Con gái viên đại úy
Alexander Pushkin
Original title: Капитанская дочка
Bản dịch tiếng Việt bằng AI · đánh giá AI v2
Edition: pushkin-kapitanskaya-dochka-vi-ai-2026
Canonical URL: https://streamentry.github.io/LitMundi/vi/read/pushkin-the-captain-s-daughter/pushkin-kapitanskaya-dochka-vi-ai-2026/
AI-reviewed translation. Weighted AI assessment: 8.73/10 under litmundi-literary-v2. No independent human literary review is claimed. Reader corrections may lead to revision.
Publication: published; ai_reviewed
Translator: LitMundi AI translation (Claude)
Editors: none recorded
Reviewers: no independent literary certification
AI assessment systems: litmundi-ai-literary-assessment
Review evidence: https://github.com/streamentry/LitMundi/blob/main/corpus/reviews/pushkin-the-captain-s-daughter/pushkin-kapitanskaya-dochka-vi-ai-2026/ai-review-v2-2026-11-06.json
Source edition: pushkin-kapitanskaya-dochka-ru-wikisource
Source edition URL: https://streamentry.github.io/LitMundi/en/read/pushkin-the-captain-s-daughter/pushkin-kapitanskaya-dochka-ru-wikisource/
Source: A. S. Pushkin, Капитанская дочка (Sovremennik, 1836). Russian Wikisource transcription of the Nauka 1978 edition, chapters I–XIV and the omitted chapter.
Source witness URL: https://ru.wikisource.org/wiki/Капитанская_дочка_(Пушкин)/1978_(СО)
Source catalog URL: https://ru.wikisource.org/wiki/Капитанская_дочка_(Пушкин)
Source witness description: The single Wikisource page of the 1978 edition, fetched as raw wikitext on 2026-11-06. No claim of a newly inspected printed copy.
Edition provenance: Complete direct AI-generated Vietnamese translation from the identified original-language source edition; no existing Vietnamese text or modern relay translation was used.
License: CC-BY-4.0
Rights: AI-produced Vietnamese translation generated and revised directly from the separately assessed historical original. Under the project AI-content policy, any applicable rights controlled by the publishing maintainer are offered under CC BY 4.0. No human authorship, exclusive copyright, new restriction on public-domain material or worldwide protection is asserted; original-source and third-party rights remain separate. No human creative contributors are recorded for this edition.
Canonical content SHA-256: 27c2382c055bfda98b7e68ba4d00af0c77791c7ba6a570672b78db1aefce8e0d
Content rights are edition-specific; the software MIT license does not relicense literature.

[pushkin-the-captain-s-daughter:1.1]
Giữ áo cho mới, giữ danh dự từ thuở trẻ.

[pushkin-the-captain-s-daughter:1.2]
Tục ngữ.

[pushkin-the-captain-s-daughter:2.1]
Chương I. Trung sĩ vệ binh

[pushkin-the-captain-s-daughter:2.2]
— Mai nó đã có thể là đại úy vệ binh. — Không cần thế; hãy để nó phục vụ ở quân đội. — Nói hay đấy! cứ để nó vất vả chút… . . . . . . . . . . . . . . . Mà cha nó là ai?

[pushkin-the-captain-s-daughter:2.3]
Knyazhnin.

[pushkin-the-captain-s-daughter:2.4]
Cha tôi, Andrei Petrovich Grinev, thuở trẻ từng phục vụ dưới quyền bá tước Minikh, rồi về hưu năm 17.. với hàm thiếu tá hạng nhất. Từ đó ông sống ở điền trang Simbirsk của mình, và cưới ở đó cô Avdotya Vasilyevna Yu., con gái một nhà quý tộc nghèo trong vùng. Chúng tôi có chín anh chị em. Tất cả đều chết từ thuở còn nằm nôi.

[pushkin-the-captain-s-daughter:2.5]
Mẹ tôi còn đang mang bầu tôi thì tôi đã được ghi tên vào trung đoàn Semyonovsky với hàm trung sĩ, nhờ ơn thiếu tá vệ binh công tước B., người bà con gần của nhà tôi. Nếu như, trái hẳn mọi dự đoán, mẹ tôi sinh con gái, thì cha tôi chỉ việc báo lên nơi cần báo rằng viên trung sĩ vắng mặt đã chết, và việc ấy thế là xong. Tôi được coi là nghỉ phép cho đến khi học xong. Hồi ấy người ta nuôi dạy con không như bây giờ. Từ năm tuổi tôi được giao cho Savelich, người hầu ngựa, vì tính điềm đạm không rượu chè mà được ban cho làm người kèm tôi. Dưới sự trông nom của ông, năm mười hai tuổi tôi biết đọc biết viết tiếng Nga, và có thể phán đoán rất sáng suốt về các đức tính của một con chó săn thỏ. Lúc ấy cha tôi thuê cho tôi một người Pháp, mosieu Beaupré, được đặt từ Moskva về cùng với số rượu vang và dầu ô-liu Provence đủ dùng một năm. Việc ông ta đến làm Savelich rất không bằng lòng. “Tạ ơn Chúa, — ông lầm bầm một mình, — đứa trẻ có vẻ đã được rửa mặt, chải đầu, cho ăn đủ cả. Có cần gì phải tốn thêm tiền mà thuê ông Tây, như thể nhà mình hết người rồi!”

[pushkin-the-captain-s-daughter:2.6]
Beaupré ở xứ mình làm thợ cắt tóc, sau làm lính ở Phổ, rồi sang Nga pour être outchitel, không hiểu rõ lắm nghĩa của chữ ấy. Ông là người tốt bụng, nhưng nông nổi và phóng túng đến cùng cực. Điểm yếu chính của ông là mê đàn bà; vì những cử chỉ âu yếm ấy mà ông không ít lần bị đấm đá, rên rỉ cả ngày cả đêm. Hơn nữa ông còn (theo lối nói của ông) không phải là kẻ thù của chai rượu, nghĩa là (nói theo tiếng Nga) thích nhậu quá chén. Nhưng ở nhà tôi rượu vang chỉ dọn trong bữa trưa, mà cũng chỉ từng ly nhỏ, và thường còn bỏ qua không rót cho thầy giáo, nên Beaupré của tôi rất mau quen với rượu thuốc Nga, thậm chí còn chuộng nó hơn rượu vang quê mình, vì tốt cho dạ dày hơn nhiều. Chúng tôi hợp nhau ngay, và tuy theo hợp đồng ông phải dạy tôi tiếng Pháp, tiếng Đức và mọi môn học, ông lại thích học vội từ tôi cách bập bẹ tiếng Nga hơn, rồi sau đó mỗi người lo việc của mình. Chúng tôi sống với nhau tâm đầu ý hợp. Tôi chẳng muốn người thầy nào khác. Nhưng chẳng bao lâu số phận chia lìa chúng tôi, và đây là nhân dịp nào:

[pushkin-the-captain-s-daughter:2.7]
Chị giặt đồ Palashka, một cô gái béo và rỗ mặt, và Akulka, con bé chăn bò chột mắt, có lần cùng lúc rủ nhau quỳ sụp dưới chân mẹ tôi, thú nhận cái yếu đuối tội lỗi của mình và vừa khóc vừa kêu ca ông Tây đã dụ dỗ sự non dại của họ. Mẹ tôi không ưa đùa cợt chuyện ấy và đi mách cha tôi. Ông xử việc rất gọn. Ông lập tức cho gọi tên Pháp khốn nạn. Người ta thưa rằng ông Tây đang giảng bài cho tôi. Cha tôi đi vào phòng tôi. Lúc ấy Beaupré đang ngủ trên giường cái giấc ngủ của sự vô tội. Còn tôi đang bận việc. Phải biết rằng người ta đã đặt từ Moskva về cho tôi một tấm bản đồ địa lý. Nó treo trên tường chẳng dùng vào việc gì, và từ lâu cứ cám dỗ tôi vì giấy vừa rộng vừa tốt. Tôi quyết định làm một con diều, và lợi dụng lúc Beaupré ngủ, tôi bắt tay vào việc. Cha tôi bước vào đúng lúc tôi đang buộc cái đuôi bằng xơ vỏ đay vào Mũi Hảo Vọng. Thấy tôi thực hành môn địa lý như thế, cha tôi nhéo tai tôi, rồi chạy lại chỗ Beaupré, đánh thức ông rất thiếu thận trọng và trút lên đầu ông những lời trách mắng. Beaupré hốt hoảng muốn ngồi dậy mà không được: ông Tây khốn khổ say chết ngắc. Đã vạ thì vạ cho tròn. Cha tôi nắm cổ áo nhấc ông khỏi giường, đẩy ra cửa và ngay hôm ấy đuổi khỏi nhà, khiến Savelich vui mừng không tả xiết. Việc học của tôi chấm dứt từ đó.

[pushkin-the-captain-s-daughter:2.8]
Tôi sống như một cậu ấm ăn không ngồi rồi, đuổi bồ câu và chơi nhảy cừu với lũ trẻ con nhà tôi tớ. Cứ thế tôi lên mười sáu tuổi. Đến đây số phận tôi đổi hướng.

[pushkin-the-captain-s-daughter:2.9]
Một hôm vào mùa thu, mẹ tôi nấu mứt mật ong trong phòng khách, còn tôi vừa liếm môi vừa nhìn lớp bọt sôi sùng sục. Cha tôi ngồi bên cửa sổ đọc cuốn Niên giám triều đình mà năm nào ông cũng nhận. Cuốn sách ấy lúc nào cũng có ảnh hưởng mạnh lên ông: ông chẳng bao giờ đọc lại nó mà không đặc biệt chăm chú, và việc đọc ấy bao giờ cũng làm cơn bực dọc trong ông trào lên lạ lùng. Mẹ tôi, thuộc lòng mọi thói quen nết cũ của ông, luôn cố nhét cuốn sách khốn khổ ấy đi xa chừng nào hay chừng ấy, và nhờ vậy có khi cả tháng cuốn Niên giám không lọt vào mắt ông. Nhưng khi tình cờ ông tìm ra thì y như rằng, ông cầm hàng giờ không rời tay. Vậy là cha tôi đang đọc Niên giám triều đình, thỉnh thoảng nhún vai và lẩm bẩm: “Trung tướng!.. Hồi ấy nó là trung sĩ trong đại đội của ta!.. Hiệp sĩ cả hai huân chương Nga!.. Mà mới hôm nào chúng ta…” Cuối cùng cha tôi ném cuốn niên giám lên đi-văng và chìm vào suy nghĩ, chẳng báo điềm lành gì.

[pushkin-the-captain-s-daughter:2.10]
Bỗng ông quay sang mẹ tôi: “Avdotya Vasilyevna, thằng Petrusha bao nhiêu tuổi rồi nhỉ?”

[pushkin-the-captain-s-daughter:2.11]
— Đang vào tuổi mười bảy, — mẹ tôi đáp. — Petrusha sinh đúng cái năm dì Nastasya Gerasimovna bị chột mắt, và hồi ấy còn…

[pushkin-the-captain-s-daughter:2.12]
“Được, — cha tôi ngắt lời, — đến lúc cho nó đi phục vụ rồi. Thôi đừng để nó chạy rông trong buồng con gái và trèo chuồng bồ câu nữa.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:2.13]
Ý nghĩ sắp phải xa tôi làm mẹ tôi sững sờ đến nỗi bà đánh rơi cái thìa vào nồi, và nước mắt chảy dài trên mặt. Ngược lại, khó mà tả nổi niềm hân hoan của tôi. Ý nghĩ về quân vụ trong tôi hòa lẫn với ý nghĩ về tự do, về những thú vui của đời sống Peterburg. Tôi hình dung mình là sĩ quan vệ binh, mà theo tôi nghĩ ấy là đỉnh cao của hạnh phúc con người.

[pushkin-the-captain-s-daughter:2.14]
Cha tôi không thích đổi ý, cũng không thích trì hoãn việc đã định. Ngày tôi lên đường được ấn định. Hôm trước, cha tôi tuyên bố sẽ viết thư gửi người chỉ huy tương lai của tôi, và đòi bút giấy.

[pushkin-the-captain-s-daughter:2.15]
— Đừng quên, Andrei Petrovich, — mẹ tôi nói, — gửi lời hỏi thăm của em tới công tước B.; bảo là em hy vọng ông sẽ không bỏ rơi Petrusha, vẫn ban ơn cho nó.

[pushkin-the-captain-s-daughter:2.16]
— Vớ vẩn! — cha tôi cau mày đáp. — Tại sao tôi lại viết cho công tước B.?

[pushkin-the-captain-s-daughter:2.17]
— Thì anh bảo anh sẽ viết cho người chỉ huy của Petrusha mà.

[pushkin-the-captain-s-daughter:2.18]
— Thì sao nữa?

[pushkin-the-captain-s-daughter:2.19]
— Thì chỉ huy của Petrusha chính là công tước B. Petrusha được ghi vào trung đoàn Semyonovsky mà.

[pushkin-the-captain-s-daughter:2.20]
— Được ghi! Tôi cần gì nó được ghi? Petrusha sẽ không đi Peterburg. Phục vụ ở Peterburg nó học được gì? Phung phí và lêu lổng à? Không, cứ để nó phục vụ ở quân đội, chịu cực nhà binh, ngửi mùi thuốc súng, làm lính chứ không phải đồ ăn bám lêu lổng. Được ghi vào vệ binh! Giấy thông hành của nó đâu? Đưa đây.

[pushkin-the-captain-s-daughter:2.21]
Mẹ tôi tìm ra giấy thông hành của tôi, cất trong hộp của bà cùng với cái áo sơ sinh tôi mặc hôm làm lễ rửa tội, và run run đưa cho cha tôi. Cha tôi đọc kỹ, đặt trước mặt trên bàn và bắt đầu viết thư.

[pushkin-the-captain-s-daughter:2.22]
Tò mò giày vò tôi: nếu không phải Peterburg thì người ta gửi tôi đi đâu? Tôi không rời mắt khỏi ngòi bút của cha, nó chạy khá chậm. Cuối cùng ông viết xong, niêm thư chung phong bì với giấy thông hành, bỏ kính ra, gọi tôi lại và nói: “Đây là thư gửi Andrei Karlovich R., bạn cũ và đồng đội của cha. Con đi Orenburg phục vụ dưới quyền ông ấy.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:2.23]
Thế là mọi hy vọng rực rỡ của tôi sụp đổ! Thay cho cuộc sống Peterburg vui vẻ, chờ tôi là nỗi buồn chán ở vùng khuất nẻo xa xôi. Quân vụ, mà mới phút trước tôi nghĩ tới với biết bao hứng khởi, bỗng hóa ra một tai họa nặng nề. Nhưng chẳng có gì để cãi! Sáng hôm sau, chiếc xe kibitka đi đường được đánh đến trước thềm; người ta chất vào đó va li, một hòm đồ trà, và những bọc bánh bao bánh nướng, dấu hiệu cuối cùng của sự nuông chiều ở nhà. Cha mẹ tôi ban phước cho tôi. Cha tôi nói: “Vĩnh biệt, Pyotr. Hãy trung thành phục vụ người mà con đã tuyên thệ trung thành; vâng lời cấp trên; đừng chạy theo sự ưu ái của họ; đừng xin xỏ việc; cũng đừng chối từ việc; và nhớ câu tục ngữ: giữ áo cho mới, giữ danh dự từ thuở trẻ.” Mẹ tôi khóc dặn tôi giữ gìn sức khỏe, còn dặn Savelich trông nom đứa trẻ. Người ta khoác lên tôi chiếc áo tulup lông thỏ rừng, ngoài lại thêm áo lông cáo. Tôi ngồi vào xe cùng Savelich và lên đường, nước mắt đầm đìa.

[pushkin-the-captain-s-daughter:2.24]
Ngay đêm ấy tôi đến Simbirsk, nơi tôi phải ở lại một ngày để sắm những thứ cần thiết, việc này giao cho Savelich. Tôi trọ ở quán. Savelich từ sáng đã đi các cửa hàng. Chán nhìn qua cửa sổ ra cái ngõ bẩn thỉu, tôi đi lang thang khắp các phòng. Bước vào phòng bi-a, tôi thấy một người đàn ông cao lớn, độ ba mươi lăm tuổi, râu mép đen dài, mặc áo choàng, tay cầm gậy bi-a, miệng ngậm tẩu. Ông ta đang chơi với người ghi điểm; thắng thì người này uống một ly vodka, thua thì phải bò bốn chân chui xuống gầm bàn bi-a. Tôi đứng xem họ chơi. Ván càng kéo dài thì những chuyến bò dưới gầm càng dày, cho đến lúc người ghi điểm nằm lại luôn dưới gầm bàn. Ông ta đọc trên đầu anh ta vài câu cực mạnh coi như điếu văn và mời tôi chơi một ván. Tôi từ chối vì không biết chơi. Điều ấy hình như làm ông ta lạ lùng. Ông nhìn tôi như có ý thương hại; tuy vậy chúng tôi chuyện trò. Tôi biết ông ta tên là Ivan Ivanovich Zurin, đại úy trung đoàn khinh kỵ **, đang ở Simbirsk lo việc nhận tân binh, và trọ ngay tại quán. Zurin mời tôi ăn trưa cùng, tùy trời cho gì ăn nấy, kiểu nhà binh. Tôi vui lòng nhận lời. Chúng tôi ngồi vào bàn. Zurin uống nhiều và cũng mời tôi uống, bảo rằng phải tập quen với quân vụ; ông kể tôi nghe những giai thoại nhà binh khiến tôi suýt lăn ra cười, và chúng tôi rời bàn thành bạn thân hoàn toàn. Rồi ông nhận dạy tôi chơi bi-a. “Cái này, — ông nói, — là không thể thiếu với dân lính chúng ta. Ví dụ đi hành quân, tới một thị trấn — thì làm gì? Đâu phải lúc nào cũng đi đánh bọn Do Thái. Thế nào cũng phải vào quán và chơi bi-a; mà muốn vậy thì phải biết chơi!” Tôi hoàn toàn bị thuyết phục và học hành rất chăm. Zurin lớn tiếng cổ vũ tôi, ngạc nhiên về tiến bộ nhanh của tôi, và sau vài bài học đề nghị chơi ăn tiền, mỗi ván một grosh, không phải để thắng mà chỉ để khỏi chơi không, điều mà theo ông là thói quen tệ hại nhất. Tôi cũng bằng lòng, và Zurin bảo mang rượu pân-sơ lên rồi dỗ tôi thử, lặp đi lặp lại rằng tôi phải tập quen quân vụ; mà không có pân-sơ thì quân vụ còn ra gì! Tôi nghe lời. Cùng lúc ván chơi vẫn tiếp tục. Tôi nhấp ly càng nhiều thì càng liều. Bi của tôi luôn bay qua thành bàn; tôi nóng nảy, mắng người ghi điểm, kẻ đếm điểm chẳng biết đường nào mà lần, mỗi lúc một nâng thêm tiền cược, nói tóm lại — cư xử như thằng nhóc thoát ra ngoài tự do. Thời gian trôi qua không để ý. Zurin liếc đồng hồ, đặt gậy xuống và tuyên bố rằng tôi đã thua một trăm rúp. Điều đó làm tôi hơi bối rối. Tiền của tôi nằm ở chỗ Savelich. Tôi bắt đầu xin lỗi. Zurin ngắt lời: “Thôi mà! Đừng bận tâm. Tôi chờ được, còn bây giờ ta đi chỗ Arinushka.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:2.25]
Biết làm sao! Tôi kết thúc ngày hôm ấy cũng phóng đãng như lúc bắt đầu. Chúng tôi ăn tối ở chỗ Arinushka. Zurin liên tục rót thêm cho tôi, lặp lại rằng phải quen với quân vụ. Đứng dậy khỏi bàn, tôi gần như không đứng nổi; nửa đêm Zurin đưa tôi về quán.

[pushkin-the-captain-s-daughter:2.26]
Savelich đón chúng tôi trước thềm. Ông há hốc khi thấy những dấu hiệu không thể chối cãi về lòng nhiệt thành của tôi với quân vụ. “Cậu làm sao thế này? — ông nói giọng thảm hại, — cậu nạp ở đâu mà ra thế? Trời đất ơi! Từ bé đến giờ chưa từng có tội như vậy!” — “Câm đi, lão già! — tôi đáp, lắp bắp; — chắc ông say rồi, đi ngủ đi… và đặt tôi nằm xuống.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:2.27]
Hôm sau tôi thức dậy với cái đầu nhức, mang máng nhớ lại những chuyện hôm qua. Dòng suy nghĩ của tôi bị Savelich cắt ngang, ông bưng cốc trà vào. “Sớm quá, cậu Pyotr Andreich, — ông lắc đầu nói, — mới thế đã bắt đầu chơi bời. Cậu giống ai không biết? Hình như cả cha lẫn ông nội đều chẳng phải kẻ nghiện rượu; còn mẹ thì khỏi nói: từ bé ngoài nước kvas ra bà chẳng đưa gì vào miệng. Thế ai là kẻ có lỗi? Chính cái ông Tây đáng nguyền rủa. Thỉnh thoảng lại chạy qua chỗ bà Antipyevna: ‘Madame, je vous prie, vodkyu.’ Đấy, je vous prie đấy! Phải nói là dạy được điều hay, đồ chó đẻ. Lại còn phải thuê một tên ngoại đạo về kèm, như thể nhà ông chủ hết người!”

[pushkin-the-captain-s-daughter:2.28]
Tôi xấu hổ. Tôi quay đi và bảo ông: “Đi ra, Savelich; tôi không muốn trà.” Nhưng Savelich khó mà ngăn nổi khi đã bắt đầu giảng đạo. “Cậu thấy chưa, cậu Pyotr Andreich, chơi bời là thế đó. Đầu thì nặng, mà ăn cũng không thấy ngon. Người nghiện rượu chẳng được tích sự gì… Cậu uống chút nước muối dưa chuột với mật ong đi, mà tốt nhất là giải rượu bằng nửa ly rượu thuốc. Cậu có muốn không?”

[pushkin-the-captain-s-daughter:2.29]
Lúc ấy cậu bé chạy việc bước vào đưa tôi một mảnh giấy của I. I. Zurin. Tôi mở ra và đọc mấy dòng sau:

[pushkin-the-captain-s-daughter:2.30]
“Anh Pyotr Andreich thân mến, xin anh làm ơn gửi cho tôi qua thằng bé nhà tôi một trăm rúp mà hôm qua anh đã thua tôi. Tôi đang cần tiền gấp.

[pushkin-the-captain-s-daughter:2.31]
Sẵn sàng phục vụ anh

[pushkin-the-captain-s-daughter:2.32]
Ivan Zurin.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:2.33]
Biết làm sao. Tôi làm ra vẻ thản nhiên, và quay sang Savelich — người quản cả tiền, cả quần áo, cả việc của tôi — bảo đưa cho thằng bé một trăm rúp. “Sao! Để làm gì?” — Savelich kinh ngạc hỏi. “Tôi nợ anh ta,” — tôi đáp với tất cả sự lạnh lùng có thể. “Nợ! — Savelich đáp lại, càng lúc càng kinh ngạc; — mà cậu nợ lúc nào, hả cậu? Có gì không ổn. Tùy cậu, nhưng tiền thì tôi không đưa.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:2.34]
Tôi nghĩ rằng nếu trong phút quyết định này tôi không thắng được ông già bướng bỉnh, thì về sau khó mà thoát khỏi sự giám hộ của ông, nên tôi nhìn ông kiêu hãnh và nói: “Tôi là chủ của ông, còn ông là đầy tớ của tôi. Tiền là của tôi. Tôi thua vì tôi thích thế. Còn ông, tôi khuyên đừng tỏ ra khôn, hãy làm điều người ta bảo.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:2.35]
Savelich bị lời tôi làm sững sờ đến nỗi vỗ hai tay vào nhau và đứng chết lặng. “Còn đứng đó làm gì!” — tôi giận dữ quát. Savelich khóc. “Cậu Pyotr Andreich ơi, — ông nói bằng giọng run run, — đừng làm già chết vì sầu. Cậu của tôi ơi! Nghe lão già này: viết cho thằng cướp ấy là cậu đùa thôi, nhà mình làm gì có số tiền như vậy. Một trăm rúp! Lạy Chúa nhân từ! Nói rằng cha mẹ đã dặn đi dặn lại không được chơi gì ngoài trò đáo hạt…” — “Thôi nói dối, — tôi nghiêm giọng ngắt, — đưa tiền đây, không thì tôi tống ông cổ ra khỏi cửa.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:2.36]
Savelich nhìn tôi với nỗi sầu sâu thẳm rồi đi lấy tiền trả nợ cho tôi. Tôi thương ông già khốn khổ; nhưng tôi muốn thoát ra tự do và chứng tỏ mình không còn là trẻ con. Tiền được đưa cho Zurin. Savelich vội đưa tôi rời khỏi cái quán đáng nguyền rủa. Ông đến báo là ngựa đã sẵn. Với lương tâm không yên và nỗi hối hận câm lặng, tôi rời Simbirsk, không từ biệt người thầy của mình và không nghĩ sẽ có ngày gặp lại.

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.1]
Chương II. Người dẫn đường

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.2]
Quê hương ơi, miền quê ơi,

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.3]
Miền quê lạ lẫm!

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.4]
Phải chăng chính ta tự bước tới ngươi,

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.5]
Hay con ngựa tốt đã đưa ta đến:

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.6]
Đã đưa ta, chàng trai tốt, đến

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.7]
Là sự hăng hái, nhanh nhẹn tuổi trẻ

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.8]
Và men say quán rượu.

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.9]
Bài ca cổ.

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.10]
Những suy nghĩ trên đường của tôi không dễ chịu lắm. Số tiền tôi thua, theo giá hồi ấy, không phải nhỏ. Trong lòng tôi không thể không nhận rằng cách cư xử của mình ở quán Simbirsk là ngu xuẩn, và tôi thấy có lỗi với Savelich. Tất cả đều làm tôi day dứt. Ông già ngồi ủ rũ trên ghế đánh xe, quay lưng với tôi, im lặng, chỉ thỉnh thoảng hắng giọng. Tôi nhất định muốn làm lành với ông mà không biết bắt đầu từ đâu. Cuối cùng tôi nói: “Thôi nào, Savelich! Thôi, ta làm lành đi, tôi có lỗi; chính tôi cũng thấy mình có lỗi. Hôm qua tôi nghịch dại mà lại làm ông phật lòng oan. Tôi hứa từ nay cư xử khôn hơn và nghe lời ông. Thôi, đừng giận; làm lành đi.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.11]
— Ôi, cậu Pyotr Andreich ơi! — ông đáp, thở dài sâu. — Tôi giận là giận chính tôi; tôi đáng trách hoàn toàn. Sao tôi lại bỏ cậu một mình ở quán! Biết làm sao? Quỷ ám: tôi nảy ý ghé nhà bà vợ ông thầy đọc kinh, thăm bà bạn đỡ đầu. Đúng là: ghé nhà bà bạn đỡ đầu, rồi sa vào cảnh tù. Khổ là khổ vậy! Tôi còn mặt mũi nào nhìn các ông bà chủ? Họ nói gì khi biết đứa trẻ uống rượu và cờ bạc.

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.12]
Để an ủi Savelich đáng thương, tôi hứa từ nay không dùng một kopek nào nếu ông không đồng ý. Ông dần dần nguôi, dù thỉnh thoảng vẫn lẩm bẩm một mình, lắc đầu: “Một trăm rúp! Đâu phải chuyện nhỏ!”

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.13]
Tôi đang đến gần nơi mình được bổ nhiệm. Quanh tôi trải ra những vùng hoang vu buồn bã, xen lẫn đồi và khe. Mọi thứ phủ tuyết. Mặt trời đang lặn. Chiếc kibitka chạy trên con đường hẹp, hay đúng hơn trên vệt do xe trượt tuyết của nông dân in ra. Bỗng người đánh xe bắt đầu liếc sang một bên và cuối cùng, bỏ mũ ra, quay lại tôi nói: “Thưa ông chủ, ông có muốn quay lại không?”

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.14]
— Để làm gì?

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.15]
— Thời tiết không đáng tin: gió hơi nổi lên; — ông xem nó quét tuyết bay mù kìa.

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.16]
— Thì có hại gì!

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.17]
— Mà ông thấy cái kia không? (Người đánh xe chỉ roi về phía đông.)

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.18]
— Tôi chẳng thấy gì ngoài thảo nguyên trắng và bầu trời trong.

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.19]
— Kìa — kìa: cái đám mây nhỏ ấy.

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.20]
Quả thật tôi thấy ở chân trời một đám mây trắng nhỏ, thoạt đầu tôi tưởng là gò đồi xa xa. Người đánh xe giải thích rằng đám mây báo hiệu bão tuyết.

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.21]
Tôi từng nghe về những trận bão tuyết ở vùng ấy và biết rằng cả đoàn xe đã bị chúng vùi lấp. Savelich, đồng ý với người đánh xe, khuyên quay lại. Nhưng tôi thấy gió không mạnh; tôi hy vọng đến trạm kế tiếp kịp lúc, và bảo đi nhanh hơn.

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.22]
Người đánh xe thúc ngựa phi; nhưng vẫn liếc nhìn phía đông. Ngựa chạy đều. Gió thì mỗi lúc một mạnh. Đám mây nhỏ hóa thành một tầng mây trắng nặng nề dâng lên, lớn dần, rồi phủ kín bầu trời. Tuyết bắt đầu rơi lất phất — rồi bỗng đổ từng bông. Gió rú lên; bão tuyết nổi. Chỉ trong chớp mắt bầu trời tối hòa lẫn với biển tuyết. Mọi thứ biến mất. “Này ông chủ, — người đánh xe kêu, — nguy rồi: bão tuyết!”…

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.23]
Tôi ló ra khỏi xe: chỉ thấy tối đen và gió xoáy. Gió hú lên dữ dằn và đầy biểu cảm, đến nỗi như có hồn; tuyết phủ lên tôi và Savelich; ngựa đi từng bước — rồi chẳng mấy chốc đứng lại. “Sao ông không đi?” — tôi sốt ruột hỏi người đánh xe. “Đi làm sao? — ông ta đáp, trèo xuống khỏi ghế; — có trời biết chúng ta lạc đến đâu: không có đường, mịt mù xung quanh.” Tôi định mắng ông ta. Savelich bênh ông: “Cứ khăng khăng không chịu nghe lời, — ông giận dữ nói, — chứ quay về quán trọ thì đã uống trà no, ngủ yên đến sáng, bão ngớt rồi đi tiếp. Mà chúng ta vội đi đâu? Giá đi dự đám cưới thì còn nói.” Savelich nói đúng. Chẳng làm gì được. Tuyết cứ đổ. Quanh xe nổi lên một đụn tuyết. Ngựa đứng cúi đầu, thỉnh thoảng rùng mình. Người đánh xe đi quanh, chẳng có việc gì làm bèn chỉnh bộ yên cương. Savelich lầm bầm; tôi nhìn khắp phía, hy vọng thấy một dấu hiệu nhà ở hay đường, nhưng chẳng phân biệt được gì ngoài cơn xoáy đục ngầu của bão tuyết… Bỗng tôi thấy một vật đen đen. “Này người đánh xe! — tôi gọi, — nhìn xem: cái gì đen đen ở đằng kia?” Người đánh xe nhìn kỹ. “Có trời biết, thưa ông chủ, — ông nói, trở lại chỗ ngồi; — chẳng phải xe, chẳng phải cây, mà hình như động đậy. Chắc là sói hoặc người.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.24]
Tôi bảo đánh xe về phía vật lạ, và nó lập tức tiến lại phía chúng tôi. Hai phút sau chúng tôi đi ngang người ấy. “Này, người tử tế! — người đánh xe gọi. — Nói xem, anh có biết đường ở đâu không?”

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.25]
— Đường thì ở đây; tôi đang đứng trên dải đất chắc, — người đi đường đáp, — nhưng được ích gì?

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.26]
— Này anh nông dân, — tôi nói với anh ta, — anh có biết vùng này không? Anh có dắt được tôi tới chỗ trọ không?

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.27]
— Vùng này tôi rành, — người đi đường đáp, — tạ ơn Chúa, đã đi bộ đi xe ngang dọc. Nhưng ông xem thời tiết thế kia: dễ lạc đường lắm. Tốt hơn là dừng lại đây chờ, may ra bão ngớt và trời quang: lúc ấy ta tìm đường theo sao.

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.28]
Sự bình thản của anh ta làm tôi vững dạ. Tôi đã quyết, phó mình cho ý Chúa, qua đêm giữa thảo nguyên, thì bỗng người đi đường nhanh nhẹn ngồi lên ghế đánh xe và bảo người đánh xe: “Ồ, tạ ơn Chúa, nhà ở gần đây; rẽ phải rồi đi.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.29]
— Sao tôi phải rẽ phải? — người đánh xe khó chịu hỏi. — Anh thấy đường ở đâu? Ừ thì: ngựa thuê, ách mượn, cứ quất đừng dừng. — Người đánh xe có vẻ đúng. “Thật vậy, — tôi nói, — sao anh nghĩ nhà ở gần?” — “Vì gió từ đằng kia thổi tới, — người đi đường đáp, — và tôi ngửi thấy mùi khói; chắc làng gần.” Sự nhanh trí và mũi thính của anh làm tôi kinh ngạc. Tôi bảo người đánh xe đi. Ngựa nặng nề bước trên tuyết sâu. Chiếc kibitka chậm rãi tiến, khi lên đụn tuyết, khi sụp xuống khe, lắc bên này bên kia. Cứ như con thuyền lướt trên biển động. Savelich rên rỉ, liên tục va vào sườn tôi. Tôi buông tấm chiếu che xuống, quấn mình trong áo lông và thiếp đi, được ru bởi tiếng hát của cơn bão và cái lắc của chuyến đi chậm.

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.30]
Tôi mơ một giấc mơ mà chẳng bao giờ quên được, và đến nay vẫn thấy trong đó điều gì như báo trước, khi đem so với những hoàn cảnh kỳ lạ của đời tôi. Độc giả sẽ thứ lỗi cho tôi: vì hẳn biết qua kinh nghiệm con người dễ buông theo mê tín đến thế nào, dẫu hết lòng khinh miệt định kiến.

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.31]
Tôi ở trong trạng thái cảm giác và tâm hồn mà thực tại, nhường chỗ cho mộng tưởng, hòa lẫn với chúng trong những hình ảnh mơ hồ của giấc ngủ đầu. Tôi tưởng bão vẫn dữ dội và chúng tôi vẫn lang thang trên hoang mạc tuyết… Bỗng tôi thấy một cổng và đi vào sân trang viên nhà mình. Ý nghĩ đầu tiên của tôi là lo cha tôi giận vì tôi bất đắc dĩ quay về dưới mái nhà cha mẹ, và cho đó là cố ý bất tuân. Lo lắng, tôi nhảy ra khỏi xe và thấy: mẹ tôi đón tôi ở thềm, vẻ đau buồn sâu sắc. “Khẽ thôi, — bà bảo tôi, — cha con ốm nặng sắp chết và muốn từ biệt con.” Kinh hoàng, tôi theo bà vào phòng ngủ. Thấy phòng sáng mờ; bên giường có những người mặt buồn. Tôi lẳng lặng đến gần giường; mẹ tôi vén màn lên và nói: “Andrei Petrovich, Petrusha đến rồi; nó trở về khi hay tin anh bệnh; ban phước cho nó đi.” Tôi quỳ xuống và dán mắt vào người bệnh. Thế nào?.. Thay vì cha tôi, tôi thấy trên giường một gã nông dân râu đen đang nằm, nhìn tôi vui vẻ. Tôi ngơ ngác quay sang mẹ, hỏi: “Cái gì thế này? Đây không phải cha. Mà việc gì con phải xin phước từ một gã nông dân?” — “Cũng thế thôi, Petrusha, — mẹ đáp, — đây là cha đỡ đầu làm lễ cưới của con; hôn tay ông đi và để ông ban phước cho con…” Tôi không chịu. Thế là gã nông dân nhảy khỏi giường, rút từ sau lưng ra cái rìu và vung khắp phía. Tôi muốn chạy… mà không được; căn phòng đầy xác chết; tôi vấp phải xác và trượt trong những vũng máu… Gã nông dân đáng sợ vồn vã gọi tôi, nói: “Đừng sợ, lại đây nhận phước của ta…” Kinh hoàng và bối rối chiếm lấy tôi… Đúng lúc ấy tôi tỉnh dậy; ngựa đã đứng; Savelich giật tay tôi, nói: “Xuống đi cậu: tới nơi rồi.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.32]
— Tới đâu? — tôi hỏi, dụi mắt.

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.33]
— Tới quán trọ. Chúa giúp, đâm thẳng vào hàng rào. Xuống đi cậu, nhanh lên, sưởi cho ấm.

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.34]
Tôi bước ra khỏi xe. Bão vẫn còn, tuy yếu hơn. Tối đến nỗi móc mắt cũng không thấy. Chủ quán đón chúng tôi ở cổng, giấu đèn lồng dưới vạt áo, và dẫn tôi vào một gian phòng chật nhưng khá sạch; một thanh đóm chiếu sáng nó. Trên tường treo một khẩu súng trường và một cái mũ Cô-dắc cao.

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.35]
Chủ quán, người Cô-dắc Yaik, trông là một người đàn ông độ sáu mươi, vẫn còn tươi tắn và khỏe. Savelich mang hòm đồ trà vào theo tôi, đòi lửa để pha trà, thứ chưa bao giờ tôi thấy cần đến thế. Chủ quán đi lo liệu.

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.36]
— Thế người dẫn đường đâu? — tôi hỏi Savelich.

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.37]
“Đây, thưa ngài sĩ quan,” — một giọng đáp từ trên. Tôi nhìn lên giàn ván sát trần và thấy một bộ râu đen và hai con mắt sáng rực. “Sao, ông bạn, rét lắm hả?” — “Làm sao khỏi rét trong cái áo armyak mỏng manh! Có cái áo tulup, mà thôi giấu giếm làm gì, tối qua cầm cho chủ quán rượu rồi: tưởng rét không nặng.” Lúc ấy chủ quán bước vào với cái ấm samovar đang sôi; tôi mời người dẫn đường của chúng tôi một tách trà; gã nông dân leo xuống giàn. Dáng vẻ gã làm tôi chú ý: độ bốn mươi tuổi, tầm vóc vừa, gầy mà vai rộng. Trong bộ râu đen thấy đã điểm bạc; đôi mắt to lanh lẹ cứ đảo liên hồi. Nét mặt khá dễ mến, nhưng có vẻ gian xảo. Tóc cắt tròn; gã mặc cái áo armyak rách và quần rộng kiểu Tatar. Tôi đưa gã tách trà; gã nếm và nhăn mặt. “Thưa ngài sĩ quan, xin ngài làm ơn — cho tôi một cốc rượu; trà không phải thứ uống của dân Cô-dắc chúng tôi.” Tôi vui lòng chiều. Chủ quán lấy từ tủ ra một chai và một cốc, tiến lại gã và nhìn vào mặt gã: “Chà, — ông nói, — lại là chú mày ở vùng này! Chúa đưa chú mày từ đâu tới?” Người dẫn đường của tôi nháy mắt đầy ý và đáp bằng một câu tục: “Bay vào vườn, mổ hạt gai; bà già ném hòn sỏi — mà trượt. Thế còn chỗ các bác thế nào?”

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.38]
— Chúng tôi thì có gì! — chủ quán đáp, tiếp tục cuộc trò chuyện ẩn dụ. — Định rung chuông lễ chiều, thì bà vợ cha xứ không cho: cha xứ đi chơi, quỷ ngoài nghĩa địa. — “Im đi bác, — gã lang thang của tôi đáp, — có mưa thì có nấm; có nấm thì có giỏ. Còn bây giờ (gã lại nháy mắt) giấu rìu ra sau lưng: lão gác rừng đang đi tuần. Thưa ngài sĩ quan! chúc sức khỏe ngài!” — Nói xong gã cầm cốc, làm dấu thánh và uống một hơi. Rồi cúi chào tôi và trở lên giàn ván.

