Người Dublin James Joyce Original title: Dubliners Bản dịch tiếng Việt bằng AI · đánh giá AI v2 Edition: joyce-dubliners-vi-ai-2026 Canonical URL: https://streamentry.github.io/LitMundi/vi/read/joyce-dubliners/joyce-dubliners-vi-ai-2026/ AI-reviewed translation. Weighted AI assessment: 8.80/10 under litmundi-literary-v2. No independent human literary review is claimed. Reader corrections may lead to revision. Publication: published; ai_reviewed Translator: LitMundi AI translation (Claude) Editors: none recorded Reviewers: no independent literary certification AI assessment systems: litmundi-ai-literary-assessment Review evidence: https://github.com/streamentry/LitMundi/blob/main/corpus/reviews/joyce-dubliners/joyce-dubliners-vi-ai-2026/ai-review-v2-2026-11-04.json Source edition: joyce-dubliners-en-pg2814 Source edition URL: https://streamentry.github.io/LitMundi/en/read/joyce-dubliners/joyce-dubliners-en-pg2814/ Source: James Joyce, Dubliners (1914). Project Gutenberg #2814. Source witness URL: https://www.gutenberg.org/cache/epub/2814/pg2814-images.html Source catalog URL: https://www.gutenberg.org/ebooks/2814 Source witness description: The fifteen stories of Project Gutenberg #2814. No claim of a newly inspected printed copy. Edition provenance: Complete direct AI-generated Vietnamese translation from the identified English source edition; no existing Vietnamese text or modern relay translation was used. License: CC-BY-4.0 Rights: AI-produced Vietnamese translation generated and revised directly from the separately assessed historical original. Under the project AI-content policy, any applicable rights controlled by the publishing maintainer are offered under CC BY 4.0. No human authorship, exclusive copyright, new restriction on public-domain material or worldwide protection is asserted; original-source and third-party rights remain separate. No human creative contributors are recorded for this edition. Canonical content SHA-256: 0cb5e3b661c461c0f2a759d48f787ad623e028787a9a25cd01f8a601e7313c55 Content rights are edition-specific; the software MIT license does not relicense literature. [joyce-dubliners:1.1] Hai chị em [joyce-dubliners:1.2] Lần này ông hết hy vọng rồi: đó là cơn đột quỵ thứ ba. Đêm này qua đêm khác tôi đi ngang ngôi nhà (đang mùa nghỉ hè) và ngắm ô cửa sổ sáng đèn: và đêm này qua đêm khác tôi thấy nó vẫn sáng như thế, lờ mờ và đều đều. Nếu ông đã chết, tôi nghĩ, tôi sẽ thấy ánh nến phản chiếu trên tấm mành tối, vì tôi biết người ta phải đặt hai ngọn nến ở đầu thi hài. Ông thường nói với tôi: “Ta chẳng còn ở cõi đời này bao lâu nữa,” và tôi vẫn cho là lời nói vu vơ. Giờ tôi biết đó là sự thật. Mỗi đêm ngước nhìn cửa sổ, tôi khẽ nói thầm với mình chữ bại liệt. Tai tôi lúc nào cũng thấy nó lạ lùng, như chữ gnomon trong sách Euclid và chữ simony trong sách Giáo lý. Nhưng giờ nó nghe như tên của một sinh thể độc ác và tội lỗi nào đó. Nó khiến tôi sợ hãi, vậy mà tôi vẫn thèm được đến gần nó hơn và nhìn tận mắt công việc chết chóc của nó. [joyce-dubliners:1.3] Lão Cotter đang ngồi bên lò sưởi hút thuốc khi tôi xuống nhà ăn tối. Trong lúc thím tôi múc cháo yến mạch cho tôi, lão nói, như quay lại một lời nhận xét trước đó của mình: [joyce-dubliners:1.4] “Không, tôi không dám nói ông ta đúng là ... nhưng có cái gì đó kỳ kỳ ... có cái gì đó rờn rợn ở ông ta. Để tôi nói ý kiến của tôi nghe....” [joyce-dubliners:1.5] Lão bắt đầu phì phèo tẩu, hẳn là đang sắp xếp ý kiến trong đầu. Đồ già lẩm cẩm chán chết! Hồi mới quen, lão cũng khá thú vị, hay kể chuyện về rượu đuôi (faints) và ống xoắn ngưng tụ (worms); nhưng tôi chóng chán lão và những chuyện kể bất tận về nhà máy chưng cất rượu của lão. [joyce-dubliners:1.6] “Tôi có thuyết riêng của tôi về chuyện này,” lão nói. “Tôi nghĩ đó là một trong những ca ... kỳ quặc.... Nhưng khó nói lắm....” [joyce-dubliners:1.7] Lão lại phì phèo tẩu mà không nói thuyết của lão cho chúng tôi nghe. Chú tôi thấy tôi đang nhìn chằm chằm bèn bảo: [joyce-dubliners:1.8] “Này, bạn già của cháu mất rồi, cháu nghe chắc sẽ buồn.” [joyce-dubliners:1.9] “Ai ạ?” tôi hỏi. [joyce-dubliners:1.10] “Cha Flynn.” [joyce-dubliners:1.11] “Cha chết rồi ạ?” [joyce-dubliners:1.12] “Ông Cotter đây vừa báo cho cả nhà. Ông ấy đi ngang qua nhà.” [joyce-dubliners:1.13] Tôi biết mình đang bị quan sát nên cứ tiếp tục ăn như thể tin ấy không làm tôi bận tâm. Chú tôi giải thích với lão Cotter. [joyce-dubliners:1.14] “Thằng nhỏ với ông ấy thân nhau lắm. Ông cụ dạy nó nhiều thứ, ông nhớ cho; và người ta nói ông cụ rất kỳ vọng ở nó.” [joyce-dubliners:1.15] “Xin Chúa thương xót linh hồn ông,” thím tôi nói một cách sùng đạo. [joyce-dubliners:1.16] Lão Cotter nhìn tôi một lúc. Tôi cảm thấy đôi mắt đen nhỏ như hạt cườm của lão đang soi xét mình nhưng tôi không chịu để lão toại nguyện bằng cách ngẩng lên khỏi đĩa. Lão quay lại với cái tẩu và cuối cùng nhổ toẹt một bãi vào lò sưởi. [joyce-dubliners:1.17] “Con cái nhà tôi thì tôi không muốn,” lão nói, “nó dây dưa quá nhiều với một người như thế.” [joyce-dubliners:1.18] “Ông nói thế nghĩa là sao, ông Cotter?” thím tôi hỏi. [joyce-dubliners:1.19] “Ý tôi là,” lão Cotter nói, “nó có hại cho trẻ con. Ý tôi là: cứ để thằng bé chạy nhảy chơi với những thằng bé cùng tuổi, đừng có để nó.... Tôi nói đúng chứ, Jack?” [joyce-dubliners:1.20] “Tôi cũng theo nguyên tắc ấy,” chú tôi nói. “Phải để nó học cách tự đứng vững. Tôi vẫn nói mãi với cậu Rosicrucian kia: tập thể dục đi. Này, hồi tôi còn bé tí, ngày nào tôi cũng tắm nước lạnh, mùa đông mùa hè gì cũng thế. Giờ vẫn nhờ vậy mà khỏe. Học hành thì hay ho lớn lao đấy thật.... Ông Cotter xơi miếng thịt cừu đùi kia đi,” chú nói thêm với thím tôi. [joyce-dubliners:1.21] “Không, không, tôi không dùng đâu,” lão Cotter nói. [joyce-dubliners:1.22] Thím tôi bưng đĩa từ trong tủ ra đặt lên bàn. [joyce-dubliners:1.23] “Nhưng sao ông lại nghĩ nó không tốt cho trẻ con, ông Cotter?” thím hỏi. [joyce-dubliners:1.24] “Nó có hại cho trẻ con,” lão Cotter nói, “vì đầu óc chúng dễ in dấu lắm. Trẻ con mà thấy những chuyện như thế, bà biết đấy, nó để lại hậu quả....” [joyce-dubliners:1.25] Tôi nhồi đầy miệng cháo yến mạch vì sợ mình buột ra lời giận dữ. Đồ già ngu mũi đỏ chán chết! [joyce-dubliners:1.26] Khuya tôi mới ngủ được. Dù giận lão Cotter vì đã nhắc đến tôi như một đứa trẻ con, tôi vẫn vắt óc tìm ý nghĩa trong những câu nói dở dang của lão. Trong bóng tối căn phòng, tôi tưởng tượng thấy lại gương mặt xám nặng nề của người bại liệt. Tôi kéo chăn trùm đầu và cố nghĩ đến Giáng sinh. Nhưng gương mặt xám vẫn đeo theo tôi. Nó thì thầm; và tôi hiểu rằng nó muốn xưng ra điều gì đó. Tôi thấy linh hồn mình lùi dần vào một miền dễ chịu mà đầy tội lỗi; và ở đó tôi lại thấy nó đang đợi mình. Nó bắt đầu xưng tội với tôi bằng giọng thì thầm, và tôi tự hỏi sao nó cứ mỉm cười mãi, sao đôi môi lại ướt nhoèn nước dãi đến thế. Nhưng rồi tôi nhớ ra nó đã chết vì liệt, và tôi cảm thấy chính mình cũng đang mỉm cười yếu ớt như để tha tội cho kẻ buôn thánh vật kia. [joyce-dubliners:1.27] Sáng hôm sau, ăn điểm tâm xong, tôi xuống xem ngôi nhà nhỏ ở phố Great Britain. Đó là một cửa tiệm khiêm tốn, đăng ký dưới cái tên mơ hồ là Hàng vải. Hàng vải ấy chủ yếu gồm giày len trẻ con và dù; và ngày thường có một tấm biển treo ở cửa sổ ghi: Bọc lại dù. Giờ không thấy tấm biển nào vì cửa chớp đã đóng. Một bó hoa crếp buộc vào vòng gõ cửa bằng ruy băng. Hai người đàn bà nghèo và một cậu giao điện tín đang đọc tấm thiếp ghim trên bó hoa. Tôi cũng lại gần và đọc: [joyce-dubliners:1.28] Ngày 1 tháng Bảy, 1895 Linh mục James Flynn (trước đây ở nhà thờ S. Catherine, phố Meath), hưởng thọ sáu mươi lăm tuổi. R. I. P. [joyce-dubliners:1.29] Đọc tấm thiếp xong, tôi tin là ông đã chết và thấy mình bị chiếu bí nên bối rối. Nếu ông chưa chết, tôi sẽ vào gian phòng nhỏ tối tăm sau cửa tiệm và thấy ông ngồi trên ghế bành bên lò sưởi, gần như ngộp trong chiếc áo khoác dày. Có lẽ thím tôi đã đưa tôi một gói High Toast cho ông và món quà này sẽ đánh thức ông khỏi giấc ngủ gà mê muội. Luôn luôn chính tôi là người đổ gói thuốc vào hộp thuốc hít đen của ông, vì tay ông run quá không tự đổ được mà không làm vãi nửa số thuốc xuống sàn. Ngay cả khi ông đưa bàn tay to run rẩy lên mũi, những làn khói nhỏ vẫn rỉ qua kẽ tay xuống phía trước áo. Có lẽ chính những trận mưa thuốc hít liên miên ấy đã làm bộ áo tu cũ kỹ của ông ngả màu xanh bạc, vì cái khăn tay đỏ, lúc nào cũng đen sì vì vết thuốc của cả tuần, mà ông dùng để phủi những hạt rơi, chẳng ăn thua gì. [joyce-dubliners:1.30] Tôi muốn vào nhìn ông nhưng không đủ can đảm gõ cửa. Tôi chậm rãi đi dọc phía nắng của con phố, vừa đi vừa đọc hết các quảng cáo sân khấu trong các tủ kính. Tôi thấy lạ là cả tôi lẫn ngày hôm ấy đều không có vẻ để tang, và tôi còn bực mình khi nhận ra trong mình một cảm giác tự do như thể cái chết của ông đã giải thoát tôi khỏi điều gì. Tôi lấy làm ngạc nhiên về điều ấy vì, như chú tôi đã nói tối hôm trước, ông đã dạy tôi nhiều thứ. Ông từng học ở trường Cao đẳng Ireland tại Rome và đã dạy tôi phát âm tiếng Latin cho đúng. Ông đã kể tôi nghe về các hầm mộ và về Napoléon Bonaparte, và đã giảng cho tôi ý nghĩa của các