giỏi biết bao khi con chó lông xù lớn của Clarissa mắc bẫy và bàn chân bị xé gần đứt, và Clarissa choáng váng và Dalloway làm tất cả; băng bó, nẹp bằng que; bảo Clarissa đừng ngốc. Có lẽ đó là điều bà thích ở anh—đó là điều bà cần. “Nào em yêu, đừng ngốc. Cầm cái này—lấy cái kia,” suốt lúc ấy nói chuyện với con chó như thể nó là người. [woolf-mrs-dalloway:1.276] Nhưng làm sao bà nuốt trôi tất cả mớ chuyện thơ ca ấy? Làm sao bà để anh thuyết giảng về Shakespeare? Richard Dalloway nghiêm trang long trọng đứng bật dậy mà tuyên bố rằng không người đàng hoàng nào nên đọc thơ sonnet của Shakespeare vì như nghe trộm ở lỗ khóa (vả lại mối quan hệ ấy anh không tán thành). Không người đàng hoàng nào nên để vợ đến thăm em gái của người vợ đã mất. Không thể tin! Việc duy nhất nên làm là ném hạnh nhân bọc đường vào anh—đó là lúc ăn tối. Nhưng Clarissa nuốt tuốt; thấy anh thật thành thật; thật độc lập; trời biết, có khi bà còn nghĩ anh là trí óc độc đáo nhất bà từng gặp! [woolf-mrs-dalloway:1.277] Đó là một trong những mối dây giữa Sally và ông. Có một khu vườn họ thường đi dạo, một chỗ có tường bao, với bụi hồng và những cây súp lơ khổng lồ—ông nhớ Sally giật một bông hồng, dừng lại thốt lên vì vẻ đẹp của lá bắp cải dưới ánh trăng (thật lạ khi tất cả quay lại rõ ràng làm sao, những điều đã bao năm ông không nghĩ tới) trong khi cô van xin ông, nửa đùa dĩ nhiên, cướp Clarissa đi, cứu bà khỏi những Hugh và Dalloway và tất cả “quý ông hoàn hảo” khác sẽ “làm nghẹt linh hồn bà” (thuở ấy cô viết hàng tập thơ), biến bà thành một bà chủ nhà đơn thuần, nuông chiều tính thế tục của bà. Nhưng phải công bằng với Clarissa. Dù sao bà không định lấy Hugh. Bà có ý niệm hoàn toàn rõ ràng về điều mình muốn. Cảm xúc của bà đều ở bề mặt. Bên dưới, bà rất sắc sảo—phán đoán tính cách giỏi hơn Sally nhiều, và dù thế vẫn thuần nữ tính; với năng khiếu lạ thường, năng khiếu đàn bà, tạo ra một thế giới riêng bất cứ nơi nào bà ở. Bà vào một căn phòng; bà đứng, như ông thường thấy, ở ngưỡng cửa với nhiều người quanh. Nhưng chính Clarissa là người ta nhớ. Không phải vì nổi bật; hoàn toàn không đẹp; chẳng có gì đẹp như tranh ở bà; bà không bao giờ nói điều gì đặc biệt thông minh; nhưng bà ở đó; bà ở đó. [woolf-mrs-dalloway:1.278] Không, không, không! Ông không còn yêu bà nữa! Ông chỉ cảm thấy, sau khi gặp bà sáng nay, giữa kéo và lụa, chuẩn bị cho buổi tiệc, không thoát khỏi ý nghĩ về bà; bà cứ quay lại, quay lại như người ngủ va vào ta trong toa tàu hỏa; dĩ nhiên đó không phải yêu; đó là nghĩ về bà, phê phán bà, bắt đầu lại, sau ba mươi năm, cố giải thích bà. Điều hiển nhiên để nói về bà là bà thế tục; quá để tâm đến địa vị và xã giao và thăng tiến trong đời—theo nghĩa nào đó là đúng; bà đã thừa nhận với ông. (Lúc nào cũng bắt bà thú nhận được nếu chịu khó; bà thành thật.) Bà sẽ nói rằng bà ghét những kẻ lôi thôi, những kẻ cổ hủ, những kẻ thất bại, như ông chắc vậy; nghĩ người ta không có quyền lê la tay đút túi; phải làm gì đó, là gì đó; và những người sang trọng này, những bà Công tước này, những bà Bá tước già tóc bạc gặp trong phòng khách bà, mà ông cảm thấy xa vời không tả xiết với bất cứ điều gì đáng kể, lại đại diện cho một thứ gì thật đối với bà. Phu nhân Bexborough, bà nói một lần, đứng thẳng (Clarissa cũng vậy; bà không bao giờ uể oải theo bất cứ nghĩa nào; bà thẳng như mũi tên, thực ra hơi cứng). Bà nói họ có một thứ can đảm mà bà càng già càng kính trọng. Trong tất cả điều này có rất nhiều Dalloway, dĩ nhiên; rất nhiều tinh thần vì công ích, Đế quốc Anh, cải cách thuế quan, giai cấp cai trị, đã bám rễ lên bà, như xu hướng thường thấy. Có trí khôn gấp đôi anh, bà phải nhìn mọi thứ bằng mắt anh—một trong những bi kịch của đời sống hôn nhân. Có trí óc riêng, bà luôn phải trích dẫn Richard—như thể ta không thể biết tường tận Richard nghĩ gì bằng việc đọc tờ Morning Post mỗi sáng! Những buổi tiệc này chẳng hạn đều vì anh, hay vì ý niệm của bà về anh (công bằng với Richard, anh sẽ hạnh phúc hơn nếu làm nông ở Norfolk). Bà biến phòng khách thành một nơi họp mặt; bà có thiên tài về việc đó. Hết lần này đến lần khác ông thấy bà nắm lấy một chàng trai non nớt nào đó, nhào nặn anh, xoay anh, đánh thức anh; đẩy anh lên đường. Vô số người nhạt nhẽo dĩ nhiên kết tụ quanh bà. Nhưng cũng xuất hiện những người lạ bất ngờ; đôi khi một họa sĩ; đôi khi một nhà văn; những con cá lạ trong bầu không khí ấy. Và đằng sau tất cả là mạng lưới thăm hỏi, để lại danh thiếp, tử tế với người ta; chạy quanh với bó hoa, quà nhỏ; ông này bà nọ sắp đi Pháp—phải có gối hơi; một sự hao tổn sức lực thực sự; tất cả cái qua lại không dứt mà những người đàn bà như bà vẫn duy trì; nhưng bà làm thật lòng, từ bản năng tự nhiên. [woolf-mrs-dalloway:1.279] Lạ thay, bà là một trong những người hoài nghi triệt để nhất ông từng gặp, và có thể (đây là một lý thuyết ông hay dựng lên để giải thích bà, trong suốt ở vài điều, khó dò ở những điều khác), có thể bà tự nhủ, Vì chúng ta là giống nòi bị nguyền, xích vào con tàu đang chìm (sách bà thích đọc thuở con gái là Huxley và Tyndall, và họ thích những ẩn dụ hàng hải này), vì toàn bộ chuyện này là một trò đùa xấu, ít nhất hãy làm phần mình; giảm bớt nỗi khổ của những người bạn tù (lại Huxley); trang trí ngục tối bằng hoa và gối hơi; cư xử đàng hoàng hết mức có thể. Lũ côn đồ, các vị Thần ấy, đừng hòng muốn gì được nấy,—ý nghĩ của bà là các vị Thần, vốn không bỏ lỡ cơ hội làm đau, cản trở và hủy hoại đời người, sẽ thực sự bực bội nếu, dẫu thế, ta vẫn cư xử như một quý bà. Giai đoạn ấy đến ngay sau cái chết của Sylvia—vụ khủng khiếp ấy. Thấy chính chị mình bị cây đổ giết (hoàn toàn lỗi của Justin Parry—tất cả do sự bất cẩn của ông) ngay trước mắt, một cô gái đang ở ngưỡng cửa cuộc đời, người tài hoa nhất trong số họ, Clarissa luôn nói, đủ làm người ta cay đắng. Về sau bà có lẽ không còn quả quyết thế; bà nghĩ không có Thần nào; không ai đáng trách; và thế là bà phát triển tôn giáo của người vô thần này: làm điều tốt vì chính cái tốt. [woolf-mrs-dalloway:1.280] Và dĩ nhiên bà tận hưởng cuộc sống vô cùng. Đó là bản tính bà (dù trời biết, bà có những điều dè dặt; ông vẫn thường cảm thấy ngay cả ông, sau ngần ấy năm, cũng chỉ vẽ nổi một bức phác thảo về Clarissa). Dù sao ở bà không có cay đắng; không có cái ý thức về đức hạnh vốn đáng ghê tởm ở những người đàn bà tốt. Bà hầu như tận hưởng mọi thứ. Nếu đi dạo với bà trong Hyde Park lúc đó là luống tulip, lúc là đứa bé trong xe đẩy, lúc là một vở kịch nhỏ lố bịch nào bà dựng ngay tại chỗ. (Rất có thể bà sẽ nói chuyện với đôi tình nhân kia nếu bà nghĩ họ bất hạnh.) Bà có cảm quan hài kịch thực sự tinh tế, nhưng bà cần người, lúc nào cũng cần người, để khơi nó ra, với hệ quả tất yếu là bà phung phí thời gian, ăn trưa, ăn tối, tổ chức những buổi tiệc không dứt, nói chuyện vô nghĩa, nói điều không có ý, làm cùn lưỡi trí óc, mất khả năng phân biệt. Bà ngồi đầu bàn bỏ vô số công sức cho một lão già lẩm cẩm nào có thể có ích cho Dalloway—họ biết những kẻ chán ngắt khủng khiếp nhất châu Âu—hoặc Elizabeth bước vào và mọi thứ phải nhường cho cô. Lần ông sang gần nhất cô đang học trường trung học, ở cái tuổi ấp úng, một cô bé mắt tròn, mặt nhợt, chẳng có gì của mẹ, một sinh vật lặng lẽ, lầm lì, coi tất cả là tự nhiên, để mẹ làm rộn lên quanh mình, rồi nói “Con đi được chưa ạ?” như đứa trẻ bốn tuổi; đi, Clarissa giải thích, với hỗn hợp thích thú và tự hào mà chính Dalloway dường như khơi lên ở bà, để chơi khúc côn cầu. Và giờ Elizabeth đã “ra mắt,” chắc vậy; nghĩ ông là ông già cổ hủ, cười nhạo bạn của mẹ. À thôi, cứ thế vậy. Sự bù đắp của tuổi già, Peter Walsh nghĩ, bước ra khỏi Regent’s Park, tay cầm mũ, chỉ là điều này; rằng những đam mê vẫn mạnh như xưa, nhưng người ta đã đạt được—cuối cùng!—quyền năng thêm vị cao nhất cho sự tồn tại,—quyền năng nắm lấy trải nghiệm, xoay nó, chậm rãi, dưới ánh sáng. [woolf-mrs-dalloway:1.281] Một lời thú nhận khủng khiếp (ông đội mũ lại), nhưng giờ, ở tuổi năm mươi ba người ta gần như không cần người khác nữa. Bản thân cuộc sống, từng khoảnh khắc, từng giọt của nó, ở đây, lúc này, bây giờ, dưới nắng, trong Regent’s Park, là đủ. Quá nhiều thật. Cả một đời quá ngắn để khơi ra, giờ đây khi ta đã có quyền năng, toàn bộ hương vị; để vắt từng chút khoái lạc, từng sắc thái ý nghĩa; cả hai đều rắn chắc hơn nhiều so với trước, ít cá nhân hơn nhiều. Không thể nào ông còn đau khổ nữa như Clarissa từng làm ông đau khổ. Hàng giờ liền (xin Chúa cho phép nói những điều này mà không ai nghe lỏm!), hàng giờ hàng ngày ông không nghĩ đến Daisy. [woolf-mrs-dalloway:1.282] Phải chăng lúc này ông đang yêu cô, khi nhớ lại nỗi khổ, sự giày vò, cơn đam mê lạ thường của những ngày ấy? Đó hoàn toàn là một chuyện khác—dễ chịu hơn nhiều—vì sự thật, dĩ nhiên, là giờ đây chính cô yêu ông. Và có lẽ đó là lý do khi con tàu thật sự nhổ neo ông cảm thấy nhẹ nhõm lạ thường, chẳng muốn gì hơn là ở một mình; bực mình khi thấy mọi sự chăm sóc nhỏ nhặt của cô—xì gà, thư, tấm chăn cho chuyến đi—trong buồng ông. Ai cũng sẽ nói thế nếu thành thật; sau năm mươi người ta không muốn có người; không muốn tiếp tục nói với đàn bà là họ xinh; đó là điều hầu hết đàn ông năm mươi tuổi sẽ nói, Peter Walsh nghĩ, nếu thành thật. [woolf-mrs-dalloway:1.283] Nhưng còn những cơn xúc động ghê gớm này—bật khóc sáng nay, thế là thế nào? Clarissa hẳn đã nghĩ gì về ông? Chắc nghĩ ông là đồ ngốc, không phải lần đầu. Gốc rễ là ghen tuông—ghen tuông, thứ sống sót qua mọi đam mê khác của loài người, Peter Walsh nghĩ, duỗi thẳng tay cầm con dao nhíp. Daisy nói trong thư cuối rằng cô đã gặp Thiếu tá Orde; cô cố ý nói thế, ông biết; nói để làm ông ghen; ông thấy cô nhăn trán khi viết, tự hỏi nói gì để làm đau ông; vậy mà vẫn chẳng khác gì; ông điên lên! Cả cái màn rối rít sang Anh gặp luật sư này không phải để cưới cô, mà để ngăn cô lấy ai khác. Đó là điều hành hạ ông, đó là điều ập đến khi ông thấy Clarissa bình thản như vậy, lạnh như vậy, mải mê với cái váy hay thứ gì đó; nhận ra bà đã có thể tha cho ông những gì, và đã hạ ông xuống thành gì—một con lừa già thút thít sụt sịt. Nhưng đàn bà, ông nghĩ, gập con dao nhíp lại, không biết đam mê là gì. Họ không biết nó có ý nghĩa gì với đàn ông. Clarissa lạnh như cột băng. Bà sẽ ngồi trên sofa bên ông, để ông cầm tay, cho ông một nụ hôn—Đến đây ông tới chỗ băng qua đường. [woolf-mrs-dalloway:1.284] Một âm thanh làm ông gián đoạn; một âm thanh mong manh run rẩy, một giọng nói sủi lên không phương hướng, không sức lực, không đầu không cuối, chảy yếu ớt và the thé và vắng mọi ý nghĩa con người thành [woolf-mrs-dalloway:1.285] ee um fah um so foo swee too eem oo— [woolf-mrs-dalloway:1.286] giọng của không tuổi không giới, giọng của một mạch suối cổ phun từ lòng đất; phát ra, ngay đối diện ga tàu điện ngầm Regent’s Park từ một hình dáng cao run rẩy, như cái phễu, như cái bơm gỉ, như cái cây bị gió quật mãi trụi lá để gió chạy lên chạy xuống cành hát [woolf-mrs-dalloway:1.287] ee um fah um so foo swee too eem oo [woolf-mrs-dalloway:1.288] và đung đưa và cọt kẹt và rên rỉ trong làn gió vĩnh cửu. [woolf-mrs-dalloway:1.289] Qua mọi thời đại—khi vỉa hè là cỏ, khi là đầm lầy, qua thời đại của ngà và voi ma mút, qua thời đại của bình minh lặng lẽ, người đàn bà tả tơi—vì bà mặc váy—với bàn tay phải chìa ra, bàn tay trái nắm hông, đứng hát về tình yêu—tình yêu đã kéo dài một triệu năm, bà hát, tình yêu thắng thế, và hàng triệu năm trước, người yêu bà, đã chết từ nhiều thế kỷ, đã đi dạo, bà ngâm nga, với bà vào tháng Năm; nhưng trong dòng thời đại, dài như ngày hè, và rực cháy, bà nhớ, chẳng có gì ngoài cúc tây đỏ, anh đã đi; lưỡi hái khổng lồ của cái chết đã quét những ngọn đồi vĩ đại ấy, và khi cuối cùng bà đặt cái đầu bạc phơ già vô tận xuống đất, giờ chỉ là một cục xỉ băng giá, bà van xin các Thần đặt bên cạnh một bó thạch nam tím, ở đó trên mộ cao của bà nơi những tia sáng cuối của mặt trời cuối cùng vuốt ve; vì khi ấy cuộc diễu hành của vũ trụ sẽ chấm dứt. [woolf-mrs-dalloway:1.290] Khi bài ca cổ sủi lên đối diện ga tàu điện ngầm Regent’s Park, trái đất vẫn có vẻ xanh và đầy hoa; dù nó phát ra từ một cái miệng thô lậu, chỉ là cái lỗ trong đất, lại lầy lội, rối rễ và cỏ, vẫn bài ca cũ ọc ạch lục bục, thấm qua những rễ thắt nút của vô tận thời đại, và những bộ xương và kho báu, chảy đi thành những dòng nhỏ trên vỉa hè và dọc đường Marylebone, và xuống phía Euston, làm màu mỡ, để lại một vết ẩm. [woolf-mrs-dalloway:1.291] Vẫn nhớ có lần trong một tháng Năm nguyên thủy bà đã đi dạo với người yêu, cái bơm gỉ này, bà già tả tơi này một tay chìa xin đồng xu tay kia nắm hông, vẫn sẽ ở đó mười triệu năm sau, nhớ có lần bà đã đi dạo vào tháng Năm, nơi biển chảy bây giờ, với ai thì chẳng quan trọng—đó là một người đàn ông, ôi phải, một người đàn ông từng yêu bà. Nhưng dòng thời đại đã làm mờ độ trong của ngày tháng Năm xưa ấy; những bông hoa cánh sáng đã bạc đi, phủ sương giá; và bà không còn thấy, khi bà van xin anh (như bà làm lúc này rất rõ) “nhìn vào mắt em bằng đôi mắt ngọt ngào chăm chú của anh,” bà không còn thấy mắt nâu, râu đen hay gương mặt rám nắng mà chỉ một hình dáng lù lù, một hình bóng, mà với sự tươi mới như chim của người rất già bà vẫn ríu rít “đưa tay anh cho em và để em siết nhẹ” (Peter Walsh không thể không cho kẻ tội nghiệp một đồng xu khi bước vào taxi), “và nếu ai thấy, có sao đâu?” bà hỏi; và nắm tay bà siết lấy hông, và bà mỉm cười, bỏ đồng shilling vào túi, và mọi con mắt soi mói tò mò dường như bị xóa nhòa, và các thế hệ đi qua—vỉa hè đông đúc người trung lưu hối hả—biến mất, như lá, để bị giẫm, bị thấm và ngâm và biến thành đất mùn bởi mạch suối vĩnh cửu ấy— [woolf-mrs-dalloway:1.292] ee um fah um so foo swee too eem oo [woolf-mrs-dalloway:1.293] “Bà già tội nghiệp,” Rezia Warren Smith nói, đứng đợi qua đường. [woolf-mrs-dalloway:1.294] Ôi cái kiếp khốn khổ! [woolf-mrs-dalloway:1.295] Giả sử là một đêm mưa? Giả sử cha mình, hay ai đó đã biết mình những ngày tốt hơn tình cờ đi qua, và thấy mình đứng đó trong rãnh nước? Và ban đêm bà ngủ ở đâu? [woolf-mrs-dalloway:1.296] Vui vẻ, gần như hân hoan, sợi dây âm thanh bất khuất cuộn lên không trung như khói ống khói nhà tranh, cuộn lên những thân sồi nhẵn sạch và ló ra thành một chùm khói xanh giữa ngọn lá trên cùng. “Và nếu ai thấy, có sao đâu?” [woolf-mrs-dalloway:1.297] Vì bất hạnh quá, hàng tuần liền nay, Rezia đã gán ý nghĩa cho từng việc xảy ra, đôi khi gần như cảm thấy mình phải chặn người ta trên phố, nếu họ trông là những người tốt, tử tế, chỉ để nói với họ “Tôi bất hạnh”; và bà già hát trên phố “nếu ai thấy, có sao đâu?” này làm cô bỗng hoàn toàn chắc rằng mọi chuyện sẽ ổn. Họ sắp đi gặp ngài William Bradshaw; cô nghĩ tên ông nghe hay; ông sẽ chữa cho Septimus ngay. Rồi có chiếc xe chở bia, và những con ngựa xám có chùm rơm dựng đứng trên đuôi; có những tấm áp phích báo. Bất hạnh là một giấc mơ ngớ ngẩn, ngớ ngẩn. [woolf-mrs-dalloway:1.298] Thế là họ băng qua, ông bà Septimus Warren Smith, và rốt cuộc có gì để thu hút sự chú ý vào họ, có gì để làm người qua đường ngờ rằng đây là một chàng trai mang trong mình thông điệp vĩ đại nhất thế giới, và hơn nữa, là người đàn ông hạnh phúc nhất thế giới, và khổ sở nhất? Có lẽ họ đi chậm hơn người khác, và có điều gì ngập ngừng, lê lết, trong bước chân người đàn ông, nhưng còn gì tự nhiên hơn đối với một thư ký đã nhiều năm không đến West End vào ngày thường giờ này, mà cứ nhìn trời, nhìn cái này cái kia, như thể Portland Place là một căn phòng anh vào khi gia đình vắng, những chùm đèn treo trong bao vải, và bà quản gia, khi để những tia sáng dài đầy bụi lọt vào những chiếc ghế bành bỏ không, trông lạ lùng, vén một góc những tấm rèm dài, giải thích cho khách tham quan đây là chỗ tuyệt vời thế nào; tuyệt vời làm sao, nhưng đồng thời, anh nghĩ khi nhìn ghế và bàn, lạ lùng làm sao. [woolf-mrs-dalloway:1.299] Nhìn bề ngoài, anh có thể là một thư ký, nhưng loại khá hơn; vì anh đi giày nâu; tay anh có học thức; mặt nghiêng cũng vậy—mặt nghiêng góc cạnh, mũi to, thông minh, nhạy cảm; nhưng không hẳn đôi môi, vì chúng lỏng; và đôi mắt (như mắt thường thế), chỉ là mắt; màu hạt dẻ, to; nên nhìn chung anh là một trường hợp ranh giới, không ra cái này cũng không ra cái kia, có thể kết thúc với căn nhà ở Purley và chiếc ô tô, hoặc tiếp tục thuê phòng ở những phố sau cả đời; một trong những người nửa có học, tự học, mà học vấn toàn học từ sách mượn ở thư viện công, đọc buổi tối sau ngày làm việc, theo lời khuyên của các tác giả nổi tiếng được hỏi qua thư. [woolf-mrs-dalloway:1.300] Còn những trải nghiệm khác, những trải nghiệm đơn độc, mà người ta trải qua một mình, trong phòng ngủ, trong văn phòng, đi trên đồng và phố London, anh đã có; đã rời nhà, mới là một cậu nhóc, vì mẹ; bà nói dối; vì anh xuống uống trà lần thứ năm mươi với tay chưa rửa; vì anh không thấy tương lai nào cho nhà thơ ở Stroud; và thế là, tâm sự với cô em gái nhỏ, đã đến London, để lại một mảnh giấy lố bịch, như những người vĩ đại đã viết, và thế giới đọc sau này khi chuyện đấu tranh của họ thành nổi tiếng. [woolf-mrs-dalloway:1.301] London đã nuốt hàng triệu chàng trai tên Smith; chẳng nghĩ gì đến những tên thánh kỳ quặc như Septimus mà cha mẹ họ ngỡ làm con mình nổi bật. Trọ ở phố Euston, có những trải nghiệm, lại trải nghiệm, đổi một gương mặt trong hai năm từ bầu dục hồng ngây thơ thành gương mặt gầy, co lại, thù địch. Nhưng về tất cả điều này người bạn tinh ý nhất có thể nói gì ngoài điều người làm vườn nói khi mở cửa nhà kính buổi sáng và thấy một bông mới trên cây của mình:—Nó đã nở; nở từ phù hoa, tham vọng, lý tưởng, đam mê, cô đơn, can đảm, lười biếng, những hạt giống thường lệ, tất cả trộn lẫn (trong một căn phòng ở phố Euston), làm anh nhút nhát, và lắp bắp, làm anh muốn tự hoàn thiện, làm anh yêu cô Isabel Pole, giảng về Shakespeare ở phố Waterloo. [woolf-mrs-dalloway:1.302] Anh không giống Keats sao? cô hỏi; và nghĩ làm thế nào cho anh nếm Antony và Cleopatra và những vở còn lại; cho anh mượn sách; viết cho anh những mảnh thư; và nhóm lên trong anh ngọn lửa chỉ cháy một lần trong đời, không nóng, một ngọn lửa vàng đỏ chập chờn vô cùng thanh thoát và hư ảo trên cô Pole; Antony và Cleopatra; và phố Waterloo. Anh thấy cô đẹp, tin cô khôn ngoan không tì vết; mơ về cô, làm thơ cho cô, mà cô, bỏ qua chủ đề, sửa bằng mực đỏ; anh thấy cô, một buổi tối mùa hè, đi trong chiếc áo xanh lá trong một quảng trường. “Nó đã nở,” người làm vườn có thể nói, nếu ông mở cửa; nếu ông vào, nghĩa là, bất cứ đêm nào vào khoảng giờ này, và thấy anh đang viết; thấy anh xé bài viết; thấy anh hoàn thành một kiệt tác lúc ba giờ sáng rồi chạy ra đường đi đi lại lại, và thăm các nhà thờ, và nhịn ăn một ngày, uống rượu một ngày, ngấu nghiến Shakespeare, Darwin, Lịch sử Văn minh, và Bernard Shaw. [woolf-mrs-dalloway:1.303] Có chuyện rồi, ông Brewer biết; ông Brewer, trưởng nhóm thư ký ở Sibleys và Arrowsmiths, nhà bán đấu giá, định giá, đại lý đất đai và bất động sản; có chuyện gì rồi, ông nghĩ, và, vốn rất mực cha chú với các chàng trai trẻ, và đánh giá rất cao năng lực của Smith, và tiên đoán rằng anh sẽ, trong mười hay mười lăm năm, kế vị chiếc ghế bành da trong phòng trong dưới giếng trời với những hộp hồ sơ vây quanh, “nếu anh giữ được sức khỏe,” ông Brewer nói, và đó là mối nguy—anh trông yếu; khuyên chơi bóng đá, mời anh ăn tối và đang định bụng đề nghị tăng lương, thì có chuyện xảy ra làm đảo lộn nhiều tính toán của ông Brewer, lấy đi những chàng trai giỏi nhất của ông, và cuối cùng, những ngón tay của cuộc Chiến tranh châu Âu tọc mạch và âm hiểm làm sao, đập vỡ tượng thạch cao nữ thần Ceres, cày một cái hố trên luống phong lữ, và làm hỏng hoàn toàn thần kinh bà đầu bếp ở nhà ông Brewer tại Muswell Hill. [woolf-mrs-dalloway:1.304] Septimus là một trong những người đầu tiên tình nguyện. Anh sang Pháp để cứu một nước Anh gần như gồm toàn các vở kịch của Shakespeare và cô Isabel Pole trong chiếc áo xanh lá đi trong một quảng trường. Ở đó trong chiến hào sự thay đổi mà ông Brewer mong khi khuyên chơi bóng đá đã đến tức thì; anh trở nên nam tính; anh được thăng chức; anh thu hút sự chú ý, thực ra là tình cảm, của sĩ quan mình, tên Evans. Đó là trường hợp hai con chó chơi trên thảm lò sưởi; một con vờn cuộn giấy, gầm gừ, đớp, thỉnh thoảng cắn tai con chó già; con kia nằm lơ mơ, chớp mắt nhìn lửa, giơ một chân, quay lại và gừ gừ vui vẻ. Họ phải ở cạnh nhau, chia sẻ với nhau, đánh nhau, cãi nhau. Nhưng khi Evans (Rezia, người chỉ gặp anh một lần, gọi anh là “một người ít nói,” một người đàn ông chắc nịch tóc đỏ, không hay bộc lộ khi có phụ nữ), khi Evans bị giết, ngay trước Hiệp định đình chiến, ở Ý, Septimus, không hề tỏ chút cảm xúc hay nhận ra rằng đây là sự chấm dứt một tình bạn, tự chúc mừng mình vì cảm thấy rất ít và rất hợp lý. Chiến tranh đã dạy anh. Thật cao cả. Anh đã trải qua toàn bộ cuộc trình diễn, tình bạn, Chiến tranh châu Âu, cái chết, đã thăng chức, chưa đến ba mươi và chắc chắn sẽ sống sót. Anh nói đúng. Những quả đạn cuối cùng trượt anh. Anh nhìn chúng nổ với sự thờ ơ. Khi hòa bình đến anh ở Milan, đóng quân trong nhà một chủ quán trọ có sân trong, hoa trong thùng, những bàn nhỏ ngoài trời, các cô con gái làm mũ, và với Lucrezia, cô con gái út, anh đính hôn một buổi tối khi cơn hoảng loạn ập đến—rằng anh không thể cảm thấy. [woolf-mrs-dalloway:1.305] Vì giờ đây khi tất cả đã qua, hiệp định đình chiến đã ký, và người chết đã chôn, anh có, nhất là buổi tối, những tiếng sét đánh bất thình lình của nỗi sợ. Anh không thể cảm thấy. Khi anh mở cửa căn phòng nơi các cô gái Ý ngồi làm mũ, anh thấy họ; nghe họ; họ đang chà dây thép giữa những hạt cườm màu trong đĩa; họ đang xoay những khuôn vải cứng bên này bên kia; bàn rải đầy lông vũ, kim tuyến, lụa, ruy băng; kéo gõ lên bàn; nhưng có gì đó ở anh đã hỏng; anh không thể cảm thấy. Dẫu vậy, tiếng kéo gõ, các cô gái cười, những chiếc mũ đang làm đã che chở anh; anh được bảo đảm an toàn; anh có chỗ nương náu. Nhưng anh không thể ngồi đó cả đêm. Có những lúc thức giấc vào sáng sớm. Chiếc giường đang rơi; anh đang rơi. Ôi giá có kéo và ánh đèn và những khuôn vải cứng! Anh cầu hôn Lucrezia, cô em, người vui vẻ, hay đùa, với những ngón tay nhỏ của nghệ sĩ mà cô hay giơ lên và nói “Tất cả ở trong đó.” Lụa, lông vũ, thứ này thứ nọ đều như có hồn dưới tay chúng. [woolf-mrs-dalloway:1.306] “Cái mũ mới là quan trọng nhất,” cô sẽ nói, khi họ đi dạo cùng nhau. Mỗi chiếc mũ đi qua, cô đều xem xét; và áo choàng, và váy, và cách người đàn bà giữ dáng. Ăn mặc xấu, ăn mặc quá lố cô chê, không dữ dội, mà bằng những cử động sốt ruột của tay, như một họa sĩ gạt ra khỏi mình một sự giả mạo rõ ràng, chói mắt, tốt ý; rồi, hào phóng, nhưng luôn phê phán, cô sẽ chào đón một cô bán hàng đã khéo tay biến chút vải của mình, hay hết lời khen, với sự am hiểu nhiệt thành và chuyên nghiệp, một bà Pháp bước xuống xe, mặc lông sóc chinchilla, áo dài, ngọc trai. [woolf-mrs-dalloway:1.307] “Đẹp quá!” cô sẽ thì thầm, huých Septimus, để anh nhìn. Nhưng cái đẹp ở sau tấm kính. Cả khẩu vị (Rezia thích kem, sô-cô-la, đồ ngọt) cũng chẳng còn vị với anh. Anh đặt chén xuống chiếc bàn đá cẩm thạch nhỏ. Anh nhìn người ngoài kia; họ có vẻ hạnh phúc, tụ lại giữa đường, la hét, cười, cãi nhau vì chuyện chẳng đâu. Nhưng anh không nếm được, anh không cảm được. Trong quán trà giữa những chiếc bàn và những người phục vụ lảm nhảm, nỗi sợ kinh hoàng ập đến—anh không cảm được. Anh lập luận được; anh đọc được, Dante chẳng hạn, khá dễ (“Septimus, đặt sách xuống đi,” Rezia nói, nhẹ nhàng gấp cuốn Địa ngục lại), anh cộng được hóa đơn; bộ não anh hoàn hảo; vậy hẳn là lỗi của thế giới—khiến anh không cảm được. [woolf-mrs-dalloway:1.308] “Người Anh im lặng quá,” Rezia nói. Cô thích điều đó, cô nói. Cô kính trọng những người Anh này, và muốn xem London, và ngựa Anh, và những bộ đồ may đo, và nhớ đã nghe nói các cửa hiệu tuyệt vời thế nào, từ một bà dì đã lấy chồng và sống ở Soho. [woolf-mrs-dalloway:1.309] Có thể, Septimus nghĩ, nhìn nước Anh từ cửa sổ tàu khi họ rời Newhaven; có thể thế giới tự nó không có ý nghĩa. [woolf-mrs-dalloway:1.310] Ở văn phòng họ đề bạt anh lên một chức vụ có trách nhiệm đáng kể. Họ tự hào về anh; anh đã giành huân chương. “Anh đã làm tròn bổn phận; giờ đến lượt chúng tôi—” ông Brewer bắt đầu; và không nói hết được, cảm xúc dễ chịu đến thế. Họ thuê được một chỗ ở rất ưng ý gần đường Tottenham Court. [woolf-mrs-dalloway:1.311] Ở đây anh mở Shakespeare lần nữa. Chuyện trẻ con về sự say ngôn ngữ—Antony và Cleopatra—đã teo hoàn toàn. Shakespeare ghê tởm nhân loại biết bao—việc mặc quần áo, việc sinh con, sự dơ bẩn của miệng và bụng! Điều này giờ hé lộ ra với Septimus; thông điệp ẩn trong vẻ đẹp của chữ. Tín hiệu bí mật mà thế hệ này truyền, cải trang, cho thế hệ sau là sự ghê tởm, hận thù, tuyệt vọng. Dante cũng vậy. Aeschylus (bản dịch) cũng vậy. Rezia ngồi đó bên bàn trang trí mũ. Cô trang trí mũ cho bạn bà Filmer; cô trang trí mũ theo giờ. Cô nhợt nhạt, bí ẩn, như một bông huệ, chết đuối, dưới nước, anh nghĩ. [woolf-mrs-dalloway:1.312] “Người Anh nghiêm túc quá,” cô sẽ nói, vòng tay quanh Septimus, má áp vào má anh. [woolf-mrs-dalloway:1.313] Tình yêu giữa đàn ông và đàn bà ghê tởm với Shakespeare. Chuyện giao cấu là bẩn thỉu với ông trước cuối đời. Nhưng, Rezia nói, cô phải có con. Họ đã cưới được năm năm. [woolf-mrs-dalloway:1.314] Họ cùng đi Tháp London; đến Bảo tàng Victoria và Albert; đứng trong đám đông xem Nhà vua khai mạc Quốc hội. Và có các cửa hiệu—cửa hiệu mũ, cửa hiệu váy, cửa hiệu có túi da trong tủ kính, nơi cô đứng nhìn chăm chăm. Nhưng cô phải có một cậu bé. [woolf-mrs-dalloway:1.315] Cô phải có một đứa con trai như Septimus, cô nói. Nhưng không ai giống được Septimus; dịu dàng đến thế; nghiêm túc đến thế; thông minh đến thế. Cô không thể đọc Shakespeare được sao? Shakespeare có phải tác giả khó không? cô hỏi. [woolf-mrs-dalloway:1.316] Người ta không thể đưa con trẻ vào một thế giới như thế này. Không thể kéo dài đau khổ, hay nhân giống những con vật dâm đãng này, chúng không có cảm xúc bền lâu, chỉ có ý thích bất chợt và phù hoa, cuốn chúng lúc này sang bên này, lúc kia sang bên kia. [woolf-mrs-dalloway:1.317] Anh nhìn cô cắt, tạo hình, như người ta nhìn một con chim nhảy, vụt qua trên cỏ, không dám động một ngón tay. Vì sự thật là (mặc cô lờ đi) loài người chẳng có lòng tử tế, đức tin hay bác ái nào ngoài chừng mực làm tăng khoái lạc của giây phút. Họ săn mồi theo bầy. Bầy của họ lùng sa mạc và biến mất rú gào vào hoang mạc. Họ bỏ rơi kẻ ngã. Họ bị trát đầy những cái nhăn mặt. Có Brewer ở văn phòng, với bộ ria sáp, kẹp cà vạt san hô, áo lót trắng, và những cảm xúc dễ chịu—bên trong toàn lạnh lẽo và nhớp nháp,—những cây phong lữ của ông bị hủy trong Chiến tranh—thần kinh bà đầu bếp bị phá; hoặc Amelia gì đó, đưa chén trà đúng năm giờ—một mụ nhân điểu nhỏ liếc mắt, cười nhạo, dâm ô; và những Tom và Bertie trong ngực áo sơ mi hồ cứng rỉ ra những giọt dày của tội lỗi. Họ không bao giờ thấy anh vẽ họ khỏa thân trong những trò của họ trong sổ tay. Ngoài phố, xe tải gầm qua anh; sự tàn bạo gào lên trên những tấm áp phích; đàn ông bị kẹt trong hầm mỏ; đàn bà bị thiêu sống; và có lần một hàng người điên tàn tật đang được cho tập thể dục hoặc được trưng ra để mua vui cho dân chúng (họ cười lớn), khật khưỡng và gật đầu và nhe răng đi qua anh, ở phố Tottenham Court, mỗi người nửa như xin lỗi, mà vẫn đắc thắng, giáng nỗi khổ vô vọng của mình. Và liệu anh sẽ phát điên? [woolf-mrs-dalloway:1.318] Lúc uống trà Rezia nói với anh rằng con gái bà Filmer sắp có em bé. Cô không thể già đi mà không có con! Cô rất cô đơn, cô rất bất hạnh! Cô khóc lần đầu tiên từ khi họ cưới. Từ xa anh nghe cô nức nở; anh nghe chính xác, anh nhận thấy rõ; anh so nó với tiếng piston thình thịch. Nhưng anh không cảm thấy gì. [woolf-mrs-dalloway:1.319] Vợ anh đang khóc, và anh không cảm thấy gì; chỉ mỗi lần cô nức nở theo cách sâu thẳm, lặng lẽ, vô vọng này, anh lại xuống thêm một bậc vào hố. [woolf-mrs-dalloway:1.320] Cuối cùng, với một cử chỉ kịch tính mà anh làm máy móc và hoàn toàn ý thức sự giả dối của nó, anh gục đầu vào tay. Giờ anh đã đầu hàng; giờ người khác phải giúp anh. Phải cho gọi người. Anh nhượng bộ. [woolf-mrs-dalloway:1.321] Không gì đánh thức nổi anh. Rezia đặt anh nằm