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.39]
Lúc ấy tôi chẳng hiểu gì từ cuộc nói chuyện ám hiệu của bọn giang hồ này; nhưng về sau mới đoán ra rằng đó là chuyện về những việc của binh đoàn Yaik, lúc ấy vừa mới được dẹp yên sau cuộc nổi loạn năm 1772. Savelich nghe với vẻ rất bất bình. Ông nhìn nghi ngại khi thì chủ quán, khi thì người dẫn đường. Quán trọ, hay theo tiếng vùng ấy là umet, nằm lệch ra thảo nguyên, xa mọi làng mạc, và rất giống một bến đậu của bọn cướp. Nhưng chẳng làm gì được. Không thể nghĩ đến chuyện đi tiếp. Nỗi lo của Savelich làm tôi rất thích thú. Cùng lúc tôi sắp xếp chỗ ngủ và nằm xuống ghế dài. Savelich quyết lên lò sưởi; chủ quán nằm dưới sàn. Chẳng mấy chốc cả căn nhà ngáy, và tôi ngủ say như chết.

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.40]
Tỉnh dậy buổi sáng khá muộn, tôi thấy bão đã tan. Mặt trời chiếu sáng. Tuyết phủ một tấm chăn chói mắt trên thảo nguyên vô tận. Ngựa đã thắng xe. Tôi trả tiền chủ quán, người lấy của chúng tôi khoản vừa phải đến nỗi ngay cả Savelich cũng không cãi và không mặc cả theo thói quen, và nỗi nghi ngờ hôm qua của ông tan hẳn khỏi đầu. Tôi gọi người dẫn đường, cảm ơn sự giúp đỡ và bảo Savelich đưa gã nửa rúp mua rượu. Savelich nhăn mặt. “Nửa rúp mua rượu! — ông nói, — để làm gì? Vì cậu đã cho nó đi nhờ xe đến quán à? Tùy cậu, nhưng nhà mình không có nửa rúp thừa. Cứ cho ai cũng mua rượu thì chẳng mấy chốc chính mình phải đói.” Tôi không thể cãi Savelich. Tiền, theo lời tôi hứa, hoàn toàn nằm trong tay ông. Tuy vậy tôi bực vì không thể đền ơn người đã cứu tôi, nếu không khỏi tai họa thì cũng khỏi một cảnh rất khó chịu. “Được, — tôi nói lạnh lùng; — nếu ông không muốn đưa nửa rúp thì lấy cho gã cái gì trong quần áo của tôi. Gã ăn mặc quá mỏng. Đưa gã cái áo tulup lông thỏ của tôi.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.41]
— Cậu Pyotr Andreich, xin cậu nghĩ lại! — Savelich nói. — Gã cần áo tulup lông thỏ của cậu làm gì? Gã sẽ đem uống rượu mất, đồ chó, ở quán đầu tiên.

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.42]
— Chuyện ấy, ông già, không phải nỗi lo của ông, — gã lang thang của tôi nói, — tôi uống hay không. Ngài sĩ quan ban cho tôi cái áo từ vai ngài: đó là ý của bậc chủ nhân, còn phận tôi tớ như ông thì đừng cãi, cứ vâng lời.

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.43]
— Mày không sợ Chúa à, đồ cướp! — Savelich đáp bằng giọng giận dữ. — Mày thấy đứa trẻ còn chưa hiểu chuyện nên mừng rỡ lột của nó, lợi dụng cái ngây thơ ấy. Mày cần cái áo tulup của ông chủ làm gì? Mày chẳng khoác nổi lên cái vai bè bè đáng nguyền rủa của mày.

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.44]
— Tôi yêu cầu đừng tỏ ra khôn, — tôi nói với người kèm của mình; — mang ngay cái áo tulup ra đây.

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.45]
— Lạy Chúa! — Savelich của tôi rên. — Áo tulup lông thỏ gần như mới tinh! Giá cho ai tử tế, đằng này cho một gã nghiện rượu rách rưới!

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.46]
Tuy vậy cái áo tulup lông thỏ cũng được mang ra. Gã nông dân lập tức mặc thử. Quả thật, cái áo mà ngay tôi cũng đã lớn quá, hơi chật đối với gã. Tuy vậy gã cố mặc được bằng cách làm bung các đường chỉ. Savelich suýt gào lên khi nghe tiếng chỉ đứt. Gã lang thang vô cùng hài lòng về món quà của tôi. Gã tiễn tôi ra xe và nói, cúi chào thật thấp: “Cảm ơn ngài sĩ quan! Xin Chúa trả ơn ngài vì lòng tốt. Cả đời tôi không quên ơn ngài.” — Gã đi về hướng của gã, còn tôi đi tiếp, mặc kệ sự bực dọc của Savelich, và chẳng bao lâu quên mất trận bão hôm trước, người dẫn đường của tôi và cái áo tulup lông thỏ.

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.47]
Tới Orenburg, tôi đến thẳng chỗ vị tướng. Tôi thấy một người đàn ông cao lớn nhưng đã còng lưng vì tuổi tác. Tóc dài của ông trắng hoàn toàn. Bộ quân phục cũ bạc màu gợi nhớ một chiến binh thời nữ hoàng Anna Ioannovna, và trong lời nói của ông nặng giọng Đức. Tôi trao ông bức thư của cha. Nghe tên cha, ông liếc nhanh nhìn tôi: “Chời ơi! — ông nói. — Mới lâu thôi, Andrei Petrovich còn pằng tuổi anh, mà pây giờ có thằng con trai khá thế này! Ôi, thời kian, thời kian!” — Ông bóc thư và đọc khe khẽ, vừa đọc vừa nhận xét. “‘Kính gửi ngài Andrei Karlovich, tôi hy vọng rằng quý ngài’… Khách sáo kì thế này? Phui, sao ông ấy không xấu hổ! Dĩ nhiên: kỷ luật việc đầu, nhưng ai viết thế cho pạn đồng ngũ cũ?.. ‘quý ngài không quên’… hừm… ‘và… khi… với cố nguyên soái Min… trong chiến dịch… cả… Karolinka’… Chà, prười! thế là ông ấy còn nhớ trò nghịch cũ của ta? ‘Pây giờ về việc… Gửi ngài thằng quỷ con của tôi’… hừm… ‘nắm pằng kăng tay nhím’… Kăng tay nhím là kì? Chắc câu tục ngữ Nga… ‘Nắm pằng kăng tay nhím’ nghĩa là kì?” — ông hỏi lại, quay sang tôi.

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.48]
— Nghĩa là, — tôi đáp với vẻ ngây thơ nhất có thể, — đối xử dịu dàng, không quá nghiêm, cho nhiều tự do, nắm bằng găng tay nhím.

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.49]
“Hừm, hiểu rồi… ‘và đừng cho nó tự do’ — không, hình như kăng tay nhím không có nghĩa thế… ‘Kèm theo đây… giấy thông hành của nó’… Đâu rồi? À, đây… ‘ghi vào Semyonovsky’… Tốt, tốt: sẽ làm hết… ‘Cho phép tôi ôm anh không câu nệ chức tước và… người bạn đồng ngũ cũ’ — a! cuối cùng cũng hiểu… vân vân và vân vân… Này, anh bạn, — ông nói sau khi đọc xong thư và đặt giấy thông hành của tôi sang bên, — sẽ làm hết: anh sẽ được chuyển làm sĩ quan sang trung đoàn ***, và để khỏi mất thì giờ, ngày mai anh hãy đi pháo đài Belogorsk, ở đó anh sẽ dưới quyền đại úy Mironov, một người tốt và trung thực. Ở đó anh sẽ phục vụ thật sự, học được kỷ luật. Ở Orenburg anh chẳng có việc gì làm; ăn chơi tiêu khiển có hại cho thanh niên. Còn hôm nay mời anh ăn trưa ở nhà tôi.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:3.50]
“Càng lúc càng tệ! — tôi nghĩ bụng, — còn ích gì cho tôi, khi ngay từ trong bụng mẹ tôi đã là trung sĩ vệ binh! Nó dẫn tôi tới đâu thế này? Đến trung đoàn *** và một pháo đài hẻo lánh ở biên giới thảo nguyên Kirghiz-Kaisak!..” Tôi ăn trưa tại nhà Andrei Karlovich, ba người với viên phụ tá già của ông. Lối tằn tiện kiểu Đức khắt khe ngự trị trên bàn ăn của ông, và tôi nghĩ nỗi sợ thỉnh thoảng thấy thêm một khách trong bữa ăn độc thân là một phần nguyên nhân khiến ông vội tống tôi vào đồn lính. Hôm sau tôi từ biệt vị tướng và lên đường tới nơi nhiệm sở.

[pushkin-the-captain-s-daughter:4.1]
Chương III. Pháo đài

[pushkin-the-captain-s-daughter:4.2]
Chúng ta sống trong pháo đài,

[pushkin-the-captain-s-daughter:4.3]
Ăn bánh mì, uống nước lã;

[pushkin-the-captain-s-daughter:4.4]
Còn khi quân thù hung dữ

[pushkin-the-captain-s-daughter:4.5]
Kéo đến ăn bánh nhà ta,

[pushkin-the-captain-s-daughter:4.6]
Ta mở tiệc đãi khách:

[pushkin-the-captain-s-daughter:4.7]
Nạp đạn ghém vào khẩu pháo.

[pushkin-the-captain-s-daughter:4.8]
Bài ca lính.

[pushkin-the-captain-s-daughter:4.9]
Người thời xưa, thưa cha.

[pushkin-the-captain-s-daughter:4.10]
Cậu ấm.

[pushkin-the-captain-s-daughter:4.11]
Pháo đài Belogorsk cách Orenburg bốn mươi verst. Con đường chạy dọc bờ dốc sông Yaik. Sông chưa đóng băng, những con sóng màu chì buồn bã đen lại giữa hai bờ đơn điệu phủ tuyết trắng. Bên kia là thảo nguyên Kirghiz. Tôi chìm trong suy nghĩ, phần nhiều buồn. Đời đồn trú chẳng có gì hấp dẫn tôi. Tôi cố hình dung đại úy Mironov, người chỉ huy tương lai của tôi, và tưởng tượng ông là một ông già nghiêm khắc, hay cáu, chẳng biết gì ngoài việc quân và sẵn sàng vì mọi chuyện vặt mà nhốt tôi vào phòng giam với bánh mì và nước. Trong lúc đó trời bắt đầu chạng vạng. Chúng tôi đi khá nhanh. “Còn xa pháo đài không?” — tôi hỏi người đánh xe. “Không xa, — ông đáp. — Kia đã thấy rồi.” — Tôi nhìn khắp phía, mong thấy những ụ pháo, tháp và lũy đáng sợ; nhưng chẳng thấy gì ngoài một cái làng nhỏ bao quanh bằng hàng rào gỗ khúc. Một bên có ba bốn đụn cỏ khô bị tuyết vùi nửa chừng; bên kia một cối xay gió nghiêng nghiêng, cánh bằng vỏ cây lười biếng buông xuống. “Pháo đài đâu?” — tôi ngạc nhiên hỏi. “Đây chứ đâu,” — người đánh xe đáp, chỉ vào cái làng, và nói xong chúng tôi đi vào. Ở cổng tôi thấy một khẩu đại bác gang cũ; các phố hẹp và quanh co; nhà thấp và phần lớn lợp rơm. Tôi bảo đến chỗ viên chỉ huy, và một phút sau chiếc kibitka dừng trước một ngôi nhà gỗ nhỏ dựng trên chỗ cao, gần nhà thờ cũng bằng gỗ.

[pushkin-the-captain-s-daughter:4.12]
Không ai ra đón tôi. Tôi vào hiên và mở cửa phòng ngoài. Một người lính thương tật già, ngồi trên bàn, đang vá miếng vá xanh vào khuỷu áo quân phục xanh lá. Tôi bảo ông báo cho tôi. “Vào đi, cậu, — người lính thương tật đáp: — nhà ở cả.” Tôi bước vào một căn phòng nhỏ sạch sẽ, bày biện kiểu xưa. Trong góc có tủ chén bát; trên tường treo bằng sĩ quan trong khung kính; quanh đó rực rỡ những bức tranh dân gian vẽ cuộc chiếm Kistrin và Ochakov, cả cảnh chọn dâu và đám tang con mèo. Bên cửa sổ ngồi một bà già mặc áo ấm ngắn, đầu quấn khăn. Bà đang cuộn chỉ, còn một ông già chột mắt mặc quân phục sĩ quan thì giang hai tay giữ cuộn chỉ cho bà. “Cậu cần gì?” — bà hỏi, tay vẫn làm. Tôi đáp tôi đến phục vụ và theo bổn phận trình diện ông đại úy, và nói xong quay sang ông già chột, tưởng đó là viên chỉ huy; nhưng bà chủ nhà ngắt bài nói tôi đã thuộc lòng. “Ivan Kuzmich không có nhà, — bà nói; — ông đi chơi nhà cha Gerasim; nhưng cũng thế thôi, cậu ạ, tôi là vợ ông ấy. Xin yêu mến và chiếu cố. Ngồi xuống đi cậu.” Bà gọi một cô gái và bảo đi gọi viên thượng sĩ. Ông già với con mắt độc nhất nhìn tôi tò mò. “Xin hỏi, — ông nói: — ngài đã phục vụ ở trung đoàn nào?” Tôi thỏa mãn sự tò mò của ông. “Lại xin hỏi, — ông tiếp, — vì sao ngài lại chuyển từ vệ binh xuống đồn trú?” Tôi đáp đó là ý của cấp trên. “Chắc vì những hành vi không xứng với sĩ quan vệ binh,” — người hỏi không biết mệt tiếp lời. “Thôi đừng nói vớ vẩn, — bà đại úy nói với ông; — ông thấy chàng trai mệt vì đường xa; không có thì giờ cho ông… (giữ tay thẳng ra nào…). Còn cậu, cậu ạ, — bà tiếp, quay sang tôi, — đừng buồn vì bị tống vào cái xó xỉnh của chúng tôi. Cậu không phải người đầu tiên, cũng chẳng phải người cuối. Chịu mãi thành quen, quen rồi thành thương. Alexei Ivanych Shvabrin đã năm năm nay bị chuyển đến đây vì tội giết người. Chẳng biết tội nào xui ông ta; chuyện là, cậu biết đấy, ông đi ra ngoài thành với một trung úy, cả hai mang kiếm, rồi cứ thế đâm nhau; mà Alexei Ivanych đâm chết trung úy, lại còn trước mặt hai nhân chứng! Biết làm sao? Ma xui quỷ khiến thì ai tránh được.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:4.13]
Lúc ấy viên thượng sĩ bước vào, một người Cô-dắc trẻ và vạm vỡ. “Maximych! — bà đại úy nói với anh. — Dẫn ngài sĩ quan đi nhận chỗ ở, cho sạch sẽ.” — “Vâng, Vasilisa Yegorovna, — viên thượng sĩ đáp. — Có nên xếp ngài ở nhà Ivan Polezhaev không?” — “Nói bậy, Maximych, — bà đại úy nói; — nhà Polezhaev vốn chật; lại ông ấy là bạn đỡ đầu của tôi và nhớ rằng chúng ta là cấp trên. Dẫn ngài sĩ quan… tên và tên cha của cậu là gì, cậu ạ? Pyotr Andreich?.. Dẫn Pyotr Andreich đến nhà Semyon Kuzov. Lão lừa đảo ấy thả ngựa vào vườn rau nhà tôi. Thế nào, Maximych, mọi sự bình yên cả chứ?”

[pushkin-the-captain-s-daughter:4.14]
— Mọi sự, tạ ơn Chúa, yên ổn, — người Cô-dắc đáp; — chỉ có hạ sĩ Prokhorov đánh nhau trong nhà tắm với Ustinya Negulina vì một chậu nước nóng.

[pushkin-the-captain-s-daughter:4.15]
— Ivan Ignatyich! — bà đại úy nói với ông già chột. — Xử Prokhorov với Ustinya, ai phải ai trái. Rồi phạt cả hai. Thôi, Maximych, đi đi, Chúa phù hộ. Pyotr Andreich, Maximych sẽ dẫn ông đến chỗ ở.

[pushkin-the-captain-s-daughter:4.16]
Tôi cúi chào. Viên thượng sĩ dẫn tôi tới một căn nhà gỗ đứng trên bờ sông cao, ở tận rìa pháo đài. Nửa nhà do gia đình Semyon Kuzov ở, nửa kia dành cho tôi. Nó gồm một gian khá gọn gàng, chia đôi bằng vách ngăn. Savelich bắt đầu sắp xếp trong đó; tôi nhìn qua khung cửa sổ hẹp. Trước mặt tôi trải ra thảo nguyên buồn bã. Chếch đó đứng vài túp nhà nhỏ; trên phố lang thang vài con gà. Một bà già đứng trên thềm, cầm máng ăn, gọi lợn, chúng đáp lại bằng tiếng ụt ịt thân thiện. Thế là đây, cái xứ nơi tôi bị kết án phải sống hết tuổi trẻ! Nỗi buồn chiếm lấy tôi; tôi rời cửa sổ và đi ngủ không ăn tối, mặc lời khuyên của Savelich, ông lặp đi lặp lại đau xót: “Lạy Chúa! chẳng chịu ăn gì cả! Bà nhà sẽ nói sao nếu đứa trẻ ốm?”

[pushkin-the-captain-s-daughter:4.17]
Hôm sau sáng sớm tôi vừa bắt đầu mặc quần áo thì cửa mở, và một sĩ quan trẻ, vóc thấp, mặt ngăm và xấu lạ lùng nhưng cực kỳ linh hoạt, bước vào. “Xin lỗi ông, — anh nói với tôi bằng tiếng Pháp, — vì đến làm quen với ông không nghi thức. Hôm qua tôi biết ông đến; mong muốn cuối cùng được thấy một khuôn mặt người chiếm lấy tôi đến mức không kìm nổi. Ông sẽ hiểu khi sống ở đây thêm ít lâu.” — Tôi đoán ra đây là sĩ quan bị đưa ra khỏi vệ binh vì đấu kiếm. Chúng tôi làm quen ngay. Shvabrin chẳng ngu chút nào. Chuyện anh sắc sảo và hấp dẫn. Anh mô tả rất vui về gia đình viên chỉ huy, xã hội của ông và vùng đất mà số phận đã đưa tôi tới. Tôi đang cười thật lòng thì chính người lính thương tật vá áo ở phòng ngoài nhà chỉ huy bước vào, và nhân danh Vasilisa Yegorovna mời tôi sang ăn trưa. Shvabrin nhận cùng đi với tôi.

[pushkin-the-captain-s-daughter:4.18]
Đến gần nhà chỉ huy, chúng tôi thấy trên bãi đất hai chục người lính thương tật già với bím tóc dài và mũ ba góc. Họ được xếp hàng. Phía trước là viên chỉ huy, một ông già khỏe và cao, đội mũ ngủ, mặc áo choàng vải Tàu. Thấy chúng tôi, ông bước tới, nói với tôi vài lời ân cần và lại tiếp tục ra lệnh. Chúng tôi định dừng xem tập luyện; nhưng ông mời chúng tôi đến chỗ Vasilisa Yegorovna, hứa đến ngay sau. “Còn ở đây, — ông thêm, — các vị chẳng có gì mà xem.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:4.19]
Vasilisa Yegorovna tiếp chúng tôi giản dị và niềm nở, đối xử với tôi như quen từ bao đời. Người lính thương tật và Palashka dọn bàn. “Sao Ivan Kuzmich nhà tôi hôm nay chăm học thế! — bà đại úy nói. — Palashka, gọi ông chủ vào ăn. Mà Masha đâu?” — Lúc ấy bước vào một thiếu nữ độ mười tám, mặt tròn, má hồng, tóc nâu nhạt chải trơn ra sau tai, đôi tai nóng bừng. Thoạt nhìn tôi không ưa lắm. Tôi nhìn cô với thành kiến: Shvabrin đã tả Masha, con gái viên đại úy, là một con ngốc hoàn toàn. Marya Ivanovna ngồi vào góc và bắt đầu khâu. Cùng lúc người ta dọn súp bắp cải. Vasilisa Yegorovna, không thấy chồng, lại sai Palashka đi gọi lần nữa. “Bảo ông chủ: khách chờ, súp nguội; tạ ơn Chúa, buổi tập chẳng chạy đi đâu, kịp mà gào.” — Viên đại úy chẳng mấy chốc xuất hiện, kèm theo ông già chột. “Sao thế này, ông nó? — vợ ông nói. — Món ăn dọn từ lâu rồi mà không gọi ông được.” — “Này bà Vasilisa Yegorovna, — Ivan Kuzmich đáp, — tôi bận việc công: tập mấy chú lính.” — “Thôi đi! — bà đại úy đáp lại. — Chỉ được tiếng tập lính: họ chẳng học được việc, ông cũng chẳng hiểu gì. Ở nhà cầu nguyện thì hơn. Quý khách, mời vào bàn.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:4.20]
Chúng tôi ngồi ăn. Vasilisa Yegorovna không ngừng phút nào và trút lên tôi những câu hỏi: cha mẹ tôi là ai, còn sống không, ở đâu, gia sản ra sao? Nghe cha tôi có ba trăm linh hồn nông nô, “thế cơ à! — bà nói, — có những người giàu thật trên đời này! Còn nhà chúng tôi, cậu ạ, tất cả chỉ có một linh hồn là con Palashka, nhưng tạ ơn Chúa, sống tằn tiện. Chỉ có một nỗi khổ: Masha; con gái đến tuổi lấy chồng, mà của hồi môn nó có gì? Cái lược dày, cái chổi, và một altyn tiền (Chúa tha tội!), đủ để đi nhà tắm. Tốt nếu tìm được người tử tế; không thì cứ ngồi đó làm cô dâu muôn thuở.” — Tôi nhìn Marya Ivanovna; cô đỏ hết mặt, nước mắt còn rơi xuống đĩa. Tôi thương cô và vội đổi chuyện. “Tôi nghe nói, — tôi nói khá lạc đề, — người Bashkir định tấn công pháo đài của bà.” — “Cậu nghe ai nói thế?” — Ivan Kuzmich hỏi. “Người ta nói với tôi ở Orenburg,” — tôi đáp. “Vớ vẩn! — viên chỉ huy nói. — Ở ta lâu rồi chẳng nghe gì. Người Bashkir là dân đã khiếp, còn người Kirghiz cũng bị dạy cho một bài. Chúng chẳng dám đụng đâu; mà có xông tới thì ta cho một bài học khiến chúng yên mười năm.” — “Còn bà không sợ sao, — tôi tiếp, quay sang bà đại úy, — ở lại pháo đài chịu nhiều nguy hiểm như thế?” — “Quen rồi, cậu ạ, — bà đáp. — Hai mươi năm trước người ta chuyển chúng tôi từ trung đoàn tới đây, và Chúa chớ cho thấy cảnh ấy, tôi sợ lũ ngoại đạo đáng nguyền ấy biết bao! Hễ thấy mũ da linh miêu, hễ nghe tiếng rít của chúng, cậu tin không, cậu ơi, tim tôi như ngừng đập! Còn bây giờ quen đến mức không nhúc nhích khi người ta đến báo rằng bọn gian đang lảng vảng quanh pháo đài.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:4.21]
— Vasilisa Yegorovna là một phu nhân cực kỳ dũng cảm, — Shvabrin trịnh trọng nhận xét. — Ivan Kuzmich có thể làm chứng.

[pushkin-the-captain-s-daughter:4.22]
— Phải đấy, — Ivan Kuzmich nói; — bà nhà tôi đâu phải hạng nhát gan.

[pushkin-the-captain-s-daughter:4.23]
— Còn Marya Ivanovna? — tôi hỏi, — cũng dũng cảm như bà không?

[pushkin-the-captain-s-daughter:4.24]
— Masha có dũng cảm không? — mẹ cô đáp. — Không, Masha nhát. Đến giờ vẫn không nghe nổi tiếng súng: run lên ngay. Hai năm trước, Ivan Kuzmich nghĩ ra việc bắn đại bác vào ngày lễ tên tôi, thì con bé, cục cưng của tôi, suýt chết vì sợ. Từ đấy chẳng còn bắn khẩu pháo đáng nguyền rủa ấy nữa.

[pushkin-the-captain-s-daughter:4.25]
Chúng tôi rời bàn. Viên đại úy cùng bà đi ngủ; còn tôi sang chỗ Shvabrin, ở với anh suốt buổi tối.

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.1]
Chương IV. Cuộc đấu kiếm

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.2]
— Thì được, vào thế đi.

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.3]
Xem này, tao sẽ xuyên thủng hình hài mày!

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.4]
Knyazhnin.

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.5]
Vài tuần trôi qua, và cuộc sống của tôi ở pháo đài Belogorsk trở nên không chỉ chịu được mà còn dễ chịu. Ở nhà viên chỉ huy tôi được đón như người nhà. Hai vợ chồng là những người rất đáng kính. Ivan Kuzmich, từ con nhà lính lên làm sĩ quan, là người thiếu học và chất phác, nhưng hết sức trung thực và tốt bụng. Vợ ông điều khiển ông, điều này hợp với tính vô tư của ông. Vasilisa Yegorovna coi cả việc quân như việc nhà mình, và cai quản pháo đài giống hệt như cai quản cái nhà nhỏ của bà. Marya Ivanovna chẳng bao lâu thôi e dè tôi. Chúng tôi quen nhau. Tôi thấy ở cô một thiếu nữ chín chắn và nhạy cảm. Một cách không hay biết, tôi gắn bó với gia đình tốt bụng ấy, kể cả với Ivan Ignatyich, viên trung úy đồn trú chột mắt, người mà Shvabrin bịa ra là có quan hệ không đứng đắn với Vasilisa Yegorovna, điều chẳng có chút gì giống sự thật; nhưng Shvabrin chẳng quan tâm.

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.6]
Tôi được thăng sĩ quan. Quân vụ không đè nặng tôi. Trong pháo đài được Chúa gìn giữ này không có duyệt binh, không có tập luyện, cũng không có gác. Viên chỉ huy thỉnh thoảng tự ý tập lính; nhưng vẫn chưa làm được cho tất cả biết bên nào là phải, bên nào là trái, dù nhiều người trong số họ, để khỏi nhầm, trước mỗi lần quay lại làm dấu thánh. Shvabrin có vài cuốn sách Pháp. Tôi bắt đầu đọc, và trong tôi thức dậy lòng ham văn chương. Buổi sáng tôi đọc, tập dịch, đôi khi làm cả thơ. Tôi ăn trưa hầu như luôn ở nhà viên chỉ huy, nơi tôi thường ở nốt phần còn lại của ngày, và nơi buổi tối đôi khi có cha Gerasim đến cùng vợ là Akulina Pamfilovna, mụ buôn chuyện số một cả vùng. Với A. I. Shvabrin, dĩ nhiên, tôi gặp mỗi ngày; nhưng chuyện của anh mỗi ngày một kém dễ chịu với tôi. Những lời đùa thường xuyên của anh về gia đình viên chỉ huy làm tôi rất không ưa, nhất là những nhận xét chua cay về Marya Ivanovna. Trong pháo đài không còn xã hội nào khác, nhưng tôi cũng không muốn xã hội nào khác.

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.7]
Bất chấp những lời tiên đoán, người Bashkir không nổi loạn. Yên bình ngự quanh pháo đài chúng tôi. Nhưng hòa bình bị phá vỡ bởi một cuộc xích mích trong nhà bất ngờ.

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.8]
Tôi đã nói rằng tôi theo đuổi văn chương. Những thử nghiệm của tôi, đối với thời ấy, cũng khá, và Alexander Petrovich Sumarokov, vài năm sau, đã rất khen chúng. Một lần tôi viết được một bài hát mà tôi hài lòng. Ai cũng biết rằng các nhà thơ đôi khi, mượn cớ xin lời khuyên, đi tìm một thính giả dễ dãi. Thế là, chép lại bài hát xong, tôi mang đến Shvabrin, người duy nhất trong cả pháo đài có thể thẩm định tác phẩm của thi sĩ. Sau một lời dạo nhỏ, tôi rút từ túi cuốn vở và đọc cho anh những câu thơ sau:

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.9]
Ý ái tình ta toan huỷ diệt,

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.10]
Cố quên nàng mỹ nữ yêu kiều,

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.11]
Và than ôi! tránh Masha ly biệt,

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.12]
Nghĩ tự do ta sẽ hưởng nhiều!

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.13]
Song đôi mắt kia bắt ta cầm tù,

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.14]
Phút nào cũng đứng trước mặt ta;

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.15]
Chúng làm tâm trí ta mê mù,

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.16]
Cõi yên bình vỡ nát tan ra.

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.17]
Nàng đã rõ cơn ta khổ nạn,

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.18]
Xin xót thương ta, Masha ơi,

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.19]
Thấy ta trong cảnh lâm tai hạn,

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.20]
Mà ta đã bị nàng bắt giữ, hỡi ơi!

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.21]
— Anh thấy sao? — tôi hỏi Shvabrin, chờ lời khen như khoản cống tôi nhất định được hưởng. Nhưng khiến tôi vô cùng bực, Shvabrin, vốn xưa nay độ lượng, dứt khoát tuyên bố rằng bài hát của tôi không hay.

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.22]
— Sao vậy? — tôi hỏi anh, giấu nỗi bực.

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.23]
— Vì, — anh đáp, — những câu thơ như thế xứng đáng với thầy của tôi, Vasily Kirilych Trediakovsky, và làm tôi rất nhớ những khúc tình ca của ông.

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.24]
Rồi anh cầm cuốn vở từ tay tôi và bắt đầu phân tích không thương xót từng câu thơ và từng chữ, chế nhạo tôi theo cách cay độc nhất. Tôi không chịu nổi, giật lại cuốn vở từ tay anh và nói rằng cả đời sẽ không cho anh xem sáng tác của mình nữa. Shvabrin cười cả lời đe dọa ấy. “Rồi xem, — anh nói, — liệu anh có giữ lời không: thi sĩ cần thính giả như Ivan Kuzmich cần bình vodka nhỏ trước bữa trưa. Mà Masha nào đây, người anh thổ lộ nỗi lòng say đắm và nỗi khổ tình? Chẳng lẽ Marya Ivanovna?”

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.25]
— Không phải việc của anh, — tôi nhăn mặt đáp, — cô Masha ấy là ai. Tôi không cần ý kiến cũng như phỏng đoán của anh.

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.26]
— Ồ! Nhà thơ tự ái và người yêu e thẹn! — Shvabrin tiếp, càng lúc càng chọc tức tôi, — nhưng nghe lời khuyên bạn bè: nếu muốn thành công, tôi khuyên đừng hành động bằng bài hát.

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.27]
— Thế nghĩa là gì, thưa ông? Xin giải thích.

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.28]
— Sẵn lòng. Nghĩa là nếu anh muốn Masha Mironova đến chỗ anh lúc chạng vạng, thì thay vì thơ âu yếm hãy tặng cô ta một đôi hoa tai.

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.29]
Máu tôi sôi lên. “Sao anh nghĩ về cô ấy như thế?” — tôi hỏi, khó khăn kìm cơn phẫn nộ.

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.30]
— Vì, — anh đáp với nụ cười quỷ quái, — tôi biết qua kinh nghiệm tính nết và thói quen của cô ta.

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.31]
— Anh nói dối, đồ khốn! — tôi hét lên trong cơn điên, — anh nói dối một cách trơ trẽn nhất.

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.32]
Shvabrin đổi sắc mặt. “Việc này anh không xong đâu, — anh nói, siết tay tôi. — Ông sẽ phải đền bù danh dự cho tôi.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.33]
— Được thôi; lúc nào anh muốn! — tôi đáp, mừng rỡ. Lúc ấy tôi sẵn sàng xé xác anh.

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.34]
Tôi lập tức đến chỗ Ivan Ignatyich và thấy ông đang cầm kim: theo lệnh bà đại úy, ông xâu nấm để phơi khô cho mùa đông. “A, Pyotr Andreich! — ông nói khi thấy tôi, — hoan nghênh! Chúa đưa ông tới đây thế nào? việc gì, dám hỏi?” Tôi nói ngắn gọn rằng tôi đã cãi nhau với Alexei Ivanych, và nhờ ông, Ivan Ignatyich, làm người phụ tá của tôi. Ivan Ignatyich nghe tôi chăm chú, trố con mắt duy nhất nhìn tôi. “Ông nói, — ông bảo tôi, — rằng muốn đâm chết Alexei Ivanych, và muốn tôi làm nhân chứng? Phải thế không? dám hỏi.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.35]
— Đúng thế.

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.36]
— Xin ông, Pyotr Andreich! Ông bày ra chuyện gì thế này! Ông cãi nhau với Alexei Ivanych à? Có gì to tát! Lời chửi có dính vào cổ áo đâu mà lo. Nó mắng ông thì ông chửi lại; nó đấm vào mõm ông thì ông đấm vào tai nó, cái thứ hai, cái thứ ba — rồi ai đi đường nấy; chúng tôi sẽ giảng hòa cho. Chứ đi đâm chết đồng loại thì có phải việc tốt đẹp gì, dám hỏi? Mà giả như ông đâm chết nó thì thôi, Chúa với nó, với Alexei Ivanych; chính tôi cũng chẳng ưa gì nó. Còn nếu nó xiên thủng ông thì sao? Trông ra cái thể thống gì? Rốt cuộc ai làm thằng ngốc, dám hỏi?

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.37]
Những lý lẽ của viên trung úy thận trọng không làm tôi lung lay. Tôi giữ nguyên ý định. “Tùy ông, — Ivan Ignatyich nói; — làm như ông hiểu. Nhưng sao tôi phải ở đó làm nhân chứng? Để làm gì? Người ta đánh nhau, có gì lạ, dám hỏi? Tạ ơn Chúa, tôi đã đi đánh Thụy Điển và Thổ Nhĩ Kỳ: cái gì cũng thấy rồi.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.38]
Tôi cố giải thích cho ông nhiệm vụ của người phụ tá, nhưng Ivan Ignatyich không sao hiểu nổi. “Tùy ông, — ông nói. — Nếu bắt tôi phải can dự vào việc này, thì chỉ còn cách đến Ivan Kuzmich và báo ông theo bổn phận công vụ rằng trong pháo đài đang mưu tính một việc ác, trái với lợi ích nhà nước: xin ngài chỉ huy vui lòng áp dụng biện pháp thích đáng…”

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.39]
Tôi hoảng và xin Ivan Ignatyich đừng nói gì với viên chỉ huy; mãi mới thuyết phục được ông; ông hứa với tôi, và tôi đành thôi không nài ông nữa.

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.40]
Buổi tối tôi trải qua, theo thói quen, ở chỗ viên chỉ huy. Tôi cố tỏ ra vui vẻ và dửng dưng để không gây nghi ngờ và tránh những câu hỏi phiền toái; nhưng tôi thú nhận, tôi không có sự điềm tĩnh mà hầu như bao giờ cũng được những người ở vào hoàn cảnh tôi khoe khoang. Tối ấy lòng tôi dễ mềm yếu và cảm động. Marya Ivanovna làm tôi mến hơn mọi khi. Ý nghĩ rằng có lẽ tôi nhìn cô lần cuối khiến cô trong mắt tôi có gì cảm động. Shvabrin cũng xuất hiện ở đó. Tôi dẫn anh ra một bên và báo anh cuộc nói chuyện của tôi với Ivan Ignatyich. “Cần gì người phụ tá, — anh nói khô khan: — không có họ cũng xong.” Chúng tôi hẹn đấu ở sau những đụn cỏ khô gần pháo đài, và đến đó sau sáu giờ sáng hôm sau. Chúng tôi nói chuyện bề ngoài thân thiện đến nỗi Ivan Ignatyich vì mừng mà buột miệng. “Giá thế từ lâu, — ông nói với tôi vẻ hài lòng; — một điều nhịn, chín điều lành; dù không vẻ vang thì ít ra cũng lành lặn.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.41]
— Gì, gì thế, Ivan Ignatyich? — bà đại úy, ngồi góc xem bói bài, nói, — tôi không nghe rõ.

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.42]
Ivan Ignatyich, thấy trên mặt tôi dấu hiệu bất bình và nhớ lời hứa của mình, bối rối không biết đáp sao. Shvabrin kịp đến giúp ông.

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.43]
— Ivan Ignatyich, — anh nói, — tán thành việc chúng tôi làm lành.

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.44]
— Thế cậu cãi nhau với ai đấy?

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.45]
— Chúng tôi có to tiếng khá nặng với Pyotr Andreich.

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.46]
— Vì chuyện gì thế?

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.47]
— Vì chuyện thật nhỏ: một bài hát, thưa Vasilisa Yegorovna.

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.48]
— Hay chưa, tìm được cớ để cãi nhau! vì một bài hát!.. mà sao lại xảy ra?

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.49]
— Chuyện thế này: Pyotr Andreich mới làm một bài hát và hôm nay hát trước mặt tôi, còn tôi cất lên bài tôi thích:

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.50]
Con gái đại úy,

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.51]
Đừng ra đi dạo nửa đêm.

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.52]
Thế là lạc điệu, sinh bất hòa. Pyotr Andreich đã định nổi giận; nhưng rồi nghĩ ai cũng được hát điều mình thích. Việc thế là xong.

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.53]
Sự trơ trẽn của Shvabrin suýt làm tôi phát điên; nhưng ngoài tôi không ai hiểu những ám chỉ thô lỗ của anh; ít nhất không ai để ý đến chúng. Từ bài hát câu chuyện chuyển sang các nhà thơ, và viên chỉ huy nhận xét rằng họ đều là người phóng đãng và nghiện rượu nặng, và khuyên tôi thân tình bỏ thơ, vì trái với quân vụ và chẳng dẫn đến điều tốt đẹp nào.

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.54]
Sự có mặt của Shvabrin với tôi không chịu nổi. Tôi chóng từ biệt viên chỉ huy và gia đình ông; về nhà, tôi xem thanh kiếm, thử mũi nó và đi ngủ, dặn Savelich đánh thức tôi sau sáu giờ.

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.55]
Hôm sau đúng giờ định tôi đã đứng sau những đụn cỏ khô, chờ đối thủ. Chẳng bao lâu anh cũng đến. “Họ có thể bắt gặp ta, — anh nói với tôi; — phải nhanh.” Chúng tôi cởi áo quân phục, chỉ còn áo gi-lê và rút kiếm. Lúc ấy từ sau đụn cỏ khô bỗng xuất hiện Ivan Ignatyich và chừng năm người lính thương tật. Ông đòi chúng tôi đến chỗ viên chỉ huy. Chúng tôi vâng lời trong bực dọc; lính vây quanh, và chúng tôi đi vào pháo đài theo Ivan Ignatyich, ông dẫn chúng tôi trong vẻ đắc thắng, bước đi với sự trang nghiêm lạ lùng.

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.56]
Chúng tôi vào nhà viên chỉ huy. Ivan Ignatyich mở cửa, long trọng tuyên bố: “dẫn đến rồi!” Vasilisa Yegorovna đón chúng tôi. “Ôi, trời ơi! Thế này là thế nào? sao? gì? trong pháo đài của chúng tôi mà bày giết người! Ivan Kuzmich, giam họ lại ngay! Pyotr Andreich! Alexei Ivanych! đưa kiếm của các ông đây, đưa, đưa. Palashka, mang những thanh kiếm này vào kho. Pyotr Andreich! Điều này tôi không ngờ ở cậu. Cậu không biết xấu hổ sao? Alexei Ivanych thì khác: nó vì tội giết người mà bị đuổi khỏi vệ binh, nó lại chẳng tin Chúa; còn cậu thì sao? cậu cũng nhảy vào à?”