nghi lễ khác nhau trong Thánh lễ và của các lễ phục khác nhau mà linh mục mặc. Đôi khi ông tự mua vui bằng cách đặt cho tôi những câu hỏi hóc búa, hỏi tôi người ta nên làm gì trong những hoàn cảnh nhất định hoặc những tội này tội nọ là tội trọng, tội nhẹ hay chỉ là khiếm khuyết. Những câu hỏi của ông cho tôi thấy một số thể chế của Giáo hội, mà tôi vẫn coi là những hành vi giản dị nhất, phức tạp và bí ẩn đến mức nào. Bổn phận của linh mục đối với Mình Thánh và đối với việc giữ kín tòa giải tội đối với tôi nặng nề đến nỗi tôi tự hỏi sao lại có người tìm thấy trong mình can đảm để nhận lấy; và tôi không ngạc nhiên khi ông bảo rằng các Giáo phụ đã viết những cuốn sách dày như niên giám Bưu điện và in chi chít như các thông cáo pháp lý trên báo để làm sáng tỏ tất cả những vấn đề rối rắm ấy. Thường khi nghĩ đến điều này tôi không đáp được gì hoặc chỉ đáp một câu rất ngớ ngẩn ấp úng, và ông chỉ mỉm cười, gật đầu hai ba cái. Đôi khi ông bắt tôi đọc những phần đáp của Thánh lễ mà ông đã bắt tôi học thuộc lòng; và trong lúc tôi lầm rầm, ông mỉm cười trầm ngâm và gật đầu, thỉnh thoảng nhét những nhúm thuốc hít to tướng vào từng lỗ mũi, bên này rồi bên kia. Khi cười ông để lộ những chiếc răng to ngả màu và để lưỡi nằm trên môi dưới—một thói quen làm tôi khó chịu hồi mới quen, trước khi tôi biết rõ ông. [joyce-dubliners:1.31] Vừa đi dưới nắng, tôi vừa nhớ lại lời lão Cotter và cố nhớ xem sau đó trong giấc mơ đã xảy ra chuyện gì. Tôi nhớ mình đã để ý thấy những tấm rèm nhung dài và một ngọn đèn treo đung đưa kiểu cổ. Tôi cảm thấy mình đã đi rất xa, đến một xứ nào đó với phong tục lạ lùng—Ba Tư, tôi nghĩ vậy.... Nhưng tôi không nhớ được đoạn cuối giấc mơ. [joyce-dubliners:1.32] Buổi tối thím tôi dẫn tôi cùng đến thăm nhà có tang. Mặt trời đã lặn; nhưng kính cửa sổ những ngôi nhà quay hướng tây còn phản chiếu sắc vàng hung của một dải mây lớn. Nannie đón chúng tôi ở tiền sảnh; và vì la lên với bà thì thật bất lịch sự, thím tôi bắt tay bà thay cho cả hai. Bà lão chỉ lên trên như để hỏi và, khi thím gật đầu, bắt đầu nhọc nhằn leo cầu thang hẹp đi trước chúng tôi, cái đầu cúi của bà gần như không cao quá tay vịn. Ở chiếu nghỉ đầu tiên bà dừng lại và ra hiệu khuyến khích chúng tôi tiến về cánh cửa mở của phòng người chết. Thím tôi vào, và bà lão, thấy tôi ngần ngại không dám vào, lại bắt đầu liên tục vẫy tay gọi tôi. [joyce-dubliners:1.33] Tôi rón rén bước vào. Qua phần ren của tấm mành, căn phòng ngập một thứ ánh vàng chạng vạng, trong đó những ngọn nến trông như những ngọn lửa mỏng nhợt. Ông đã được liệm vào quan tài. Nannie dẫn đầu và ba chúng tôi quỳ xuống chân giường. Tôi giả vờ cầu nguyện nhưng không tập trung được vì tiếng lầm bầm của bà lão làm tôi xao nhãng. Tôi để ý thấy váy bà móc ở sau lưng vụng về làm sao và gót đôi giày vải của bà bị dẫm bẹp hết về một bên. Tôi chợt tưởng như vị linh mục già đang mỉm cười khi nằm đó trong quan tài. [joyce-dubliners:1.34] Nhưng không. Khi chúng tôi đứng dậy và đến đầu giường, tôi thấy ông không cười. Ông nằm đó, trang nghiêm và phục phịch, mặc lễ phục như sắp ra bàn thờ, đôi bàn tay lớn buông lỏng giữ một chiếc chén thánh. Mặt ông rất dữ tợn, xám và đồ sộ, với lỗ mũi đen sâu hoắm và viền quanh một lớp lông trắng thưa. Có một mùi nặng trong phòng—mùi hoa. [joyce-dubliners:1.35] Chúng tôi làm dấu thánh và ra về. Trong gian phòng nhỏ dưới nhà, chúng tôi thấy Eliza ngồi trên ghế bành của ông, trang trọng. Tôi dò dẫm về chiếc ghế quen thuộc ở góc phòng trong khi Nannie đến chiếc tủ chén lấy ra một bình rượu sherry và vài chiếc ly rượu. Bà đặt chúng lên bàn và mời chúng tôi dùng một ly rượu nhỏ. Rồi, theo lời chị bà dặn, bà rót sherry vào các ly và chuyền cho chúng tôi. Bà cũng ép tôi lấy vài cái bánh quy kem nhưng tôi từ chối vì nghĩ mình sẽ ăn kêu quá. Bà có vẻ hơi thất vọng vì tôi từ chối và lặng lẽ đến chiếc đi văng, ngồi xuống sau lưng chị. Không ai nói gì: tất cả chúng tôi nhìn vào lò sưởi trống. [joyce-dubliners:1.36] Thím tôi đợi đến khi Eliza thở dài rồi nói: [joyce-dubliners:1.37] “Ôi, thôi, ông ấy đã về cõi tốt đẹp hơn.” [joyce-dubliners:1.38] Eliza lại thở dài và cúi đầu đồng ý. Thím tôi mân mê chân ly rượu trước khi nhấp một ngụm nhỏ. [joyce-dubliners:1.39] “Ông có ... êm ái không?” thím hỏi. [joyce-dubliners:1.40] “Ôi, rất êm ái, thưa bà,” Eliza nói. “Không biết hơi thở rời ông lúc nào. Ông chết đẹp lắm, ơn Chúa.” [joyce-dubliners:1.41] “Còn mọi thứ...?” [joyce-dubliners:1.42] “Cha O’Rourke đến với ông hôm thứ Ba, xức dầu và chuẩn bị cho ông, đủ cả.” [joyce-dubliners:1.43] “Vậy là ông biết?” [joyce-dubliners:1.44] “Ông hoàn toàn cam chịu.” [joyce-dubliners:1.45] “Trông ông hoàn toàn cam chịu,” thím tôi nói. [joyce-dubliners:1.46] “Người đàn bà chúng tôi mời đến tắm rửa cho ông cũng nói thế. Bà ấy bảo trông ông như đang ngủ, thanh thản và cam chịu thế. Ai mà tưởng ông lại nằm xuống đẹp đến thế.” [joyce-dubliners:1.47] “Vâng, quả thật,” thím tôi nói. [joyce-dubliners:1.48] Thím nhấp thêm một ngụm nhỏ và nói: [joyce-dubliners:1.49] “Thôi, cô Flynn, dù sao biết mình đã làm hết sức vì ông, cô cũng thấy an ủi lắm. Hai cô đã rất tử tế với ông, tôi phải nói.” [joyce-dubliners:1.50] Eliza vuốt phẳng váy trên đầu gối. [joyce-dubliners:1.51] “Ôi, James tội nghiệp!” bà nói. “Có Chúa biết chúng tôi đã làm hết sức, nghèo như chúng tôi—ông còn ở đây ngày nào chúng tôi không để ông thiếu thứ gì.” [joyce-dubliners:1.52] Nannie đã ngả đầu vào gối đi văng và có vẻ sắp ngủ. [joyce-dubliners:1.53] “Nannie tội nghiệp kìa,” Eliza nói, nhìn em, “nó kiệt sức rồi. Bao nhiêu việc chị em tôi phải lo, mời người đàn bà đến tắm cho ông, rồi khâm liệm, rồi quan tài, rồi sắp xếp lễ ở nhà nguyện. Không có cha O’Rourke thì tôi không biết chúng tôi làm sao nổi. Chính cha mang cho chúng tôi hết chỗ hoa này, cả hai cái chân nến ở nhà nguyện, rồi viết cáo phó cho tờ Freeman’s General và lo hết giấy tờ nghĩa trang và bảo hiểm cho James tội nghiệp.” [joyce-dubliners:1.54] “Cha tốt quá nhỉ?” thím tôi nói. [joyce-dubliners:1.55] Eliza nhắm mắt và chậm rãi lắc đầu. [joyce-dubliners:1.56] “Ôi, chẳng có bạn nào bằng bạn cũ,” bà nói, “xét cho cùng, chẳng có bạn nào mình tin được.” [joyce-dubliners:1.57] “Quả thật vậy,” thím tôi nói. “Và tôi chắc giờ ông đã về nhận phần thưởng đời đời thì ông sẽ không quên cô và tất cả lòng tốt của cô với ông.” [joyce-dubliners:1.58] “Ôi, James tội nghiệp!” Eliza nói. “Ông chẳng gây phiền phức mấy cho chúng tôi. Trong nhà chẳng nghe tiếng ông, bây giờ cũng vậy. Nhưng tôi biết ông đã đi rồi, và rốt cuộc cũng đến nước ấy....” [joyce-dubliners:1.59] “Chính khi mọi chuyện đã qua thì cô mới nhớ ông,” thím tôi nói. [joyce-dubliners:1.60] “Tôi biết,” Eliza nói. “Tôi sẽ không còn bưng chén nước thịt bò hầm cho ông, và bà cũng sẽ không còn gửi thuốc hít cho ông nữa. Ôi, James tội nghiệp!” [joyce-dubliners:1.61] Bà ngừng lại, như đang chuyện trò với quá khứ, rồi nói một cách tinh tường: [joyce-dubliners:1.62] “Bà biết không, tôi để ý dạo gần đây có cái gì đó kỳ kỳ đến với ông. Hễ tôi bưng súp vào là thấy ông ngả người trên ghế, miệng há ra, cuốn kinh nhật tụng rơi xuống sàn.” [joyce-dubliners:1.63] Bà đặt một ngón tay lên mũi và cau mày: rồi tiếp: [joyce-dubliners:1.64] “Vậy mà ông cứ nói là trước khi hết mùa hè ông sẽ đi xe một hôm trời đẹp chỉ để xem lại ngôi nhà cũ nơi chúng tôi sinh ra ở Irishtown và đưa tôi với Nannie đi cùng. Giá mà thuê được một trong những chiếc xe kiểu mới không ồn mà cha O’Rourke kể với ông, loại bánh thấp khớp ấy, thuê một ngày cho rẻ—ông nói, ở nhà Johnny Rush bên kia đường đó, và cho ba chúng tôi cùng đi một buổi chiều Chủ nhật. Ông đã dốc lòng vào chuyện đó.... James tội nghiệp!” [joyce-dubliners:1.65] “Xin Chúa thương xót linh hồn ông!” thím tôi nói. [joyce-dubliners:1.66] Eliza lấy khăn tay ra lau mắt. Rồi bà bỏ nó lại vào túi và nhìn vào lò sưởi trống một lúc lâu không nói gì. [joyce-dubliners:1.67] “Ông lúc nào cũng quá câu nệ,” bà nói. “Bổn phận chức linh mục nặng quá với ông. Rồi đời ông, có thể nói, lại trắc trở.” [joyce-dubliners:1.68] “Vâng,” thím tôi nói. “Ông là người thất vọng. Ai cũng thấy.” [joyce-dubliners:1.69] Một sự im lặng chiếm lấy căn phòng nhỏ và, nhân đó, tôi lại gần bàn nếm rượu sherry rồi lặng lẽ trở về ghế ở góc. Eliza dường như đã chìm vào một cơn mơ màng sâu. Chúng tôi cung kính đợi bà phá vỡ im lặng: và sau một quãng dài bà chậm rãi nói: [joyce-dubliners:1.70] “Chính cái chén thánh ông làm vỡ ấy.... Đó là khởi đầu của mọi chuyện. Dĩ nhiên, họ bảo không sao cả, nghĩa là trong chén không có gì. Nhưng dù sao.... Họ bảo lỗi tại thằng bé. Nhưng James tội nghiệp vốn hay lo sợ đến thế, xin Chúa thương xót ông!” [joyce-dubliners:1.71] “Vậy là chuyện đó sao?” thím tôi nói. “Tôi có nghe phong thanh....” [joyce-dubliners:1.72] Eliza gật đầu. [joyce-dubliners:1.73] “Chuyện đó làm hại đến tâm trí ông,” bà nói. “Sau đó ông bắt đầu ủ ê một mình, chẳng nói với ai, đi lang thang một mình. Rồi một đêm người ta cần ông đi thăm một người hấp hối mà tìm đâu cũng không thấy. Họ tìm từ trên cao xuống dưới thấp; vẫn chẳng thấy bóng dáng ông đâu. Rồi ông thư ký đề nghị thử vào nhà nguyện. Thế là họ lấy chìa khóa mở nhà nguyện, ông thư ký với cha