giường. Cô cho gọi bác sĩ—bác sĩ Holmes của bà Filmer. Bác sĩ Holmes khám cho anh. Hoàn toàn không có gì, bác sĩ Holmes nói. Ôi, nhẹ cả người! Ông ấy tử tế làm sao, tốt làm sao! Rezia nghĩ. Khi thấy như thế, ông đi xem hát tạp kỹ, bác sĩ Holmes nói. Ông nghỉ một ngày với vợ và chơi gôn. Sao không thử hai viên bromide hòa trong ly nước khi đi ngủ? Những ngôi nhà Bloomsbury cũ này, bác sĩ Holmes nói, gõ vào tường, thường đầy ván ốp rất đẹp, mà chủ nhà dại dột dán giấy lên. Mới hôm nọ, đi thăm một bệnh nhân, ngài Ai Đó Gì Đó ở Quảng trường Bedford— [woolf-mrs-dalloway:1.322] Vậy là không có cớ nào; hoàn toàn không có gì, ngoại trừ tội mà bản tính con người đã kết án anh tử hình; là anh không cảm thấy. Anh đã không quan tâm khi Evans bị giết; đó là tệ nhất; nhưng mọi tội khác ngẩng đầu lên và vẫy ngón tay và chế nhạo và cười khẩy qua thành giường vào sáng sớm trước thân xác nằm sấp nhận ra sự suy đồi của mình; làm sao anh cưới vợ mà không yêu; đã nói dối cô; đã quyến rũ cô; xúc phạm cô Isabel Pole, và bị rỗ và hằn dấu tội lỗi đến mức đàn bà rùng mình khi thấy anh trên phố. Phán quyết của bản tính con người về một kẻ khốn như thế là tử hình. [woolf-mrs-dalloway:1.323] Bác sĩ Holmes lại đến. To lớn, da hồng, đẹp trai, phẩy đôi ủng, soi gương, ông gạt hết—nhức đầu, mất ngủ, sợ hãi, mộng mị—triệu chứng thần kinh và không hơn, ông nói. Nếu bác sĩ Holmes thấy mình nhẹ hơn mười một stone sáu dù chỉ nửa pound, ông xin vợ thêm một đĩa cháo yến mạch bữa sáng. (Rezia sẽ học nấu cháo.) Nhưng, ông tiếp, sức khỏe phần lớn là chuyện nằm trong tầm kiểm soát của ta. Hãy lao vào các mối quan tâm bên ngoài; kiếm một thú tiêu khiển. Ông mở Shakespeare—Antony và Cleopatra; đẩy Shakespeare sang bên. Một thú tiêu khiển nào đó, bác sĩ Holmes nói, vì chẳng phải ông nợ sức khỏe tuyệt hảo của mình (và ông làm việc chăm chỉ như bất cứ ai ở London) vào việc ông luôn có thể chuyển từ bệnh nhân sang đồ cổ sao? Và chiếc lược thật xinh, nếu ông được phép nói, mà bà Warren Smith đang cài! [woolf-mrs-dalloway:1.324] Khi tên ngốc đáng nguyền rủa lại đến, Septimus từ chối gặp. Thế ư? bác sĩ Holmes nói, mỉm cười dễ chịu. Ông thật sự phải đẩy nhẹ một cái thân tình vào cô bé đáng yêu ấy, bà Smith, mới lách qua được cô để vào phòng ngủ của chồng cô. [woolf-mrs-dalloway:1.325] “Vậy là anh sợ hãi,” ông nói dễ chịu, ngồi xuống bên bệnh nhân. Anh đã nói với vợ chuyện tự tử, một cô gái, người nước ngoài, phải không? Điều đó chẳng phải cho cô một ý nghĩ rất lạ về chồng người Anh sao? Chẳng phải người ta nợ vợ một bổn phận sao? Chẳng phải tốt hơn nếu làm gì đó thay vì nằm giường? Vì ông có bốn mươi năm kinh nghiệm; và Septimus có thể tin lời bác sĩ Holmes—anh hoàn toàn không có gì. Và lần tới bác sĩ Holmes đến ông hy vọng thấy Smith đã rời giường và không để cô vợ bé bỏng đáng yêu của mình phải lo cho mình. [woolf-mrs-dalloway:1.326] Tóm lại bản tính con người đã ập lên anh—con thú ghê tởm với lỗ mũi đỏ máu. Holmes ập lên anh. Bác sĩ Holmes đến khá đều đặn mỗi ngày. Một khi ta vấp, Septimus viết sau tấm bưu thiếp, bản tính con người ập lên ta. Holmes ập lên ta. Cơ hội duy nhất của họ là trốn, mà không để Holmes biết; sang Ý—bất cứ đâu, bất cứ đâu, tránh xa bác sĩ Holmes. [woolf-mrs-dalloway:1.327] Nhưng Rezia không hiểu anh. Bác sĩ Holmes là người tử tế thế. Ông quan tâm đến Septimus thế. Ông chỉ muốn giúp họ, ông nói. Ông có bốn đứa con nhỏ và ông đã mời cô uống trà, cô nói với Septimus. [woolf-mrs-dalloway:1.328] Vậy là anh bị bỏ rơi. Cả thế giới đang gào: Hãy tự tử đi, hãy tự tử đi, vì chúng tôi. Nhưng sao anh phải tự tử vì họ? Thức ăn dễ chịu; mặt trời nóng; và chuyện tự tử này, người ta bắt đầu thế nào, bằng dao ăn, xấu xí, máu chảy thành sông,—bằng cách hút ống gas? Anh quá yếu; anh hầu như không giơ nổi tay. Hơn nữa, giờ anh hoàn toàn một mình, bị kết án, bị bỏ rơi, như những người sắp chết cô độc, có một sự xa xỉ trong đó, một sự cô lập đầy cao cả; một tự do mà người có gắn bó không bao giờ biết. Dĩ nhiên Holmes đã thắng; con thú lỗ mũi đỏ đã thắng. Nhưng ngay cả Holmes cũng không thể chạm vào tàn tích cuối cùng đang lang thang ở rìa thế giới này, kẻ bị ruồng bỏ này, nhìn lại những vùng có người ở, nằm như một thủy thủ chết đuối trên bờ thế giới. [woolf-mrs-dalloway:1.329] Chính lúc ấy (Rezia đi mua sắm) cuộc mặc khải lớn diễn ra. Một giọng nói từ sau tấm bình phong. Evans đang nói. Người chết ở cùng anh. [woolf-mrs-dalloway:1.330] “Evans, Evans!” anh kêu. [woolf-mrs-dalloway:1.331] Ông Smith đang nói to một mình, Agnes cô hầu gái kêu với bà Filmer trong bếp. “Evans, Evans,” anh đã nói khi cô mang khay vào. Cô giật nảy, thật đấy. Cô chạy thình thịch xuống cầu thang. [woolf-mrs-dalloway:1.332] Và Rezia vào, với hoa, và đi qua phòng, và cắm những bông hồng vào lọ, mà mặt trời chiếu thẳng vào, và nó bật cười, nhảy tung tăng quanh phòng. [woolf-mrs-dalloway:1.333] Cô đã phải mua hoa hồng, Rezia nói, từ một người đàn ông nghèo ngoài phố. Nhưng chúng gần chết rồi, cô nói, sắp lại những bông hồng. [woolf-mrs-dalloway:1.334] Vậy là có một người đàn ông ngoài kia; chắc là Evans; và những bông hồng, mà Rezia nói đã chết một nửa, do anh hái trên cánh đồng Hy Lạp. “Giao tiếp là sức khỏe; giao tiếp là hạnh phúc, giao tiếp—” anh lẩm bẩm. [woolf-mrs-dalloway:1.335] “Anh nói gì thế, Septimus?” Rezia hỏi, điên cuồng vì kinh hoàng, vì anh đang nói với chính mình. [woolf-mrs-dalloway:1.336] Cô sai Agnes chạy đi tìm bác sĩ Holmes. Chồng cô, cô nói, điên rồi. Anh hầu như không biết cô. [woolf-mrs-dalloway:1.337] “Đồ súc sinh! Đồ súc sinh!” Septimus kêu, thấy bản tính con người, tức là bác sĩ Holmes, bước vào phòng. [woolf-mrs-dalloway:1.338] “Giờ chuyện này là sao?” bác sĩ Holmes nói với giọng niềm nở nhất trên đời. “Nói bậy làm vợ sợ à?” Nhưng ông sẽ cho anh cái gì đó giúp ngủ. Và nếu họ là người giàu, bác sĩ Holmes nói, nhìn quanh phòng với vẻ mỉa mai, thì cứ việc đi phố Harley; nếu họ không tin ông, bác sĩ Holmes nói, vẻ mặt chẳng còn tử tế mấy. [woolf-mrs-dalloway:1.339] Đúng mười hai giờ; mười hai giờ theo Big Ben; tiếng chuông của nó thoảng qua phía bắc London; hòa với tiếng của các đồng hồ khác, trộn một cách mỏng manh thanh khiết với mây và những dải khói, và tắt ở trên đó giữa lũ hải âu—mười hai giờ điểm khi Clarissa Dalloway đặt chiếc váy xanh lên giường, và nhà Warren Smith bước xuống phố Harley. Mười hai giờ là giờ hẹn của họ. Có lẽ, Rezia nghĩ, kia là nhà ngài William Bradshaw với chiếc ô tô xám đậu trước. Những vòng tròn chì tan vào không khí. [woolf-mrs-dalloway:1.340] Quả đúng—ô tô của ngài William Bradshaw; thấp, mạnh, xám, với chữ lồng giản dị trên cánh xe, như thể sự phô trương của huy hiệu không hợp, vì người đàn ông này là kẻ giúp việc vô hình, vị tu sĩ của khoa học; và vì chiếc ô tô xám, nên để hợp với vẻ nhã nhặn trầm tĩnh của nó, lông thú xám, chăn xám bạc chất trong đó, để giữ ấm cho phu nhân trong lúc chờ. Vì ngài William thường đi sáu chục dặm hay hơn xuống miền quê thăm người giàu, người bệnh, những người trả nổi khoản phí rất lớn mà ngài William rất đúng mực tính cho lời khuyên. Phu nhân chờ với chăn phủ đầu gối một giờ hay hơn, ngả người, nghĩ có lúc về bệnh nhân, có lúc, đáng thứ lỗi, về bức tường vàng, cao lên từng phút khi bà chờ; bức tường vàng dựng lên giữa họ và mọi chật vật lo âu (bà đã gánh chúng dũng cảm; họ từng đấu tranh) cho đến khi bà thấy mình như bị nêm giữa một đại dương lặng, nơi chỉ có gió thơm hương liệu thổi; được kính trọng, ngưỡng mộ, ghen tị, hầu như không còn gì để ước, dù tiếc dáng đẫy đà; những bữa tiệc tối lớn mỗi tối thứ Năm cho giới nghề; thỉnh thoảng khai mạc một chợ từ thiện; chào Hoàng gia; quá ít thời gian, than ôi, bên chồng, công việc của ông cứ nhiều lên; một cậu con trai học giỏi ở Eton; bà muốn có thêm cô con gái; nhưng bà có nhiều mối quan tâm; phúc lợi trẻ em; chăm sóc sau điều trị cho người động kinh, và nhiếp ảnh, nên nếu có nhà thờ đang xây, hay nhà thờ đang mục, bà đút lót người coi nhà thờ, lấy chìa khóa và chụp ảnh, hầu như khó phân biệt với ảnh của thợ chuyên nghiệp, trong lúc chờ. [woolf-mrs-dalloway:1.341] Bản thân ngài William không còn trẻ. Ông đã làm việc rất vất vả; ông giành vị trí bằng tài năng thuần túy (là con một người bán hàng); yêu nghề; làm một bức tượng đầu thuyền đẹp trong các nghi lễ và nói giỏi—tất cả những điều ấy, đến khi ông được phong tước hiệp sĩ, đã cho ông vẻ nặng nề, vẻ mệt mỏi (dòng bệnh nhân không bao giờ dứt, trách nhiệm và đặc quyền của nghề nặng nề quá), mà sự mệt mỏi này, cùng mái tóc hoa râm, làm tăng vẻ cao quý lạ thường của dáng ông và cho ông tiếng tăm (cực kỳ quan trọng khi chữa các ca thần kinh) không chỉ về tài nhanh như chớp và chẩn đoán gần như không bao giờ sai, mà còn về sự cảm thông; khéo léo; hiểu tâm hồn con người. Ông thấy ngay phút họ vào phòng (họ tên Warren Smith); ông chắc chắn ngay khi thấy người đàn ông; một ca cực kỳ nghiêm trọng. Một ca suy sụp hoàn toàn—suy sụp hoàn toàn thể xác và thần kinh, mọi triệu chứng ở giai đoạn nặng, ông xác định trong hai ba phút (viết câu trả lời cho các câu hỏi, thì thầm kín đáo, trên tấm thẻ hồng). [woolf-mrs-dalloway:1.342] Bác sĩ Holmes đã chữa cho anh bao lâu? [woolf-mrs-dalloway:1.343] Sáu tuần. [woolf-mrs-dalloway:1.344] Kê chút bromide? Nói không có gì? À phải (những bác sĩ đa khoa ấy! ngài William nghĩ. Mất nửa thời gian của ông để sửa sai lầm của họ. Có cái không sửa nổi). [woolf-mrs-dalloway:1.345] “Anh đã phục vụ xuất sắc trong Chiến tranh?” [woolf-mrs-dalloway:1.346] Bệnh nhân lặp lại chữ “chiến tranh” bằng giọng nghi vấn. [woolf-mrs-dalloway:1.347] Anh gán nghĩa cho chữ thuộc loại biểu tượng. Một triệu chứng nghiêm trọng, cần ghi vào thẻ. [woolf-mrs-dalloway:1.348] “Chiến tranh?” bệnh nhân hỏi. Chiến tranh châu Âu—cuộc ẩu đả nhỏ của lũ học trò với thuốc súng ấy? Anh có phục vụ xuất sắc không? Anh thật sự quên. Trong chính Chiến tranh anh đã thất bại. [woolf-mrs-dalloway:1.349] “Vâng, anh phục vụ rất xuất sắc,” Rezia quả quyết với bác sĩ; “anh được thăng chức.” [woolf-mrs-dalloway:1.350] “Và họ đánh giá anh rất cao ở văn phòng?” ngài William thì thầm, liếc lá thư lời lẽ rất hào phóng của ông Brewer. “Vậy anh không có gì phiền lòng, không lo lắng tài chính, không gì cả?” [woolf-mrs-dalloway:1.351] Anh đã phạm một tội kinh khủng và bị bản tính con người kết án tử hình. [woolf-mrs-dalloway:1.352] “Tôi có—tôi có,” anh bắt đầu, “phạm một tội—” [woolf-mrs-dalloway:1.353] “Anh ấy hoàn toàn không làm gì sai,” Rezia quả quyết với bác sĩ. Nếu ông Smith chờ, ngài William nói, ông sẽ nói chuyện với bà Smith ở phòng bên. Chồng cô bệnh rất nặng, ngài William nói. Anh có dọa tự tử không? [woolf-mrs-dalloway:1.354] Ôi, có, cô kêu. Nhưng anh không có ý đó, cô nói. Dĩ nhiên không. Chỉ là vấn đề nghỉ ngơi, ngài William nói; nghỉ, nghỉ, nghỉ; nghỉ dài trên giường. Có một ngôi nhà đáng yêu ở miền quê nơi chồng cô sẽ được chăm sóc hoàn hảo. Xa cô? cô hỏi. Tiếc là phải, những người ta thương nhất lại không tốt cho ta khi ta ốm. Nhưng anh không điên, phải không? Ngài William nói ông không bao giờ nói “điên”; ông gọi là thiếu ý thức về chừng mực. Nhưng chồng cô không thích bác sĩ. Anh sẽ không chịu đến đó. Ngắn gọn và tử tế ngài William giải thích cho cô tình trạng. Anh đã dọa tự tử. Không có lựa chọn nào khác. Đó là vấn đề luật pháp. Anh sẽ nằm giường trong một ngôi nhà đẹp ở miền quê. Các y tá rất tuyệt. Ngài William sẽ đến thăm anh mỗi tuần một lần. Nếu bà Warren Smith chắc chắn không còn câu hỏi nào—ông không bao giờ vội với bệnh nhân—họ sẽ quay lại với chồng bà. Cô không còn gì để hỏi—không hỏi ngài William. [woolf-mrs-dalloway:1.355] Thế là họ quay lại với người cao cả nhất trong loài người; tên tội phạm đối mặt các thẩm phán; nạn nhân phơi trên đỉnh cao; kẻ chạy trốn; thủy thủ chết đuối; nhà thơ của bài ca bất tử; Chúa đã đi từ sống sang chết; quay lại với Septimus Warren Smith, ngồi trên chiếc ghế bành dưới giếng trời nhìn chằm chằm bức ảnh phu nhân Bradshaw trong triều phục, lẩm bẩm những thông điệp về cái đẹp. [woolf-mrs-dalloway:1.356] “Chúng ta đã nói chuyện chút rồi,” ngài William nói. [woolf-mrs-dalloway:1.357] “Ông ấy nói anh bệnh rất, rất nặng,” Rezia kêu. [woolf-mrs-dalloway:1.358] “Chúng tôi đã thu xếp để anh vào một viện điều dưỡng,” ngài William nói. [woolf-mrs-dalloway:1.359] “Một trong những viện của Holmes?” Septimus mỉa. [woolf-mrs-dalloway:1.360] Người này gây ấn tượng khó chịu. Vì ở ngài William, con của một người buôn bán, có một lòng kính trọng tự nhiên đối với dòng dõi và áo quần, mà vẻ tồi tàn làm ông phật ý; và nữa, sâu xa hơn, ở ngài William, người chưa bao giờ có thì giờ đọc sách, có một mối hằn chôn rất sâu đối với những người có học bước vào phòng ông mà ngầm ý rằng bác sĩ, nghề không ngừng đòi hỏi mọi năng lực cao nhất, không phải hạng người có học. [woolf-mrs-dalloway:1.361] “Một trong các viện của tôi, ông Warren Smith,” ông nói, “nơi chúng tôi sẽ dạy ông nghỉ ngơi.” [woolf-mrs-dalloway:1.362] Và còn đúng một điều nữa. [woolf-mrs-dalloway:1.363] Ông hoàn toàn chắc rằng khi ông Warren Smith khỏe thì ông là người cuối cùng trên đời làm vợ sợ. Nhưng ông đã nói chuyện tự tử. [woolf-mrs-dalloway:1.364] “Ai cũng có lúc chán nản,” ngài William nói. [woolf-mrs-dalloway:1.365] Một khi ngã, Septimus tự lặp lại, bản tính con người ập lên ta. Holmes và Bradshaw ập lên ta. Họ lùng sa mạc. Họ bay rú gào vào hoang mạc. Giá tra tấn và đinh kẹp ngón tay được đem ra dùng. Bản tính con người tàn nhẫn. [woolf-mrs-dalloway:1.366] “Có những thôi thúc đến với anh đôi khi?” ngài William hỏi, bút chì trên thẻ hồng. [woolf-mrs-dalloway:1.367] Đó là việc riêng của anh, Septimus nói. [woolf-mrs-dalloway:1.368] “Không ai sống chỉ cho riêng mình,” ngài William nói, liếc bức ảnh vợ trong triều phục. [woolf-mrs-dalloway:1.369] “Và anh có một sự nghiệp rực rỡ phía trước,” ngài William nói. Lá thư của ông Brewer nằm trên bàn. “Một sự nghiệp rực rỡ đặc biệt.” [woolf-mrs-dalloway:1.370] Nhưng nếu anh thú nhận? Nếu anh giao tiếp? Liệu họ có tha anh, những kẻ tra tấn anh? [woolf-mrs-dalloway:1.371] “Tôi—tôi—” anh lắp bắp. [woolf-mrs-dalloway:1.372] Nhưng tội của anh là gì? Anh không nhớ ra. [woolf-mrs-dalloway:1.373] “Vâng?” ngài William khích lệ. (Nhưng trời đã muộn dần.) [woolf-mrs-dalloway:1.374] Tình yêu, cây cối, không có tội ác—thông điệp của anh là gì? [woolf-mrs-dalloway:1.375] Anh không nhớ ra. [woolf-mrs-dalloway:1.376] “Tôi—tôi—” Septimus lắp bắp. [woolf-mrs-dalloway:1.377] “Cố nghĩ về bản thân càng ít càng tốt,” ngài William nói ân cần. Quả thật anh không thích hợp để tự do đi lại ngoài xã hội. [woolf-mrs-dalloway:1.378] Họ còn muốn hỏi ông điều gì nữa không? Ngài William sẽ thu xếp mọi việc (ông thì thầm với Rezia) và ông sẽ báo cho cô biết trong khoảng năm đến sáu giờ chiều nay, ông thì thầm. [woolf-mrs-dalloway:1.379] “Cứ phó thác tất cả cho tôi,” ông nói, và tiễn họ ra. [woolf-mrs-dalloway:1.380] Chưa bao giờ, chưa bao giờ Rezia thấy đau đớn như thế trong đời! Cô cầu xin giúp đỡ mà lại bị bỏ rơi! Ông ta đã làm họ thất vọng! Ngài William Bradshaw không phải người tử tế. [woolf-mrs-dalloway:1.381] Riêng tiền duy trì cái xe hơi ấy chắc cũng ngốn của ông ta kha khá, Septimus nói, khi họ ra đến ngoài phố. [woolf-mrs-dalloway:1.382] Cô bám chặt lấy tay anh. Họ đã bị bỏ rơi. [woolf-mrs-dalloway:1.383] Nhưng cô còn muốn gì hơn nữa? [woolf-mrs-dalloway:1.384] Ông dành cho bệnh nhân ba phần tư giờ; và nếu trong môn khoa học khắt khe này, thứ khoa học đụng đến cái mà xét cho cùng ta chẳng hề biết gì—hệ thần kinh, bộ não con người—một thầy thuốc đánh mất ý thức về chừng mực thì với tư cách thầy thuốc ông ta thất bại. Sức khoẻ thì ta phải có; mà sức khoẻ là chừng mực; cho nên khi một người đàn ông bước vào phòng bạn và nói mình là Chúa (một ảo tưởng thường gặp), và có một thông điệp, như hầu hết họ đều có, và dọa, như họ vẫn thường dọa, rằng sẽ tự tử, thì bạn viện đến chừng mực; truyền nằm nghỉ trên giường; nghỉ trong cô độc; im lặng và nghỉ ngơi; nghỉ không bạn bè, không sách vở, không thông điệp; sáu tháng nghỉ ngơi; cho đến khi một người bước vào nặng bảy xtôn sáu thì bước ra nặng mười hai. [woolf-mrs-dalloway:1.385] Chừng mực, chừng mực thiêng liêng, nữ thần của ngài William, ngài có được nhờ đi qua các bệnh viện, câu cá hồi, và sinh được một đứa con trai ở phố Harley với phu nhân Bradshaw, người cũng tự câu cá hồi và chụp những tấm ảnh khó mà phân biệt với tác phẩm của thợ chuyên nghiệp. Thờ phụng chừng mực, ngài William không chỉ làm giàu cho mình mà còn làm nước Anh thịnh vượng, cách ly những kẻ điên của nước này, cấm sinh nở, trừng phạt nỗi tuyệt vọng, khiến những kẻ không hợp không thể truyền bá quan điểm của mình cho đến khi họ cũng thấm nhuần ý thức về chừng mực của ông—của ông nếu họ là đàn ông, của phu nhân Bradshaw nếu họ là đàn bà (bà thêu thùa, đan len, bảy đêm thì bốn đêm ở nhà với con trai), đến nỗi không những đồng nghiệp kính trọng ông, cấp dưới sợ ông, mà bạn bè và thân nhân của bệnh nhân còn biết ơn ông sâu sắc nhất vì đã bắt những Chúa nam Chúa nữ tiên tri này, những kẻ tiên tri ngày tận thế, hay sự giáng lâm của Thượng đế, phải uống sữa trên giường, theo lệnh ngài William; ngài William với ba mươi năm kinh nghiệm về những ca thuộc loại này, và bản năng không bao giờ sai của ông, đây là điên, cái giác quan này; nói cho cùng, ý thức về chừng mực của ông. [woolf-mrs-dalloway:1.386] Nhưng Chừng Mực có một người chị, ít tươi cười hơn, đáng sợ hơn, một Nữ thần ngay lúc này vẫn đang bận—trong cái nóng và cát của Ấn Độ, bùn và đầm lầy của châu Phi, những khu ổ chuột của London, nói tóm lại ở bất cứ nơi nào khí hậu hay ma quỷ cám dỗ con người rơi khỏi niềm tin chân chính vốn là của bà—vẫn đang bận đạp đổ miếu thờ, đập vỡ tượng thần, và dựng lên chỗ chúng bộ mặt nghiêm khắc của chính bà. Cải Đạo là tên bà và bà ngốn lấy ý chí của kẻ yếu, thích gây ấn tượng, thích áp đặt, mê mẩn những nét mặt của chính mình đóng dấu trên gương mặt dân chúng. Ở góc Hyde Park, bà đứng thuyết giáo trên một cái thùng; khoác áo liệm trắng và đi đây đó trong dáng sám hối, cải trang thành tình huynh đệ, qua các nhà máy và nghị viện; ban sự giúp đỡ, nhưng thèm quyền lực; thô bạo đánh bạt khỏi đường mình kẻ bất đồng, hay bất mãn; ban phúc cho những ai nhìn lên và ngoan ngoãn bắt lấy từ mắt bà ánh sáng của chính họ. Bà này nữa (Rezia Warren Smith đoán ra) cũng ngụ trong lòng ngài William, dù ẩn giấu, như bà thường vẫn ẩn, dưới một lớp cải trang hợp tình hợp lý nào đó; một cái tên đáng kính; tình yêu, bổn phận, hy sinh bản thân. Ông sẽ làm việc thế nào—khổ công ra sao để quyên tiền, truyền bá cải cách, khai sinh các thiết chế! Nhưng Cải Đạo, nữ thần khó tính, yêu máu hơn gạch, và ngốn lấy ý chí con người một cách tinh vi nhất. Ví dụ, phu nhân Bradshaw. Mười lăm năm trước bà đã chìm xuống. Không có gì người ta có thể chỉ tay vào; không có cảnh gây gổ, không có tiếng gãy; chỉ có ý chí bà chậm rãi chìm vào ý chí ông, ngấm nước mà đắm xuống. Nụ cười bà ngọt ngào, sự phục tùng bà nhanh nhẹn; bữa tối ở phố Harley, gồm tám chín món, đãi mười hoặc mười lăm vị khách thuộc giới chuyên môn, trôi chảy và lịch thiệp. Chỉ khi buổi tối trôi dần, một chút buồn tẻ rất nhẹ, hay có lẽ là bất an, một cái giật thần kinh, lóng ngóng, vấp váp và bối rối cho thấy điều thật đau lòng khi phải tin—rằng người đàn bà tội nghiệp ấy nói dối. Ngày xưa, bà từng phóng khoáng câu cá hồi; giờ, nhanh nhảu chiều theo cơn thèm làm mắt chồng bóng nhờn lên vì khát thống trị, khát quyền lực, bà co lại, ép lại, tỉa gọt, cắt xén, thu mình, nhìn trộm; đến nỗi chẳng biết chính xác điều gì làm buổi tối khó chịu, và gây ra áp lực này ở đỉnh đầu (có thể dễ dàng đổ cho câu chuyện chuyên môn, hay sự mệt nhọc của một thầy thuốc lớn mà đời ông, phu nhân Bradshaw nói, “không phải của ông mà của bệnh nhân”) nó vẫn khó chịu: đến nỗi khách khứa, khi đồng hồ điểm mười giờ, hít không khí phố Harley mà thấy ngây ngất; nỗi nhẹ nhõm mà các bệnh nhân của ông thì không được hưởng. [woolf-mrs-dalloway:1.387] Ở đó, trong căn phòng xám, với những bức tranh trên tường, và đồ đạc quý giá, dưới cửa trời kính mờ, họ biết được mức độ tội lỗi của mình; co ro trong ghế bành, họ nhìn ông thực hiện, vì lợi ích của họ, một bài tập kỳ lạ với đôi cánh tay, ông vung ra rồi giật mạnh về hông, để chứng tỏ (nếu bệnh nhân bướng) rằng ngài William làm chủ hành động của mình, còn bệnh nhân thì không. Ở đó, có người yếu đuối gục xuống; nức nở, khuất phục; kẻ khác, được thúc đẩy bởi cơn điên vô độ chẳng biết trời đất nào, gọi ngài William thẳng mặt là đồ bịp bợm đáng nguyền rủa; chất vấn, còn báng bổ hơn, cả chính cuộc đời. Sống để làm gì? họ hỏi. Ngài William đáp rằng cuộc sống là tốt đẹp. Hẳn rồi, phu nhân Bradshaw trong bộ lông đà điểu treo phía trên lò sưởi, còn thu nhập của ông thì phải đến mười hai nghìn một năm. Nhưng với chúng tôi, họ phản đối, cuộc sống không ban món quà nào như thế. Ông đồng ý. Họ thiếu ý thức về chừng mực. Và biết đâu, xét cho cùng, chẳng có Thượng đế nào? Ông nhún vai. Nói gọn, sống hay không sống là việc của riêng chúng tôi? Nhưng ở đây họ lầm. Ngài William có một người bạn ở Surrey nơi người ta dạy thứ mà ngài William thẳng thắn thừa nhận là một nghệ thuật khó—ý thức về chừng mực. Lại còn tình thân gia đình; danh dự; lòng can đảm; và một sự nghiệp rực rỡ. Tất cả những thứ ấy có ở ngài William một người bênh vực kiên quyết. Nếu họ phụ lòng ông, ông buộc phải đứng về phía cảnh sát và lợi ích xã hội, những thứ sẽ lo liệu, ông nhận xét rất khẽ, để dưới Surrey những xung động phản xã hội này, sinh ra hơn hết từ việc thiếu dòng máu tốt, bị kiềm chế. Và rồi vị Nữ thần ấy, kẻ khoái lấn át mọi chống đối, khoái đóng ấn không phai hình ảnh chính mình xuống thánh địa của kẻ khác, lén bước ra từ chỗ ẩn nấp và leo lên ngai. Trần trụi, không còn tự vệ, những kẻ kiệt sức, không bạn bè nhận lấy dấu ấn ý chí của ngài William. Ông sà xuống; ông nuốt chửng. Ông nhốt người ta lại. Chính sự kết hợp giữa quyết đoán và nhân hậu này làm ngài William được thân nhân của các nạn nhân quý mến đến thế. [woolf-mrs-dalloway:1.388] Nhưng Rezia Warren Smith, đi xuống phố Harley, kêu lên rằng cô không ưa người đàn ông ấy. [woolf-mrs-dalloway:1.389] Xé nhỏ và cắt lát, chia rồi lại chia nhỏ, những chiếc đồng hồ phố Harley nhấm nháp ngày tháng Sáu, khuyên người ta khuất phục, bênh vực quyền uy, và đồng thanh chỉ ra những ưu điểm tối cao của ý thức về chừng mực, cho đến khi đống thời gian nhỏ lại đến mức một chiếc đồng hồ thương mại treo trên cửa hàng ở phố Oxford thông báo, một cách niềm nở và thân tình, như thể ông Rigby và ông Lowndes lấy làm vui khi cho biết điều này miễn phí, rằng bây giờ là một giờ rưỡi. [woolf-mrs-dalloway:1.390] Nhìn lên, thì thấy mỗi chữ trong tên họ đứng cho một giờ; trong tiềm thức người ta biết ơn Rigby và Lowndes đã cho một thứ giờ được Greenwich chuẩn y; và lòng biết ơn này (Hugh Whitbread nghĩ ngợi như thế, nấn ná đó trước tủ kính cửa hàng), tự nhiên sau đó mang hình thức mua tất hay giày ở Rigby và Lowndes. Ông nghĩ ngợi như thế. Đó là thói quen của ông. Ông không đi sâu. Ông lướt trên bề mặt; ngôn ngữ chết, ngôn ngữ sống, đời sống ở Constantinople, Paris, Rome; cưỡi ngựa, săn bắn, quần vợt, ngày xưa là thế. Những kẻ ác ý bảo bây giờ ông đứng gác ở Cung điện Buckingham, mặc tất lụa và quần chẽn, gác cái gì thì chẳng ai hay. Nhưng ông làm việc ấy cực kỳ hiệu quả. Ông đã nổi bồng bềnh trên lớp kem của xã hội Anh suốt năm mươi lăm năm. Ông đã quen các vị Thủ tướng. Tình cảm của ông được hiểu là sâu đậm. Và nếu quả ông chưa tham gia phong trào lớn nào của thời đại hay giữ chức vụ quan trọng, thì một hai cải cách khiêm tốn cũng ghi vào công trạng của ông; cải thiện các nhà trú công cộng là một; bảo vệ cú ở Norfolk là một khác; các cô hầu gái có lý do để biết ơn ông; và tên ông ở cuối những lá thư gửi tờ Times, xin quyên tiền, kêu gọi công chúng bảo vệ, bảo tồn, dọn rác, giảm khói, và dẹp trừ thói đồi bại trong công viên, khiến người ta phải nể trọng. [woolf-mrs-dalloway:1.391] Dáng ông cũng thật oai vệ, dừng lại một lát (khi tiếng chuông điểm nửa giờ tan dần) để nhìn tất và giày bằng con mắt phê phán, đầy quyền uy; không chê vào đâu được, chắc nịch, như thể ông nhìn thế giới từ một đỉnh cao nào đó, và ăn mặc cho xứng; nhưng ý thức được những bổn phận mà tầm vóc, của cải, sức khoẻ kéo theo, và tuân thủ chu đáo, ngay cả khi không thật cần thiết, những phép lịch sự nho nhỏ, những nghi thức cổ xưa tạo nên phong cách của ông, thứ để người ta bắt chước, thứ để người ta nhớ đến ông, vì chẳng hạn ông không bao giờ ăn trưa với bà Bruton, người ông đã quen hai mươi năm nay, mà không chìa ra trao cho bà một bó cẩm chướng và hỏi cô Brush, thư ký của bà Bruton, về người anh của cô ở Nam Phi, điều mà, vì lý do nào đó, cô Brush, dù thiếu mọi nét duyên của phụ nữ, lại bực bội đến mức nói “Cảm ơn ông, anh ấy đang làm ăn rất khá ở Nam Phi,” trong khi sáu năm nay anh ta làm ăn tệ hại ở Portsmouth. [woolf-mrs-dalloway:1.392] Chính bà Bruton thì thích Richard Dalloway hơn, người vừa đến ngay sau đó. Quả thật họ gặp nhau ngay trên bậc cửa. [woolf-mrs-dalloway:1.393] Bà Bruton dĩ nhiên thích Richard Dalloway hơn. Ông làm bằng chất liệu tinh tế hơn nhiều. Nhưng bà không để họ chê bai Hugh tội nghiệp thân yêu của bà. Bà không bao giờ quên lòng tốt của ông—ông đã thật sự tốt một cách đáng kinh ngạc—bà quên mất chính xác là vào dịp nào. Nhưng ông đã tốt—một cách đáng kinh ngạc. Dù sao, khác biệt giữa người này với người khác cũng chẳng bao nhiêu. Bà chưa bao giờ thấy cái lý của việc mổ xẻ người ta ra, như Clarissa Dalloway vẫn làm—mổ xẻ họ rồi lại dán họ vào; ít nhất là không phải khi người ta đã sáu mươi hai tuổi. Bà nhận cẩm chướng của Hugh với nụ cười góc cạnh, nghiêm nghị. Không còn ai đến nữa, bà nói. Bà đã mời họ đến bằng một cái cớ giả, để giúp bà thoát một khó khăn— [woolf-mrs-dalloway:1.394] “Nhưng ta hãy ăn trước đã,” bà nói. [woolf-mrs-dalloway:1.395] Và thế là bắt đầu một cuộc qua lại lặng lẽ và tinh tế qua những cánh cửa xoay của những cô hầu gái đeo tạp dề, đội mũ trắng, những thị nữ không phải do cần thiết mà là những bậc thầy trong một huyền nhiệm hay một màn đại lừa mà các bà chủ nhà ở Mayfair thực hành từ một rưỡi đến hai giờ, khi, với một cái vẫy tay, xe cộ ngừng lại, và thay vào đó dâng lên ảo tưởng sâu xa này, trước hết về món ăn—rằng nó không phải trả tiền; rồi rằng bàn tự nó trải đầy thuỷ tinh và bạc, những tấm lót nhỏ, đĩa quả đỏ; những lớp kem nâu phủ mặt cá bơn; trong niêu những con gà bị xẻ bơi lội; đầy màu sắc, không giống bếp nhà, ngọn lửa cháy; và cùng rượu và cà phê (không phải trả tiền) dâng lên những ảo ảnh hân hoan trước những đôi mắt trầm tư; những đôi mắt đang nhẹ nhàng suy đoán; những đôi mắt thấy cuộc sống hiện ra như âm nhạc, như huyền bí; những đôi mắt giờ bừng lên để thân ái ngắm vẻ đẹp những bông cẩm chướng đỏ mà bà Bruton (người lúc nào cử động cũng góc cạnh) đã đặt cạnh đĩa, khiến Hugh Whitbread, thấy bình yên với toàn thể vũ trụ và đồng thời hoàn toàn chắc chắn về địa vị của mình, nói, đặt nĩa xuống, [woolf-mrs-dalloway:1.396] “Chúng sẽ trông thật quyến rũ bên ren áo bà chứ?” [woolf-mrs-dalloway:1.397] Cô Brush bực bội vô cùng trước sự suồng sã này. Cô nghĩ ông ta là kẻ thiếu gia giáo. Cô làm bà Bruton bật cười. [woolf-mrs-dalloway:1.398] Bà Bruton giơ bó cẩm chướng lên, cầm khá cứng nhắc, hệt như dáng vị Tướng cầm cuộn giấy trong bức tranh phía sau bà; bà cứ đứng yên như thế, xuất thần. Bà là gì của vị Tướng nhỉ, chắt gái? hay cháu bốn đời? Richard Dalloway tự hỏi. Ngài Roderick, ngài Miles, ngài Talbot—đúng rồi. Thật đáng chú ý khi trong dòng họ ấy nét giống nhau cứ truyền lại ở phụ nữ. Lẽ ra bà phải là một tướng kỵ binh. Và Richard sẽ vui vẻ phục vụ dưới quyền bà; ông kính trọng bà hết mực; ông ấp ủ những quan niệm lãng mạn này về những bà già dáng đường hoàng, có dòng dõi, và với tính tình dễ chịu của mình, ông muốn dẫn vài chàng trai trẻ nóng nảy quen biết tới ăn trưa với bà; như thể một mẫu người như bà có thể được nuôi dưỡng từ những kẻ hăng hái hiền lành chỉ biết ngồi uống trà! Ông biết miền quê của bà. Ông biết người nhà bà. Có một giàn nho, vẫn còn quả, mà Lovelace hay Herrick—bản thân bà chưa từng đọc lấy một chữ thơ, nhưng chuyện kể thế—đã ngồi dưới. Thôi thì cứ đợi rồi hãy đặt trước họ vấn đề đang làm bà