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.57]
Ivan Kuzmich hoàn toàn đồng ý với vợ và cứ nói: “Này, Vasilisa Yegorovna nói phải đấy. Đấu kiếm bị cấm chính thức trong điều lệ quân đội.” Cùng lúc Palashka lấy kiếm của chúng tôi và mang vào kho. Tôi không nhịn được cười. Shvabrin giữ vẻ trang nghiêm. “Với tất cả sự kính trọng của tôi dành cho bà, — anh nói với bà lạnh lùng, — tôi không thể không nhận xét rằng bà lo lắng vô ích khi đem chúng tôi ra trước tòa của bà. Xin nhường việc đó cho Ivan Kuzmich: đó là việc của ông.” — “Ôi! cậu ơi! — bà đại úy đáp lại; — chẳng lẽ vợ chồng chẳng phải một hồn một xác sao? Ivan Kuzmich! Ông ngáp gì thế? Nhốt ngay họ mỗi người một góc với bánh mì và nước, cho hết thói rồ dại; và để cha Gerasim phạt họ sám hối, cầu Chúa tha và hối lỗi trước mọi người.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.58]
Ivan Kuzmich không biết quyết sao. Marya Ivanovna tái nhợt lạ thường. Dần dần cơn bão ngớt; bà đại úy nguôi và bắt chúng tôi hôn nhau. Palashka mang kiếm trả cho chúng tôi. Chúng tôi rời nhà viên chỉ huy, bề ngoài đã hòa giải. Ivan Ignatyich đi cùng. “Sao ông không biết xấu hổ, — tôi giận dữ nói với ông, — mà tố cáo chúng tôi với viên chỉ huy sau khi đã hứa với tôi là không làm?” — “Có Chúa chứng, tôi không nói với Ivan Kuzmich, — ông đáp; — Vasilisa Yegorovna moi hết từ tôi. Bà sắp xếp mọi thứ mà không cho ông chỉ huy biết. Dù sao, tạ ơn Chúa, mọi việc kết thúc như thế.” Nói rồi ông rẽ về nhà, còn Shvabrin và tôi ở lại riêng. “Chuyện của chúng ta không thể kết thúc thế,” — tôi nói với anh. “Dĩ nhiên, — Shvabrin đáp; — ông sẽ trả bằng máu cho sự xấc láo của mình; nhưng chắc họ sẽ để mắt tới chúng ta. Vài ngày ta phải giả vờ. Hẹn gặp!” — Và chúng tôi chia tay như không có chuyện gì.

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.59]
Trở lại nhà viên chỉ huy, tôi theo thói quen ngồi cạnh Marya Ivanovna. Ivan Kuzmich không có nhà; Vasilisa Yegorovna bận việc nhà. Chúng tôi nói chuyện nhỏ giọng. Marya Ivanovna dịu dàng trách tôi vì sự bất an đã gây cho mọi người bằng cuộc cãi với Shvabrin. “Tôi đứng chết sững, — cô nói, — khi người ta bảo chúng tôi rằng các anh định đấu kiếm. Đàn ông thật lạ! Vì một lời mà một tuần sau chắc họ sẽ quên, họ sẵn sàng chém nhau và hy sinh không chỉ mạng sống mà cả lương tâm, cả hạnh phúc của những người… Nhưng tôi tin rằng không phải anh gây chuyện. Chắc lỗi tại Alexei Ivanych.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.60]
— Sao cô nghĩ thế, Marya Ivanovna?

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.61]
— Thì… anh ấy hay chế nhạo. Tôi không ưa Alexei Ivanych. Tôi rất ghét anh ấy; mà lạ: tôi lại chẳng muốn chút nào là anh ấy cũng không ưa tôi như vậy. Điều đó sẽ làm tôi bất an lắm.

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.62]
— Thế cô nghĩ sao, Marya Ivanovna? Anh ấy có cảm tình với cô hay không?

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.63]
Marya Ivanovna ấp úng và đỏ mặt.

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.64]
— Tôi thấy, — cô nói, — tôi nghĩ là anh ấy có cảm tình với tôi.

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.65]
— Sao cô thấy thế?

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.66]
— Vì anh ấy đã dạm hỏi tôi.

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.67]
— Dạm hỏi! Anh ấy dạm hỏi cô? Từ bao giờ?

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.68]
— Năm ngoái. Hai tháng trước khi anh đến.

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.69]
— Cô không nhận lời ư?

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.70]
— Như anh thấy. Alexei Ivanych dĩ nhiên là người thông minh, dòng dõi tốt và có của; nhưng nghĩ rằng dưới mão cưới phải hôn anh ấy trước mọi người… Không đời nào! Dù được hạnh phúc nào cũng không!

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.71]
Lời Marya Ivanovna mở mắt tôi và giải thích nhiều điều. Tôi hiểu sự nói xấu dai dẳng mà Shvabrin theo đuổi cô. Chắc anh đã nhận ra mối cảm tình chúng tôi dành cho nhau và tìm cách tách chúng tôi. Những lời gây ra cuộc cãi của chúng tôi càng có vẻ ghê tởm hơn khi, thay vì lời chế nhạo thô tục, tôi thấy trong đó một sự vu khống có tính toán. Mong muốn trừng phạt kẻ nói xấu xấc láo trong tôi trở nên mạnh hơn, và tôi sốt ruột chờ cơ hội thuận tiện.

[pushkin-the-captain-s-daughter:5.72]
Tôi chờ không lâu. Hôm sau, khi tôi đang ngồi trước một bài elegy và gặm bút chờ vần, Shvabrin gõ dưới cửa sổ tôi. Tôi bỏ bút, cầm kiếm và ra gặp anh. “Sao phải hoãn? — Shvabrin nói với tôi, — không ai canh chúng ta. Ta xuống sông. Ở đó chẳng ai ngăn.” Chúng tôi đi trong im lặng. Xuống con đường dốc, chúng tôi dừng ngay bên sông và rút kiếm. Shvabrin khéo hơn tôi, nhưng tôi mạnh và liều hơn, và mosieu Beaupré, từng là lính, đã cho tôi vài bài đấu kiếm mà tôi tận dụng. Shvabrin không ngờ tìm thấy ở tôi một đối thủ nguy hiểm như vậy. Lâu lắm chúng tôi không làm gì nổi nhau. Cuối cùng, nhận thấy Shvabrin yếu đi, tôi hăng hái xông tới và dồn anh gần sát xuống sông. Bỗng tôi nghe ai gọi to tên mình. Tôi ngoảnh lại và thấy Savelich chạy xuống phía tôi theo con đường dốc… Đúng lúc ấy ngực tôi bị đâm mạnh, dưới vai phải; tôi ngã xuống và bất tỉnh.

[pushkin-the-captain-s-daughter:6.1]
Chương V. Tình yêu

[pushkin-the-captain-s-daughter:6.2]
Ôi cô gái, cô gái xinh tươi!

[pushkin-the-captain-s-daughter:6.3]
Đừng vội đi lấy chồng, cô gái trẻ ơi;

[pushkin-the-captain-s-daughter:6.4]
Hãy hỏi cha, hỏi mẹ đã, cô gái ơi,

[pushkin-the-captain-s-daughter:6.5]
Hỏi cha, hỏi mẹ, hỏi họ hàng nội ngoại;

[pushkin-the-captain-s-daughter:6.6]
Hãy góp cho mình trí khôn, lẽ phải, cô gái ơi,

[pushkin-the-captain-s-daughter:6.7]
Trí khôn, lẽ phải — thứ của hồi môn.

[pushkin-the-captain-s-daughter:6.8]
Dân ca.

[pushkin-the-captain-s-daughter:6.9]
Nếu tìm được người hơn em, anh sẽ quên,

[pushkin-the-captain-s-daughter:6.10]
Nếu gặp người kém em, anh sẽ nhớ.

[pushkin-the-captain-s-daughter:6.11]
Cũng bài ấy.

[pushkin-the-captain-s-daughter:6.12]
Tỉnh lại, một lúc lâu tôi vẫn chưa hoàn hồn, không hiểu mình bị làm sao. Tôi nằm trên giường trong một căn phòng lạ, người rất yếu. Savelich đứng trước mặt, tay cầm ngọn nến. Ai đó đang cẩn thận gỡ những dải băng quấn chặt ngực và vai tôi. Dần dần đầu óc tôi sáng ra. Tôi nhớ lại cuộc đấu kiếm và đoán ra mình đã bị thương. Đúng lúc ấy cánh cửa kẽo kẹt. “Sao? Thế nào rồi?” — một giọng thì thầm cất lên, nghe giọng ấy tôi run bắn. “Vẫn thế cả,” Savelich thở dài đáp; “vẫn mê man, đã năm ngày rồi.” Tôi muốn quay đầu nhưng không được. “Tôi ở đâu? Ai ở đây?” tôi gắng sức nói. Marya Ivanovna bước lại gần giường và cúi xuống tôi. “Sao? Anh thấy trong người thế nào?” cô hỏi. “Tạ ơn Chúa,” tôi đáp bằng giọng yếu ớt, “Cô đấy ư, Marya Ivanovna? Cho tôi biết…” — tôi không đủ sức nói tiếp và im bặt. Savelich thốt lên một tiếng. Niềm vui hiện ra trên mặt ông. “Tỉnh rồi! Tỉnh rồi!” ông nhắc đi nhắc lại. “Tạ ơn Ngài, lạy Chúa! Trời ơi, cậu Pyotr Andreyevich! Cậu làm tôi sợ chết khiếp! Có phải chuyện chơi đâu! Năm ngày!..”

[pushkin-the-captain-s-daughter:6.13]
Marya Ivanovna ngắt lời ông. “Savelich, đừng nói nhiều với anh ấy,” cô bảo. “Anh ấy còn yếu.” Cô đi ra và khẽ khép cửa lại. Đầu óc tôi rối bời. Vậy là tôi đang ở nhà ông chỉ huy, và Marya Ivanovna vừa vào thăm tôi. Tôi muốn hỏi Savelich vài câu, nhưng ông già lắc đầu quầy quậy và bịt tai lại. Tôi bực mình nhắm mắt, chẳng mấy chốc thiếp đi.

[pushkin-the-captain-s-daughter:6.14]
Tỉnh dậy, tôi gọi Savelich, nhưng thay vì ông tôi thấy Marya Ivanovna trước mặt; giọng thiên thần của cô chào tôi. Tôi không tả nổi cảm giác ngọt ngào tràn ngập lòng tôi lúc ấy. Tôi nắm lấy tay cô, áp môi lên đó, nước mắt cảm động tuôn như mưa. Masha không rút tay lại… và bỗng đôi môi cô chạm vào má tôi, và tôi cảm thấy nụ hôn nóng bỏng mà tươi mát ấy. Lửa chạy khắp người tôi. “Marya Ivanovna dịu hiền, tốt bụng ơi,” tôi nói, “hãy làm vợ anh, hãy bằng lòng cho anh hạnh phúc.” — Cô sực tỉnh. “Vì Chúa, xin anh bình tĩnh,” cô nói, rút tay khỏi tay tôi. “Anh còn đang nguy hiểm: vết thương có thể rách ra. Hãy giữ gìn thân mình, dù chỉ vì em.” Nói xong cô đi, để tôi lại trong cơn ngây ngất. Hạnh phúc làm tôi sống lại. Cô sẽ là của tôi! Cô yêu tôi! Ý nghĩ ấy lấp đầy cả con người tôi.

[pushkin-the-captain-s-daughter:6.15]
Từ đó mỗi giờ tôi một khỏe thêm. Người chữa cho tôi là anh thợ cạo của trung đoàn, vì trong pháo đài không có thầy thuốc nào khác, và, tạ ơn Chúa, anh ta không làm bộ thông thái. Tuổi trẻ và thiên nhiên làm tôi chóng bình phục. Cả nhà ông chỉ huy chăm sóc tôi. Marya Ivanovna không rời tôi nửa bước. Dĩ nhiên, gặp dịp thuận tiện đầu tiên tôi liền trở lại lời tỏ tình bị bỏ dở, và lần này Marya Ivanovna nghe tôi kiên nhẫn hơn. Cô thú nhận tình cảm trong lòng không chút làm dáng, và nói rằng cha mẹ cô hẳn sẽ mừng cho hạnh phúc của cô. “Nhưng anh hãy nghĩ cho kỹ,” cô nói thêm; “bên gia đình anh liệu có trở ngại gì không?”

[pushkin-the-captain-s-daughter:6.16]
Tôi trầm ngâm. Về lòng dịu hiền của mẹ tôi thì tôi không ngờ vực; nhưng biết tính khí và lối nghĩ của cha, tôi cảm thấy tình yêu của mình sẽ chẳng làm ông động lòng mấy, và ông sẽ coi đó là cơn dại dột của một đứa trẻ. Tôi thành thật nói điều ấy với Marya Ivanovna, song vẫn quyết định viết cho cha, sao cho thật hùng hồn, xin ông ban phúc lành. Tôi đưa thư cho Marya Ivanovna xem; cô thấy nó thuyết phục và cảm động đến mức không còn nghi ngờ gì thành công, và đem lòng mình dốc hết cho những tình cảm dịu dàng, với tất cả sự tin cậy của tuổi trẻ và của tình yêu.

[pushkin-the-captain-s-daughter:6.17]
Với Shvabrin tôi giảng hòa ngay những ngày đầu dưỡng bệnh. Ivan Kuzmich, khi mắng tôi về cuộc đấu kiếm, có nói: “Eh, Pyotr Andreyevich! Lẽ ra tôi phải bắt cậu giam, nhưng cậu đã bị phạt đủ rồi. Còn Alexei Ivanovich thì tôi cho ngồi trong kho lương, có lính canh, và thanh kiếm của hắn Vasilisa Yegorovna khóa trong tủ. Để hắn tự nghĩ lại mà ăn năn.” — Tôi quá hạnh phúc để còn giữ trong lòng một tình cảm thù địch. Tôi xin cho Shvabrin, và ông chỉ huy tốt bụng, được vợ đồng ý, quyết định thả hắn. Shvabrin đến gặp tôi; hắn bày tỏ nỗi tiếc sâu sắc về những gì đã xảy ra giữa chúng tôi; thú nhận mình hoàn toàn có lỗi và xin tôi quên chuyện cũ. Bản tính không hay nhớ oán, tôi thành tâm tha thứ cho hắn cả cuộc cãi vã lẫn vết thương nhận từ tay hắn. Trong lời vu khống của hắn tôi thấy nỗi bực tức của lòng tự ái bị xúc phạm và của mối tình bị từ chối, và tôi rộng lượng bỏ qua cho người tình địch bất hạnh của mình.

[pushkin-the-captain-s-daughter:6.18]
Chẳng bao lâu tôi khỏi bệnh và dọn được về chỗ ở của mình. Tôi sốt ruột chờ thư trả lời, không dám hy vọng và cố nén những linh cảm buồn. Với Vasilisa Yegorovna và chồng bà tôi chưa nói chuyện; nhưng lời cầu hôn của tôi hẳn không làm họ ngạc nhiên. Cả tôi lẫn Marya Ivanovna đều không giấu họ tình cảm của mình, và chúng tôi tin chắc từ trước rằng họ sẽ đồng ý.

[pushkin-the-captain-s-daughter:6.19]
Cuối cùng, một buổi sáng, Savelich bước vào, tay cầm một lá thư. Tôi chộp lấy, run rẩy. Địa chỉ viết bằng tay cha tôi. Điều ấy báo cho tôi biết có chuyện hệ trọng, vì thường thư gửi tôi là mẹ viết, còn cha chỉ thêm vài dòng ở cuối. Tôi lâu không bóc thư, đọc đi đọc lại dòng địa chỉ trang trọng: “Gửi con trai ta Pyotr Andreyevich Grinev, tỉnh Orenburg, pháo đài Belogorsk”. Tôi cố đoán qua nét chữ tâm trạng lúc ông viết thư; cuối cùng quyết bóc ra, và ngay từ những dòng đầu đã thấy mọi chuyện coi như đi tong. Nội dung thư như sau:

[pushkin-the-captain-s-daughter:6.20]
“Pyotr, con trai ta! Thư con xin chúng ta phúc lành và sự ưng thuận cho cuộc hôn nhân với Marya, con gái Ivan Mironov, ta đã nhận ngày 15 tháng này, và ta không những không có ý định ban phúc lành hay ưng thuận cho con, mà còn định tìm đến tận nơi, dạy cho con một bài ra trò về những trò quậy phá của con, như với một thằng nhãi, bất kể con đã mang quân hàm sĩ quan: vì con đã chứng tỏ mình chưa xứng đeo thanh kiếm, thứ được ban cho con để bảo vệ tổ quốc chứ không phải để đấu tay đôi với những đứa liều lĩnh như chính con. Ta sẽ lập tức viết cho Andrei Karlovich, xin ông chuyển con khỏi pháo đài Belogorsk đi đâu đó thật xa, nơi cơn dại của con sẽ nguội đi. Mẹ con nghe tin con đấu kiếm và bị thương, đau buồn quá mà ngã bệnh, giờ đang nằm liệt. Rồi con sẽ ra sao? Ta cầu Chúa cho con biết sửa mình, dù ta không dám hy vọng ở lòng thương lớn lao của Ngài.

[pushkin-the-captain-s-daughter:6.21]
Cha con, A. G.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:6.22]
Bức thư này khơi dậy trong tôi nhiều cảm xúc khác nhau. Những lời lẽ tàn nhẫn mà cha không tiếc với tôi làm tôi tổn thương sâu. Cái thái độ khinh thường khi ông nhắc đến Marya Ivanovna tôi thấy vừa thô lỗ vừa bất công. Ý nghĩ bị chuyển khỏi pháo đài Belogorsk làm tôi hoảng sợ, nhưng điều làm tôi đau nhất là tin mẹ ốm. Tôi giận Savelich, không ngờ vực rằng chuyện đấu kiếm của tôi đến tai cha mẹ là qua ông. Đi đi lại lại trong căn phòng chật, tôi dừng trước ông và nói, nhìn ông dữ dội: “Chắc ông chưa vừa lòng khi nhờ ông mà tôi bị thương, nằm cả tháng bên bờ mồ: ông còn muốn giết cả mẹ tôi nữa.” Savelich như bị sét đánh. “Xin cậu thương tôi,” ông nói, suýt bật khóc, “cậu nói gì vậy? Tôi là nguyên cớ khiến cậu bị thương ư! Có Chúa thấy, tôi đã chạy đến che cho cậu bằng chính ngực mình khỏi kiếm của Alexei Ivanovich! Cái tuổi già đáng nguyền rủa làm vướng chân tôi. Mà tôi đã làm gì mẹ cậu?” — “Ông đã làm gì ư?” tôi đáp. “Ai bảo ông viết thư tố cáo tôi? Hay ông được cắt cử làm gián điệp của tôi?” — “Tôi? viết thư tố cáo cậu?” Savelich đáp trong nước mắt. “Lạy Chúa, Vua trên trời! Vậy xin cậu đọc xem ông chủ viết gì cho tôi: cậu sẽ thấy tôi tố cáo cậu thế nào.” Rồi ông rút trong túi ra một lá thư, và tôi đọc những dòng sau:

[pushkin-the-captain-s-daughter:6.23]
“Đồ chó già, ngươi không biết xấu hổ sao, bất chấp lệnh nghiêm của ta mà không báo cho ta biết về con trai ta Pyotr Andreyevich, để người ngoài phải báo cho ta về những trò quậy của nó. Ngươi làm bổn phận và ý chủ như thế đấy à? Ta sẽ cho ngươi đi chăn lợn, đồ chó già, vì tội giấu sự thật và dung túng cho một thanh niên! Nhận được thư này, ta lệnh cho ngươi lập tức viết lại cho ta, hiện giờ sức khỏe nó ra sao, người ta báo với ta rằng nó đã khá hơn; và nó bị thương đúng chỗ nào, và đã được chữa kỹ chưa.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:6.24]
Rõ ràng Savelich có lý và tôi đã vô cớ xúc phạm ông bằng lời trách móc và nghi ngờ. Tôi xin ông tha lỗi; nhưng ông già không nguôi. “Sống đến nước này,” ông nhắc đi nhắc lại; “hầu hạ chủ để nhận những ân huệ thế này đây! Tôi vừa là chó già, vừa là thằng chăn lợn, mà tôi lại là nguyên cớ vết thương của cậu ư? Không, cậu Pyotr Andreyevich! không phải tôi, chính cái lão mô-xiơ đáng nguyền rủa gây ra tất cả: lão dạy cậu chọc những cái xiên sắt rồi giậm chân thình thịch, như thể chọc với giậm là tránh được kẻ ác! Cần gì thuê lão mô-xiơ rồi tốn thêm tiền!”

[pushkin-the-captain-s-daughter:6.25]
Nhưng ai đã nhận lấy công việc báo cho cha tôi biết cách cư xử của tôi? Viên tướng ư? Nhưng ông có vẻ không mấy bận tâm đến tôi; còn Ivan Kuzmich thì không thấy cần báo cáo về cuộc đấu kiếm. Tôi lạc trong những phỏng đoán. Nghi ngờ của tôi dừng lại ở Shvabrin. Chỉ mình hắn được lợi trong vụ tố cáo, mà hậu quả của nó có thể là tôi bị đuổi khỏi pháo đài và đoạn tuyệt với gia đình ông chỉ huy. Tôi đi báo tất cả cho Marya Ivanovna. Cô đón tôi ở bậc thềm. “Anh làm sao thế?” cô nói khi thấy tôi. “Sao anh tái thế!” — “Hết cả rồi!” tôi đáp và đưa cô lá thư của cha. Đến lượt cô tái mặt. Đọc xong, cô trả thư lại bằng bàn tay run và nói bằng giọng run: “Chắc số em không được may… Gia đình anh không muốn nhận em vào nhà. Mọi sự xin theo ý Chúa! Chúa biết rõ hơn ta điều ta cần. Biết làm sao, Pyotr Andreyevich; ít nhất xin anh được hạnh phúc…” — “Không thể thế được!” tôi kêu, nắm lấy tay cô; “em yêu anh; anh sẵn sàng làm tất cả. Ta đi, quỳ xuống chân cha mẹ em; họ là người giản dị, không phải những kẻ kiêu ngạo cứng lòng… Họ sẽ ban phúc cho chúng ta; ta sẽ cưới nhau… rồi sau này, anh tin chắc, ta sẽ nài được cha anh; mẹ anh sẽ đứng về phía ta; ông sẽ tha thứ cho anh…” — “Không, Pyotr Andreyevich,” Masha đáp, “em sẽ không lấy anh khi chưa có phúc lành của cha mẹ anh. Không có phúc lành của họ anh sẽ không hạnh phúc. Ta hãy chịu theo ý Chúa. Nếu anh tìm được người định mệnh, nếu anh yêu người khác — Chúa ở cùng anh, Pyotr Andreyevich; còn em sẽ cầu nguyện cho cả hai người…” Đến đó cô khóc và bỏ đi; tôi định vào phòng theo cô, nhưng cảm thấy mình không làm chủ nổi bản thân, bèn quay về nhà.

[pushkin-the-captain-s-daughter:6.26]
Tôi ngồi chìm trong suy nghĩ sâu xa, thì Savelich bỗng cắt ngang dòng ý nghĩ của tôi. “Đây, cậu,” ông nói, đưa tôi một tờ giấy chi chít chữ; “cậu xem tôi có phải kẻ tố cáo chủ mình và cố làm cha con cậu bất hòa không.” Tôi cầm tờ giấy từ tay ông: đó là thư trả lời của Savelich cho lá thư ông nhận được. Đây là nguyên văn, từng chữ một:

[pushkin-the-captain-s-daughter:6.27]
“Kính thưa ông chủ Andrei Petrovich,

[pushkin-the-captain-s-daughter:6.28]
người cha nhân từ của chúng tôi!

[pushkin-the-captain-s-daughter:6.29]
Thư ngài nhân từ ban xuống tôi đã nhận được, trong đó ngài giận tôi, kẻ nô bộc của ngài, rằng tôi đáng hổ thẹn vì không làm theo lệnh chủ; — nhưng tôi không phải chó già, tôi là kẻ tôi tớ trung thành của ngài, vâng lời chủ và hết lòng phục vụ ngài mãi cho đến bạc đầu. Còn về vết thương của Pyotr Andreyevich tôi không viết gì cho ngài, để khỏi làm ngài hoảng sợ vô cớ, mà nghe nói bà chủ, mẹ chúng tôi Avdotya Vasilyevna, vì sợ cũng đã ngã bệnh, và tôi sẽ cầu Chúa cho bà mạnh khỏe. Pyotr Andreyevich bị thương dưới vai phải, vào ngực ngay dưới xương, sâu một vershok rưỡi, và cậu nằm tại nhà ông chỉ huy, nơi chúng tôi khiêng cậu từ bờ sông tới, và chữa cho cậu là anh thợ cạo ở đây, Stepan Paramonov; và nay Pyotr Andreyevich, tạ ơn Chúa, đã khỏe, và về cậu chẳng có gì để viết ngoài điều tốt. Các quan trên, nghe nói, hài lòng về cậu; còn ở nhà Vasilisa Yegorovna cậu như con ruột. Còn việc cậu gặp phải chuyện rủi ấy, thì đã là chuyện qua rồi, không đáng trách một chàng trai: ngựa bốn chân còn có lúc vấp. Ngài viết rằng sẽ đày tôi đi chăn lợn, thì cũng là quyền ông chủ của ngài. Nay xin kẻ nô bộc cúi lạy ngài.

[pushkin-the-captain-s-daughter:6.30]
Tôi tớ trung thành của ngài,

[pushkin-the-captain-s-daughter:6.31]
Arkhip Savelyev.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:6.32]
Đọc bức thư của ông già tốt bụng, tôi không thể không mỉm cười mấy lần. Tôi không đủ sức trả lời cha; còn để trấn an mẹ thì thư của Savelich tôi thấy đã đủ.

[pushkin-the-captain-s-daughter:6.33]
Từ đó cảnh ngộ tôi đổi khác. Marya Ivanovna hầu như không nói chuyện với tôi và tìm mọi cách tránh mặt. Nhà ông chỉ huy trở nên đáng chán với tôi. Dần dần tôi quen ngồi một mình ở nhà. Vasilisa Yegorovna lúc đầu trách tôi chuyện ấy; nhưng thấy tôi cứng đầu, đành để tôi yên. Với Ivan Kuzmich tôi chỉ gặp khi công vụ đòi hỏi. Với Shvabrin tôi ít gặp và không thích gặp, nhất là vì tôi nhận ra ở hắn một mối thù giấu kín với mình, điều khẳng định những nghi ngờ của tôi. Cuộc sống trở nên không chịu nổi. Tôi rơi vào nỗi u uất mà cô đơn và nhàn rỗi nuôi lớn. Tình yêu của tôi bùng lên trong cô quạnh và mỗi giờ thêm nặng nề. Tôi mất hứng đọc sách và làm văn. Tinh thần tôi sa sút. Tôi sợ hoặc hóa điên, hoặc sa vào trác táng. Những biến cố bất ngờ, có ảnh hưởng lớn đến cả đời tôi, bỗng đem đến cho tâm hồn tôi một cú chấn động mạnh mẽ và có ích.

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.1]
Chương VI. Cuộc nổi dậy của Pugachev

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.2]
Các cậu trai trẻ, hãy lắng nghe

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.3]
Những điều bọn già chúng tôi sắp kể.

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.4]
Dân ca.

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.5]
Trước khi bắt tay tả những biến cố kỳ lạ mà tôi là người chứng kiến, tôi phải nói vài lời về tình hình tỉnh Orenburg vào cuối năm 1773.

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.6]
Tỉnh rộng lớn và giàu có ấy có vô số dân nửa khai hóa cư ngụ, mới đây mới công nhận quyền cai trị của các vua Nga. Những cuộc nổi loạn liên miên, việc chưa quen với luật pháp và đời sống dân sự, tính nông nổi và tàn bạo của họ đòi hỏi chính quyền phải canh chừng không ngừng để giữ họ trong vòng vâng phục. Các pháo đài được xây ở những nơi xét là thuận tiện, và phần lớn có người Cô-dắc, những chủ nhân lâu đời của bờ sông Yaik, đến ở. Nhưng người Cô-dắc Yaik, đáng lẽ phải giữ yên ổn và an ninh cho vùng này, từ một thời gian nay lại chính là những thần dân bất an và nguy hiểm đối với chính quyền. Năm 1772, một cuộc nổi loạn nổ ra ở thị trấn chính của họ. Nguyên nhân là những biện pháp nghiêm khắc của thiếu tướng Traubenberg nhằm đưa quân đội về vòng vâng phục cần thiết. Hậu quả là Traubenberg bị giết dã man, việc cai trị bị thay đổi tự tiện, và cuối cùng cuộc loạn bị dẹp bằng đạn chùm và những hình phạt tàn khốc.

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.7]
Việc ấy xảy ra ít lâu trước khi tôi đến pháo đài Belogorsk. Mọi sự đã yên hoặc có vẻ yên; nhà chức trách quá dễ tin vào sự ăn năn giả vờ của những kẻ phản loạn xảo quyệt, chúng ngầm oán độc và chờ dịp thuận lợi để gây rối trở lại.

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.8]
Tôi trở lại câu chuyện của mình.

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.9]
Một buổi tối (đầu tháng Mười năm 1773) tôi ngồi nhà một mình, nghe gió thu hú và nhìn qua cửa sổ những đám mây chạy ngang mặt trăng. Có người đến gọi tôi, nhân danh ông chỉ huy. Tôi đi ngay. Ở chỗ ông chỉ huy, tôi thấy Shvabrin, Ivan Ignatyich và một viên đội Cô-dắc. Trong phòng không có Vasilisa Yegorovna lẫn Marya Ivanovna. Ông chỉ huy chào tôi với vẻ lo lắng. Ông khóa cửa, mời mọi người ngồi, trừ viên đội đứng ở cửa, rút trong túi ra một tờ giấy và nói với chúng tôi: “Các vị sĩ quan, tin quan trọng! Nghe tướng quân viết gì đây.” Rồi ông đeo kính và đọc những dòng sau:

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.10]
“Gửi ông chỉ huy pháo đài Belogorsk,

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.11]
đại úy Mironov.

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.12]
Mật.

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.13]
Nay báo để ông biết rằng tên Cô-dắc sông Đông và kẻ ly giáo Emelyan Pugachev, đã trốn khỏi nơi giam giữ, phạm tội xấc xược không thể tha thứ khi mạo xưng là cố hoàng đế Pyotr III, đã tập hợp một băng đảng gian ác, gây loạn trong các làng Yaik và đã đánh chiếm, tàn phá nhiều pháo đài, đi đến đâu cũng cướp bóc và giết người. Vì vậy, khi nhận được thư này, ông, thưa đại úy, phải lập tức áp dụng các biện pháp cần thiết để đẩy lùi tên gian ác và kẻ mạo danh nói trên, và nếu có thể thì tiêu diệt hoàn toàn hắn, nếu hắn tiến đánh pháo đài do ông phụ trách.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.14]
— Áp dụng các biện pháp cần thiết! — ông chỉ huy nói, bỏ kính ra và gấp tờ giấy lại. — Nghe đây, nói thì dễ. Tên gian kia xem ra mạnh; còn ta chỉ có tất cả một trăm ba mươi người, chưa kể người Cô-dắc, những kẻ khó mà trông cậy, nói không phải để chê, Maximych. (Viên đội mỉm cười.) Nhưng cũng đành chịu, các vị sĩ quan! Hãy cẩn thận, đặt lính gác và tuần đêm; nếu bị tấn công thì đóng cổng và đưa lính ra. Maximych, anh trông chừng người Cô-dắc của anh cho chặt. Khẩu pháo thì kiểm tra và lau chùi cho kỹ. Mà trên hết là giữ kín mọi chuyện này, đừng để ai trong pháo đài biết sớm.

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.15]
Ban xong những mệnh lệnh ấy, Ivan Kuzmich cho chúng tôi giải tán. Tôi ra cùng Shvabrin, bàn về điều vừa nghe. “Anh nghĩ chuyện này sẽ kết thúc ra sao?” tôi hỏi hắn. “Có trời biết,” hắn đáp; “rồi sẽ thấy. Hiện giờ tôi chưa thấy gì nghiêm trọng. Còn nếu…” Nói đến đó hắn trầm ngâm và, lơ đãng, huýt sáo một khúc aria Pháp.

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.16]
Dù mọi đề phòng của chúng tôi, tin Pugachev xuất hiện vẫn lan khắp pháo đài. Ivan Kuzmich, tuy rất kính trọng vợ, nhưng không đời nào tiết lộ cho bà một bí mật được giao do công vụ. Nhận thư của tướng quân xong, ông khá khéo léo tiễn Vasilisa Yegorovna đi chỗ khác, bảo rằng cha Gerasim nhận được từ Orenburg những tin lạ lùng nào đó và giữ kín tuyệt đối. Vasilisa Yegorovna lập tức muốn đi thăm vợ cha xứ và, theo lời khuyên của Ivan Kuzmich, dẫn cả Masha theo để cô khỏi buồn một mình.

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.17]
Ivan Kuzmich, trở thành chủ nhà đầy đủ, liền cho gọi chúng tôi, còn Palashka thì nhốt vào buồng chứa đồ để nó khỏi nghe lỏm.

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.18]
Vasilisa Yegorovna về nhà, chẳng dò được gì ở vợ cha xứ, và biết rằng lúc bà vắng nhà Ivan Kuzmich có họp bàn, còn Palashka bị nhốt khóa. Bà đoán ra mình bị chồng lừa, và xông vào tra hỏi ông. Nhưng Ivan Kuzmich đã chuẩn bị đối phó. Ông không chút lúng túng, dõng dạc trả lời bà vợ tò mò: “Nghe này, bà nó, đàn bà nhà mình nghĩ ra chuyện đun lò bằng rơm; mà như thế có thể sinh tai họa, nên tôi đã ra lệnh nghiêm từ nay đàn bà không được đun lò bằng rơm, mà đun bằng củi khô và cành gãy.” — “Thế sao ông phải nhốt Palashka?” bà phu nhân hỏi. “Cớ gì con bé tội nghiệp phải ngồi trong buồng kho cho đến khi chúng tôi về?” Ivan Kuzmich không chuẩn bị cho câu hỏi này; ông rối lên và lắp bắp điều gì đó rất lủng củng. Vasilisa Yegorovna thấy chồng gian trá; nhưng biết chẳng moi được gì ở ông, bà thôi hỏi và chuyển sang chuyện dưa chuột muối mà Akulina Pamfilovna làm theo cách hoàn toàn riêng. Cả đêm Vasilisa Yegorovna không ngủ được và không tài nào đoán ra trong đầu chồng có chuyện gì mà bà không được biết.

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.19]
Hôm sau, từ lễ thánh về, bà thấy Ivan Ignatyich đang moi ra khỏi khẩu pháo những mảnh giẻ, sỏi, vụn gỗ, xương chơi chuyền và đủ thứ rác lũ trẻ nhét vào. “Những chuẩn bị quân sự này nghĩa là gì?” bà phu nhân nghĩ, “hay là họ sợ người Kyrgyz tấn công? Nhưng lẽ nào Ivan Kuzmich lại giấu mình những chuyện vặt thế này?” Bà gọi Ivan Ignatyich, quyết tâm moi cho ra bí mật đang giày vò tính tò mò đàn bà của bà.

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.20]
Vasilisa Yegorovna nói với ông vài lời nhận xét về chuyện nhà cửa, như một quan tòa mở cuộc điều tra bằng những câu hỏi ngoài lề để trước hết ru ngủ sự cảnh giác của bị cáo. Rồi, im lặng vài phút, bà thở dài thật sâu và nói, lắc đầu: “Lạy Chúa tôi! Xem những tin tức này! Rồi sẽ ra sao?”

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.21]
— Ôi, bà ơi! — Ivan Ignatyich đáp. — Chúa nhân từ: lính ta đủ, thuốc súng nhiều, khẩu pháo tôi đã lau. Biết đâu ta chống nổi Pugachev. Chúa không bỏ, ma chẳng bắt!

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.22]
— Thế Pugachev là người thế nào? — bà phu nhân hỏi.

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.23]
Đến đây Ivan Ignatyich nhận ra mình lỡ lời, và cắn lưỡi. Nhưng đã muộn. Vasilisa Yegorovna ép ông thú nhận hết, sau khi hứa không kể cho ai.

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.24]
Vasilisa Yegorovna giữ lời hứa và không nói với ai một lời, trừ vợ cha xứ, mà cũng chỉ vì con bò của bà còn đi lang thang ngoài thảo nguyên và có thể bị bọn gian bắt mất.

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.25]
Chẳng bao lâu ai cũng nói về Pugachev. Dư luận không giống nhau. Ông chỉ huy cử viên đội đi dò la kỹ mọi chuyện ở các làng và pháo đài lân cận. Hai ngày sau viên đội về và báo rằng ngoài thảo nguyên, cách pháo đài chừng sáu mươi verst, anh ta thấy rất nhiều đống lửa và nghe người Bashkir nói có một đạo quân không rõ lai lịch đang kéo đến. Tuy vậy anh không nói được điều gì chắc chắn, vì không dám đi xa hơn.

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.26]
Trong pháo đài, giữa những người Cô-dắc, thấy rõ một sự xao động khác thường; ở mọi phố họ tụm thành từng nhóm, thì thầm với nhau và giải tán khi thấy lính dragoon hay lính đồn trú. Người ta cử mật thám đến chỗ họ. Yulai, người Kalmyk đã rửa tội, báo cho ông chỉ huy một tin quan trọng. Theo Yulai, lời khai của viên đội là dối: khi trở về, tên Cô-dắc xảo quyệt nói với đồng bọn rằng hắn đã đến chỗ bọn phản loạn, được yết kiến chính thủ lĩnh của chúng, người cho hắn hôn tay và nói chuyện với hắn rất lâu. Ông chỉ huy lập tức cho giam viên đội lại và đặt Yulai vào chỗ của hắn. Tin này người Cô-dắc đón nhận với sự bất bình lộ rõ. Họ lớn tiếng cằn nhằn, và Ivan Ignatyich, người thi hành lệnh của ông chỉ huy, tận tai nghe họ nói: “Rồi sẽ đến lượt ngươi, đồ chuột đồn trú!” Ông chỉ huy định ngay hôm ấy thẩm vấn tù nhân; nhưng viên đội đã trốn khỏi chỗ giam, hẳn là nhờ đồng bọn.

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.27]
Một tình tiết mới làm ông chỉ huy thêm lo. Người ta bắt được một người Bashkir mang truyền đơn kích động nổi loạn. Nhân đó ông chỉ huy định lại họp các sĩ quan và vì thế muốn lại đuổi Vasilisa Yegorovna đi bằng một cớ nghe được. Nhưng Ivan Kuzmich là người hết sức thẳng thắn và ngay thật, nên không nghĩ ra cách nào khác ngoài cách ông đã dùng một lần.

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.28]
“Nghe này, Vasilisa Yegorovna,” ông nói, ho khẽ. “Nghe nói cha Gerasim nhận được từ thành phố…” — “Thôi đừng nói dối, Ivan Kuzmich,” bà phu nhân ngắt lời; “ông muốn họp bàn mà không có tôi để bàn chuyện Emelyan Pugachev; nhưng ông đừng hòng lừa được tôi!” Ivan Kuzmich trố mắt. “Thôi, bà nó,” ông nói, “nếu bà đã biết hết thì cứ ở lại; chúng tôi sẽ bàn có cả bà.” — “Thế mới phải chứ, ông ạ,” bà đáp; “mánh khóe không hợp với ông đâu; cho gọi các sĩ quan đi.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.29]
Chúng tôi lại họp. Ivan Kuzmich, trước mặt vợ, đọc cho chúng tôi nghe tờ hịch của Pugachev, do một tên Cô-dắc nửa biết chữ nào đó viết. Tên giặc cướp tuyên bố ý định lập tức tiến đánh pháo đài chúng tôi; mời người Cô-dắc và lính vào băng mình, còn khuyên các chỉ huy chớ chống cự, đe dọa xử tử nếu trái lệnh. Tờ hịch viết bằng lời lẽ thô nhưng mạnh, và hẳn gây một ấn tượng nguy hiểm trong đầu óc dân thường.