O’Rourke và một cha khác ở đó mang đèn vào tìm ông.... Mà bà biết sao không, ông ngồi đó một mình trong bóng tối, trong tòa giải tội, tỉnh như sáo, cười cười một mình khe khẽ?” [joyce-dubliners:1.74] Bà đột ngột ngừng lại như để lắng nghe. Tôi cũng lắng nghe; nhưng trong nhà không có tiếng động nào: và tôi biết vị linh mục già đang nằm yên trong quan tài như chúng tôi đã thấy, trang nghiêm và dữ tợn trong cái chết, một chiếc chén thánh vô dụng trên ngực. [joyce-dubliners:1.75] Eliza nói tiếp: [joyce-dubliners:1.76] “Tỉnh như sáo, cười cười một mình.... Thế là, dĩ nhiên, khi họ thấy vậy, họ nghĩ chắc ông có chuyện gì đó không ổn....” [joyce-dubliners:2.1] Một cuộc chạm mặt [joyce-dubliners:2.2] Chính Joe Dillon đã đưa Miền Tây Hoang dã đến với chúng tôi. Cậu có một thư viện nhỏ gồm những số cũ của The Union Jack, Pluck và The Halfpenny Marvel. Mỗi buổi chiều sau giờ học chúng tôi họp ở vườn sau nhà cậu và dàn trận đánh người da đỏ. Cậu và thằng em béo Leo, kẻ lười biếng, giữ gác xép chuồng ngựa trong khi chúng tôi cố đánh chiếm bằng xung phong; hoặc chúng tôi đánh trận giáp lá cà trên bãi cỏ. Nhưng dù đánh hay đến đâu, chúng tôi chưa bao giờ thắng cuộc vây hay trận đánh nào và mọi cuộc giao tranh đều kết thúc bằng điệu múa chiến thắng của Joe Dillon. Cha mẹ cậu mỗi sáng đi lễ tám giờ ở phố Gardiner và mùi hiền hòa của bà Dillon phảng phất khắp tiền sảnh nhà. Nhưng cậu chơi hung hăng quá đối với chúng tôi, những đứa nhỏ hơn và nhút nhát hơn. Cậu trông như một thứ người da đỏ nào đó khi nhảy tưng tưng quanh vườn, đầu đội một cái ủ ấm trà cũ, nắm tay đập vào một cái hộp thiếc và hét: [joyce-dubliners:2.3] “Ya! yaka, yaka, yaka!” [joyce-dubliners:2.4] Ai cũng không tin khi có tin đồn rằng cậu có ơn gọi làm linh mục. Vậy mà đó là sự thật. [joyce-dubliners:2.5] Một tinh thần ngỗ nghịch lan ra giữa chúng tôi và, dưới ảnh hưởng của nó, những khác biệt về học thức và thể chất được bỏ qua. Chúng tôi kết thành băng, đứa hăng hái, đứa đùa cợt, đứa gần như vì sợ: và tôi thuộc số những đứa sau, những người da đỏ miễn cưỡng sợ bị coi là ham học hay thiếu vạm vỡ. Những cuộc phiêu lưu kể trong văn chương Miền Tây Hoang dã xa lạ với bản tính tôi nhưng ít ra chúng mở ra những cánh cửa trốn thoát. Tôi thích hơn mấy truyện trinh thám Mỹ, thỉnh thoảng có những cô gái tóc bù xù, dữ dội và đẹp băng ngang. Dù không có gì sai trong những truyện ấy và dù ý định của chúng đôi khi có tính văn chương, chúng vẫn được truyền tay nhau lén lút ở trường. Một hôm, khi cha Butler đang nghe bốn trang Sử La Mã, Leo Dillon vụng về bị bắt gặp có một cuốn The Halfpenny Marvel. [joyce-dubliners:2.6] “Trang này hay trang này? Trang này? Nào, Dillon, đứng lên! ‘Ngày chưa kịp’.... Tiếp đi! Ngày nào? ‘Ngày chưa kịp hửng’.... Em đã học chưa? Em có cái gì trong túi đó?” [joyce-dubliners:2.7] Tim ai nấy đều đập mạnh khi Leo Dillon trao tờ báo lên và ai nấy làm ra bộ mặt ngây thơ. Cha Butler lật các trang, cau mày. [joyce-dubliners:2.8] “Cái thứ rác rưởi gì thế này?” cha nói. “Thủ lĩnh Apache! Các em đọc cái này thay vì học Sử La Mã à? Đừng để tôi thấy thêm thứ rẻ rách này trong trường. Kẻ viết ra nó, tôi đoán, là một gã khốn nạn nào viết những thứ này để kiếm rượu uống. Tôi ngạc nhiên về những đứa như các em, có học hành, mà đọc thứ như vậy. Tôi còn hiểu được nếu các em là ... học sinh trường làng. Nào, Dillon, tôi khuyên em nghiêm túc, lo học đi, nếu không....” [joyce-dubliners:2.9] Lời khiển trách ấy trong những giờ học nghiêm trang đã làm nhạt đi nhiều vinh quang của Miền Tây Hoang dã đối với tôi và gương mặt phù bối rối của Leo Dillon đã đánh thức một trong những lương tâm của tôi. Nhưng khi ảnh hưởng kiềm chế của trường học ở xa, tôi lại bắt đầu thèm cảm giác hoang dã, thèm lối thoát mà chỉ những bản tường thuật về sự hỗn loạn ấy dường như đem lại cho tôi. Trận giả chiến buổi chiều cuối cùng cũng nhàm chán như nề nếp trường học buổi sáng vì tôi muốn những cuộc phiêu lưu thật xảy ra với chính mình. Nhưng những cuộc phiêu lưu thật, tôi nghĩ, không xảy ra với người ở nhà: phải tìm chúng ở nơi xa. [joyce-dubliners:2.10] Kỳ nghỉ hè đã gần kề thì tôi quyết định thoát khỏi nỗi chán ngán đời học trò dù chỉ một ngày. Cùng Leo Dillon và một đứa tên Mahony, tôi bày một ngày trốn học. Mỗi đứa dành dụm được sáu xu. Chúng tôi hẹn nhau mười giờ sáng ở cầu Canal. Chị cả của Mahony sẽ viết giấy xin phép cho nó và Leo Dillon sẽ dặn anh nó nói là nó ốm. Chúng tôi định đi dọc đường Wharf cho đến chỗ có tàu, rồi qua sông bằng phà và đi bộ ra xem Pigeon House. Leo Dillon sợ chúng tôi gặp cha Butler hay ai đó trong trường; nhưng Mahony hỏi, rất phải lẽ, cha Butler ra Pigeon House làm gì. Chúng tôi yên tâm: và tôi kết thúc giai đoạn đầu của âm mưu bằng cách thu sáu xu của hai đứa kia, đồng thời đưa cho chúng thấy sáu xu của mình. Khi chúng tôi bàn lần cuối vào đêm hôm trước, đứa nào cũng hơi phấn khích mơ hồ. Chúng tôi bắt tay, cười, và Mahony nói: [joyce-dubliners:2.11] “Mai gặp nhé, các bồ!” [joyce-dubliners:2.12] Đêm ấy tôi ngủ không ngon. Buổi sáng tôi là đứa đến cầu đầu tiên vì tôi ở gần nhất. Tôi giấu sách trong đám cỏ cao gần hố tro cuối vườn, nơi chẳng ai bao giờ đến, rồi vội vã đi dọc bờ kênh. Đó là một sáng dịu nắng, tuần đầu tháng Sáu. Tôi ngồi lên thành cầu, ngắm đôi giày vải mỏng của mình mà tối hôm trước tôi đã cần mẫn chà đất sét trắng, và nhìn những con ngựa hiền lành kéo chiếc xe điện đầy người đi làm lên dốc. Mọi cành của những hàng cây cao dọc lối đi dạo đều tươi vui với những lá nhỏ xanh nhạt và nắng xiên qua chúng xuống mặt nước. Đá granit của cầu bắt đầu ấm và tôi bắt đầu vỗ tay lên nó theo nhịp một điệu hát trong đầu. Tôi rất sung sướng. [joyce-dubliners:2.13] Ngồi đó chừng năm mười phút thì tôi thấy bộ đồ xám của Mahony đến gần. Nó lên dốc, mỉm cười, và leo lên ngồi cạnh tôi trên cầu. Trong lúc chờ, nó lôi ra cái súng cao su phồng trong túi trong và giải thích vài cải tiến nó đã làm. Tôi hỏi sao nó mang theo thì nó bảo mang để trêu đùa mấy con chim. Mahony dùng tiếng lóng thoải mái, và gọi cha Butler là Lão Bunser. Chúng tôi chờ thêm mười lăm phút nữa mà vẫn chẳng thấy bóng Leo Dillon. Cuối cùng Mahony nhảy xuống và nói: [joyce-dubliners:2.14] “Đi thôi. Tao biết ngay thằng Béo sẽ chùn.” [joyce-dubliners:2.15] “Còn sáu xu của nó...?” tôi nói. [joyce-dubliners:2.16] “Mất rồi,” Mahony nói. “Càng tốt cho tụi mình—một bob với một tanner thay vì chỉ một bob.” [joyce-dubliners:2.17] Chúng tôi đi dọc đường North Strand cho đến Nhà máy Vitriol rồi rẽ phải theo đường Wharf. Mahony bắt đầu đóng vai người da đỏ ngay khi chúng tôi khuất tầm mắt thiên hạ. Nó đuổi một đám con gái rách rưới, vung cái súng cao su không đạn và, khi hai đứa con trai rách rưới bắt đầu, vì hiệp sĩ, ném đá vào chúng tôi, nó đề nghị xông vào chúng. Tôi phản đối là hai đứa kia nhỏ quá nên chúng tôi đi tiếp, đám rách rưới la theo: “Swaddlers! Swaddlers!” tưởng chúng tôi là người Tin Lành vì Mahony, da ngăm, đội mũ có huy hiệu bạc của một câu lạc bộ cricket. Đến chỗ Smoothing Iron chúng tôi bày trò vây thành; nhưng thất bại vì ít nhất phải có ba đứa. Chúng tôi trả thù Leo Dillon bằng cách nói nó nhát cáy làm sao và đoán lúc ba giờ nó sẽ lĩnh mấy roi của thầy Ryan. [joyce-dubliners:2.18] Rồi chúng tôi đến gần sông. Chúng tôi đi rất lâu trong những con phố ồn ào hai bên là tường đá cao, xem cần trục và máy móc làm việc và thường bị những người đánh xe kẽo kẹt quát vì đứng yên. Đến bến thì đã trưa và, vì phu bốc vác ai cũng như đang ăn trưa, chúng tôi mua hai ổ bánh nho khô lớn và ngồi ăn trên mấy ống kim loại cạnh sông. Chúng tôi thích thú với cảnh thương mại Dublin—những chiếc xà lan từ xa đã báo hiệu bằng những cuộn khói xù như len, đoàn thuyền cá nâu bên kia Ringsend, chiếc thuyền buồm trắng lớn đang dỡ hàng ở bến đối diện. Mahony nói chạy trốn ra biển trên một trong những con tàu lớn ấy thì vui phải biết và ngay cả tôi, nhìn những cột buồm cao, cũng thấy, hay tưởng thấy, môn địa lý mà ở trường người ta chỉ cho tôi nhỏ giọt dần dần thành hình thành khối dưới mắt mình. Trường học và nhà dường như lùi xa khỏi chúng tôi và ảnh hưởng của chúng đối với chúng tôi dường như phai đi. [joyce-dubliners:2.19] Chúng tôi qua sông Liffey bằng phà, trả tiền vé để được chở cùng hai phu bốc vác và một người Do Thái nhỏ người xách túi. Chúng tôi nghiêm túc đến mức trang trọng, nhưng một lần trong chuyến đi ngắn, mắt chúng tôi gặp nhau và chúng tôi cười. Khi lên bờ chúng tôi xem người ta dỡ hàng khỏi chiếc thuyền ba cột duyên dáng đã thấy từ bến bên kia. Một người đứng xem nói đó là tàu Na Uy. Tôi ra phía đuôi tàu cố đọc dòng chữ trên đó nhưng không được, tôi quay lại và xem xét những thủy thủ ngoại quốc xem có ai mắt xanh lục không vì tôi có một ý niệm mơ hồ nào đó.... Mắt các thủy thủ xanh dương, xám, thậm chí đen. Thủy thủ duy nhất có thể gọi là mắt xanh lục là một người cao lớn làm đám đông trên bến vui bằng cách hô vui vẻ mỗi lần tấm ván rơi: [joyce-dubliners:2.20] “Được rồi! Được rồi!” [joyce-dubliners:2.21] Khi chán cảnh ấy chúng tôi thong thả đi lang thang vào Ringsend. Ngày đã trở oi bức, và trong cửa sổ các tiệm tạp hóa những chiếc bánh quy mốc nằm bạc màu. Chúng tôi mua ít bánh quy và