bận tâm (về việc kêu gọi công chúng; nếu có thì bằng lời lẽ nào, vân vân), cứ đợi cho họ uống cà phê xong thì hơn, bà Bruton nghĩ; và thế là bà đặt cẩm chướng xuống cạnh đĩa. [woolf-mrs-dalloway:1.399] “Clarissa thế nào?” bà hỏi đột ngột. [woolf-mrs-dalloway:1.400] Clarissa vẫn nói rằng bà Bruton không ưa mình. Quả thật, bà Bruton mang tiếng quan tâm đến chính trị hơn con người; nói chuyện như đàn ông; từng nhúng tay vào một vụ mưu đồ khét tiếng những năm tám mươi, nay bắt đầu được nhắc trong hồi ký. Chắc chắn trong phòng khách của bà có một góc lõm, và trong góc lõm ấy có một cái bàn, và trên bàn có một tấm ảnh của Tướng ngài Talbot Moore, nay đã quá cố, người đã viết ở đó (một buổi tối những năm tám mươi) ngay trước mặt bà Bruton, có sự biết của bà, có lẽ cả lời khuyên của bà, một bức điện lệnh cho quân Anh tiến lên trong một dịp lịch sử. (Bà giữ cây bút và kể chuyện ấy.) Vì vậy, khi bà nói bằng giọng hờ hững “Clarissa thế nào?” các ông chồng khó thuyết phục vợ mình, và thật ra, dù hết lòng, chính họ cũng thầm ngờ, rằng bà quan tâm đến những người đàn bà thường cản đường chồng, ngăn họ nhận chức ở nước ngoài, và phải được đưa ra biển giữa kỳ họp để hồi sức sau cúm. Tuy nhiên câu hỏi “Clarissa thế nào?” của bà phụ nữ đều biết chắc là tín hiệu của một người thiện chí, của một người bạn gần như câm lặng, những lời bà nói (có lẽ nửa tá trong cả đời) cho thấy bà nhận ra một tình tri kỷ của phái nữ nằm dưới những bữa trưa của đàn ông và nối bà Bruton với bà Dalloway, hai người hiếm khi gặp, và khi gặp thì tỏ ra hờ hững và thậm chí thù địch, trong một mối ràng buộc kỳ lạ. [woolf-mrs-dalloway:1.401] “Sáng nay tôi gặp Clarissa trong Công viên,” Hugh Whitbread nói, lao vào niêu, nóng lòng dành cho mình lời ca tụng nhỏ này, vì ông chỉ cần về London là gặp tất cả mọi người cùng lúc; nhưng tham ăn, một trong những kẻ tham ăn nhất cô từng biết, Milly Brush nghĩ, cô quan sát đàn ông bằng sự ngay thẳng không nao núng, và có khả năng tận tụy mãi mãi, nhất là với giới mình, vì cô gồ ghề, xương xẩu, góc cạnh, và hoàn toàn không có nét duyên phụ nữ. [woolf-mrs-dalloway:1.402] “Ông có biết ai đang ở London không?” bà Bruton nói, chợt nhớ ra. “Người bạn cũ của chúng ta, Peter Walsh.” [woolf-mrs-dalloway:1.403] Tất cả đều mỉm cười. Peter Walsh! Và ông Dalloway thật lòng vui mừng, Milly Brush nghĩ; còn ông Whitbread chỉ nghĩ đến con gà. [woolf-mrs-dalloway:1.404] Peter Walsh! Cả ba, bà Bruton, Hugh Whitbread, và Richard Dalloway, đều nhớ cùng một điều—Peter đã yêu say đắm ra sao; bị từ chối; sang Ấn Độ; ngã sấp mặt; làm hỏng mọi việc; và Richard Dalloway cũng rất quý người bạn già thân mến ấy. Milly Brush thấy thế; thấy một chiều sâu trong màu nâu của mắt ông; thấy ông ngập ngừng; cân nhắc; điều này làm cô thấy thú vị, như ông Dalloway luôn làm cô thấy thú vị, vì ông đang nghĩ gì, cô tự hỏi, về Peter Walsh? [woolf-mrs-dalloway:1.405] Rằng Peter Walsh đã yêu Clarissa; rằng ông sẽ về ngay sau bữa trưa và tìm Clarissa; rằng ông sẽ nói với bà, bằng đúng những lời ấy, rằng ông yêu bà. Phải, ông sẽ nói thế. [woolf-mrs-dalloway:1.406] Milly Brush hồi trước có khi suýt yêu những quãng im lặng này; và ông Dalloway lúc nào cũng đáng tin cậy; lại là một quý ông nữa. Giờ đây, đã bốn mươi tuổi, cô thấy bà Bruton chỉ cần gật đầu, hay quay đầu hơi đột ngột, là Milly Brush bắt ngay tín hiệu, dù đang chìm sâu thế nào trong những suy tưởng của một tinh thần siêu thoát, một tâm hồn không vẩn đục mà cuộc đời không sao lừa nổi, vì cuộc đời chưa từng trao cho cô món nữ trang nào đáng giá dù nhỏ nhất; không một lọn tóc, nụ cười, đôi môi, gò má, cái mũi; chẳng gì cả; bà Bruton chỉ cần gật đầu, và Perkins được dặn giục cà phê lên cho nhanh. [woolf-mrs-dalloway:1.407] “Phải; Peter Walsh đã về,” bà Bruton nói. Điều ấy phần nào làm họ thấy bùi tai. Ông đã trở về, tơi tả, thất bại, tới bến bờ an toàn của họ. Nhưng giúp ông, họ nghĩ, là điều bất khả; tính cách ông có một khiếm khuyết nào đó. Hugh Whitbread nói tất nhiên có thể nhắc tên ông với ông này bà nọ. Ông nhăn nhó ủ rũ, làm ra vẻ quan trọng, khi nghĩ đến những bức thư ông sẽ viết cho các thủ trưởng cơ quan chính phủ về “người bạn cũ của tôi, Peter Walsh,” vân vân. Nhưng chẳng đi đến đâu—không đến điều gì lâu dài, vì tính cách của ông. [woolf-mrs-dalloway:1.408] “Vướng rắc rối với một người đàn bà nào đó,” bà Bruton nói. Tất cả đều đoán đó là gốc rễ của chuyện. [woolf-mrs-dalloway:1.409] “Dù sao,” bà Bruton nói, nóng lòng bỏ đề tài này, “chúng ta sẽ được nghe toàn bộ câu chuyện từ chính Peter.” [woolf-mrs-dalloway:1.410] (Cà phê lâu mang lên quá.) [woolf-mrs-dalloway:1.411] “Địa chỉ?” Hugh Whitbread thì thầm; và lập tức có một gợn sóng trong dòng thuỷ triều xám của sự phục vụ vẫn vây quanh bà Bruton ngày này qua ngày khác, thu nhặt, chặn giữ, bọc bà trong một lớp màng mỏng làm dịu va chạm, giảm bớt gián đoạn, và giăng quanh ngôi nhà ở phố Brook một mạng lưới mịn nơi mọi thứ vướng lại và được nhặt ra chính xác, tức thì, bởi Perkins tóc xám, người đã ở với bà Bruton ba mươi năm nay và giờ viết địa chỉ xuống; đưa cho ông Whitbread, người rút cuốn sổ bỏ túi, nhướng mày, nhét nó vào giữa những giấy tờ cực kỳ quan trọng, rồi nói rằng ông sẽ nhờ Evelyn mời anh ta ăn trưa. [woolf-mrs-dalloway:1.412] (Họ chờ ông Whitbread xong mới mang cà phê lên.) [woolf-mrs-dalloway:1.413] Hugh chậm quá, bà Bruton nghĩ. Ông đang béo ra, bà nhận thấy. Richard thì luôn giữ mình ở phong độ tuyệt hảo. Bà đang sốt ruột; toàn bộ con người bà đang hướng, quả quyết, không thể chối cãi, độc đoán gạt sang bên mọi chuyện vặt vãnh không cần thiết này (Peter Walsh và việc của ông) về đề tài chiếm lấy sự chú ý của bà, và không chỉ sự chú ý, mà cả sợi thớ vốn là cây thông nòng của tâm hồn bà, phần cốt yếu mà thiếu nó Millicent Bruton sẽ không còn là Millicent Bruton; dự án đưa thanh niên cả hai giới sinh ra từ cha mẹ đứng đắn di cư và gây dựng họ với triển vọng tốt đẹp ở Canada. Bà phóng đại. Có lẽ bà đã mất ý thức về chừng mực. Đối với người khác, Di Cư không phải phương thuốc hiển nhiên, ý tưởng cao cả. Nó không phải với họ (không phải với Hugh, hay Richard, hay thậm chí cô Brush tận tuỵ) là vị cứu tinh giải phóng cái bản ngã bị nén mà một người đàn bà mạnh mẽ, hiếu chiến, được nuôi dưỡng tốt, dòng dõi tốt, nhiều xung động thẳng thừng, tình cảm thẳng thắn, ít khả năng tự quan sát (phóng khoáng và giản dị—sao ai nấy không phóng khoáng và giản dị nhỉ? bà hỏi) cảm thấy trỗi dậy trong mình khi tuổi trẻ đã qua, và phải đẩy ra lên một đối tượng nào đó—có thể là Di Cư, có thể là Giải Phóng; nhưng dù là gì, đối tượng mà quanh đó tinh chất tâm hồn bà tiết ra mỗi ngày, tất yếu trở nên lăng kính, óng ánh, nửa gương soi, nửa đá quý; lúc cẩn thận giấu đi phòng người ta chế giễu; lúc hãnh diện phô ra. Tóm lại, Di Cư đã phần lớn trở thành bà Bruton. [woolf-mrs-dalloway:1.414] Nhưng bà phải viết thư. Và một lá thư gửi tờ Times, bà thường bảo cô Brush, tốn của bà nhiều hơn việc tổ chức một cuộc viễn chinh sang Nam Phi (điều bà đã làm trong chiến tranh). Sau một buổi sáng vật lộn bắt đầu, xé bỏ, bắt đầu lại, bà thường thấy sự vô dụng của thân phận đàn bà như chưa từng thấy trong dịp nào khác, và biết ơn quay sang nghĩ đến Hugh Whitbread, người sở hữu—không ai nghi ngờ—nghệ thuật viết thư gửi tờ Times. [woolf-mrs-dalloway:1.415] Một con người cấu tạo khác hẳn bà, có tài sử dụng ngôn ngữ đến thế; biết đặt vấn đề theo cách các biên tập viên thích; có những đam mê mà người ta không thể gọi đơn giản là tham ăn. Bà Bruton thường hoãn xét đoán đàn ông, nể cái mối hoà hợp bí ẩn mà họ, chứ không phải đàn bà, có với quy luật vũ trụ; biết cách đặt vấn đề; biết điều gì cần nói; nên nếu Richard cố vấn cho bà, và Hugh viết hộ bà, bà chắc chắn bằng cách nào đó sẽ đúng. Vậy là bà để Hugh ăn món soufflé; hỏi thăm Evelyn tội nghiệp; chờ đến khi họ hút thuốc, rồi mới nói, [woolf-mrs-dalloway:1.416] “Milly, cô đi lấy giúp tôi giấy tờ nhé?” [woolf-mrs-dalloway:1.417] Và cô Brush đi ra, quay lại; đặt giấy tờ lên bàn; và Hugh lấy ra cây bút máy; cây bút máy bạc, đã phục vụ hai mươi năm, ông nói, vặn nắp ra. Nó vẫn tốt hoàn hảo; ông đã đưa cho nhà sản xuất xem; họ bảo không có lý do gì mà nó lại mòn; điều ấy bằng cách nào đó cũng là cái công của Hugh, và cho những tình cảm mà cây bút của ông biểu đạt (Richard Dalloway cảm thấy thế) khi Hugh bắt đầu cẩn thận viết những chữ hoa khoanh tròn ngoài lề, và nhờ vậy biến những rối rắm của bà Bruton thành lẽ phải, thành thứ văn phạm mà ông chủ bút tờ Times, bà Bruton cảm thấy, ngắm phép biến hoá kỳ diệu ấy, ắt phải nể. Hugh chậm rãi. Hugh bền bỉ. Richard nói phải dám liều. Hugh đề nghị sửa đổi cho hợp tình cảm của người ta, điều mà, ông nói khá gay gắt khi Richard bật cười, “phải được cân nhắc,” và đọc lên “vì vậy, chúng tôi cho rằng thời cơ đã chín muồi ... số thanh niên dư thừa của dân số ngày một tăng ... những gì ta nợ người đã khuất ...” mà Richard nghĩ toàn là nhồi nhét và nhảm nhí, nhưng chẳng hại gì, tất nhiên, và Hugh tiếp tục thảo những tình cảm cao quý nhất theo thứ tự bảng chữ cái, phủi tàn xì gà khỏi áo gi lê, thỉnh thoảng tóm tắt tiến độ họ đã đạt được cho đến khi, sau cùng, ông đọc bản thảo lá thư mà bà Bruton cảm thấy chắc chắn là một kiệt tác. Ý của chính bà mà lại nghe được như thế ư? [woolf-mrs-dalloway:1.418] Hugh không thể bảo đảm ông chủ bút sẽ đăng; nhưng ông sẽ gặp ai đó ở bữa trưa. [woolf-mrs-dalloway:1.419] Bấy giờ bà Bruton, người ít khi làm điều gì duyên dáng, nhét hết cẩm chướng của Hugh vào trước ngực áo, và dang hai tay gọi ông là “Thủ tướng của tôi!” Không có hai ông thì bà chẳng biết làm sao. Họ đứng dậy. Và Richard Dalloway thong thả đi xem chân dung vị Tướng như thường lệ, vì ông định bất cứ khi nào rảnh sẽ viết lịch sử gia đình bà Bruton. [woolf-mrs-dalloway:1.420] Và Millicent Bruton rất tự hào về gia đình mình. Nhưng họ có thể đợi, họ có thể đợi, bà nói, nhìn bức tranh; ý nói gia đình bà, những quân nhân, quan chức, đô đốc, từng là những người hành động đã làm tròn bổn phận; và bổn phận đầu tiên của Richard là với đất nước, nhưng đó là một gương mặt đẹp, bà nói; và mọi giấy tờ đã sẵn sàng cho Richard ở Aldmixton bất cứ khi nào đến lúc; ý bà là Chính phủ Lao động. “A, tin tức từ Ấn Độ!” bà kêu lên. [woolf-mrs-dalloway:1.421] Rồi, khi họ đứng trong sảnh lấy găng tay vàng từ cái bát đặt trên bàn đá malachite, và Hugh đang đưa cho cô Brush, với sự lịch thiệp hoàn toàn không cần thiết, một tấm vé bỏ đi nào đó hay lời khen nào khác, điều cô ghét từ tận đáy lòng và đỏ bừng như gạch, Richard quay sang bà Bruton, mũ cầm trong tay, nói, [woolf-mrs-dalloway:1.422] “Tối nay chúng tôi sẽ gặp bà ở buổi tiệc chứ?” bấy giờ bà Bruton lấy lại vẻ tráng lệ mà việc viết thư đã làm tiêu tan. Bà có thể đến; hoặc không đến. Clarissa có nghị lực lạ thường. Các buổi tiệc làm bà Bruton kinh hãi. Nhưng rồi, bà đang già đi. Bà ngụ ý thế, đứng ở ngưỡng cửa; dáng đường bệ; rất thẳng lưng; con chó chow của bà duỗi dài phía sau, còn cô Brush biến vào hậu cảnh, hai tay đầy giấy tờ. [woolf-mrs-dalloway:1.423] Và bà Bruton nặng nề, uy nghi đi lên phòng, nằm xuống sofa, một tay duỗi ra. Bà thở dài, bà ngáy, không phải bà đã ngủ, chỉ buồn ngủ và nặng nề, buồn ngủ và nặng nề, như cánh đồng cỏ ba lá trong nắng ngày tháng Sáu nóng nực này, ong bay quanh và bướm vàng. Bà luôn quay về những cánh đồng dưới Devonshire, nơi bà đã nhảy qua suối trên con Patty, chú ngựa nhỏ của bà, cùng hai người anh em trai Mortimer và Tom. Và có những con chó; có những con chuột; có cha mẹ bà trên bãi cỏ dưới tán cây, bày đồ trà ra, những luống thược dược, hoa thục quỳ, cỏ pampas; còn họ, lũ nhóc tì, lúc nào cũng nghịch dại gì đó! lẻn về qua bụi cây để không bị thấy, lấm lem hết vì trò tinh quái nào đó. Bà vú già hồi ấy cằn nhằn gì về váy áo của bà thì khỏi phải nói! [woolf-mrs-dalloway:1.424] Ôi chao, bà nhớ ra—hôm nay là thứ Tư ở phố Brook. Những người bạn tốt bụng ấy, Richard Dalloway, Hugh Whitbread, đang đi qua những con phố nóng bức này, tiếng gầm của phố vọng lên chỗ bà nằm trên sofa. Quyền lực là của bà, địa vị, thu nhập. Bà đã sống ở hàng đầu thời đại. Bà đã có những người bạn tốt; từng biết những người tài giỏi nhất của thời bà. London rì rầm dâng lên với bà, và bàn tay bà, nằm trên lưng sofa, khum quanh một cây gậy chỉ huy tưởng tượng, thứ mà ông cha bà hẳn từng cầm, và cầm nó, bà dường như, trong cơn buồn ngủ nặng nề, đang chỉ huy những tiểu đoàn hành quân sang Canada, và những người bạn tốt ấy đi ngang London, lãnh thổ của họ, tấm thảm nhỏ ấy, Mayfair. [woolf-mrs-dalloway:1.425] Và họ đi xa dần, xa dần khỏi bà, gắn với bà bằng một sợi chỉ mảnh (vì họ đã ăn trưa với bà) sợi chỉ sẽ căng ra và căng ra, mỏng dần và mỏng dần khi họ đi ngang London; như thể bạn bè ta gắn với thân thể ta, sau khi ăn trưa với họ, bằng một sợi chỉ mảnh, mà (khi bà ngủ gà ở đó) trở nên mờ đi vì tiếng chuông, điểm giờ hay gọi lễ, như một sợi tơ nhện đơn độc bị những giọt mưa làm nhoè, và, nặng trĩu, võng xuống. Thế là bà ngủ. [woolf-mrs-dalloway:1.426] Và Richard Dalloway và Hugh Whitbread ngập ngừng ở góc phố Conduit đúng vào lúc Millicent Bruton, nằm trên sofa, để sợi chỉ đứt; ngáy. Những ngọn gió ngược chiều đập vào góc phố. Họ nhìn vào một tủ kính; họ không muốn mua hay nói chuyện mà muốn chia tay, chỉ có điều gió ngược chiều đập vào góc phố, với một sự chùng nào đó trong thuỷ triều của thân thể, hai lực gặp nhau trong một xoáy, sáng và chiều, họ dừng lại. Một tấm bảng rao tin báo bay vút lên không, hiên ngang, lúc đầu như con diều, rồi dừng, sà xuống, phấp phới; và mạng che mặt của một quý bà treo lơ lửng. Những tấm mái hiên vàng rung rinh. Tốc độ xe cộ buổi sáng chậm lại, và những chiếc xe đơn lẻ lọc cọc vô tư xuống những con phố nửa vắng. Ở Norfolk, xứ mà Richard Dalloway đang lơ đãng nghĩ tới, một cơn gió ấm dịu thổi ngược cánh hoa; làm xáo mặt nước; làm xao động cỏ đang nở. Những người cắt cỏ khô, đã nằm rạp dưới hàng rào để ngủ cho qua nhọc nhằn buổi sáng, vén những tấm rèm lá cỏ xanh; gạt những quả cầu ngò dại đang rung rung để nhìn bầu trời; xanh, kiên định, bầu trời mùa hạ rực lửa. [woolf-mrs-dalloway:1.427] Nhận ra mình đang nhìn một chiếc cốc bạc hai quai kiểu Jacobean, và Hugh Whitbread ngắm nghía với vẻ kẻ cả của người sành sỏi một chiếc vòng cổ Tây Ban Nha mà ông nghĩ đến chuyện hỏi giá phòng khi Evelyn thích—Richard vẫn uể oải; không thể nghĩ hay cử động. Cuộc đời đã hắt lên bãi đổ nát này; những tủ kính đầy đá giả nhuộm màu, và người ta đứng chết trân trong sự lờ đờ của tuổi già, cứng đơ trong sự cứng nhắc của tuổi già, nhìn vào. Evelyn Whitbread có thể thích mua chiếc vòng cổ Tây Ban Nha này—có thể lắm. Ông phải ngáp. Hugh đang bước vào cửa hiệu. [woolf-mrs-dalloway:1.428] “Được thôi!” Richard nói, đi theo. [woolf-mrs-dalloway:1.429] Trời biết ông chẳng muốn đi mua vòng cổ với Hugh. Nhưng trong thân thể có thuỷ triều. Sáng gặp chiều. Bị cuốn như chiếc thuyền mong manh trên những dòng nước sâu, sâu thẳm, người ông cố của bà Bruton và hồi ký và các chiến dịch của ông ở Bắc Mỹ bị nhấn chìm. Và cả Millicent Bruton nữa. Bà chìm xuống. Richard chẳng thèm đếm xỉa gì đến chuyện Di Cư ra sao; chuyện lá thư ấy, ông chủ bút có đăng hay không. Chiếc vòng cổ giăng căng giữa những ngón tay đáng khâm phục của Hugh. Cứ để ông ta đưa nó cho một cô gái nào, nếu nhất định mua đồ trang sức—cô gái nào cũng được, cô gái nào ngoài phố cũng được. Vì cái vô nghĩa của cuộc sống này quả thật đập vào Richard khá mạnh—mua vòng cổ cho Evelyn. Giá có con trai ông sẽ bảo, Làm việc, làm việc. Nhưng ông có Elizabeth của ông; ông thương Elizabeth của ông hết mực. [woolf-mrs-dalloway:1.430] “Tôi muốn gặp ông Dubonnet,” Hugh nói theo lối cộc lốc, từng trải. Dường như Dubonnet này có số đo cổ bà Whitbread, hay, lạ hơn nữa, biết ý bà về trang sức Tây Ban Nha và mức độ sở hữu của bà trong loại ấy (điều Hugh không nhớ nổi). Tất cả những điều ấy với Richard Dalloway có vẻ kỳ quặc hết sức. Vì ông chưa bao giờ tặng quà cho Clarissa, trừ một chiếc vòng tay hai ba năm trước, chẳng được ưa. Bà chẳng bao giờ đeo. Ông đau lòng khi nhớ rằng bà chẳng bao giờ đeo. Và như một sợi tơ nhện đơn độc, sau khi chập chờn đây đó, bám vào đầu một chiếc lá, tâm trí Richard, hồi phục khỏi sự uể oải, giờ đậu lại nơi vợ ông, Clarissa, người Peter Walsh đã yêu say đắm; và Richard bỗng thấy hình ảnh bà ở đó trong bữa trưa; về mình và Clarissa; về cuộc sống chung của họ; và ông kéo khay đồ trang sức cũ về phía mình, và cầm lên lúc cái trâm này lúc cái nhẫn nọ, “Cái này bao nhiêu?” ông hỏi, nhưng nghi ngờ gu của chính mình. Ông muốn mở cửa phòng khách và bước vào, tay giơ ra một thứ gì; một món quà cho Clarissa. Nhưng là gì đây? Nhưng Hugh đã đứng thẳng người lên lần nữa. Ông ta phách lối khôn tả. Quả thật, mua bán ở đây ba mươi lăm năm rồi, ông chẳng chịu để một cậu nhóc chưa biết nghề làm khó mình. Vì Dubonnet, hình như, đi vắng, và Hugh sẽ chẳng mua gì cho đến khi ông Dubonnet chịu có mặt; nghe thế cậu thanh niên đỏ mặt và cúi chào một cái nhỏ thật đúng phép. Tất cả hoàn toàn đúng phép. Vậy mà Richard có chết cũng không nói nổi như thế! Sao những kẻ này chịu nổi cái thói xấc xược chết tiệt ấy thì ông không sao hiểu nổi. Hugh đang trở thành một tên ngốc không thể chịu nổi. Richard Dalloway không chịu nổi quá một giờ ở cạnh ông ta. Và, phẩy chiếc mũ quả dưa chào từ biệt, Richard quay lại ở góc phố Conduit, háo hức, phải, rất háo hức lần theo sợi tơ nhện gắn bó ấy giữa ông và Clarissa; ông sẽ đi thẳng tới bà, ở Westminster. [woolf-mrs-dalloway:1.431] Nhưng ông muốn bước vào với một thứ gì trong tay. Hoa? Phải, hoa, vì ông không tin vào gu vàng bạc của mình; thật nhiều hoa, hồng, lan, để mừng một điều mà, tính thế nào thì tính, là một biến cố; cảm giác này về bà khi họ nhắc Peter Walsh trong bữa trưa; mà họ chưa bao giờ nói đến; đã nhiều năm không nói đến; điều mà, ông nghĩ, nắm bó hồng đỏ và trắng lại với nhau (một bó khổng lồ gói giấy lụa), là sai lầm lớn nhất trên đời. Đến lúc không thể nói được nữa; người ta quá ngượng để nói, ông nghĩ, nhét vào túi một hai đồng sáu xu tiền thừa, lên đường với bó hoa lớn ép vào người tới Westminster để nói thẳng ra, bằng chính những lời ấy (bà có nghĩ gì về ông chăng nữa), đưa hoa ra, “Anh yêu em.” Sao không? Thật là một phép lạ khi nghĩ đến chiến tranh, và hàng nghìn anh chàng tội nghiệp, cả cuộc đời còn ở phía trước, bị xúc chung thành một đống, nay đã gần như bị quên; thật là một phép lạ. Ông đây, đang băng ngang London để nói với Clarissa bằng chính những lời ấy rằng ông yêu bà. Điều người ta chẳng bao giờ nói, ông nghĩ. Một phần vì lười; một phần vì ngượng. Còn Clarissa—thật khó nghĩ về bà; trừ từng đợt, như ở bữa trưa, khi ông thấy bà rất rõ; cả cuộc sống của họ. Ông dừng ở chỗ băng đường; và nhắc lại—vốn giản dị bẩm sinh, và không trác táng, vì ông đã đi bộ đường dài, và săn bắn; vốn kiên trì và bền bỉ, đã bênh vực những kẻ bị giày xéo và làm theo bản năng của mình trong Hạ nghị viện; được giữ nguyên sự giản dị mà đồng thời đã trở nên khá kiệm lời, khá cứng nhắc—ông nhắc lại rằng thật là phép lạ khi ông cưới được Clarissa; một phép lạ—cuộc đời ông là một phép lạ, ông nghĩ; ngập ngừng không băng qua. Nhưng ông thấy máu sôi lên khi nhìn những sinh linh nhỏ bé năm sáu tuổi băng qua Piccadilly một mình. Cảnh sát lẽ ra phải chặn xe cộ ngay. Ông không có ảo tưởng gì về cảnh sát London. Quả thật ông đang thu thập chứng cứ về những lạm quyền của họ; và những người bán rong, không được phép để xe đẩy trên phố; và gái điếm, trời ơi, lỗi không phải ở họ, cũng không phải ở bọn đàn ông trẻ, mà ở cái chế độ xã hội đáng ghét của ta vân vân; tất cả những điều ông đang cân nhắc, và người ta thấy rõ ông đang cân nhắc, xám xịt, kiên trì, bảnh bao, sạch sẽ, khi ông đi ngang Công viên để nói với vợ rằng ông yêu bà. [woolf-mrs-dalloway:1.432] Vì ông sẽ nói bằng chính những lời ấy, khi bước vào phòng. Bởi thật đáng tiếc ngàn lần khi không bao giờ nói điều mình cảm thấy, ông nghĩ, băng qua Green Park và vui mắt nhận thấy dưới bóng cây cả những gia đình, gia đình nghèo, nằm dài; trẻ con đá chân lên trời; bú sữa; túi giấy vứt lung tung, mà dễ dàng được nhặt (nếu người ta phản đối) bởi một trong mấy ông béo mặc chế phục kia; vì ông cho rằng mọi công viên, mọi quảng trường, trong những tháng hè nên mở cửa cho trẻ em (cỏ công viên ửng lên rồi nhạt đi, soi sáng những bà mẹ nghèo ở Westminster và những đứa bé đang bò, như thể có ngọn đèn vàng được dời qua bên dưới). Nhưng làm được gì cho những phụ nữ lang thang như người đàn bà tội nghiệp kia, chống khuỷu tay nằm đó (như thể bà đã quăng mình xuống đất, thoát mọi ràng buộc, để tò mò quan sát, mạnh dạn suy đoán, cân nhắc cái vì sao và cái cớ gì, trơ tráo, môi chảy xệ, hài hước), ông không biết. Mang hoa như mang vũ khí, Richard Dalloway tiến về phía bà; mải miết đi qua bà; vẫn kịp có một tia lửa giữa họ—bà cười khi thấy ông, ông mỉm cười hiền hậu, cân nhắc vấn đề phụ nữ lang thang; dù họ sẽ chẳng bao giờ nói chuyện với nhau. Nhưng ông sẽ nói với Clarissa rằng ông yêu bà, bằng chính những lời ấy. Ngày xưa, ông từng ghen với Peter Walsh; ghen vì ông ta và Clarissa. Nhưng bà đã nhiều lần nói với ông rằng bà đã đúng khi không lấy Peter Walsh; điều, biết Clarissa, rõ ràng là đúng; bà cần được nâng đỡ. Không phải bà yếu; nhưng bà cần được nâng đỡ. [woolf-mrs-dalloway:1.433] Còn Cung điện Buckingham (như một nữ danh ca già đối diện khán giả, toàn một màu trắng) thì không thể chối cái vẻ trang nghiêm nhất định của nó, ông cân nhắc, cũng chẳng thể khinh cái mà xét cho cùng, đối với hàng triệu người (một đám đông nhỏ đang chờ ở cổng để thấy Nhà vua đi ra) là một biểu tượng, dù lố bịch; một đứa trẻ với hộp gạch đồ chơi cũng làm tốt hơn, ông nghĩ; nhìn đài tưởng niệm Nữ hoàng Victoria (người ông còn nhớ, đeo kính gọng sừng, đi xe qua Kensington), khối trắng của nó, tình mẫu tử cuồn cuộn; nhưng ông thích được cai trị bởi hậu duệ của Horsa; ông thích sự liên tục; và cảm giác trao truyền truyền thống quá khứ. Đó là một thời đại tuyệt vời để được sống. Quả thật, cuộc đời ông là một phép lạ; ông chớ nhầm; ông đây, ở thời sung sức nhất, đi về nhà ở Westminster để nói với Clarissa rằng ông yêu bà. Hạnh phúc là thế này, ông nghĩ. [woolf-mrs-dalloway:1.434] Là thế này, ông nói, khi bước vào Dean’s Yard. Big Ben đang bắt đầu điểm, trước hết là tiếng báo, du dương; rồi giờ, không thể rút lại. Những bữa tiệc trưa phí hết cả buổi chiều, ông nghĩ, tiến tới cửa nhà. [woolf-mrs-dalloway:1.435] Tiếng Big Ben tràn ngập phòng khách của Clarissa, nơi bà ngồi, bực bội vô cùng, ở bàn viết; lo lắng; bực bội. Hoàn toàn đúng là bà đã không mời Ellie Henderson đến tiệc; nhưng bà làm vậy có chủ ý. Nay bà Marsham viết “bà đã bảo Ellie Henderson rằng bà sẽ mời Clarissa—Ellie rất muốn đến.” [woolf-mrs-dalloway:1.436] Nhưng sao bà phải mời hết mọi người đàn bà buồn tẻ ở London đến tiệc của mình? Sao bà Marsham lại xen vào? Và còn Elizabeth, khoá mình suốt từ nãy với Doris Kilman. Bà không tưởng tượng nổi điều gì đáng buồn nôn hơn thế. Cầu nguyện vào giờ này với người đàn bà ấy. Và tiếng chuông tràn vào phòng thành đợt sóng u sầu; rút đi, rồi gom lại để đổ xuống lần nữa, khi bà nghe, chợt lạc tâm, một cái gì đó mò mẫm, một cái gì đó cào ở cửa. Ai vào giờ này? Ba giờ, trời ơi! Ba giờ rồi! Vì với sự trực diện và trang nghiêm áp đảo chiếc đồng hồ điểm ba giờ; và bà chẳng nghe thấy gì khác; nhưng tay nắm cửa xoay và Richard bước vào! Thật bất ngờ! Richard bước vào, tay đưa ra những bông hoa. Bà đã phụ ông một lần, ở Constantinople; và bà Bruton, người mà các bữa tiệc trưa nghe nói vui lạ thường, đã không mời bà. Ông đang đưa hoa ra—hồng, hồng đỏ và trắng. (Nhưng ông không thể nói ra rằng ông yêu bà; không bằng chính những lời ấy.) [woolf-mrs-dalloway:1.437] Nhưng đẹp quá, bà nói, nhận hoa của ông. Bà hiểu; bà hiểu mà không cần ông nói; Clarissa của ông. Bà cắm chúng vào những bình trên bệ lò sưởi. Trông chúng thật đẹp! bà nói. Và có vui không, bà hỏi? Bà Bruton có hỏi thăm bà không? Peter Walsh đã về. Bà Marsham đã viết thư. Có phải mời Ellie Henderson không? Người đàn bà Kilman ấy ở trên lầu. [woolf-mrs-dalloway:1.438] “Nhưng ta ngồi xuống năm phút đã,” Richard nói. [woolf-mrs-dalloway:1.439] Trông mọi thứ trống trải quá. Tất cả ghế đều dựa vào tường. Họ đã làm gì thế? A, là cho buổi tiệc; không, ông không quên, buổi tiệc. Peter Walsh đã về. Ồ phải; bà đã gặp ông ta. Và ông ta sắp ly hôn; và ông ta đang yêu một người đàn bà nào đó ở bên ấy. Và ông ta chẳng đổi chút nào. Bà đây, đang vá áo.... [woolf-mrs-dalloway:1.440] “Em đang nghĩ về Bourton,” bà nói. [woolf-mrs-dalloway:1.441] “Hugh có ở bữa trưa,” Richard nói. Bà cũng đã gặp ông ta! Chà, ông ta đang trở nên ngày càng không chịu nổi. Mua vòng cổ cho Evelyn; béo hơn bao giờ hết; một tên ngốc không thể chịu nổi. [woolf-mrs-dalloway:1.442] “Và em chợt nghĩ ‘Mình có thể đã lấy anh,’” bà nói, nghĩ đến Peter ngồi đó thắt chiếc nơ con; với con dao ấy, mở ra, gập lại. “Y hệt như xưa, anh biết đấy.” [woolf-mrs-dalloway:1.443] Họ có nói về ông ta ở bữa trưa, Richard nói. (Nhưng ông không thể nói với bà rằng ông yêu bà. Ông nắm tay bà. Hạnh phúc là thế này, ông nghĩ.) Họ đã viết giúp Millicent Bruton một lá thư gửi tờ Times. Chỉ được thế là hết sức của Hugh. [woolf-mrs-dalloway:1.444] “Còn cô Kilman thân mến của chúng ta?” ông hỏi. Clarissa thấy những bông hồng đẹp tuyệt; lúc đầu chụm lại với nhau; giờ tự tách ra. [woolf-mrs-dalloway:1.445] “Kilman đến đúng lúc chúng em ăn trưa xong,” bà nói. “Elizabeth đỏ bừng mặt. Hai người đóng cửa nhốt mình trong phòng. Em đoán họ đang cầu nguyện.” [woolf-mrs-dalloway:1.446] Trời! Ông không thích thế; nhưng những chuyện này rồi sẽ qua nếu ta để mặc chúng. [woolf-mrs-dalloway:1.447] “Trong áo mưa với cái ô,” Clarissa nói. [woolf-mrs-dalloway:1.448] Ông chưa nói “Anh yêu em”; nhưng ông nắm tay bà. Hạnh phúc là thế này, là thế này, ông nghĩ. [woolf-mrs-dalloway:1.449] “Nhưng sao em phải mời hết mọi người đàn bà buồn tẻ ở London đến tiệc của em?” Clarissa nói. Và nếu bà Marsham mở tiệc, bà ta có mời khách của bà không? [woolf-mrs-dalloway:1.450] “Ellie Henderson tội nghiệp,” Richard nói—thật là lạ lùng khi Clarissa để tâm đến tiệc tùng của bà nhiều thế, ông nghĩ. [woolf-mrs-dalloway:1.451] Nhưng Richard hoàn toàn không có khái niệm về vẻ ngoài của một căn phòng. Tuy nhiên—ông sắp nói gì đây? [woolf-mrs-dalloway:1.452] Nếu bà lo lắng về những buổi tiệc này, ông sẽ không để bà mở. Bà có ước giá bà đã lấy Peter không? Nhưng ông phải đi. [woolf-mrs-dalloway:1.453] Ông phải đi, ông nói, đứng dậy. Nhưng ông đứng một lát như thể sắp nói điều gì; và bà tự hỏi là gì? Sao? Có những bông hồng đó. [woolf-mrs-dalloway:1.454] “Uỷ ban nào đó à?” bà hỏi, khi ông mở cửa. [woolf-mrs-dalloway:1.455] “Người Armenia,” ông nói; hoặc có lẽ là “người Albania.” [woolf-mrs-dalloway:1.456] Và có một phẩm giá nơi con người; một sự cô độc; ngay giữa vợ chồng cũng có một vực ngăn; và điều ấy phải được tôn trọng, Clarissa nghĩ, nhìn ông mở cửa; vì chính mình thì không muốn từ bỏ nó, mà lấy nó khỏi chồng, trái ý ông, thì cũng không thể, nếu không đánh mất sự độc lập, lòng tự trọng của mình—một điều, xét cho cùng, vô giá. [woolf-mrs-dalloway:1.457] Ông quay lại với một cái gối và một tấm chăn bông. [woolf-mrs-dalloway:1.458] “Nghỉ hoàn toàn một giờ sau bữa trưa,” ông nói. Và ông đi. [woolf-mrs-dalloway:1.459] Đúng là ông! Ông sẽ cứ nói “Nghỉ hoàn toàn một giờ sau bữa trưa” cho đến tận cùng thời gian, chỉ vì một lần có bác sĩ dặn thế. Hiểu lời bác sĩ theo nghĩa đen thì đúng là ông; đó là một phần của sự giản dị đáng yêu, thiêng liêng của ông, thứ không ai có được đến thế; nó khiến ông cứ thế đi làm điều ấy trong khi bà và Peter lãng phí thời gian cãi vã. Ông đã đi được nửa đường đến Hạ nghị viện, đến người Armenia, người Albania của ông, sau khi đặt bà nằm trên sofa, nhìn hoa hồng của ông. Và người ta sẽ nói, “Clarissa Dalloway được nuông chiều.” Bà quan tâm đến hoa hồng của mình hơn nhiều so với người Armenia. Bị săn đuổi đến tuyệt diệt, tàn phế, đông cứng, nạn nhân của tàn bạo và bất công (bà đã nghe Richard nói thế hết lần này đến lần khác)—không, bà không thể cảm thấy gì cho người Albania, hay là người Armenia? nhưng bà yêu hoa hồng của mình (chẳng phải điều đó giúp người Armenia sao?)