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.30]
— Thằng lừa đảo! — bà phu nhân kêu lên. — Dám đề nghị với ta nữa! Ra đón nó và đặt cờ dưới chân nó! Ôi, thằng chó đẻ! Nó không biết ta đã bốn mươi năm trong quân ngũ và, tạ ơn Chúa, đã thấy đủ mọi thứ sao? Lẽ nào có những chỉ huy nghe lời thằng cướp?

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.31]
— Chắc là không, — Ivan Kuzmich đáp. — Nhưng nghe nói tên gian đã chiếm nhiều pháo đài rồi.

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.32]
— Rõ ràng hắn thực sự mạnh, — Shvabrin nhận xét.

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.33]
— Giờ ta sẽ biết sức mạnh thật của hắn, — ông chỉ huy nói. — Vasilisa Yegorovna, đưa tôi chìa khóa kho. Ivan Ignatyich, đi dẫn người Bashkir ra và bảo Yulai mang roi tới đây.

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.34]
— Khoan, Ivan Kuzmich, — bà phu nhân nói, đứng dậy. — Để tôi dẫn Masha đi đâu khỏi nhà; kẻo nó nghe tiếng kêu rồi hoảng. Mà nói thật, tôi không ưa chuyện tra hỏi. Mời các vị ở lại.

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.35]
Ngày xưa, tra tấn ăn sâu trong tập quán xét xử đến nỗi sắc lệnh nhân đạo bãi bỏ nó vẫn lâu không có hiệu lực. Người ta nghĩ rằng lời tự thú của tội phạm là cần thiết để kết tội hắn trọn vẹn — một ý nghĩ không chỉ vô căn cứ mà còn hoàn toàn trái với lẽ phải pháp lý: bởi nếu lời chối của bị cáo không được coi là bằng chứng vô tội, thì lời nhận của hắn càng không thể là bằng chứng có tội. Đến nay tôi vẫn còn nghe những vị quan tòa già tiếc việc bãi bỏ tập tục dã man ấy. Còn thời ấy, không ai nghi ngờ sự cần thiết của tra tấn, cả quan tòa lẫn bị cáo. Vì vậy lệnh của ông chỉ huy không làm ai trong chúng tôi ngạc nhiên hay bất an. Ivan Ignatyich đi tìm người Bashkir, đang ngồi trong kho, khóa dưới chìa của bà phu nhân, và vài phút sau người tù được dẫn vào gian ngoài. Ông chỉ huy ra lệnh đưa hắn vào.

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.36]
Người Bashkir khó nhọc bước qua ngưỡng cửa (hắn bị cùm) và, bỏ chiếc mũ cao xuống, dừng lại ở cửa. Tôi nhìn hắn và rùng mình. Tôi sẽ không bao giờ quên người này. Trông hắn ngoài bảy mươi. Hắn không có mũi, không có tai. Đầu cạo trọc; thay cho râu chỉ thò ra vài sợi bạc; hắn thấp bé, gầy và gù; nhưng đôi mắt hẹp vẫn còn lóe lửa. “Ha! — ông chỉ huy nói, nhận ra qua những dấu hiệu khủng khiếp ấy một trong những kẻ nổi loạn bị trừng phạt năm 1741. — Hóa ra ngươi, sói già, đã sa vào bẫy của ta. Chắc không phải lần đầu ngươi nổi loạn, nếu đầu ngươi bị bào nhẵn thế kia. Lại gần đây; nói đi, ai sai ngươi đến?”

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.37]
Người Bashkir già im lặng và nhìn ông chỉ huy với vẻ hoàn toàn ngây dại. “Sao ngươi im? — Ivan Kuzmich nói tiếp, — hay là bel'mes, không hiểu tiếng Nga? Yulai, hỏi hắn bằng tiếng các ngươi xem ai sai hắn vào pháo đài ta?”

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.38]
Yulai nhắc lại câu hỏi của Ivan Kuzmich bằng tiếng Tatar. Nhưng người Bashkir nhìn hắn với vẻ mặt cũ và không đáp một lời.

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.39]
— Yakshi, — ông chỉ huy nói; — ngươi sẽ phải nói. Các chú! cởi cái áo choàng sọc ngu ngốc của hắn ra và quất lưng hắn cho nát. Yulai, nhớ đánh cho kỹ!

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.40]
Hai lính thương tật bắt đầu lột đồ người Bashkir. Mặt kẻ bất hạnh lộ vẻ bất an. Hắn ngó quanh khắp phía như con thú nhỏ bị lũ trẻ bắt. Khi một lính thương tật nắm hai tay hắn, quàng quanh cổ mình, nhấc ông già lên vai, và Yulai cầm roi vung lên, — người Bashkir mới rên lên bằng giọng yếu ớt van nài, gật đầu, há miệng, trong đó thay cho lưỡi chỉ có một mẩu cụt ngọ nguậy.

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.41]
Khi nhớ rằng chuyện ấy xảy ra trong đời tôi và nay tôi đã sống đến triều đại nhân từ của hoàng đế Alexander, tôi không thể không kinh ngạc trước những tiến bộ nhanh chóng của văn minh và sự lan rộng của các nguyên tắc nhân đạo. Hỡi chàng trai! nếu những ghi chép của tôi rơi vào tay bạn, hãy nhớ rằng những thay đổi tốt nhất và bền nhất là những thay đổi đến từ việc cải thiện phong tục, không có bất kỳ chấn động cưỡng bức nào.

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.42]
Ai cũng sững sờ. “Thôi, — ông chỉ huy nói, — xem ra không moi được gì ở hắn. Yulai, đưa người Bashkir về kho. Còn chúng ta, các vị, bàn thêm vài chuyện.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.43]
Chúng tôi đang bàn về tình thế thì Vasilisa Yegorovna bước vào phòng, thở hổn hển, vẻ vô cùng hoảng hốt.

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.44]
— Bà làm sao thế? — ông chỉ huy ngạc nhiên hỏi.

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.45]
— Trời ơi, tai họa! — Vasilisa Yegorovna đáp. — Nizhneozernaya bị chiếm sáng nay. Người làm của cha Gerasim vừa từ đó về. Anh ta thấy họ chiếm. Chỉ huy và tất cả sĩ quan bị treo cổ hết. Toàn bộ lính bị bắt làm tù binh. Chỉ lát nữa bọn gian sẽ đến đây.

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.46]
Tin bất ngờ làm tôi choáng váng. Chỉ huy pháo đài Nizhneozernaya, một thanh niên ít nói và khiêm tốn, tôi có quen: hai tháng trước ông đi từ Orenburg tới cùng cô vợ trẻ và ghé nhà Ivan Kuzmich. Nizhneozernaya cách pháo đài chúng tôi chừng hai mươi lăm verst. Giờ nào chúng tôi cũng có thể chờ Pugachev tấn công. Số phận Marya Ivanovna hiện rõ trong đầu tôi, và tim tôi như ngừng đập.

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.47]
— Xin ông nghe tôi, Ivan Kuzmich! — tôi nói với ông chỉ huy. — Bổn phận chúng ta là giữ pháo đài đến hơi thở cuối cùng; điều ấy khỏi phải bàn. Nhưng phải nghĩ đến sự an toàn của phụ nữ. Hãy gửi họ đến Orenburg, nếu đường còn thông, hoặc đến một pháo đài xa hơn, đáng tin hơn, nơi bọn gian không kịp tới.

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.48]
Ivan Kuzmich quay sang vợ và nói: “Nghe này, bà nó, quả thật, hay là gửi các bà đi xa chút, trong lúc chúng tôi chưa dẹp xong bọn phản loạn?”

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.49]
— Ôi, vớ vẩn! — bà phu nhân nói. — Đâu có pháo đài nào đạn không bay tới? Belogorsk có gì không đáng tin? Tạ ơn Chúa, chúng tôi đã sống ở đây hai mươi hai năm. Đã thấy cả người Bashkir lẫn người Kyrgyz: biết đâu cầm cự nổi cả Pugachev!

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.50]
— Thôi, bà nó, — Ivan Kuzmich đáp, — thì ở lại, nếu bà trông cậy vào pháo đài của ta. Nhưng còn Masha ta làm gì? Tốt nếu ta cầm cự nổi hoặc đợi được viện binh; còn nếu bọn gian chiếm pháo đài thì sao?

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.51]
— Thì… — Đến đó Vasilisa Yegorovna lắp bắp và im bặt, vẻ vô cùng xúc động.

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.52]
— Không, Vasilisa Yegorovna, — ông chỉ huy nói tiếp, nhận ra lời mình có tác dụng, có lẽ lần đầu trong đời. — Masha ở lại đây không nên. Ta gửi nó đến Orenburg, đến chỗ mẹ đỡ đầu của nó: ở đó quân và pháo đủ cả, tường xây bằng đá. Và tôi cũng khuyên bà đi cùng nó; bà tuy già đấy, nhưng hãy nghĩ xem bà sẽ ra sao nếu pháo đài bị đánh chiếm.

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.53]
— Được, — bà phu nhân nói, — thôi thì gửi Masha đi. Còn tôi thì mơ cũng đừng nhờ: tôi không đi. Tôi chẳng việc gì lúc cuối đời phải xa ông và đi tìm một nấm mồ cô đơn nơi đất khách. Sống cùng nhau, chết cùng nhau.

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.54]
— Phải đấy, — ông chỉ huy nói. — Thôi, không chậm trễ nữa. Đi chuẩn bị hành trang cho Masha. Mai sáng sớm ta tiễn nó, và cho nó cả đoàn hộ tống, dù ta chẳng còn người dư. Mà Masha đâu?

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.55]
— Ở chỗ Akulina Pamfilovna, — bà phu nhân đáp. — Nó khó ở khi nghe tin Nizhneozernaya bị chiếm; tôi sợ nó đổ bệnh. Lạy Chúa, chúng ta đã sống đến nông nỗi này!

[pushkin-the-captain-s-daughter:7.56]
Vasilisa Yegorovna đi lo việc lên đường của con gái. Cuộc nói chuyện ở chỗ ông chỉ huy vẫn tiếp tục; nhưng tôi không chen vào nữa và chẳng nghe gì. Marya Ivanovna đến bữa tối, xanh xao và đẫm lệ. Chúng tôi ăn tối trong im lặng và rời bàn sớm hơn thường lệ; chào cả nhà xong, chúng tôi ai về nhà nấy. Nhưng tôi cố ý để quên thanh kiếm và quay lại lấy: tôi linh cảm sẽ gặp Marya Ivanovna một mình. Quả vậy, cô đón tôi ở cửa và trao tôi thanh kiếm. “Vĩnh biệt, Pyotr Andreyevich! — cô nói trong nước mắt. — Họ gửi em đi Orenburg. Xin anh sống và hạnh phúc; có thể Chúa sẽ cho ta gặp lại nhau; còn nếu không…” Cô nức nở. Tôi ôm cô. “Vĩnh biệt, thiên thần của anh, — tôi nói, — vĩnh biệt, người yêu dấu, người anh mong ước! Dù anh thế nào, hãy tin rằng ý nghĩ cuối cùng và lời cầu nguyện cuối cùng của anh sẽ là về em!” Masha nức nở, tựa vào ngực tôi. Tôi hôn cô nồng nhiệt và vội ra khỏi phòng.

[pushkin-the-captain-s-daughter:8.1]
Chương VII. Cuộc tấn công

[pushkin-the-captain-s-daughter:8.2]
Đầu tôi ơi, cái đầu tôi,

[pushkin-the-captain-s-daughter:8.3]
Cái đầu đã phục vụ!

[pushkin-the-captain-s-daughter:8.4]
Phục vụ rồi, cái đầu tôi,

[pushkin-the-captain-s-daughter:8.5]
Tròn ba mươi năm lẻ ba năm.

[pushkin-the-captain-s-daughter:8.6]
Ôi, cái đầu chẳng thu được gì,

[pushkin-the-captain-s-daughter:8.7]
Chẳng lợi lộc, chẳng niềm vui,

[pushkin-the-captain-s-daughter:8.8]
Chẳng một lời tử tế cho mình,

[pushkin-the-captain-s-daughter:8.9]
Chẳng một cấp bậc cao;

[pushkin-the-captain-s-daughter:8.10]
Cái đầu chỉ thu được

[pushkin-the-captain-s-daughter:8.11]
Hai cột cao,

[pushkin-the-captain-s-daughter:8.12]
Một xà ngang gỗ thích,

[pushkin-the-captain-s-daughter:8.13]
Và một chiếc thòng lọng lụa.

[pushkin-the-captain-s-daughter:8.14]
Dân ca.

[pushkin-the-captain-s-daughter:8.15]
Đêm ấy tôi không ngủ và không cởi áo. Tôi định đến cổng pháo đài lúc rạng đông, nơi Marya Ivanovna sẽ lên đường, và từ biệt cô lần cuối. Tôi cảm thấy mình đổi thay nhiều: nỗi xao động trong lòng lúc này nhẹ hơn hẳn nỗi chán nản mà mới đây tôi còn chìm đắm. Hòa với nỗi buồn chia ly là những hy vọng mơ hồ mà ngọt ngào, là sự nôn nóng chờ hiểm nguy, và những tình cảm của một tham vọng cao quý. Đêm trôi qua lúc nào không hay. Tôi đã sắp bước ra khỏi nhà thì cửa mở và một hạ sĩ vào báo rằng người Cô-dắc của ta đêm qua đã rút khỏi pháo đài, cưỡng ép bắt theo cả Yulai, và quanh pháo đài có những kẻ lạ mặt đang cưỡi ngựa lượn quanh. Ý nghĩ Marya Ivanovna không kịp lên đường làm tôi kinh hoàng; tôi vội dặn hạ sĩ vài điều và lập tức lao đến chỗ ông chỉ huy.

[pushkin-the-captain-s-daughter:8.16]
Trời đã rạng. Tôi bay trên phố thì nghe có người gọi. Tôi dừng lại. “Anh đi đâu?” Ivan Ignatyich nói, đuổi kịp tôi. “Ivan Kuzmich đang ở trên lũy và sai tôi đi tìm anh. Pugach đến rồi.” — “Marya Ivanovna đi chưa?” tôi hỏi, tim run lên. “Không kịp,” Ivan Ignatyich đáp: “đường đi Orenburg bị cắt; pháo đài bị vây. Xấu lắm, Pyotr Andreyevich!”

[pushkin-the-captain-s-daughter:8.17]
Chúng tôi lên lũy, một chỗ đất cao do thiên nhiên tạo nên và được gia cố bằng hàng rào cọc. Ở đó mọi cư dân pháo đài đã tụ tập. Đồn trú đứng sẵn với súng. Khẩu pháo đã được kéo lên đó từ hôm trước. Ông chỉ huy đi đi lại lại trước hàng ngũ ít ỏi của mình. Hiểm nguy gần kề truyền cho người lính già một sự hăng hái khác thường. Trên thảo nguyên, cách pháo đài không xa, chừng hai mươi người cưỡi ngựa đang lượn quanh. Họ có vẻ là người Cô-dắc, nhưng giữa họ cũng có người Bashkir, dễ nhận ra qua những chiếc mũ da linh miêu và ống tên. Ông chỉ huy đi một vòng qua đạo quân của mình, nói với lính: “Nào, các chú, hôm nay ta hãy đứng vững vì mẹ Nữ hoàng, và chứng tỏ cho cả thiên hạ rằng ta là những người dũng cảm và đã tuyên thệ!” Lính lớn tiếng bày tỏ lòng nhiệt thành. Shvabrin đứng cạnh tôi và chăm chú nhìn quân địch. Những người đang lượn ngoài thảo nguyên, thấy có động tĩnh trong pháo đài, tụ lại thành một nhóm và bắt đầu bàn với nhau. Ông chỉ huy ra lệnh cho Ivan Ignatyich chĩa pháo vào đám đông ấy, và tự mình châm ngòi. Quả đạn rít lên bay qua đầu họ, không gây hại gì. Đám kỵ sĩ tản ra, lập tức phóng đi khuất dạng, và thảo nguyên vắng tanh.

[pushkin-the-captain-s-daughter:8.18]
Đến đó Vasilisa Yegorovna xuất hiện trên lũy, cùng Masha, không chịu rời bà. “Sao? — bà phu nhân nói. — Trận đánh thế nào? Quân địch đâu?” — “Quân địch không xa, — Ivan Kuzmich đáp. — Nếu Chúa cho, mọi việc sẽ ổn. Sao, Masha, con sợ không?” — “Không, cha ạ, — Marya Ivanovna đáp; — ở nhà một mình còn sợ hơn.” Rồi cô nhìn tôi và gượng cười. Tôi bất giác siết chặt chuôi kiếm, nhớ ra hôm trước đã nhận nó từ tay cô, như để bảo vệ người yêu dấu. Tim tôi bừng cháy. Tôi tưởng tượng mình là hiệp sĩ của cô. Tôi khao khát chứng tỏ mình xứng đáng với lòng tin của cô, và sốt ruột chờ phút quyết định.

[pushkin-the-captain-s-daughter:8.19]
Lúc ấy từ sau một ngọn đồi cách pháo đài nửa verst, những đám kỵ binh mới hiện ra, và chẳng mấy chốc thảo nguyên đầy ắp những người trang bị giáo và cung tên. Giữa họ, một người mặc áo caftan đỏ, tay cầm kiếm trần, cưỡi ngựa trắng: đó chính là Pugachev. Hắn dừng lại; họ vây quanh hắn, và rõ ràng theo lệnh hắn, bốn người tách ra, phi hết tốc lực tới sát chân pháo đài. Chúng tôi nhận ra trong họ những kẻ phản bội của mình. Một người giữ dưới mũ một tờ giấy; người kia cắm trên ngọn giáo cái đầu Yulai, rũ nó ra rồi ném qua hàng rào cho chúng tôi. Cái đầu người Kalmyk khốn khổ rơi xuống chân ông chỉ huy. Bọn phản bội kêu: “Đừng bắn; ra đây gặp đức vua. Đức vua ở đây!”

[pushkin-the-captain-s-daughter:8.20]
“Đây này, ta cho chúng bay! — Ivan Kuzmich quát. — Các chú! bắn!” Lính ta bắn một loạt. Tên Cô-dắc cầm thư lảo đảo rồi ngã khỏi ngựa; những tên khác phóng ngược lại. Tôi nhìn Marya Ivanovna. Sững sờ vì cái đầu đẫm máu của Yulai, điếc tai vì loạt súng, cô như bất tỉnh. Ông chỉ huy gọi hạ sĩ lại và bảo lấy tờ giấy từ tay tên Cô-dắc đã chết. Hạ sĩ ra ngoài đồng và quay về, dắt ngựa của kẻ bị giết. Anh trao thư cho ông chỉ huy. Ivan Kuzmich đọc thầm rồi xé vụn. Trong lúc ấy bọn phản loạn rõ ràng đang chuẩn bị hành động. Chẳng bao lâu đạn bắt đầu rít quanh tai chúng tôi, và vài mũi tên cắm xuống đất và vào hàng rào quanh chúng tôi. “Vasilisa Yegorovna! — ông chỉ huy nói. — Đây không phải việc đàn bà; dẫn Masha đi; bà thấy đấy: con bé nửa sống nửa chết rồi.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:8.21]
Vasilisa Yegorovna, đã nín lặng dưới làn đạn, nhìn ra thảo nguyên, nơi thấy rõ một sự chuyển động lớn; rồi quay sang chồng và nói: “Ivan Kuzmich, sống chết do Chúa: hãy ban phúc cho Masha. Masha, lại gần cha đi.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:8.22]
Masha, tái nhợt và run rẩy, lại gần Ivan Kuzmich, quỳ xuống và cúi lạy sát đất. Ông chỉ huy già làm dấu thánh cho cô ba lần; rồi nâng cô dậy và, hôn cô, nói bằng giọng đã đổi khác: “Thôi, Masha, con hãy hạnh phúc. Hãy cầu Chúa: Ngài sẽ không bỏ con. Nếu tìm được người tử tế, xin Chúa cho hai con tình yêu và sự đồng lòng. Hãy sống như ta với Vasilisa Yegorovna đã sống. Thôi, vĩnh biệt, Masha. Vasilisa Yegorovna, dẫn nó đi mau.” (Masha ôm cổ ông và nức nở.) “Ta cũng hôn nhau đi, — bà phu nhân nói, khóc. — Vĩnh biệt, anh Ivan Kuzmich của em. Tha cho em nếu em có chỗ nào làm anh phật lòng!” — “Vĩnh biệt, vĩnh biệt, em! — ông chỉ huy nói, ôm bà vợ già. — Thôi, đủ rồi! Đi đi, mau đi về nhà; mà nếu kịp thì mặc cho Masha cái áo sarafan.” Phu nhân cùng con gái đi khuất. Tôi nhìn theo Marya Ivanovna; cô ngoảnh lại và gật đầu với tôi. Rồi Ivan Kuzmich quay sang chúng tôi, và mọi sự chú ý của ông dồn vào quân địch. Bọn phản loạn tụ lại quanh thủ lĩnh và bỗng bắt đầu xuống ngựa. “Giờ hãy đứng vững, — ông chỉ huy nói: — sắp có cuộc tấn công…” Đúng lúc ấy vang lên tiếng rít và tiếng gào khủng khiếp; bọn phản loạn chạy bộ lao tới pháo đài. Khẩu pháo của ta nạp đạn chùm. Ông chỉ huy để chúng đến thật gần rồi bỗng nã tiếp. Đạn chùm trúng giữa đám đông. Bọn phản loạn rút ra hai bên và lùi lại. Thủ lĩnh của chúng đứng lại một mình ở phía trước… Hắn vung kiếm và có vẻ đang hăng hái thuyết phục chúng… Tiếng gào và tiếng rít, vừa lặng đi một phút, lập tức lại nổi lên. “Nào, các chú, — ông chỉ huy nói; — giờ mở cổng, đánh trống. Các chú! tiến lên, xông ra, theo ta!”

[pushkin-the-captain-s-daughter:8.23]
Ông chỉ huy, Ivan Ignatyich và tôi chớp mắt đã ở bên ngoài lũy; nhưng đồn trú run sợ không nhúc nhích. “Sao các chú đứng đó? — Ivan Kuzmich quát. — Chết thì chết: việc nhà binh!” Đúng lúc ấy bọn phản loạn ập đến chúng tôi và xông vào pháo đài. Trống im; đồn trú vứt súng; tôi suýt bị đánh ngã nhưng đứng dậy được và cùng bọn phản loạn vào pháo đài. Ông chỉ huy, bị thương ở đầu, đứng giữa một nhóm bọn gian đang đòi ông chìa khóa. Tôi định lao đến giúp ông: mấy tên Cô-dắc lực lưỡng chộp lấy tôi và trói bằng thắt lưng, miệng nói: “Rồi các ngươi sẽ biết tay, quân bất tuân đức vua!” Chúng lôi chúng tôi đi qua các phố; dân từ trong nhà bước ra, mang bánh mì và muối. Tiếng chuông vang lên. Bỗng đám đông kêu rằng đức vua đang đợi tù nhân ở quảng trường và nhận lời tuyên thệ. Dân đổ ra quảng trường; chúng tôi cũng bị dồn tới đó.

[pushkin-the-captain-s-daughter:8.24]
Pugachev ngồi trên ghế bành ở thềm nhà chỉ huy. Hắn mặc áo caftan Cô-dắc đỏ, viền dây tua. Chiếc mũ cao lông điêu với tua vàng kéo sụp xuống đôi mắt long lanh. Gương mặt hắn tôi thấy quen. Các thủ lĩnh Cô-dắc vây quanh hắn. Cha Gerasim, tái nhợt và run rẩy, đứng ở thềm, cầm cây thánh giá trong tay, và có vẻ đang im lặng van xin hắn cho những nạn nhân sắp tới. Trên quảng trường người ta vội dựng giá treo cổ. Khi chúng tôi đến gần, người Bashkir xua dân ra và dẫn chúng tôi tới trước Pugachev. Tiếng chuông lặng; một sự im lặng sâu thẳm phủ xuống. “Ai là chỉ huy?” tên mạo danh hỏi. Viên đội của ta bước ra khỏi đám đông và chỉ Ivan Kuzmich. Pugachev nhìn ông già dữ dội và nói: “Sao ngươi dám chống lại ta, đức vua của ngươi?” Ông chỉ huy, kiệt sức vì vết thương, gom chút sức cuối cùng và đáp bằng giọng vững: “Ngươi không phải vua của ta, ngươi là quân trộm cắp và kẻ mạo danh, nghe rõ chưa!” Pugachev cau mày u ám và vẫy chiếc khăn trắng. Mấy tên Cô-dắc xốc viên đại úy già lên và lôi đến giá treo. Trên xà ngang ngồi vắt vẻo người Bashkir tàn tật mà hôm trước chúng tôi thẩm vấn. Hắn cầm sợi dây trong tay, và một phút sau tôi thấy Ivan Kuzmich tội nghiệp bị giật lên lơ lửng. Rồi người ta dẫn Ivan Ignatyich tới trước Pugachev. “Hãy tuyên thệ, — Pugachev nói với ông, — với đức vua Pyotr Fyodorovich!” — “Ngươi không phải vua của chúng ta, — Ivan Ignatyich đáp, lặp lại lời viên đại úy của mình. — Ngươi, ông chú ạ, là quân trộm cắp và kẻ mạo danh!” Pugachev lại vẫy khăn, và ông trung úy hiền lành treo lơ lửng cạnh người chỉ huy già.

[pushkin-the-captain-s-daughter:8.25]
Đến lượt tôi. Tôi nhìn Pugachev bằng ánh mắt dạn dĩ, sẵn sàng lặp lại câu trả lời của hai người bạn cao thượng. Bấy giờ, tôi kinh ngạc không tả xiết, tôi thấy giữa các thủ lĩnh phản loạn có Shvabrin, tóc cắt tròn và mặc áo caftan Cô-dắc. Hắn tiến lại Pugachev và nói vào tai hắn vài lời. “Treo cổ nó!” Pugachev nói, không thèm nhìn tôi nữa. Người ta quàng thòng lọng vào cổ tôi. Tôi bắt đầu thầm đọc kinh, thành thật sám hối với Chúa về mọi tội lỗi và cầu xin Ngài cứu mọi người thân thiết với lòng tôi. Người ta lôi tôi tới dưới giá treo. “Đừng sợ, đừng sợ,” bọn đao phủ nhắc đi nhắc lại, có thể thật lòng muốn làm tôi vững dạ. Bỗng tôi nghe một tiếng kêu: “Khoan, quân đáng nguyền rủa! đợi đã!..” Bọn đao phủ dừng lại. Tôi nhìn: Savelich đang nằm dưới chân Pugachev. “Lạy cha! — bác Savelich tội nghiệp nói. — Cái chết của đứa con nhà chủ thì ích gì cho ngài? Hãy tha cho cậu; sẽ có tiền chuộc cho ngài; còn để làm gương và cho thiên hạ sợ, xin ngài cứ treo tôi, ông già này!” Pugachev ra hiệu, và người ta lập tức cởi trói cho tôi và buông tôi ra. “Cha già của chúng tôi tha cho ngài,” họ nói với tôi. Lúc ấy tôi không thể nói rằng mình vui mừng vì được cứu, mà cũng không dám nói rằng mình tiếc. Cảm xúc của tôi quá rối loạn. Người ta lại dẫn tôi tới trước tên mạo danh và bắt tôi quỳ xuống trước hắn. Pugachev chìa bàn tay gân guốc ra cho tôi. “Hôn tay đi, hôn tay đi!” người ta nói quanh tôi. Nhưng tôi thà chịu cực hình tàn khốc nhất còn hơn sự hạ mình hèn hạ ấy. “Cậu Pyotr Andreyevich! — Savelich thì thầm, đứng sau tôi và huých tôi. — Đừng cứng đầu! Cậu mất gì đâu? Nhổ nước bọt rồi hôn tay quân gi… (phì!) hôn tay ông ấy đi.” Tôi không nhúc nhích. Pugachev hạ tay xuống, nói với nụ cười nhếch: “Ngài sĩ quan chắc mừng quá hóa ngẩn. Đỡ ông ta dậy!” — Người ta đỡ tôi dậy và để tôi tự do. Tôi bắt đầu xem phần tiếp theo của vở hài kịch khủng khiếp.

[pushkin-the-captain-s-daughter:8.26]
Dân bắt đầu tuyên thệ. Họ lần lượt bước tới, hôn thánh giá rồi cúi lạy tên mạo danh. Lính đồn trú cũng đứng ngay đó. Người thợ may của đại đội, cầm chiếc kéo cùn, cắt bím tóc của họ. Họ vừa rũ mình vừa đến hôn tay Pugachev, hắn tuyên bố tha tội và nhận họ vào băng mình. Tất cả kéo dài chừng ba tiếng. Cuối cùng Pugachev đứng dậy khỏi ghế và bước xuống thềm, các thủ lĩnh đi theo. Người ta dắt tới cho hắn con ngựa trắng, trang hoàng bằng bộ yên cương sang trọng. Hai tên Cô-dắc đỡ nách và đặt hắn lên yên. Hắn nói với cha Gerasim rằng sẽ ăn trưa ở nhà ông. Đúng lúc ấy vang lên một tiếng kêu của đàn bà. Mấy tên cướp lôi Vasilisa Yegorovna ra thềm, tóc rối bù, bị lột trần. Một tên đã kịp khoác áo ngắn lót bông của bà. Những tên khác khuân chăn lông, rương, bộ đồ trà, quần áo lót và mọi thứ đồ đạc. “Trời ơi! — bà già tội nghiệp kêu. — Cho tôi thời giờ sám hối. Các cha ơi, dẫn tôi tới chỗ Ivan Kuzmich.” Bỗng bà nhìn lên giá treo và nhận ra chồng mình. “Quân gian ác! — bà thét lên trong cơn điên dại. — Các người làm gì ông ấy thế này? Ánh sáng đời em, Ivan Kuzmich, cái đầu lính gan dạ! Lưỡi lê Phổ không động đến anh, đạn Thổ cũng không; anh chẳng bỏ mạng trong trận đánh quang minh, mà diệt vong dưới tay tên tù khổ sai trốn trại!” — “Bịt miệng mụ phù thủy già lại!” — Pugachev nói. Một tên Cô-dắc trẻ chém bà bằng kiếm vào đầu, và bà ngã chết trên bậc thềm. Pugachev đi; dân đổ xô theo hắn.

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.1]
Chương VIII. Vị khách không mời

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.2]
Khách không mời còn tệ hơn người Tatar.

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.3]
Tục ngữ.

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.4]
Quảng trường vắng người. Tôi vẫn đứng nguyên một chỗ, không sao sắp xếp nổi những ý nghĩ rối loạn vì những ấn tượng khủng khiếp đến thế.

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.5]
Nỗi không biết số phận Marya Ivanovna hành hạ tôi hơn hết thảy. Cô ở đâu? cô ra sao? cô kịp trốn chưa? chỗ ẩn của cô có chắc chắn không?.. Đầy những ý nghĩ lo âu, tôi vào nhà chỉ huy… Tất cả trống trơn; ghế, bàn, rương bị bẻ gãy; bát đĩa bị đập vỡ; mọi thứ bị khuân đi. Tôi chạy lên cầu thang nhỏ dẫn tới phòng trên, và lần đầu trong đời bước vào phòng Marya Ivanovna. Tôi thấy giường của cô bị bọn cướp lục tung; tủ bị phá và cướp sạch; ngọn đèn lưu ly còn leo lét trước cái khám thờ trống. Chiếc gương nhỏ treo giữa hai cửa sổ cũng còn nguyên… Chủ nhân của căn buồng khiêm nhường, đồng trinh ấy giờ ở đâu? Một ý nghĩ khủng khiếp lóe lên trong óc tôi: tôi tưởng tượng cô trong tay bọn cướp… Tim tôi thắt lại… Tôi khóc, khóc cay đắng, và to tiếng gọi tên người tôi yêu… Đúng lúc ấy có tiếng động nhẹ, và từ sau tủ Palashka hiện ra, tái nhợt và run rẩy.

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.6]
— Ôi, Pyotr Andreyevich! — cô vỗ hai tay nói. — Ngày gì thế này! thật kinh khủng!..

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.7]
— Còn Marya Ivanovna? — tôi sốt ruột hỏi, — Marya Ivanovna sao?

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.8]
— Cô chủ còn sống, — Palashka đáp. — Cô được giấu ở chỗ Akulina Pamfilovna.

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.9]
— Chỗ vợ cha xứ! — tôi kêu lên kinh hoàng. — Trời ơi! mà ở đó có Pugachev!..

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.10]
Tôi lao khỏi phòng, chớp mắt đã ra phố và chạy bổ tới nhà cha xứ, chẳng thấy gì, chẳng cảm gì. Ở đó vang lên tiếng la, tiếng cười ha hả và tiếng hát… Pugachev đang yến tiệc với đồng bọn. Palashka chạy theo tôi tới đó. Tôi sai cô vào khẽ gọi Akulina Pamfilovna ra. Một phút sau vợ cha xứ ra gặp tôi ở gian ngoài, tay cầm một bình rượu rỗng.

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.11]
— Vì Chúa! Marya Ivanovna đâu? — tôi hỏi, xao động khó tả.

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.12]
— Cô ấy nằm, cục cưng của tôi, trên giường tôi, ở đằng sau vách ngăn kia, — vợ cha xứ đáp. — Thôi, cậu Pyotr Andreyevich, suýt nữa thì tai họa, nhưng tạ ơn Chúa, mọi sự đã qua êm: tên gian vừa ngồi vào bàn ăn thì nó, cục cưng tội nghiệp của tôi, tỉnh lại và rên lên!.. Tôi chết điếng. Hắn nghe thấy: “Ai rên ở nhà bà thế, mụ già?” Tôi cúi chào tên trộm: “Cháu gái tôi, thưa đức vua; ốm, nằm đã tuần thứ hai rồi.” — “Cháu gái bà còn trẻ chứ?” — “Trẻ, thưa đức vua.” — “Cho ta xem cháu gái bà đi, mụ già.” — Tim tôi thót lên, nhưng biết làm sao. — “Xin vâng, thưa đức vua; chỉ có điều con bé không dậy nổi để ra trước mặt ngài.” — “Không sao, mụ già, ta tự đi xem.” Và quả thật tên đáng nguyền rủa ấy đi ra sau vách ngăn; cậu nghĩ xem! hắn kéo rèm, nhìn bằng đôi mắt diều hâu của hắn! — mà chẳng có gì… Chúa dẫn dắt! Cậu có tin không, tôi và lão nhà tôi đã chuẩn bị chết tử đạo rồi. May sao, cục cưng của tôi không nhận ra hắn. Lạy Chúa, chúng ta đã sống đến ngày hội này! Khéo thật! Ivan Kuzmich tội nghiệp! ai mà ngờ!.. Còn Vasilisa Yegorovna? Còn Ivan Ignatyich? Ông ấy thì tội gì?.. Sao họ lại tha cho cậu? Còn Shvabrin, Alexei Ivanovich thì sao? Cắt tóc tròn, giờ ngồi ăn tiệc với chúng ngay ở nhà tôi đây! Nhanh nhẹn thật, phải công nhận! Khi tôi nói về cô cháu gái ốm, cậu có tin không, hắn nhìn tôi như dao đâm xuyên; nhưng không tố giác, cảm ơn hắn ít ra vì điều ấy. — Đúng lúc ấy vang lên tiếng quát say của khách và giọng cha Gerasim. Khách đòi rượu, chủ nhà gọi vợ. Vợ cha xứ cuống lên. — Cậu về nhà đi, Pyotr Andreyevich, — bà nói; — giờ không phải lúc cho cậu; bọn gian đang nhậu. Nguy lắm, cậu sẽ vướng phải cơn say của chúng. Vĩnh biệt, Pyotr Andreyevich! Cái gì sẽ tới thì tới; biết đâu Chúa không bỏ!

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.13]
Vợ cha xứ đi. Hơi yên tâm, tôi về chỗ ở. Đi ngang quảng trường, tôi thấy mấy người Bashkir chen nhau quanh giá treo và lột ủng của những người bị treo; tôi khó nhọc lắm mới nén được cơn phẫn nộ, vì thấy can thiệp cũng vô ích. Khắp pháo đài bọn cướp chạy nháo nhào, cướp nhà các sĩ quan. Khắp nơi vang lên tiếng la hét của bọn phản loạn say rượu. Tôi về đến nhà. Savelich đón tôi ở ngưỡng cửa. “Tạ ơn Chúa! — ông kêu lên khi thấy tôi. — Tôi cứ tưởng bọn gian lại bắt cậu rồi. Thôi, cậu Pyotr Andreyevich! cậu tin không? chúng cướp sạch nhà ta, bọn lừa đảo: quần áo, đồ lót, đồ đạc, bát đĩa — chẳng để lại gì. Thôi, kệ! Tạ ơn Chúa là chúng thả cậu sống! Mà cậu có nhận ra tên thủ lĩnh không?”

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.14]
— Không, tôi không nhận ra; mà hắn là ai?

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.15]
— Sao cậu? Cậu quên cái gã say rượu đã dỗ cậu cho cái áo tulup ở quán trọ ư? Cái áo tulup da thỏ còn mới tinh; mà thằng khốn xé toạc nó ra khi chui vào!

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.16]
Tôi kinh ngạc. Quả thật, Pugachev giống người dẫn đường của tôi đến sửng sốt. Tôi tin chắc Pugachev và hắn là một người, và hiểu ra lý do tôi được tha. Tôi không thể không ngạc nhiên trước sự móc nối kỳ lạ của hoàn cảnh: chiếc áo tulup trẻ con, tặng cho một kẻ lang thang, cứu tôi khỏi thòng lọng, và gã say rượu lang thang từ quán trọ này sang quán trọ khác lại vây hãm pháo đài và làm rung chuyển cả nhà nước!

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.17]
— Cậu có muốn ăn chút gì không? — Savelich hỏi, vẫn không đổi thói quen. — Ở nhà chẳng còn gì; để tôi đi lục tìm, rồi làm cho cậu món gì đó.

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.18]
Còn lại một mình, tôi chìm vào suy nghĩ. Tôi phải làm gì? Ở lại pháo đài do tên gian cai quản, hay theo băng của hắn, đều không xứng với một sĩ quan. Bổn phận đòi hỏi tôi phải đến nơi mà sự phục vụ của tôi còn có ích cho tổ quốc trong hoàn cảnh khó khăn hiện nay… Nhưng tình yêu mạnh mẽ khuyên tôi ở lại bên Marya Ivanovna và làm người bảo vệ, che chở cho cô. Dù tôi đã lường trước sự thay đổi nhanh và chắc chắn của hoàn cảnh, tôi vẫn không thể không run sợ khi tưởng tượng nguy hiểm của cô.

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.19]
Suy nghĩ của tôi bị cắt ngang bởi một người Cô-dắc chạy đến báo rằng “đức vua vĩ đại cho gọi ngài đến”. — “Ngài ở đâu?” tôi hỏi, sẵn sàng vâng lệnh.

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.20]
— Ở nhà chỉ huy, — người Cô-dắc đáp. — Sau bữa ăn cha già của chúng tôi đi tắm hơi, giờ đang nghỉ. Thưa ngài sĩ quan, nhìn đủ biết là bậc nhân vật cao quý: bữa trưa dùng hai con lợn sữa quay, mà xông hơi nóng đến nỗi Taras Kurochkin không chịu nổi, đưa cái chổi cho Fomka Bikbaev và mãi mới hoàn hồn nhờ nước lạnh. Phải công nhận: cung cách đều oai vệ như thế… Còn trong nhà tắm, nghe nói, ngài cho xem dấu hiệu hoàng gia trên ngực: một bên là con đại bàng hai đầu, to bằng đồng năm kopek, bên kia là hình người ngài.

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.21]
Tôi không thấy cần cãi lại ý kiến của người Cô-dắc, và cùng anh ta đến nhà chỉ huy, vừa tưởng tượng trước cuộc gặp với Pugachev, vừa cố đoán nó sẽ kết thúc ra sao. Bạn đọc dễ hình dung rằng tôi không hoàn toàn bình tĩnh.