sô-cô-la và ăn miệt mài trong khi lang thang qua những con phố nhớp nhúa nơi các gia đình ngư dân sống. Chúng tôi không tìm được hàng sữa nên vào một tiệm tạp phẩm mua mỗi đứa một chai nước chanh vị mâm xôi. Tỉnh người nhờ nó, Mahony đuổi một con mèo vào một con hẻm, nhưng con mèo thoát ra một cánh đồng rộng. Cả hai chúng tôi đều khá mệt và khi tới cánh đồng liền đi ngay đến một bờ dốc mà qua gờ đỉnh có thể thấy sông Dodder. [joyce-dubliners:2.22] Đã quá muộn và chúng tôi quá mệt để thực hiện kế hoạch thăm Pigeon House. Chúng tôi phải về nhà trước bốn giờ kẻo cuộc phiêu lưu bị phát hiện. Mahony tiếc nuối nhìn cái súng cao su và tôi phải gợi ý đi tàu hỏa về thì nó mới vui lại chút nào. Mặt trời lẩn sau mấy đám mây và bỏ mặc chúng tôi với những ý nghĩ rã rời và vụn bánh của số lương thực. [joyce-dubliners:2.23] Trong cánh đồng chẳng có ai ngoài chúng tôi. Khi đã nằm trên bờ dốc một lúc mà không nói gì, tôi thấy một người đàn ông tiến lại từ đầu xa của cánh đồng. Tôi lơ đãng nhìn ông ta trong khi nhai một trong những cọng cỏ xanh mà con gái dùng để bói. Ông ta đi chậm dọc bờ dốc. Ông đi một tay chống hông và tay kia cầm cây gậy khẽ gõ xuống thảm cỏ. Ông ăn mặc tồi tàn trong bộ đồ đen ngả xanh và đội thứ chúng tôi gọi là mũ jerry đỉnh cao. Ông có vẻ khá già vì bộ ria xám tro. Khi đi qua dưới chân chúng tôi, ông liếc nhanh lên nhìn chúng tôi rồi đi tiếp. Chúng tôi dõi theo bằng mắt và thấy khi đã đi chừng năm mươi bước ông quay lại và bắt đầu lần theo đường cũ. Ông đi về phía chúng tôi rất chậm, luôn gõ gậy xuống đất, chậm đến nỗi tôi tưởng ông đang tìm thứ gì trong đám cỏ. [joyce-dubliners:2.24] Ông dừng lại khi ngang hàng với chúng tôi và chào chúng tôi. Chúng tôi đáp lời và ông ngồi xuống cạnh chúng tôi trên sườn dốc, chậm rãi và hết sức cẩn thận. Ông bắt đầu nói về thời tiết, bảo rằng sẽ là một mùa hè rất nóng và thêm rằng các mùa đã đổi thay nhiều từ khi ông còn bé—cách đây lâu lắm. Ông nói thời hạnh phúc nhất đời người chắc chắn là thời đi học và ông sẵn sàng đánh đổi mọi thứ để được trẻ lại. Trong khi ông bày tỏ những tình cảm ấy làm chúng tôi hơi chán, chúng tôi giữ im lặng. Rồi ông bắt đầu nói về trường học và sách vở. Ông hỏi chúng tôi đã đọc thơ của Thomas Moore hay tác phẩm của ngài Walter Scott và huân tước Lytton chưa. Tôi giả vờ đã đọc mọi cuốn ông nhắc đến nên cuối cùng ông nói: [joyce-dubliners:2.25] “A, tôi thấy cháu là mọt sách như tôi. Còn,” ông nói thêm, chỉ Mahony đang nhìn chúng tôi mắt tròn xoe, “cậu này thì khác; cậu ấy mê thể thao.” [joyce-dubliners:2.26] Ông nói ở nhà ông có đủ các tác phẩm của ngài Walter Scott và của huân tước Lytton và đọc không bao giờ chán. “Dĩ nhiên,” ông nói, “có vài tác phẩm của huân tước Lytton mà con trai không đọc được.” Mahony hỏi sao con trai không đọc được—một câu hỏi làm tôi bối rối và đau khổ vì tôi sợ ông sẽ nghĩ tôi ngu như Mahony. Tuy nhiên ông chỉ mỉm cười. Tôi thấy miệng ông có những khoảng trống lớn giữa những chiếc răng vàng. Rồi ông hỏi chúng tôi đứa nào có nhiều người yêu nhất. Mahony nhẹ nhàng nói nó có ba em. Ông hỏi tôi có mấy người. Tôi đáp tôi không có ai. Ông không tin và nói chắc chắn tôi phải có một người. Tôi im lặng. [joyce-dubliners:2.27] “Nói cho tụi cháu nghe,” Mahony lém lỉnh nói với ông, “chính ông có bao nhiêu?” [joyce-dubliners:2.28] Người đàn ông mỉm cười như trước và nói hồi bằng tuổi chúng tôi ông có cả đống người yêu. [joyce-dubliners:2.29] “Thằng con trai nào,” ông nói, “cũng có một người yêu nhỏ.” [joyce-dubliners:2.30] Thái độ của ông về điểm này khiến tôi thấy phóng khoáng lạ lùng ở một người tuổi ông. Trong lòng tôi nghĩ điều ông nói về con trai và người yêu là hợp lý. Nhưng tôi không ưa những lời ấy trong miệng ông và tôi tự hỏi sao ông rùng mình một hai lần như sợ điều gì hay chợt thấy lạnh. Khi ông tiếp tục tôi để ý giọng ông chuẩn. Ông bắt đầu nói với chúng tôi về con gái, bảo họ có mái tóc mềm đẹp làm sao và bàn tay họ mềm làm sao và không phải con gái nào cũng tốt như vẻ ngoài nếu mình biết rõ. Ông nói chẳng có gì ông thích bằng ngắm một cô gái trẻ xinh, ngắm đôi bàn tay trắng đẹp và mái tóc mềm tuyệt vời của cô. Ông cho tôi ấn tượng rằng ông đang lặp lại điều gì đã học thuộc lòng hoặc rằng, bị từ hóa bởi vài chữ trong chính lời mình, đầu óc ông đang chậm rãi quay vòng quanh trên cùng một quỹ đạo. Có lúc ông nói như thể chỉ nhắc đến một sự thật ai cũng biết, có lúc ông hạ giọng và nói bí hiểm như thể kể điều bí mật không muốn người khác nghe. Ông lặp đi lặp lại những câu của mình, biến đổi chúng và bao bọc chúng bằng giọng đều đều. Tôi tiếp tục nhìn xuống chân dốc, lắng nghe ông. [joyce-dubliners:2.31] Sau một lúc lâu độc thoại của ông ngừng lại. Ông đứng dậy chậm rãi, nói ông phải rời chúng tôi một phút gì đó, vài phút, và, không đổi hướng nhìn, tôi thấy ông đi chậm rãi rời xa chúng tôi về phía đầu gần của cánh đồng. Chúng tôi im lặng khi ông đi khuất. Sau vài phút im lặng tôi nghe Mahony kêu: [joyce-dubliners:2.32] “Này! Nhìn ông ta làm gì kìa!” [joyce-dubliners:2.33] Vì tôi không đáp cũng không ngẩng mắt, Mahony lại kêu: [joyce-dubliners:2.34] “Này.... Lão già gàn dở!” [joyce-dubliners:2.35] “Nếu ông ta hỏi tên,” tôi nói, “mày làm Murphy còn tao là Smith.” [joyce-dubliners:2.36] Chúng tôi không nói gì thêm với nhau. Tôi còn đang cân nhắc có nên bỏ đi hay không thì người đàn ông quay lại và ngồi xuống cạnh chúng tôi lần nữa. Ông vừa ngồi xuống thì Mahony, thấy con mèo đã thoát khỏi nó, bật dậy đuổi theo qua cánh đồng. Người đàn ông và tôi xem cuộc rượt đuổi. Con mèo lại thoát và Mahony bắt đầu ném đá vào bức tường nó đã trèo qua. Bỏ trò ấy, nó đi lang thang ở đầu xa cánh đồng, vô định. [joyce-dubliners:2.37] Sau một quãng, người đàn ông nói với tôi. Ông bảo bạn tôi là một đứa rất thô lỗ và hỏi nó có hay bị đánh đòn ở trường không. Tôi định đáp một cách phẫn nộ rằng chúng tôi không phải học sinh trường làng để bị đánh đòn, như ông gọi; nhưng tôi vẫn im lặng. Ông bắt đầu nói về chuyện trừng phạt con trai. Đầu óc ông, như lại bị từ hóa bởi lời mình, dường như quay chậm rãi vòng quanh trung tâm mới của nó. Ông nói khi con trai thuộc loại ấy thì phải bị đánh đòn, và đánh cho ra trò. Khi một đứa thô lỗ ngỗ nghịch thì chẳng có gì giúp được nó ngoài một trận đòn ra trò. Một cái tát vào tay hay cái bạt tai chẳng ích gì: cái nó cần là một trận đòn nóng hổi. Tôi ngạc nhiên về quan điểm ấy và vô tình liếc lên mặt ông. Làm vậy tôi bắt gặp ánh nhìn của một đôi mắt xanh lục như chai đang chăm chăm nhìn tôi từ dưới vầng trán giật giật. Tôi lại quay mắt đi. [joyce-dubliners:2.38] Người đàn ông tiếp tục độc thoại. Ông dường như đã quên sự phóng khoáng vừa rồi. Ông nói nếu ông thấy thằng con trai nào nói chuyện với con gái hay có con gái làm người yêu thì ông sẽ đánh nó, đánh nó; và như vậy nó sẽ biết chừa nói chuyện với con gái. Và nếu một đứa có con gái làm người yêu rồi nói dối về chuyện ấy thì ông sẽ cho nó một trận đòn chưa từng thằng con trai nào được trên đời này. Ông nói chẳng có gì trên đời này ông thích bằng thế. Ông mô tả cho tôi nghe ông sẽ đánh đứa như thế ra sao như thể đang vén lên một bí mật công phu. Ông thích thế, ông nói, hơn bất cứ thứ gì trên đời; và giọng ông, khi dẫn tôi đều đều qua cái bí mật ấy, gần như trở nên trìu mến và dường như van nài tôi hãy hiểu ông. [joyce-dubliners:2.39] Tôi đợi đến khi độc thoại của ông lại ngừng. Rồi tôi đứng phắt dậy. Để khỏi để lộ sự xáo động, tôi chần chừ vài khoảnh khắc giả vờ chỉnh lại giày cho đúng rồi, nói rằng tôi buộc phải đi, tôi chào ông. Tôi đi lên dốc bình thản nhưng tim đập nhanh vì sợ ông sẽ nắm lấy mắt cá chân tôi. Khi lên tới đỉnh dốc tôi quay lại và, không nhìn ông, gọi to qua cánh đồng: [joyce-dubliners:2.40] “Murphy!” [joyce-dubliners:2.41] Giọng tôi có âm sắc của sự can đảm gượng ép và tôi xấu hổ về mưu mẹo hèn mọn của mình. Tôi phải gọi tên ấy lần nữa trước khi Mahony thấy tôi và la đáp lại. Tim tôi đập mạnh làm sao khi nó chạy qua cánh đồng đến chỗ tôi! Nó chạy như để đến cứu tôi. Và tôi ăn năn; vì trong lòng tôi vẫn luôn khinh nó đôi chút. [joyce-dubliners:3.1] Araby [joyce-dubliners:3.2] Phố North Richmond, vì là phố cụt, là một con phố yên tĩnh trừ giờ trường Christian Brothers thả bọn con trai ra. Một ngôi nhà hai tầng không người ở đứng ở đầu cụt, tách khỏi các nhà bên cạnh trong một khoảnh đất vuông. Những ngôi nhà khác trong phố, ý thức về những cuộc sống tử tế bên trong, nhìn nhau bằng những gương mặt nâu thản nhiên. [joyce-dubliners:3.3] Người thuê cũ của nhà chúng tôi, một linh mục, đã chết trong phòng khách sau. Không khí, ẩm mốc vì bị nhốt lâu, lơ lửng trong mọi căn phòng, và gian phòng bỏ không sau bếp ngổn ngang giấy tờ cũ vô dụng. Trong đó tôi tìm thấy vài cuốn sách bìa giấy, các trang quăn và ẩm: The Abbot của Walter Scott, The Devout Communicant và The Memoirs of Vidocq. Tôi thích cuốn cuối nhất vì giấy của nó ngả vàng. Khu vườn hoang sau nhà có một cây táo ở giữa và vài bụi cây xơ xác, dưới một bụi tôi tìm thấy cái bơm xe đạp gỉ của người thuê quá cố. Ông là một linh mục rất rộng lòng làm phước; trong di chúc ông để lại toàn bộ tiền cho các cơ quan từ thiện và đồ đạc trong nhà cho em gái. [joyce-dubliners:3.4] Khi những