—loài hoa duy nhất bà chịu nổi khi thấy bị cắt. Nhưng Richard đã ở Hạ nghị viện; ở uỷ ban của ông, sau khi giải quyết hết mọi khó khăn của bà. Nhưng không; than ôi, thế không đúng. Ông không thấy những lý do để không mời Ellie Henderson. Dĩ nhiên bà sẽ làm, vì ông muốn thế. Vì ông đã mang gối đến, bà sẽ nằm xuống.... Nhưng—nhưng—sao bà bỗng thấy, chẳng tìm ra được lý do nào, bất hạnh đến tuyệt vọng? Như người làm rơi một hạt ngọc hay kim cương vào cỏ và vạch những ngọn cỏ cao thật cẩn thận, bên này bên kia, và tìm chỗ này chỗ nọ vô ích, và cuối cùng thấy nó ở đó dưới gốc, bà lần qua hết việc này đến việc khác; không, không phải chuyện Sally Seton nói rằng Richard sẽ không bao giờ vào Nội các vì ông có bộ óc hạng hai (bà nhớ lại); không, bà không để bụng điều ấy; cũng không dính đến Elizabeth và Doris Kilman; những chuyện ấy là sự thật cụ thể. Đó là một cảm giác, một cảm giác khó chịu nào đó, sớm hơn trong ngày có lẽ; điều Peter nói, cộng với nỗi chán nản của riêng bà, trong phòng ngủ, lúc bỏ mũ ra; và điều Richard nói đã thêm vào, nhưng ông đã nói gì? Có những bông hồng của ông. Tiệc của bà! Chính nó rồi! Tiệc của bà! Cả hai người đều chỉ trích bà rất bất công, chế giễu bà rất oan, vì những buổi tiệc của bà. Chính nó! Chính nó đấy! [woolf-mrs-dalloway:1.460] Chà, bà sẽ tự bênh vực thế nào? Giờ bà đã biết đó là gì, bà thấy hoàn toàn hạnh phúc. Họ nghĩ, hay Peter ít nhất nghĩ, rằng bà thích áp đặt bản thân; thích có người nổi tiếng quanh mình; những cái tên lớn; nói tóm lại chỉ là kẻ hợm hĩnh. Chà, Peter có thể nghĩ thế. Richard chỉ nghĩ bà dại dột khi thích những cuộc náo nhiệt trong khi biết nó có hại cho tim. Ông cho là trẻ con. Và cả hai đều sai hoàn toàn. Điều bà thích chỉ là cuộc sống. [woolf-mrs-dalloway:1.461] “Em làm thế vì cái đó,” bà nói, nói thành tiếng, với cuộc sống. [woolf-mrs-dalloway:1.462] Vì bà đang nằm trên sofa, ẩn dật, tách biệt, sự hiện diện của điều bà thấy là hiển nhiên đến thế trở nên tồn tại về thể xác; khoác áo choàng âm thanh từ ngoài phố, đầy nắng, hơi thở nóng hổi, thì thầm, thổi phồng những tấm rèm. Nhưng giả sử Peter nói với bà, “Ừ, ừ, nhưng tiệc của em—tiệc của em có nghĩa lý gì?” tất cả những gì bà nói được là (mà đâu ai có thể mong người khác hiểu): Chúng là một lễ vật; nghe mơ hồ khủng khiếp. Nhưng Peter là ai mà cho rằng cuộc sống là toàn thuận buồm xuôi gió?—Peter luôn yêu, luôn yêu nhầm người đàn bà? Tình yêu của anh là gì? bà có thể hỏi ông. Và bà biết câu trả lời của ông; rằng đó là điều quan trọng nhất trên đời và không người đàn bà nào có thể hiểu. Được thôi. Nhưng liệu người đàn ông nào hiểu được ý bà không? về cuộc sống? Bà không thể tưởng tượng Peter hay Richard chịu bỏ công mở một buổi tiệc chẳng vì lý do gì cả. [woolf-mrs-dalloway:1.463] Nhưng đi sâu hơn, bên dưới điều người ta nói (và những phán xét ấy, nông cạn và vụn vặt làm sao!) trong tâm trí riêng bà bây giờ, nó nghĩa là gì với bà, cái bà gọi là cuộc sống? Ồ, thật lạ lùng. Có người này người nọ ở South Kensington; có ai đó ở Bayswater; và người khác nữa, giả sử, ở Mayfair. Và bà liên tục cảm nhận sự tồn tại của họ; và bà thấy thật phí; và thấy thật tiếc; và thấy giá như họ được kéo lại gần nhau; thế là bà làm. Và đó là một lễ vật; để kết hợp, để sáng tạo; nhưng dâng cho ai? [woolf-mrs-dalloway:1.464] Một lễ vật vì chính việc dâng, có lẽ. Dù sao, đó là món quà của bà. Bà chẳng có gì khác đáng kể chút nào; không thể suy nghĩ, viết lách, thậm chí chơi dương cầm. Bà lẫn lộn người Armenia với người Thổ; yêu thành công; ghét sự khó chịu; phải được quý mến; nói vô số điều vô nghĩa: và cho đến ngày nay, hỏi bà Xích đạo là gì thì bà cũng không biết. [woolf-mrs-dalloway:1.465] Dẫu vậy, rằng ngày này nối ngày kia; thứ Tư, thứ Năm, thứ Sáu, thứ Bảy; rằng người ta thức dậy buổi sáng; thấy bầu trời; đi dạo trong công viên; gặp Hugh Whitbread; rồi bỗng Peter bước vào; rồi những bông hồng này; thế là đủ. Sau đó, cái chết mới khó tin làm sao!—rằng nó phải kết thúc; và không ai trên đời biết bà đã yêu tất cả những thứ này thế nào; thế nào, từng khoảnh khắc.... [woolf-mrs-dalloway:1.466] Cửa mở. Elizabeth biết mẹ đang nghỉ. Cô vào rất khẽ. Cô đứng hoàn toàn bất động. Phải chăng có một người Mông Cổ nào đó đã bị đắm trên bờ biển Norfolk (như bà Hilbery nói), đã hoà huyết với các bà Dalloway, có lẽ, một trăm năm trước? Vì nhà Dalloway, nói chung, tóc vàng; mắt xanh; Elizabeth, ngược lại, tóc đen; có đôi mắt Trung Hoa trên gương mặt nhợt; một vẻ huyền bí phương Đông; dịu dàng, ân cần, trầm lặng. Thuở bé, cô rất có khiếu hài hước; nhưng giờ mười bảy tuổi, tại sao thì Clarissa chẳng hiểu chút nào, cô đã trở nên rất nghiêm trang; như một bông lan dạ hương, bọc trong màu xanh bóng, nụ mới chớm màu, một bông lan dạ hương chưa được thấy nắng. [woolf-mrs-dalloway:1.467] Cô đứng hoàn toàn yên và nhìn mẹ; nhưng cửa hé mở, và ngoài cửa là cô Kilman, như Clarissa biết; cô Kilman trong áo mưa, nghe lỏm mọi điều họ nói. [woolf-mrs-dalloway:1.468] Phải, cô Kilman đứng trên chiếu nghỉ, và mặc áo mưa; nhưng có lý do của cô. Thứ nhất, nó rẻ; thứ hai, cô đã ngoài bốn mươi; và, xét cho cùng, không ăn mặc để làm vừa lòng ai. Hơn nữa, cô nghèo; nghèo đến nhục nhã. Nếu không thì cô đã chẳng nhận việc từ những người như nhà Dalloway; từ những người giàu thích tỏ ra tử tế. Ông Dalloway, nói cho công bằng, đã tử tế. Nhưng bà Dalloway thì không. Bà chỉ ban ơn với vẻ kẻ cả. Bà xuất thân từ giai cấp vô dụng nhất trong mọi giai cấp—người giàu, với một chút văn hoá hời hợt. Họ có đồ đắt tiền khắp nơi; tranh, thảm, cả đám người hầu. Cô cho rằng mình hoàn toàn có quyền với bất cứ điều gì nhà Dalloway làm cho cô. [woolf-mrs-dalloway:1.469] Cô đã bị lừa. Phải, từ ấy không hề quá lời, vì chắc chắn một cô gái có quyền được hưởng chút hạnh phúc nào đó chứ? Và cô chưa bao giờ hạnh phúc, vì vụng về và nghèo như thế. Rồi, đúng lúc cô có thể có cơ hội ở trường cô Dolby, thì chiến tranh đến; mà cô thì chưa bao giờ nói dối được. Cô Dolby nghĩ cô sẽ hạnh phúc hơn giữa những người cùng quan điểm với bà về người Đức. Cô phải đi. Đúng là gia đình có gốc Đức; tên họ hồi thế kỷ mười tám viết là Kiehlman; nhưng anh trai cô đã bị giết. Họ đuổi cô vì cô không chịu giả vờ rằng người Đức toàn là kẻ ác—khi cô có bạn Đức, khi những ngày hạnh phúc duy nhất của đời cô trải qua ở Đức! Và xét cho cùng, cô biết đọc lịch sử. Cô đành nhận bất cứ việc gì có được. Ông Dalloway đã gặp cô khi cô làm việc cho Hội Bạn hữu. Ông cho phép cô (thật là hào phóng với ông) dạy lịch sử cho con gái ông. Cô cũng giảng thêm đôi chút cho chương trình đại học mở rộng và những việc đại loại. Rồi Chúa đã đến với cô (và ở đây cô luôn cúi đầu). Cô đã thấy ánh sáng cách đây hai năm ba tháng. Giờ cô không ghen tị với những phụ nữ như Clarissa Dalloway; cô thương hại họ. [woolf-mrs-dalloway:1.470] Cô thương hại và khinh họ từ tận đáy lòng, khi đứng trên tấm thảm mềm, nhìn bức khắc cũ về một cô bé với cái bao tay lông. Với bao nhiêu xa hoa thế này, còn hy vọng gì cho một tình trạng tốt hơn? Thay vì nằm trên sofa—“Mẹ em đang nghỉ,” Elizabeth đã nói—bà lẽ ra phải ở trong nhà máy; sau quầy hàng; bà Dalloway và tất cả những bà sang trọng khác! [woolf-mrs-dalloway:1.471] Cay đắng và cháy bỏng, cô Kilman đã rẽ vào một nhà thờ cách đây hai năm ba tháng. Cô đã nghe Mục sư Edward Whittaker giảng; các cậu bé hát; đã thấy ánh đèn trang nghiêm buông xuống, và dù là vì âm nhạc, hay những giọng hát (bản thân cô khi một mình buổi tối tìm niềm an ủi ở cây vĩ cầm; nhưng âm thanh thật thống khổ; cô chẳng có tai âm nhạc), những cảm xúc nóng bỏng và dậy sóng sôi lên trào dâng trong cô đã dịu đi khi cô ngồi đó, và cô đã khóc nhiều, và đến gặp ông Whittaker ở nhà riêng ông ở Kensington. Đó là bàn tay của Thượng đế, ông nói. Chúa đã chỉ cho cô con đường. Vậy nên bây giờ, mỗi khi những cảm xúc nóng và đau đớn sôi lên trong cô, nỗi căm ghét bà Dalloway, mối hằn học với thế giới, cô nghĩ đến Thượng đế. Cô nghĩ đến ông Whittaker. Cơn giận nhường chỗ cho sự bình thản. Một vị ngọt tràn khắp huyết quản, đôi môi cô hé ra, và, đứng sừng sững đáng sợ trên chiếu nghỉ trong áo mưa, cô nhìn bà Dalloway bằng vẻ thanh thản vững vàng mà u ám, người đi ra cùng con gái. [woolf-mrs-dalloway:1.472] Elizabeth nói cô quên găng tay. Đó là vì cô Kilman và mẹ cô ghét nhau. Cô không chịu nổi khi thấy họ bên nhau. Cô chạy lên lầu tìm găng. [woolf-mrs-dalloway:1.473] Nhưng cô Kilman không ghét bà Dalloway. Quay đôi mắt to màu quả lý gai về phía Clarissa, nhìn gương mặt nhỏ nhắn hồng hào, thân hình mảnh dẻ, vẻ tươi tắn và hợp thời của bà, cô Kilman cảm thấy, Đồ ngốc! Đồ khờ! Bà chưa từng biết sầu khổ cũng chưa từng biết lạc thú; bà đã phung phí cả đời! Và trong cô trỗi dậy một khát vọng không cưỡng nổi muốn thắng bà; vạch mặt bà. Nếu có thể đánh gục bà thì cô sẽ nhẹ lòng. Nhưng không phải thể xác; mà là tâm hồn và sự nhạo báng của nó mà cô muốn chế ngự; bắt bà phải cảm nhận sức chế ngự của cô. Giá cô có thể làm bà khóc; có thể huỷ hoại bà; làm nhục bà; bắt bà quỳ xuống kêu lên, Cô đúng! Nhưng đây là ý Chúa, không phải ý cô Kilman. Đó phải là một chiến thắng tôn giáo. Vì vậy cô trừng mắt; vì vậy cô cau có. [woolf-mrs-dalloway:1.474] Clarissa thật sự bàng hoàng. Thế mà gọi là một tín đồ Cơ Đốc—người đàn bà này! Người đàn bà này đã cướp con gái bà khỏi bà! Cô ta tiếp xúc với những hiện diện vô hình! Nặng nề, xấu xí, tầm thường, chẳng tử tế cũng chẳng duyên dáng, vậy mà cô ta lại biết ý nghĩa cuộc sống! [woolf-mrs-dalloway:1.475] “Cô dẫn Elizabeth đến Stores à?” bà Dalloway nói. [woolf-mrs-dalloway:1.476] Cô Kilman nói phải. Họ đứng đó. Cô Kilman không định làm ra vẻ dễ mến. Cô luôn tự kiếm sống. Kiến thức lịch sử hiện đại của cô cực kỳ thấu đáo. Từ khoản thu nhập ít ỏi, cô vẫn dành ra từng ấy cho những sự nghiệp cô tin; trong khi người đàn bà này chẳng làm gì, chẳng tin gì; nuôi con gái—nhưng Elizabeth đã đến, hơi hụt hơi, cô gái xinh đẹp. [woolf-mrs-dalloway:1.477] Vậy là họ sẽ đến Stores. Thật lạ, khi cô Kilman đứng đó (và cô đứng thật, với sức mạnh và sự lầm lì của một con quái vật tiền sử bọc giáp cho chiến tranh nguyên thuỷ), từng giây một, ý niệm về cô thu nhỏ, lòng căm (vốn dành cho ý niệm, không cho con người) vỡ vụn, cô mất đi ác tâm, tầm vóc, từng giây một chỉ còn là cô Kilman, trong áo mưa, người mà, có trời biết, Clarissa vẫn muốn giúp. [woolf-mrs-dalloway:1.478] Thấy con quái vật teo tóp đi như thế, Clarissa bật cười. Khi chào tạm biệt, bà cười. [woolf-mrs-dalloway:1.479] Họ đi cùng nhau, cô Kilman và Elizabeth, xuống lầu. [woolf-mrs-dalloway:1.480] Với một thôi thúc bất ngờ, với nỗi đau dữ dội, vì người đàn bà này đang cướp con gái bà, Clarissa nghiêng người qua lan can và kêu lên, “Nhớ buổi tiệc nhé! Nhớ buổi tiệc tối nay của chúng ta!” [woolf-mrs-dalloway:1.481] Nhưng Elizabeth đã mở cửa trước; có một chiếc xe tải đi qua; cô không trả lời. [woolf-mrs-dalloway:1.482] Tình yêu và tôn giáo! Clarissa nghĩ, quay vào phòng khách, toàn thân rần rật. Đáng ghét làm sao, đáng ghét làm sao! Vì giờ thân xác cô Kilman không còn trước mắt, chính ý niệm ấy lại đè nặng lên bà. Những thứ tàn nhẫn nhất trên đời, bà nghĩ, thấy chúng vụng về, nồng nã, hống hách, đạo đức giả, hay nghe lén, ghen tuông, tàn nhẫn vô bờ và vô liêm sỉ, khoác áo mưa đứng trên chiếu nghỉ; tình yêu và tôn giáo. Bà đã bao giờ cố cải đạo ai chưa? Chẳng phải bà chỉ muốn mọi người là chính họ sao? Và bà nhìn ra cửa sổ bà cụ đối diện đang leo cầu thang. Cứ để bà ấy leo nếu muốn; cứ để bà dừng; rồi, như Clarissa vẫn thường thấy, đi vào phòng ngủ, vén rèm, và lại biến vào hậu cảnh. Chẳng hiểu sao người ta vẫn kính trọng điều ấy—bà già nhìn ra cửa sổ, hoàn toàn không biết mình đang bị nhìn. Có gì đó trang nghiêm trong đó—nhưng tình yêu và tôn giáo sẽ huỷ hoại nó, bất kể nó là gì, sự riêng tư của tâm hồn. Cô Kilman đáng ghét sẽ huỷ hoại nó. Vậy mà đó là cảnh khiến bà muốn khóc. [woolf-mrs-dalloway:1.483] Tình yêu cũng huỷ hoại. Mọi thứ đẹp đẽ, mọi thứ chân thật đều mất. Cứ lấy Peter Walsh làm ví dụ. Đó là một người đàn ông quyến rũ, thông minh, có ý kiến về mọi thứ. Nếu muốn biết về Pope, chẳng hạn, hay Addison, hay chỉ muốn nói chuyện phiếm, người ta thế nào, mọi thứ nghĩa là gì, Peter biết rõ hơn ai hết. Chính Peter đã giúp bà; Peter cho bà mượn sách. Nhưng hãy nhìn những người đàn bà ông yêu—thô tục, vụn vặt, tầm thường. Cứ nghĩ đến Peter khi yêu—ông đến thăm bà sau ngần ấy năm, và ông nói về cái gì? Về chính ông. Một đam mê kinh khủng! bà nghĩ. Một đam mê làm mất phẩm giá! bà nghĩ, nghĩ đến Kilman và Elizabeth của bà đang đi bộ tới Army and Navy Stores. [woolf-mrs-dalloway:1.484] Big Ben điểm nửa giờ. [woolf-mrs-dalloway:1.485] Thật lạ lùng, kỳ lạ, phải, cảm động, khi thấy bà cụ (họ đã là hàng xóm nhiều năm) rời khỏi cửa sổ, như thể bà gắn với âm thanh ấy, sợi dây ấy. Dẫu to lớn thế, nó vẫn có liên can gì đó đến bà. Xuống, xuống, vào giữa những điều tầm thường, ngón tay ấy rơi xuống khiến khoảnh khắc trở nên trang nghiêm. Bà bị âm thanh ấy buộc phải cử động, phải đi, Clarissa tưởng thế—nhưng đi đâu? Clarissa cố nhìn theo khi bà quay đi và biến mất, và vẫn thoáng thấy chiếc mũ trắng của bà di chuyển ở phía sau phòng ngủ. Bà vẫn ở đó đi lại ở đầu kia căn phòng. Sao lại có tín điều và lời cầu nguyện và áo mưa? khi, Clarissa nghĩ, đó mới là phép lạ, đó là điều huyền bí; bà già ấy, ý bà nói, người bà có thể thấy đang đi từ tủ ngăn kéo sang bàn trang điểm. Bà vẫn thấy được. Và điều huyền bí tối thượng mà Kilman có thể nói đã giải được, hay Peter có thể nói đã giải được, mà Clarissa không tin ai trong hai người có lấy một mảy may ý niệm để giải, thì chỉ đơn giản là: đây là một căn phòng; kia là một căn khác. Tôn giáo có giải được điều đó không, hay tình yêu? [woolf-mrs-dalloway:1.486] Tình yêu—nhưng ở đây chiếc đồng hồ kia, chiếc luôn điểm sau Big Ben hai phút, lê bước vào, lòng đầy những thứ lặt vặt, rồi đổ xuống, như thể bảo rằng Big Ben thì tuyệt thật, với vẻ uy nghi ban bố luật lệ, trang nghiêm đến thế, công minh đến thế, nhưng bà còn phải nhớ đủ thứ chuyện nhỏ khác—bà Marsham, Ellie Henderson, ly đựng kem—đủ thứ chuyện nhỏ tràn vào, vỗ bì bõm, nhảy múa theo sau tiếng điểm trang nghiêm nằm phẳng như một thỏi vàng trên biển. Bà Marsham, Ellie Henderson, ly để ăn kem. Bà phải gọi điện ngay bây giờ. [woolf-mrs-dalloway:1.487] Ồn ã, lộn xộn, chiếc đồng hồ muộn điểm, theo sau Big Ben, lòng đầy những chuyện vặt. Bị đánh tan, vỡ nát bởi sự công kích của xe ngựa, sự tàn bạo của xe tải, cuộc tiến công hăm hở của hàng vạn đàn ông góc cạnh, đàn bà phô trương, những mái vòm và chóp nhọn của văn phòng và bệnh viện, những tàn dư cuối cùng của cái lòng đầy lặt vặt ấy dường như vỡ tan, như bọt của một con sóng kiệt sức, trên thân cô Kilman đứng yên trên phố một lát để lẩm bẩm “Đó là xác thịt.” [woolf-mrs-dalloway:1.488] Xác thịt mới là thứ cô phải kiểm soát. Clarissa Dalloway đã xúc phạm cô. Điều đó cô đã lường trước. Nhưng cô đã không thắng; cô đã không chế ngự được xác thịt. Xấu xí, vụng về, Clarissa Dalloway đã cười cô vì thế; và đánh thức những ham muốn xác thịt, vì cô để tâm đến dáng vẻ của mình bên cạnh Clarissa. Cô cũng không nói được như bà. Nhưng sao lại muốn giống bà? Sao? Cô khinh bà Dalloway từ tận đáy lòng. Bà ta không nghiêm túc. Bà ta không tốt. Đời bà ta là một mớ phù phiếm và dối trá. Vậy mà Doris Kilman đã bị khuất phục. Thật ra cô suýt bật khóc khi Clarissa Dalloway cười cô. “Đó là xác thịt, đó là xác thịt,” cô lẩm bẩm (cô quen nói thành tiếng) cố chế ngự cảm xúc dậy sóng và đau đớn này khi cô đi xuống phố Victoria. Cô cầu nguyện với Thượng đế. Cô không thể không xấu xí; cô không có tiền mua quần áo đẹp. Clarissa Dalloway đã cười—nhưng cô sẽ dồn tâm trí vào việc khác cho đến khi tới hòm thư. Dù sao cô cũng đã có Elizabeth. Nhưng cô sẽ nghĩ đến chuyện khác; cô sẽ nghĩ đến nước Nga; cho đến khi tới hòm thư. [woolf-mrs-dalloway:1.489] Ở nông thôn hẳn phải dễ chịu biết bao, cô nói, đang vật lộn, như ông Whittaker đã dặn, với mối hằn học dữ dội đối với thế giới đã khinh miệt cô, chế nhạo cô, ruồng bỏ cô, mà khởi đầu là nỗi nhục này—cái thân xác khó thương bị áp lên cô, thứ người ta không chịu nổi khi nhìn. Dù cô chải tóc thế nào, trán cô vẫn như quả trứng, trọc, trắng. Quần áo nào cũng chẳng hợp với cô. Mua gì cũng thế. Mà với một người đàn bà thì, dĩ nhiên, thế nghĩa là chẳng bao giờ gặp được phái kia. Chẳng bao giờ cô là người đầu tiên với ai cả. Gần đây đôi khi cô thấy, trừ Elizabeth, đồ ăn là tất cả những gì cô sống vì; những tiện nghi của cô; bữa tối, bữa trà; bình nước nóng ban đêm. Nhưng phải chiến đấu; chiến thắng; có đức tin vào Thượng đế. Ông Whittaker đã nói ở đời này cô có một mục đích. Nhưng không ai biết nỗi đau! Ông nói, chỉ vào cây thánh giá, rằng Thượng đế biết. Nhưng sao cô phải chịu khổ khi những người đàn bà khác, như Clarissa Dalloway, lại thoát được? Tri thức đến qua đau khổ, ông Whittaker nói. [woolf-mrs-dalloway:1.490] Cô đã qua hòm thư, và Elizabeth đã rẽ vào gian hàng thuốc lá mát rượi một màu nâu của Army and Navy Stores trong khi cô còn lẩm bẩm với mình điều ông Whittaker nói về tri thức đến qua đau khổ và xác thịt. “Xác thịt,” cô lẩm bẩm. [woolf-mrs-dalloway:1.491] Cô muốn gian hàng nào? Elizabeth ngắt lời cô. [woolf-mrs-dalloway:1.492] “Váy lót,” cô nói đột ngột, và sải bước thẳng tới thang máy. [woolf-mrs-dalloway:1.493] Họ đi lên. Elizabeth dẫn cô đi chỗ này chỗ kia; dắt cô đi trong cơn mơ màng như dắt một đứa trẻ to xác, một chiếc thiết giáp hạm cồng kềnh. Có những chiếc váy lót, nâu, đứng đắn, kẻ sọc, phù phiếm, dày, mỏng manh; và cô chọn, trong cơn mơ màng, một cách trịnh trọng nặng nề, và cô gái bán hàng nghĩ cô điên. [woolf-mrs-dalloway:1.494] Elizabeth hơi tự hỏi, khi họ buộc gói đồ, cô Kilman đang nghĩ gì. Họ phải uống trà, cô Kilman nói, choàng tỉnh, gom mình lại. Họ uống trà. [woolf-mrs-dalloway:1.495] Elizabeth hơi tự hỏi liệu cô Kilman có đói không. Đó là cách ăn của cô, ăn một cách dữ dội, rồi nhìn, hết lần này đến lần khác, đĩa bánh phủ đường trên bàn bên cạnh; rồi, khi một bà và một đứa bé ngồi xuống và đứa bé lấy chiếc bánh, thì cô Kilman có thật sự để tâm không? Có, cô Kilman để tâm. Cô đã muốn chiếc bánh ấy—cái màu hồng. Niềm vui ăn uống gần như là niềm vui trong sạch duy nhất còn lại với cô, mà đến cả chút ấy cũng bị cản trở! [woolf-mrs-dalloway:1.496] Khi người ta hạnh phúc, họ có một nguồn dự trữ, cô đã bảo Elizabeth, để mà dựa vào, còn cô thì như bánh xe không có lốp (cô thích những ẩn dụ như vậy), xóc nảy vì mỗi viên sỏi, cô vẫn nói thế, nán lại sau buổi học, đứng bên lò sưởi với túi sách, cái mà cô gọi là “cặp”, vào một sáng thứ Ba. Và cô cũng nói về chiến tranh. Xét cho cùng, có những người không nghĩ người Anh lúc nào cũng đúng. Có sách. Có những buổi họp. Có những quan điểm khác. Elizabeth có muốn đi cùng cô nghe ông này ông nọ (một ông già trông lạ lùng vô cùng) không? Rồi cô Kilman đưa cô tới một nhà thờ ở Kensington và họ uống trà với một vị mục sư. Cô đã cho mượn sách. Luật, y, chính trị, mọi nghề đều mở cho phụ nữ thế hệ em, cô Kilman nói. Nhưng với chính cô, sự nghiệp của cô hoàn toàn bị phá huỷ và đó có phải lỗi của cô không? Trời, không đâu, Elizabeth nói. [woolf-mrs-dalloway:1.497] Và mẹ cô sẽ ghé vào nói rằng một thùng đồ từ Bourton đã đến và cô Kilman có muốn ít hoa không? Với cô Kilman bà luôn rất, rất tử tế, nhưng cô Kilman vo hoa lại thành một nắm, và chẳng biết nói chuyện xã giao, và cái làm cô Kilman hứng thú thì làm mẹ cô chán, và cô Kilman cùng mẹ cô ở bên nhau thật kinh khủng; và cô Kilman như phình ra và trông rất xấu. Nhưng cô Kilman thì thông minh khủng khiếp. Elizabeth chưa bao giờ nghĩ về người nghèo. Họ sống với mọi thứ họ muốn,—mẹ cô ăn sáng trên giường mỗi ngày; Lucy mang lên; và mẹ cô thích những bà già vì họ là Nữ công tước, hay vì xuất thân từ một vị Huân tước nào đó. Nhưng cô Kilman nói (vào một trong những sáng thứ Ba khi buổi học xong), “Ông nội tôi có một cửa hàng dầu và sơn màu ở Kensington.” Cô Kilman làm người ta thấy mình nhỏ bé quá. [woolf-mrs-dalloway:1.498] Cô Kilman uống thêm một tách trà. Elizabeth, với dáng điệu phương Đông, vẻ huyền bí khó dò, ngồi thẳng tắp; không, cô không muốn thêm gì. Cô tìm găng tay—găng tay trắng. Chúng ở dưới bàn. Nhưng không, cô không được đi! Cô Kilman không thể để cô đi! tuổi trẻ này, đẹp đến thế, cô gái này, người cô thật lòng yêu! Bàn tay to của cô mở ra rồi nắm lại trên bàn. [woolf-mrs-dalloway:1.499] Nhưng có lẽ có phần hơi nhạt nhẽo, Elizabeth cảm thấy. Và cô thật muốn đi. [woolf-mrs-dalloway:1.500] Nhưng cô Kilman nói, “Tôi chưa xong đâu.” [woolf-mrs-dalloway:1.501] Dĩ nhiên, vậy thì Elizabeth sẽ đợi. Nhưng ở đây hơi ngột ngạt. [woolf-mrs-dalloway:1.502] “Tối nay em có đi dự tiệc không?” cô Kilman nói. Elizabeth đoán là có; mẹ cô muốn cô đi. Em đừng để tiệc tùng nuốt mất mình, cô Kilman nói, mân mê hai inch cuối của chiếc bánh éclair sô cô la. [woolf-mrs-dalloway:1.503] Cô không thích tiệc lắm, Elizabeth nói. Cô Kilman há miệng, hơi đẩy cằm ra, và nuốt xuống những inch cuối của chiếc bánh éclair sô cô la, rồi lau ngón tay, và xoay xoay chỗ trà còn lại trong tách. [woolf-mrs-dalloway:1.504] Cô cảm thấy mình sắp nứt toác ra. Nỗi đau thật khủng khiếp. Giá cô nắm được cô bé, ôm được cô bé, làm cô bé hoàn toàn và mãi mãi là của mình rồi chết; đó là tất cả điều cô muốn. Nhưng ngồi đây, không nghĩ ra điều gì để nói; thấy Elizabeth quay lưng với mình; bị cả cô bé cũng thấy ghê tởm—thế là quá sức; cô không chịu nổi. Những ngón tay dày quặp vào trong. [woolf-mrs-dalloway:1.505] “Tôi không bao giờ đi dự tiệc,” cô Kilman nói, chỉ để giữ Elizabeth khỏi đi. “Người ta không mời tôi dự tiệc”—và cô biết khi nói ra rằng chính cái tính vị kỷ này đã hại cô; ông Whittaker đã cảnh báo cô; nhưng cô không cưỡng nổi. Cô đã đau khổ khủng khiếp quá. “Sao họ lại mời tôi?” cô nói. “Tôi xấu, tôi bất hạnh.” Cô biết như thế thật ngu ngốc. Nhưng chính tất cả những người đi qua—những người ôm gói đồ, những kẻ khinh cô, chính họ đã làm cô nói thế. Tuy nhiên, cô là Doris Kilman. Cô có bằng cấp. Cô là người đàn bà đã tự mở đường trong đời. Kiến thức lịch sử hiện đại của cô hơn cả đáng nể. [woolf-mrs-dalloway:1.506] “Tôi không thương hại bản thân,” cô nói. “Tôi thương hại”—cô định nói “mẹ em” nhưng không, cô không thể, không với Elizabeth. “Tôi thương hại những người khác,” cô nói, “nhiều hơn.” [woolf-mrs-dalloway:1.507] Như một con vật câm bị dắt đến một cổng rào vì mục đích nào chẳng rõ, và đứng đó khao khát phóng đi, Elizabeth Dalloway ngồi im lặng. Cô Kilman còn định nói gì nữa không? [woolf-mrs-dalloway:1.508] “Đừng quên tôi hẳn nhé,” Doris Kilman nói; giọng cô run. Con vật câm ấy phi trong khiếp sợ, ra tận cuối cánh đồng. [woolf-mrs-dalloway:1.509] Bàn tay lớn mở ra rồi nắm lại. [woolf-mrs-dalloway:1.510] Elizabeth quay đầu. Cô hầu bàn đến. Phải trả ở quầy, Elizabeth nói, và đi, như kéo tuột ra, cô Kilman thấy thế, chính ruột gan trong người cô, căng chúng ra khi cô đi ngang phòng, rồi, thêm một cú vặn cuối cùng, cúi đầu thật lễ phép, cô khuất bóng. [woolf-mrs-dalloway:1.511] Cô đã đi. Cô Kilman ngồi ở bàn đá cẩm thạch giữa những chiếc éclair, bị giáng một, hai, ba đòn đau đớn. Cô đã đi. Bà Dalloway đã thắng. Elizabeth đã đi. Vẻ đẹp đã đi, tuổi trẻ đã đi. [woolf-mrs-dalloway:1.512] Cô cứ ngồi vậy. Cô đứng dậy, loạng choạng giữa những chiếc bàn nhỏ, hơi lắc từ bên này sang bên kia, và có ai đó đuổi theo cô với chiếc váy lót, và cô lạc đường, và bị vây quanh bởi những chiếc rương đóng riêng để mang sang Ấn Độ; rồi lạc vào những bộ đồ dùng cho sản phụ và đồ vải trẻ con; qua mọi hàng hoá trên đời, dễ hỏng và bền lâu, giăm bông, thuốc, hoa, văn phòng phẩm, mùi đủ loại, lúc ngọt lúc chua, cô lảo đảo; thấy mình lảo đảo như thế với chiếc mũ lệch, mặt đỏ gay, toàn thân phản chiếu trong một tấm gương soi; và cuối cùng ra tới phố. [woolf-mrs-dalloway:1.513] Tháp Nhà thờ lớn Westminster dựng lên trước mặt cô, nơi cư ngụ của Thượng đế. Giữa dòng xe cộ, có nơi cư ngụ của Thượng đế. Cô lầm lũi lên đường với gói đồ tới thánh địa kia, Tu viện, nơi, giơ hai tay dựng thành chiếc lều trước mặt, cô ngồi cạnh những người cũng bị xua vào trú ẩn; những tín đồ đủ loại, giờ cởi bỏ địa vị xã hội, gần như cả giới tính, khi họ giơ tay trước mặt; nhưng một khi bỏ xuống, lập tức thành những người đàn ông đàn bà Anh trung lưu, tôn kính, vài người muốn xem những tượng sáp. [woolf-mrs-dalloway:1.514] Nhưng cô Kilman vẫn giữ chiếc lều trước mặt. Lúc cô bị bỏ lại một mình; lúc lại có người nhập vào. Những tín đồ mới từ phố vào thay những khách tham quan, và khi người ta nhìn quanh và lững thững đi qua mộ Chiến sĩ Vô danh, cô vẫn che mắt bằng ngón tay và cố trong bóng tối kép này, vì ánh sáng trong Tu viện vô hình thể, vươn lên trên những phù phiếm, những ham muốn, những hàng hoá, để thoát khỏi cả lòng căm lẫn tình yêu. Tay cô giật giật. Cô như đang vật lộn. Vậy mà với người khác Thượng đế dễ gần và con đường đến Ngài trơn tru. Ông Fletcher, đã nghỉ hưu, ở Bộ Ngân khố, bà Gorham, goá phụ của vị luật sư danh tiếng, tiến đến Ngài đơn giản, và cầu nguyện xong, ngả lưng, thưởng thức âm nhạc (cây đại phong cầm ngân vang ngọt ngào), và thấy cô Kilman ở cuối hàng, cầu nguyện, cầu nguyện, và, còn đứng ở ngưỡng cõi sâu kín của chính họ, nghĩ về cô với thiện cảm như một linh hồn ám cùng một lãnh địa; một linh hồn cắt ra từ chất phi vật chất; không phải một người đàn bà, mà là một linh hồn. [woolf-mrs-dalloway:1.515] Nhưng ông Fletcher phải đi. Ông phải đi qua cô, và bản thân gọn gàng như chiếc kim mới, không thể không hơi áy náy trước sự bừa bộn của người đàn bà tội nghiệp; tóc xổ ra; gói đồ trên sàn. Cô không nhường lối cho ông ngay. Nhưng, khi ông đứng ngắm quanh, những khối đá cẩm thạch trắng, ô kính xám, và kho báu tích tụ (vì ông cực kỳ tự hào về Tu viện), sự to lớn, vạm vỡ, và sức mạnh của cô khi ngồi đó xê dịch đầu gối thỉnh thoảng (đường đến Thượng đế của cô gồ ghề quá—những ham muốn của cô cứng rắn quá) gây ấn tượng với ông, như đã gây ấn tượng với bà Dalloway (chiều hôm đó bà không dứt được ý nghĩ về cô ra khỏi đầu), Mục sư Edward Whittaker, và cả Elizabeth. [woolf-mrs-dalloway:1.516] Còn Elizabeth chờ xe buýt ở phố Victoria. Ra ngoài trời thích quá. Cô nghĩ có lẽ chưa cần về nhà ngay. Ra ngoài không khí thích quá. Vậy cô sẽ lên một chiếc xe buýt. Và ngay lúc cô đứng đó, trong bộ quần áo cắt may rất khéo, nó đã bắt đầu.... Người ta bắt đầu so sánh cô với cây bạch dương, bình minh ban sớm, hoa lan dạ hương, nai con, nước chảy, và hoa huệ vườn; và điều đó làm đời cô thành gánh nặng, vì cô thích hơn nhiều được để một mình làm điều mình muốn ở nông thôn, nhưng họ cứ so cô với hoa huệ, và cô phải đi dự tiệc, và London buồn tẻ làm sao so với ở một mình nơi nông thôn cùng cha và những con chó. [woolf-mrs-dalloway:1.517] Xe buýt lao tới, đỗ lại, rồi lại phóng đi—những đoàn xe lòe loẹt, óng ánh sơn đỏ và vàng. Nhưng cô nên lên chiếc nào? Cô không có ưa thích nào. Dĩ nhiên cô sẽ không chen lấn. Cô có khuynh hướng thụ động. Cái cô thiếu là vẻ biểu cảm, nhưng đôi mắt cô đẹp, kiểu Trung Hoa, phương Đông, và, như mẹ cô nói, với đôi vai đẹp và dáng đứng thẳng, nhìn cô lúc nào cũng thấy quyến rũ; và gần đây, nhất là buổi tối, khi cô thấy hứng thú, vì cô dường như chẳng bao giờ phấn khích, cô trông gần như xinh đẹp, rất uy nghi, rất thanh thản. Cô có thể đang nghĩ gì? Mọi người đàn ông đều phải lòng cô, và cô thật sự chán kinh khủng. Vì nó đang bắt đầu. Mẹ cô thấy rõ—những lời khen đang bắt đầu. Việc cô không quan tâm hơn đến chuyện ấy—chẳng hạn quần áo—đôi khi làm Clarissa lo, nhưng có lẽ thế cũng hay khi những con chó con và chuột lang nhà cô cứ bị bệnh sài, và điều đó cho cô một nét duyên. Và giờ lại có tình bạn kỳ lạ này với cô Kilman. Thôi, Clarissa nghĩ vào khoảng ba giờ sáng, đọc Nam tước Marbot vì không ngủ được, điều đó chứng tỏ cô có trái tim. [woolf-mrs-dalloway:1.518] Bỗng Elizabeth bước lên và rất thành thạo lên xe buýt, trước mặt mọi người. Cô ngồi tầng trên. Con vật hung hăng ấy—một tên cướp biển—phóng về phía trước, nhảy vọt đi; cô phải nắm lan can để giữ thăng bằng, vì đó đúng là một tên cướp biển, liều lĩnh, không lương tâm, lao tới tàn nhẫn, đi vòng nguy hiểm, táo bạo chộp một hành khách, hay lờ một hành khách, chen như lươn và ngạo mạn vào giữa, rồi lao đi xấc xược căng hết buồm lên phố Whitehall. Và liệu Elizabeth có dành một ý nghĩ cho cô Kilman tội nghiệp, người yêu cô mà không chút ghen tuông, người mà trong mắt cô ấy, Elizabeth từng là một chú nai con giữa đồng trống, một vầng trăng trong khoảng rừng thưa? Cô sung sướng được tự do. Không khí trong lành thật tuyệt. Ở Army and Navy Stores ngột ngạt quá. Và giờ như cưỡi ngựa, khi lao lên phố Whitehall; và theo mỗi chuyển động của chiếc xe buýt, thân hình đẹp trong chiếc áo khoác màu nai đáp lại tự do như một kỵ sĩ, như tượng mũi tàu, vì làn gió làm cô hơi xốc xếch; cái nóng cho đôi má cô vẻ nhợt của gỗ sơn trắng; và đôi mắt đẹp, chẳng có ánh mắt nào để chạm tới, nhìn thẳng phía trước, trống rỗng, sáng ngời, với vẻ ngây thơ trừng trừng đến không tin nổi của một bức tượng. [woolf-mrs-dalloway:1.519] Cứ luôn nói về nỗi khổ của mình, đó là điều làm cô Kilman khó gần. Mà cô ấy có đúng không nhỉ? Nếu việc ngồi trong các uỷ ban và dành hết giờ này đến giờ khác mỗi ngày (cô hầu như chẳng bao giờ thấy ông ở London) là điều giúp người nghèo, thì cha cô làm thế, trời biết,—nếu đó là điều cô Kilman muốn nói khi bàn chuyện làm một tín đồ Cơ Đốc; nhưng khó nói quá. Ồ, cô muốn đi xa thêm một chút. Thêm một xu nữa là tới Strand phải không? Đây, thêm một xu. Cô sẽ lên Strand. [woolf-mrs-dalloway:1.520] Cô thích những người ốm. Và mọi nghề đều mở cho phụ nữ thế hệ em, cô Kilman nói. Vậy cô có thể là bác sĩ. Cô có thể là nông dân. Động vật thường ốm. Cô có thể sở hữu một nghìn mẫu và có người dưới quyền. Cô sẽ đến thăm họ trong những căn nhà tranh. Đây là Somerset House. Người ta có thể là một nông dân rất giỏi—và điều đó, lạ thay, dù cô Kilman cũng có phần trong đó, gần như hoàn toàn nhờ Somerset House. Trông nó thật lộng lẫy, thật nghiêm trang, toà nhà xám lớn ấy. Và cô thích cảm giác mọi người đang làm việc. Cô thích những nhà thờ ấy, như những hình cắt bằng giấy xám, rẽ ngực lướt qua dòng Strand. Ở đây khác hẳn Westminster, cô nghĩ, xuống ở Chancery Lane. Nghiêm trang quá; bận rộn quá. Tóm lại, cô muốn có một nghề. Cô sẽ thành bác sĩ, nông dân, có thể vào Nghị viện, nếu cô thấy cần, tất cả chỉ vì Strand. [woolf-mrs-dalloway:1.521] Những bàn chân của những người bận rộn với công việc của mình, bàn tay đặt đá lên đá, những tâm trí miệt mài không phải với chuyện phiếm vặt vãnh (so sánh phụ nữ với cây bạch dương—điều mà, dĩ nhiên, khá thú vị, nhưng rất ngớ ngẩn), mà với những ý nghĩ về tàu thuyền, về kinh doanh, về luật, về hành chính, và tất cả đều uy nghi đến thế (cô đang ở Temple), vui vẻ (có con sông), thành kính (có Nhà thờ), khiến cô quyết tâm, mẹ có nói gì đi nữa, sẽ làm nông dân hoặc bác sĩ. Nhưng dĩ nhiên cô khá lười. [woolf-mrs-dalloway:1.522] Và tốt hơn nhiều là không nói gì về chuyện ấy. Nghe thật ngớ ngẩn. Đó là kiểu chuyện đôi khi vẫn xảy ra, khi người ta ở một mình—những toà nhà không có tên kiến trúc sư, đám đông người từ City trở về có sức mạnh hơn các mục sư đơn lẻ ở Kensington, hơn bất kỳ cuốn sách nào cô Kilman cho mượn, để đánh thức cái đang nằm ngủ vùi, vụng về và e thẹn dưới nền cát của tâm trí, khiến nó trồi lên mặt, như một đứa trẻ bỗng duỗi tay; chỉ thế thôi, có lẽ, một tiếng thở dài, một cái duỗi tay, một thôi thúc, một mặc khải, để lại ảnh hưởng mãi mãi, rồi lại chìm xuống nền cát. Cô phải về nhà. Cô phải thay đồ ăn tối. Nhưng mấy giờ rồi?—đồng hồ ở đâu? [woolf-mrs-dalloway:1.523] Cô nhìn lên phố Fleet. Cô đi một đoạn ngắn về phía St. Paul’s, rụt rè, như người rón rén lần vào khám phá một ngôi nhà lạ lúc ban đêm, tay cầm ngọn nến, thấp thỏm sợ chủ nhà bất ngờ mở toang cửa phòng ngủ hỏi cô đến đây làm gì, cô cũng chẳng dám lạc vào những ngõ lạ, những lối tắt đầy cám dỗ, cũng như trong ngôi nhà lạ chẳng ai dám mở những cánh cửa có thể là cửa phòng ngủ, hay phòng khách, hay dẫn thẳng vào kho thực phẩm. Vì không có nhà Dalloway nào xuống Strand hằng ngày; cô là người tiên phong, kẻ lạc đàn, liều lĩnh, đầy tin cậy. [woolf-mrs-dalloway:1.524] Về nhiều mặt, mẹ cô cảm thấy, cô còn non nớt vô cùng, như đứa trẻ còn quyến luyến búp bê, dép cũ; hệt một đứa bé; và đó là điều đáng yêu. Nhưng dĩ nhiên, trong gia đình Dalloway có truyền thống phục vụ công. Nữ viện trưởng, hiệu trưởng, nữ hiệu trưởng, các bậc chức sắc trong nước cộng hoà của phụ nữ—không ai xuất sắc, nhưng họ đều thế. Cô đi sâu thêm một chút theo hướng St. Paul’s. Cô thích sự thân tình, tình chị em, tình mẫu tử, tình huynh đệ của tiếng ồn ào này. Cô thấy thế là tốt. Tiếng ồn khủng khiếp; và bỗng có tiếng kèn (của những người thất nghiệp) rền vang, loảng xoảng trong tiếng ồn; nhạc quân đội; như thể có người diễu hành; vậy mà nếu họ đang chết—nếu một người đàn bà nào đã trút hơi thở cuối và người đang canh bên bà, mở cửa sổ căn phòng nơi bà vừa hoàn tất hành động tối thượng đầy phẩm giá ấy, nhìn xuống phố Fleet, tiếng ồn ấy, nhạc quân đội ấy sẽ dâng lên tới ông, đắc thắng, an ủi, dửng dưng. [woolf-mrs-dalloway:1.525] Nó không có ý thức. Trong nó chẳng có sự nhận ra một số phận hay vận may riêng nào, và chính vì thế, ngay cả với những người choáng váng vì phải canh những run rẩy cuối của ý thức trên mặt người sắp chết, nó an ủi. Sự lãng quên nơi con người có thể làm tổn thương, sự vô ơn của họ ăn mòn, nhưng giọng nói này, đổ mãi không ngừng, năm này qua năm khác, sẽ đón lấy bất cứ cái gì; lời thề này; chiếc xe tải này; cuộc sống này; đám rước này, sẽ bọc tất cả vào mình và cuốn đi, như trong dòng chảy gồ ghề của sông băng, băng giữ một mảnh xương, một cánh hoa xanh, vài cây sồi, và lăn chúng đi. [woolf-mrs-dalloway:1.526] Nhưng trễ hơn cô nghĩ. Mẹ cô sẽ không thích cô đi lang thang một mình như thế này. Cô quay trở xuống Strand. [woolf-mrs-dalloway:1.527] Một luồng gió (dù nóng nực, gió khá mạnh) thổi một tấm màn đen mỏng phủ lên mặt trời và lên Strand. Những gương mặt nhạt đi; những chiếc xe buýt bỗng tắt sáng. Vì dù những đám mây trắng như núi đến mức người ta có thể tưởng tượng dùng rìu nhỏ đẽo ra từng mảnh cứng, với những sườn vàng rộng, những bãi cỏ của khu vườn thiên giới, bên hông, và có dáng vẻ của những nơi cư ngụ đã an vị, tụ lại cho cuộc hội nghị của các thần linh phía trên thế gian, vẫn có một chuyển động không ngừng giữa chúng. Dấu hiệu được trao đổi, khi, như để thực hiện một kế hoạch đã định, lúc một đỉnh thu nhỏ, lúc cả một khối cỡ kim tự tháp vốn đứng yên một chỗ không đổi lại tiến vào giữa, hay trang nghiêm dẫn đầu đoàn rước tới một bến neo mới. Dù chúng có vẻ cố định ở vị trí, nằm yên trong sự nhất trí hoàn hảo, chẳng gì tươi mới hơn, tự do hơn, nhạy cảm hơn, xét bề mặt, so với tầng bề mặt trắng như tuyết hay rực vàng ấy; thay đổi, ra đi, giải tán cuộc hội họp trang nghiêm là điều có thể làm ngay tức khắc; và bất chấp vẻ đứng yên nghiêm nghị, sự vạm vỡ và vững chãi chất chồng, lúc chúng ném ánh sáng xuống đất, lúc lại ném bóng tối. [woolf-mrs-dalloway:1.528] Bình thản và thành thạo, Elizabeth Dalloway lên chiếc xe buýt đi Westminster. [woolf-mrs-dalloway:1.529] Đi và đến, vẫy gọi, ra hiệu, ánh sáng và bóng tối lúc làm bức tường xám, lúc làm những quả chuối vàng rực, lúc làm phố Strand xám, lúc làm những chiếc xe buýt vàng rực, dường như thế với Septimus Warren Smith nằm trên sofa trong phòng khách; ngắm vầng vàng như nước sáng lên rồi tắt đi với sự nhạy cảm đáng kinh ngạc của một sinh vật sống, trên những bông hồng, trên giấy dán tường. Bên ngoài những cái cây kéo lá như lưới qua chiều sâu không khí; tiếng nước ở trong phòng và qua những con sóng vọng tiếng chim hót. Mọi quyền năng đổ kho báu của mình xuống đầu anh, và bàn tay anh nằm đó trên lưng sofa, như anh đã thấy tay mình nằm khi anh tắm biển, nổi, trên đỉnh những con sóng, trong khi xa trên bờ anh nghe tiếng chó sủa và sủa xa xa. Đừng sợ nữa, trái tim trong thân thể nói; đừng sợ nữa. [woolf-mrs-dalloway:1.530] Anh không sợ. Mỗi khoảnh khắc, Thiên nhiên lại bằng một gợi ý cười cợt như đốm vàng chạy quanh tường kia—đó, đó, đó—bày tỏ quyết tâm của mình muốn cho thấy ý nghĩa của mình, bằng cách vung bộ lông, lắc mái tóc, tung chiếc áo choàng bên này bên kia, đẹp đẽ, luôn đẹp đẽ, và đứng sát lại thở qua đôi bàn tay khum những lời của Shakespeare. [woolf-mrs-dalloway:1.531] Rezia, ngồi ở bàn xoay một chiếc mũ trong tay, nhìn anh; thấy anh mỉm cười. Vậy là anh hạnh phúc. Nhưng cô không chịu nổi khi thấy anh cười. Thế không phải là hôn nhân; làm chồng thì đâu phải trông lạ lùng như thế, lúc nào cũng giật nảy mình, cười, ngồi hàng giờ im lặng, hay nắm chặt cô và bảo cô viết. Ngăn kéo bàn đầy những trang viết ấy; về chiến tranh; về Shakespeare; về những phát minh lớn; về chuyện không có cái chết. Gần đây anh bỗng phấn khích không lý do (mà cả bác sĩ Holmes lẫn ngài William Bradshaw đều nói phấn khích là điều tệ nhất cho anh), và vung tay kêu lên rằng anh biết sự thật! Anh biết mọi thứ! Người đó, bạn anh đã bị giết, Evans, đã đến, anh nói. Anh ta hát sau tấm bình phong. Cô viết lại đúng như anh nói. Có điều rất đẹp; có điều hoàn toàn vô nghĩa. Và anh luôn dừng giữa chừng, đổi ý; muốn thêm điều gì; nghe thấy điều gì mới; lắng nghe, tay giơ lên. [woolf-mrs-dalloway:1.532] Nhưng cô chẳng nghe thấy gì. [woolf-mrs-dalloway:1.533] Và có lần họ bắt gặp cô gái dọn phòng đang đọc một trong những tờ giấy ấy mà cười ngặt nghẽo. Thật đáng tiếc vô cùng. Chuyện ấy khiến Septimus kêu lên về sự tàn nhẫn của con người—họ xé xác nhau ra sao. Kẻ ngã xuống, anh nói, họ xé thành từng mảnh. “Holmes đang ập xuống đầu chúng ta,” anh sẽ nói, và anh sẽ bịa chuyện về Holmes; Holmes ăn cháo; Holmes đọc Shakespeare—để tự mình phá lên cười hoặc gầm lên giận dữ, vì bác sĩ Holmes dường như tượng trưng cho điều gì ghê gớm với anh. “Bản tính con người,” anh gọi ông. Rồi có những ảo ảnh. Anh bảo anh đã chết đuối, anh vẫn thường nói thế, và đang nằm trên vách đá với hải âu kêu thét trên đầu. Anh sẽ nhìn qua mép sofa xuống biển. Hay anh đang nghe nhạc. Thật ra chỉ là một cái đàn quay tay hay một người nào đó rao ngoài phố. Nhưng “Tuyệt quá!” anh thường kêu, và nước mắt chảy dài trên má, điều với cô là khủng khiếp nhất, khi thấy một người như Septimus, người đã chiến đấu, người dũng cảm, khóc. Và anh sẽ nằm nghe cho đến khi bỗng kêu rằng anh đang rơi xuống, xuống, vào lửa! Cô còn đi tìm cả ngọn lửa, nó sống động đến thế. Nhưng chẳng có gì. Trong phòng chỉ có hai người họ. Đó là một giấc mơ, cô sẽ bảo anh và rốt cuộc dỗ được anh yên, nhưng đôi khi cô cũng sợ. Cô thở dài khi ngồi khâu. [woolf-mrs-dalloway:1.534] Tiếng thở dài của cô dịu dàng và mê hoặc, như gió ngoài rừng buổi tối. Lúc cô đặt kéo xuống; lúc cô quay lấy thứ gì từ bàn. Một chút xao động, một chút sột soạt, một chút gõ khẽ dựng nên một điều gì trên chiếc bàn nơi cô ngồi khâu. Qua hàng mi anh thấy dáng cô nhoè đi; thân hình nhỏ nhắn mặc đồ đen; mặt và tay; những cử động xoay trở bên bàn, khi cô cầm cuộn chỉ, hay tìm (cô hay làm mất đồ) cuộn tơ. Cô đang làm một chiếc mũ cho cô con gái đã có chồng của bà Filmer, tên là—anh quên mất tên. [woolf-mrs-dalloway:1.535] “Tên cô con gái đã có chồng của bà Filmer là gì?” anh hỏi. [woolf-mrs-dalloway:1.536] “Bà Peters,” Rezia nói. Cô sợ nó nhỏ quá, cô nói, giơ nó ra trước mặt. Bà Peters là một người đàn bà to lớn; nhưng cô không ưa bà. Chẳng qua vì bà Filmer đã quá tốt với họ. “Sáng nay bà ấy cho em nho,” cô nói—rằng Rezia muốn làm gì đó để tỏ lòng biết ơn. Một tối nọ cô vào phòng và thấy bà Peters, tưởng họ đi vắng, đang mở máy hát. [woolf-mrs-dalloway:1.537] “Có thật không?” anh hỏi. Bà ta đang mở máy hát? Phải; cô đã kể với anh lúc đó; cô thấy bà Peters đang mở máy hát. [woolf-mrs-dalloway:1.538] Anh bắt đầu, rất thận trọng, mở mắt, để xem có thật là có cái máy hát ở đó không. Nhưng những vật thật—những vật thật thì quá kích động. Anh phải thận trọng. Anh sẽ không phát điên. Trước hết anh nhìn những tờ báo thời trang trên giá dưới, rồi dần dần cái máy hát với chiếc kèn xanh. Không gì có thể chính xác hơn. Và thế là, lấy hết can đảm, anh nhìn tủ búp-phê; đĩa chuối; bức khắc Nữ hoàng Victoria và Thân vương; bệ lò sưởi, với bình hồng. Không vật nào chuyển động. Tất cả đều yên; tất cả đều thật. [woolf-mrs-dalloway:1.539] “Bà ta là người đàn bà có cái lưỡi độc,” Rezia nói. [woolf-mrs-dalloway:1.540] “Ông Peters làm nghề gì?” Septimus hỏi. [woolf-mrs-dalloway:1.541] “À,” Rezia nói, cố nhớ. Cô nghĩ bà Filmer đã nói ông đi chào hàng khắp nơi cho một công ty nào đó. “Hiện giờ ông ở Hull,” cô nói. [woolf-mrs-dalloway:1.542] “Hiện giờ!” Cô nói thế, với giọng Ý của cô. Chính cô nói ra như vậy. Anh che mắt để chỉ thấy một chút mặt cô mỗi lần, trước hết cằm, rồi mũi, rồi trán, phòng khi nó méo mó hoặc có một vết hằn khủng khiếp nào đó. Nhưng không, cô đây, hoàn toàn tự nhiên, đang khâu, với đôi môi mím lại như đàn bà vẫn mím, cái nét chăm chú u buồn mỗi khi khâu. Nhưng chẳng có gì khủng khiếp ở đó, anh tự bảo mình, nhìn lần thứ hai, thứ ba mặt cô, tay cô, vì có gì đáng sợ hay ghê tởm ở cô khi cô ngồi đó giữa ban ngày, khâu? Bà Peters có cái lưỡi độc. Ông Peters ở Hull. Vậy thì sao phải giận dữ và tiên tri? Sao phải chạy trốn, bị quất roi, bị ruồng bỏ? Sao để mây khiến mình run rẩy nức nở? Sao phải đi tìm chân lý và chuyển thông điệp khi Rezia ngồi cắm ghim vào trước áo, và ông Peters ở Hull? Phép lạ, mặc khải, đau đớn, cô độc, rơi qua biển, xuống, xuống vào lửa, tất cả đã cháy hết, vì anh có cảm giác, khi nhìn Rezia trang trí chiếc mũ rơm cho bà Peters, như có một tấm chăn phủ đầy hoa. [woolf-mrs-dalloway:1.543] “Nó nhỏ quá với bà Peters,” Septimus nói. [woolf-mrs-dalloway:1.544] Lần đầu tiên sau nhiều ngày anh nói như xưa! Dĩ nhiên rồi—nhỏ một cách lố bịch, cô nói. Nhưng bà Peters đã chọn nó. [woolf-mrs-dalloway:1.545] Anh lấy nó khỏi tay cô. Anh nói đó là mũ của con khỉ của người chơi đàn quay. [woolf-mrs-dalloway:1.546] Điều ấy làm cô vui biết bao! Đã nhiều tuần họ không cười với nhau thế này, ngấm ngầm chọc nhau như vợ chồng. Ý cô là nếu bà Filmer vào, hay bà Peters hay bất kỳ ai, họ sẽ không hiểu cô và Septimus đang cười gì. [woolf-mrs-dalloway:1.547] “Đây,” cô nói, cài một bông hồng lên một bên chiếc mũ. Chưa bao giờ cô thấy hạnh phúc thế! Chưa bao giờ trong đời! [woolf-mrs-dalloway:1.548] Nhưng thế còn lố bịch hơn, Septimus nói. Giờ người đàn bà tội nghiệp trông như con lợn ở hội chợ. (Không ai làm cô cười như Septimus.) [woolf-mrs-dalloway:1.549] Cô có gì trong hộp đồ khâu? Cô có ruy băng và hạt cườm, tua, hoa giả. Cô đổ chúng ra bàn. Anh bắt đầu ghép những màu lẻ với nhau—vì tuy anh như chẳng còn ngón tay nào, đến buộc một gói cũng không nổi, anh có con mắt tuyệt vời, và thường đúng, đôi khi lố bịch, dĩ nhiên, nhưng đôi khi đúng một cách tuyệt vời. [woolf-mrs-dalloway:1.550] “Bà ấy sẽ có một chiếc mũ đẹp!” anh thì thầm, cầm cái này cái nọ, Rezia quỳ cạnh anh, nhìn qua vai anh. Giờ nó xong rồi—tức là mẫu; cô phải khâu lại. Nhưng cô phải rất, rất cẩn thận, anh nói, giữ đúng như anh đã làm. [woolf-mrs-dalloway:1.551] Thế là cô khâu. Khi cô khâu, anh nghĩ, cô phát ra tiếng như ấm nước trên bếp; sôi lục bục, thì thầm, luôn bận rộn, những ngón tay nhỏ nhọn mạnh mẽ của cô véo, chọc; mũi kim loé lên thẳng tắp. Mặt trời có thể ra rồi vào, trên những chiếc tua, trên giấy dán tường, nhưng anh sẽ chờ, anh nghĩ, duỗi chân, nhìn chiếc tất có vòng sọc ở cuối sofa; anh sẽ chờ trong chỗ ấm này, túi không khí tĩnh này, mà đôi khi người ta gặp ở rìa rừng vào buổi tối, khi, vì chỗ đất trũng, hay cách sắp đặt của cây (người ta phải khoa học trước hết, khoa học), hơi ấm còn lại, và không khí đập vào má như cánh chim. [woolf-mrs-dalloway:1.552] “Đây rồi,” Rezia nói, xoay chiếc mũ của bà Peters trên đầu ngón tay. “Tạm được rồi. Lát nữa ...” câu nói của cô sủi lên rồi tan đi, tí tách, tí tách, tí tách, như một vòi nước vui vẻ bị bỏ quên không khoá. [woolf-mrs-dalloway:1.553] Thật tuyệt vời. Chưa bao giờ anh làm điều gì khiến anh tự hào đến thế. Nó thật làm sao, nó vững chãi làm sao, chiếc mũ của bà Peters. [woolf-mrs-dalloway:1.554] “Nhìn nó xem,” anh nói. [woolf-mrs-dalloway:1.555] Phải, nhìn chiếc mũ ấy sẽ luôn làm cô hạnh phúc. Khi ấy anh đã là chính mình, khi ấy anh đã cười. Họ đã ở bên nhau, riêng hai người. Cô sẽ luôn thích chiếc mũ ấy. [woolf-mrs-dalloway:1.556] Anh bảo cô đội thử. [woolf-mrs-dalloway:1.557] “Nhưng em sẽ trông kỳ quặc lắm!” cô kêu, chạy tới tấm gương nhìn bên này rồi bên kia. Rồi cô giật nó xuống, vì có tiếng gõ cửa. Có thể là ngài William Bradshaw không? Ông đã cho người đến rồi sao? [woolf-mrs-dalloway:1.558] Không! chỉ là cô bé mang báo chiều. [woolf-mrs-dalloway:1.559] Điều luôn xảy ra, thì lại xảy ra—điều xảy ra mỗi buổi tối trong đời họ. Cô bé mút ngón tay ở cửa; Rezia quỳ xuống; Rezia thủ thỉ và hôn; Rezia lấy một gói kẹo từ ngăn kéo bàn. Vì luôn xảy ra như thế. Trước cái này, rồi cái khác. Cô dựng nên như thế, trước cái này rồi cái khác. Nhảy múa, tung tăng, vòng quanh căn phòng họ đi. Anh cầm tờ báo. Surrey bị loại sạch, anh đọc. Có một đợt nóng. Rezia lặp lại: Surrey bị loại sạch. Có một đợt nóng, biến nó thành một phần trò chơi cô đang chơi với đứa cháu nhỏ của bà Filmer, cả hai cười, líu lo cùng lúc, trong trò chơi của họ. Anh rất mệt. Anh rất hạnh phúc. Anh sẽ ngủ. Anh nhắm mắt. Nhưng hễ anh không còn nhìn thấy gì những âm thanh của trò chơi trở nên mờ hơn và lạ hơn và nghe như tiếng kêu của những người tìm mà không thấy, và đi xa dần xa dần. Họ đã mất anh! [woolf-mrs-dalloway:1.560] Anh giật mình dậy trong kinh hoàng. Anh thấy gì? Đĩa chuối trên tủ búp-phê. Không có ai ở đó (Rezia đã đưa đứa bé về với mẹ nó. Đã đến giờ đi ngủ). Chính là thế: ở một mình mãi mãi. Đó là số phận được tuyên ở Milan khi anh bước vào phòng và thấy họ dùng kéo cắt những hình bằng vải cứng; ở một mình mãi mãi. [woolf-mrs-dalloway:1.561] Anh ở một mình với tủ búp-phê và những quả chuối. Anh ở một mình, phơi bày trên đỉnh trọc này, nằm duỗi—nhưng không phải trên đỉnh đồi; không phải trên vách đá; mà trên sofa phòng khách của bà Filmer. Còn những ảo ảnh, những gương mặt, những giọng nói của người chết, chúng đâu? Có một tấm bình phong trước mặt anh, với lau đen và én xanh. Nơi anh từng thấy núi, nơi anh từng thấy gương mặt, nơi anh từng thấy cái đẹp, có một tấm bình phong. [woolf-mrs-dalloway:1.562] “Evans!” anh kêu. Không có tiếng trả lời. Một con chuột vừa chít lên, hay một tấm rèm sột soạt. Đó là những giọng nói của người chết. Tấm bình phong, thùng than, tủ búp-phê còn lại với anh. Vậy thì hãy để anh đối mặt tấm bình phong, thùng than và tủ búp-phê ... nhưng Rezia xông vào phòng líu lo. [woolf-mrs-dalloway:1.563] Có một lá thư đã đến. Kế hoạch của mọi người thay đổi. Rốt cuộc bà Filmer sẽ không đi Brighton được. Không còn thời gian báo cho bà Williams, và thật sự Rezia thấy rất, rất phiền, khi cô thấy chiếc mũ và nghĩ ... có lẽ ... cô ... có thể chỉ làm một chút.... Giọng cô tắt đi trong giai điệu hài lòng. [woolf-mrs-dalloway:1.564] “A, chết tiệt!” cô kêu (đó là trò đùa của họ, việc cô chửi thề), cây kim đã gãy. Mũ, đứa bé, Brighton, kim. Cô cứ dựng nên; trước cái này rồi đến cái khác, cô dựng nên, vừa khâu. [woolf-mrs-dalloway:1.565] Cô muốn anh nói xem việc dời bông hồng có làm chiếc mũ khá hơn không. Cô ngồi ở cuối sofa. [woolf-mrs-dalloway:1.566] Giờ đây họ hoàn toàn hạnh phúc, cô nói, bất chợt đặt chiếc mũ xuống. Vì giờ đây cô có thể nói với anh bất cứ điều gì. Cô có thể nói bất cứ điều gì hiện ra trong đầu. Đó gần như là điều đầu tiên cô cảm thấy về anh, cái đêm trong quán cà phê khi anh bước vào cùng những người bạn Anh. Anh bước vào, hơi ngượng ngập, nhìn quanh, và chiếc mũ rơi xuống khi anh treo nó lên. Điều ấy cô còn nhớ. Cô biết anh là người Anh, dù không phải một trong những người Anh to lớn mà chị cô ngưỡng mộ, vì anh lúc nào cũng gầy; nhưng anh có làn da hồng hào đẹp; và với cái mũi to, đôi mắt sáng, cái dáng ngồi hơi khom khom khiến cô nghĩ, cô vẫn thường bảo anh thế, đến một con chim ưng non, cái buổi tối đầu tiên cô thấy anh, khi họ đang chơi domino, và anh bước vào—một con chim ưng non; nhưng với cô anh lúc nào cũng rất dịu dàng. Cô chưa từng thấy anh hung dữ hay say rượu, chỉ đôi khi đau khổ vì cuộc chiến tranh khủng khiếp này, nhưng ngay cả thế, hễ cô bước vào, anh lại cất hết đi. Bất cứ điều gì, bất cứ điều gì trên đời, chút phiền toái nhỏ nào với công việc của cô, bất cứ điều gì chợt khiến cô muốn nói là cô sẽ nói với anh, và anh hiểu ngay. Ngay cả gia đình cô cũng không được như thế. Hơn cô nhiều tuổi và rất thông minh—anh nghiêm trang làm sao, muốn cô đọc Shakespeare khi cô còn chưa đọc nổi một câu chuyện trẻ con bằng tiếng Anh!—từng trải hơn nhiều, anh có thể giúp cô. Và cô cũng có thể giúp anh. [woolf-mrs-dalloway:1.567] Nhưng còn cái mũ này. Rồi (trời đã muộn) ngài William Bradshaw. [woolf-mrs-dalloway:1.568] Cô đưa tay lên ôm đầu, chờ anh nói anh có thích cái mũ hay không, và khi cô ngồi đó, chờ đợi, cúi nhìn xuống, anh có thể cảm thấy tâm trí cô, như một con chim, rơi từ cành này sang cành khác, và lần nào cũng đậu xuống, hoàn toàn đúng chỗ; anh có thể theo dõi tâm trí cô, khi cô ngồi đó trong một trong những dáng thả lỏng uể oải đến với cô một cách tự nhiên, và nếu anh nói điều gì, cô lập tức mỉm cười, như con chim đậu xuống với mọi móng vuốt bám chắc vào cành. [woolf-mrs-dalloway:1.569] Nhưng anh nhớ Bradshaw đã nói, “Những người ta yêu quý nhất lại không tốt cho ta khi ta đau ốm.” Bradshaw nói anh phải được dạy cho biết nghỉ ngơi. Bradshaw nói họ phải bị tách ra. [woolf-mrs-dalloway:1.570] “Phải,” “phải,” sao lại “phải”? Bradshaw có quyền lực gì đối với anh? “Bradshaw có quyền gì mà nói ‘phải’ với tôi?” anh gặng hỏi. [woolf-mrs-dalloway:1.571] “Vì anh đã nói đến chuyện tự sát,” Rezia nói. (May thay, giờ cô có thể nói bất cứ điều gì với Septimus.) [woolf-mrs-dalloway:1.572] Vậy là anh nằm trong tay họ! Holmes và Bradshaw đang đè lên anh! Con thú mũi đỏ kia đang hít hà vào mọi ngóc ngách bí mật! “Phải” nó nói được cơ đấy! Giấy tờ của anh đâu? những thứ anh đã viết đâu? [woolf-mrs-dalloway:1.573] Cô mang giấy tờ của anh đến, những thứ anh đã viết, những thứ cô đã viết hộ anh. Cô đổ chúng tung tóe ra ghế sofa. Họ cùng nhìn chúng. Những sơ đồ, những bản vẽ, những người đàn ông đàn bà bé xíu vung gậy thay cho cánh tay, với đôi cánh—phải không?—trên lưng; những vòng tròn vẽ quanh đồng shilling và đồng sáu xu—những mặt trời và các vì sao; những vách đá ngoằn ngoèo với những người leo núi buộc dây đi lên, y hệt dao và nĩa; những bức tranh biển với những khuôn mặt nhỏ cười ra từ thứ có lẽ là sóng: bản đồ thế giới. Đốt chúng đi! anh kêu lên. Giờ đến những trang viết của anh; những người chết hát sau các bụi đỗ quyên ra sao; những bài tụng ca Thời Gian; những cuộc trò chuyện với Shakespeare; Evans, Evans, Evans—những thông điệp từ người chết của anh; đừng chặt cây; hãy báo cho Thủ tướng. Tình yêu phổ quát: ý nghĩa của thế giới. Đốt chúng đi! anh kêu lên. [woolf-mrs-dalloway:1.574] Nhưng Rezia đặt tay lên chúng. Có những bản rất đẹp, cô nghĩ. Cô sẽ buộc chúng lại (vì cô không có phong bì) bằng một mảnh lụa. [woolf-mrs-dalloway:1.575] Cho dù họ có bắt anh đi, cô nói, cô cũng sẽ đi cùng anh. Họ không thể tách họ ra trái với ý muốn của họ, cô nói. [woolf-mrs-dalloway:1.576] Gõ cho các mép giấy đều nhau, cô buộc xấp giấy lại, gói thành một bó gần như không nhìn, ngồi bên anh, anh nghĩ, như thể mọi cánh hoa của cô đều xòe quanh cô. Cô là một cây đang nở hoa; và qua những cành của cô nhìn ra gương mặt một nhà lập pháp, đã đến được một nơi trú ẩn mà ở đó cô không sợ ai; không sợ Holmes; không sợ Bradshaw; một phép màu, một chiến thắng, điều cuối cùng và vĩ đại nhất. Anh loạng choạng thấy cô bước lên cầu thang kinh hoàng, nặng trĩu Holmes và Bradshaw, những người đàn ông chẳng bao giờ nhẹ hơn mười một stone sáu, những người gửi vợ mình vào triều yết, những người kiếm mười nghìn một năm và nói về sự cân xứng; những người khác nhau trong phán quyết (vì Holmes nói một đằng, Bradshaw nói một nẻo), vậy mà vẫn là quan tòa; những người trộn lẫn thị kiến với tủ chạn; chẳng thấy gì rõ ràng, vậy mà cai trị, vậy mà áp đặt. “Phải” họ nói. Cô đã chiến thắng họ. [woolf-mrs-dalloway:1.577] “Đấy!” cô nói. Xấp giấy đã buộc xong. Không ai được động tới chúng. Cô sẽ cất chúng đi. [woolf-mrs-dalloway:1.578] Và, cô nói, không gì có thể tách họ ra. Cô ngồi xuống cạnh anh và gọi anh bằng cái tên của loài chim ưng hay quạ ấy, loài vừa hung ác vừa phá hoại mùa màng, đúng y như anh. Không ai có thể tách họ ra, cô nói. [woolf-mrs-dalloway:1.579] Rồi cô đứng dậy đi vào phòng ngủ thu xếp đồ đạc của họ, nhưng nghe tiếng người dưới nhà và nghĩ rằng có lẽ bác sĩ Holmes đã ghé, liền chạy xuống ngăn ông ta lên. [woolf-mrs-dalloway:1.580] Septimus nghe thấy cô nói chuyện với Holmes trên cầu thang. [woolf-mrs-dalloway:1.581] “Thưa bà, tôi đến như một người bạn,” Holmes đang nói. [woolf-mrs-dalloway:1.582] “Không. Tôi không cho phép ông gặp chồng tôi,” cô nói. [woolf-mrs-dalloway:1.583] Anh thấy cô, như một con gà mái nhỏ, giang cánh chắn lối ông ta. Nhưng Holmes cứ kiên trì. [woolf-mrs-dalloway:1.584] “Thưa bà, xin cho phép tôi....” Holmes nói, gạt cô sang một bên (Holmes là người vạm vỡ). [woolf-mrs-dalloway:1.585] Holmes đang lên cầu thang. Holmes sẽ đạp tung cửa. Holmes sẽ nói “Sợ xanh mặt rồi hả?” Holmes sẽ tóm lấy anh. Nhưng không; không phải Holmes; không phải Bradshaw. Đứng dậy hơi loạng choạng, thật ra là nhảy lò cò từ chân này sang chân kia, anh ngắm con dao cắt bánh mì sạch đẹp của bà Filmer có khắc chữ “Bánh mì” trên cán. À, nhưng không được làm hỏng nó. Lò ga? Nhưng giờ đã quá muộn. Holmes đang đến. Dao cạo thì anh có thể có, nhưng Rezia, người luôn làm những việc như thế, đã xếp chúng vào hành lý. Chỉ còn lại cửa sổ, cái cửa sổ lớn của căn nhà trọ ở Bloomsbury, cái việc phiền toái, rắc rối và khá màu mè là mở cửa sổ ra rồi ném mình xuống. Đó là quan niệm của họ về bi kịch, không phải của anh hay của Rezia (vì cô ở cùng anh). Holmes và Bradshaw thích những thứ như vậy. (Anh ngồi lên bệ cửa.) Nhưng anh sẽ chờ đến giây phút cuối cùng. Anh không muốn chết. Sống là tốt. Mặt trời nóng. Chỉ có loài người—họ muốn gì? Một ông già đi xuống cầu thang phía đối diện dừng lại nhìn anh chằm chằm. Holmes đã ở cửa. “Tôi cho ông biết tay!” anh kêu lên, và gieo mình mạnh mẽ, dữ dội xuống hàng rào sắt ở khoảng hầm trước nhà bà Filmer. [woolf-mrs-dalloway:1.586] “Đồ hèn!” bác sĩ Holmes kêu lên, đạp tung cửa. Rezia chạy tới cửa sổ, cô thấy; cô hiểu. Bác sĩ Holmes và bà Filmer va vào nhau. Bà Filmer phất tạp dề và bắt cô vào phòng ngủ giấu mắt đi. Có rất nhiều tiếng chạy lên chạy xuống cầu thang. Bác sĩ Holmes bước vào—mặt trắng bệch như tờ giấy, run bắn cả người, tay cầm một cốc. Cô phải can đảm uống chút gì đó, ông nói (Gì vậy? Một thứ ngọt ngọt), vì chồng cô bị dập nát khủng khiếp, sẽ không tỉnh lại, cô không được nhìn anh, phải được tránh cho bớt chừng nào hay chừng ấy, còn phải qua cuộc điều tra nguyên nhân tử vong, người đàn bà trẻ tội nghiệp. Ai mà đoán trước được? Một cơn bốc đồng bất chợt, không ai có lỗi chút nào (ông nói với bà Filmer). Còn vì cái quái gì anh ta làm vậy, bác sĩ Holmes không sao hiểu nổi. [woolf-mrs-dalloway:1.587] Khi uống thứ nước ngọt ấy cô có cảm giác mình đang mở những khung cửa sổ dài, bước ra một khu vườn nào đó. Nhưng ở đâu? Đồng hồ đang điểm—một, hai, ba: tiếng ấy mới biết điều làm sao; so với tất cả những tiếng thình thịch và thì thầm này; giống như chính Septimus. Cô đang thiếp đi. Nhưng đồng hồ vẫn điểm tiếp, bốn, năm, sáu và bà Filmer vẫy tạp dề (họ sẽ không đem cái xác vào đây, phải không?) dường như thuộc về khu vườn ấy; hay là một lá cờ. Cô từng thấy một lá cờ chầm chậm gợn sóng từ cột buồm khi cô ở với dì tại Venice. Những người chết trận được chào như thế, và Septimus đã đi qua cuộc Chiến tranh. Trong các ký ức của cô, phần lớn là hạnh phúc. [woolf-mrs-dalloway:1.588] Cô đội mũ, chạy qua những cánh đồng lúa mì—có thể là ở đâu nhỉ?