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.22]
Trời bắt đầu chạng vạng khi tôi đến nhà chỉ huy. Giá treo cổ cùng những nạn nhân của nó đen sì ghê rợn. Thi thể bà phu nhân tội nghiệp vẫn còn nằm dưới thềm, nơi hai tên Cô-dắc đứng gác. Người Cô-dắc dẫn tôi đi vào báo, rồi quay ra ngay, đưa tôi vào căn phòng mà hôm trước tôi đã tha thiết từ biệt Marya Ivanovna.

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.23]
Một cảnh tượng khác thường hiện ra trước mắt tôi: bên chiếc bàn phủ khăn, bày đầy bình rượu và cốc, Pugachev cùng chừng mười thủ lĩnh Cô-dắc ngồi, đội mũ, mặc áo sơ mi màu, nóng bừng vì rượu, mặt đỏ gay, mắt sáng rực. Giữa họ không có Shvabrin lẫn viên đội của ta, những kẻ phản bội mới nhập bọn. “A, ngài sĩ quan! — Pugachev nói khi thấy tôi. — Hoan nghênh; chỗ danh dự đây, xin mời.” Bạn nhậu dịch ra. Tôi lặng lẽ ngồi xuống mép bàn. Người ngồi cạnh tôi, một Cô-dắc trẻ, dáng thon đẹp, rót cho tôi một cốc rượu thường, tôi không đụng đến. Tôi tò mò quan sát đám người ấy. Pugachev ngồi chỗ đầu bàn, chống khuỷu tay lên bàn và đỡ chòm râu đen bằng nắm tay rộng. Nét mặt ông ta, đều đặn và khá dễ nhìn, không có gì dữ tợn. Ông ta thường quay sang một người chừng năm mươi tuổi, gọi ông khi thì là bá tước, khi thì Timofeyich, đôi lúc tôn là chú. Mọi người cư xử với nhau như đồng đội và không tỏ chút ưu ái đặc biệt nào với thủ lĩnh. Câu chuyện xoay quanh cuộc tấn công buổi sáng, thành công của cuộc nổi dậy và những hành động sắp tới. Mỗi người khoe khoang, đưa ý kiến và thoải mái cãi lại Pugachev. Và chính trong cái hội đồng quân sự kỳ lạ này người ta quyết định tiến đánh Orenburg: một bước táo bạo, mà suýt nữa đã đạt kết quả tai hại! Cuộc hành quân được tuyên bố vào ngày mai. “Nào, anh em, — Pugachev nói, — hát bài ta thích trước khi đi ngủ. Chumakov! bắt đầu!” — Người ngồi cạnh tôi cất giọng mảnh hát một bài ca u buồn của dân kéo thuyền, và tất cả hòa theo thành dàn đồng ca:

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.24]
Đừng xào xạc, hỡi mẹ rừng sồi xanh,

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.25]
Đừng quấy rầy chàng trai này suy tính.

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.26]
Sớm mai ta, chàng trai, phải ra hầu tra hỏi

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.27]
Trước quan tòa nghiêm khắc, chính đức Sa hoàng.

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.28]
Đức Sa hoàng sẽ còn hỏi ta:

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.29]
Hãy nói đi, nói đi, chàng nông dân trẻ,

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.30]
Ngươi đã cùng ai ăn trộm, cùng ai cướp đường,

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.31]
Ngươi có nhiều bạn đồng hành không?

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.32]
Thần xin tâu, hỡi Sa hoàng chính giáo, đấng hy vọng của dân,

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.33]
Thần xin tâu hết sự thật, toàn lẽ thật,

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.34]
Rằng bạn đồng hành của thần có bốn người:

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.35]
Bạn thứ nhất của thần là đêm tối,

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.36]
Bạn thứ hai của thần là dao thép,

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.37]
Bạn thứ ba của thần là con ngựa hiền,

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.38]
Bạn thứ tư của thần là cây cung căng,

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.39]
Còn sứ giả của thần là những mũi tên nung.

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.40]
Rồi sẽ cất lời đấng Sa hoàng chính giáo, hy vọng của dân:

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.41]
Hoan hô ngươi, chàng nông dân trẻ,

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.42]
Vì biết ăn trộm, lại biết đáp lời!

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.43]
Vì thế, chàng trai, ta sẽ ban thưởng ngươi

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.44]
Giữa đồng trống một tòa lầu cao,

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.45]
Hai cột trụ với một xà ngang.

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.46]
Không sao kể nổi bài hát dân gian về giá treo cổ ấy, do chính những người bị định đoạt cho giá treo cổ ca lên, đã tác động đến tôi thế nào. Những gương mặt dữ tợn, những giọng hát hòa hợp, vẻ u buồn mà họ đem vào những lời vốn đã giàu sức biểu cảm, — tất cả làm tôi chấn động bởi một nỗi kinh hoàng mang chất thơ.

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.47]
Khách uống thêm mỗi người một cốc, rời bàn và từ biệt Pugachev. Tôi muốn đi theo họ, nhưng Pugachev nói với tôi: “Ngồi lại; ta muốn nói chuyện với ông.” — Chúng tôi ở lại đối mặt nhau.

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.48]
Chừng vài phút hai bên cùng im lặng. Pugachev nhìn tôi chằm chằm, thỉnh thoảng nheo mắt trái với vẻ lạ lùng đầy tinh quái và chế nhạo. Cuối cùng ông ta bật cười, và cười vui chân thật đến nỗi tôi nhìn ông ta cũng bật cười theo, không biết mình cười gì.

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.49]
— Sao, thưa ngài sĩ quan? — ông ta nói với tôi. — Ông sợ, thú nhận đi, khi anh em của ta quàng dây vào cổ ông? Ta đoán ông thấy trời tối sầm lại… Mà ông đã đu đưa trên xà rồi, nếu không có người hầu của ông. Ta nhận ra ngay lão già khọm. Nào, ông có ngờ được không, kẻ dẫn ông tới quán trọ lại chính là đức vua vĩ đại? (Đến đây ông ta làm ra vẻ trang trọng và bí hiểm.) Ông mắc tội nặng với ta, — ông ta tiếp; — nhưng ta đã tha cho ông vì đức độ của ông, vì ông đã giúp ta khi ta buộc phải lẩn tránh kẻ thù. Rồi ông sẽ còn thấy hơn thế! Ta sẽ còn ban thưởng ông hơn thế, khi ta có được vương quốc của ta! Ông có hứa phục vụ ta tận tâm không?

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.50]
Câu hỏi của tên lừa đảo và sự xấc xược của hắn khiến tôi thấy buồn cười đến mức không nhịn được mỉm cười.

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.51]
— Ông cười gì? — ông ta cau mày hỏi tôi. — Hay ông không tin ta là đức vua vĩ đại? Trả lời thẳng đi.

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.52]
Tôi bối rối: công nhận một kẻ lang thang là vua thì tôi không làm nổi: điều đó tôi thấy là sự hèn nhát không thể tha thứ. Gọi thẳng vào mặt ông ta là kẻ lừa đảo — là tự chuốc lấy cái chết; và điều tôi đã sẵn sàng làm dưới giá treo cổ trước mắt cả dân và trong cơn phẫn nộ đầu tiên, giờ đây tôi thấy chỉ là sự khoác lác vô ích. Tôi lưỡng lự. Pugachev u ám chờ câu trả lời. Cuối cùng (đến nay tôi vẫn còn tự hào nhớ lại phút ấy) ý thức bổn phận đã thắng sự yếu đuối của con người trong tôi. Tôi đáp Pugachev: “Hãy nghe; tôi sẽ nói hết sự thật. Ngài xét xem tôi có thể nhận ngài là vua không? Ngài là người thông minh: chính ngài cũng sẽ thấy tôi giả dối.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.53]
— Vậy ta là ai, theo ý ông?

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.54]
— Có Chúa biết ngài là ai; nhưng dù ngài là ai, ngài đang đùa một trò nguy hiểm.

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.55]
Pugachev nhìn tôi nhanh. “Vậy ông không tin, — ông ta nói, — rằng ta là vua Pyotr Fyodorovich? Thôi được. Nhưng kẻ gan dạ chẳng có vận may sao? Ngày xưa chẳng phải Grishka Otrepyev đã làm vua sao? Ông muốn nghĩ gì về ta thì nghĩ, nhưng đừng bỏ ta. Ông cần gì mấy chuyện còn lại? Ai nắm quyền thì người ấy là chủ. Hãy phục vụ ta trung thành, và ta sẽ ban ông lên thống chế, lên quận công. Ông nghĩ sao?”

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.56]
— Không, — tôi đáp, vững vàng. — Tôi là quý tộc dòng dõi; tôi đã tuyên thệ với Nữ hoàng: tôi không thể phục vụ ngài. Nếu ngài thật lòng muốn điều tốt cho tôi, thì hãy thả tôi đi Orenburg.

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.57]
Pugachev trầm ngâm. “Còn nếu ta thả, — ông ta nói, — thì ông có hứa ít ra không phục vụ chống ta không?”

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.58]
— Làm sao tôi hứa với ngài điều ấy được? — tôi đáp. — Chính ngài biết, ý muốn không phải của tôi: nếu họ lệnh tôi đánh ngài — tôi sẽ đi, biết làm sao. Giờ ngài cũng là người chỉ huy; ngài cũng đòi thuộc hạ phải tuân lệnh. Sẽ ra sao nếu tôi từ chối nhiệm vụ khi cần đến tôi? Đầu tôi nằm trong tay ngài: ngài thả tôi — xin cảm ơn; ngài giết tôi — Chúa sẽ xử ngài; còn tôi đã nói với ngài sự thật.

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.59]
Sự thẳng thắn của tôi làm Pugachev sững lại. “Thôi được, — ông ta nói, vỗ vai tôi. — Giết thì giết, tha thì tha. Cứ đi đâu tùy ý và làm gì tùy ý. Mai đến chào ta, còn giờ đi ngủ đi, ta cũng đang buồn ngủ rồi.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.60]
Tôi rời Pugachev và ra phố. Đêm lặng và giá. Trăng và sao sáng ngời, soi quảng trường và giá treo cổ. Trong pháo đài mọi thứ yên lặng và tối. Chỉ ở quán rượu còn ánh lửa và vang tiếng la của mấy kẻ nhậu muộn. Tôi nhìn sang nhà cha xứ. Cửa chớp và cổng đều đóng. Dường như trong nhà mọi thứ đều yên.

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.61]
Tôi về chỗ ở và thấy Savelich đang sầu muộn vì tôi vắng mặt. Tin tôi được tự do làm ông vui khôn tả. “Tạ ơn Ngài, lạy Chúa! — ông nói, làm dấu thánh. — Tảng sáng ta rời pháo đài và đi đâu mắt dẫn thì đi. Tôi đã sửa soạn cho cậu chút ít; cậu ăn đi, rồi ngủ cho đến sáng, an ổn như trong lòng Chúa.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:9.62]
Tôi nghe theo lời khuyên của ông và, ăn tối rất ngon miệng, ngủ trên nền nhà trần, mệt cả về tinh thần lẫn thể xác.

[pushkin-the-captain-s-daughter:10.1]
Chương IX. Chia ly

[pushkin-the-captain-s-daughter:10.2]
Ngọt ngào thay, người đẹp ơi,

[pushkin-the-captain-s-daughter:10.3]
Được quen biết với nàng;

[pushkin-the-captain-s-daughter:10.4]
Buồn thay, buồn thay lúc chia tay,

[pushkin-the-captain-s-daughter:10.5]
Buồn như chia lìa với chính linh hồn.

[pushkin-the-captain-s-daughter:10.6]
Kheraskov.

[pushkin-the-captain-s-daughter:10.7]
Sáng sớm tiếng trống đánh thức tôi. Tôi đến nơi tập hợp. Ở đó đám quân Pugachev đã dàn hàng quanh giá treo cổ, nơi những nạn nhân hôm qua vẫn còn treo. Người Cô-dắc đứng trên ngựa, lính cầm súng. Cờ phất phới. Mấy khẩu pháo, trong đó tôi nhận ra khẩu của ta, được đặt lên bệ hành quân. Mọi cư dân cũng ở đó, chờ tên mạo danh. Ở thềm nhà chỉ huy, một Cô-dắc dắt dây cương con ngựa trắng tuyệt đẹp giống Kyrgyz. Tôi tìm thi thể bà phu nhân. Nó đã được khiêng sang một bên một chút và phủ bằng chiếc chiếu. Cuối cùng Pugachev bước ra từ gian ngoài. Dân bỏ mũ. Pugachev dừng ở thềm và chào mọi người. Một thủ lĩnh đưa ông ta một bao tiền đồng và ông ta bắt đầu tung từng nắm. Dân kêu la lao vào nhặt, và chẳng ai tránh khỏi bị thương. Những người chủ chốt trong đồng bọn vây quanh Pugachev. Shvabrin cũng đứng giữa họ. Ánh mắt chúng tôi gặp nhau; trong mắt tôi hắn đọc được sự khinh bỉ, và hắn quay đi với vẻ căm giận thật lòng và chế nhạo giả vờ. Pugachev, thấy tôi trong đám đông, gật đầu và gọi tôi lại. “Nghe đây, — ông ta nói với tôi. — Đi ngay đến Orenburg và thay mặt ta báo với thống đốc và tất cả các tướng rằng một tuần nữa hãy đợi ta đến. Khuyên họ ra đón ta bằng tình yêu và sự vâng lời của con cái; không thì không tránh khỏi cực hình tàn khốc. Đi đường bình an, ngài sĩ quan!” Rồi ông ta quay sang dân và nói, chỉ Shvabrin: “Đây, các con, chỉ huy mới của các con: hãy nghe lời hắn trong mọi việc, và hắn chịu trách nhiệm với ta về các con và về pháo đài.” Tôi nghe những lời ấy mà kinh hãi: Shvabrin trở thành chỉ huy pháo đài; Marya Ivanovna còn nằm trong tay hắn! Trời ơi, cô sẽ ra sao! Pugachev bước xuống thềm. Người ta dắt ngựa tới. Ông ta nhanh nhẹn nhảy lên yên, không đợi mấy tên Cô-dắc định đỡ.

[pushkin-the-captain-s-daughter:10.8]
Lúc ấy từ đám đông tôi thấy Savelich của tôi bước ra, tiến lại Pugachev và đưa ông ta một tờ giấy. Tôi không đoán nổi chuyện gì sẽ xảy ra. “Cái gì đây?” Pugachev trang nghiêm hỏi. “Xin ngài đọc, rồi sẽ thấy,” Savelich đáp. Pugachev nhận tờ giấy và xem rất lâu với vẻ quan trọng. “Sao ngươi viết rối thế? — cuối cùng ông ta nói. — Đôi mắt sáng của ta không đọc ra gì ở đây. Tổng thư ký của ta đâu?”

[pushkin-the-captain-s-daughter:10.9]
Một chàng trai trẻ mặc quân phục hạ sĩ nhanh nhẹn chạy tới Pugachev. “Đọc to lên,” tên mạo danh nói, đưa tờ giấy cho anh. Tôi vô cùng tò mò muốn biết bác Savelich của tôi nghĩ ra viết gì cho Pugachev. Tổng thư ký bắt đầu đánh vần từng âm tiết, đọc oang oang những dòng sau:

[pushkin-the-captain-s-daughter:10.10]
“Hai áo choàng, một vải trắng, một lụa sọc, giá sáu rúp”.

[pushkin-the-captain-s-daughter:10.11]
— Thế nghĩa là gì? — Pugachev cau mày hỏi.

[pushkin-the-captain-s-daughter:10.12]
— Xin cho đọc tiếp, — Savelich bình thản đáp.

[pushkin-the-captain-s-daughter:10.13]
Viên chánh thư ký đọc tiếp:

[pushkin-the-captain-s-daughter:10.14]
“Một bộ quân phục vải xanh mịn, bảy rúp.

[pushkin-the-captain-s-daughter:10.15]
Một cái quần dạ trắng, năm rúp.

[pushkin-the-captain-s-daughter:10.16]
Mười hai cái sơ mi vải lanh Hà Lan có măng-sét, mười rúp.

[pushkin-the-captain-s-daughter:10.17]
Một hòm đựng bộ đồ trà, hai rúp rưỡi…”

[pushkin-the-captain-s-daughter:10.18]
— Nói láo gì thế? — Pugachev ngắt lời. — Ta can gì đến hòm đồ trà với quần có măng-sét?

[pushkin-the-captain-s-daughter:10.19]
Savelich hắng giọng và bắt đầu giải thích. “Thưa ông bạn, xin ông xem, đây là bản kê đồ đạc nhà chủ tôi bị bọn cướp lấy mất…”

[pushkin-the-captain-s-daughter:10.20]
— Cướp nào? — Pugachev hỏi, giọng dữ tợn.

[pushkin-the-captain-s-daughter:10.21]
— Tôi lỡ lời, ông đừng chấp, — Savelich đáp. — Cướp hay không cướp, thì đám anh em của ông cũng đã lục lọi, khuân đi sạch. Đừng giận: ngựa bốn chân còn có lúc vấp. Cho tôi đọc nốt đi.

[pushkin-the-captain-s-daughter:10.22]
— Đọc nốt đi, — Pugachev nói. Viên thư ký đọc tiếp:

[pushkin-the-captain-s-daughter:10.23]
“Một cái chăn vải hoa, một cái nữa lụa taffeta lót bông — bốn rúp.

[pushkin-the-captain-s-daughter:10.24]
Một áo lông cáo, bọc ratin đỏ tươi, 40 rúp.

[pushkin-the-captain-s-daughter:10.25]
Lại một áo tulup lông thỏ, đã ban cho ông ở quán trọ, 15 rúp”.

[pushkin-the-captain-s-daughter:10.26]
— Lại còn cái gì nữa! — Pugachev quát, đôi mắt long lên như lửa.

[pushkin-the-captain-s-daughter:10.27]
Tôi thú thật là tôi hoảng sợ thay cho ông bác già tội nghiệp của tôi. Ông định lại giải thích, nhưng Pugachev ngắt lời: “Mày dám đem những chuyện vặt vãnh thế này đến làm phiền ta à? — ông ta quát, giật tờ giấy khỏi tay viên thư ký và ném vào mặt Savelich. — Lão già ngu! Người ta lấy hết đồ của mày: có gì mà ầm ĩ? Lão già khọm kia, mày phải cầu Chúa suốt đời cho ta và anh em ta, vì mày với chủ mày không phải treo cổ ở đây cùng bọn dám trái lệnh ta… Áo tulup lông thỏ! Ta cho mày áo tulup lông thỏ! Mày có biết ta cho lột da sống mày để làm áo tulup không?”

[pushkin-the-captain-s-daughter:10.28]
— Tùy ngài, — Savelich đáp; — tôi là kẻ tôi tớ, của chủ thì tôi phải chịu trách nhiệm.

[pushkin-the-captain-s-daughter:10.29]
Pugachev rõ ràng đang lúc rộng lượng.

[pushkin-the-captain-s-daughter:10.30]
Ông ta quay ngựa đi, không nói thêm lời nào. Shvabrin và các thủ lĩnh Cô-dắc theo sau. Cả toán ra khỏi pháo đài đàng hoàng, có hàng ngũ. Dân chúng đi tiễn Pugachev. Tôi ở lại một mình trên quảng trường với Savelich. Ông bác của tôi cầm bản kê trong tay, xem đi xem lại với vẻ tiếc nuối sâu xa.

[pushkin-the-captain-s-daughter:10.31]
Thấy tôi hòa thuận với Pugachev, ông đã định lợi dụng điều ấy; nhưng ý định khôn ngoan ấy không thành. Tôi toan mắng ông về cái nhiệt tình không đúng chỗ, nhưng không nhịn được cười. “Cứ cười đi, cậu ạ, — Savelich đáp; — cứ cười đi; đến lúc phải dựng lại cả cơ ngơi từ đầu, rồi xem có còn buồn cười không”.

[pushkin-the-captain-s-daughter:10.32]
Tôi vội đến nhà cha xứ để gặp Marya Ivanovna. Bà vợ cha xứ đón tôi với một tin buồn. Ban đêm Marya Ivanovna lên cơn sốt nặng. Cô nằm mê man, nói sảng. Bà dẫn tôi vào phòng cô. Tôi khẽ đến bên giường. Gương mặt cô đổi khác làm tôi sững sờ. Người bệnh không nhận ra tôi. Tôi đứng trước cô rất lâu, chẳng nghe cha Gerasim và người vợ hiền của ông, hình như họ đang an ủi tôi. Những ý nghĩ u ám dồn dập trong đầu. Cảnh ngộ của cô gái mồ côi tội nghiệp, không nơi nương tựa, bị bỏ lại giữa bọn phiến loạn hung ác, và sự bất lực của chính tôi làm tôi khiếp sợ. Shvabrin, Shvabrin hơn hết thảy giày vò trí tưởng tượng của tôi. Được kẻ mạo danh trao quyền, cầm đầu pháo đài nơi cô gái bất hạnh còn ở lại — đối tượng vô tội của lòng căm ghét hắn — hắn có thể dám làm bất cứ điều gì. Tôi biết làm gì? Giúp cô bằng cách nào? Cứu cô khỏi tay tên ác ôn thế nào? Chỉ còn một cách: tôi quyết định lập tức đi Orenburg, để thúc giục việc giải phóng pháo đài Belogorsk và góp sức vào đó trong chừng mực có thể. Tôi chào cha xứ và bà Akulina Pamfilovna, nhiệt thành phó thác cho bà người mà tôi đã coi là vợ mình. Tôi cầm bàn tay cô gái tội nghiệp và hôn, nước mắt thấm ướt. “Chào ông, — bà vợ cha xứ vừa tiễn tôi vừa nói; — chào ông Pyotr Andreich. Mong rồi sẽ gặp lại trong lúc tốt đẹp hơn. Đừng quên chúng tôi và viết thư cho chúng tôi thường xuyên. Marya Ivanovna tội nghiệp bây giờ ngoài ông ra không còn ai an ủi, ai che chở”.

[pushkin-the-captain-s-daughter:10.33]
Ra đến quảng trường, tôi dừng lại một phút, nhìn giá treo cổ, cúi chào nó, rồi ra khỏi pháo đài, đi theo đường Orenburg, có Savelich đi kèm, ông không rời tôi nửa bước.

[pushkin-the-captain-s-daughter:10.34]
Tôi đang mải suy nghĩ thì bỗng nghe sau lưng có tiếng vó ngựa. Ngoảnh lại, thấy một người Cô-dắc từ pháo đài phi tới, tay dắt một con ngựa Bashkir, đằng xa đã ra hiệu cho tôi. Tôi dừng lại và chẳng mấy chốc nhận ra viên đội của chúng tôi. Phi đến nơi, anh xuống ngựa, đưa dây cương con ngựa kia cho tôi và nói: “Thưa ngài! Cha chúng tôi ban cho ngài một con ngựa và cái áo lông từ chính vai người” (yên ngựa có buộc cái áo tulup da cừu). “Lại còn, — viên đội ấp úng nói thêm, — người còn ban cho ngài… nửa rúp tiền… nhưng tôi làm rơi dọc đường; xin ngài rộng lượng tha cho”. Savelich liếc anh ta và lầm bầm: “Làm rơi dọc đường! Thế cái gì kêu lách cách trong ngực áo mày? Đồ vô liêm sỉ!” — “Cái gì kêu lách cách trong ngực áo tôi? — viên đội đáp, chẳng hề luống cuống. — Trời tha cho ông, ông già! Đó là cái hàm thiếc kêu, không phải nửa rúp”. — “Thôi được, — tôi nói, cắt ngang cuộc cãi cọ. — Anh thay tôi cảm ơn người đã sai anh đến; còn nửa rúp đánh rơi thì lúc về anh cố tìm nhặt lại mà lấy uống rượu”. — “Cảm ơn ngài lắm, thưa ngài, — anh đáp, quay ngựa; — suốt đời tôi sẽ cầu Chúa cho ngài”. Nói đoạn anh phi ngược lại, một tay giữ chặt ngực áo, và một phút sau khuất dạng.

[pushkin-the-captain-s-daughter:10.35]
Tôi khoác áo tulup, lên ngựa, cho Savelich ngồi sau. “Cậu thấy chưa, — ông già nói, — tôi nộp đơn cho tên lừa đảo cũng chẳng uổng: kẻ trộm cũng biết xấu hổ, dù con ngựa Bashkir cao lêu nghêu với cái áo da cừu chẳng đáng một nửa những gì bọn lừa đảo đã lấy của ta, lẫn những gì cậu đã tự tay thưởng cho hắn; nhưng cũng có ích, vả lại chó dữ thì nhổ được túm lông cũng còn hơn không”.

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.1]
Chương X. Cuộc vây thành

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.2]
Chiếm đồng cỏ và núi non,

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.3]
Từ đỉnh cao như đại bàng ông nhìn xuống thành đô.

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.4]
Sau doanh trại ông truyền dựng một đài pháo,

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.5]
Giấu sấm sét trong đó, đêm đưa đến dưới thành.

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.6]
Kheraskov.

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.7]
Gần tới Orenburg, chúng tôi gặp một đám tù khổ sai đầu cạo trọc, mặt bị kìm của đao phủ làm biến dạng. Họ đang làm việc quanh các công sự, dưới sự trông coi của những lính thương binh đồn trú. Kẻ thì dùng xe cút kít chở rác lấp đầy hào; kẻ thì dùng xẻng đào đất; trên thành, thợ nề khuân gạch và vá tường thành. Ở cổng, lính gác chặn chúng tôi lại và đòi giấy thông hành. Vừa nghe tôi từ pháo đài Belogorsk đến, viên trung sĩ liền dẫn thẳng tôi đến dinh tướng.

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.8]
Tôi gặp ông trong vườn. Ông đang xem những cây táo trơ trụi vì hơi thở của mùa thu và, với sự giúp đỡ của một người làm vườn già, cẩn thận quấn chúng bằng rơm ấm. Gương mặt ông toát lên vẻ bình yên, khỏe mạnh và tốt bụng. Ông mừng khi thấy tôi và hỏi han về những biến cố khủng khiếp mà tôi là nhân chứng. Tôi kể hết với ông. Ông già lắng nghe chăm chú, trong khi vẫn tỉa những cành khô. “Mironov tội nghiệp! — ông nói khi tôi dứt câu chuyện buồn. — Tiếc quá: là một sĩ quan tốt. Bà Mironov cũng là một phu nhân hiền hậu, lại là bậc thầy muối nấm! Còn Masha, con gái viên đại úy, thì sao?” Tôi đáp rằng cô còn ở lại pháo đài, nhờ bà vợ cha xứ chăm nom. “Ái chà chà! — viên tướng nhận xét. — Thế thì tệ, rất tệ. Kỷ luật của bọn cướp thì chẳng thể tin được. Rồi cô gái tội nghiệp sẽ ra sao?” Tôi đáp rằng pháo đài Belogorsk không xa, và chắc ngài sẽ chẳng chậm trễ gửi quân giải thoát cho những cư dân khốn khổ. Viên tướng lắc đầu ra vẻ hoài nghi. “Để xem, để xem, — ông nói. — Chuyện này còn kịp bàn. Mời anh đến uống chén trà với ta: tối nay ta họp hội đồng chiến tranh. Anh có thể cho chúng ta tin chính xác về tên bất lương Pugachev và quân của hắn. Bây giờ cứ đi nghỉ đi”.

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.9]
Tôi về chỗ ở được chỉ định, nơi Savelich đã bắt tay vào việc nhà, và sốt ruột chờ giờ hẹn. Bạn đọc dễ hình dung rằng tôi không bỏ lỡ việc có mặt tại hội đồng sắp có ảnh hưởng lớn đến số phận tôi. Đúng giờ hẹn tôi đã ở chỗ viên tướng.

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.10]
Tôi gặp ở đó một viên chức thành phố, hình như là giám đốc sở thuế quan, một ông già béo, mặt hồng, mặc áo caftan vải kim tuyến. Ông hỏi tôi về số phận Ivan Kuzmich, mà ông gọi là bạn thân, và luôn ngắt lời tôi bằng những câu hỏi bổ sung và những nhận xét răn đời, tuy không tỏ ra ông là người thông hiểu binh pháp, nhưng ít ra cũng bộc lộ sự lanh lợi và trí thông minh trời cho. Trong lúc đó những người được mời khác cũng đã tới. Trong số họ, ngoài chính viên tướng, không có ai là nhà binh. Khi mọi người đã ngồi và ai nấy đã được mang một chén trà, viên tướng trình bày rất rõ ràng và dài dòng vấn đề là gì: “Thưa các ngài, — ông nói tiếp, — bây giờ cần quyết định ta nên hành động chống bọn phiến loạn ra sao: tấn công hay phòng thủ? Mỗi cách đều có cái lợi và cái hại. Tấn công hứa hẹn nhiều hơn là tiêu diệt kẻ thù nhanh hơn; phòng thủ thì chắc chắn và an toàn hơn… Vậy, ta bắt đầu thu thập ý kiến theo trình tự hợp lệ, tức là bắt đầu từ người cấp bậc thấp nhất. Thưa ngài thiếu úy! — ông nói tiếp, quay sang tôi. — Xin ngài cho biết ý kiến”.

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.11]
Tôi đứng dậy, sau khi tả vắn tắt Pugachev và đồng bọn, tôi khẳng định rằng kẻ mạo danh không có cách nào đứng vững trước một đội quân chính quy.

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.12]
Các viên chức đón nhận ý kiến của tôi với thái độ không thiện cảm rõ rệt. Họ thấy trong đó sự hấp tấp và táo tợn của một chàng trai trẻ. Có tiếng xì xào, và tôi nghe rõ một người nào đó lầm bầm thốt ra chữ: nhãi ranh. Viên tướng quay sang tôi và mỉm cười nói: “Thưa ngài thiếu úy! Trong các hội đồng quân sự, ý kiến đầu tiên thường nghiêng về hành động tấn công; đó là trình tự hợp lệ. Bây giờ ta tiếp tục thu thập ý kiến. Thưa ngài tham tán! xin ngài cho biết ý kiến!”

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.13]
Ông già mặc áo caftan kim tuyến vội uống nốt chén thứ ba, pha rượu rum khá nhiều, và đáp viên tướng: “Thưa ngài, tôi nghĩ không nên hành động bằng cách tấn công mà cũng không bằng cách phòng thủ”.

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.14]
— Sao thế được, thưa ngài tham tán? — viên tướng ngạc nhiên hỏi lại. — Chiến thuật không có cách nào khác: vận động phòng thủ hay tấn công…

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.15]
— Thưa ngài, xin ngài hãy vận động bằng cách mua chuộc.

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.16]
— Ê-hê-hê! ý kiến của ông rất khôn ngoan. Vận động mua chuộc binh pháp có cho phép, và chúng ta sẽ nghe theo lời khuyên của ông. Có thể hứa thưởng cho cái đầu của tên bất lương… bảy mươi rúp hoặc thậm chí một trăm… lấy từ quỹ mật…

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.17]
— Và khi đó, — viên giám đốc thuế quan ngắt lời, — nếu bọn trộm ấy không nộp thủ lĩnh của chúng, trói tay trói chân, thì tôi xin làm con cừu Kirghiz chứ không làm quan tham tán nữa.

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.18]
— Chuyện này ta sẽ còn nghĩ và bàn, — viên tướng đáp. — Nhưng dù sao cũng phải tiến hành các biện pháp quân sự. Thưa các ngài, xin hãy bỏ phiếu theo trình tự hợp lệ.

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.19]
Mọi ý kiến đều trái với ý kiến tôi. Tất cả các viên chức nói về sự không đáng tin của quân đội, về vận may bấp bênh, về sự thận trọng và những điều tương tự. Ai nấy đều cho rằng khôn ngoan hơn là ở lại dưới sự che chở của đại bác, sau bức tường đá vững chắc, hơn là thử vận may binh khí giữa đồng không. Cuối cùng, nghe xong mọi ý kiến, viên tướng gõ tàn tẩu thuốc và phát biểu như sau:

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.20]
— Thưa các ngài! tôi phải tuyên bố rằng về phần tôi, tôi hoàn toàn đồng ý với ý kiến của ngài thiếu úy: vì ý kiến ấy dựa trên mọi quy tắc của chiến thuật đúng đắn, vốn hầu như luôn ưa hành động tấn công hơn phòng thủ.

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.21]
Nói đến đó ông dừng lại và bắt đầu nhồi tẩu. Lòng tự ái tôi hể hả. Tôi kiêu hãnh nhìn các viên chức, họ đang thì thầm với nhau, vẻ khó chịu và lo lắng.

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.22]
— Nhưng, thưa các ngài, — ông nói tiếp, vừa thở dài một hơi sâu vừa phun ra một luồng khói thuốc đặc, — tôi không dám nhận trách nhiệm lớn đến thế, khi vấn đề là an ninh các tỉnh mà Nữ hoàng nhân từ vô hạn, bà chủ của tôi, đã giao phó cho tôi. Vậy nên tôi đồng ý với đa số phiếu, vốn đã quyết định rằng khôn ngoan và an toàn nhất là chờ cuộc vây thành ngay trong thành, còn sự tấn công của kẻ thù thì dùng sức mạnh pháo binh và (nếu có thể) những cuộc xuất kích để đẩy lui.

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.23]
Đến lượt các viên chức nhìn tôi chế nhạo. Hội đồng giải tán. Tôi không khỏi tiếc cho sự yếu đuối của người lính đáng kính ấy, kẻ trái với chính niềm tin của mình mà quyết định theo ý kiến của những người không am hiểu và thiếu kinh nghiệm.

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.24]
Mấy ngày sau cuộc hội đồng lừng danh ấy, chúng tôi biết rằng Pugachev, trung thành với lời hứa, đã tiến gần Orenburg. Từ trên tường thành tôi trông thấy quân phiến loạn. Tôi thấy hình như quân số chúng đã tăng gấp mười lần kể từ cuộc tấn công cuối cùng mà tôi chứng kiến. Chúng còn có pháo binh, Pugachev đã lấy ở các pháo đài nhỏ bị chiếm. Nhớ lại quyết định của hội đồng, tôi lường trước cảnh bị giam hãm lâu dài trong tường Orenburg và suýt khóc vì bực.

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.25]
Tôi sẽ không tả cuộc vây Orenburg, vốn thuộc về lịch sử, chứ không phải những ghi chép gia đình. Chỉ xin nói vắn tắt rằng cuộc vây này, do sự bất cẩn của chính quyền địa phương, đã gây tai họa cho dân chúng, họ chịu đói khát và đủ mọi khổ nạn. Dễ hình dung cuộc sống ở Orenburg thật không chịu nổi. Ai nấy chán nản chờ số phận mình được định đoạt; ai nấy rên rỉ vì giá cả đắt đỏ, thật sự khủng khiếp. Dân chúng quen với những quả đạn bay vào sân nhà; đến những cuộc tấn công của Pugachev cũng không còn khiến mọi người tò mò. Tôi chết dần vì buồn chán. Thời gian trôi. Tôi không nhận được thư nào từ pháo đài Belogorsk. Mọi con đường đều bị cắt.

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.26]
Cuộc chia ly với Marya Ivanovna ngày càng không chịu nổi. Không biết số phận cô ra sao làm tôi day dứt. Giải khuây duy nhất của tôi là cưỡi ngựa. Nhờ Pugachev, tôi có một con ngựa tốt, chia cho nó chút thức ăn ít ỏi, và hằng ngày cưỡi nó ra ngoài thành để đấu súng với kỵ binh của Pugachev. Trong những trận đấu súng này, bên có ưu thế thường là bọn cướp, no nê, say sưa và có ngựa tốt. Kỵ binh thành phố gầy còm không thắng nổi chúng. Đôi khi bộ binh đói khát của ta cũng ra đồng; nhưng tuyết sâu cản trở nó hành động có kết quả chống những kỵ binh tản mác. Pháo binh từ trên thành gầm vang vô ích, còn ngoài đồng thì sa lầy và không nhúc nhích vì ngựa kiệt sức. Cách đánh của ta là như thế! Vậy mà đó là điều các viên chức Orenburg gọi là thận trọng và khôn ngoan!

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.27]
Một hôm, khi chúng tôi đã phần nào đánh tan và đuổi được một đám khá đông, tôi phóng tới một người Cô-dắc lạc đồng bọn; tôi đã sắp chém anh ta bằng thanh kiếm Thổ của mình thì bỗng anh ta bỏ mũ và kêu lên: “Chào ông Pyotr Andreich! Ông vẫn bình an chứ?”

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.28]
Tôi nhìn và nhận ra viên đội của chúng tôi. Tôi vui mừng khôn tả. “Chào Maximych, — tôi nói với anh. — Anh ở Belogorsk ra có lâu chưa?”

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.29]
— Mới đây thôi, ông Pyotr Andreich; mới hôm qua tôi về. Tôi có lá thư cho ông.

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.30]
— Đâu? — tôi kêu lên, mặt bừng bừng.

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.31]
— Ở chỗ tôi, — Maximych đáp, đưa tay vào ngực áo. — Tôi đã hứa với Palashka thế nào cũng đưa được đến ông. — Nói đoạn anh đưa tôi một mảnh giấy gấp và phi ngựa đi ngay. Tôi mở ra và run rẩy đọc những dòng sau:

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.32]
“Chúa đã muốn cướp đi của tôi cả cha lẫn mẹ cùng một lúc: trên đời này tôi không còn họ hàng hay người che chở. Tôi tìm đến ông, vì biết ông luôn mong điều tốt cho tôi và sẵn lòng giúp bất cứ ai. Tôi cầu Chúa cho thư này bằng cách nào đó đến tay ông! Maximych hứa sẽ đưa nó. Palashka cũng nghe Maximych nói rằng ông thường được anh trông thấy từ xa trong những trận xuất kích và rằng ông chẳng giữ gìn thân mình và chẳng nghĩ đến những người đang khóc cầu Chúa cho ông. Tôi ốm lâu; khi khỏi, Alexei Ivanovich, người đang chỉ huy ở đây thay cha tôi quá cố, ép cha Gerasim giao tôi cho hắn, bằng cách dọa nạt nhân danh Pugachev. Tôi sống trong nhà chúng tôi dưới sự canh giữ. Alexei Ivanovich ép tôi lấy hắn. Hắn nói hắn đã cứu mạng tôi, vì đã che đậy trò gạt của bà Akulina Pamfilovna, người đã nói với bọn ác rằng tôi là cháu bà. Còn tôi thì chết còn dễ hơn làm vợ một người như Alexei Ivanovich. Hắn đối xử với tôi rất tàn nhẫn, và đe rằng nếu tôi không nghĩ lại và không ưng thuận thì hắn sẽ đưa tôi đến trại của tên ác ôn, và với ông cũng sẽ như với Lizaveta Kharlova. Tôi xin Alexei Ivanovich cho tôi suy nghĩ. Hắn đồng ý chờ thêm ba ngày; còn nếu ba ngày nữa tôi không lấy hắn thì sẽ chẳng còn tha thứ gì. Ông Pyotr Andreich! ông là người che chở duy nhất của tôi; xin bênh vực tôi khốn khổ. Xin ông nài tướng và các chỉ huy gửi viện binh đến chúng tôi cho nhanh, và chính ông cũng hãy đến, nếu ông có thể. Xin vẫn là cô gái mồ côi khốn khổ, tuân phục ông

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.33]
Marya Mironova”.

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.34]
Đọc xong lá thư, tôi suýt phát điên. Tôi phóng về thành, thúc đôi cựa không thương xót vào con ngựa tội nghiệp. Dọc đường tôi nghĩ ra cách này cách nọ để cứu cô gái khốn khổ mà chẳng nghĩ ra được gì. Phóng tới thành, tôi đi thẳng đến chỗ viên tướng và lao vào chỗ ông.

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.35]
Viên tướng đang đi đi lại lại trong phòng, hút cái tẩu bằng đá bọt biển. Thấy tôi, ông dừng lại. Hẳn bộ dạng tôi làm ông kinh ngạc; ông lo lắng hỏi nguyên do tôi hối hả đến.