ngày ngắn mùa đông đến, chạng vạng buông xuống trước khi chúng tôi kịp ăn xong bữa tối. Khi chúng tôi gặp nhau trên phố, những ngôi nhà đã trở nên u tối. Khoảng trời trên đầu có màu tím đổi thay không ngừng và về phía nó những ngọn đèn đường nâng những chiếc đèn lồng yếu ớt. Không khí lạnh châm chích chúng tôi và chúng tôi chơi cho đến khi người nóng bừng. Tiếng la hét của chúng tôi vang trong con phố im lặng. Đà chơi đưa chúng tôi qua những con hẻm tối lầy bùn sau các ngôi nhà, nơi chúng tôi phải chạy qua hàng rào đón đánh của những bộ lạc thô lỗ ở các căn nhà tranh, đến cửa sau của những khu vườn tối nhỏ giọt từ đó bốc lên mùi hố tro, đến những chuồng ngựa tối nồng mùi nơi một người đánh xe vuốt ve và chải ngựa hoặc lắc cho bộ dây cương có khóa bật ra tiếng nhạc. Khi chúng tôi trở lại phố, ánh sáng từ cửa sổ bếp đã lấp đầy các hố sân trước. Nếu thấy chú tôi rẽ vào góc phố, chúng tôi nấp trong bóng tối cho đến khi thấy chú vào nhà an toàn. Hoặc nếu chị của Mangan bước ra bậc cửa gọi em vào uống trà, chúng tôi từ bóng tối quan sát chị nhìn lên nhìn xuống phố. Chúng tôi đợi xem chị sẽ ở lại hay vào nhà và, nếu chị ở lại, chúng tôi rời bóng tối và đi đến bậc thềm nhà Mangan, cam chịu. Chị đang đợi chúng tôi, dáng người hiện rõ nhờ ánh sáng từ cánh cửa hé mở. Em chị luôn chọc chị trước khi chịu nghe lời và tôi đứng bên hàng rào nhìn chị. Váy chị đung đưa khi chị cử động thân mình và bím tóc mềm như sợi dây của chị tung từ bên này sang bên kia. [joyce-dubliners:3.5] Mỗi sáng tôi nằm trên sàn phòng khách trước nhìn cửa nhà chị. Tấm mành được kéo xuống cách khung cửa một tấc để không ai thấy tôi. Khi chị bước ra bậc cửa, tim tôi nhảy lên. Tôi chạy ra tiền sảnh, chộp sách và đi theo chị. Tôi luôn giữ dáng nâu của chị trong tầm mắt và, khi chúng tôi gần đến điểm hai đường rẽ ra, tôi tăng bước và vượt qua chị. Chuyện ấy xảy ra hết sáng này đến sáng khác. Tôi chưa bao giờ nói chuyện với chị, ngoài vài lời bâng quơ, vậy mà tên chị như một tiếng triệu gọi mọi dòng máu dại dột của tôi. [joyce-dubliners:3.6] Hình ảnh chị đồng hành với tôi cả ở những nơi thù nghịch nhất với lãng mạn. Tối thứ Bảy khi thím tôi đi chợ, tôi phải đi xách bớt một số gói. Chúng tôi đi qua những con phố rực đèn, bị xô đẩy bởi bọn say rượu và những người đàn bà mặc cả, giữa những lời chửi rủa của phu bốc vác, những bài kinh cầu the thé của bọn trai bán hàng đứng canh những thùng má lợn, tiếng hát giọng mũi của các ca sĩ đường phố, hát một bài come-all-you về O’Donovan Rossa, hay một bản ballad về những cuộc rối loạn ở quê hương chúng tôi. Những âm thanh ấy hội tụ thành một cảm giác duy nhất về sự sống đối với tôi: tôi tưởng tượng mình mang chén thánh an toàn qua một đám đông kẻ thù. Có những lúc tên chị bật lên môi tôi trong những lời cầu nguyện và ca tụng lạ lùng mà chính tôi cũng không hiểu. Mắt tôi thường đầy nước (tôi không hiểu vì sao) và đôi khi một dòng lũ từ tim như tuôn đổ vào lồng ngực. Tôi ít nghĩ đến tương lai. Tôi không biết rồi mình có nói chuyện với chị hay không hoặc, nếu nói, làm sao tôi có thể nói cho chị biết lòng tôn thờ rối bời của mình. Nhưng thân tôi như một cây đàn hạc và lời nói cử chỉ của chị như những ngón tay lướt trên dây. [joyce-dubliners:3.7] Một buổi tối tôi vào phòng khách sau, nơi vị linh mục đã chết. Đó là một buổi tối mưa tối tăm và trong nhà không có tiếng động nào. Qua một ô kính vỡ tôi nghe mưa đập xuống đất, những mũi kim nước mảnh không ngớt chơi đùa trong các luống đất sũng. Một ngọn đèn xa hay một cửa sổ sáng nào đó le lói bên dưới tôi. Tôi biết ơn vì chỉ thấy được ít như vậy. Mọi giác quan của tôi dường như muốn che mình lại và, cảm thấy sắp tuột khỏi chúng, tôi ép hai lòng bàn tay vào nhau đến khi chúng run lên, thì thầm: “Ôi tình yêu! Ôi tình yêu!” nhiều lần. [joyce-dubliners:3.8] Cuối cùng chị đã nói với tôi. Khi chị thốt những lời đầu tiên với tôi, tôi bối rối đến mức không biết đáp gì. Chị hỏi tôi có đi Araby không. Tôi quên mất mình đáp có hay không. Đó sẽ là một hội chợ tuyệt vời, chị nói; chị rất muốn đi. [joyce-dubliners:3.9] “Sao chị lại không đi được?” tôi hỏi. [joyce-dubliners:3.10] Trong khi nói chị xoay chiếc vòng bạc quanh cổ tay hết vòng này đến vòng khác. Chị không đi được, chị nói, vì tuần đó tu viện của chị có kỳ tĩnh tâm. Em chị và hai đứa con trai khác đang giành mũ nhau và tôi đứng một mình bên hàng rào. Chị nắm một mũi nhọn của hàng rào, cúi đầu về phía tôi. Ánh sáng từ ngọn đèn đối diện cửa nhà chúng tôi hắt lên đường cong trắng của cổ chị, soi sáng mái tóc nằm đó và, rơi xuống, soi sáng bàn tay trên hàng rào. Ánh sáng ấy đổ xuống một bên váy và bắt lấy viền trắng của chiếc váy lót, chỉ vừa lộ ra khi chị đứng thả lỏng. [joyce-dubliners:3.11] “Thích nhỉ,” chị nói. [joyce-dubliners:3.12] “Nếu em đi,” tôi nói, “em sẽ mang cho chị món gì đó.” [joyce-dubliners:3.13] Biết bao nhiêu điều dại dột đã tàn phá những ý nghĩ lúc thức lúc ngủ của tôi sau buổi tối ấy! Tôi muốn xóa sạch những ngày chán ngắt ở giữa. Tôi bực bội với công việc ở trường. Ban đêm trong phòng ngủ và ban ngày trong lớp, hình ảnh chị chen giữa tôi và trang sách tôi cố đọc. Những âm tiết của chữ Araby gọi tôi qua sự im lặng trong đó linh hồn tôi say sưa và phủ lên tôi một sự mê hoặc phương Đông. Tôi xin phép đi hội chợ tối thứ Bảy. Thím tôi ngạc nhiên và mong đó không phải một chuyện của hội Tam Điểm. Trong lớp tôi trả lời được rất ít câu. Tôi nhìn gương mặt thầy mình chuyển từ vui vẻ sang nghiêm khắc; thầy mong tôi không sinh thói lười. Tôi không thể gom những ý nghĩ lang thang lại. Tôi hầu như không còn kiên nhẫn với công việc nghiêm túc của đời sống, thứ mà giờ đây khi chắn giữa tôi và ham muốn của tôi, trông như trò trẻ con, trò trẻ con xấu xí đơn điệu. [joyce-dubliners:3.14] Sáng thứ Bảy tôi nhắc chú rằng tối nay tôi muốn đi hội chợ. Chú đang lúi húi ở giá treo áo trong tiền sảnh, tìm cái bàn chải mũ, và đáp tôi cụt lủn: [joyce-dubliners:3.15] “Ừ, nhóc, chú biết.” [joyce-dubliners:3.16] Vì chú ở tiền sảnh nên tôi không thể vào phòng khách trước nằm bên cửa sổ. Tôi ra khỏi nhà trong tâm trạng xấu và đi chậm về phía trường. Không khí ẩm lạnh buốt đến tàn nhẫn và lòng tôi đã nao núng. [joyce-dubliners:3.17] Khi tôi về nhà ăn trưa chú vẫn chưa về. Nhưng hãy còn sớm. Tôi ngồi nhìn đồng hồ một lúc và, khi tiếng tích tắc bắt đầu làm tôi bực, tôi rời phòng. Tôi leo cầu thang và lên phần trên của ngôi nhà. Những căn phòng cao lạnh trống trải ảm đạm giải phóng tôi và tôi đi từ phòng này sang phòng khác hát. Từ cửa sổ trước tôi thấy các bạn chơi ở dưới phố. Tiếng kêu của chúng đến chỗ tôi yếu và không rõ và, tựa trán vào tấm kính mát, tôi nhìn sang ngôi nhà tối nơi chị ở. Có lẽ tôi đứng đó cả giờ, không thấy gì ngoài bóng dáng áo nâu do trí tưởng tượng tạo ra, được ánh đèn đường chạm nhẹ kín đáo ở đường cong của cổ, ở bàn tay trên hàng rào và ở viền dưới váy. [joyce-dubliners:3.18] Khi xuống nhà lần nữa tôi thấy bà Mercer ngồi bên lò sưởi. Bà là một bà lão lắm chuyện, góa phụ của một chủ tiệm cầm đồ, sưu tầm tem đã dùng cho một mục đích sùng đạo nào đó. Tôi phải chịu đựng chuyện tầm phào ở bàn trà. Bữa ăn kéo dài quá một tiếng và chú vẫn chưa đến. Bà Mercer đứng dậy ra về: bà tiếc không thể đợi thêm, nhưng đã quá tám giờ và bà không thích ra ngoài khuya vì không khí ban đêm không tốt cho bà. Khi bà đi rồi tôi bắt đầu đi tới đi lui trong phòng, nắm chặt tay. Thím tôi nói: [joyce-dubliners:3.19] “Thím e là cháu phải gác chuyện hội chợ lại, cho cái đêm Chúa ban này.” [joyce-dubliners:3.20] Chín giờ tôi nghe chìa khóa của chú tra vào cửa tiền sảnh. Tôi nghe chú tự nói một mình và nghe giá treo áo rung lên khi nhận sức nặng chiếc áo khoác của chú. Tôi hiểu được những dấu hiệu ấy. Khi chú ăn dở bữa tối, tôi xin chú đưa tiền cho tôi đi hội chợ. Chú đã quên. [joyce-dubliners:3.21] “Giờ người ta đã lên giường và qua giấc ngủ đầu rồi,” chú nói. [joyce-dubliners:3.22] Tôi không cười. Thím tôi nói với chú một cách mạnh mẽ: [joyce-dubliners:3.23] “Ông không đưa tiền cho nó đi được sao? Ông đã giữ nó muộn đủ rồi.” [joyce-dubliners:3.24] Chú nói chú rất tiếc đã quên. Chú nói chú tin vào câu tục ngữ cũ: “Làm việc mà không chơi thì Jack thành thằng đần.” Chú hỏi tôi đi đâu và, khi tôi đã nói lần thứ hai, chú hỏi tôi có biết bài The Arab’s Farewell to his Steed không. Khi tôi rời nhà bếp chú sắp đọc những dòng mở đầu của bài thơ cho thím tôi nghe. [joyce-dubliners:3.25] Tôi nắm chặt một đồng florin trong tay khi sải bước xuống phố Buckingham về phía ga. Cảnh những con phố đông người mua và chói ánh đèn khí gợi tôi nhớ mục đích chuyến đi. Tôi ngồi vào một toa hạng ba của chuyến tàu vắng ngắt. Sau một quãng chờ không chịu nổi, tàu chậm rãi ra khỏi ga. Nó bò về phía trước giữa những ngôi nhà đổ nát và qua dòng sông lấp lánh. Ở ga Westland Row một đám người ép sát cửa toa; nhưng người khuân vác đẩy họ lùi lại, bảo đó là chuyến tàu đặc biệt đi hội chợ. Tôi ở lại một mình trong toa trần trụi. Vài phút sau tàu đỗ cạnh một sân ga gỗ tạm. Tôi bước ra đường và thấy qua mặt đồng hồ sáng đèn rằng đã mười giờ kém mười phút. Trước mặt tôi là một tòa nhà lớn mang cái tên huyền diệu. [joyce-dubliners:3.26] Tôi không tìm được lối vào sáu xu nào và, sợ hội chợ sẽ đóng cửa, tôi vội qua một cổng quay, đưa một shilling cho một người đàn ông có vẻ mệt mỏi. Tôi thấy mình trong một sảnh lớn, ở nửa chiều cao có hành lang bao quanh. Gần như mọi gian hàng đều đóng và phần lớn sảnh chìm trong bóng tối. Tôi nhận ra một sự im lặng như sự im lặng bao trùm nhà thờ sau buổi lễ. Tôi rụt rè đi vào giữa hội chợ. Vài người tụ tập quanh những gian hàng còn mở. Trước một tấm màn, phía trên có dòng chữ Café Chantant viết bằng đèn màu, hai người đàn ông đang đếm tiền trên một cái khay. Tôi lắng nghe tiếng đồng tiền rơi. [joyce-dubliners:3.27] Khó khăn lắm mới nhớ ra mình đến đây làm gì, tôi đến một gian hàng và xem những chiếc bình sứ và bộ ấm trà hoa. Ở cửa gian hàng một cô gái trẻ đang nói chuyện cười đùa với hai quý ông trẻ. Tôi nhận ra giọng Anh của họ và lơ đãng nghe cuộc trò chuyện. [joyce-dubliners:3.28] “Ồ, tôi chưa bao giờ nói thế!” [joyce-dubliners:3.29] “Ồ, có chứ!” [joyce-dubliners:3.30] “Ồ, không có mà!” [joyce-dubliners:3.31] “Cô ấy không nói thế sao?” [joyce-dubliners:3.32] “Có. Tôi nghe thấy.” [joyce-dubliners:3.33] “Ồ, đúng là ... nói dối!” [joyce-dubliners:3.34] Thấy tôi, cô gái đến hỏi tôi có muốn mua gì không. Giọng cô không khuyến khích; cô có vẻ nói với tôi vì ý thức bổn phận. Tôi khiêm nhường nhìn những chiếc chum lớn đứng như lính gác phương Đông ở hai bên lối vào tối của gian hàng và lẩm bẩm: [joyce-dubliners:3.35] “Không, cảm ơn cô.” [joyce-dubliners:3.36] Cô gái đổi vị trí một chiếc bình và quay lại với hai chàng trai. Họ bắt đầu nói về cùng chuyện cũ. Một hai lần cô gái liếc tôi qua vai. [joyce-dubliners:3.37] Tôi nấn ná trước gian hàng của cô, dù biết ở lại cũng vô ích, để sự quan tâm của tôi đến hàng hóa của cô có vẻ thật hơn. Rồi tôi chậm rãi quay đi và đi xuống giữa hội chợ. Tôi để hai đồng xu rơi chạm vào đồng sáu xu trong túi. Tôi nghe một giọng gọi từ đầu hành lang rằng đèn đã tắt. Phần trên của sảnh giờ tối đen hoàn toàn. [joyce-dubliners:3.38] Ngước nhìn vào bóng tối tôi thấy mình như một sinh vật bị lòng hư danh xua đuổi và nhạo báng; và mắt tôi bỏng rát vì đau đớn và giận dữ. [joyce-dubliners:4.1] Eveline [joyce-dubliners:4.2] Cô ngồi bên cửa sổ nhìn buổi chiều xâm chiếm đại lộ. Đầu cô tựa vào rèm cửa và trong mũi cô là mùi vải cretonne bụi. Cô mệt. [joyce-dubliners:4.3] Ít người đi qua. Người đàn ông ở căn nhà cuối cùng đi ngang trên đường về nhà; cô nghe tiếng chân ông lách cách trên vỉa hè bê tông rồi sau đó lạo xạo trên lối xỉ than trước những ngôi nhà đỏ mới. Ngày trước ở đó có một cánh đồng, họ vẫn chơi mỗi chiều với những đứa trẻ nhà người khác. Rồi một người từ Belfast mua cánh đồng và xây nhà trên đó—không như những ngôi nhà nâu nhỏ của họ mà là những ngôi nhà gạch sáng với mái lấp lánh. Lũ trẻ trên đại lộ vẫn chơi chung ở cánh đồng ấy—nhà Devine, nhà Waters, nhà Dunn, cậu bé Keogh què, cô và các anh chị em. Ernest thì không bao giờ chơi: anh đã lớn quá. Cha cô thường dùng cây gậy mận gai đuổi chúng vào nhà khỏi cánh đồng; nhưng thường cậu bé Keogh đứng canh và gọi to khi thấy cha cô đến. Vậy mà hồi ấy họ có vẻ khá hạnh phúc. Cha cô hồi ấy không tệ đến thế; hơn nữa mẹ cô còn sống. Đó là chuyện lâu rồi; cô và các anh chị em đều đã lớn; mẹ cô đã chết. Tizzie Dunn cũng chết rồi, và nhà Waters đã về Anh. Mọi thứ đều đổi thay. Giờ cô sắp ra đi như những người khác, rời khỏi nhà. [joyce-dubliners:4.4] Nhà! Cô nhìn quanh phòng, điểm lại mọi vật quen thuộc mà cô đã lau bụi mỗi tuần một lần suốt bao năm, tự hỏi bụi từ đâu ra mà nhiều thế. Có lẽ cô sẽ không bao giờ thấy lại những vật quen thuộc ấy, những vật cô chưa từng mơ phải xa lìa. Vậy mà suốt bấy nhiêu năm cô chưa bao giờ biết tên vị linh mục có tấm ảnh ngả vàng treo trên tường phía trên chiếc đàn harmonium hỏng, cạnh bức tranh in màu những lời hứa dành cho chân phước Margaret Mary Alacoque. Ông từng là bạn học của cha cô. Mỗi lần cha cô chỉ tấm ảnh cho khách ông đều nói qua loa một câu: [joyce-dubliners:4.5] “Giờ ông ấy ở Melbourne.” [joyce-dubliners:4.6] Cô đã đồng ý ra đi, rời khỏi nhà. Có khôn ngoan không? Cô cố cân nhắc từng mặt của vấn đề. Dù sao ở nhà cô cũng có chỗ ở và có ăn; cô có những người cô quen cả đời quanh mình. Dĩ nhiên cô phải làm việc vất vả, cả trong nhà lẫn ở chỗ làm. Ở Cửa hàng người ta sẽ nói gì về cô khi biết cô bỏ trốn với một anh chàng? Nói cô là đồ ngốc, có lẽ; và chỗ của cô sẽ được lấp bằng một mẩu quảng cáo. Cô Gavan sẽ mừng. Cô ta lúc nào cũng lên mặt với cô, nhất là mỗi khi có người nghe. [joyce-dubliners:4.7] “Cô Hill, cô không thấy các bà đang đợi sao?” [joyce-dubliners:4.8] “Nhanh tay lên, cô Hill, làm ơn.” [joyce-dubliners:4.9] Cô sẽ không rơi nhiều nước mắt khi rời Cửa hàng. [joyce-dubliners:4.10] Nhưng trong ngôi nhà mới, ở một xứ xa lạ không quen biết, sẽ không như thế. Khi ấy cô sẽ có chồng—cô, Eveline. Người ta sẽ đối xử với cô bằng sự tôn trọng. Cô sẽ không bị đối xử như mẹ cô. Ngay cả bây giờ, dù đã ngoài mười chín, đôi khi cô vẫn thấy mình có nguy cơ bị cha đánh. Cô biết chính điều ấy làm cô đánh trống ngực. Hồi lớn lên ông chưa bao giờ xông vào cô như vẫn nhào vào Harry và Ernest, vì cô là con gái; nhưng gần đây ông bắt đầu dọa cô và nói sẽ làm gì cô nếu không vì mẹ cô đã khuất. Và giờ cô không có ai bảo vệ. Ernest đã chết và Harry, làm nghề trang trí nhà thờ, hầu như lúc nào cũng đang ở đâu đó dưới quê. Hơn nữa, trận cãi nhau muôn thuở về tiền vào tối thứ Bảy bắt đầu làm cô mệt mỏi khôn tả. Cô luôn đưa trọn tiền lương—bảy shilling—và Harry luôn gửi lên những gì có thể nhưng rắc rối là lấy được tiền từ cha cô. Ông nói cô vung tiền, cô không có đầu óc, ông không định đưa tiền mồ hôi nước mắt cho cô vứt ngoài phố, và nhiều chuyện nữa, vì tối thứ Bảy ông thường khá tệ. Cuối cùng ông cũng đưa tiền và hỏi cô có định mua bữa trưa Chủ nhật không. Rồi cô phải lao ra nhanh nhất có thể đi chợ, nắm chặt chiếc ví da đen trong tay khi len qua đám đông và trở về muộn, oằn người dưới đống thực phẩm. Cô phải làm việc vất vả để giữ cho nhà cửa khỏi tan và bảo đảm hai đứa em nhỏ giao cho cô chăm đi học đều và ăn đều. Đó là việc cực nhọc—một đời cực nhọc—nhưng giờ khi sắp rời nó cô thấy đó không hẳn là một cuộc đời đáng chán. [joyce-dubliners:4.11] Cô sắp khám phá một cuộc đời khác với Frank. Frank rất tử tế, nam tính, cởi mở. Cô sẽ ra đi với anh bằng tàu đêm để làm vợ anh và sống với anh ở Buenos Ayres, nơi anh có một mái nhà đang đợi cô. Cô nhớ rõ làm sao lần đầu thấy anh; anh trọ trong một ngôi nhà trên đường chính nơi cô vẫn đến thăm. Tưởng như mới vài tuần trước. Anh đứng ở cổng, chiếc mũ lưỡi trai đẩy ra sau đầu và tóc rủ xuống trước gương mặt màu đồng. Rồi họ quen nhau. Anh vẫn đợi cô ngoài Cửa hàng mỗi chiều và đưa cô về nhà. Anh đưa cô đi xem The Bohemian Girl và cô thấy hân hoan khi ngồi cùng anh ở một khu ghế trong rạp mà cô chưa quen ngồi. Anh mê âm nhạc kinh khủng và hát chút ít. Người ta biết họ đang tìm hiểu nhau và, khi anh hát về cô gái yêu một thủy thủ, cô luôn thấy bối rối dễ chịu. Anh vẫn gọi cô là Poppens cho vui. Lúc đầu, có một anh chàng bên cạnh đã là niềm náo nức với cô, rồi cô bắt đầu thích anh. Anh có những câu chuyện về các xứ xa. Anh bắt đầu làm bé boong với một bảng mỗi tháng trên một con tàu của hãng Allan Line đi Canada. Anh kể cô nghe tên những con tàu anh từng ở và tên các tuyến khác nhau. Anh từng đi qua eo biển Magellan và kể cô nghe chuyện về người Patagonia khủng khiếp. Anh gặp may ở Buenos Ayres, anh nói, và về xứ cũ chỉ để nghỉ phép. Dĩ nhiên, cha cô đã phát hiện chuyện ấy và cấm cô không được nói gì với anh. [joyce-dubliners:4.12] “Tao biết bọn thủy thủ này,” ông nói. [joyce-dubliners:4.13] Một hôm ông cãi nhau với Frank và sau đó cô phải gặp người yêu lén lút. [joyce-dubliners:4.14] Chiều dần sẫm trên đại lộ. Màu trắng của hai lá thư trong lòng cô nhòe đi. Một lá gửi Harry; lá kia gửi cha cô. Ernest từng là người cô thương nhất nhưng cô cũng thương Harry. Cha cô dạo này đang già đi, cô nhận ra; ông sẽ nhớ cô. Có lúc ông cũng rất tốt. Cách đây không lâu, khi cô nằm bệnh một ngày, ông đọc cho cô nghe một truyện ma và nướng bánh mì cho cô bên lò. Một hôm khác, khi mẹ còn sống, cả nhà đi dã ngoại đến đồi Howth. Cô nhớ cha đội mũ của mẹ để chọc bọn trẻ cười. [joyce-dubliners:4.15] Thời gian của cô đang cạn nhưng cô vẫn ngồi bên cửa sổ, tựa đầu vào rèm, hít mùi vải cretonne bụi. Xa dưới đại lộ cô nghe tiếng đàn organ đường phố. Cô biết điệu ấy. Lạ là nó lại đến đúng đêm nay để nhắc cô lời hứa với mẹ, lời hứa giữ cho nhà khỏi tan chừng nào còn giữ được. Cô nhớ đêm cuối bệnh của mẹ; cô lại ở trong căn phòng kín tối bên kia tiền sảnh và bên ngoài cô nghe một điệu sầu của nước Ý. Người chơi đàn đã bị bảo đi và được cho sáu xu. Cô nhớ cha cô ưỡn ngực quay vào phòng bệnh nói: [joyce-dubliners:4.16] “Bọn Ý chết tiệt! sang tận đây!” [joyce-dubliners:4.17] Khi cô mơ màng, hình dung đáng thương về cuộc đời mẹ bỏ bùa vào tận chỗ sâu thẳm nhất của cô—cuộc đời của những hy sinh tầm thường khép lại bằng cơn điên cuối cùng. Cô run lên khi nghe lại giọng mẹ cứ nói mãi với sự nài nỉ dại dột: [joyce-dubliners:4.18] “Derevaun Seraun! Derevaun Seraun!” [joyce-dubliners:4.19] Cô đứng dậy trong một xung động kinh hoàng đột