—lên một ngọn đồi nào đó, đâu đó gần biển, vì có tàu thuyền, mòng biển, bướm; họ ngồi trên một vách đá. Ở London cũng thế, họ ngồi đó, và, trong cơn nửa mơ, đến với cô qua cánh cửa phòng ngủ là mưa rơi, tiếng thì thầm, tiếng khua động giữa đám lúa khô, cái vuốt ve của biển, như cô thấy, khoét họ trong chiếc vỏ vòm của nó và thầm thì với cô nằm trên bờ, rải rác, cô cảm thấy, như những bông hoa bay trên một ngôi mộ nào đó. [woolf-mrs-dalloway:1.589] “Anh ấy chết rồi,” cô nói, mỉm cười với bà lão tội nghiệp đang canh giữ cô, đôi mắt xanh nhạt thật thà dán vào cửa. (Họ sẽ không đem anh ấy vào đây, phải không?) Nhưng bà Filmer xì một tiếng gạt đi. Ồ không, ồ không! Giờ họ đang khiêng anh đi. Cô có nên được báo không? Vợ chồng thì nên ở bên nhau, bà Filmer nghĩ. Nhưng họ phải làm theo lời bác sĩ. [woolf-mrs-dalloway:1.590] “Để cô ấy ngủ,” bác sĩ Holmes nói, bắt mạch cho cô. Cô thấy hình dáng đồ sộ của thân thể ông đứng sẫm màu trước cửa sổ. Vậy ra đó là bác sĩ Holmes. [woolf-mrs-dalloway:1.591] Một trong những thành tựu của nền văn minh, Peter Walsh nghĩ. Đó là một trong những thành tựu của nền văn minh, khi tiếng chuông cao và nhẹ của chiếc xe cứu thương vang lên. Chiếc xe cứu thương lao nhanh, gọn gàng tới bệnh viện, vừa đón lên ngay tức khắc, đầy nhân đạo, một kẻ khốn khổ nào đó; một người bị đánh vào đầu, bị bệnh quật ngã, có lẽ vừa bị xe đụng cách đây một phút hay hơn ở một trong những ngã tư này, như chính ta cũng có thể gặp. Đó là văn minh. Điều ấy gây ấn tượng với ông khi từ phương Đông trở về—sự hiệu quả, sự tổ chức, tinh thần cộng đồng của London. Mọi chiếc xe ngựa xe tải đều tự giác tấp sang bên nhường đường cho xe cứu thương. Có lẽ đó là bệnh hoạn; hay chẳng phải nó khá cảm động, sự kính trọng họ dành cho chiếc xe cứu thương và nạn nhân bên trong—những người đàn ông bận rộn vội về nhà vậy mà tức khắc khi xe đi qua lại nghĩ tới một người vợ nào đó; hay có lẽ nghĩ chính họ cũng dễ dàng nằm đó, trên một cái giá, với một bác sĩ và một y tá.... À, nhưng cứ nghĩ thế là thành bệnh hoạn, ủy mị, hễ ai đó bắt đầu gợi ra bác sĩ, xác chết; chút khoái cảm lóe lên, một thứ dục vọng nữa trước ấn tượng thị giác, cảnh báo ta đừng tiếp tục loại chuyện này nữa—chết người cho nghệ thuật, chết người cho tình bạn. Đúng. Vậy mà, Peter Walsh nghĩ, khi xe cứu thương rẽ qua góc phố, dù tiếng chuông cao nhẹ vẫn còn nghe thấy ở phố bên và xa hơn nữa khi nó băng qua đường Tottenham Court, ngân liên hồi, đó là đặc quyền của sự cô đơn; trong riêng tư người ta muốn làm gì thì làm. Người ta có thể khóc nếu không ai thấy. Chính cái đó đã làm hại ông—sự dễ xúc cảm này—trong xã hội Anh-Ấn; không khóc đúng lúc, và không cười đúng lúc. Ta có cái đó trong người, ông nghĩ, đứng cạnh hòm thư, thứ có thể tan ra thành nước mắt ngay lúc này. Trời biết vì sao. Có lẽ vì một vẻ đẹp nào đó, và sức nặng của ngày hôm nay, bắt đầu từ cuộc viếng thăm Clarissa đã làm ông kiệt sức vì cái nóng, cường độ, và tiếng nhỏ giọt, nhỏ giọt, từng ấn tượng một rơi vào cái hầm nơi chúng đứng, sâu, tối, và sẽ không ai biết. Một phần vì lẽ đó, tính bí mật của nó, trọn vẹn và bất khả xâm phạm, ông thấy cuộc sống như một khu vườn chưa ai biết, đầy những khúc quanh và góc khuất, đầy bất ngờ, phải; thật sự những khoảnh khắc này làm người ta nghẹt thở; và đến với ông cạnh hòm thư đối diện Bảo tàng Anh là một trong số đó, một khoảnh khắc, trong đó mọi thứ hợp lại; chiếc xe cứu thương này; và sống và chết. Như thể ông bị hút lên một mái nhà rất cao bởi cơn tràn cảm xúc ấy và phần còn lại của ông, như một bãi biển trắng rải vỏ sò, bị bỏ lại trơ trụi. Chính cái đó đã làm hại ông trong xã hội Anh-Ấn—sự dễ xúc cảm này. [woolf-mrs-dalloway:1.592] Có lần Clarissa, cùng ông lên tầng trên một chiếc xe buýt đi đâu đó, Clarissa, ít ra bề ngoài, dễ xúc động đến thế, lúc thì tuyệt vọng, lúc lại hứng khởi nhất, run rẩy cả người hồi ấy và là người bạn đồng hành tuyệt vời đến thế, phát hiện những cảnh nhỏ kỳ lạ, những cái tên, những con người từ trên nóc xe buýt, vì họ hay đi khám phá London và mang về những túi đầy báu vật từ chợ Caledonian—Clarissa hồi ấy có một lý thuyết—họ có cả đống lý thuyết, lúc nào cũng lý thuyết, như những người trẻ vẫn thế. Lý thuyết để giải thích cảm giác bất mãn của họ; không biết người khác; không được người khác biết. Vì làm sao họ có thể biết nhau? Ta gặp nhau mỗi ngày; rồi sáu tháng, hay nhiều năm không gặp. Thật không thỏa đáng, họ đồng ý, ta biết người khác ít ỏi biết bao. Nhưng cô nói, ngồi trên xe buýt đi lên đại lộ Shaftesbury, cô cảm thấy mình ở khắp nơi; không phải “ở đây, ở đây, ở đây”; và cô gõ vào lưng ghế; mà ở khắp nơi. Cô vẫy tay, đi lên đại lộ Shaftesbury. Cô là tất cả những thứ đó. Vậy nên để biết cô, hay biết bất kỳ ai, người ta phải tìm đến những người làm nên sự trọn vẹn của họ; cả những nơi chốn nữa. Cô có những mối giao cảm kỳ lạ với những người chưa từng nói chuyện, một người đàn bà nào đó trên phố, một người đàn ông nào đó sau quầy—thậm chí cả cây cối, hay những kho thóc. Rốt cuộc thành một lý thuyết siêu việt, mà với nỗi kinh hoàng cái chết của cô, cho phép cô tin, hay nói rằng cô tin (dù hoài nghi đến đâu), rằng vì những hình hiện của chúng ta, phần của ta hiện ra, quá ngắn ngủi so với phần kia, phần không nhìn thấy của ta, trải rộng, nên phần không nhìn thấy ấy có thể sống sót, được tìm lại bằng cách nào đó gắn với người này người nọ, hay thậm chí ám những nơi nhất định sau khi chết ... có lẽ—có lẽ. [woolf-mrs-dalloway:1.593] Nhìn lại tình bạn dài gần ba mươi năm ấy, lý thuyết của bà đúng đến mức này. Những lần gặp thật sự của họ dù ngắn ngủi, đứt đoạn, thường đau đớn, vì những lần ông vắng mặt và những lần bị ngắt quãng (sáng nay chẳng hạn, Elizabeth bước vào, như một chú ngựa non chân dài, xinh xắn, câm lặng, ngay khi ông vừa bắt đầu nói chuyện với Clarissa), ảnh hưởng của chúng lên đời ông là không đo đếm nổi. Có một bí ẩn trong đó. Người ta được trao một hạt giống sắc, nhói, khó chịu—cuộc gặp thật sự; đau đớn khủng khiếp chẳng ít khi; vậy mà trong sự vắng mặt, ở những nơi ít ngờ nhất, nó sẽ nở hoa, mở ra, tỏa hương, cho ta chạm, nếm, nhìn quanh, nắm lấy trọn cảm giác và sự thấu hiểu, sau bao năm nằm lạc mất. Như vậy bà đã đến với ông; trên tàu thủy; ở dãy Himalaya; gợi lên bởi những thứ kỳ quặc nhất (vì thế Sally Seton, con ngỗng hào phóng, nhiệt tình ấy! đã nghĩ đến ông khi thấy những bông cẩm tú cầu xanh). Bà đã ảnh hưởng ông hơn bất kỳ ai ông từng biết. Và lúc nào cũng đến trước mặt ông theo cách ấy mà ông không mong muốn, mát lạnh, như một phu nhân, hay phê phán; hoặc mê hồn, lãng mạn, gợi nhớ một cánh đồng hay mùa gặt nước Anh. Ông thấy bà thường nhất ở miền quê, chứ không phải London. Hết cảnh này đến cảnh khác ở Bourton.... [woolf-mrs-dalloway:1.594] Ông đã về đến khách sạn. Ông băng qua sảnh, với những đống ghế và sofa đỏ nâu, những cây lá nhọn trông héo khô. Ông lấy chìa khóa khỏi móc. Cô gái trẻ đưa ông vài lá thư. Ông lên lầu—ông thấy cô thường nhất ở Bourton, cuối hè, khi ông ở đó một tuần, thậm chí hai tuần, như người ta vẫn thế thuở ấy. Trước tiên trên đỉnh một ngọn đồi nào đó cô sẽ đứng, hai tay áp vào tóc, áo choàng tung bay, chỉ trỏ, gọi họ—cô thấy sông Severn bên dưới. Hay trong một khu rừng, nấu cho ấm nước sôi—vụng về kinh khủng với những ngón tay; khói nhún mình chào, thổi vào mặt họ; khuôn mặt hồng nhỏ nhắn của cô ló ra qua đó; xin nước một bà lão trong căn nhà tranh, bà ra cửa nhìn họ đi. Họ luôn đi bộ; những người khác đi xe. Cô chán đi xe, ghét mọi con vật, trừ con chó ấy. Họ lội hàng dặm dọc những con đường. Cô sẽ dừng để định hướng, dẫn ông trở về xuyên đồng; và suốt thời gian ấy họ cãi nhau, bàn thơ, bàn người, bàn chính trị (hồi ấy cô là một người Cấp tiến); chẳng để ý gì ngoài lúc cô dừng lại, reo lên trước một cảnh sắc hay một cái cây, bắt ông nhìn cùng; rồi lại đi tiếp, qua những cánh đồng gốc rạ, cô đi trước, cầm một bông hoa cho dì, không bao giờ mệt khi đi dù mong manh như thế; để hạ xuống Bourton lúc chạng vạng. Rồi, sau bữa tối, lão Breitkopf mở đàn piano hát chẳng có giọng, và họ nằm lún trong ghế bành, cố không cười, nhưng lúc nào cũng vỡ ra và cười, cười—cười chẳng vì gì cả. Breitkopf được coi là không thấy. Và rồi buổi sáng, tung tăng qua lại như con chìa vôi trước nhà.... [woolf-mrs-dalloway:1.595] Ôi, thư của bà ấy! Chiếc phong bì xanh này; nét chữ ấy. Và ông sẽ phải đọc nó. Lại một cuộc gặp nữa thế này, chắc chắn đau đớn! Đọc thư bà cần một nỗ lực quỷ quái. “Gặp anh thật tuyệt diệu làm sao. Em phải nói với anh điều đó.” Chỉ có thế. [woolf-mrs-dalloway:1.596] Nhưng nó làm ông xáo trộn. Nó làm ông bực. Ông ước gì bà đừng viết. Ập đến trên những suy nghĩ của ông, nó như một cú thúc vào sườn. Sao bà không để ông yên? Dù sao bà cũng đã lấy Dalloway, và sống với ông ta trong hạnh phúc trọn vẹn suốt ngần ấy năm. [woolf-mrs-dalloway:1.597] Những khách sạn này không phải chốn an ủi. Xa lắm. Biết bao người đã treo mũ lên những cái móc ấy. Ngay cả ruồi, nếu nghĩ kỹ, cũng đã đậu lên mũi người khác. Còn sự sạch sẽ táp vào mặt ông, đó không phải là sạch sẽ mà là trống trơn, lạnh lẽo; một thứ phải thế. Một bà quản lý khô khan đi vòng lúc rạng sáng, hít hà, soi mói, bắt những cô hầu mũi xanh tái cọ rửa, y như thể vị khách kế tiếp là một tảng thịt để dọn lên một chiếc đĩa sạch tinh tươm. Để ngủ, một chiếc giường; để ngồi, một chiếc ghế bành; để đánh răng và cạo râu, một cái cốc, một tấm gương. Sách, thư, áo choàng, trượt trên cái vô danh của lớp bọc lông ngựa như những kẻ xấc xược lạc loài. Và chính thư của Clarissa khiến ông thấy tất cả những điều này. “Gặp anh thật tuyệt diệu. Em phải nói vậy!” Ông gấp tờ giấy; đẩy nó đi; không gì khiến ông đọc lại lần nữa! [woolf-mrs-dalloway:1.598] Để thư tới tay ông trước sáu giờ, bà hẳn đã ngồi xuống viết ngay khi ông rời đi; dán tem; sai người ra bưu điện. Đúng như người ta nói, rất giống bà. Bà đã bị xáo động vì cuộc thăm của ông. Bà đã cảm nhiều; đã có lúc, khi hôn tay ông, hối tiếc, thậm chí ghen tị với ông, có thể nhớ lại (vì ông thấy vẻ ấy trong mắt bà) điều gì đó ông từng nói—có lẽ rằng họ sẽ thay đổi thế giới nếu bà lấy ông; trong khi thực tế lại là thế này; là tuổi trung niên; là sự tầm thường; rồi bằng sức sống bất khuất bà ép mình gạt tất cả sang bên, vì trong bà có một sợi dây sự sống mà về độ dai, sức chịu đựng, khả năng vượt trở ngại và đưa bà chiến thắng đến cùng ông chưa từng thấy ai sánh. Phải; nhưng sẽ có một phản ứng ngay khi ông rời phòng. Bà sẽ thương hại ông khủng khiếp; bà sẽ nghĩ xem trên đời bà có thể làm gì để ông vui (luôn thiếu đúng một thứ) và ông có thể thấy bà với nước mắt chảy dài trên má đi tới bàn viết và phóng bút viết ra dòng duy nhất ấy để ông thấy nó chào đón mình.... “Gặp anh thật tuyệt diệu!” Và bà thật lòng. [woolf-mrs-dalloway:1.599] Peter Walsh giờ đã cởi dây giày. [woolf-mrs-dalloway:1.600] Nhưng cuộc hôn nhân của họ hẳn đã không thành công. Rốt cuộc điều kia đến tự nhiên hơn nhiều. [woolf-mrs-dalloway:1.601] Lạ thật; mà đúng thật; nhiều người cảm thấy thế. Peter Walsh, người chỉ làm được ở mức đáng nể, giữ các chức vụ thông thường một cách tạm đủ, được người ta quý nhưng cho là hơi lập dị, ra vẻ ta đây—thật lạ là ông lại có, nhất là giờ khi tóc đã bạc, một vẻ mãn nguyện; vẻ của người có nguồn dự trữ. Chính điều ấy làm ông hấp dẫn đối với những phụ nữ thích cảm giác rằng ông không hoàn toàn nam tính. Có gì đó khác thường ở ông, hay có gì đó đằng sau ông. Có thể vì ông mê sách—không bao giờ đến thăm bạn mà không cầm lấy quyển sách trên bàn (lúc này ông đang đọc, dây giày lòng thòng trên sàn); hay vì ông là một quý ông, thể hiện qua cách ông gõ tàn khỏi tẩu, và dĩ nhiên qua phong cách đối với phụ nữ. Vì thật quyến rũ mà cũng thật lố bịch làm sao khi một cô gái chẳng có chút lý trí nào có thể xoay ông quanh ngón tay. Nhưng là tự chịu rủi ro. Nghĩa là, dù ông có dễ dãi đến đâu, và quả thực với sự vui vẻ và phép lịch thiệp của ông thì ở bên ông thật mê hoặc, điều ấy cũng chỉ đến một mức nào đó. Cô ta nói gì đó—không, không; ông nhìn thấu. Ông sẽ không chịu thế—không, không. Rồi ông có thể gào lên, lắc lư, ôm bụng cười trước một câu đùa với đàn ông. Ông là người sành nấu nướng nhất ở Ấn Độ. Ông là một người đàn ông. Nhưng không phải loại đàn ông phải kính trọng—may thay; không như thiếu tá Simmons chẳng hạn; không hề giống thế, Daisy nghĩ, khi, bất chấp hai đứa con nhỏ, cô thường so sánh họ. [woolf-mrs-dalloway:1.602] Ông tuột giày ra. Ông dốc túi. Cùng với con dao nhíp rơi ra một tấm ảnh chụp nhanh Daisy trên hiên; Daisy toàn đồ trắng, với một con chó sục fox trên đầu gối; rất duyên, rất ngăm; tấm đẹp nhất ông từng có. Nó đến, rốt cuộc, tự nhiên đến thế; tự nhiên hơn Clarissa nhiều. Không om sòm. Không phiền toái. Không kiểu cách bồn chồn. Tất cả êm xuôi. Và cô gái ngăm, xinh đẹp đáng yêu trên hiên kêu lên (ông nghe thấy cô). Dĩ nhiên, dĩ nhiên cô sẽ cho anh tất cả! cô reo (cô chẳng có chút ý tứ nào) mọi thứ anh muốn! cô reo, chạy đến đón ông, mặc cho ai đang nhìn. Và cô mới hai mươi bốn. Và cô có hai con. Chà, chà! [woolf-mrs-dalloway:1.603] Quả thật ở tuổi này ông đã tự đẩy mình vào một mớ rắc rối. Và nó ập lên ông khá mạnh mỗi khi ông thức giấc giữa đêm. Giả sử họ cưới nhau thì sao? Với ông thì đều ổn cả, nhưng còn cô? Bà Burgess, người tốt bụng không lắm lời, người ông từng giãi bày, cho rằng chuyến đi vắng của ông ở Anh, bề ngoài là để gặp luật sư, có thể giúp Daisy cân nhắc lại, nghĩ xem điều đó nghĩa là gì. Đó là vấn đề địa vị của cô, bà Burgess nói; rào cản xã hội; việc bỏ con. Một ngày nào đó cô sẽ là góa phụ có quá khứ, lê lết ở vùng ngoại ô, hay nhiều khả năng là bừa bãi (ông biết đấy, bà nói, những người đàn bà như thế rồi sẽ ra sao, với quá nhiều phấn son). Nhưng Peter Walsh xì một tiếng bác bỏ tất cả. Ông chưa định chết đâu. Dù sao cô cũng phải tự quyết định; tự phán xét, ông nghĩ, đi dép tất lê quanh phòng vuốt phẳng chiếc áo sơ mi dạ hội, vì ông có thể đến buổi tiệc của Clarissa, hay có thể đến một trong những nhà hát tạp kỹ, hay có thể ở nhà đọc một cuốn sách hấp dẫn do một người ông từng quen ở Oxford viết. Và nếu ông nghỉ hưu, đó là điều ông sẽ làm—viết sách. Ông sẽ đến Oxford và lục lọi trong thư viện Bodleian. Vô ích cô gái ngăm, xinh đẹp đáng yêu chạy ra cuối sân thượng; vô ích vẫy tay; vô ích kêu rằng cô chẳng màng người ta nói gì. Ông đó, người đàn ông cô tôn thờ cả thế gian, quý ông hoàn hảo, quyến rũ, lỗi lạc (và tuổi ông chẳng làm cô khác đi chút nào), lê dép quanh một căn phòng khách sạn ở Bloomsbury, cạo râu, rửa ráy, tiếp tục, khi nhấc các bình nước lên, đặt dao cạo xuống, lục lọi trong Bodleian, và tìm ra sự thật về một hai chuyện nhỏ làm ông quan tâm. Và ông sẽ trò chuyện với bất kỳ ai, rồi dần dần coi thường giờ ăn trưa chính xác, bỏ lỡ các cuộc hẹn, và khi Daisy đòi, như cô sẽ đòi, một cái hôn, một cảnh ầm ĩ, ông không đáp ứng nổi (dù ông thật lòng tận tụy với cô)—nói tóm lại có lẽ hạnh phúc hơn, như bà Burgess nói, nếu cô quên ông, hay chỉ nhớ ông như ông của tháng Tám 1922, như một bóng người đứng ở ngã tư lúc chạng vạng, càng lúc càng xa khi chiếc xe ngựa hai bánh lao đi, mang cô được buộc chắc chắn ở ghế sau, dù hai tay cô vươn ra, và khi cô thấy bóng người nhỏ dần rồi biến mất cô vẫn kêu lên rằng cô sẽ làm mọi điều trên đời, mọi điều, mọi điều, mọi điều.... [woolf-mrs-dalloway:1.604] Ông chẳng bao giờ biết người ta nghĩ gì. Ông càng lúc càng khó tập trung. Ông bị cuốn vào; bận rộn với những mối quan tâm riêng; lúc cáu kỉnh, lúc vui; lệ thuộc đàn bà, lơ đãng, thất thường, càng lúc càng không thể (ông nghĩ thế khi cạo râu) hiểu vì sao Clarissa không thể đơn giản kiếm cho họ một chỗ trọ và đối xử tử tế với Daisy; giới thiệu cô. Và rồi ông có thể chỉ—chỉ làm gì? chỉ lảng vảng và lượn lờ (lúc này ông thực sự đang phân loại các chìa khóa, giấy tờ), sà xuống và nếm, ở một mình, nói tóm lại, tự thân đầy đủ; vậy mà dĩ nhiên chẳng ai lệ thuộc người khác hơn ông (ông cài khuy áo gi-lê); chính điều đó đã làm hại ông. Ông không thể tránh xa các phòng hút thuốc, thích các đại tá, thích golf, thích bridge, và trên hết là xã hội phụ nữ, và sự tinh tế của tình bạn đồng hành với họ, cùng lòng chung thủy, sự táo bạo và sự vĩ đại của họ trong tình yêu, mà dù có nhược điểm vẫn đối với ông (và gương mặt ngăm, xinh đẹp đáng yêu nằm trên những phong bì) hoàn toàn đáng ngưỡng mộ, một đóa hoa lộng lẫy làm sao mọc trên đỉnh cuộc sống con người, vậy mà ông không thể đáp ứng nổi, luôn có xu hướng nhìn thấu mọi mặt của sự việc (Clarissa đã đục khoét một điều gì đó trong ông vĩnh viễn), và rất dễ chán sự tận tụy câm lặng và muốn có sự đa dạng trong tình yêu, dù sẽ làm ông phát điên nếu Daisy yêu ai khác, phát điên! vì ông ghen, ghen không kiềm chế được theo bẩm tính. Ông chịu những cực hình! Nhưng dao của ông đâu; đồng hồ; con dấu, ví đựng giấy bạc, và thư của Clarissa mà ông sẽ không đọc lại nhưng thích nghĩ tới, và tấm ảnh Daisy? Và giờ đi ăn tối. [woolf-mrs-dalloway:1.605] Họ đang ăn. [woolf-mrs-dalloway:1.606] Ngồi ở những chiếc bàn nhỏ quanh những bình hoa, ăn mặc chỉnh tề hay không, với khăn choàng và túi xách đặt bên cạnh, với vẻ bình thản giả tạo, vì họ chưa quen với nhiều món như thế trong bữa tối, và vẻ tự tin, vì họ trả nổi, và vẻ căng thẳng, vì họ đã chạy khắp London cả ngày mua sắm, ngắm cảnh; và sự tò mò tự nhiên, vì họ nhìn quanh rồi ngước lên khi người đàn ông dễ nhìn đeo kính gọng sừng bước vào, và tính tốt bụng, vì họ sẵn lòng làm bất cứ việc nhỏ nào, như cho mượn bảng giờ tàu hay cho biết thông tin hữu ích, và khát khao, đập trong họ, kéo họ ngầm bên dưới, bằng cách nào đó thiết lập mối liên hệ dù chỉ là cùng quê (Liverpool chẳng hạn) hay bạn bè trùng tên; với những cái liếc trộm, những khoảng lặng kỳ quặc, và những lần đột ngột thu mình vào trò đùa gia đình và sự cô lập; họ ngồi đó ăn tối khi ông Walsh bước vào và ngồi xuống một chiếc bàn nhỏ cạnh tấm rèm. [woolf-mrs-dalloway:1.607] Không phải ông nói điều gì, vì cô độc nên ông chỉ có thể nói với người phục vụ; mà chính cách ông nhìn thực đơn, chỉ ngón trỏ vào một loại rượu, kéo mình lên sát bàn, chăm chú, không tham ăn, bắt tay vào bữa tối, đã giành được sự kính trọng của họ; sự kính trọng ấy, vì phải giữ im lặng trong phần lớn bữa ăn, bùng lên ở bàn nhà Morris khi nghe ông Walsh nói cuối bữa, “Lê Bartlett.” Vì sao ông lại nói vừa mực thước vừa cương quyết thế, với dáng của một nhà kỷ luật hoàn toàn trong quyền của mình, quyền dựa trên công lý, thì cả Charles Morris trẻ, lẫn Charles già, cả cô Elaine lẫn bà Morris đều không biết. Nhưng khi ông nói, “Lê Bartlett,” ngồi một mình ở bàn, họ cảm thấy ông trông cậy vào sự ủng hộ của họ cho một đòi hỏi chính đáng nào đó; là người bênh vực một sự nghiệp lập tức trở thành của họ, nên mắt họ gặp mắt ông đầy cảm thông, và khi tất cả cùng đến phòng hút thuốc, một cuộc trò chuyện nhỏ giữa họ là không thể tránh. [woolf-mrs-dalloway:1.608] Cũng không sâu sắc gì—chỉ nói rằng London đông đúc; đã đổi thay trong ba mươi năm; rằng ông Morris thích Liverpool hơn; rằng bà Morris đã đến hội hoa Westminster, và rằng tất cả đều đã thấy Thái tử xứ Wales. Vậy mà, Peter Walsh nghĩ, không gia đình nào trên đời sánh được với nhà Morris; không gia đình nào; và quan hệ giữa họ hoàn hảo, và họ chẳng thèm đếm xỉa tầng lớp trên, và họ thích cái họ thích, và Elaine đang học việc để nối nghiệp gia đình, và cậu con trai đã đoạt học bổng ở Leeds, và bà cụ (cũng tầm tuổi ông) còn ba đứa con nữa ở nhà; và họ có hai chiếc ô tô, nhưng ông Morris vẫn tự sửa giày vào Chủ nhật: tuyệt vời, hoàn toàn tuyệt vời, Peter Walsh nghĩ, đung đưa nhẹ tới lui, ly rượu mùi trong tay giữa những chiếc ghế đỏ lông xù và gạt tàn, rất hài lòng về mình, vì nhà Morris đã quý ông. Phải, họ quý một người đàn ông nói “Lê Bartlett.” Họ quý ông, ông cảm thấy. [woolf-mrs-dalloway:1.609] Ông sẽ đến buổi tiệc của Clarissa. (Nhà Morris rời đi; nhưng họ sẽ gặp lại.) Ông sẽ đến buổi tiệc của Clarissa, vì ông muốn hỏi Richard họ đang làm gì ở Ấn Độ—lũ ngốc bảo thủ. Và đang diễn vở gì? Và âm nhạc.... Ồ phải, và chỉ chuyện phiếm. [woolf-mrs-dalloway:1.610] Vì đây là sự thật về linh hồn ta, ông nghĩ, về bản ngã ta, kẻ như loài cá sống ở biển sâu và len lỏi giữa những khoảng tối, luồn mình giữa các thân rong khổng lồ, qua những khoảng trống lấp lánh nắng và cứ thế tiến sâu vào u tối, lạnh lẽo, thăm thẳm, bí hiểm; bỗng chốc nó phóng lên mặt nước và nô giỡn trên những con sóng gợn gió; nghĩa là, có một nhu cầu thật sự được chải chuốt, cọ xát, nhóm lửa cho mình, bằng chuyện phiếm. Chính phủ định làm gì—Richard Dalloway sẽ biết—về Ấn Độ? [woolf-mrs-dalloway:1.611] Vì đêm rất nóng và những cậu bé bán báo đi qua với những tấm biển loan bằng chữ đỏ khổng lồ rằng có đợt nóng, những chiếc ghế mây được đặt trên bậc thềm khách sạn và ở đó, nhấp rượu, hút thuốc, những quý ông lẻ loi ngồi. Peter Walsh ngồi đó. Người ta có thể tưởng ngày hôm đó, ngày London, vừa mới bắt đầu. Như một người đàn bà tuột chiếc váy hoa và tạp dề trắng để diện đồ xanh và ngọc trai, ngày đổi thay, bỏ vải thô, mặc voan, biến thành buổi tối, và với cùng tiếng thở dài hân hoan mà người đàn bà thở ra, khi vứt những chiếc váy lót xuống sàn, nó cũng trút bụi, nóng, màu sắc; xe cộ thưa dần; ô tô, leng keng, phóng vút, nối tiếp những chiếc xe tải lỉnh kỉnh; và đây đó giữa tán lá dày của các quảng trường treo một thứ ánh sáng mãnh liệt. Tôi từ chức, buổi tối dường như nói, khi nó nhạt đi và tan trên những lỗ châu mai và những khối nhô, đúc khuôn, nhọn, của khách sạn, căn hộ, và dãy cửa hiệu, Tôi tàn, nàng bắt đầu, Tôi biến mất, nhưng London không chịu thế, và đâm những lưỡi lê của mình lên trời, trói chặt nàng, ép nàng chung phần trong cuộc vui của mình. [woolf-mrs-dalloway:1.612] Vì cuộc đại cách mạng của giờ mùa hè ông Willett đã diễn ra kể từ lần ghé Anh cuối cùng của Peter Walsh. Buổi tối kéo dài là điều mới với ông. Nó khá phấn chấn. Vì khi những người trẻ đi qua với những chiếc cặp tài liệu, mừng khôn xiết vì được tự do, cũng tự hào, lặng lẽ, vì được bước trên vỉa hè danh tiếng này, một thứ niềm vui, rẻ tiền, nhấp nháy kim tuyến, nếu bạn muốn, nhưng dù sao cũng là ngây ngất, làm ửng hồng mặt họ. Họ ăn mặc cũng đẹp; tất hồng; giày xinh. Giờ họ sẽ có hai tiếng ở rạp chiếu bóng. Nó làm họ sắc nét, tinh tế, thứ ánh sáng chiều vàng xanh; và trên những chiếc lá trong quảng trường lóe lên, sặc sỡ, xanh xao—trông như được nhúng nước biển—tán lá của một thành phố chìm. Ông kinh ngạc trước vẻ đẹp; cũng được khích lệ, vì nơi một người Anh-Ấn trở về lẽ ra ngồi (ông biết cả đám người như thế) trong Câu lạc bộ Phương Đông cáu bẳn tổng kết sự sụp đổ của thế giới, thì ông đây, vẫn trẻ như xưa; ghen tị với người trẻ giờ mùa hè của họ và tất cả những thứ còn lại, và hơn cả nghi ngờ, từ lời một cô gái, từ tiếng cười của một cô hầu—những thứ vô hình không thể nắm bằng tay—sự dịch chuyển trong toàn bộ khối tích tụ hình kim tự tháp mà thuở ông còn trẻ có vẻ bất động. Nó đè lên họ; nghiền nặng họ, nhất là phụ nữ, như những bông hoa mà dì Helena của Clarissa từng ép giữa những tờ giấy thấm xám với cuốn từ điển Littré đè lên, ngồi dưới đèn sau bữa tối. Bà giờ đã mất. Ông nghe tin về bà, từ Clarissa, mất thị lực một mắt. Thật hợp—một kiệt tác của tạo hóa—khi cô Parry già hóa thủy tinh. Bà sẽ chết như một con chim trong giá rét, bám chặt cành đậu. Bà thuộc về một thời đại khác, nhưng vì quá nguyên vẹn, quá trọn vẹn, sẽ luôn đứng sừng sững nơi chân trời, trắng như đá, nổi bật, như một ngọn hải đăng đánh dấu một chặng đã qua trên chuyến hải trình mạo hiểm, dài, dài lắm này, cuộc đời không dứt này (ông sờ tìm một đồng xu để mua tờ báo và đọc về Surrey và Yorkshire—ông đã chìa đồng xu ấy hàng triệu lần. Surrey lại bị loại sạch lượt)—cuộc đời không dứt này. Nhưng cricket đâu chỉ là một trò chơi. Cricket quan trọng. Ông không bao giờ cưỡng được việc đọc về cricket. Ông đọc điểm số ở mục tin mới nhất trước, rồi đến chuyện hôm nay nóng, rồi một vụ án giết người. Làm một việc hàng triệu lần làm giàu thêm nó, dù có thể nói nó làm mất lớp bề mặt. Quá khứ làm giàu, và kinh nghiệm, và việc đã quan tâm một hai người, và nhờ đó có được quyền năng người trẻ không có, là cắt ngắn, làm điều mình thích, không thèm bận tâm người ta nói gì, đến và đi mà không đặt kỳ vọng lớn lao nào (ông để tờ báo trên bàn và bước đi), điều mà tuy nhiên (và ông tìm mũ và áo khoác) không hoàn toàn đúng với ông, không phải đêm nay, vì ông đây đang đi dự một buổi tiệc, ở tuổi này, với niềm tin đè lên ông rằng ông sắp có một trải nghiệm. Nhưng là gì? [woolf-mrs-dalloway:1.613] Dù sao cũng là vẻ đẹp. Không phải vẻ đẹp thô sơ của con mắt. Đó không phải vẻ đẹp thuần túy và giản đơn—Bedford Place dẫn vào Russell Square. Dĩ nhiên đó là sự thẳng tắp và trống trải; sự đối xứng của một hành lang; nhưng cũng là những ô cửa sáng đèn, một cây piano, một chiếc máy hát vang lên; cảm giác về niềm vui được tạo ra, ẩn kín, nhưng đôi lúc lộ ra khi, qua ô cửa không rèm, ô cửa để mở, người ta thấy những nhóm người ngồi quanh bàn, những người trẻ chầm chậm xoay vòng, những cuộc trò chuyện giữa đàn ông và đàn bà, những cô hầu nhàn rỗi nhìn ra (một lời bình kỳ lạ của họ, khi việc đã xong), tất phơi trên các gờ cao, một con vẹt, vài chậu cây. Cuốn hút, huyền bí, phong phú vô tận, cuộc sống này. Và trong quảng trường lớn nơi những chiếc xe thuê vút và rẽ quá nhanh, có những đôi lảng vảng, nấn ná, ôm nhau, co mình dưới cơn mưa rào của một cái cây; điều đó cảm động; lặng lẽ đến thế, mê đắm đến thế, khiến người ta đi qua, kín đáo, rụt rè, như đang đứng trước một nghi lễ thiêng liêng mà ngắt quãng sẽ là báng bổ. Điều đó thú vị. Và cứ thế đi tiếp vào ánh đèn chói chang. [woolf-mrs-dalloway:1.614] Chiếc áo khoác mỏng của ông tung mở, ông bước đi với một nét riêng không tả nổi, hơi nghiêng người về phía trước, bước nhanh nhẹn, hai tay chắp sau lưng và đôi mắt vẫn hơi có vẻ chim ưng; ông bước nhanh nhẹn qua London, về phía Westminster, quan sát. [woolf-mrs-dalloway:1.615] Vậy là mọi người đều đi ăn tối ngoài? Ở đây, một người hầu đang mở cửa cho một bà già bước cao ra, đi giày có khóa, với ba chiếc lông đà điểu tím cài trên tóc. Cửa mở cho những quý bà quấn như xác ướp trong khăn choàng có hoa sáng màu, những quý bà không đội mũ. Và ở những khu đáng kính với những cột vữa, qua những khu vườn nhỏ trước nhà, những người đàn bà bước ra, quấn nhẹ, lược cài trên tóc (vừa chạy lên xem lũ trẻ); đàn ông đợi họ, áo khoác tung mở, và xe nổ máy. Mọi người đều ra ngoài. Với những cánh cửa mở ra, rồi bước xuống và khởi hành, dường như cả London đang xuống những chiếc thuyền nhỏ buộc vào bờ, tròng trành trên nước, như thể cả nơi này đang trôi đi trong lễ hội hóa trang. Và Whitehall bị lướt qua như trượt băng, bạc dát mỏng như nó vốn thế, bị những con nhện trượt qua, và có cảm giác muỗi vằn quanh những đèn hồ quang; nóng đến mức người ta đứng quanh trò chuyện. Và đây ở Westminster có một vị thẩm phán đã nghỉ hưu, có lẽ vậy, ngồi vuông vức ở cửa nhà, mặc toàn đồ trắng. Có lẽ là một người Anh-Ấn. [woolf-mrs-dalloway:1.616] Và đây là một trận cãi vã ầm ĩ của những người đàn bà ẩu đả, những người đàn bà say; đây chỉ có một viên cảnh sát và những ngôi nhà lù lù, nhà cao, nhà mái vòm, nhà thờ, nghị viện, và tiếng còi của một chiếc tàu hơi nước trên sông, một tiếng kêu rỗng, mờ sương. Nhưng đây là phố của bà, phố của Clarissa; những chiếc xe thuê đang lao quanh góc, như nước quanh các trụ cầu, bị hút lại với nhau, ông thấy, vì chúng chở những người đến dự buổi tiệc của bà, buổi tiệc của Clarissa. [woolf-mrs-dalloway:1.617] Dòng ấn tượng thị giác lạnh lẽo giờ đây bỏ rơi ông như thể con mắt là một chiếc chén tràn đầy, để phần còn lại chảy xuống thành sứ của nó không được ghi lại. Giờ bộ não phải thức dậy. Giờ cơ thể phải co lại, khi bước vào ngôi nhà, ngôi nhà sáng đèn, nơi cửa đang mở, nơi những chiếc ô tô đang đậu, và những người đàn bà rực rỡ bước xuống: linh hồn phải tự can đảm để chịu đựng. Ông mở lưỡi dao lớn của con dao nhíp. [woolf-mrs-dalloway:1.618] Lucy chạy xuống cầu thang hết tốc lực, vừa tạt vào phòng khách để vuốt phẳng một tấm phủ, kê thẳng một chiếc ghế, đứng lại một lúc và cảm thấy bất cứ ai bước vào hẳn phải nghĩ sạch làm sao, sáng làm sao, được chăm chút đẹp làm sao, khi thấy những món bạc đẹp, những dụng cụ lò sưởi bằng đồng thau, những tấm bọc ghế mới, và những tấm rèm vải chintz vàng: cô thẩm định từng thứ; nghe một tràng ồn ào tiếng người; mọi người đã từ bữa tối đi lên; cô phải bay đi! [woolf-mrs-dalloway:1.619] Thủ tướng sắp đến, Agnes nói: cô nghe họ nói trong phòng ăn, cô nói, bước vào với một khay ly. Có đáng gì, có đáng gì chút nào, thêm hay bớt một vị Thủ tướng? Giờ này của đêm chẳng khác gì với bà Walker giữa những đĩa, xoong, rổ rá, chảo rán, gà nấu đông, máy làm kem, vỏ bánh