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.36]
— Thưa ngài, — tôi nói với ông, — tôi tìm đến ngài như tìm đến cha ruột; vì Chúa, xin đừng từ chối lời thỉnh cầu của tôi: đây là hạnh phúc cả đời tôi.

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.37]
— Có chuyện gì thế, anh bạn? — ông già ngạc nhiên hỏi. — Ta làm được gì cho anh? Nói đi.

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.38]
— Thưa ngài, xin cho tôi một đại đội lính và năm chục người Cô-dắc, và để tôi đi giải phóng pháo đài Belogorsk.

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.39]
Viên tướng nhìn chằm chằm vào tôi, có lẽ cho rằng tôi đã điên (và gần như không sai).

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.40]
— Thế nào? Giải phóng pháo đài Belogorsk? — cuối cùng ông nói.

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.41]
— Tôi đảm bảo thành công, — tôi nhiệt thành đáp. — Chỉ xin ngài cho tôi đi.

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.42]
— Không, anh bạn trẻ, — ông lắc đầu nói. — Ở một khoảng cách xa như thế, kẻ thù dễ dàng cắt đường liên lạc của anh với điểm chiến lược chính và giành chiến thắng hoàn toàn trước anh. Đường liên lạc bị cắt…

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.43]
Tôi sợ khi thấy ông sa vào những lập luận quân sự, và vội ngắt lời.

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.44]
— Con gái đại úy Mironov, — tôi nói với ông, — viết thư cho tôi: cô xin giúp đỡ; Shvabrin ép cô lấy hắn.

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.45]
— Thật ư? Ồ, tên Shvabrin ấy là một Schelm hết chỗ nói, và nếu hắn rơi vào tay ta thì ta sẽ cho xử hắn trong 24 giờ, và chúng ta bắn hắn trên lỗ châu mai pháo đài! Nhưng trước mắt phải kiên nhẫn…

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.46]
— Kiên nhẫn! — tôi hét lên, mất cả tự chủ. — Còn hắn trong khi ấy sẽ cưới Marya Ivanovna!..

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.47]
— Ồ! — viên tướng đáp. — Chưa đến nỗi tệ: trước mắt để cô làm vợ Shvabrin còn hơn: lúc này hắn che chở được cho cô; còn khi ta bắn hắn rồi, thì, Chúa cho, sẽ tìm được chồng cho cô. Những cô góa xinh xắn không ế chồng; nghĩa là, ta muốn nói, cô góa mau tìm được chồng hơn cô gái.

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.48]
— Tôi thà chết, — tôi nói trong cơn giận, — còn hơn nhường cô cho Shvabrin!

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.49]
— Ba, ba, ba, ba! — ông già nói. — Giờ ta hiểu: chắc anh phải lòng Marya Ivanovna. Ồ, thế thì khác! Chàng trai tội nghiệp! Nhưng dù sao ta cũng không thể giao anh một đại đội lính và năm chục người Cô-dắc. Cuộc viễn chinh ấy sẽ là thiếu khôn ngoan; ta không thể nhận trách nhiệm.

[pushkin-the-captain-s-daughter:11.50]
Tôi cúi đầu; tuyệt vọng chiếm lấy tôi. Bỗng một ý nghĩ lóe lên trong đầu: ý nghĩ ấy là gì, bạn đọc sẽ thấy ở chương sau, như các nhà tiểu thuyết xưa vẫn nói.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.1]
Chương XI. Xóm nổi loạn

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.2]
Bấy giờ sư tử no, dù bản tính hung tàn.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.3]
“Ngài hạ cố ghé hang tôi có việc gì?” —

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.4]
Nó hỏi, giọng hiền lành.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.5]
A. Sumarokov.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.6]
Tôi rời viên tướng và vội về chỗ ở. Savelich đón tôi bằng lời khuyên can quen thuộc. “Cậu ham gì mà đọ sức với bọn cướp say rượu! Việc ấy có phải việc của hạng quý tộc không? Chẳng may thì chết oan. Giá cậu đi đánh Thổ hay đánh Thụy Điển còn đỡ, đằng này nói ra cũng tội, đánh ai chẳng biết”.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.7]
Tôi ngắt lời ông bằng câu hỏi: tính hết ra tôi có bao nhiêu tiền? “Cũng đủ cho cậu, — ông đáp vẻ hài lòng. — Bọn lừa đảo lục lọi thế nào thì lục, tôi vẫn giấu được”. Nói rồi ông lôi từ túi ra một cái ví đan dài, đầy bạc. “Này Savelich, — tôi nói với ông, — bây giờ đưa tôi một nửa; nửa còn lại bác giữ. Tôi đi pháo đài Belogorsk”.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.8]
— Cậu Pyotr Andreich! — ông bác tốt bụng nói bằng giọng run run. — Kính sợ Chúa đi; đi đường lúc này sao được, khi chẳng chỗ nào qua nổi vì bọn cướp! Cậu thương cha mẹ cậu, nếu cậu không thương chính mình. Cậu đi đâu? Để làm gì? Đợi một chút: quân đến, bắt bọn lừa đảo; lúc đó cậu muốn đi đâu thì đi.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.9]
Nhưng quyết định của tôi đã vững.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.10]
— Muộn mà bàn rồi, — tôi đáp ông già. — Tôi phải đi, không thể không đi. Đừng buồn, Savelich: Chúa nhân từ; may ra ta sẽ gặp lại! Nhớ đấy, đừng ngại, đừng hà tiện. Cần gì cứ mua, dù đắt gấp ba. Số tiền này tôi cho bác. Nếu ba ngày nữa tôi không về…

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.11]
— Cậu nói gì thế? — Savelich ngắt lời. — Bắt tôi để cậu đi một mình! Đến trong mơ cũng đừng xin. Nếu cậu đã quyết đi, thì tôi dù đi bộ cũng theo cậu, chứ không bỏ cậu. Bắt tôi ngồi sau tường đá khi thiếu cậu! Tôi điên rồi sao? Tùy cậu, nhưng tôi không rời cậu.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.12]
Tôi biết với Savelich thì không cãi được, và để ông sửa soạn lên đường. Nửa giờ sau tôi lên ngựa tốt, còn Savelich lên một con ngựa còm khập khiễng, do một người dân thành phố cho không ông vì hết sức nuôi nó. Chúng tôi đến cổng thành; lính gác cho qua; chúng tôi ra khỏi Orenburg.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.13]
Trời bắt đầu tối. Đường tôi đi ngang xóm Berda, nơi ẩn náu của Pugachev. Con đường thẳng bị tuyết phủ; nhưng khắp thảo nguyên thấy vết chân ngựa, ngày nào cũng mới. Tôi phi nước kiệu lớn. Savelich chạy theo xa xa không nổi và cứ chốc chốc lại kêu: “Chậm lại, cậu ơi, vì Chúa chậm lại. Con ngựa còm trời đánh của tôi không theo kịp con quỷ chân dài của cậu. Cậu vội đi đâu? Giá đi dự tiệc thì còn đỡ, đằng này là đâm đầu vào búa, nay mai là nguy… Cậu Pyotr Andreich… cậu Pyotr Andreich ơi!.. Đừng làm hại thân!.. Lạy Chúa, cậu chủ bé bỏng của tôi sắp mất mạng rồi!”

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.14]
Chẳng bao lâu ánh đèn Berda lấp lánh. Chúng tôi tới những khe sâu, công sự tự nhiên của xóm. Savelich vẫn bám theo tôi, không ngớt lời van vỉ thảm thiết. Tôi hy vọng đi vòng qua xóm bình yên, thì bỗng thấy trong bóng nhá nhem ngay trước mặt khoảng năm gã nông dân cầm gậy: đó là toán canh gác tiền tiêu của chỗ ẩn náu Pugachev. Chúng quát gọi chúng tôi. Không biết mật khẩu, tôi định im lặng đi qua, nhưng chúng lập tức vây lấy tôi, và một tên tóm dây cương ngựa tôi. Tôi rút kiếm chém vào đầu gã nông dân; cái mũ cứu gã, nhưng gã vẫn loạng choạng và buông dây cương. Những tên khác hoảng, chạy lùi; tôi nhân lúc ấy thúc ngựa phi đi.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.15]
Bóng tối của đêm sắp xuống có thể giúp tôi thoát mọi nguy hiểm, thì bỗng ngoảnh lại, tôi thấy Savelich không đi cùng. Ông già tội nghiệp trên con ngựa què không thể thoát khỏi bọn cướp. Làm sao đây? Đợi ông vài phút và chắc chắn ông đã bị giữ lại, tôi quay ngựa đi cứu ông.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.16]
Đến gần khe, tôi nghe từ xa tiếng ồn, tiếng la và giọng Savelich của tôi. Tôi phóng nhanh hơn và chẳng mấy chốc lại ở giữa bọn nông dân canh gác đã chặn tôi vài phút trước. Savelich ở giữa chúng. Chúng đã lôi ông già xuống khỏi con ngựa còm và sắp trói. Tôi đến làm chúng mừng. Chúng vừa la vừa xô vào tôi và trong nháy mắt lôi tôi xuống ngựa. Một tên, rõ ràng là đầu sỏ, tuyên bố rằng hắn sẽ dẫn chúng tôi tới đức vua ngay. “Còn cha chúng ta, — hắn nói thêm, — tự do ra lệnh: treo cổ các ngươi ngay, hay chờ đến sáng sớm”. Tôi không chống cự; Savelich làm theo tôi, và bọn canh gác dẫn chúng tôi đi đầy đắc thắng.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.17]
Chúng tôi qua khe và vào xóm. Trong mọi căn nhà đều sáng đèn. Khắp nơi ồn ào và la hét. Trên đường tôi gặp rất đông người; nhưng trong bóng tối chẳng ai để ý chúng tôi, cũng chẳng nhận ra tôi là sĩ quan Orenburg. Họ dẫn thẳng chúng tôi tới một căn nhà gỗ ở góc ngã tư. Trước cổng có vài thùng rượu và hai khẩu pháo. “Đây là cung điện, — một gã nông dân nói; — để chúng tôi vào bẩm về các người”. Hắn vào nhà. Tôi nhìn Savelich; ông già đang làm dấu thánh, thầm đọc kinh. Tôi chờ rất lâu; cuối cùng gã nông dân trở ra và nói với tôi: “Vào đi: cha chúng ta lệnh cho tên sĩ quan vào”.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.18]
Tôi vào căn nhà gỗ, hay cung điện như bọn nông dân gọi. Nó được thắp bằng hai ngọn nến mỡ, còn tường dán giấy vàng; tuy vậy, ghế dài, bàn, cái chậu rửa tay treo trên sợi dây, khăn mặt trên cái đinh, cái cời bếp trong góc và cái bệ bếp rộng bày đầy nồi niêu — mọi thứ đều như trong một căn nhà nông dân bình thường. Pugachev ngồi dưới các tượng thánh, mặc áo caftan đỏ, đội mũ cao, chống nạnh oai vệ. Quanh ông ta đứng vài đồng bọn chính, vẻ cung kính giả vờ. Có thể thấy tin có một sĩ quan từ Orenburg tới đã khơi dậy lòng tò mò mãnh liệt của bọn phiến loạn và chúng đã chuẩn bị đón tôi rình rang. Pugachev nhận ra tôi ngay cái nhìn đầu. Vẻ oai vệ giả tạo của ông ta bỗng tan biến. “A, ngài sĩ quan! — ông ta nói với tôi vui vẻ. — Ông sống ra sao? Trời đem ông đến đây làm gì?” Tôi đáp rằng tôi đi việc riêng và người của ông ta đã chặn tôi. “Việc gì?” — ông ta hỏi tôi. Tôi không biết đáp sao. Pugachev, đoán rằng tôi không muốn nói trước người ngoài, quay sang đồng bọn và bảo chúng ra ngoài. Tất cả vâng lời, trừ hai người không nhúc nhích. “Cứ nói thoải mái trước mặt họ, — Pugachev bảo tôi: — ta không giấu họ điều gì”. Tôi liếc xéo những tâm phúc của kẻ mạo danh. Một người, ông già gầy yếu còng lưng có chòm râu bạc, chẳng có gì đáng chú ý ngoài dải băng xanh đeo chéo vai trên cái áo armyak xám. Nhưng suốt đời tôi không quên người bạn đồng hành của ông. Hắn cao lớn, vạm vỡ và vai rộng, trông chừng bốn mươi lăm tuổi. Bộ râu đỏ rậm, đôi mắt xám sáng quắc, cái mũi không có lỗ mũi và những vết đỏ trên trán và má làm khuôn mặt rỗ rộng của hắn mang một vẻ không tả nổi. Hắn mặc sơ mi đỏ, áo choàng Kirghiz và quần Cô-dắc. Người thứ nhất (như sau này tôi biết) là hạ sĩ đào ngũ Beloborodov; người thứ hai — Afanasy Sokolov (biệt danh Khlopusha), tội đồ lưu đày, ba lần trốn khỏi mỏ Siberia. Dù những tình cảm khác chiếm trọn tâm trí tôi, đám người mà tôi bất ngờ rơi vào vẫn làm trí tưởng tượng tôi xao động mạnh. Nhưng Pugachev đưa tôi trở lại với chính mình bằng câu hỏi: “Nói đi: ông từ Orenburg ra vì việc gì?”

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.19]
Một ý nghĩ lạ lùng nảy ra trong đầu tôi: hình như thiên mệnh, lần thứ hai đưa tôi đến Pugachev, trao cho tôi cơ hội thực hiện ý định của mình. Tôi quyết định tận dụng nó và, chưa kịp suy nghĩ điều mình quyết, tôi đáp câu hỏi của Pugachev:

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.20]
— Tôi đi pháo đài Belogorsk để cứu một cô gái mồ côi đang bị ức hiếp ở đó.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.21]
Mắt Pugachev lóe sáng. “Kẻ nào trong người của ta dám ức hiếp một đứa mồ côi? — ông ta quát. — Dù nó có là bậc cao minh đến đâu, cũng không thoát khỏi phán xét của ta. Nói: ai có lỗi?”

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.22]
— Shvabrin có lỗi, — tôi đáp. — Hắn giam giữ cô gái mà ngài đã thấy, bệnh nằm ở nhà vợ cha xứ, và muốn cưỡng ép cưới cô.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.23]
— Ta sẽ dạy cho Shvabrin một bài, — Pugachev nói giọng dữ dằn. — Hắn sẽ biết ở chỗ ta làm càn và ức hiếp dân thì ra sao. Ta sẽ treo cổ hắn.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.24]
— Xin cho tôi nói một lời, — Khlopusha nói bằng giọng khàn. — Ngài vội vàng cử Shvabrin làm chỉ huy pháo đài, giờ lại vội vàng treo cổ hắn. Ngài đã làm mếch lòng người Cô-dắc khi đặt một tên quý tộc lên làm chỉ huy họ; đừng làm quý tộc sợ bằng cách xử tử họ chỉ vì lời tố đầu tiên.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.25]
— Chẳng cần thương cũng chẳng cần ban ơn chúng! — ông già có dải băng xanh nói. — Giết Shvabrin chẳng hại gì; nhưng cũng nên tra hỏi ngài sĩ quan này cho ra nhẽ: ngài đến đây làm gì. Nếu ông ta không nhận ngài là vua, thì chẳng việc gì ông ta phải tìm công lý nơi ngài; còn nếu nhận, thì sao đến hôm nay ông ta còn ngồi ở Orenburg với kẻ thù của ngài? Ngài có muốn đưa ông ta vào nhà công vụ rồi nhóm ít lửa ở đó không: tôi ngờ vị này do các quan Orenburg phái đến làm gián điệp.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.26]
Lập luận của tên ác ôn già khiến tôi thấy khá thuyết phục. Cái lạnh chạy khắp người tôi khi nghĩ mình đang ở trong tay ai. Pugachev nhận thấy tôi bối rối. “Hử, ngài sĩ quan? — ông ta nháy mắt nói với tôi. — Thống chế của ta hình như nói có lý. Ông nghĩ sao?”

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.27]
Lời chế giễu của Pugachev trả lại tôi sự can đảm. Tôi bình tĩnh đáp rằng tôi đang ở trong quyền ông ta và ông ta cứ xử với tôi tùy ý.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.28]
— Được, — Pugachev nói. — Giờ nói xem thành các ông ra sao.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.29]
— Tạ ơn Chúa, — tôi đáp; — mọi việc bình yên.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.30]
— Bình yên? — Pugachev nhắc lại. — Mà dân chết đói!

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.31]
Kẻ mạo danh nói đúng; nhưng vì lời thề, tôi vẫn quả quyết rằng đó chỉ là tin đồn vô căn cứ và Orenburg đủ mọi thứ dự trữ.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.32]
— Ngài thấy chưa, — ông già tiếp lời, — nó nói dối ngay trước mặt ngài. Mọi kẻ đào tẩu đều khai giống nhau rằng ở Orenburg đói và dịch, rằng ở đó người ta ăn xác chết, mà còn coi là vinh dự; thế mà ngài này quả quyết cái gì cũng đầy đủ. Nếu ngài muốn treo Shvabrin, thì xin treo luôn thằng này lên cùng một giá, cho khỏi ai ghen tị.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.33]
Lời của lão già đáng nguyền rủa dường như làm Pugachev dao động. May thay Khlopusha bắt đầu cãi lại đồng bọn.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.34]
— Thôi đi, Naumych, — Pugachev nói với lão. — Lúc nào anh cũng chỉ muốn bóp cổ với chém giết. Anh là hạng anh hùng gì? Nhìn cho kỹ thì chỉ còn thoi thóp. Chính anh đã ngó xuống mồ mà còn hại người khác. Máu trên lương tâm anh còn chưa đủ à?

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.35]
— Còn anh là thánh nào? — Beloborodov đáp. — Lòng thương anh ở đâu ra?

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.36]
— Dĩ nhiên, — Khlopusha đáp, — tôi cũng có tội, và bàn tay này (nói đoạn hắn nắm bàn tay xương xẩu thành nắm đấm và xắn tay áo, để lộ cánh tay đầy lông), bàn tay này cũng mắc tội đổ máu đạo Chúa. Nhưng tôi giết kẻ thù chứ không giết khách; giữa ngã ba đường vắng hay rừng tối, chứ không ở nhà, ngồi sau lò sưởi; bằng gậy và búa, chứ không bằng lời xúc xiểm của đàn bà.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.37]
Ông già quay đi và lầm bầm: “đồ rách mũi!”…

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.38]
— Mày lẩm bẩm gì đấy, lão già khọm? — Khlopusha quát. — Tao cho mày rách mũi; cứ đợi, rồi đến lượt mày; Chúa cho, mày cũng sẽ ngửi kìm... Còn bây giờ liệu hồn, kẻo tao nhổ mất chòm râu của mày!

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.39]
— Các ông tướng! — Pugachev tuyên bố oai vệ. — Thôi cãi nhau. Chẳng sao nếu cả bầy chó Orenburg đạp chân dưới một cái xà; mới là chuyện bầy chó của ta cắn nhau. Nào, làm lành đi.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.40]
Khlopusha và Beloborodov không nói một lời và nhìn nhau u ám. Tôi thấy cần đổi câu chuyện, vì nó có thể kết thúc rất bất lợi cho tôi, và quay sang Pugachev, tôi nói vẻ vui tươi: “À! tôi suýt quên cảm ơn ngài về con ngựa và cái áo tulup. Không có ngài thì tôi đã không về tới thành và chết cóng giữa đường”.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.41]
Mưu mẹo của tôi thành công. Pugachev vui lên. “Có đi có lại, — ông ta nói, nháy mắt và nheo mắt. — Giờ kể cho ta nghe, ông can gì đến cô gái mà Shvabrin ức hiếp? Chẳng lẽ là người thương của chàng trai hả? hử?”

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.42]
— Cô là hôn thê của tôi, — tôi đáp Pugachev, thấy thời tiết đã thuận và chẳng cần giấu sự thật.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.43]
— Hôn thê của ông! — Pugachev kêu lên. — Sao trước không nói? Ta sẽ cưới vợ cho ông và nhậu ở đám cưới ông! — Rồi quay sang Beloborodov: — Nghe này, thống chế! Ta với ngài sĩ quan là bạn cũ; ngồi xuống ăn tối nào; sáng ra khôn hơn tối. Mai xem sẽ xử ông ta thế nào.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.44]
Tôi sẵn lòng từ chối vinh dự được mời, nhưng đành chịu. Hai cô gái Cô-dắc trẻ, con gái chủ nhà, trải khăn bàn trắng, mang bánh mì, súp cá và vài bình rượu và bia, và tôi lần thứ hai lại ngồi chung một bàn với Pugachev và những đồng bọn khủng khiếp của ông ta.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.45]
Cuộc truy hoan mà tôi bất đắc dĩ chứng kiến kéo dài đến khuya. Cuối cùng men rượu bắt đầu hạ gục các thực khách. Pugachev ngủ gật, ngồi ngay chỗ; đồng bọn của ông ta đứng dậy và ra hiệu cho tôi để ông ta ở lại. Tôi ra cùng bọn họ. Theo lệnh Khlopusha, một lính canh dẫn tôi đến nhà công vụ, nơi tôi gặp cả Savelich và nơi người ta nhốt tôi chung với ông. Ông bác sửng sốt vì thấy mọi việc xảy ra đến nỗi chẳng hỏi tôi câu nào. Ông nằm xuống trong bóng tối, thở dài rên rỉ rất lâu; cuối cùng ngáy, còn tôi mải suy tư, suốt đêm không chợp mắt phút nào.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.46]
Sáng sớm có người đến gọi tôi nhân danh Pugachev. Tôi đến chỗ ông ta. Trước cổng nhà ông ta có chiếc xe kibitka đóng ba ngựa Tatar. Dân chúng chen chúc ngoài đường. Ở hiên tôi gặp Pugachev: ông ta mặc đồ đi đường, áo lông và mũ Kirghiz. Những người cùng bàn hôm qua vây quanh ông ta, làm ra vẻ cung kính, trái hẳn những gì tôi chứng kiến hôm trước. Pugachev vui vẻ chào tôi và bảo tôi lên xe ngồi cùng.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.47]
Chúng tôi ngồi xuống. “Đi pháo đài Belogorsk!” — Pugachev bảo người Tatar vai rộng đứng cầm cương ba ngựa. Tim tôi đập mạnh. Ngựa chạy, chuông reo, xe kibitka bay đi…

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.48]
“Dừng lại! dừng lại!” — vang lên một giọng quá quen thuộc, và tôi thấy Savelich chạy đón chúng tôi. Pugachev bảo dừng. “Cậu Pyotr Andreich! — ông bác kêu. — Đừng bỏ tôi lúc già yếu giữa bọn lừa đả…” — “A, lão già khọm! — Pugachev bảo ông. — Trời lại cho gặp nhau. Thôi, lên ngồi chỗ người đánh xe”.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.49]
— Cảm ơn đức vua, cảm ơn đấng cha lành! — Savelich vừa ngồi vừa nói. — Cầu Chúa cho ông sống trăm tuổi vì đã cưu mang và yên ủi lão già này. Suốt đời tôi sẽ cầu Chúa cho ông, còn cái áo tulup lông thỏ thì tôi cũng chẳng nhắc đến nữa.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.50]
Cái áo tulup lông thỏ này cuối cùng có thể làm Pugachev nổi giận thật. May thay kẻ mạo danh hoặc không nghe rõ hoặc làm lơ lời nhắc không đúng lúc. Ngựa phi; dân chúng ngoài đường dừng lại cúi rạp chào. Pugachev gật đầu hai bên. Một lát sau chúng tôi ra khỏi xóm và lao đi trên con đường bằng phẳng.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.51]
Dễ hình dung tôi cảm thấy gì lúc ấy. Vài giờ nữa tôi sẽ gặp người mà tôi đã coi là mất rồi. Tôi hình dung phút đoàn tụ… Tôi cũng nghĩ về con người đang nắm số phận tôi, mà do một sự tình cờ lạ lùng lại gắn bó huyền bí với tôi. Tôi nhớ sự tàn bạo thiếu suy nghĩ, những thói quen khát máu của kẻ đã tự nhận làm người giải cứu người yêu quý của tôi! Pugachev không biết cô là con gái đại úy Mironov; Shvabrin hằn học có thể nói hết với ông ta; Pugachev có thể dò ra sự thật bằng cách khác nữa… Khi ấy Marya Ivanovna sẽ ra sao? Cái lạnh chạy khắp người tôi, tóc tôi dựng đứng…

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.52]
Bỗng Pugachev cắt ngang dòng suy nghĩ của tôi, quay sang hỏi:

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.53]
— Ngài sĩ quan đang nghĩ gì thế?

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.54]
— Sao không nghĩ được, — tôi đáp. — Tôi là sĩ quan và quý tộc; hôm qua còn đánh ngài, hôm nay lại đi chung một xe với ngài, và hạnh phúc cả đời tôi tùy thuộc ngài.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.55]
— Thế nào? — Pugachev hỏi. — Ông sợ à?

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.56]
Tôi đáp rằng một lần đã được hắn tha, tôi hy vọng không chỉ ở lòng khoan dung mà cả sự giúp đỡ của ông ta.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.57]
— Ông nói đúng, có Chúa chứng, đúng! — kẻ mạo danh nói. — Ông thấy bọn ta nhìn ông xéo; còn ông già thì hôm nay vẫn khăng khăng ông là gián điệp và phải tra tấn rồi treo cổ; nhưng ta không đồng ý, — ông ta nói thêm, hạ giọng để Savelich và người Tatar khỏi nghe, — vì nhớ cốc rượu của ông và cái áo tulup lông thỏ. Ông thấy ta chưa phải kẻ uống máu như đám người của các ông nói về ta.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.58]
Tôi nhớ lại việc chiếm pháo đài Belogorsk; nhưng không thấy cần phản bác và không đáp lời nào.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.59]
— Ở Orenburg người ta nói gì về ta? — Pugachev hỏi sau một lúc im lặng.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.60]
— Họ nói đối phó với ngài khá khó; chẳng chê vào đâu được: ngài đã khiến người ta biết mặt.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.61]
Mặt kẻ mạo danh lộ vẻ tự mãn. “Phải! — ông ta vui vẻ nói. — Ta đánh trận cũng khá. Ở Orenburg các ông có biết trận Yuzeyeva không? Bốn chục tướng bị giết, bốn đạo quân bị bắt. Ông nghĩ sao: vua Phổ có thể địch nổi ta không?”

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.62]
Sự khoác lác của tên cướp làm tôi thấy buồn cười.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.63]
— Chính ngài nghĩ sao? — tôi nói với ông ta, — ngài có xử được Friedrich không?

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.64]
— Với Fyodor Fyodorovich ấy à? Sao lại không? Tướng của các ông ta còn xử được; mà họ đã từng đánh bại ông ấy. Từ trước đến nay vũ khí của ta gặp may. Cứ chờ, rồi còn hơn thế nữa, khi ta tiến lên Moskva.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.65]
— Ngài định tiến lên Moskva sao?

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.66]
Kẻ mạo danh hơi trầm ngâm và nói nhỏ: “Có trời biết. Con đường của ta hẹp; ta ít tự do. Bọn anh em ta tinh ranh. Chúng là bọn trộm. Ta phải luôn dè chừng; hễ thất bại lần đầu là chúng lấy đầu ta chuộc cổ chúng”.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.67]
— Đúng thế! — tôi nói với Pugachev. — Chẳng phải tốt hơn là chính ngài bỏ chúng từ sớm, rồi nương nhờ lòng nhân từ của Nữ hoàng?

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.68]
Pugachev cười cay đắng. “Không, — ông ta đáp; — ăn năn đã muộn. Với ta sẽ không có ân xá. Ta sẽ tiếp tục như đã bắt đầu. Biết đâu? Có khi lại thành! Grishka Otrepyev cũng đã làm vua ở Moskva”.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.69]
— Ngài có biết hắn kết thúc thế nào không? Người ta quăng hắn ra cửa sổ, đâm chết, thiêu, rồi nhồi tro hắn vào đại bác mà bắn!

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.70]
— Nghe đây, — Pugachev nói với một nguồn cảm hứng hoang dại. — Ta kể ông nghe chuyện cổ tích bà lão Kalmyk kể ta hồi bé. Một hôm đại bàng hỏi quạ: nói ta nghe, quạ, vì sao mày sống ba trăm năm trên đời này, còn ta chỉ vỏn vẹn ba mươi ba năm? — Thưa cha, quạ đáp, vì cha uống máu tươi, còn con ăn xác thối. Đại bàng nghĩ: thử xem, ta cũng ăn như thế. Được. Đại bàng với quạ bay đi. Thấy một con ngựa chết, chúng sà xuống đậu. Quạ mổ mổ và khen ngon. Đại bàng mổ một lần, mổ hai lần, vẫy cánh và nói với quạ: không, anh quạ, thà một lần uống máu tươi còn hơn ăn xác thối ba trăm năm, rồi sau này Chúa muốn sao thì sao! — Chuyện cổ tích Kalmyk thế nào?

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.71]
— Chuyện hay đấy, — tôi đáp ông ta. — Nhưng với tôi sống bằng giết người và cướp bóc là mổ xác thối.

[pushkin-the-captain-s-daughter:12.72]
Pugachev nhìn tôi ngạc nhiên và không đáp gì. Cả hai chúng tôi im lặng, mỗi người chìm trong suy nghĩ riêng. Người Tatar cất lên một bài hát buồn; Savelich ngủ gà ngủ gật, đung đưa trên chỗ người đánh xe. Xe kibitka bay trên con đường mùa đông bằng phẳng… Bỗng tôi thấy một xóm nhỏ trên bờ dốc sông Yaik, có hàng rào cọc và tháp chuông — và mười lăm phút sau chúng tôi vào pháo đài Belogorsk.

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.1]
Chương XII. Cô gái mồ côi

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.2]
Cây táo của chúng ta

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.3]
Chẳng có ngọn, chẳng có chồi;

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.4]
Nàng công chúa của chúng ta

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.5]
Chẳng có cha, chẳng có mẹ.

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.6]
Sắm sửa cho nàng chẳng có ai,

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.7]
Ban phước cho nàng chẳng có ai.

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.8]
Bài hát cưới.

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.9]
Xe kibitka đến trước thềm nhà chỉ huy. Dân chúng nhận ra chuông xe Pugachev và chạy theo chúng tôi thành đám đông. Shvabrin đón kẻ mạo danh ở thềm. Hắn mặc đồ Cô-dắc và nuôi râu. Tên phản bội đỡ Pugachev xuống xe, bằng những lời hèn hạ bày tỏ niềm vui và sự nhiệt thành. Thấy tôi, hắn bối rối; nhưng chẳng mấy chốc đã trấn tĩnh, đưa tay cho tôi, nói: “Cả anh cũng thuộc về chúng tôi à? Phải thế từ lâu rồi!” — Tôi quay đi và không đáp.

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.10]
Lòng tôi nhói đau khi chúng tôi vào căn phòng đã quen từ lâu, nơi trên tường còn treo tờ bằng của vị chỉ huy quá cố, như một bia mộ buồn cho thời đã qua. Pugachev ngồi lên cái đi-văng mà Ivan Kuzmich ngày xưa vẫn ngủ gật, được tiếng càu nhàu của bà vợ ru ngủ. Chính Shvabrin dâng rượu mạnh cho Pugachev. Pugachev uống một ly và nói với hắn, chỉ tôi: “Mời cả ngài sĩ quan nữa”. Shvabrin bưng khay đến chỗ tôi; nhưng tôi lần thứ hai quay đi. Hắn có vẻ không còn là mình. Với sự lanh lợi vốn có, hắn hẳn đoán ra Pugachev không hài lòng về hắn. Hắn sợ Pugachev, còn liếc tôi bằng vẻ nghi ngại. Pugachev hỏi tình hình pháo đài, tin đồn về quân địch và những chuyện tương tự, rồi bất ngờ hỏi hắn: “Này chú, cô gái nào chú giữ canh ở nhà? Đưa ta xem”.

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.11]
Shvabrin tái nhợt như xác chết. “Thưa đức vua, — hắn nói giọng run… — Thưa đức vua, cô ấy không bị canh giữ… cô ấy ốm… cô ấy nằm trên gác”.

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.12]
“Dẫn ta đến chỗ cô”, — kẻ mạo danh nói, đứng dậy. Không thể thoái thác. Shvabrin dẫn Pugachev đến phòng trên của Marya Ivanovna. Tôi theo sau.

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.13]
Shvabrin dừng trên cầu thang. “Thưa đức vua! — hắn nói. — Ngài có quyền đòi tôi bất cứ điều gì; nhưng xin đừng cho người ngoài vào buồng ngủ của vợ tôi”.

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.14]
Tôi run lên. “Vậy là ông có vợ!” — tôi nói với Shvabrin, sẵn sàng xé xác hắn.

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.15]
— Im! — Pugachev ngắt lời tôi. — Đây là việc của ta. Còn chú, — ông ta nói tiếp, quay sang Shvabrin, — đừng khôn lỏi và làm bộ: vợ chú hay không vợ chú, ta muốn dẫn ai vào chỗ cô cũng được. Ngài sĩ quan, đi theo ta.

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.16]
Ở cửa phòng trên Shvabrin lại dừng và nói giọng đứt quãng: “Thưa đức vua, tôi báo ngài rằng cô ấy đang sốt mê sảng và đã ba ngày nói sảng không ngừng”.

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.17]
— Mở ra! — Pugachev nói.

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.18]
Shvabrin mò túi và nói không mang theo chìa. Pugachev đạp cửa; ổ khóa bật ra; cửa mở, chúng tôi bước vào.

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.19]
Tôi nhìn và chết lặng. Trên sàn, trong bộ đồ nông dân rách rưới, Marya Ivanovna ngồi, tái nhợt, gầy gò, tóc rối bù. Trước mặt cô là một bình nước đậy bằng một lát bánh mì. Thấy tôi, cô giật mình và kêu lên. Khi ấy tôi ra sao — tôi không nhớ.

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.20]
Pugachev nhìn Shvabrin và nói với nụ cười cay đắng: “Bệnh xá của chú hay thật!” — Rồi đến bên Marya Ivanovna: “Nói ta nghe, cô bé, vì sao chồng cô phạt cô? cô có lỗi gì với hắn?”

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.21]
— Chồng tôi! — cô nhắc lại. — Hắn không phải chồng tôi. Tôi sẽ không bao giờ làm vợ hắn! Tôi thà quyết chết, và sẽ chết, nếu không ai cứu tôi.

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.22]
Pugachev nhìn Shvabrin dữ tợn: “Mà chú dám lừa ta! — ông ta nói với Shvabrin. — Đồ bất lương, chú có biết chú đáng chịu gì không?”

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.23]
Shvabrin quỳ xuống… Lúc này sự khinh bỉ át hết mọi tình cảm căm ghét và giận dữ trong tôi. Tôi nhìn bằng sự ghê tởm một kẻ quý tộc nằm lăn dưới chân một tên Cô-dắc đào tẩu. Pugachev dịu lại. “Lần này ta tha cho chú, — ông ta nói với Shvabrin; — nhưng biết rằng lần phạm lỗi sau thì lỗi này cũng sẽ bị nhắc lại”. Rồi ông ta quay sang Marya Ivanovna và nói dịu dàng: “Ra đi, cô gái xinh đẹp; ta ban cho cô tự do. Ta là vua”.

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.24]
Marya Ivanovna nhanh chóng nhìn ông ta và đoán ra trước mặt cô là kẻ giết cha mẹ cô. Cô lấy hai tay che mặt và ngã ngất. Tôi lao tới cô; nhưng đúng lúc ấy, rất táo bạo, người quen cũ của tôi, Palashka, chen vào phòng và chăm sóc cô chủ nhỏ. Pugachev ra khỏi phòng trên, và ba chúng tôi xuống phòng khách.

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.25]
— Sao, thưa ngài sĩ quan? — Pugachev cười nói. — Cứu được cô gái rồi nhé! Ông nghĩ sao, có nên cho gọi cha xứ, bắt ông ta làm lễ cưới cho cô cháu không? Được thì ta làm cha đỡ đầu lễ cưới, Shvabrin làm phù rể; ta ăn nhậu cho đã — rồi đóng cổng lại!

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.26]
Điều tôi sợ đã xảy ra. Shvabrin, nghe lời đề nghị của Pugachev, mất tự chủ. “Thưa đức vua! — hắn gào lên cuồng loạn. — Tôi có lỗi, tôi đã nói dối ngài; nhưng Grinev cũng lừa ngài. Cô gái này không phải cháu cha xứ ở đây: cô là con gái Ivan Mironov, kẻ bị xử tử khi chiếm pháo đài này”.

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.27]
Pugachev đưa đôi mắt như lửa nhìn tôi. “Lại chuyện gì nữa?” — ông ta hỏi tôi, ngơ ngác.

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.28]
— Shvabrin nói thật với ngài, — tôi đáp, giọng cương quyết.

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.29]
— Ông không nói điều đó với ta, — Pugachev nhận xét, mặt sầm lại.

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.30]
— Chính ngài xét xem, — tôi đáp ông ta, — trước người của ngài có thể tuyên bố con gái Mironov còn sống được không. Chúng sẽ cắn xé cô. Chẳng gì cứu nổi cô!

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.31]
— Cũng đúng, — Pugachev cười nói. — Bọn nhậu nhẹt của ta sẽ không tha cô gái tội nghiệp. Bà vợ cha xứ thân mến làm phải khi lừa chúng.

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.32]
— Nghe đây, — tôi nói tiếp, thấy ông ta có thiện ý. — Tôi không biết gọi ngài là gì, mà cũng chẳng muốn biết… Nhưng Chúa thấy rằng tôi sẵn lòng lấy mạng mình đền ơn những gì ngài đã làm cho tôi. Chỉ xin đừng đòi điều trái với danh dự và lương tâm Kitô hữu của tôi. Ngài là ân nhân của tôi. Hãy làm cho trọn như ngài đã bắt đầu: cho tôi đi với cô gái mồ côi khốn khổ, nơi nào Chúa chỉ đường. Còn chúng tôi, dù ngài ở đâu và dù chuyện gì xảy đến với ngài, mỗi ngày sẽ cầu Chúa cứu rỗi linh hồn tội lỗi của ngài…

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.33]
Có vẻ tâm hồn khắc nghiệt của Pugachev đã xúc động. “Thôi thì theo ý ông! — ông ta nói. — Đã chém thì chém, đã thưởng thì thưởng: lệ của ta là thế. Lấy người đẹp của ông đi; chở cô đi đâu tùy ý, và Chúa cho hai người yêu thương hòa thuận!”

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.34]
Rồi ông ta quay sang Shvabrin và bảo y cấp cho tôi giấy thông hành qua mọi chốt và pháo đài thuộc quyền mình. Shvabrin, hoàn toàn bị đè bẹp, đứng sững như trời trồng. Pugachev đi xem xét pháo đài. Shvabrin đi theo; còn tôi ở lại với cớ chuẩn bị lên đường.

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.35]
Tôi chạy lên phòng trên. Cửa đóng. Tôi gõ. “Ai đấy?” — Palashka hỏi. Tôi xưng tên. Giọng dễ thương của Marya Ivanovna vang sau cửa. “Đợi chút, Pyotr Andreich. Tôi đang thay áo. Xin ông sang chỗ bà Akulina Pamfilovna: tôi sẽ đến đó ngay”.

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.36]
Tôi vâng lời và đến nhà cha Gerasim. Cả ông và vợ chạy ra đón. Savelich đã báo trước cho họ. “Chào ông Pyotr Andreich, — bà vợ cha xứ nói. — Chúa lại cho ta gặp nhau. Ông sống ra sao? Chúng tôi ngày nào cũng nhắc đến ông. Còn Marya Ivanovna thì khổ đủ điều khi thiếu ông, cô bé của tôi!.. Mà kể đi, thưa ông, ông với Pugachev thế nào lại hòa thuận? Sao hắn không xử luôn ông? Thôi, cũng phải cảm ơn tên ác ôn về chuyện đó”. — “Thôi đi, bà già, — cha Gerasim ngắt lời. — Biết gì cũng chớ nói hết. Nói nhiều chẳng được cứu rỗi. Ông Pyotr Andreich! xin mời vào. Lâu lắm, lâu lắm không gặp”.