ngột. Trốn thoát! Cô phải trốn thoát! Frank sẽ cứu cô. Anh sẽ cho cô sự sống, có lẽ cả tình yêu. Nhưng cô muốn sống. Tại sao cô phải khổ? Cô có quyền được hạnh phúc. Frank sẽ ôm cô vào lòng, quấn cô trong vòng tay. Anh sẽ cứu cô. [joyce-dubliners:4.20] Cô đứng giữa đám đông chao đảo trong nhà ga ở North Wall. Anh nắm tay cô và cô biết anh đang nói với cô, nói đi nói lại điều gì đó về chuyến đi. Nhà ga đầy lính với hành lý nâu. Qua những cánh cửa rộng của các kho cô thoáng thấy khối đen của con tàu, nằm sát tường bến, với những cửa sổ tròn sáng đèn. Cô không đáp gì. Cô thấy má mình tái và lạnh và, từ một mê cung đau khổ, cô cầu Chúa chỉ dẫn, cho cô thấy bổn phận của mình là gì. Con tàu hú một hồi còi dài thê lương vào sương mù. Nếu cô đi, ngày mai cô sẽ ở trên biển cùng Frank, chạy hơi nước về Buenos Ayres. Vé của họ đã đặt. Cô còn rút lui được sao sau tất cả những gì anh đã làm cho cô? Nỗi đau khổ của cô đánh thức cơn buồn nôn trong thân và cô cứ mấp máy môi trong lời cầu nguyện thầm sốt sắng. [joyce-dubliners:4.21] Một tiếng chuông gióng lên trong tim cô. Cô thấy anh nắm lấy tay cô: [joyce-dubliners:4.22] “Đi!” [joyce-dubliners:4.23] Mọi biển cả trên thế giới cuộn quanh tim cô. Anh đang kéo cô vào đó: anh sẽ dìm cô. Cô nắm chặt thanh sắt bằng cả hai tay. [joyce-dubliners:4.24] “Đi!” [joyce-dubliners:4.25] Không! Không! Không! Không thể được. Tay cô túm lấy sắt trong cơn cuồng loạn. Giữa biển cả cô thốt lên tiếng kêu đau đớn! [joyce-dubliners:4.26] “Eveline! Evvy!” [joyce-dubliners:4.27] Anh lao qua hàng rào và gọi cô đi theo. Người ta quát anh đi tiếp nhưng anh vẫn gọi cô. Cô hướng gương mặt trắng về phía anh, thụ động, như một con vật bất lực. Mắt cô không cho anh một dấu hiệu nào của tình yêu hay chia tay hay nhận ra. [joyce-dubliners:5.1] Sau cuộc đua [joyce-dubliners:5.2] Những chiếc xe lao vun vút về Dublin, chạy đều như những viên đạn trong rãnh đường Naas. Trên đỉnh dốc ở Inchicore, người xem tụ thành từng đám để ngắm những chiếc xe phóng về nhà và qua cái lòng máng nghèo túng và nhàn rỗi này, Lục địa đẩy nhanh của cải và kỹ nghệ của nó. Thỉnh thoảng các đám người lại cất tiếng reo của những kẻ bị áp bức biết ơn. Tuy nhiên, thiện cảm của họ dành cho những chiếc xe xanh—xe của bạn họ, người Pháp. [joyce-dubliners:5.3] Hơn nữa, người Pháp trên thực tế là kẻ thắng. Đội của họ đã về đích vững vàng; họ xếp hạng hai và ba và người lái chiếc xe Đức thắng cuộc được cho là người Bỉ. Vì vậy mỗi chiếc xe xanh nhận được sự chào đón gấp đôi khi lên đỉnh dốc và mỗi tiếng reo chào đón được những người trên xe đáp lại bằng nụ cười và cái gật đầu. Trong một trong những chiếc xe thon gọn ấy là một nhóm bốn chàng trai trẻ mà tinh thần dường như lúc này vượt xa mức hứng khởi của chủ nghĩa Pháp đang thắng thế: thực ra, bốn chàng trai này gần như say sưa vui vẻ. Họ là Charles Ségouin, chủ chiếc xe; André Rivière, một thợ điện trẻ sinh ở Canada; một người Hungary to lớn tên Villona và một chàng trai chải chuốt gọn gàng tên Doyle. Ségouin vui vì bất ngờ nhận được một số đơn đặt hàng trước (anh sắp mở một cơ sở ô tô ở Paris) và Rivière vui vì sẽ được bổ nhiệm làm giám đốc cơ sở ấy; hai chàng trai này (là anh em họ) cũng vui vì thành công của xe Pháp. Villona vui vì đã có bữa trưa rất vừa ý; hơn nữa anh bẩm sinh là người lạc quan. Thành viên thứ tư của nhóm, tuy vậy, quá phấn khích để thật sự hạnh phúc. [joyce-dubliners:5.4] Anh khoảng hai mươi sáu tuổi, với bộ ria mềm màu nâu nhạt và đôi mắt xám trông khá ngây thơ. Cha anh, người bắt đầu cuộc đời là một người Dân tộc chủ nghĩa cấp tiến, đã sớm điều chỉnh quan điểm. Ông kiếm tiền bằng nghề hàng thịt ở Kingstown và bằng cách mở các cửa hàng ở Dublin và các vùng ngoại ô ông kiếm tiền gấp bội. Ông cũng may mắn giành được một số hợp đồng cung cấp cho cảnh sát và cuối cùng giàu đến mức báo chí Dublin nhắc đến ông như một hoàng tử thương nhân. Ông gửi con trai sang Anh học trong một trường cao đẳng Công giáo lớn và sau đó gửi cậu vào Đại học Dublin học luật. Jimmy học không chăm lắm và một thời gian sa vào những lối hư. Cậu có tiền và được nhiều người mến; và cậu chia thời gian một cách kỳ lạ giữa giới âm nhạc và giới xe cộ. Rồi cậu được gửi sang Cambridge một học kỳ để xem chút đời. Cha cậu, lên tiếng phản đối, nhưng thầm tự hào về thói quá trớn ấy, đã trả hóa đơn và đưa cậu về. Chính ở Cambridge cậu đã gặp Ségouin. Họ chưa hơn người quen bao nhiêu nhưng Jimmy thấy rất thú vị khi ở bên một người đã trải nhiều về thế giới và được đồn là sở hữu vài khách sạn lớn nhất nước Pháp. Một người như thế (cha cậu đồng ý) rất đáng quen, dù không phải là người bạn đồng hành quyến rũ như anh. Villona cũng thú vị—một nghệ sĩ dương cầm xuất sắc—nhưng, thật không may, rất nghèo. [joyce-dubliners:5.5] Chiếc xe chạy vui vẻ với đám thanh niên náo nhiệt của nó. Hai anh em họ ngồi ghế trước; Jimmy và người bạn Hungary ngồi sau. Rõ ràng Villona rất phấn chấn; anh giữ một tiếng ngân giai điệu trầm sâu suốt hàng dặm đường. Hai người Pháp tung tiếng cười và những lời nhẹ qua vai và Jimmy thường phải rướn người về trước để bắt kịp câu nói nhanh. Điều này không hoàn toàn dễ chịu với cậu, vì cậu gần như luôn phải khéo đoán nghĩa và hét đáp lại một câu thích hợp trước cơn gió mạnh. Hơn nữa tiếng ngân của Villona làm ai cũng rối; cả tiếng ồn của xe nữa. [joyce-dubliners:5.6] Chuyển động nhanh trong không gian làm người ta hân hoan; nổi danh cũng vậy; sở hữu tiền bạc cũng vậy. Đó là ba lý do chính đáng cho sự phấn khích của Jimmy. Hôm ấy nhiều bạn cậu đã thấy cậu cùng những người Lục địa này. Ở trạm kiểm soát Ségouin đã giới thiệu cậu với một tay đua Pháp và, đáp lại lời khen lúng búng của cậu, gương mặt ngăm của người lái xe đã để lộ một hàng răng trắng sáng. Thật dễ chịu sau vinh dự ấy được trở lại thế giới phàm tục của khán giả giữa những cái huých và cái nhìn ý nghĩa. Rồi về tiền—cậu thực sự có một khoản lớn trong tầm kiểm soát. Có lẽ Ségouin không nghĩ đó là khoản lớn nhưng Jimmy, bất chấp những lầm lỗi nhất thời, trong lòng là người thừa kế bản năng vững chắc, biết rõ nó đã được gom lại khó khăn thế nào. Hiểu biết ấy trước đây giữ các hóa đơn của cậu trong giới hạn của sự liều lĩnh hợp lý và, nếu cậu đã ý thức đến thế về công sức tiềm ẩn trong tiền bạc khi chỉ là chuyện vài trò điên của trí tuệ cao hơn, thì bây giờ càng hơn bao nhiêu khi sắp đặt cược phần lớn gia sản! Với cậu đó là chuyện nghiêm trọng. [joyce-dubliners:5.7] Dĩ nhiên, khoản đầu tư là tốt và Ségouin đã khéo tạo ấn tượng rằng nhờ ơn bạn bè mà chút tiền Ireland được đưa vào vốn của doanh nghiệp. Jimmy kính trọng sự sắc sảo của cha trong chuyện làm ăn và trong trường hợp này chính cha cậu là người đầu tiên đề nghị đầu tư; tiền sẽ kiếm được trong nghề ô tô, cả hũ tiền. Hơn nữa Ségouin có vẻ giàu có không thể nhầm. Jimmy bắt đầu quy chiếc xe sang trọng cậu đang ngồi ra thành ngày công. Nó chạy êm làm sao. Họ đã phóng dọc các con đường quê với phong cách nào! Chuyến đi đặt một ngón tay huyền diệu lên mạch đập thật của cuộc sống và guồng máy thần kinh con người hào hiệp cố đáp lại những bước nhảy của con vật xanh nhanh nhẹn. [joyce-dubliners:5.8] Họ lái xuống phố Dame. Phố đông giao thông khác thường, ồn tiếng còi của người lái ô tô và hồi chuông của những người lái xe điện sốt ruột. Gần Ngân hàng Ségouin dừng xe và Jimmy cùng bạn xuống. Một đám nhỏ người tụ lại trên vỉa hè để tỏ lòng kính trọng chiếc xe phì phò. Nhóm sẽ ăn tối cùng nhau tối ấy ở khách sạn của Ségouin và, trong lúc đó, Jimmy và người bạn đang ở nhà cậu phải về thay đồ. Chiếc xe chậm rãi lái ra phía phố Grafton trong khi hai chàng trai len qua đám người ngắm. Họ đi về phía bắc với cảm giác thất vọng kỳ lạ về cuộc đi bộ, trong khi thành phố treo những quả cầu đèn nhợt phía trên họ trong màn sương buổi chiều hè. [joyce-dubliners:5.9] Trong nhà Jimmy bữa ăn tối này đã được tuyên bố là một dịp. Một niềm tự hào nào đó trộn với sự lo âu của cha mẹ cậu, một sự háo hức nào đó nữa, muốn được thoải mái buông thả, vì tên những thành phố ngoại quốc lớn ít ra có công dụng ấy. Jimmy trông cũng rất đẹp khi đã mặc xong và, khi cậu đứng ở tiền sảnh chỉnh lần cuối cho cà vạt nơ lễ phục, cha cậu có thể đã thấy thỏa mãn cả về mặt thương mại vì đã mua cho con những phẩm chất mà tiền thường không mua được. Vì vậy cha cậu thân thiện khác thường với Villona và thái độ của ông biểu lộ sự kính trọng thật sự đối với tài năng ngoại quốc; nhưng sự tinh tế của chủ nhà này có lẽ phí với người Hungary, người đang bắt đầu thèm bữa tối một cách nhức nhối. [joyce-dubliners:5.10] Bữa tối tuyệt hảo, tinh tế. Ségouin, Jimmy quyết định, có khẩu vị rất tinh. Nhóm có thêm một chàng Anh trẻ tên Routh mà Jimmy đã thấy cùng Ségouin ở Cambridge. Các chàng trai ăn tối trong một căn phòng ấm cúng thắp bằng đèn nến điện. Họ nói chuyện liến thoắng và ít dè dặt. Jimmy, trí tưởng tượng đang bừng lên, hình dung tuổi trẻ sống động của người Pháp quấn thanh nhã trên khung vững chắc của phong thái người Anh. Một hình ảnh duyên dáng của mình, cậu nghĩ, và chính xác. Cậu thán phục sự khéo léo mà chủ nhà dẫn dắt cuộc trò chuyện. Năm chàng trai có những sở thích khác nhau và lưỡi họ đã được nới lỏng. Villona, với lòng kính trọng