mì gọt, chanh, nồi súp, và tô bánh pudding mà dù họ rửa chăm chỉ đến đâu trong phòng rửa bát vẫn dường như chất cả lên người bà, trên bàn bếp, trên ghế, trong khi lửa gầm rú, đèn điện chói lòa, mà bữa khuya vẫn phải dọn. Tất cả những gì bà cảm thấy là, thêm hay bớt một vị Thủ tướng chẳng khác gì một chút đối với bà Walker. [woolf-mrs-dalloway:1.620] Các quý bà đã lên lầu rồi, Lucy nói; các quý bà đang đi lên, từng người một, bà Dalloway đi cuối cùng và hầu như luôn nhắn lại một lời xuống bếp, “Cho tôi gửi lời thân ái đến bà Walker,” đó là lời nhắn một đêm. Sáng hôm sau họ sẽ duyệt lại các món—súp, cá hồi; cá hồi, bà Walker biết, như thường lệ chưa chín, vì bà luôn lo cuống về món pudding và giao nó cho Jenny; nên mới thế, cá hồi lúc nào cũng chưa chín. Nhưng có một quý bà tóc vàng đeo đồ bạc đã nói, Lucy kể, về món entrée, có thật là làm ở nhà không? Nhưng chính con cá hồi làm bà Walker phiền, khi bà xoay những chiếc đĩa vòng quanh, kéo cửa gió vào rồi kéo cửa gió ra; và từ phòng ăn bật lên một tràng cười; một giọng nói; rồi một tràng cười nữa—các quý ông vui vẻ khi các quý bà đã đi. Rượu Tokay, Lucy nói chạy vào. Ông Dalloway đã cho lấy rượu Tokay, từ hầm rượu của Hoàng đế, Tokay Hoàng gia. [woolf-mrs-dalloway:1.621] Nó được khiêng qua bếp. Qua vai, Lucy kể cô Elizabeth trông xinh tuyệt; cô không rời mắt được; trong chiếc váy hồng, đeo sợi dây chuyền ông Dalloway tặng. Jenny phải nhớ con chó, con chó sục fox của cô Elizabeth, vì cắn người nên phải nhốt lại và có thể, Elizabeth nghĩ, cần gì đó. Jenny phải nhớ con chó. Nhưng Jenny không lên lầu với toàn người như thế. Đã có một chiếc ô tô ở cửa rồi! Đã có tiếng chuông—mà các quý ông vẫn còn trong phòng ăn, uống Tokay! [woolf-mrs-dalloway:1.622] Đấy, họ đang lên lầu; đó là những người đầu tiên, và giờ họ sẽ đến mỗi lúc một nhanh, để bà Parkinson (thuê cho các buổi tiệc) để hờ cánh cửa sảnh, và sảnh sẽ đầy các quý ông đứng đợi (họ đứng đợi, vuốt tóc cho phẳng) trong khi các quý bà cởi áo choàng trong căn phòng dọc hành lang; nơi bà Barnet giúp họ, bà Ellen Barnet già, đã ở với gia đình bốn mươi năm, và mỗi mùa hè đến giúp các quý bà, và nhớ các bà mẹ hồi còn là thiếu nữ, và dù rất khiêm tốn vẫn bắt tay; nói “thưa phu nhân” rất kính cẩn, nhưng có lối dí dỏm riêng, nhìn các cô gái trẻ, và khéo léo hết mực giúp phu nhân Lovejoy, người gặp chút rắc rối với chiếc áo lót trong. Và họ không khỏi cảm thấy, phu nhân Lovejoy và cô Alice, rằng chút đặc ân nào đó về chuyện bàn chải và lược được ban cho họ vì đã biết bà Barnet—“ba mươi năm rồi, thưa phu nhân,” bà Barnet bổ sung. Các cô gái hồi xưa không dùng phấn hồng, phu nhân Lovejoy nói, khi ở Bourton những ngày xưa. Và cô Alice không cần phấn hồng, bà Barnet nói, nhìn cô trìu mến. Bà Barnet sẽ ngồi đó, trong phòng gửi áo, vỗ nhẹ những chiếc áo lông, vuốt phẳng những chiếc khăn choàng Tây Ban Nha, dọn bàn trang điểm, và biết rõ như lòng bàn tay, bất chấp áo lông và đồ thêu, ai là quý bà tử tế, ai không. Bà già thân yêu, phu nhân Lovejoy nói, bước lên cầu thang, bà vú già của Clarissa. [woolf-mrs-dalloway:1.623] Rồi phu nhân Lovejoy đứng thẳng người. “Phu nhân và cô Lovejoy,” bà nói với ông Wilkins (thuê cho các buổi tiệc). Ông có phong thái đáng khen, khi khom người rồi đứng thẳng, khom người rồi đứng thẳng và xướng với sự công bằng hoàn hảo “Phu nhân và cô Lovejoy ... Ngài John và phu nhân Needham ... Cô Weld ... Ông Walsh.” Phong thái ông đáng khen; đời sống gia đình ông hẳn không chê vào đâu được, chỉ có điều dường như không thể tin rằng một sinh vật môi xanh xanh, má cạo nhẵn lại từng lầm lỡ rơi vào cái phiền toái của con cái. [woolf-mrs-dalloway:1.624] “Gặp anh thật vui làm sao!” Clarissa nói. Bà nói câu ấy với mọi người. Gặp anh thật vui làm sao! Bà đang ở mức tệ nhất—dạt dào, giả dối. Đến đây là một sai lầm lớn. Lẽ ra ông nên ở nhà đọc sách, Peter Walsh nghĩ; lẽ ra nên đi nhà hát tạp kỹ; lẽ ra ông nên ở nhà, vì ông chẳng quen ai. [woolf-mrs-dalloway:1.625] Ôi trời, rồi sẽ thất bại; một thất bại hoàn toàn, Clarissa cảm thấy đến tận xương khi huân tước Lexham thân mến đứng đó xin lỗi thay cho vợ, người bị cảm lạnh ở buổi tiệc vườn của Cung điện Buckingham. Bà thấy Peter qua khóe mắt, đang phê phán bà, đó, trong góc ấy. Rốt cuộc sao bà lại làm những chuyện này? Sao lại tìm những đỉnh cao và đứng ướt đẫm trong lửa? Dù sao cũng mong nó thiêu bà đi! Đốt bà ra tro! Thà thế còn hơn, thà vung ngọn đuốc của mình ném xuống đất còn hơn là nhỏ đi và lụi dần như một Ellie Henderson nào đó! Thật lạ lùng sao Peter đẩy bà vào những trạng thái này chỉ bằng cách đến và đứng trong một góc. Ông bắt bà thấy chính mình; phóng đại. Thật ngốc. Nhưng vậy thì sao ông đến, chỉ để phê phán? Sao lúc nào cũng nhận, không bao giờ cho? Sao không dám liều một quan điểm nhỏ của riêng mình? Ông kia đang đi lang thang, và bà phải nói chuyện với ông. Nhưng bà sẽ không có cơ hội. Cuộc sống là thế—nhục nhã, từ bỏ. Điều huân tước Lexham đang nói là vợ ông sẽ không mặc áo lông ở buổi tiệc vườn vì “em yêu, các bà ai cũng như nhau”—phu nhân Lexham ít nhất đã bảy mươi lăm! Thật ngọt ngào, cái cách họ nuông chiều nhau, đôi vợ chồng già ấy. Bà thực sự quý huân tước Lexham già. Bà thực sự nghĩ buổi tiệc của mình có ý nghĩa, và bà thấy buồn nôn khi biết rằng mọi thứ đang hỏng cả, tất cả đang xẹp xuống. Bất cứ điều gì, bất kỳ vụ nổ, bất kỳ nỗi kinh hoàng nào còn hơn việc người ta lang thang vô định, đứng thành đám ở một góc như Ellie Henderson, thậm chí chẳng buồn đứng thẳng người. [woolf-mrs-dalloway:1.626] Tấm rèm vàng với tất cả những con chim thiên đường khẽ phồng lên và dường như có một cuộc bay của đôi cánh vào phòng, tận ra ngoài, rồi bị hút lại. (Vì cửa sổ mở.) Có gió lùa không nhỉ, Ellie Henderson tự hỏi? Bà hay bị cảm lạnh. Nhưng chẳng sao nếu sáng mai bà xuống nhà hắt hơi; bà nghĩ tới những cô gái với đôi vai trần, được dạy phải nghĩ đến người khác bởi người cha già, một người bệnh tật, cựu cha xứ Bourton, nhưng ông đã mất rồi; và những cơn cảm của bà không bao giờ xuống ngực, không bao giờ. Bà nghĩ tới các cô gái, những cô gái trẻ với đôi vai trần, bản thân bà lúc nào cũng là một sinh vật mảnh như sợi cỏ, với mái tóc thưa và gương mặt nhìn nghiêng gầy gò; dù giờ, quá năm mươi, một tia sáng dịu dàng nào đó bắt đầu tỏa xuyên qua, một thứ được tinh lọc thành nét phẩm cách bởi nhiều năm quên mình nhưng lại bị che mờ, mãi mãi, bởi sự lịch thiệp đáng thương, nỗi hoảng sợ của bà, bắt nguồn từ khoản thu nhập ba trăm bảng và tình cảnh tay không tấc sắt (bà không kiếm nổi một xu) khiến bà rụt rè, và mỗi năm một kém đủ tư cách gặp những người ăn mặc sang trọng làm những chuyện này mỗi đêm trong mùa, chỉ cần bảo cô hầu “Tôi sẽ mặc cái này cái kia,” trong khi Ellie Henderson cuống cuồng chạy ra mua những bông hoa hồng rẻ tiền, nửa tá, rồi quàng một chiếc khăn lên chiếc váy đen cũ. Vì lời mời đến dự tiệc của Clarissa đã đến vào phút chót. Bà không hoàn toàn vui về điều đó. Bà có một thứ cảm giác rằng Clarissa không định mời bà năm nay. [woolf-mrs-dalloway:1.627] Sao bà lại mời? Thực ra chẳng có lý do gì, trừ việc họ vẫn luôn biết nhau. Thật vậy, họ là họ hàng. Nhưng dĩ nhiên họ ít nhiều xa nhau dần, vì Clarissa được tìm kiếm quá nhiều. Với bà đi dự tiệc là một sự kiện. Chỉ ngắm những bộ quần áo đẹp cũng là một thú vui. Kia chẳng phải Elizabeth, đã lớn, tóc làm theo kiểu thời thượng, trong chiếc váy hồng sao? Vậy mà nó chắc không quá mười bảy. Nó rất, rất xinh. Nhưng các cô gái khi mới ra mắt dường như không mặc đồ trắng như xưa. (Bà phải nhớ hết mọi thứ để kể với Edith.) Các cô gái mặc váy suông, bó sát hoàn toàn, với chân váy cao hơn mắt cá chân khá xa. Bà nghĩ như thế không hợp. [woolf-mrs-dalloway:1.628] Vậy nên, với đôi mắt kém, Ellie Henderson nhoài người về phía trước, và không hẳn là bà bận tâm vì không có ai để trò chuyện (bà hầu như chẳng quen ai ở đó), vì bà cảm thấy họ đều là những con người thú vị để ngắm; có lẽ là các chính khách; bạn của Richard Dalloway; mà là chính Richard cảm thấy ông không thể để sinh vật tội nghiệp ấy cứ đứng một mình suốt buổi tối. [woolf-mrs-dalloway:1.629] “Thế nào Ellie, cuộc đời đối xử ra sao?” ông nói với vẻ niềm nở của mình, và Ellie Henderson, bối rối, đỏ mặt và cảm thấy ông thật tử tế lạ thường khi đến nói chuyện với bà, nói rằng nhiều người thật sự thấy cái nóng khó chịu hơn cái lạnh. [woolf-mrs-dalloway:1.630] “Phải, đúng vậy,” Richard Dalloway nói. “Phải.” [woolf-mrs-dalloway:1.631] Nhưng còn nói gì nữa đây? [woolf-mrs-dalloway:1.632] “Chào Richard,” ai đó nói, nắm khuỷu tay ông, và, trời ơi, đó là lão Peter, lão Peter Walsh. Ông mừng được gặp—mừng khôn xiết được gặp! Chẳng đổi thay chút nào. Và họ cùng đi, bước ngang suốt căn phòng, vỗ nhẹ vào nhau, như thể đã lâu không gặp, Ellie Henderson nghĩ, nhìn họ đi, chắc chắn bà biết gương mặt người đàn ông ấy. Một người cao, trung niên, đôi mắt khá đẹp, ngăm, đeo kính, có vẻ giống John Burrows. Edith chắc chắn sẽ biết. [woolf-mrs-dalloway:1.633] Tấm rèm với đàn chim thiên đường lại phồng lên. Và Clarissa thấy—bà thấy Ralph Lyon đẩy nó trở lại, rồi tiếp tục nói chuyện. Vậy rốt cuộc không phải thất bại! mọi chuyện giờ sẽ ổn—buổi tiệc của bà. Nó đã bắt đầu. Đã khởi động. Nhưng vẫn còn chênh vênh. Lúc này bà phải đứng đó. Người ta dường như ùa vào. [woolf-mrs-dalloway:1.634] Đại tá và bà Garrod ... Ông Hugh Whitbread ... Ông Bowley ... Bà Hilbery ... Phu nhân Mary Maddox ... Ông Quin ... Wilkin xướng lên. Bà nói sáu bảy lời với mỗi người, và họ đi tiếp, họ đi vào các phòng; vào một cái gì đó giờ đây, không phải hư vô, vì Ralph Lyon đã đẩy tấm rèm trở lại. [woolf-mrs-dalloway:1.635] Vậy mà phần mình, bà thấy quá nhọc công. Bà không thấy thích. Nó quá giống việc là—một ai đó bất kỳ, đứng đó; ai cũng làm được; vậy mà cái ai đó bất kỳ này bà hơi ngưỡng mộ, không khỏi cảm thấy rằng dù sao bà đã làm nên điều này, rằng nó đánh dấu một chặng, cột mốc này mà bà cảm thấy mình đã trở thành, vì lạ thay bà đã quên hẳn mình trông ra sao, mà cảm thấy mình là một cây cọc đóng ở đầu cầu thang. Mỗi lần mở tiệc bà đều có cảm giác mình là một thứ không phải chính mình, và rằng mọi người theo một cách nào đó không thật; theo cách khác lại thật hơn nhiều. Một phần, bà nghĩ, vì quần áo của họ, một phần vì bị đưa ra khỏi nếp thường ngày, một phần vì khung cảnh, có thể nói những điều không thể nói theo cách nào khác, những điều cần nỗ lực; có thể đi sâu hơn nhiều. Nhưng không phải với bà; ít nhất là chưa. [woolf-mrs-dalloway:1.636] “Gặp ngài thật vui làm sao!” bà nói. Ngài Harry già thân mến! Ông sẽ biết hết mọi người. [woolf-mrs-dalloway:1.637] Và điều quá lạ lùng ở đó là cảm giác người ta có khi họ bước lên cầu thang hết người này đến người khác, bà Mount và Celia, Herbert Ainsty, bà Dakers—ồ và bà Bruton! [woolf-mrs-dalloway:1.638] “Bà đến thật tốt quá chừng!” bà nói, và bà thật lòng—lạ làm sao khi đứng đó người ta cảm thấy họ cứ đi tiếp, đi tiếp, có người đã khá già, có người.... [woolf-mrs-dalloway:1.639] Tên gì? Phu nhân Rosseter? Nhưng phu nhân Rosseter là ai vậy trời? [woolf-mrs-dalloway:1.640] “Clarissa!” Giọng nói ấy! Là Sally Seton! Sally Seton! sau ngần ấy năm! Sally hiện ra lờ mờ qua màn sương. Vì Sally Seton đâu trông như thế, khi Clarissa nắm lấy bình nước nóng, nghĩ tới cô dưới mái nhà này, dưới mái nhà này! Không như thế! [woolf-mrs-dalloway:1.641] Dồn dập, bối rối, cười, lời nói tuôn ra—tôi đi ngang London; nghe tin từ Clara Haydon; thật là dịp may được gặp bà! Nên tôi cứ lao vào—không có thiệp mời.... [woolf-mrs-dalloway:1.642] Người ta có thể đặt chiếc bình nước nóng xuống hoàn toàn bình thản. Vẻ rực rỡ đã rời khỏi Sally. Vậy mà thật lạ lùng khi gặp lại, già hơn, hạnh phúc hơn, kém đáng yêu hơn. Họ hôn nhau, má này rồi má kia, bên cửa phòng khách, và Clarissa quay lại, tay Sally trong tay mình, thấy các phòng của mình đầy người, nghe tiếng ồn ào của giọng nói, thấy những chân đèn, những tấm rèm phồng, và những bông hồng Richard đã tặng bà. [woolf-mrs-dalloway:1.643] “Tôi có năm cậu con trai khổng lồ,” Sally nói. [woolf-mrs-dalloway:1.644] Sally có thứ ích kỷ giản dị nhất, khao khát cởi mở nhất muốn lúc nào cũng được nghĩ tới đầu tiên, và Clarissa yêu Sally vì vẫn như thế. “Tôi không thể tin nổi!” Clarissa reo lên, bừng sáng khắp người vì niềm vui khi nghĩ về quá khứ. [woolf-mrs-dalloway:1.645] Nhưng than ôi, Wilkins; Wilkins cần bà; Wilkins đang thốt ra bằng giọng quyền uy ra lệnh như thể toàn thể hội khách phải được nhắc nhở và bà chủ nhà phải được kéo khỏi sự phù phiếm, một cái tên: [woolf-mrs-dalloway:1.646] “Thủ tướng,” Peter Walsh nói. [woolf-mrs-dalloway:1.647] Thủ tướng? Thật sao? Ellie Henderson kinh ngạc. Thật là chuyện để kể với Edith! [woolf-mrs-dalloway:1.648] Không thể cười ông ta. Trông ông ta quá tầm thường. Có thể đặt ông ta đứng sau quầy và mua bánh quy—gã tội nghiệp, bận đầy ren vàng. Và để công bằng, khi ông đi các vòng, lúc đầu với Clarissa rồi với Richard hộ tống, ông làm việc đó rất khá. Ông cố trông ra vẻ một nhân vật nào đó. Ngắm thật thú vị. Không ai nhìn ông. Họ cứ tiếp tục trò chuyện, vậy mà rõ ràng họ đều biết, cảm nhận đến tận tủy xương, vị uy nghi này đi qua; biểu tượng của điều họ đại diện, xã hội Anh. Bà Bruton già, và bà trông cũng rất đẹp, rất vững chãi trong ren, lướt tới, và họ lui vào một căn phòng nhỏ, căn phòng lập tức bị dòm ngó, canh giữ, và một thứ xáo động và xào xạc gợn qua mọi người, công khai: Thủ tướng! [woolf-mrs-dalloway:1.649] Trời đất, trời đất, thói trưởng giả của người Anh! Peter Walsh nghĩ, đứng trong góc. Họ mê mặc đồ ren vàng và cúi chào thế nào! Kìa! Hẳn là, trời ơi đúng là, Hugh Whitbread, hít hà quanh vùng đất của bậc quyền thế, béo ra một chút, trắng ra một chút, Hugh đáng nể! [woolf-mrs-dalloway:1.650] Ông ta lúc nào cũng trông như đang trong phiên trực, Peter nghĩ, một sinh vật có đặc quyền, nhưng kín đáo, tích trữ những bí mật mà ông sẽ chết để bảo vệ, dù đó chỉ là một mẩu chuyện phiếm do một gã hầu cung đình buột miệng, sáng mai sẽ có trong mọi tờ báo. Đó là những cái lục lạc, những món đồ chơi của ông, mải chơi với chúng ông đã bạc đầu, đến ngưỡng già, hưởng sự kính trọng và quý mến của tất cả những ai có đặc ân biết mẫu người học trường công Anh này. Không thể không bịa ra những thứ như thế về Hugh; đó là phong cách của ông; phong cách của những lá thư đáng nể mà Peter đã đọc cách hàng nghìn dặm biển trên tờ Times, và tạ ơn Trời mình đã thoát khỏi mớ hỗn độn độc hại ấy dù chỉ để được nghe khỉ đầu chó lải nhải và phu cu li đánh vợ. Một thanh niên da ô liu từ một trường đại học nào đó đứng khúm núm bên cạnh. Cậu ta ông sẽ bảo trợ, dẫn dắt, dạy cách tiến thân. Vì ông không thích gì hơn là làm ơn, làm trái tim các bà già đập rộn vì niềm vui được nhớ tới ở tuổi già, nỗi khổ của họ, nghĩ rằng mình đã bị quên hẳn, vậy mà Hugh thân mến đến, ngồi một tiếng nói về quá khứ, nhớ những chuyện vặt, khen chiếc bánh làm ở nhà, dù Hugh có thể ăn bánh với một bà Nữ công tước bất cứ ngày nào trong đời, và nhìn ông, chắc chắn đã dành khá nhiều thời gian cho cái nghề dễ chịu ấy. Đấng Phán xét Tất cả, Đấng Khoan dung Tất cả, có thể tha thứ. Peter Walsh không khoan dung. Phải có những kẻ xấu, và Trời biết lũ vô lại bị treo cổ vì đập nát óc một cô gái trong toa tàu gây hại ít hơn Hugh Whitbread và lòng tốt của ông. Nhìn ông giờ, nhón gót, nhảy múa tiến lên, cúi đầu khom lưng, khi Thủ tướng và bà Bruton bước ra, ngầm cho cả thế gian thấy ông có đặc ân được nói điều gì đó, điều riêng tư, với bà Bruton khi bà đi qua. Bà dừng lại. Bà gật cái đầu già đẹp. Bà đang cảm ơn ông có lẽ vì một sự khúm núm nào đó. Bà có những kẻ nịnh bợ, những viên chức nhỏ trong các văn phòng Chính phủ chạy loăng quăng làm những việc vặt cho bà, đáp lại bà mời họ bữa trưa. Nhưng bà đến từ thế kỷ mười tám. Bà ổn. [woolf-mrs-dalloway:1.651] Và giờ Clarissa hộ tống vị Thủ tướng của mình đi dọc căn phòng, nhảy nhót, lấp lánh, với vẻ oai nghi của mái tóc bạc. Bà đeo hoa tai, và mặc chiếc váy nàng tiên cá xanh bạc. Dập dềnh trên sóng và tết mái tóc dường như bà, vẫn còn tài ấy; là; hiện hữu; thâu tóm tất cả vào khoảnh khắc khi bà đi qua; quay lại, vướng chiếc khăn vào váy một người đàn bà khác, gỡ ra, cười, tất cả với vẻ dễ dàng hoàn hảo nhất và dáng vẻ một sinh linh nổi trong môi trường của mình. Nhưng tuổi tác đã chạm đến bà; như một nàng tiên cá có thể thấy trong gương mặt trời lặn vào một buổi chiều thật trong trên sóng. Có một hơi thở dịu dàng; sự khắt khe, vẻ đoan trang, sự cứng nhắc của bà giờ đều được sưởi ấm xuyên suốt, và bà có quanh mình khi nói lời tạm biệt với người đàn ông đẫy đà, dây vàng chằng chịt đang cố hết sức, cầu may cho ông, để trông quan trọng, một phẩm giá không diễn tả nổi; một sự thân ái tinh tế; như thể bà chúc cả thế giới tốt lành, và giờ, ở ngay bờ vực và mép rìa của vạn vật, phải cáo từ. Bà khiến ông nghĩ như thế. (Nhưng ông không yêu.) [woolf-mrs-dalloway:1.652] Quả thật, Clarissa cảm thấy, vị Thủ tướng đã tử tế khi đến. Và, đi dọc căn phòng cùng ông, với Sally ở đó và Peter ở đó và Richard rất hài lòng, với tất cả những người kia hơi muốn, có lẽ, ghen tị, bà đã cảm thấy sự say sưa của khoảnh khắc, sự giãn nở của các dây thần kinh của chính trái tim cho đến khi nó dường như run lên, ngâm đẫm, đứng thẳng;—phải, nhưng suy cho cùng đó là điều người khác cảm; vì, dù bà yêu nó và cảm thấy nó châm nhói, những hình bóng này, những chiến thắng này (Peter thân mến chẳng hạn, nghĩ bà rực rỡ đến thế), có sự rỗng không; chúng ở xa tầm tay, không ở trong tim; và có thể bà đang già đi nhưng chúng không còn thỏa mãn bà như trước; và bất chợt, khi thấy Thủ tướng đi xuống cầu thang, cái viền mạ vàng của bức tranh của ngài Joshua vẽ cô bé với chiếc ống tay lông kéo cô Kilman trở lại ập đến; cô Kilman kẻ thù của bà. Thế mới thỏa mãn; thế mới thật. A, bà ghét cô ta biết bao—nóng nảy, đạo đức giả, hư hỏng; với tất cả quyền lực ấy; kẻ cám dỗ Elizabeth; người đàn bà đã len vào để trộm cắp và làm ô uế (Richard sẽ nói, Vớ vẩn!). Bà ghét cô ta: bà yêu cô ta. Điều người ta cần là kẻ thù, chứ không phải bạn bè—không phải bà Durrant và Clara, ngài William và phu nhân Bradshaw, cô Truelock và Eleanor Gibson (người bà thấy đang đi lên cầu thang). Họ phải tìm bà nếu họ cần bà. Bà thuộc về buổi tiệc này! [woolf-mrs-dalloway:1.653] Kia là người bạn cũ của bà, ngài Harry. [woolf-mrs-dalloway:1.654] “Ngài Harry thân mến!” bà nói, bước đến bên người đàn ông già dễ mến đã vẽ nhiều tranh dở hơn bất kỳ hai viện sĩ Hàn lâm nào gộp lại trong cả khu St. John’s Wood (luôn là bò, đứng trong những vũng nước hoàng hôn hút hơi ẩm, hoặc biểu thị, vì ông có một tầm cử chỉ nhất định, bằng việc giơ một chân trước và hất cặp sừng, “Sự đến gần của Người Lạ”—mọi hoạt động của ông, đi ăn tối, đi đua ngựa, đều dựa trên cảnh những con bò đứng hút hơi ẩm trong những vũng nước hoàng hôn). [woolf-mrs-dalloway:1.655] “Ngài cười gì vậy ạ?” bà hỏi ông. Vì Willie Titcomb và ngài Harry và Herbert Ainsty đều đang cười. Nhưng không. Ngài Harry không thể kể với Clarissa Dalloway (dù ông quý bà hết mực; theo kiểu của bà ông thấy bà hoàn hảo, và dọa sẽ vẽ bà) những chuyện của ông về sân khấu tạp kỹ. Ông trêu bà về buổi tiệc. Ông nhớ rượu brandy. Những giới này, ông nói, ở trên tầm ông. Nhưng ông quý bà; kính trọng bà, bất chấp sự tinh tế giới thượng lưu đáng nguyền rủa, khó gần của bà, khiến không thể bảo Clarissa Dalloway ngồi lên đầu gối ông. Và đến đó là cái ma trơi lang thang ấy, thứ lân quang mơ hồ ấy, bà Hilbery già, đưa tay ra trước ngọn lửa tiếng cười của ông (về Công tước và Quý bà), tiếng cười mà khi bà nghe qua căn phòng dường như trấn an bà về một điều đôi khi làm bà phiền nếu bà thức dậy sớm và không muốn gọi cô hầu mang chén trà; rằng chắc chắn rồi ta phải chết. [woolf-mrs-dalloway:1.656] “Họ sẽ không kể chuyện của họ cho chúng ta,” Clarissa nói. [woolf-mrs-dalloway:1.657] “Clarissa thân mến!” bà Hilbery kêu lên. Tối nay trông cô, bà nói, giống mẹ cô quá, như lần đầu bà thấy mẹ cô đi trong vườn với chiếc mũ xám. [woolf-mrs-dalloway:1.658] Và thật sự mắt Clarissa ngấn lệ. Mẹ bà, đi trong vườn! Nhưng than ôi, bà phải đi. [woolf-mrs-dalloway:1.659] Vì kia là giáo sư Brierly, người giảng về Milton, đang nói chuyện với cậu Jim Hutton bé nhỏ (người không thể, ngay cả cho một buổi tiệc như thế này, hòa hợp cà vạt và áo gi-lê hay làm tóc nằm phẳng), và ngay cả từ khoảng cách này họ đang cãi nhau, bà thấy. Vì giáo sư Brierly là một người rất kỳ quặc. Với tất cả những học vị, danh hiệu, chức giảng dạy chắn giữa ông và đám người viết lách, ông tức khắc ngờ vực một bầu không khí không thuận lợi cho hợp chất kỳ quặc của mình; học vấn đồ sộ và sự rụt rè của ông; vẻ duyên mùa đông không chút thân ái; sự ngây thơ trộn lẫn thói trưởng giả; ông run lên nếu bị làm cho ý thức, bởi mái tóc bù xù của một quý bà, đôi giày ống của một thanh niên, về một thế giới ngầm, chắc chắn rất đáng khen, của những kẻ nổi loạn, những người trẻ nhiệt thành; những thiên tài tương lai, và ngụ ý bằng một cái hất đầu nhẹ, bằng tiếng khịt mũi—Hừm!—giá trị của sự điều độ; của chút rèn luyện ít nhiều về cổ điển để thưởng thức Milton. Giáo sư Brierly (Clarissa thấy) không hợp ý với cậu Jim Hutton bé nhỏ (đi tất đỏ, vì tất đen đang ở tiệm giặt) về chuyện Milton. Bà xen vào. [woolf-mrs-dalloway:1.660] Bà nói bà yêu Bach. Hutton cũng vậy. Đó là mối dây nối họ, và Hutton (một nhà thơ rất dở) luôn cảm thấy bà Dalloway là người tuyệt nhất trong các quý bà quyền quý có quan tâm đến nghệ thuật. Lạ là bà khắt khe làm sao. Về âm nhạc bà hoàn toàn vô tư. Bà khá là cứng nhắc đạo mạo. Nhưng nhìn bà thật duyên! Bà làm ngôi nhà dễ chịu biết bao giá không có mấy ông giáo sư của bà. Clarissa nửa muốn giật lấy cậu và đặt cậu ngồi xuống đàn piano trong phòng sau. Vì cậu chơi như thần. [woolf-mrs-dalloway:1.661] “Nhưng ồn quá!” bà nói. “Ồn quá!” [woolf-mrs-dalloway:1.662] “Dấu hiệu của một buổi tiệc thành công.” Gật đầu lịch thiệp, giáo sư rón rén bước đi. [woolf-mrs-dalloway:1.663] “Ông ấy biết mọi thứ trên đời về Milton,” Clarissa nói. [woolf-mrs-dalloway:1.664] “Thật à?” Hutton nói, người sẽ bắt chước giáo sư khắp Hampstead; giáo sư nói về Milton; giáo sư nói về sự điều độ; giáo sư rón rén bước đi. [woolf-mrs-dalloway:1.665] Nhưng bà phải nói chuyện với đôi kia, Clarissa nói, huân tước Gayton và Nancy Blow. [woolf-mrs-dalloway:1.666] Không phải họ làm tăng đáng kể tiếng ồn của buổi tiệc. Họ không nói chuyện (đáng kể) khi đứng cạnh nhau bên tấm rèm vàng. Họ sẽ sớm đi nơi khác, cùng nhau; và trong mọi hoàn cảnh chưa bao giờ có nhiều điều để nói. Họ nhìn; thế thôi. Thế là đủ. Họ trông sạch sẽ, lành mạnh quá, cô với lớp phấn son mịn màu mơ, còn anh được cọ rửa, xả sạch, với đôi mắt chim, nên không quả bóng nào qua được anh và không cú đánh nào làm anh bất ngờ. Anh đánh, anh nhảy, chính xác, ngay tại chỗ. Miệng những con ngựa nhỏ run lên ở đầu dây cương của anh. Anh có danh dự, những tượng đài tổ tiên, những lá cờ treo trong nhà thờ ở quê. Anh có bổn phận; tá điền; một người mẹ và các chị em gái; đã ở cả ngày ở sân Lord’s, và đó là điều họ đang nói—cricket, anh em họ, phim ảnh—khi bà Dalloway bước tới. Huân tước Gayton quý bà vô cùng. Cô Blow cũng vậy. Bà có phong thái thật quyến rũ. [woolf-mrs-dalloway:1.667] “Thật như thiên thần—các bạn đến thật là tuyệt!” bà nói. Bà yêu những huân tước; bà yêu tuổi trẻ, và Nancy, được các nghệ sĩ lớn nhất Paris may cho với giá khủng khiếp, đứng đó trông như thể cơ thể cô chỉ tự mình mọc ra một diềm xếp nếp màu xanh lá. [woolf-mrs-dalloway:1.668] “Tôi đã định tổ chức khiêu vũ,” Clarissa nói. [woolf-mrs-dalloway:1.669] Vì những người trẻ không thể nói chuyện. Mà sao họ phải nói? Hét, ôm, đu đưa, dậy từ bình minh; mang đường cho ngựa con; hôn và vuốt ve mõm những chú chow đáng yêu; rồi râm ran và nhễ nhại, lao xuống bơi. Nhưng nguồn lực khổng lồ của tiếng Anh, quyền năng nó ban cho, suy cho cùng, để truyền đạt cảm xúc (ở tuổi họ, bà và Peter hẳn đã tranh cãi suốt buổi tối), không dành cho họ. Họ sẽ đông cứng khi còn trẻ. Họ sẽ tốt vô cùng với người dân trong điền trang, nhưng một mình, có lẽ, hơi buồn tẻ. [woolf-mrs-dalloway:1.670] “Tiếc quá!” bà nói. “Tôi đã hy vọng có khiêu vũ.” [woolf-mrs-dalloway:1.671] Họ đến thật tử tế lạ thường! Nhưng nói chuyện khiêu vũ! Các phòng đã chật cứng. [woolf-mrs-dalloway:1.672] Kia là dì Helena già trong chiếc khăn choàng. Than ôi, bà phải rời họ—huân tước Gayton và Nancy Blow. Kia là cô Parry già, dì của bà. [woolf-mrs-dalloway:1.673] Vì cô Helena Parry chưa chết: cô Parry còn sống. Bà đã ngoài tám mươi. Bà leo cầu thang chậm chạp với cây gậy. Bà được đặt ngồi trên một chiếc ghế (Richard đã lo việc ấy). Những người từng biết Miến Điện những năm bảy mươi luôn được dẫn đến bà. Peter đã đi đâu rồi? Họ từng là bạn thân thế. Vì khi nhắc đến Ấn Độ, hay thậm chí Ceylon, mắt bà (chỉ một con là thủy tinh) chậm rãi sâu thẳm, hóa xanh, nhìn thấy, không phải con người—bà không có ký ức dịu dàng, không có ảo tưởng tự hào nào về các Phó vương, các Tướng lĩnh, các cuộc Binh biến—mà là hoa lan bà thấy, và những đèo núi và chính bà được phu cu li cõng trên lưng những năm sáu mươi qua những đỉnh núi cô độc; hay đi xuống để nhổ lan (những bông hoa kinh ngạc, chưa ai từng thấy) mà bà vẽ bằng màu nước; một người đàn bà Anh bất khuất, bực bội nếu bị Chiến tranh chẳng hạn, thứ thả một quả bom ngay trước cửa nhà, làm gián đoạn khỏi sự trầm tư sâu thẳm về hoa lan và hình ảnh chính mình lên đường những năm sáu mươi ở Ấn Độ—nhưng đây là Peter. [woolf-mrs-dalloway:1.674] “Anh đến nói chuyện với dì Helena về Miến Điện đi,” Clarissa nói. [woolf-mrs-dalloway:1.675] Vậy mà ông chưa nói với bà được một lời nào suốt buổi tối! [woolf-mrs-dalloway:1.676] “Chúng ta sẽ nói chuyện sau,” Clarissa nói, dẫn ông đến chỗ dì Helena, trong chiếc khăn choàng trắng, với cây gậy. [woolf-mrs-dalloway:1.677] “Peter Walsh,” Clarissa nói. [woolf-mrs-dalloway:1.678] Điều đó chẳng có nghĩa gì. [woolf-mrs-dalloway:1.679] Clarissa đã mời bà. Mệt; ồn; nhưng Clarissa đã mời bà. Nên bà đã đến. Thật tiếc họ sống ở London—Richard và Clarissa. Dù chỉ vì sức khỏe của Clarissa thì sống ở miền quê vẫn tốt hơn. Nhưng Clarissa lúc nào cũng thích giao du. [woolf-mrs-dalloway:1.680] “Anh ấy đã ở Miến Điện,” Clarissa nói. [woolf-mrs-dalloway:1.681] À. Bà không cưỡng nổi việc nhắc lại điều Charles Darwin đã nói về cuốn sách nhỏ của bà về lan Miến Điện. [woolf-mrs-dalloway:1.682] (Clarissa phải nói chuyện với bà Bruton.) [woolf-mrs-dalloway:1.683] Có lẽ giờ đã bị quên, cuốn sách của bà về lan Miến Điện, nhưng nó đã tái bản ba lần trước năm 1870, bà nói với Peter. Giờ bà nhớ ông. Ông đã ở Bourton (và ông đã bỏ bà, Peter Walsh nhớ ra, không một lời giữa phòng khách đêm ấy khi Clarissa rủ ông đi chèo thuyền). [woolf-mrs-dalloway:1.684] “Richard rất thích bữa trưa của bà,” Clarissa nói với bà Bruton. [woolf-mrs-dalloway:1.685] “Richard là sự giúp đỡ lớn nhất có thể,” bà Bruton đáp. “Anh ấy giúp tôi viết một bức thư. Còn cô thì sao?” [woolf-mrs-dalloway:1.686] “Ồ, hoàn toàn khỏe!” Clarissa nói. (Bà Bruton ghét bệnh tật ở vợ các chính khách.) [woolf-mrs-dalloway:1.687] “Và kia là Peter Walsh!” bà Bruton nói (vì bà không bao giờ nghĩ ra điều gì để nói với Clarissa; dù bà quý Clarissa. Clarissa có rất nhiều phẩm chất tốt; nhưng họ chẳng có gì chung—bà và Clarissa. Có lẽ tốt hơn nếu Richard cưới một người đàn bà ít duyên hơn, người sẽ giúp ông nhiều hơn trong công việc. Ông đã mất cơ hội vào Nội các). “Kia là Peter Walsh!” bà nói, bắt tay kẻ tội lỗi dễ mến ấy, người rất có tài đáng lẽ đã nên danh nhưng không (luôn gặp rắc rối với phụ nữ), và, dĩ nhiên, cô Parry già. Bà cụ tuyệt vời! [woolf-mrs-dalloway:1.688] Bà Bruton đứng bên chiếc ghế của cô Parry, một người lính cận vệ hình ma, khoác đồ đen, mời Peter Walsh đến ăn trưa; thân ái; nhưng không chuyện phiếm, chẳng nhớ gì cả về hệ thực vật hay động vật Ấn Độ. Dĩ nhiên bà đã ở đó; từng ở với ba vị Phó vương; nghĩ một số viên chức dân sự Ấn Độ là những người rất đáng nể; nhưng thật là một bi kịch—tình trạng Ấn Độ! Thủ tướng vừa nói với bà (cô Parry già co ro trong khăn choàng, chẳng quan tâm Thủ tướng vừa nói gì với bà), và bà Bruton muốn có ý kiến của Peter Walsh, vì ông vừa từ trung tâm về, và bà sẽ nhờ ngài Sampson gặp ông, vì thật sự điều đó làm bà mất ngủ ban đêm, cái dại dột ấy, có thể nói là cái ác ấy, bà là con gái một quân nhân. Giờ bà là một bà già, chẳng được việc gì mấy. Nhưng nhà bà, người hầu, bạn tốt Milly Brush của bà—ông còn nhớ cô ấy không?