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.37]
Bà vợ cha xứ đãi tôi bằng những gì Chúa ban. Còn miệng bà nói không ngớt. Bà kể cho tôi Shvabrin đã ép họ giao Marya Ivanovna cho hắn thế nào; Marya Ivanovna đã khóc và không muốn rời họ ra sao; Marya Ivanovna vẫn liên lạc với bà qua Palashka (cô gái lanh lợi, khiến cả viên đội cũng phải nhảy theo điệu sáo của cô) ra sao; bà đã khuyên Marya Ivanovna viết thư cho tôi thế nào và vân vân. Phần mình, tôi kể vắn tắt chuyện của tôi. Cha xứ và vợ làm dấu thánh khi nghe Pugachev đã biết trò gạt của họ. “Thánh giá phù hộ chúng ta! — bà Akulina Pamfilovna nói. — Chúa đưa đám mây này đi qua. Ái chà Alexei Ivanych; chẳng chê vào đâu được: đúng là thứ chim lành thật!” — Đúng lúc ấy cửa mở, và Marya Ivanovna bước vào với nụ cười trên gương mặt tái nhợt. Cô đã bỏ bộ đồ nông dân và ăn mặc giản dị, dễ thương như trước.

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.38]
Tôi nắm tay cô và lâu không nói được lời nào. Cả hai im lặng vì lòng đầy ắp. Chủ nhà thấy chúng tôi chẳng còn bận tâm đến họ, bèn để chúng tôi lại. Chúng tôi ở một mình. Mọi chuyện đã quên. Chúng tôi nói mãi không hết chuyện. Marya Ivanovna kể tôi nghe mọi chuyện đã xảy ra với cô từ khi pháo đài thất thủ; tả tôi nghe toàn bộ nỗi kinh hoàng của cảnh ngộ cô, mọi thử thách mà tên Shvabrin đê tiện đã bắt cô chịu. Chúng tôi nhớ cả thời hạnh phúc xưa… Cả hai đều khóc… Cuối cùng tôi bắt đầu giải thích với cô những dự định của mình. Cô ở lại pháo đài thuộc quyền Pugachev và do Shvabrin cai quản là không thể được. Cũng không thể nghĩ đến Orenburg, nơi đang chịu mọi tai họa của cuộc vây. Cô không còn một người thân nào trên đời. Tôi đề nghị cô về làng gặp cha mẹ tôi. Ban đầu cô ngần ngại: sự không thiện cảm của cha tôi mà cô đã biết làm cô sợ. Tôi trấn an cô. Tôi biết cha tôi sẽ coi là hạnh phúc và tự thấy có bổn phận đón con gái của một quân nhân có công đã tử trận vì tổ quốc. “Marya Ivanovna thân yêu! — cuối cùng tôi nói. — Anh coi em là vợ anh. Những hoàn cảnh kỳ lạ đã gắn chúng ta với nhau không thể tách rời: không gì trên đời có thể chia lìa chúng ta”. Marya Ivanovna nghe tôi nói một cách giản dị, không e thẹn giả vờ, không kiếm cớ từ chối kiểu cọ. Cô cảm thấy số phận mình đã gắn với số phận tôi. Nhưng cô nhắc lại rằng cô chỉ làm vợ tôi khi có sự đồng ý của cha mẹ tôi. Tôi cũng không phản đối. Chúng tôi hôn nhau nồng nàn, chân thành — và cứ thế mọi việc giữa chúng tôi đã định.

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.39]
Một giờ sau viên đội mang cho tôi giấy thông hành, ký bằng những nét nguệch ngoạc của Pugachev, và nhân danh ông ta gọi tôi đến. Tôi thấy ông ta đã sẵn sàng lên đường. Tôi không thể diễn tả điều tôi cảm thấy khi chia tay con người đáng sợ ấy, con quái vật, tên ác nhân với mọi người trừ riêng tôi. Sao không nói thật? Giây phút ấy một sự đồng cảm mạnh mẽ kéo tôi về phía ông ta. Tôi nồng nhiệt muốn giật ông ta ra khỏi bọn ác ôn do ông ta cầm đầu, và cứu cái đầu ông ta khi còn kịp. Shvabrin và đám đông chen quanh chúng tôi ngăn tôi nói ra hết những gì đầy trong lòng.

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.40]
Chúng tôi chia tay thân thiện. Pugachev, thấy Akulina Pamfilovna trong đám đông, giơ ngón tay dọa và nháy mắt đầy ý vị; rồi lên xe kibitka, bảo đi Berda, và khi ngựa chạy, hắn còn thò đầu ra khỏi xe một lần nữa, gọi với tôi: “Tạm biệt, thưa ngài sĩ quan! Biết đâu có lúc ta gặp lại.” — Chúng tôi quả đã gặp lại, nhưng trong hoàn cảnh nào!..

[pushkin-the-captain-s-daughter:13.41]
Pugachev đi rồi. Tôi nhìn rất lâu theo thảo nguyên trắng xóa nơi chiếc xe ba ngựa của hắn lao đi. Dân tản hết. Shvabrin biến mất. Tôi quay về nhà cha xứ. Mọi thứ đã sẵn sàng cho chuyến đi; tôi không muốn chậm trễ thêm. Đồ đạc của chúng tôi đã được xếp hết lên chiếc xe cũ của viên chỉ huy. Mấy người đánh xe chớp mắt đã thắng xong ngựa. Marya Ivanovna đi từ biệt mộ cha mẹ, chôn sau nhà thờ. Tôi muốn đi cùng, nhưng cô xin tôi để cô một mình. Vài phút sau cô trở về, lặng lẽ khóc, nước mắt rơi âm thầm. Xe đã được đưa tới. Cha Gerasim và vợ ông ra thềm. Ba chúng tôi lên xe kibitka: Marya Ivanovna cùng Palashka, và tôi. Savelich trèo lên chỗ người đánh xe. “Vĩnh biệt, Marya Ivanovna, cô bé của tôi! vĩnh biệt, cậu Pyotr Andreyevich, chim ưng sáng của chúng tôi! — bà vợ cha xứ tốt bụng nói. — Chúc đi đường bình an, và xin Chúa ban hạnh phúc cho cả hai người!” Chúng tôi lên đường. Ở cửa sổ nhà chỉ huy, tôi thấy Shvabrin đứng đó. Gương mặt hắn lộ vẻ hằn học u ám. Tôi không muốn đắc thắng trước một kẻ thù đã bị đè bẹp, nên quay mắt sang hướng khác. Cuối cùng chúng tôi ra khỏi cổng pháo đài và mãi mãi rời pháo đài Belogorsk.

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.1]
Chương XIII. Bị bắt

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.2]
Xin ngài chớ giận: theo bổn phận của tôi,

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.3]
Tôi phải lập tức giải ngài vào tù.

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.4]
— Xin cứ tự nhiên, tôi sẵn sàng; nhưng tôi mong rằng

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.5]
Trước hết ngài cho phép tôi giải thích sự việc.

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.6]
Knyazhnin.

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.7]
Bất ngờ được sum họp với cô gái thân yêu mà mới sáng nay tôi còn lo lắng đến day dứt, tôi không tin nổi chính mình và tưởng mọi chuyện xảy ra với tôi chỉ là một giấc mơ hão. Marya Ivanovna trầm ngâm nhìn tôi, rồi nhìn con đường, dường như vẫn chưa kịp hoàn hồn. Chúng tôi lặng im. Lòng cả hai đã quá mỏi mệt. Lúc nào không hay, hai giờ sau chúng tôi đã tới một pháo đài gần đó, cũng thuộc quyền Pugachev. Ở đây chúng tôi thay ngựa. Nhìn họ thắng ngựa nhanh như thế, nhìn vẻ vồn vã hấp tấp của tên Cô-dắc râu rậm mà Pugachev đặt làm chỉ huy, tôi hiểu rằng, nhờ cái miệng lắm lời của người đánh xe chở chúng tôi, họ đón tiếp tôi như một sủng thần nơi triều đình.

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.8]
Chúng tôi đi tiếp. Trời bắt đầu nhá nhem. Chúng tôi tới gần một thị trấn nhỏ, nơi theo lời viên chỉ huy râu rậm, có một toán quân mạnh đang kéo đi hợp với kẻ mạo danh. Lính gác chặn chúng tôi lại. Được hỏi: ai đi đấy? — người đánh xe đáp oang oang: “Bạn kết nghĩa của đức vua cùng bà nhà đây!” Bỗng một đám lính hussar vây quanh chúng tôi, chửi rủa kinh khủng. “Ra đây, thằng bạn kết nghĩa của quỷ! — viên thượng sĩ ria mép nói với tôi. — Rồi mày sẽ được tắm một trận ra trò, cả mày lẫn bà nhà mày!”

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.9]
Tôi bước ra khỏi xe và đòi họ dẫn tôi tới chỉ huy của họ. Thấy có sĩ quan, đám lính thôi chửi. Viên thượng sĩ dẫn tôi tới chỗ ngài thiếu tá. Savelich không rời tôi nửa bước, vừa đi vừa lẩm bẩm: “Thế đấy, bạn kết nghĩa của đức vua! Tránh vỏ dưa gặp vỏ dừa… Lạy Chúa tôi! rốt cuộc chuyện này sẽ ra sao đây?” Chiếc xe kibitka đi từng bước theo sau chúng tôi.

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.10]
Năm phút sau chúng tôi tới một ngôi nhà nhỏ, đèn sáng rực. Viên thượng sĩ để tôi lại cho lính gác rồi vào bẩm về tôi. Anh ta quay ra ngay, báo rằng ngài thiếu tá không rảnh để tiếp tôi, ngài đã ra lệnh đưa tôi vào nhà giam, còn bà nhà thì dẫn tới chỗ ngài.

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.11]
— Thế nghĩa là gì? — tôi quát lên, giận điên người. — Hắn điên rồi hay sao?

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.12]
— Tôi không biết, thưa ngài, — viên thượng sĩ đáp. — Chỉ biết ngài thiếu tá truyền lệnh đưa ngài vào nhà giam, còn bà thì phải dẫn tới chỗ ngài thiếu tá, thưa ngài!

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.13]
Tôi lao lên thềm. Lính gác không định giữ tôi lại, và tôi chạy thẳng vào căn phòng, nơi chừng sáu sĩ quan hussar đang đánh bài banca. Viên thiếu tá làm cái. Tôi kinh ngạc làm sao khi nhìn hắn và nhận ra Ivan Ivanovich Zurin, người từng thắng sạch tiền tôi ở quán trọ Simbirsk!

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.14]
— Có thể thế được sao? — tôi kêu lên. — Ivan Ivanych! anh đấy ư?

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.15]
— Chà chà chà, Pyotr Andreyevich! Duyên số nào đưa anh tới đây? Anh từ đâu đến? Chào anh bạn. Có muốn đặt một lá không?

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.16]
— Cảm ơn. Anh cho người dẫn tôi tới chỗ trú thì hơn.

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.17]
— Chỗ trú nào? Ở lại với tôi.

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.18]
— Không được: tôi không đi một mình.

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.19]
— Thế thì đem cả bạn đồng hành của anh tới đây.

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.20]
— Tôi không đi với bạn; tôi… đi với một phụ nữ.

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.21]
— Với phụ nữ! Anh tóm được ở đâu thế? Ái chà, anh bạn! (Nói đến đây Zurin huýt sáo một tiếng đầy ý vị, cả bọn phá lên cười, còn tôi thì hoàn toàn luống cuống.)

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.22]
— Thôi, — Zurin nói tiếp, — được rồi. Sẽ có chỗ trú cho anh. Tiếc thật… Không thì ta đã chè chén theo lối xưa… Này! chú em! Sao còn chưa dẫn bà bạn kết nghĩa của Pugachev vào đây? hay bà ta bướng? Bảo bà ta đừng sợ: ông chủ này rất tử tế, sẽ chẳng làm gì phật lòng đâu, cứ túm cổ đẩy bà ta vào cho đàng hoàng.

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.23]
— Anh nói gì thế? — tôi nói với Zurin. — Bà bạn kết nghĩa nào của Pugachev? Đây là con gái cố đại úy Mironov. Tôi đã đưa cô ấy ra khỏi chỗ bị giam, và bây giờ đưa cô ấy tới làng của cha tôi, để cô ấy ở lại đó.

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.24]
— Sao! Vậy ra vừa rồi người ta bẩm với tôi là về anh? Trời đất! thế này là thế nào?

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.25]
— Sau này tôi sẽ kể hết. Còn bây giờ, xin anh, làm ơn trấn an cô gái tội nghiệp mà lính hussar của anh đã dọa cho khiếp vía.

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.26]
Zurin lập tức ra lệnh. Chính anh ta ra phố xin lỗi Marya Ivanovna về sự hiểu lầm không cố ý, và bảo viên thượng sĩ dẫn cô tới chỗ trú tốt nhất thành phố. Tôi ở lại nghỉ đêm nhà anh ta.

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.27]
Chúng tôi ăn tối, và khi chỉ còn hai người, tôi kể cho anh ta nghe những chuyện đã trải qua. Zurin nghe tôi rất chăm chú. Khi tôi nói xong, anh ta lắc đầu và nói: “Tất cả chuyện ấy đều hay cả, anh bạn; chỉ có một điều không hay: quỷ nào xui anh đi cưới vợ? Tôi là sĩ quan ngay thẳng, không muốn lừa anh: hãy tin tôi, cưới vợ là chuyện dở hơi. Anh bận bịu với vợ, bồng bế lũ trẻ làm gì? Thôi, nhổ đi. Nghe tôi: dứt khỏi cô con gái viên đại úy đi. Đường đi Simbirsk tôi đã quét sạch, an toàn. Mai cứ gửi cô ấy một mình về với cha mẹ anh; còn anh ở lại trong đội của tôi. Anh chẳng có lý do gì phải quay về Orenburg. Lại rơi vào tay bọn nổi loạn thì khó mà thoát được lần nữa. Như thế cơn điên tình ái sẽ tự qua, và mọi việc êm xuôi.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.28]
Dù không hoàn toàn đồng ý với anh ta, tôi vẫn cảm thấy bổn phận danh dự đòi hỏi tôi phải có mặt trong quân đội của Nữ hoàng. Tôi quyết định theo lời khuyên của Zurin: gửi Marya Ivanovna về làng và ở lại trong đội của anh ta.

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.29]
Savelich đến cởi áo cho tôi; tôi bảo ông ngày mai phải sẵn sàng lên đường cùng Marya Ivanovna. Ông toan cãi bướng. “Cậu nói gì thế? Sao tôi bỏ cậu được? Ai sẽ chăm cậu? Cha mẹ cậu sẽ nói gì?”

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.30]
Biết tính bướng của bác Savelich, tôi định thuyết phục bác bằng sự dịu dàng và chân thành. “Arkhip Savelich, bạn già của tôi! — tôi nói với ông. — Xin đừng từ chối, hãy làm ơn giúp tôi; ở đây tôi chẳng thiếu người hầu, nhưng tôi sẽ không yên lòng nếu Marya Ivanovna lên đường mà không có ông. Hầu hạ cô ấy tức là hầu hạ tôi, vì tôi đã quyết, ngay khi hoàn cảnh cho phép, sẽ cưới cô ấy.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.31]
Savelich vỗ hai tay, vẻ kinh ngạc không tả xiết. “Cưới! — ông nhắc lại. — Đứa trẻ này đòi lấy vợ! Rồi cha cậu sẽ nói sao, mẹ cậu sẽ nghĩ gì?”

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.32]
— Cha mẹ sẽ đồng ý, nhất định đồng ý, — tôi đáp, — khi họ biết Marya Ivanovna. Tôi cũng trông cậy vào ông. Cha mẹ tôi tin ông: ông sẽ nói giúp cho chúng tôi, phải không?

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.33]
Ông già cảm động. “Ôi, cậu Pyotr Andreyevich của tôi! — ông đáp. — Cậu nghĩ đến chuyện cưới vợ thì còn sớm, nhưng cô Marya Ivanovna là một cô gái tốt đến nỗi bỏ lỡ dịp này thì mang tội. Thôi được, cứ theo ý cậu! Tôi sẽ đưa cô ấy đi, thiên thần của Chúa, và tôi sẽ cúi đầu bẩm với song thân cậu rằng nàng dâu như thế không cần cả của hồi môn.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.34]
Tôi cảm ơn Savelich và đi ngủ chung phòng với Zurin. Người nóng ran và xúc động, tôi nói luyên thuyên. Lúc đầu Zurin vui vẻ trò chuyện, nhưng dần dần lời anh thưa đi và rời rạc; cuối cùng, thay vì trả lời một câu hỏi nào đó, anh ngáy lên và rít một tiếng. Tôi im bặt và chẳng bao lâu cũng theo gương anh.

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.35]
Sáng hôm sau tôi đến chỗ Marya Ivanovna. Tôi nói cho cô nghe những dự định của mình. Cô nhận ra chúng hợp lý và đồng ý với tôi ngay. Đội của Zurin phải rời thành phố ngay hôm ấy. Không thể chần chừ. Tôi từ biệt Marya Ivanovna ngay tại đó, giao cô cho Savelich và đưa cô một bức thư gửi cha mẹ tôi. Marya Ivanovna khóc. “Vĩnh biệt anh, Pyotr Andreyevich! — cô nói khẽ. — Chúng ta có gặp lại nhau hay không, chỉ Chúa biết; nhưng em sẽ không bao giờ quên anh; đến khi xuống mồ, mình anh còn ở lại trong tim em.” Tôi không đáp nổi lời nào. Người ta vây quanh chúng tôi. Tôi không muốn trước mặt họ buông theo những tình cảm đang xao động trong mình. Cuối cùng cô đi. Tôi trở về chỗ Zurin, buồn bã và lặng lẽ. Anh muốn làm tôi vui; tôi cũng muốn khuây khỏa: chúng tôi sống ngày hôm ấy ồn ào và buông thả, rồi buổi tối lên đường hành quân.

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.36]
Đó là cuối tháng Hai. Mùa đông, vốn gây trở ngại cho việc bố trí quân sự, đang qua, và các tướng của chúng ta chuẩn bị phối hợp hành động. Pugachev vẫn còn đóng dưới Orenburg. Trong khi đó, các toán quân hội về quanh hắn và từ mọi phía tiến gần ổ giặc. Những làng nổi loạn, thấy quân ta thì quay về quy phục; các băng cướp khắp nơi chạy trốn chúng tôi, và mọi điều đều báo hiệu một kết thúc nhanh chóng, tốt đẹp.

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.37]
Chẳng bao lâu công tước Golitsyn, dưới pháo đài Tatishcheva, đánh tan Pugachev, làm tan rã đám đông của hắn, giải phóng Orenburg, và dường như đã giáng cho cuộc nổi loạn một đòn cuối cùng, quyết định. Lúc ấy Zurin được phái đi chống một băng người Bashkir phản loạn, nhưng chúng đã tản mác trước khi chúng tôi kịp thấy mặt. Mùa xuân giữ chân chúng tôi trong một xóm Tatar nhỏ. Sông ngòi tràn bờ, đường sá không đi nổi. Trong cảnh ngồi không, chúng tôi tự an ủi bằng ý nghĩ rằng cuộc chiến buồn tẻ, vụn vặt với bọn cướp và dân man dã sắp chấm dứt.

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.38]
Nhưng Pugachev chưa bị bắt. Hắn xuất hiện ở các xưởng luyện kim vùng Siberia, gom ở đó những băng mới và lại bắt đầu gây tội ác. Tin về thắng lợi của hắn lại lan ra. Chúng tôi hay tin các pháo đài Siberia bị tàn phá. Chẳng bao lâu, tin Kazan thất thủ và kẻ mạo danh đang kéo về Moskva làm hoảng hốt các chỉ huy quân đội, những người đang lơ mơ ngủ vô tư, tin vào sự bất lực của tên phiến loạn đáng khinh. Zurin nhận lệnh vượt sông Volga.

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.39]
Tôi sẽ không kể về cuộc hành quân của chúng tôi và phần kết của cuộc chiến. Chỉ xin nói vắn tắt rằng tai ương đã tới mức cùng cực. Chúng tôi đi qua những làng bị bọn phản loạn tàn phá, và bất đắc dĩ phải lấy của dân nghèo những gì họ còn kịp cứu. Chính quyền đâu đâu cũng ngưng trệ: địa chủ trốn trong rừng. Các băng cướp tung hoành khắp nơi; chỉ huy các toán lẻ tự tiện trừng phạt và tha thứ; tình cảnh cả vùng rộng lớn nơi đám cháy đang hoành hành thật khủng khiếp… Xin Chúa chớ cho thấy một cuộc nổi loạn của Nga — vô nghĩa và tàn bạo, không chút xót thương!

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.40]
Pugachev bỏ chạy, bị Ivan Ivanovich Mikhelson truy đuổi. Chẳng bao lâu chúng tôi biết hắn đã bị đánh tan hoàn toàn. Cuối cùng Zurin nhận được tin bắt được kẻ mạo danh, và cùng với tin đó là lệnh dừng lại. Chiến tranh đã kết thúc. Cuối cùng tôi cũng có thể về với cha mẹ! Nghĩ tới chuyện được ôm họ, được gặp Marya Ivanovna, người mà tôi không nhận được một tin tức nào, tôi sướng ngây ngất. Tôi nhảy cẫng như đứa trẻ. Zurin cười và nhún vai nói: “Không, anh không yên thân đâu! Cưới vợ là chết chắc!”

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.41]
Nhưng đồng thời một cảm giác lạ đầu độc niềm vui của tôi: ý nghĩ về tên ác ôn nhuốm máu bao nạn nhân vô tội, và về hình phạt đang chờ ông ta, bất giác làm tôi nhức nhối: “Emelka, Emelka! — tôi bực bội nghĩ — sao mày không đâm phải lưỡi lê hay lao vào đạn chùm? Mày chẳng nghĩ ra được điều gì hay hơn.” Biết làm sao bây giờ? Trong tôi, ý nghĩ về ông ta không tách rời khỏi ý nghĩ về sự khoan dung ông ta đã dành cho tôi trong một phút kinh hoàng của đời ông ta, và về việc ông ta cứu hôn thê của tôi khỏi tay Shvabrin hèn hạ.

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.42]
Zurin cho tôi nghỉ phép. Vài ngày nữa tôi sẽ lại ở giữa gia đình, lại gặp Marya Ivanovna của tôi… Bỗng một cơn giông bất ngờ giáng xuống tôi.

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.43]
Vào ngày định lên đường, đúng lúc tôi sắp lên đường, Zurin bước vào nhà gỗ của tôi, tay cầm một tờ giấy, vẻ cực kỳ lo lắng. Có gì đó nhói vào tim tôi. Tôi sợ, mà không biết sợ gì. Anh cho lính hầu của tôi ra ngoài và báo rằng có việc với tôi. “Chuyện gì thế?” — tôi hỏi, lo lắng. “Một chuyện khó chịu nho nhỏ, — anh đáp, đưa tôi tờ giấy. — Đọc đi, cái tôi vừa nhận được.” Tôi bắt đầu đọc: đó là mật lệnh gửi tất cả chỉ huy các toán riêng lẻ, bắt tôi ở bất cứ nơi nào gặp, và lập tức giải dưới sự canh giữ tới Kazan, trước Ủy ban điều tra lập ra trong vụ Pugachev.

[pushkin-the-captain-s-daughter:14.44]
Tờ giấy suýt rơi khỏi tay tôi. “Biết làm sao được! — Zurin nói. — Bổn phận tôi là tuân lệnh. Có lẽ tin về những chuyến đi chơi thân mật của anh với Pugachev bằng cách nào đó đã đến tai chính quyền. Tôi hy vọng vụ này sẽ không có hậu quả gì và anh sẽ được minh oan trước ủy ban. Đừng nản, lên đường đi.” Lương tâm tôi trong sạch; tôi không sợ xét xử; nhưng ý nghĩ phải hoãn phút gặp gỡ ngọt ngào, có thể thêm vài tháng nữa, làm tôi hoảng sợ. Chiếc xe ngựa nhỏ đã sẵn. Zurin từ biệt tôi thân tình. Người ta đặt tôi lên xe. Hai lính hussar tuốt gươm ngồi cùng tôi, và tôi đi trên đường cái.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.1]
Chương XIV. Phiên tòa

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.2]
Miệng đời —

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.3]
Sóng khơi.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.4]
Tục ngữ.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.5]
Tôi tin chắc nguyên nhân của mọi chuyện là việc tôi tự ý vắng khỏi Orenburg. Tôi có thể dễ dàng minh oan: chuyện cưỡi ngựa đánh lẻ không những chưa bao giờ bị cấm mà còn được mọi người hết sức khuyến khích. Tôi có thể bị buộc tội nóng nảy quá mức, chứ không phải bất tuân. Nhưng quan hệ thân thiện của tôi với Pugachev có thể được nhiều nhân chứng chứng minh, và ít nhất cũng phải bị coi là rất đáng ngờ. Suốt đường đi tôi nghĩ về những cuộc thẩm vấn đang chờ, cân nhắc các câu trả lời, và quyết định trước tòa sẽ nói đúng sự thật trần trụi, cho rằng cách tự minh oan ấy là đơn giản nhất, đồng thời cũng chắc chắn nhất.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.6]
Tôi tới Kazan, thành phố hoang tàn và cháy rụi. Trên các phố, thay cho nhà là những đống than và những bức tường ám khói sừng sững, không mái, không cửa sổ. Dấu vết Pugachev để lại là như thế! Người ta đưa tôi vào pháo đài, nơi còn nguyên vẹn giữa thành phố bị đốt. Lính hussar giao tôi cho sĩ quan trực. Ông ta cho gọi thợ rèn. Người ta đeo xích vào chân tôi và tán chặt lại. Rồi dẫn tôi vào nhà giam và để tôi một mình trong một gian chật chội tối tăm, chỉ có bốn bức tường trần và một ô cửa nhỏ chắn song sắt.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.7]
Mở đầu như thế chẳng báo điều gì tốt lành. Dẫu vậy, tôi không mất dũng khí lẫn hy vọng. Tôi tìm đến niềm an ủi của mọi kẻ đau khổ và, lần đầu nếm vị ngọt của lời cầu nguyện tuôn ra từ một trái tim trong sạch nhưng tan nát, tôi ngủ yên, không lo chuyện gì sẽ xảy đến với mình.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.8]
Hôm sau người gác tù đánh thức tôi, báo rằng ủy ban gọi tôi. Hai lính dẫn tôi qua sân vào nhà chỉ huy, dừng ở phòng ngoài, và cho mình tôi vào các phòng trong.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.9]
Tôi bước vào một gian khá rộng. Bên chiếc bàn phủ đầy giấy tờ có hai người ngồi: một viên tướng lớn tuổi, dáng nghiêm nghị lạnh lùng, và một đại úy vệ binh trẻ, chừng hai mươi tám tuổi, vẻ ngoài rất dễ mến, cử chỉ nhanh nhẹn tự nhiên. Bên cửa sổ, ở một bàn riêng, viên thư ký cắm bút sau tai, cúi trên tờ giấy, sẵn sàng ghi lời khai của tôi. Cuộc thẩm vấn bắt đầu. Người ta hỏi tên và chức vụ của tôi. Viên tướng hỏi tôi có phải con của Andrei Petrovich Grinev không? Và khi tôi trả lời, ông nghiêm giọng đáp: “Tiếc rằng một người đáng kính như thế lại có một đứa con không xứng đáng!” Tôi bình thản đáp rằng, dù những lời buộc tội đè lên tôi là gì, tôi hy vọng sẽ xua tan chúng bằng việc giải thích chân thành sự thật. Sự tự tin của tôi không làm ông ta vừa lòng. “Anh bạn, anh lanh miệng đấy, — ông nhíu mày nói; — nhưng chúng ta đã thấy cả những kẻ còn hơn thế!”

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.10]
Rồi người thanh niên hỏi tôi: vào dịp nào và lúc nào tôi nhập vào hàng ngũ phục vụ Pugachev, và hắn đã dùng tôi vào những nhiệm vụ gì?

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.11]
Tôi đáp, phẫn nộ, rằng tôi là sĩ quan và quý tộc, không thể nhập vào hàng ngũ phục vụ Pugachev nào, cũng không thể nhận nhiệm vụ nào từ hắn.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.12]
— Vậy thì làm sao, — người thẩm vấn tôi vặn lại, — một quý tộc và sĩ quan duy nhất lại được kẻ mạo danh tha, trong khi mọi đồng đội của anh ta bị giết hại tàn bạo? Làm sao chính viên sĩ quan và quý tộc ấy lại thân mật dự tiệc với bọn phản loạn, nhận từ tên đầu sỏ ác ôn những món quà: chiếc áo lông, con ngựa và nửa rúp tiền? Tình bạn lạ lùng ấy từ đâu mà ra và dựa trên cái gì, nếu không phải trên sự phản bội, hay ít nhất là sự hèn nhát đê tiện và đáng tội?

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.13]
Tôi bị xúc phạm sâu sắc bởi lời của viên sĩ quan vệ binh và hăm hở bắt đầu biện hộ. Tôi kể cuộc quen biết của tôi với Pugachev bắt đầu ra sao trên thảo nguyên, trong cơn bão tuyết; ông ta nhận ra tôi khi chiếm pháo đài Belogorsk và tha cho tôi. Tôi nói rằng áo tulup và con ngựa, quả thật, tôi không ngần ngại nhận từ kẻ mạo danh; nhưng pháo đài Belogorsk thì tôi đã bảo vệ chống tên ác ôn đến cùng. Cuối cùng tôi viện đến cả vị tướng của tôi, người có thể chứng thực lòng nhiệt thành của tôi trong cuộc vây Orenburg đầy tai ương.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.14]
Ông già nghiêm nghị lấy từ bàn một lá thư mở và đọc to:

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.15]
“Trả lời yêu cầu của đại nhân về thiếu úy Grinev, được cho là dính líu vào cuộc rối loạn hiện nay và có quan hệ với tên giặc, điều mà nhiệm vụ không cho phép và trái với bổn phận lời thề, tôi có vinh dự trình bày: thiếu úy Grinev nói trên đã phục vụ tại Orenburg từ đầu tháng Mười năm ngoái 1773 đến ngày 24 tháng Hai năm nay, vào ngày ấy y rời thành phố và từ đó không đến trình diện đơn vị tôi. Còn nghe từ những kẻ đào tẩu rằng y đã ở chỗ Pugachev trong xóm và cùng hắn tới pháo đài Belogorsk, nơi trước kia y phục vụ; về hạnh kiểm của y, tôi có thể…” Đến đây ông ngừng đọc và nghiêm giọng nói với tôi: “Giờ anh nói gì để tự biện hộ?”

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.16]
Tôi định tiếp tục như đã bắt đầu, và giải thích mối liên hệ của tôi với Marya Ivanovna cũng chân thành như mọi chuyện khác. Nhưng bỗng tôi cảm thấy một nỗi ghê tởm không cưỡng nổi. Tôi chợt nghĩ rằng nếu tôi nêu tên cô, ủy ban sẽ đòi cô ra trả lời; và ý nghĩ lôi tên cô vào giữa những lời tố giác đê tiện của bọn ác ôn, rồi chính cô phải đối chất với chúng — ý nghĩ khủng khiếp ấy làm tôi choáng đến nỗi tôi ấp úng và rối trí.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.17]
Các quan tòa của tôi, dường như bắt đầu nghe lời tôi với chút thiện cảm, lại sinh định kiến chống tôi khi thấy tôi bối rối. Viên sĩ quan vệ binh yêu cầu cho tôi đối chất với người tố cáo chính. Viên tướng ra lệnh gọi tên ác ôn của hôm qua. Tôi hăm hở quay về phía cửa, chờ người tố cáo xuất hiện. Vài phút sau xiềng xích loảng xoảng, cửa mở, và bước vào — Shvabrin. Tôi kinh ngạc trước sự đổi thay của hắn. Hắn gầy khủng khiếp và nhợt nhạt. Tóc hắn, mới đây còn đen như hắc ín, đã bạc trắng hoàn toàn; bộ râu dài bù xù. Hắn nhắc lại những lời buộc tội bằng giọng yếu nhưng táo bạo. Theo lời hắn, tôi được Pugachev phái đến Orenburg làm gián điệp; hằng ngày ra ngoài đánh nhau lẻ tẻ để chuyển tin bằng văn bản về mọi điều xảy ra trong thành; và cuối cùng tôi công khai theo kẻ mạo danh, đi cùng hắn từ pháo đài này sang pháo đài khác, tìm đủ cách hãm hại các đồng đội phản bội, để chiếm chỗ của họ và hưởng các phần thưởng do kẻ mạo danh ban phát. Tôi nghe hắn trong im lặng và chỉ hài lòng một điều: tên Marya Ivanovna không bị tên ác ôn đê tiện thốt ra, hoặc vì lòng tự ái của hắn đau đớn khi nghĩ tới người đã khinh bỉ khước từ hắn; hoặc vì trong lòng hắn còn ẩn một tia của chính cái tình cảm đã khiến tôi im lặng — dù thế nào, tên con gái viên chỉ huy Belogorsk không được nhắc đến trước ủy ban. Tôi càng vững quyết tâm hơn, và khi các quan tòa hỏi: tôi lấy gì bác bỏ lời khai của Shvabrin, tôi đáp rằng tôi giữ lời giải thích đầu tiên và không còn gì khác để nói tự biện hộ. Viên tướng ra lệnh dẫn chúng tôi ra. Chúng tôi ra cùng nhau. Tôi bình thản nhìn Shvabrin nhưng không nói với hắn một lời. Hắn nhếch một nụ cười độc ác và, nhấc xích lên, vượt trước tôi và rảo bước. Người ta lại dẫn tôi về nhà giam và từ đó không gọi tôi đi thẩm vấn nữa.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.18]
Tôi không chứng kiến những điều tôi còn phải báo với độc giả; nhưng tôi đã nghe kể về chúng nhiều lần đến nỗi những chi tiết nhỏ nhất khắc sâu vào trí nhớ, và tôi tưởng như mình đã có mặt ở đó, vô hình.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.19]
Marya Ivanovna được cha mẹ tôi đón tiếp bằng sự niềm nở chân thành vốn là nét riêng của những người thời xưa. Họ thấy ơn Chúa trong việc được dịp che chở và âu yếm một cô gái mồ côi nghèo. Chẳng bao lâu họ quý mến cô thật lòng, vì không thể biết cô mà không yêu. Tình yêu của tôi không còn là cơn dở hơi vô nghĩa trong mắt cha; còn mẹ thì chỉ mong sao Petrusha của bà cưới được cô con gái viên đại úy dễ thương.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.20]
Tin tôi bị bắt làm cả gia đình tôi choáng váng. Marya Ivanovna kể cho cha mẹ tôi nghe về cuộc quen biết lạ lùng của tôi với Pugachev một cách giản dị đến nỗi chuyện ấy không những không làm họ lo mà còn khiến họ thường bật cười thật lòng. Cha tôi không chịu tin rằng tôi có thể dính vào cuộc loạn đê tiện, mà mục đích là lật đổ ngai vàng và tiêu diệt giống nòi quý tộc. Ông thẩm vấn Savelich nghiêm khắc. Bác Savelich không giấu rằng cậu chủ đã đến thăm Emelka Pugachev và tên ác ôn ấy quả có ưu ái cậu; nhưng thề rằng chưa hề nghe đến chuyện phản bội nào. Hai ông bà già yên tâm và nóng ruột chờ tin lành. Marya Ivanovna lo lắng rất nhiều, nhưng im lặng, vì cô có đức khiêm tốn và thận trọng ở mức cao nhất.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.21]
Vài tuần trôi qua… Bỗng cha nhận từ Peterburg một lá thư của người bà con chúng tôi, công tước B**. Công tước viết cho ông về tôi. Sau lời mở đầu thông thường, ông báo rằng những nghi ngờ về việc tôi dính líu vào mưu đồ của bọn phản loạn, đáng tiếc, hóa ra quá có cơ sở, rằng lẽ ra một án tử để làm gương phải giáng xuống tôi, nhưng Nữ hoàng, nể công lao và tuổi cao của người cha, đã quyết định tha tội cho đứa con có tội và, miễn cho nó cái án tử nhục nhã, chỉ truyền đày đến một vùng xa xôi của Siberia để định cư vĩnh viễn.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.22]
Cú đánh bất ngờ ấy suýt giết chết cha tôi. Ông mất vẻ cứng cỏi thường ngày, và nỗi đau của ông (vốn thường câm lặng) trào ra thành những lời than đắng cay. “Sao! — ông lặp đi lặp lại, mất bình tĩnh. — Con trai ta dính vào mưu đồ của Pugachev! Lạy Chúa công minh, ta sống để thấy đến nông nỗi này! Nữ hoàng tha cho nó khỏi án tử! Thế thì ta nhẹ nhõm hơn sao? Cái chết không đáng sợ: cụ tổ ta đã chết trên pháp trường, bênh vực điều mà người coi là thiêng liêng của lương tâm; cha ta đã chịu khổ cùng Volynsky và Khrushchev. Nhưng một quý tộc phản bội lời thề, nhập bọn với bọn cướp, bọn sát nhân, bọn nô lệ trốn chủ!.. Nhục nhã cho dòng họ ta!..” Hoảng sợ trước nỗi tuyệt vọng của ông, mẹ không dám khóc trước mặt ông, và cố lấy lại tinh thần cho ông, nói về chuyện tin đồn không đáng tin, về sự lung lay của dư luận. Cha tôi không nguôi.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.23]
Marya Ivanovna đau khổ hơn ai hết. Tin chắc rằng tôi có thể tự minh oan nếu chỉ muốn, cô đoán ra sự thật và tự coi mình là nguyên nhân bất hạnh của tôi. Cô giấu mọi người nước mắt và đau khổ, và trong lúc ấy không ngừng nghĩ tìm cách cứu tôi.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.24]
Một buổi tối, cha ngồi trên đi-văng, lật các trang Niên giám triều đình; nhưng ý nghĩ ông ở đâu xa, và việc đọc không đem lại cho ông tác dụng thường ngày. Ông huýt sáo một khúc quân hành xưa. Mẹ lặng lẽ đan chiếc áo len, và thỉnh thoảng nước mắt rơi xuống tấm đan. Bỗng Marya Ivanovna, ngồi làm việc ngay đó, báo rằng cô buộc phải đi Peterburg và xin cho cô phương tiện lên đường. Mẹ rất buồn. “Con đi Peterburg làm gì? — bà nói. — Marya Ivanovna, chẳng lẽ con cũng muốn bỏ chúng ta?” Marya Ivanovna đáp rằng cả số phận tương lai của cô tùy thuộc vào chuyến đi này, rằng cô đi tìm sự che chở và giúp đỡ của những người có thế lực, với tư cách con gái của người đã chịu khổ vì lòng trung thành.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.25]
Cha tôi cúi đầu: mỗi lời gợi tới tội danh tưởng tượng của con trai đều nặng nề với ông và dường như một lời trách chích. “Đi đi, con! — ông nói với cô, thở dài. — Chúng ta không muốn cản hạnh phúc của con. Xin Chúa cho con một người chồng tử tế, chứ không phải một kẻ phản bội bị bôi nhọ.” Ông đứng dậy và rời phòng.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.26]
Marya Ivanovna, ở riêng với mẹ, phần nào giải thích những dự định của mình. Mẹ ôm cô khóc và cầu Chúa cho việc dự tính có kết thúc tốt đẹp. Người ta sắm sửa cho Marya Ivanovna, và vài ngày sau cô lên đường cùng Palashka trung thành và Savelich trung thành, người bị ép phải xa tôi, ít nhất cũng tự an ủi rằng mình đang phục vụ vị hôn thê của tôi.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.27]
Marya Ivanovna bình yên đến Sofia và, biết ở nhà trạm rằng Triều đình lúc ấy đang ở Tsarskoe Selo, quyết định dừng lại đó. Người ta dành cho cô một góc sau tấm vách. Vợ viên trưởng trạm lập tức chuyện trò với cô, nói rằng bà là cháu gái của người đốt lò trong cung, và dẫn cô vào mọi bí mật của đời sống cung đình. Bà kể nữ hoàng thường thức dậy lúc nào, uống cà phê, đi dạo lúc nào; những vị đại thần nào lúc ấy ở bên ngài; hôm qua ngài đã phán điều gì trong bữa ăn, buổi tối tiếp ai — nói tóm lại, cuộc trò chuyện của Anna Vlasyevna đáng giá vài trang ghi chép lịch sử và sẽ quý giá với hậu thế. Marya Ivanovna chăm chú nghe. Họ ra vườn. Anna Vlasyevna kể chuyện từng lối đi và từng cây cầu, và, dạo chán, họ trở về nhà trạm rất vừa lòng nhau.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.28]
Sáng hôm sau, rất sớm, Marya Ivanovna thức dậy, mặc áo và lặng lẽ ra vườn. Buổi sáng đẹp trời, mặt trời chiếu lên ngọn những cây đoạn đã ngả vàng dưới hơi thở mát lạnh của mùa thu. Hồ rộng sáng lấp lánh, bất động. Đàn thiên nga vừa thức dậy, trang trọng bơi ra từ dưới các bụi rậm che bờ. Marya Ivanovna đi quanh một đồng cỏ đẹp, nơi vừa mới dựng một đài kỷ niệm các chiến thắng gần đây của bá tước Pyotr Alexandrovich Rumyantsev. Bỗng một con chó trắng giống Anh sủa và chạy ra đón cô. Marya Ivanovna sợ và dừng lại. Đúng lúc ấy vang lên một giọng phụ nữ dễ nghe: “Đừng sợ, nó không cắn đâu.” Và Marya Ivanovna thấy một bà ngồi trên ghế dài đối diện đài kỷ niệm. Marya Ivanovna ngồi xuống đầu kia của ghế. Bà nhìn cô chăm chú; còn Marya Ivanovna, về phần mình, liếc vài lần xéo, đã kịp quan sát bà từ đầu đến chân. Bà mặc áo buổi sáng màu trắng, đội mũ ngủ và khoác áo choàng ngắn. Trông bà chừng bốn mươi tuổi. Gương mặt bà đầy đặn và hồng hào, biểu lộ vẻ trang nghiêm và thanh thản, còn đôi mắt xanh và nụ cười nhẹ có một nét duyên không tả nổi. Bà là người đầu tiên phá vỡ im lặng.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.29]
— Chắc cô không phải người ở đây? — bà nói.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.30]
— Dạ phải: hôm qua tôi mới từ tỉnh lên.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.31]
— Cô đến cùng người nhà?