—đều ở đó chỉ chờ được dùng nếu—nếu có thể giúp, nói tóm lại. Vì bà không bao giờ nói về nước Anh, nhưng hòn đảo của những con người này, mảnh đất thân yêu, thân yêu này ở trong máu bà (mà không cần đọc Shakespeare), và nếu có người đàn bà nào từng đội được mũ trụ và bắn được mũi tên, từng dẫn quân tấn công, cai trị bầy man di bằng công lý bất khuất và nằm dưới một tấm khiên không mũi trong một nhà thờ, hay thành một gò cỏ xanh trên sườn đồi thuở sơ khai, thì người đàn bà đó là Millicent Bruton. Bị cản bởi giới tính và cả chút trốn học của năng lực lô-gích (bà thấy không thể viết một bức thư gửi tờ Times), bà luôn có tư tưởng Đế quốc trong tầm tay, và có được từ mối giao thiệp với nữ thần bọc giáp ấy dáng đứng thẳng như thanh thông nòng, vẻ cứng cỏi trong phong thái, đến nỗi người ta không thể hình dung bà, ngay cả khi chết, lìa khỏi mặt đất hay lang thang trên những lãnh thổ mà, trong một hình dạng tinh thần nào đó, lá cờ Union Jack đã thôi bay. Không phải người Anh ngay cả giữa người chết—không, không! Không thể! [woolf-mrs-dalloway:1.689] Nhưng đó có phải bà Bruton (người bà từng biết)? Đó có phải Peter Walsh đã bạc đầu? phu nhân Rosseter tự hỏi (người từng là Sally Seton). Chắc chắn là cô Parry già—bà dì già từng cáu kỉnh thế khi bà ở Bourton. Bà sẽ chẳng bao giờ quên chuyện chạy dọc hành lang trần truồng, rồi bị cô Parry cho gọi đến! Và Clarissa! ôi Clarissa! Sally nắm lấy cánh tay Clarissa. [woolf-mrs-dalloway:1.690] Clarissa dừng lại bên họ. [woolf-mrs-dalloway:1.691] “Nhưng tôi không thể ở lại,” bà nói. “Lát nữa tôi sẽ quay lại. Hãy chờ nhé,” bà nói, nhìn Peter và Sally. Ý bà là họ phải chờ, cho đến khi mọi người này ra về hết. [woolf-mrs-dalloway:1.692] “Tôi sẽ quay lại,” bà nói, nhìn những người bạn cũ, Sally và Peter, đang bắt tay nhau, và Sally, chắc là nhớ về quá khứ, đang cười. [woolf-mrs-dalloway:1.693] Nhưng giọng Sally đã bị vắt kiệt sự phong phú mê hồn xưa; mắt không còn rực như xưa, khi cô hút xì gà, khi cô chạy dọc hành lang đi lấy túi đựng bọt biển, không mảnh vải trên người, và Ellen Atkins hỏi, Nếu các quý ông gặp cô thì sao? Nhưng ai cũng tha thứ cho cô. Cô lấy trộm một con gà trong tủ đựng thức ăn vì đói giữa đêm; cô hút xì gà trong phòng ngủ; cô để quên một cuốn sách vô giá trên thuyền sào. Nhưng ai cũng quý mến cô (có lẽ trừ ba). Đó là sự ấm áp của cô; sức sống—cô sẽ vẽ, cô sẽ viết. Những bà già trong làng cho đến tận hôm nay vẫn không quên hỏi thăm “bạn của cô trong chiếc áo choàng đỏ trông rực rỡ ấy.” Cô buộc tội Hugh Whitbread, trong tất cả mọi người (và kia ông, người bạn cũ Hugh, đang nói chuyện với Đại sứ Bồ Đào Nha), đã hôn cô trong phòng hút thuốc để trừng phạt vì cô nói phụ nữ nên có quyền bầu cử. Đàn ông thô tục mới làm thế, cô nói. Và Clarissa nhớ đã phải thuyết phục cô đừng tố cáo ông trong buổi kinh gia đình—điều cô có thể làm với sự táo bạo, liều lĩnh, tình yêu kịch tính của cô muốn làm trung tâm của mọi thứ và gây náo động, và chắc chắn, Clarissa từng nghĩ, sẽ kết thúc trong một bi kịch kinh hoàng nào đó; cái chết của cô; sự tử đạo của cô; thay vào đó cô lại lấy, hoàn toàn bất ngờ, một người đàn ông hói với bông hoa cài áo to, người được nói là sở hữu những nhà máy bông ở Manchester. Và cô có năm cậu con trai! [woolf-mrs-dalloway:1.694] Sally và Peter đã ngồi yên bên nhau. Họ đang nói chuyện: thật quen thuộc làm sao—việc họ nói chuyện. Họ sẽ bàn về quá khứ. Với hai người ấy (còn hơn cả với Richard) bà chia sẻ quá khứ của mình; khu vườn; những hàng cây; lão Joseph Breitkopf hát Brahms chẳng có giọng; giấy dán tường phòng khách; mùi của những tấm thảm. Sally phải luôn là một phần của nó; Peter phải luôn là. Nhưng bà phải rời họ. Kia là nhà Bradshaw, những người bà không ưa. Bà phải đến chỗ phu nhân Bradshaw (mặc xám và bạc, giữ thăng bằng như một con sư tử biển ở mép bể của nó, sủa đòi những lời mời, những bà Nữ công tước, điển hình vợ của một người đàn ông thành đạt), bà phải đến chỗ phu nhân Bradshaw và nói.... [woolf-mrs-dalloway:1.695] Nhưng phu nhân Bradshaw đã đón trước bà. [woolf-mrs-dalloway:1.696] “Chúng tôi đến muộn kinh khủng, bà Dalloway thân mến, chúng tôi hầu như không dám vào,” bà nói. [woolf-mrs-dalloway:1.697] Và ngài William, trông rất lịch lãm, với mái tóc bạc và đôi mắt xanh, nói phải; họ đã không cưỡng nổi cám dỗ. Ông có lẽ đang nói với Richard về Dự luật ấy, thứ họ muốn thông qua Hạ viện. Sao việc thấy ông, nói chuyện với Richard, lại làm bà co rúm lại? Ông trông đúng như con người ông, một bác sĩ lớn. Một người đứng hoàn toàn đầu ngành, rất quyền lực, khá mòn mỏi. Vì hãy nghĩ những ca nào đến với ông—những người ở tận đáy sâu khổ đau; những người bên bờ điên loạn; chồng và vợ. Ông phải quyết định những vấn đề khó khăn kinh khủng. Vậy mà—điều bà cảm thấy là, người ta sẽ không muốn ngài William thấy mình bất hạnh. Không; không phải người đàn ông ấy. [woolf-mrs-dalloway:1.698] “Con trai bà ở Eton thế nào?” bà hỏi phu nhân Bradshaw. [woolf-mrs-dalloway:1.699] Cậu suýt nữa lỡ mất vị trí trong đội mười một, phu nhân Bradshaw nói, vì bệnh quai bị. Cha cậu còn bận tâm hơn cả cậu, bà nghĩ, “vì,” bà nói, “chính ông cũng chỉ là một cậu bé lớn xác.” [woolf-mrs-dalloway:1.700] Clarissa nhìn ngài William đang nói chuyện với Richard. Trông ông không giống một cậu bé—không chút nào giống một cậu bé. Bà từng cùng ai đó đến xin lời khuyên của ông. Ông hoàn toàn đúng; cực kỳ biết điều. Nhưng trời ơi—ra lại ngoài phố nhẹ nhõm làm sao! Bà nhớ có một kẻ khốn khổ nào đó đang nức nở trong phòng đợi. Nhưng bà không biết đó là gì—về ngài William; chính xác bà ghét điều gì. Chỉ Richard đồng ý với bà, “không ưa thị hiếu của ông ta, không ưa mùi của ông ta.” Nhưng ông ấy giỏi lạ thường. Họ đang nói về Dự luật này. Một ca nào đó, ngài William đang nhắc tới, hạ thấp giọng. Nó liên quan đến điều ông đang nói về những ảnh hưởng muộn của chấn động đạn pháo. Phải có điều khoản nào đó trong Dự luật. [woolf-mrs-dalloway:1.701] Hạ thấp giọng, kéo bà Dalloway vào nơi trú ẩn của một nữ tính chung, một niềm tự hào chung về những phẩm chất lẫy lừng của người chồng và khuynh hướng làm việc quá sức đáng buồn của họ, phu nhân Bradshaw (con ngỗng tội nghiệp—người ta không ghét bà) thì thầm rằng, “ngay khi chúng tôi sắp đi, chồng tôi bị gọi điện thoại, một ca rất đáng buồn. Một thanh niên (đó là điều ngài William đang kể với ông Dalloway) đã tự sát. Anh ta từng ở trong quân đội.” Ôi! Clarissa nghĩ, giữa buổi tiệc của tôi, cái chết đến đây, bà nghĩ. [woolf-mrs-dalloway:1.702] Bà đi tiếp, vào căn phòng nhỏ nơi Thủ tướng đã vào cùng bà Bruton. Có lẽ có ai đó ở đó. Nhưng không có ai. Những chiếc ghế vẫn giữ dấu vết của Thủ tướng và bà Bruton, bà Bruton nghiêng sang cung kính, ông ngồi vuông vức, đầy uy quyền. Họ đã nói về Ấn Độ. Không có ai. Vẻ lộng lẫy của buổi tiệc rơi xuống sàn, thật lạ lùng khi bước vào một mình trong bộ lễ phục. [woolf-mrs-dalloway:1.703] Nhà Bradshaw có việc gì mà nói chuyện cái chết trong buổi tiệc của bà? Một thanh niên đã tự sát. Và họ nói về nó trong buổi tiệc của bà—nhà Bradshaw nói về cái chết. Anh ta đã tự sát—nhưng bằng cách nào? Lúc nào cơ thể bà cũng trải qua điều đó trước, khi bà bị báo bất chợt về một tai nạn; váy bà bốc cháy, thân thể bà bùng cháy. Anh ta đã gieo mình từ cửa sổ. Mặt đất lóe lên; xuyên qua anh, lảo đảo, dập nát, là những cọc sắt gỉ. Anh nằm đó với tiếng thịch, thịch, thịch trong não, rồi một sự ngạt thở của bóng tối. Bà thấy nó như thế. Nhưng vì sao anh làm vậy? Và nhà Bradshaw nói về nó trong buổi tiệc của bà! [woolf-mrs-dalloway:1.704] Bà từng ném một đồng shilling xuống hồ Serpentine, chưa bao giờ hơn thế. Nhưng anh đã quẳng nó đi. Họ tiếp tục sống (bà sẽ phải quay lại; các phòng vẫn đông; người ta cứ đến). Họ (cả ngày bà đã nghĩ về Bourton, về Peter, về Sally), họ sẽ già đi. Có một thứ quan trọng; một thứ, bị quấn quanh bởi chuyện ba hoa, bị làm xấu, bị che mờ trong đời bà, bị để rơi mỗi ngày trong sa đọa, dối trá, ba hoa. Điều này anh đã giữ gìn. Cái chết là sự thách thức. Cái chết là một nỗ lực giao tiếp; con người cảm thấy bất khả đạt tới trung tâm vốn, một cách huyền bí, lẩn tránh họ; sự gần gũi tách ra; niềm ngây ngất phai; ta cô độc. Có một vòng ôm trong cái chết. [woolf-mrs-dalloway:1.705] Nhưng người thanh niên đã tự sát này—anh có lao xuống mà ôm chặt báu vật của mình không? “Nếu giờ đây phải chết, thì giờ đây là lúc hạnh phúc nhất,” bà từng nói với chính mình, khi bước xuống trong chiếc váy trắng. [woolf-mrs-dalloway:1.706] Hay còn các nhà thơ và nhà tư tưởng. Giả sử anh có niềm đam mê ấy, và đã đến gặp ngài William Bradshaw, một bác sĩ lớn nhưng với bà mờ mờ là ác, không giới tính hay dục vọng, cực kỳ lịch sự với phụ nữ, nhưng có khả năng một sự xúc phạm không tả nổi—cưỡng ép linh hồn bạn, đúng thế—nếu người thanh niên này đã đến gặp ông, và ngài William đã gây ấn tượng với anh, như thế, bằng quyền lực của mình, liệu anh có thể không nói (thật vậy bà cảm thấy điều đó lúc này), Cuộc sống bị làm cho không chịu nổi; họ làm cuộc sống không chịu nổi, những người như thế? [woolf-mrs-dalloway:1.707] Rồi (bà chỉ vừa cảm thấy sáng nay) có nỗi khiếp sợ; sự bất lực áp đảo, cha mẹ trao nó vào tay ta, cuộc sống này, để sống đến cùng, để bước đi cùng một cách thanh thản; trong sâu thẳm trái tim bà có một nỗi sợ kinh khủng. Ngay cả bây giờ, khá thường xuyên nếu Richard không ở đó đọc tờ Times, để bà có thể co mình như một con chim và dần hồi sinh, phát lên tiếng gầm niềm vui vô lượng ấy, cọ que vào que, thứ này với thứ kia, bà hẳn đã chết. Nhưng người thanh niên ấy đã tự sát. [woolf-mrs-dalloway:1.708] Không hiểu sao đó là tai họa của bà—nỗi nhục của bà. Đó là hình phạt của bà khi thấy chìm và biến mất ở đây một người đàn ông, ở kia một người đàn bà, trong bóng tối sâu thẳm này, còn bà bị buộc phải đứng đây trong bộ lễ phục. Bà đã mưu tính; bà đã ăn cắp vặt. Bà không bao giờ hoàn toàn đáng ngưỡng mộ. Bà đã muốn thành công. Phu nhân Bexborough và tất cả những thứ còn lại. Và có lần bà đã đi trên sân thượng ở Bourton. [woolf-mrs-dalloway:1.709] Đó là nhờ Richard; bà chưa từng hạnh phúc đến thế. Không gì có thể chậm đủ; không gì kéo dài quá lâu. Không niềm vui nào sánh được, bà nghĩ, vừa kê thẳng những chiếc ghế, đẩy một cuốn sách vào giá, với việc đã xong với những chiến thắng của tuổi trẻ, đã đánh mất mình trong tiến trình sống, để tìm thấy nó, với cú sốc niềm vui, khi mặt trời mọc, khi ngày chìm xuống. Nhiều lần bà đã đi, ở Bourton khi mọi người đang nói chuyện, để ngắm bầu trời; hay thấy nó giữa những bờ vai người ta lúc ăn tối; thấy nó ở London khi bà không ngủ được. Bà bước tới cửa sổ. [woolf-mrs-dalloway:1.710] Nó chứa, dù ý nghĩ ấy ngốc nghếch, một điều gì đó của chính bà trong đó, bầu trời miền quê này, bầu trời trên Westminster này. Bà vén rèm; bà nhìn. Ôi, nhưng thật bất ngờ!—ở căn phòng đối diện bà lão đang nhìn thẳng vào bà! Bà lão sắp đi ngủ. Và bầu trời. Sẽ là một bầu trời trang nghiêm, bà đã nghĩ, một bầu trời nhá nhem, quay má đi trong vẻ đẹp. Nhưng đó—xám tro nhợt nhạt, bị những đám mây to thon dài chạy qua thật nhanh. Nó mới mẻ với bà. Chắc gió đã nổi. Bà lão sắp đi ngủ, trong căn phòng đối diện. Thật mê hoặc khi ngắm bà lão ấy, đi lại trong phòng, băng qua phòng, đến bên cửa sổ. Liệu bà lão có thấy bà không? Thật mê hoặc, khi người ta vẫn cười và la hét trong phòng khách, ngắm bà già ấy, hoàn toàn lặng lẽ, đi ngủ. Bà lão kéo rèm xuống. Đồng hồ bắt đầu điểm. Người thanh niên đã tự sát; nhưng bà không thương hại anh; khi đồng hồ điểm giờ, một, hai, ba, bà không thương hại anh, với tất cả điều này đang diễn ra. Kìa! bà lão đã tắt đèn! cả ngôi nhà giờ tối đen mà việc này vẫn tiếp diễn, bà nhắc lại, và những lời đến với bà, Đừng sợ nữa cái nóng của mặt trời. Bà phải quay lại với họ. Nhưng thật là một đêm lạ lùng! Bà cảm thấy không hiểu sao rất giống anh—người thanh niên đã tự sát. Bà thấy vui vì anh đã làm thế; quẳng nó đi. Đồng hồ đang điểm. Những vòng tròn chì tan vào không khí. Anh khiến bà cảm thấy vẻ đẹp; khiến bà cảm thấy niềm vui. Nhưng bà phải quay lại. Bà phải tập hợp mình lại. Bà phải tìm Sally và Peter. Và bà bước ra từ căn phòng nhỏ. [woolf-mrs-dalloway:1.711] “Nhưng Clarissa đâu rồi?” Peter nói. Ông đang ngồi trên sofa cùng Sally. (Sau ngần ấy năm ông thật sự không thể gọi bà là “phu nhân Rosseter.”) “Người đàn bà ấy đi đâu rồi?” ông hỏi. “Clarissa đâu?” [woolf-mrs-dalloway:1.712] Sally cho rằng, và Peter cũng vậy, rằng có những người quan trọng, các chính khách, mà cả hai đều không biết trừ qua mặt trong báo ảnh, những người Clarissa phải tử tế với, phải nói chuyện. Clarissa đang ở với họ. Vậy mà Richard Dalloway lại không ở trong Nội các. Ông ấy đã không thành công, Sally đoán vậy? Còn bản thân Sally, hầu như không bao giờ đọc báo. Thỉnh thoảng bà thấy tên ông được nhắc đến. Nhưng rồi—chà, bà sống một cuộc đời rất đơn độc, nơi hoang dã, Clarissa sẽ nói, giữa các thương gia lớn, các nhà sản xuất lớn, những người, suy cho cùng, là người làm nên việc. Bà cũng đã làm nên việc! [woolf-mrs-dalloway:1.713] “Tôi có năm cậu con trai!” bà nói với ông. [woolf-mrs-dalloway:1.714] Trời ơi, trời ơi, bà đã đổi thay biết bao! sự mềm mại của tình mẫu tử; cả thói ích kỷ của nó nữa. Lần cuối họ gặp nhau, Peter nhớ, là giữa những cây súp lơ dưới ánh trăng, những chiếc lá “như đồng thô” cô đã nói, theo lối văn chương của mình; và cô đã hái một bông hồng. Cô đã dẫn ông đi lên đi xuống đêm khủng khiếp ấy, sau cảnh bên đài phun nước; ông phải bắt chuyến tàu nửa đêm. Trời đất, ông đã khóc! [woolf-mrs-dalloway:1.715] Đó là thói quen cũ của ông, mở con dao nhíp, Sally nghĩ, luôn mở ra gập vào một con dao mỗi khi ông phấn khích. Họ đã rất, rất thân, Sally và Peter Walsh, khi ông yêu Clarissa, và đã có cái cảnh khủng khiếp, lố bịch về Richard Dalloway trong bữa trưa. Cô đã gọi Richard là “Wickham.” Sao lại không gọi Richard là “Wickham”? Clarissa đã nổi giận! và quả thật họ chưa gặp lại nhau từ đó, Sally và Clarissa, chắc không quá nửa tá lần trong mười năm qua. Và Peter Walsh đã đi Ấn Độ, và bà nghe loáng thoáng rằng ông có một cuộc hôn nhân không hạnh phúc, và bà không biết ông có con không, và không thể hỏi ông, vì ông đã khác. Trông ông khá héo hon, nhưng tử tế hơn, bà cảm thấy, và bà có một tình cảm thật sự với ông, vì ông gắn với tuổi trẻ của bà, và bà vẫn còn một cuốn Emily Brontë nhỏ ông tặng, và ông hẳn sẽ viết chứ? Thuở ấy ông sẽ viết. [woolf-mrs-dalloway:1.716] “Anh đã viết chưa?” bà hỏi ông, xòe tay, bàn tay chắc và đẹp dáng, trên đầu gối theo cách ông còn nhớ. [woolf-mrs-dalloway:1.717] “Chẳng chữ nào!” Peter Walsh nói, và bà cười. [woolf-mrs-dalloway:1.718] Bà vẫn còn quyến rũ, vẫn còn là một nhân vật, Sally Seton. Nhưng Rosseter này là ai? Ông ta cài hai bông trà hoa trong ngày cưới—đó là tất cả những gì Peter biết về ông ta. “Họ có vô số người hầu, hàng dặm nhà kính,” Clarissa viết; đại loại thế. Sally thừa nhận điều đó bằng một tràng cười lớn. [woolf-mrs-dalloway:1.719] “Phải, thu nhập tôi mười nghìn một năm”—trước hay sau khi đóng thuế bà không nhớ, vì chồng bà, “người anh phải gặp,” bà nói, “người anh sẽ thích,” bà nói, lo hết những việc đó cho bà. [woolf-mrs-dalloway:1.720] Còn Sally từng rách rưới tả tơi. Cô đã cầm cố chiếc nhẫn của bà nội, thứ Marie Antoinette đã tặng cụ cố của cô, để đến Bourton. [woolf-mrs-dalloway:1.721] Ồ phải, Sally nhớ; bà vẫn còn nó, chiếc nhẫn hồng ngọc Marie Antoinette đã tặng cụ cố của bà. Hồi ấy cô không có một xu dính túi, và đến Bourton luôn có nghĩa là một lần túng kinh khủng. Nhưng đến Bourton có ý nghĩa rất lớn với cô—giữ cho cô tỉnh táo, cô tin, vì ở nhà cô đã quá bất hạnh. Nhưng tất cả đã là chuyện quá khứ—qua hết rồi, bà nói. Và ông Parry đã mất; còn cô Parry vẫn còn sống. Chưa bao giờ trong đời ông bị sốc đến thế! Peter nói. Ông đã hoàn toàn chắc bà ấy đã chết. Còn cuộc hôn nhân của họ, Sally đoán, là thành công? Và người phụ nữ trẻ rất đẹp, rất tự chủ kia là Elizabeth, đằng kia, cạnh những tấm rèm, trong chiếc váy đỏ. [woolf-mrs-dalloway:1.722] (Cô giống một cây dương, giống một dòng sông, giống một đóa lan dạ hương, Willie Titcomb đang nghĩ. Ôi ở miền quê làm điều mình thích thì dễ chịu hơn bao nhiêu! Cô nghe thấy con chó tội nghiệp của mình tru, Elizabeth chắc chắn.) Cô không giống Clarissa chút nào, Peter Walsh nói. [woolf-mrs-dalloway:1.723] “Ôi, Clarissa!” Sally nói. [woolf-mrs-dalloway:1.724] Điều Sally cảm thấy chỉ đơn giản thế này. Bà đã nợ Clarissa một khoản khổng lồ. Họ đã là bạn, không phải người quen, bạn, và bà vẫn thấy Clarissa mặc toàn đồ trắng đi quanh nhà với đôi tay đầy hoa—cho đến hôm nay cây thuốc lá cảnh vẫn làm bà nhớ Bourton. Nhưng—Peter có hiểu không?—Clarissa thiếu một thứ gì. Thiếu cái gì nhỉ? Clarissa có duyên; Clarissa có sức duyên lạ thường. Nhưng nói thẳng (và bà cảm thấy Peter là một người bạn cũ, một người bạn thật—xa cách có quan trọng không? khoảng cách có quan trọng không? Bà đã nhiều lần muốn viết cho ông, nhưng xé đi, vậy mà cảm thấy ông hiểu, vì người ta hiểu mà không cần nói thành lời, như người ta nhận ra khi già đi, và bà già rồi, chiều nay đã đi thăm các con ở Eton, nơi chúng bị quai bị), nói thẳng hoàn toàn thế này, làm sao Clarissa lại làm vậy?—lấy Richard Dalloway? một người thể thao, một người chỉ quan tâm đến chó. Theo nghĩa đen, khi ông bước vào phòng, ông có mùi chuồng ngựa. Rồi còn tất cả những thứ này? Bà vẫy tay. [woolf-mrs-dalloway:1.725] Đó là Hugh Whitbread, đủng đỉnh đi ngang trong chiếc áo gi-lê trắng, mờ nhạt, béo ú, mù lòa, ánh mắt ông lướt qua mọi thứ, trừ lòng tự trọng và sự thoải mái. [woolf-mrs-dalloway:1.726] “Ông ta sẽ không nhận ra chúng ta đâu,” Sally nói, và thật sự bà không đủ can đảm—vậy đó là Hugh! Hugh đáng nể! [woolf-mrs-dalloway:1.727] “Và ông ta làm nghề gì?” bà hỏi Peter. [woolf-mrs-dalloway:1.728] Ông ta đánh giày cho Đức vua hay đếm chai ở Windsor, Peter nói với bà. Peter vẫn giữ cái lưỡi sắc! Nhưng Sally phải thành thật, Peter nói. Cái hôn ấy, của Hugh. [woolf-mrs-dalloway:1.729] Trên môi, bà quả quyết với ông, trong phòng hút thuốc một buổi tối. Bà đến thẳng chỗ Clarissa trong cơn giận. Hugh không làm những chuyện như thế! Clarissa nói, Hugh đáng nể! Tất của Hugh không có ngoại lệ là những đôi đẹp nhất bà từng thấy—và giờ là bộ lễ phục. Hoàn hảo! Và ông ta có con không? [woolf-mrs-dalloway:1.730] “Mọi người trong phòng này đều có sáu đứa con trai ở Eton,” Peter nói với bà, trừ chính ông. Ông, ơn Trời, chẳng có. Không con trai, không con gái, không vợ. Chà, ông có vẻ chẳng bận tâm, Sally nói. Bà nghĩ ông trông trẻ hơn tất cả bọn họ. [woolf-mrs-dalloway:1.731] Nhưng đó là việc ngu ngốc theo nhiều cách, Peter nói, cưới như thế; “cô ấy hoàn toàn là một con ngỗng,” ông nói, nhưng, ông nói, “chúng tôi đã có một quãng thời gian tuyệt vời,” nhưng sao có thể thế? Sally tự hỏi; ông có ý gì? và thật lạ khi biết ông mà lại không biết một điều nào đã xảy ra với ông. Và ông nói vậy vì lòng tự trọng chăng? Rất có thể, vì suy cho cùng hẳn khó chịu với ông (dù ông là một người lập dị, một loại yêu tinh, hoàn toàn không phải người thường), hẳn cô đơn ở tuổi ông không có nhà, không có nơi nào để về. Nhưng ông phải ở với họ hàng tuần hàng tuần. Dĩ nhiên ông sẽ; ông sẽ rất thích ở với họ, và đó là cách mọi chuyện bật ra. Suốt ngần ấy năm nhà Dalloway chưa một lần đến. Hết lần này đến lần khác họ đã mời. Clarissa (vì dĩ nhiên là Clarissa) không chịu đến. Vì, Sally nói, trong thâm tâm Clarissa là một kẻ trưởng giả—phải thừa nhận, một kẻ trưởng giả. Và chính điều đó nằm giữa họ, bà tin chắc. Clarissa nghĩ bà đã lấy chồng thấp hơn mình, chồng bà là—bà tự hào về điều đó—con trai một người thợ mỏ. Mỗi đồng họ có ông đều kiếm được. Khi còn là cậu bé (giọng bà run) ông đã vác những bao tải lớn. [woolf-mrs-dalloway:1.732] (Và bà sẽ cứ thế tiếp tục, Peter cảm thấy, hết giờ này đến giờ khác; con trai người thợ mỏ; người ta nghĩ bà đã lấy chồng thấp hơn; năm cậu con trai; và còn chuyện kia nữa—cây cối, cẩm tú cầu, tử đinh hương, những đóa huệ dâm bụt rất, rất hiếm không bao giờ mọc ở phía bắc kênh đào Suez, nhưng bà, chỉ với một người làm vườn ở vùng ngoại ô gần Manchester, có cả luống chúng, thật sự cả luống! Giờ tất cả những điều đó Clarissa đã thoát, vì bà vốn không có bản năng làm mẹ.) [woolf-mrs-dalloway:1.733] Trưởng giả sao? Phải, theo nhiều cách. Suốt từ nãy Clarissa ở đâu? Trời đã muộn. [woolf-mrs-dalloway:1.734] “Vậy mà,” Sally nói, “khi tôi nghe Clarissa mở tiệc, tôi cảm thấy tôi không thể không đến—phải gặp lại Clarissa (và tôi đang ở phố Victoria, gần như sát nhà). Nên tôi cứ thế đến mà không có thiệp mời. Nhưng,” bà thì thầm, “nói tôi nghe đi. Đây là ai?” [woolf-mrs-dalloway:1.735] Đó là bà Hilbery, đang tìm cửa. Vì trời đã muộn thế nào! Và, bà thì thầm, khi đêm càng muộn, khi người ta ra về, người ta tìm thấy những người bạn cũ; những góc nhỏ yên tĩnh; và những tầm nhìn đẹp nhất. Họ có biết không, bà hỏi, rằng họ đang được bao quanh bởi một khu vườn mê hoặc? Đèn và cây và những hồ nước lung linh kỳ diệu và bầu trời. Chỉ vài ngọn đèn tiên, Clarissa Dalloway đã nói, trong khu vườn sau! Nhưng bà ấy là một pháp sư! Đó là một công viên.... Và bà không biết tên họ, nhưng bạn bè thì bà biết họ là, bạn bè không tên, những bài hát không lời, luôn là tốt nhất. Nhưng có quá nhiều cửa, những chỗ bất ngờ đến thế, bà không tìm được đường. [woolf-mrs-dalloway:1.736] “Bà Hilbery già,” Peter nói; nhưng người kia là ai? người đàn bà đứng cạnh tấm rèm suốt buổi tối, không nói gì? Ông biết gương mặt ấy; gắn bà với Bourton. Chắc hẳn bà từng cắt đồ lót trên chiếc bàn lớn bên cửa sổ? Davidson, có phải tên bà vậy không? [woolf-mrs-dalloway:1.737] “Ồ, đó là Ellie Henderson,” Sally nói. Clarissa thật sự rất khắc nghiệt với bà. Bà là họ hàng, rất nghèo. Clarissa khắc nghiệt với người ta. [woolf-mrs-dalloway:1.738] Khá khắc nghiệt, Peter nói. Vậy mà, Sally nói, theo lối xúc động của bà, với một cơn cuồn cuộn nhiệt tình mà Peter từng yêu bà vì nó, nhưng giờ hơi ngại, vì bà có thể trở nên dạt dào đến thế—Clarissa hào phóng với bạn bè biết bao! và đó là phẩm chất hiếm đến thế, và đôi khi ban đêm hay vào ngày Giáng sinh, khi bà đếm những phúc lành của mình, bà đặt tình bạn ấy lên hàng đầu. Họ đã còn trẻ; chính thế. Clarissa có trái tim trong sáng; chính thế. Peter sẽ nghĩ bà đa cảm. Quả vậy. Vì bà đã đi đến chỗ cảm thấy đó là điều duy nhất đáng nói—điều người ta cảm. Thông minh thật ngớ ngẩn. Người ta phải nói giản dị điều mình cảm. [woolf-mrs-dalloway:1.739] “Nhưng tôi không biết,” Peter Walsh nói, “mình cảm thấy gì.” [woolf-mrs-dalloway:1.740] Peter tội nghiệp, Sally nghĩ. Sao Clarissa không đến nói chuyện với họ? Đó là điều ông khao khát. Bà biết. Suốt thời gian ông chỉ nghĩ về Clarissa, và đang bồn chồn với con dao. [woolf-mrs-dalloway:1.741] Ông không thấy cuộc sống giản đơn, Peter nói. Quan hệ của ông với Clarissa không giản đơn. Nó đã làm hỏng đời ông, ông nói. (Họ đã rất thân—ông và Sally Seton, thật vô lý khi không nói.) Người ta không thể yêu hai lần, ông nói. Và bà biết nói gì? Dù sao, thà đã yêu còn hơn (nhưng ông sẽ nghĩ bà đa cảm—ông từng sắc sảo thế). Ông phải đến ở với họ ở Manchester. Điều đó rất đúng, ông nói. Rất đúng. Ông sẽ rất thích đến ở với họ, ngay khi xong việc ông phải làm ở London. [woolf-mrs-dalloway:1.742] Và Clarissa đã quan tâm đến ông hơn bao giờ quan tâm đến Richard. Sally chắc chắn điều đó. [woolf-mrs-dalloway:1.743] “Không, không, không!” Peter nói (Sally không nên nói vậy—bà đi quá xa). Người tốt ấy—kia ông ở cuối phòng, đang thao thao, vẫn như xưa, Richard già thân mến. Ông đang nói chuyện với ai? Sally hỏi, người đàn ông rất lịch lãm ấy? Sống nơi hoang dã như bà, bà có một sự tò mò không thỏa mãn muốn biết người ta là ai. Nhưng Peter không biết. Ông không ưa vẻ mặt ông ta, ông nói, hẳn là một Bộ trưởng Nội các. Trong tất cả bọn họ, Richard đối với ông là người tốt nhất, ông nói—người vô tư nhất. [woolf-mrs-dalloway:1.744] “Nhưng ông ấy đã làm gì?” Sally hỏi. Công việc công, bà đoán. Và họ có hạnh phúc bên nhau không? Sally hỏi (bản thân bà cực kỳ hạnh phúc); vì, bà thừa nhận, bà chẳng biết gì về họ, chỉ vội kết luận, như người ta vẫn làm, vì người ta có thể biết gì ngay cả về những người mình sống cùng mỗi ngày? bà hỏi. Chẳng phải tất cả chúng ta đều là tù nhân sao? Bà đã đọc một vở kịch tuyệt vời về một người đàn ông cào lên tường xà lim, và bà đã cảm thấy điều đó đúng với cuộc sống—người ta cào lên tường. Tuyệt vọng về các mối quan hệ giữa người với người (con người khó khăn quá), bà thường vào vườn và nhận từ những bông hoa một sự bình yên mà đàn ông đàn bà chưa bao giờ cho bà. Nhưng không; ông không thích bắp cải; ông thích con người hơn, Peter nói. Quả thật, người trẻ đẹp, Sally nói, nhìn Elizabeth băng qua phòng. Khác Clarissa ở tuổi ấy biết bao! Ông có moi được gì ở cô bé không? Cô bé không chịu hé môi. Không nhiều, chưa, Peter thừa nhận. Cô bé như một đóa huệ, Sally nói, một đóa huệ bên bờ hồ. Nhưng Peter không đồng ý rằng chúng ta chẳng biết gì. Chúng ta biết mọi thứ, ông nói; ít nhất ông thì biết. [woolf-mrs-dalloway:1.745] Nhưng hai người này, Sally thì thầm, hai người đang đến đây (và thật sự bà phải đi, nếu Clarissa không đến sớm), người đàn ông lịch lãm này và bà vợ trông khá tầm thường đã nói chuyện với Richard—người ta có thể biết gì về những người như thế? [woolf-mrs-dalloway:1.746] “Rằng họ là lũ đạo đức giả đáng nguyền rủa,” Peter nói, nhìn họ một cách hờ hững. Ông làm Sally bật cười. [woolf-mrs-dalloway:1.747] Nhưng ngài William Bradshaw dừng ở cửa để nhìn một bức tranh. Ông tìm ở góc tên người khắc bản. Vợ ông cũng nhìn. Ngài William Bradshaw quan tâm đến nghệ thuật lắm. [woolf-mrs-dalloway:1.748] Khi còn trẻ, Peter nói, người ta quá hưng phấn để biết người khác. Giờ đã già, năm mươi hai nói cho chính xác (Sally năm mươi lăm, về thể xác, bà nói, nhưng trái tim bà như một cô gái hai mươi); giờ đã trưởng thành, Peter nói, người ta có thể quan sát, có thể hiểu, và không mất khả năng cảm, ông nói. Không, đúng vậy, Sally nói. Bà cảm sâu sắc hơn, say mê hơn, mỗi năm. Nó tăng lên, ông nói, than ôi, có lẽ, nhưng người ta nên vui vì điều đó—theo kinh nghiệm của ông nó cứ tăng mãi. Có một người ở Ấn Độ. Ông muốn kể với Sally về cô ấy. Ông muốn Sally biết cô ấy. Cô ấy đã có chồng, ông nói. Cô ấy có hai đứa con nhỏ. Tất cả họ phải đến Manchester, Sally nói—ông phải hứa trước khi họ đi. [woolf-mrs-dalloway:1.749] Kia là Elizabeth, ông nói, cô bé cảm chưa bằng nửa điều chúng ta cảm, chưa đâu. Nhưng, Sally nói, nhìn Elizabeth đi về phía cha, người ta thấy họ gắn bó với nhau. Bà có thể cảm thấy điều đó qua cách Elizabeth đi về phía cha. [woolf-mrs-dalloway:1.750] Vì cha cô đang nhìn cô, khi đứng nói chuyện với nhà Bradshaw, và ông tự nghĩ, Cô gái xinh đẹp kia là ai? Và bất chợt ông nhận ra đó là Elizabeth của ông, và ông đã không nhận ra cô, trông cô xinh đẹp quá trong chiếc váy hồng! Elizabeth đã cảm thấy ông nhìn mình khi cô đang nói chuyện với Willie Titcomb. Nên cô đến chỗ ông và họ đứng bên nhau, giờ khi buổi tiệc gần tàn, nhìn những người ra về, và các phòng ngày một vắng, với đồ đạc vương vãi trên sàn. Ngay cả Ellie Henderson cũng đang đi, gần như cuối cùng, dù chẳng ai nói chuyện với bà, nhưng bà đã muốn thấy mọi thứ, để kể với Edith. Và Richard và Elizabeth khá mừng vì nó đã qua, nhưng Richard tự hào về con gái. Và ông đã không định nói với cô, nhưng ông không cưỡng được việc nói. Ông đã nhìn cô, ông nói, và tự hỏi, Cô gái xinh đẹp kia là ai? vậy mà đó là con gái ông! Điều đó làm cô hạnh phúc. Nhưng con chó tội nghiệp của cô đang tru. [woolf-mrs-dalloway:1.751] “Richard đã khá hơn. Anh nói đúng,” Sally nói. “Tôi sẽ đến nói chuyện với ông ấy. Tôi sẽ chào tạm biệt. Bộ não thì có nghĩa gì,” phu nhân Rosseter nói, đứng dậy, “so với trái tim?” [woolf-mrs-dalloway:1.752] “Tôi sẽ đi cùng,” Peter nói, nhưng ông ngồi lại thêm một lát. Nỗi kinh hoàng này là gì? niềm ngây ngất này là gì? ông tự nghĩ. Cái gì khiến tôi tràn đầy một sự phấn khích lạ thường? [woolf-mrs-dalloway:1.753] Là Clarissa, ông nói. [woolf-mrs-dalloway:1.754] Vì bà đây rồi.