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.32]
— Dạ không. Tôi đến một mình.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.33]
— Một mình! Nhưng cô còn trẻ thế.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.34]
— Tôi không còn cha mẹ.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.35]
— Chắc cô đến đây vì việc gì đó?

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.36]
— Dạ phải. Tôi đến dâng đơn lên Nữ hoàng.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.37]
— Cô mồ côi: chắc cô kêu về sự bất công và oan ức?

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.38]
— Dạ không. Tôi đến để xin ân huệ, không phải công lý.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.39]
— Cho phép ta hỏi, cô là ai?

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.40]
— Tôi là con gái đại úy Mironov.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.41]
— Đại úy Mironov! chính người từng chỉ huy một trong những pháo đài ở Orenburg?

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.42]
— Dạ phải.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.43]
Bà có vẻ xúc động. “Xin lỗi cô, — bà nói bằng giọng còn dịu dàng hơn, — nếu ta xen vào việc của cô; nhưng ta có lui tới triều đình; hãy nói cho ta biết đơn của cô nói gì, và có lẽ ta sẽ giúp được cô.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.44]
Marya Ivanovna đứng dậy và kính cẩn cảm ơn bà. Mọi điều ở vị phu nhân lạ mặt ấy đều bất giác thu hút lòng người và gợi lòng tin. Marya Ivanovna rút từ túi ra một tờ giấy gấp và đưa cho người che chở xa lạ của mình, người bắt đầu đọc thầm.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.45]
Lúc đầu bà đọc với vẻ chăm chú và nhân từ; nhưng bỗng gương mặt bà đổi sắc, — và Marya Ivanovna, mắt theo mọi cử động của bà, hoảng sợ trước vẻ nghiêm khắc của gương mặt mà một phút trước còn dễ chịu và thanh thản đến thế.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.46]
— Cô xin cho Grinev? — vị phu nhân nói với vẻ lạnh lùng. — Nữ hoàng không thể tha cho hắn. Hắn theo kẻ mạo danh không phải vì ngu dốt và cả tin, mà là một tên đê tiện, vô luân và nguy hại.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.47]
— Ôi, không đúng! — Marya Ivanovna kêu lên.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.48]
— Sao lại không đúng! — vị phu nhân vặn lại, mặt đỏ bừng.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.49]
— Không đúng, thề có Chúa, không đúng! Tôi biết hết, tôi sẽ kể hết cho bà. Anh ấy chịu mọi điều đã giáng xuống anh ấy chỉ vì một mình tôi. Và nếu anh không tự minh oan trước tòa, thì chỉ vì anh không muốn làm tôi vướng vào. — Rồi cô hăm hở kể mọi điều mà độc giả của tôi đã biết.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.50]
Vị phu nhân nghe cô chăm chú. “Cô trọ ở đâu?” — rồi bà hỏi; và nghe nói ở chỗ Anna Vlasyevna, bà thêm với một nụ cười: “À! ta biết. Tạm biệt cô, đừng nói với ai về cuộc gặp gỡ của chúng ta. Ta hy vọng cô sẽ không phải chờ lâu hồi âm cho lá thư của cô.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.51]
Nói rồi bà đứng dậy và đi vào lối có mái che, còn Marya Ivanovna trở về chỗ Anna Vlasyevna, đầy hy vọng vui mừng.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.52]
Bà chủ nhà mắng cô vì cuộc dạo buổi sáng sớm mùa thu, theo bà là có hại cho sức khỏe một cô gái trẻ. Bà mang samovar ra, và bên tách trà, vừa mới bắt đầu những câu chuyện không dứt về triều đình, thì bỗng cỗ xe của triều đình dừng trước thềm, và người hầu cận bước vào báo rằng Nữ hoàng cho mời tiểu thư Mironova vào cung.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.53]
Anna Vlasyevna sững sờ và hớt hải. “Trời đất ơi! — bà kêu. — Nữ hoàng triệu cô vào cung. Sao ngài biết đến cô được? Mà cô ơi, cô sẽ ra mắt nữ hoàng thế nào? Tôi đoán cô còn chẳng biết bước đi theo kiểu cung đình… Hay để tôi đưa cô đi? Ít nhất tôi cũng cảnh báo cô được vài điều. Mà sao cô đi trong bộ đồ đi đường? Hay sai người sang chỗ bà mụ mượn cái áo robron màu vàng?” Người hầu cận báo rằng Nữ hoàng muốn Marya Ivanovna đi một mình và trong bộ đang mặc. Hết cách: Marya Ivanovna lên xe và vào cung, theo sau là lời khuyên và lời chúc phúc của Anna Vlasyevna.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.54]
Marya Ivanovna linh cảm số phận chúng tôi sắp được quyết định; tim cô đập mạnh và như ngừng lại. Vài phút sau cỗ xe dừng trước cung điện. Marya Ivanovna run rẩy bước lên cầu thang. Các cánh cửa mở toang trước cô. Cô đi qua một dãy dài những căn phòng trống tráng lệ; người hầu cận chỉ đường. Cuối cùng, tới trước cánh cửa đóng, anh ta báo sẽ vào bẩm ngay về cô, và để cô ở lại một mình.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.55]
Ý nghĩ sắp được diện kiến Nữ hoàng mặt đối mặt làm cô sợ đến nỗi gần như không đứng nổi. Một phút sau cửa mở, và cô bước vào phòng thay áo của Nữ hoàng.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.56]
Nữ hoàng ngồi trước bàn trang điểm. Vài cận thần vây quanh bà và kính cẩn nhường lối cho Marya Ivanovna. Nữ hoàng ân cần quay sang cô, và Marya Ivanovna nhận ra bà chính là vị phu nhân mà vài phút trước cô đã thổ lộ thật lòng đến thế. Nữ hoàng gọi cô lại gần và mỉm cười nói: “Ta mừng vì đã giữ được lời với cô và làm xong việc cô xin. Việc của cô đã xong. Ta tin vào sự vô tội của hôn phu cô. Đây là lá thư, cô hãy tự mang tới cho cha chồng tương lai.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.57]
Marya Ivanovna nhận thư bằng bàn tay run rẩy và, khóc, quỳ xuống chân Nữ hoàng, bà đỡ cô dậy và hôn cô. Nữ hoàng trò chuyện với cô. “Ta biết cô không giàu, — bà nói; — nhưng ta mắc nợ con gái đại úy Mironov. Đừng lo cho tương lai. Ta nhận lo liệu cho cô một cơ nghiệp.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.58]
Sau khi âu yếm cô gái mồ côi tội nghiệp, Nữ hoàng cho cô lui. Marya Ivanovna ra về trong chính cỗ xe triều đình ấy.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.59]
Anna Vlasyevna, nóng ruột chờ cô về, trút lên cô hàng loạt câu hỏi, mà Marya Ivanovna đáp qua loa cho xong. Anna Vlasyevna dù không hài lòng vì sự đãng trí của cô, vẫn gán nó cho tính nhút nhát tỉnh lẻ và độ lượng bỏ qua. Cùng ngày, Marya Ivanovna chẳng buồn tò mò ngắm Peterburg, quay về làng…

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.60]
Ở đây hết những ghi chép của Pyotr Andreyevich Grinev. Theo truyền thuyết gia đình thì biết rằng ông được thả khỏi giam cầm cuối năm 1774, theo chỉ dụ đích danh; rằng ông có mặt khi Pugachev bị xử tử, Pugachev nhận ra ông giữa đám đông và gật đầu với ông, cái đầu ấy một phút sau, chết và đẫm máu, được trưng cho dân chúng. Chẳng bao lâu sau Pyotr Andreyevich cưới Marya Ivanovna. Con cháu họ thịnh vượng ở tỉnh Simbirsk. — Cách *** ba mươi verst có một làng thuộc mười địa chủ. — Trong một dãy nhà phụ của chủ, người ta chỉ cho xem bức thư tự tay Yekaterina II, đặt dưới kính và trong khung. Thư viết cho cha của Pyotr Andreyevich và có lời minh oan cho con ông cùng lời khen trí tuệ và tấm lòng của con gái đại úy Mironov. Bản thảo của Pyotr Andreyevich Grinev được một người cháu nội của ông chuyển cho chúng tôi, người ấy biết chúng tôi đang làm một công trình liên quan đến thời kỳ mà ông nội mình đã mô tả. Chúng tôi quyết định, với sự cho phép của họ hàng, xuất bản riêng, tìm cho mỗi chương một đề từ thích hợp và cho phép mình đổi vài tên riêng.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.61]
Người xuất bản.

[pushkin-the-captain-s-daughter:15.62]
19 tháng Mười 1836.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.1]
Phụ lục. Chương bị bỏ

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.2]
Chương này không được đưa vào bản cuối cùng của “Con gái viên đại úy” và còn lại trong bản thảo nháp. Trong văn bản chương này, Grinev được gọi là Bulanin, còn Zurin là Grinev. (Xem tr. 349—350). — Biên tập.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.3]
Chúng tôi tới gần bờ sông Volga; trung đoàn chúng tôi vào làng ** và dừng lại nghỉ đêm. Ông trưởng làng báo với tôi rằng bên kia sông các làng đều đã nổi loạn, các băng Pugachev lang thang khắp nơi. Tin này làm tôi hoảng lắm. Chúng tôi phải qua sông sáng hôm sau. Tôi sốt ruột không chịu nổi. Làng của cha tôi nằm cách ba mươi verst bên kia sông. Tôi hỏi có tìm được người chèo đò không. Tất cả nông dân đều là dân chài; thuyền có nhiều. Tôi đến chỗ Grinev và nói ý định của mình. “Cẩn thận, — anh bảo tôi. — Đi một mình nguy hiểm. Chờ sáng đã. Chúng ta sẽ qua đầu tiên và đến thăm cha mẹ anh cùng năm mươi lính hussar, phòng khi có chuyện.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.4]
Tôi khăng khăng theo ý mình. Thuyền đã sẵn. Tôi xuống thuyền cùng hai người chèo. Họ đẩy thuyền ra và cắm mái chèo xuống nước.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.5]
Trời quang. Trăng sáng. Thời tiết lặng. Sông Volga chảy đều và êm. Chiếc thuyền đung đưa nhẹ nhàng, lướt nhanh trên những con sóng tối. Tôi chìm vào mộng tưởng. Khoảng nửa giờ trôi qua. Chúng tôi đã tới giữa sông… bỗng những người chèo bắt đầu thì thầm với nhau. “Gì thế?” — tôi hỏi, giật mình tỉnh. “Chúng tôi không biết, Chúa mới biết,” — những người chèo đáp, nhìn về một phía. Mắt tôi nhìn theo hướng ấy, và trong bóng chạng vạng tôi thấy có thứ gì trôi xuôi theo dòng Volga. Vật lạ tiến lại gần. Tôi bảo những người chèo dừng lại chờ nó. Trăng khuất sau mây. Hình bóng ma quái trôi càng mờ hơn. Nó đã ở gần tôi, mà tôi vẫn không phân biệt nổi. “Không biết là gì, — những người chèo nói. — Buồm không phải buồm, cột không phải cột…” — Bỗng trăng ló ra khỏi mây và soi sáng một cảnh tượng kinh hoàng. Một giá treo cổ dựng trên chiếc bè trôi về phía chúng tôi, ba xác treo trên xà ngang. Một sự tò mò bệnh hoạn chiếm lấy tôi. Tôi muốn nhìn mặt những kẻ bị treo.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.6]
Theo lệnh tôi, những người chèo móc chiếc bè bằng sào có móc, thuyền tôi va vào giá treo cổ đang trôi. Tôi nhảy lên và thấy mình giữa những cột kinh hoàng. Trăng sáng soi những gương mặt biến dạng của những kẻ bất hạnh. Một người là ông già Chuvash, người kia là nông dân Nga, một chàng trai khỏe mạnh vạm vỡ chừng hai mươi tuổi. Nhưng nhìn người thứ ba tôi bàng hoàng và không kìm nổi tiếng kêu thương: đó là Vanka, Vanka tội nghiệp của tôi, vì ngu dại mà theo Pugachev. Phía trên họ đóng một tấm bảng đen, trên đó viết chữ trắng lớn: “Trộm cướp và phản loạn.” Những người chèo nhìn dửng dưng và chờ tôi, giữ bè bằng cái sào. Tôi lại xuống thuyền. Chiếc bè trôi xuôi sông. Giá treo cổ còn đen trong bóng tối rất lâu. Rồi nó mất hút, và thuyền tôi cập vào bờ cao và dốc…

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.7]
Tôi trả công hậu hĩnh cho những người chèo. Một người trong họ dẫn tôi đến chỗ người được cử làm đại diện ở làng gần bến. Tôi cùng anh ta vào nhà gỗ. Người đại diện, nghe tôi đòi ngựa, lúc đầu tiếp tôi khá thô lỗ, nhưng người dẫn đường của tôi nói khẽ với ông vài lời, và sự cộc cằn của ông lập tức đổi thành vẻ vồn vã hấp tấp. Một phút sau xe ba ngựa đã sẵn, tôi lên chiếc xe ngựa nhỏ và bảo đưa về làng chúng tôi.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.8]
Tôi phóng trên đường cái, qua những làng đang ngủ. Tôi chỉ sợ một điều: bị chặn giữa đường. Nếu cuộc gặp đêm của tôi trên sông Volga chứng tỏ có mặt bọn phản loạn, thì nó cũng là bằng chứng chính quyền đang chống trả mạnh mẽ. Phòng khi, trong túi tôi có giấy thông hành Pugachev cấp cho tôi và lệnh của đại tá Grinev. Nhưng chẳng ai gặp tôi, và đến sáng tôi thấy con sông và lùm vân sam, sau đó là làng chúng tôi. Người đánh xe quất ngựa, và mười lăm phút sau tôi vào **.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.9]
Nhà chủ ở đầu kia của làng. Ngựa phóng hết tốc lực. Bỗng giữa phố người đánh xe bắt đầu ghìm chúng lại. “Gì thế?” — tôi hỏi, sốt ruột. “Có chốt chặn, thưa cậu,” — người đánh xe đáp, khó nhọc ghìm đôi ngựa hung hăng. Quả vậy, tôi thấy một rào chắn và lính gác cầm gậy. Gã nông dân bước tới, bỏ mũ, đòi giấy thông hành. “Thế nghĩa là gì? — tôi hỏi gã. — Sao ở đây có rào chắn? Mày canh ai?” — “Dạ, thưa cậu, chúng tôi nổi loạn,” — gã đáp, gãi người.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.10]
— Thế chủ các người đâu? — tôi hỏi, tim như ngừng đập…

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.11]
— Chủ chúng tôi đâu à? — gã nông dân nhắc lại. — Chủ chúng tôi ở trong kho lúa.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.12]
— Sao lại trong kho lúa?

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.13]
— Dạ, gã Andryukha, viên quản lý làng, nhốt họ vào cùm, thấy không, và định giải lên cho đức vua.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.14]
— Trời ơi! Dỡ cái rào ra, đồ ngốc. Sao mày còn đứng há miệng?

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.15]
Lính gác chần chừ. Tôi nhảy khỏi xe, đấm hắn (xin lỗi) một cái vào tai và tự tay dịch rào ra. Gã nông dân nhìn tôi với vẻ ngơ ngác ngốc nghếch. Tôi lên xe lại và bảo phóng tới nhà chủ. Kho lúa ở trong sân. Trước cánh cửa khóa có hai nông dân cũng cầm gậy. Xe dừng ngay trước mặt họ. Tôi nhảy xuống và xông thẳng vào họ. “Mở cửa ra!” — tôi bảo họ. Chắc hẳn vẻ mặt tôi đáng sợ. Ít nhất cả hai bỏ chạy, quăng gậy. Tôi thử đập ổ khóa và phá cửa, nhưng cửa bằng gỗ sồi, còn ổ khóa khổng lồ thì không phá nổi. Lúc ấy một nông dân trẻ lực lưỡng bước ra từ nhà người làm và, với vẻ kiêu ngạo, hỏi tôi sao dám làm loạn. “Thằng Andryushka quản lý đâu, — tôi quát hắn. — Gọi nó đến chỗ tôi.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.16]
— Tôi chính là Andrei Afanasyevich, không phải Andryushka, — gã đáp, chống nạnh kiêu hãnh. — Cần gì?

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.17]
Thay vì trả lời, tôi túm cổ áo hắn, lôi tới cửa kho và bảo mở ra. Viên quản lý toan cãi bướng, nhưng đòn dạy dỗ kiểu người cha cũng có tác dụng với hắn. Hắn rút chìa khóa và mở kho. Tôi lao qua ngưỡng cửa và trong góc tối, ánh sáng yếu ớt lọt qua một khe hẹp khoét trên trần, tôi thấy mẹ và cha. Tay họ bị trói, chân bị đóng cùm. Tôi xông tới ôm họ và không thốt nổi lời nào. Cả hai nhìn tôi kinh ngạc, — ba năm đời lính đã đổi tôi đến nỗi họ không nhận ra tôi. Mẹ thốt lên một tiếng và òa khóc.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.18]
Bỗng tôi nghe một giọng thân thương quen thuộc. “Pyotr Andreyevich! Anh đấy ư!” Tôi chết lặng… ngoảnh lại và thấy ở góc kia Marya Ivanovna, cũng bị trói.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.19]
Cha nhìn tôi lặng im, không dám tin chính mình. Niềm vui rạng lên trên mặt ông. Tôi vội dùng kiếm cắt các nút dây của họ.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.20]
— Chào con, chào con, Petrusha, — cha nói với tôi, ôm tôi vào lòng, — ơn Chúa, đã đợi được con…

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.21]
— Petrusha, con của mẹ, — mẹ nói. — Chúa đưa con tới đây thế nào! Con có khỏe không?

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.22]
Tôi vội đưa họ ra khỏi chỗ giam, — nhưng đến cửa, tôi thấy nó lại bị khóa. “Andryushka, — tôi quát, — mở ra!” — “Đừng có mơ, — viên quản lý đáp từ sau cửa. — Mày ngồi đó đi. Rồi sẽ dạy mày thói làm loạn và túm cổ quan chức của đức vua!”

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.23]
Tôi bắt đầu xem xét cái kho, tìm xem có cách nào ra được không.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.24]
— Đừng mất công, — cha nói với tôi. — Ta không phải loại chủ để người ta ra vào kho của ta bằng những lối chui trộm.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.25]
Mẹ, một phút vui vì tôi xuất hiện, lại rơi vào tuyệt vọng, thấy tôi cũng phải chung cái chết với cả nhà. Nhưng tôi bình tĩnh hơn từ khi ở bên họ và Marya Ivanovna. Tôi có kiếm và hai khẩu súng lục, tôi còn chịu được một cuộc vây. Grinev phải tới kịp vào chiều để giải thoát chúng tôi. Tôi báo tất cả cho cha mẹ và kịp làm mẹ yên lòng. Họ hoàn toàn chìm trong niềm vui đoàn tụ.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.26]
— Thôi, Pyotr, — cha nói với tôi, — con nghịch đủ rồi, và cha đã giận con khá nhiều. Nhưng thôi đừng nhắc chuyện cũ. Cha hy vọng giờ con đã sửa mình và hết cơn điên. Cha biết con đã phục vụ như một sĩ quan ngay thẳng phải làm. Cảm ơn con. Con đã làm cha, ông già này, vui lòng. Nếu cha nhờ con mà được cứu, đời cha sẽ dễ chịu gấp đôi.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.27]
Tôi nước mắt đầm đìa hôn tay ông và nhìn Marya Ivanovna, cô vui vì có tôi đến nỗi dường như hoàn toàn hạnh phúc và bình thản.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.28]
Gần trưa chúng tôi nghe tiếng ồn và tiếng la lạ thường. “Nghĩa là gì, — cha nói, — chẳng lẽ đại tá của con đã tới?” — “Không thể, — tôi đáp. — Ông ấy sẽ không đến trước tối.” Tiếng ồn tăng lên. Người ta đánh chuông báo động. Những người cưỡi ngựa phi trong sân; lúc ấy qua khe hẹp khoét ở tường thò vào cái đầu bạc của Savelich, và bác Savelich tội nghiệp của tôi nói bằng giọng thảm thiết: “Andrei Petrovich, Avdotya Vasilyevna, cậu Pyotr Andreyevich, cô Marya Ivanovna, họa rồi! bọn ác ôn vào làng rồi. Và cậu có biết ai dẫn chúng, cậu Pyotr Andreyevich? Shvabrin, Alexei Ivanych, quỷ bắt nó đi!” Nghe cái tên đáng ghét ấy, Marya Ivanovna vỗ hai tay và đứng bất động.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.29]
— Nghe này, — tôi nói với Savelich, — hãy sai ai đó cưỡi ngựa tới bến *, đón trung đoàn hussar; và bảo báo cho đại tá biết chúng ta đang nguy.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.30]
— Nhưng sai ai đây, thưa cậu! Bọn trẻ đều nổi loạn, còn ngựa thì bị chiếm hết rồi! Trời ơi! Chúng đã vào sân. Đang mò tới kho.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.31]
Lúc ấy sau cửa vang lên mấy giọng nói. Tôi lặng lẽ ra hiệu cho mẹ và Marya Ivanovna lui vào góc, tuốt kiếm và tựa vào tường sát cửa. Cha cầm súng lục lên cò cả hai khẩu và đứng cạnh tôi. Ổ khóa loảng xoảng, cửa mở và cái đầu viên quản lý hiện ra. Tôi chém vào nó bằng kiếm và hắn ngã, chặn lối vào. Cùng lúc cha bắn súng lục vào cửa. Đám đông vây chúng tôi chạy tản ra, rủa xả. Tôi kéo kẻ bị thương qua ngưỡng cửa và cài cửa bằng then trong. Sân đầy người có vũ khí. Giữa họ tôi nhận ra Shvabrin.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.32]
— Đừng sợ, — tôi nói với hai phụ nữ. — Còn hy vọng. Còn cha, xin cha đừng bắn nữa. Chúng ta hãy dành lại viên đạn cuối.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.33]
Mẹ lặng lẽ cầu Chúa; Marya Ivanovna đứng cạnh bà, với vẻ bình thản thiên thần chờ quyết định về số phận chúng tôi. Sau cửa vang lên lời dọa, lời chửi và lời nguyền rủa. Tôi đứng ở chỗ mình, sẵn sàng chém kẻ liều nhất. Bỗng bọn ác ôn im bặt. Tôi nghe giọng Shvabrin gọi tên tôi.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.34]
— Tôi đây, anh muốn gì?

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.35]
— Đầu hàng đi, Bulanin, chống cự vô ích. Hãy thương lấy cha mẹ anh. Cố chấp không cứu được anh. Tôi sẽ tóm được các người!

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.36]
— Thử xem, đồ phản bội!

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.37]
— Tôi sẽ không tự mình lao vào chuyện vô ích, cũng không phí người của mình. Mà tôi sẽ ra lệnh đốt kho, và khi ấy ta sẽ xem anh làm gì, Don Quixote xứ Belogorsk. Bây giờ là giờ ăn trưa. Trong lúc ấy anh cứ ngồi mà nghĩ cho thong thả. Tạm biệt, Marya Ivanovna, tôi không xin lỗi cô: trong bóng tối với hiệp sĩ của cô, chắc cô không buồn.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.38]
Shvabrin đi và để lính gác lại ở kho. Chúng tôi im lặng. Mỗi người nghĩ riêng, không dám nói ý nghĩ với người khác. Tôi hình dung mọi điều mà Shvabrin đang giận dữ có thể làm. Về mình tôi hầu như chẳng lo. Thú nhận chăng? Số phận cha mẹ tôi cũng không làm tôi kinh hoàng bằng số phận Marya Ivanovna. Tôi biết mẹ được nông dân và gia nhân yêu quý hết mực, cha, dù nghiêm khắc, cũng được yêu, vì công bằng và biết nhu cầu thật sự của người dưới quyền. Cuộc nổi loạn của họ là một sự lầm lạc, cơn say nhất thời, chứ không phải bộc lộ phẫn nộ. Ở đây có thể trông mong sự tha thứ. Nhưng Marya Ivanovna? Kẻ trụy lạc và vô liêm sỉ ấy dành cho cô số phận nào? Tôi không dám dừng ở ý nghĩ khủng khiếp ấy và chuẩn bị, xin Chúa tha tội, giết cô thì hơn là lần thứ hai thấy cô trong tay kẻ thù tàn nhẫn.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.39]
Lại qua chừng một giờ. Trong làng vang lên tiếng hát của kẻ say. Lính gác của chúng tôi ghen với họ và, bực với chúng tôi, chửi rủa và dọa tra tấn và cái chết. Chúng tôi chờ hậu quả của lời dọa của Shvabrin. Cuối cùng trong sân có chuyển động lớn, và chúng tôi lại nghe giọng Shvabrin.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.40]
— Sao, các người đã nghĩ chưa? Có tự nguyện giao mình vào tay tôi không?

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.41]
Không ai đáp hắn. Chờ một lát, Shvabrin ra lệnh mang rơm tới. Vài phút sau lửa bùng lên và soi sáng cái kho tối, và khói bắt đầu lọt qua các kẽ ở ngưỡng cửa. Khi ấy Marya Ivanovna tới chỗ tôi và, khẽ nắm tay tôi, nói:

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.42]
— Thôi, Pyotr Andreyevich! Đừng hủy hoại mình và cha mẹ vì em. Hãy thả em ra. Shvabrin sẽ nghe em.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.43]
— Không đời nào, — tôi gắt lên. — Em có biết điều gì đang chờ em không?

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.44]
— Em không sống nổi sau nhục nhã, — cô đáp bình thản. — Nhưng có thể em sẽ cứu được người cứu em và gia đình đã rộng lượng cưu mang cảnh mồ côi nghèo của em. Vĩnh biệt ông Andrei Petrovich. Vĩnh biệt bà Avdotya Vasilyevna. Ông bà với con hơn cả ân nhân. Xin ban phúc cho con. Anh cũng hãy tha thứ cho em, Pyotr Andreyevich. Anh hãy tin rằng… rằng… — đến đây cô khóc và che mặt bằng hai tay… Tôi như người điên. Mẹ khóc.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.45]
— Đừng nói nhảm, Marya Ivanovna, — cha tôi nói. — Ai để con đi một mình tới chỗ bọn cướp! Ngồi yên đây và im. Chết thì cùng chết. Nghe xem ngoài kia còn nói gì?

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.46]
— Có đầu hàng không? — Shvabrin hét. — Thấy chưa? Năm phút nữa các người sẽ bị quay chín.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.47]
— Không đầu hàng, đồ ác ôn! — cha đáp hắn bằng giọng vững vàng.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.48]
Gương mặt ông, đầy nếp nhăn, sáng lên vẻ hăng hái lạ lùng, đôi mắt lóe dữ dội dưới cặp lông mày bạc. Và, quay sang tôi, ông nói:

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.49]
— Giờ là lúc!

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.50]
Ông mở cửa. Lửa ập vào và bốc lên theo những thân gỗ chèn rêu khô. Cha bắn súng lục và bước qua ngưỡng cửa đang cháy, hô lên: “Tất cả theo ta.” Tôi nắm tay mẹ và Marya Ivanovna và nhanh chóng đưa họ ra ngoài trời. Ở ngưỡng cửa, Shvabrin nằm đó, bị bắn trúng bởi bàn tay già yếu của cha tôi; đám cướp, đang bỏ chạy vì cuộc đột kích bất ngờ của chúng tôi, lập tức lấy lại can đảm và bắt đầu vây chúng tôi. Tôi kịp giáng thêm vài nhát, nhưng một viên gạch ném trúng, đập thẳng vào ngực tôi. Tôi ngã và ngất đi một lúc. Tỉnh lại, tôi thấy Shvabrin ngồi trên bãi cỏ đẫm máu, và trước mặt hắn là cả gia đình tôi. Người ta đỡ tôi dưới cánh tay. Đám nông dân, người Cô-dắc và người Bashkir vây quanh chúng tôi. Shvabrin tái nhợt khủng khiếp. Một tay hắn ấn vào sườn bị thương. Gương mặt hắn lộ vẻ đau đớn và hằn học. Hắn chậm rãi ngẩng đầu, nhìn tôi và nói bằng giọng yếu ớt và không rõ:

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.51]
— Treo cổ nó… và tất cả… trừ cô ấy…

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.52]
Lập tức đám ác ôn vây quanh chúng tôi và vừa la hét vừa lôi về phía cổng. Nhưng bỗng chúng buông chúng tôi ra và chạy tán loạn; Grinev phi vào cổng và theo sau là cả một đội kỵ binh tuốt gươm.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.53]
Bọn phản loạn bỏ chạy khắp phía; lính hussar đuổi theo, chém và bắt tù binh. Grinev nhảy khỏi ngựa, cúi chào cha và mẹ và bắt tay tôi thật chặt. “Tôi đến kịp lúc quá, — anh nói với chúng tôi. — A! đây là vị hôn thê của anh.” Marya Ivanovna đỏ đến tận tai. Cha bước lại và cảm ơn anh với vẻ bình tĩnh, dù xúc động. Mẹ ôm anh, gọi anh là thiên thần cứu mạng. “Xin mời ghé nhà chúng tôi,” — cha nói với anh và dẫn anh vào nhà.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.54]
Đi ngang qua Shvabrin, Grinev dừng lại. “Ai đây?” — anh hỏi, nhìn kẻ bị thương. “Đây chính là thủ lĩnh, kẻ cầm đầu đám cướp, — cha tôi đáp, với chút kiêu hãnh lộ ra bản chất người lính già, — Chúa đã giúp bàn tay già yếu của tôi trừng phạt tên ác ôn trẻ và trả thù cho máu con trai tôi.”

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.55]
— Đây là Shvabrin, — tôi nói với Grinev.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.56]
— Shvabrin! Rất mừng. Lính hussar! bắt hắn! Và bảo thầy thuốc của chúng ta băng vết thương cho hắn và giữ hắn như giữ con ngươi trong mắt. Nhất định phải giải Shvabrin tới Ủy ban mật ở Kazan. Hắn là một trong những tội phạm chính, và lời khai của hắn hẳn rất quan trọng.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.57]
Shvabrin mở đôi mắt uể oải. Trên mặt hắn chẳng hiện gì ngoài nỗi đau thể xác. Lính hussar khiêng hắn đi trên một tấm áo choàng.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.58]
Chúng tôi vào các phòng. Tôi run rẩy nhìn quanh, nhớ lại những năm thơ ấu. Không gì trong nhà thay đổi, mọi thứ vẫn ở chỗ cũ. Shvabrin không cho cướp nhà, giữ lại ngay trong nỗi nhục của mình sự ghê tởm bất giác đối với thói tham lam đê tiện. Gia nhân hiện ra ở phòng ngoài. Họ không dự vào cuộc loạn và thật lòng mừng vì chúng tôi thoát nạn. Savelich đắc thắng. Cần biết rằng trong lúc náo động do bọn cướp tấn công, ông chạy đến chuồng ngựa, nơi có con ngựa của Shvabrin, thắng yên, lặng lẽ dắt ra và nhờ cảnh hỗn loạn mà phi tới bến, không ai để ý. Ông gặp trung đoàn đang nghỉ bên này sông Volga. Grinev, biết từ ông chuyện chúng tôi lâm nguy, ra lệnh lên ngựa, hô tiến lên, phi nước đại — và, ơn Chúa, đến kịp lúc.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.59]
Lính hussar trở về từ cuộc truy đuổi, bắt được vài tù binh. Người ta nhốt chúng vào chính cái kho mà chúng tôi đã chịu cuộc vây đáng nhớ.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.60]
Grinev nhất quyết đòi cho đầu viên quản lý được bêu trên cây sào ở quán rượu vài giờ.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.61]
Chúng tôi tản về phòng mình. Hai người già cần nghỉ ngơi. Một đêm không ngủ, tôi ném mình lên giường và ngủ say. Grinev đi sắp xếp công việc.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.62]
Chiều chúng tôi họp ở phòng khách quanh samovar, vui vẻ nói chuyện về hiểm nguy vừa qua. Marya Ivanovna rót trà, tôi ngồi cạnh cô và chỉ chăm chú vào cô. Cha mẹ tôi dường như nhìn sự âu yếm giữa chúng tôi bằng con mắt thiện cảm. Đến nay buổi chiều ấy vẫn sống trong ký ức tôi. Tôi hạnh phúc, hoàn toàn hạnh phúc, mà trong đời người nghèo nàn này có được mấy phút như thế?

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.63]
Hôm sau người ta bẩm với cha rằng nông dân đã đến sân nhà chủ để nhận tội. Cha ra thềm. Khi ông xuất hiện, các nông dân quỳ xuống.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.64]
— Sao, lũ ngốc, — ông nói với họ, — sao các người lại nghĩ ra chuyện làm loạn?

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.65]
— Chúng tôi có lỗi, thưa chủ chúng tôi, — họ đồng thanh đáp.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.66]
— Phải, có lỗi. Nghịch xong rồi chính mình cũng chẳng vui. Ta tha cho các người vì niềm vui Chúa cho ta gặp lại con ta, Pyotr Andreyevich.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.67]
— Chúng tôi có lỗi! Dĩ nhiên là có lỗi.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.68]
— Thôi được: gươm không chém cái đầu biết nhận lỗi. Trời cho nắng ráo, đáng lẽ phải thu cỏ khô; còn các ngươi, đồ ngốc, cả ba ngày làm gì? Trưởng làng! Điều tất cả ra đồng cỏ; và coi chừng, đồ quỷ tóc hung, đến ngày thánh Ilya, toàn bộ cỏ khô phải thành đụn ở chỗ ta. Đi đi.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.69]
Các nông dân cúi chào và đi làm xâu cho chủ như chưa có chuyện gì.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.70]
Vết thương của Shvabrin hóa ra không chí tử. Người ta cho hắn đi Kazan cùng đội áp giải. Từ cửa sổ, tôi thấy người ta đặt hắn lên xe. Mắt chúng tôi gặp nhau, hắn cúi đầu, còn tôi vội rời cửa sổ. Tôi sợ tỏ ra vẻ đắc thắng trước nỗi bất hạnh và nhục nhã của kẻ thù.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.71]
Grinev phải đi tiếp. Tôi quyết định theo anh, dù muốn ở thêm vài ngày giữa gia đình. Hôm trước ngày hành quân, tôi đến chỗ cha mẹ và theo tục thời ấy, lạy dưới chân họ, xin họ ban phúc cho cuộc hôn nhân với Marya Ivanovna. Hai ông bà nâng tôi dậy và trong nước mắt vui mừng bày tỏ sự đồng ý. Tôi dẫn Marya Ivanovna tới họ, cô nhợt nhạt và run rẩy. Chúng tôi được ban phúc…

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.72]
Tôi cảm thấy gì, tôi sẽ không tả. Ai từng ở vào vị trí tôi thì không cần tả cũng hiểu, — ai chưa từng, thì tôi chỉ có thể thương và khuyên, khi còn kịp, hãy yêu và xin cha mẹ ban phúc.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.73]
Hôm sau trung đoàn tập hợp. Grinev từ biệt gia đình chúng tôi. Tất cả chúng tôi đều tin rằng chiến sự sắp chấm dứt; một tháng nữa tôi hy vọng được làm chồng. Marya Ivanovna, khi từ biệt tôi, đã hôn tôi trước mặt mọi người. Tôi lên ngựa. Savelich lại theo tôi — và trung đoàn lên đường.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.74]
Tôi nhìn ngôi nhà làng từ xa rất lâu, ngôi nhà tôi lại phải bỏ lại. Một linh cảm u ám làm tôi bất an. Có ai đó thì thầm với tôi rằng chưa phải mọi tai ương đã qua với tôi. Tim tôi báo trước một cơn bão mới.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.75]
Tôi sẽ không kể về cuộc hành quân của chúng tôi và phần kết của cuộc chiến Pugachev. Chúng tôi đi qua những làng bị Pugachev tàn phá, và bất đắc dĩ phải lấy từ dân nghèo những gì bọn cướp còn để lại cho họ.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.76]
Họ không biết phải phục tùng ai. Chính quyền đâu đâu cũng ngưng trệ. Địa chủ trốn trong rừng. Các băng cướp tung hoành khắp nơi. Chỉ huy các toán lẻ được phái đuổi theo Pugachev, lúc ấy đã chạy về Astrakhan, tự tiện trừng phạt cả kẻ có tội lẫn người vô tội… Tình cảnh cả vùng nơi đám cháy hoành hành thật khủng khiếp. Xin Chúa chớ cho thấy một cuộc nổi loạn của Nga — vô nghĩa và tàn bạo, không chút xót thương. Những kẻ ở ta mưu toan những cuộc đảo lộn bất khả, hoặc còn trẻ và không biết dân ta, hoặc là những kẻ nhẫn tâm, với họ đầu người khác chỉ đáng một đồng lẻ, còn cổ mình cũng chỉ đáng một kopek.

[pushkin-the-captain-s-daughter:16.77]
Pugachev bỏ chạy, bị Iv. Iv. Mikhelson truy đuổi. Chẳng bao lâu chúng tôi biết hắn đã bị đánh tan hoàn toàn. Cuối cùng Grinev nhận từ tướng của mình tin bắt được kẻ mạo danh, cùng với lệnh dừng lại. Cuối cùng tôi có thể về nhà. Tôi sướng ngây ngất; nhưng một cảm giác lạ làm tối niềm vui của tôi.