vô hạn, bắt đầu khai mở cho chàng Anh hơi ngạc nhiên những vẻ đẹp của madrigal Anh, than tiếc sự mất mát của những nhạc cụ cổ. Rivière, không hoàn toàn thành thật, nhận giải thích cho Jimmy thắng lợi của những thợ máy Pháp. Giọng vang của người Hungary sắp thắng thế trong lời chế nhạo những chiếc đàn luýt giả của các họa sĩ lãng mạn thì Ségouin lùa nhóm vào chính trị. Đây là mảnh đất hợp cho tất cả. Jimmy, dưới những ảnh hưởng hào phóng, cảm thấy nhiệt huyết chôn vùi của cha thức dậy trong mình: cuối cùng cậu đánh thức được Routh lờ đờ. Căn phòng nóng gấp đôi và việc của Ségouin khó hơn mỗi lúc: thậm chí có nguy cơ thù hằn cá nhân. Chủ nhà tỉnh táo nhân cơ hội nâng ly chúc Nhân loại và, khi lời chúc đã cạn, anh mở toang một cửa sổ đầy ý nghĩa. [joyce-dubliners:5.11] Đêm ấy thành phố đeo mặt nạ của một thủ đô. Năm chàng trai dạo dọc Stephen’s Green trong một đám mây nhẹ khói thơm. Họ nói to và vui và áo choàng lủng lẳng trên vai. Người ta tránh đường cho họ. Ở góc phố Grafton một người đàn ông béo lùn đang đưa hai quý bà đẹp lên một chiếc xe, giao cho một người béo khác trông nom. Chiếc xe đi và người béo lùn thấy nhóm. [joyce-dubliners:5.12] “André.” [joyce-dubliners:5.13] “Là Farley!” [joyce-dubliners:5.14] Một thác lời tuôn ra theo sau. Farley là người Mỹ. Không ai biết rõ chuyện trò về gì. Villona và Rivière ồn nhất, nhưng mọi người đều phấn khích. Họ lên một chiếc xe, ép sát vào nhau giữa nhiều tiếng cười. Họ đi qua đám đông, giờ hòa thành những màu mềm, trong tiếng nhạc của những chiếc chuông vui. Họ lên tàu ở Westland Row và trong vài giây, như Jimmy thấy, họ đã bước ra khỏi ga Kingstown. Người soát vé chào Jimmy; ông là một người già: [joyce-dubliners:5.15] “Đêm đẹp, thưa cậu!” [joyce-dubliners:5.16] Đó là một đêm hè thanh bình; bến cảng nằm như tấm gương tối dưới chân họ. Họ đi về phía ấy khoác tay nhau, đồng ca Cadet Roussel, giậm chân mỗi lần đến: [joyce-dubliners:5.17] “Ho! Ho! Hohé, vraiment!” [joyce-dubliners:5.18] Họ lên một chiếc thuyền chèo ở bến dốc và ra phía du thuyền của người Mỹ. Sẽ có bữa tối, âm nhạc, bài. Villona nói với vẻ tin chắc: [joyce-dubliners:5.19] “Thật thú vị!” [joyce-dubliners:5.20] Trong khoang có một cây dương cầm du thuyền. Villona chơi một điệu valse cho Farley và Rivière, Farley đóng vai kỵ sĩ và Rivière vai quý bà. Rồi một điệu nhảy vuông ngẫu hứng, các chàng trai nghĩ ra những bước độc đáo. Vui làm sao! Jimmy hăng hái tham gia; ít ra thế mới gọi là được thấy sự đời. Rồi Farley hết hơi và kêu “Dừng!” Một người mang vào bữa ăn nhẹ, và các chàng trai ngồi xuống cho phải phép. Tuy vậy họ uống: như thế mới phóng khoáng. Họ uống cho Ireland, Anh, Pháp, Hungary, Hợp chủng quốc Hoa Kỳ. Jimmy đọc một bài diễn văn, một bài dài, Villona nói: “Hay! hay!” mỗi khi có quãng ngừng. Có tiếng vỗ tay lớn khi cậu ngồi xuống. Hẳn là một bài hay. Farley vỗ lưng cậu và cười to. Những chàng vui tính làm sao! Họ là bạn tuyệt biết bao! [joyce-dubliners:5.21] Bài! bài! Bàn được dọn. Villona lặng lẽ trở lại cây đàn và chơi nhạc ngẫu hứng cho họ. Những người khác chơi hết ván này sang ván khác, lao mình táo bạo vào cuộc phiêu lưu. Họ uống chúc sức khỏe Đầm cơ và Đầm rô. Jimmy mơ hồ cảm thấy thiếu khán giả: những câu dí dỏm đang lóe sáng. Cuộc chơi lên rất cao và giấy bắt đầu chuyền tay. Jimmy không biết chính xác ai đang thắng nhưng biết mình đang thua. Nhưng đó là lỗi của cậu vì cậu thường nhầm bài và những người kia phải tính giấy nợ I.O.U. giúp cậu. Họ là lũ quỷ sứ nhưng cậu mong họ dừng: đã muộn rồi. Có người đề nghị uống mừng chiếc du thuyền The Belle of Newport và rồi có người đề nghị một ván lớn để kết thúc. [joyce-dubliners:5.22] Cây đàn đã ngừng; hẳn Villona đã lên boong. Đó là một ván khủng khiếp. Họ dừng ngay trước hồi kết để uống cầu may. Jimmy hiểu rằng ván bài là giữa Routh và Ségouin. Hồi hộp làm sao! Jimmy cũng hồi hộp; dĩ nhiên cậu sẽ thua. Cậu đã viết ra bao nhiêu? Các chàng trai đứng dậy chơi những nước cuối, vừa nói vừa múa tay. Routh thắng. Khoang rung lên vì tiếng reo của các chàng trai và những lá bài bị gom lại. Rồi họ bắt đầu thu những gì thắng được. Farley và Jimmy là hai người thua nặng nhất. [joyce-dubliners:5.23] Cậu biết sáng mai mình sẽ hối hận nhưng lúc này cậu mừng vì được nghỉ, mừng vì cơn mê tối sẽ che giấu sự dại dột của mình. Cậu tựa khuỷu tay lên bàn và gục đầu giữa hai bàn tay, đếm nhịp đập ở thái dương. Cửa khoang mở và cậu thấy người Hungary đứng trong một luồng sáng xám: [joyce-dubliners:5.24] “Bình minh rồi, thưa các quý ông!” [joyce-dubliners:6.1] Hai chàng hào hoa [joyce-dubliners:6.2] Buổi chiều tháng Tám xám ấm đã phủ xuống thành phố và một luồng không khí dịu ấm, ký ức của mùa hè, lưu chuyển trong các con phố. Những con phố, cửa chớp đóng để nghỉ ngày Chủ nhật, đông nghịt một đám đông màu sắc tươi vui. Như những hạt trai được thắp sáng, những ngọn đèn tỏa ánh từ đỉnh những cột cao xuống tấm vải sống bên dưới, vốn liên tục đổi hình đổi sắc, và đưa lên không khí chiều xám ấm một tiếng rì rầm không đổi không ngừng. [joyce-dubliners:6.3] Hai chàng trai xuống dốc Quảng trường Rutland. Một người vừa kết thúc một độc thoại dài. Người kia, đi sát mép vỉa hè và đôi lúc buộc phải bước xuống lòng đường vì sự thô lỗ của bạn đồng hành, mang vẻ mặt nghe vui thích. Anh lùn và đỏ mặt. Một chiếc mũ thuyền buồm đẩy lùi ra xa khỏi trán và câu chuyện anh nghe làm những đợt sóng biểu cảm liên tục trào lên mặt từ khóe mũi, khóe mắt và khóe miệng. Những tia cười khò khè nhỏ nối nhau thoát ra từ cơ thể co giật của anh. Đôi mắt lấp lánh niềm vui tinh quái, mỗi lúc lại liếc về phía mặt bạn. Một hai lần anh sắp lại chiếc áo mưa nhẹ vắt trên một vai theo kiểu đấu sĩ bò tót. Chiếc quần ống túm, đôi giày cao su trắng và chiếc áo mưa vắt vẻo biểu lộ tuổi trẻ. Nhưng vóc anh phì ra ở eo, tóc thưa và xám, và mặt anh, khi các đợt sóng biểu cảm đã đi qua, mang vẻ tàn phá. [joyce-dubliners:6.4] Khi đã hoàn toàn chắc câu chuyện đã hết anh cười không thành tiếng trọn nửa phút. Rồi anh nói: [joyce-dubliners:6.5] “Chà!... Cái vụ này thì nhất rồi!” [joyce-dubliners:6.6] Giọng anh như đã bị sảy hết sức lực; và để nhấn mạnh lời mình anh thêm một cách hài hước: [joyce-dubliners:6.7] “Cái vụ này thì nhất, duy nhất, độc nhất, và, nếu tôi được phép gọi như vậy, tinh tuyển!” [joyce-dubliners:6.8] Nói xong anh trở nên nghiêm và im lặng. Lưỡi anh mệt vì anh đã nói cả buổi chiều trong một quán rượu ở phố Dorset. Hầu hết mọi người coi Lenehan là đỉa, nhưng bất chấp tiếng ấy, sự khéo léo và hùng biện của anh luôn ngăn bạn bè hình thành bất kỳ chính sách chung nào chống lại anh. Anh có cách dũng cảm tiến lại một nhóm họ trong quán và khéo léo giữ mình ở rìa đám cho đến khi được tính vào một lượt rượu. Anh là một kẻ lang thang thể thao được trang bị một kho truyện, thơ limerick và câu đố khổng lồ. Anh vô cảm với mọi kiểu bất lịch sự. Không ai biết anh hoàn thành thế nào nhiệm vụ khắc nghiệt là sống, nhưng tên anh mơ hồ gắn với những tờ tin đua ngựa. [joyce-dubliners:6.9] “Mà mày vớ được cô ấy ở đâu thế, Corley?” anh hỏi. [joyce-dubliners:6.10] Corley đưa lưỡi nhanh dọc môi trên. [joyce-dubliners:6.11] “Một đêm, mày ạ,” hắn nói, “tao đi dọc phố Dame và tao thấy một con nhỏ ngon dưới đồng hồ Waterhouse’s nên chào buổi tối, mày biết đấy. Thế là bọn tao đi dạo vòng ra kênh và nó bảo nó là con ở trong một nhà ở phố Baggot. Tao quàng tay ôm nó bóp nó chút đêm đó. Rồi Chủ nhật sau, mày ạ, tao gặp nó theo hẹn. Bọn tao ra Donnybrook và tao dẫn nó vào một cánh đồng ở đó. Nó bảo nó từng đi với một gã bán sữa.... Ngon lắm, mày ạ. Đêm nào nó cũng mang thuốc lá cho tao và trả tiền xe điện đi về. Và một đêm nó mang cho tao hai điếu xì gà ngon vãi—ôi, hàng xịn, mày biết đấy, thứ ông già nhà nó hay hút.... Tao sợ, mày ạ, nó có bầu. Nhưng nó biết cách tránh.” [joyce-dubliners:6.12] “Có lẽ cô ta nghĩ mày sẽ cưới cô ta,” Lenehan nói. [joyce-dubliners:6.13] “Tao bảo nó tao thất nghiệp,” Corley nói. “Tao bảo tao làm ở Pim’s. Nó không biết tên tao. Tao quá khôn không nói tên cho nó. Nhưng nó nghĩ tao cũng thuộc hạng có tí đẳng cấp, mày biết đấy.” [joyce-dubliners:6.14] Lenehan lại cười, không thành tiếng. [joyce-dubliners:6.15] “Trong mọi chuyện hay tao từng nghe,” anh nói, “vụ này dứt khoát là nhất.” [joyce-dubliners:6.16] Bước chân Corley thừa nhận lời khen. Cái đung đưa của thân hình đồ sộ khiến bạn hắn phải nhảy nhẹ vài bước từ vỉa hè xuống lòng đường rồi trở lại. Corley là con trai một thanh tra cảnh sát và hắn thừa hưởng khung người và dáng đi của cha. Hắn đi với hai tay buông bên hông, giữ mình thẳng và lắc đầu từ bên này sang bên kia. Đầu hắn to, tròn và nhờn; nó đổ mồ hôi trong mọi thời tiết; và chiếc mũ tròn lớn đội nghiêng trên đó trông như một củ mọc ra từ một củ khác. Hắn luôn nhìn thẳng phía trước như đang duyệt binh và, khi muốn nhìn theo ai trên phố, hắn phải xoay thân từ hông. Hiện giờ hắn đang lang thang trong thành phố. Mỗi khi có việc trống luôn có một người bạn sẵn sàng nói giúp cho hắn một lời. Người ta thường thấy hắn đi cùng cảnh sát mặc thường phục, nói chuyện nghiêm túc. Hắn biết tuốt nội tình mọi việc và thích đưa ra phán quyết cuối cùng. Hắn nói mà không nghe người đi cùng nói. Chuyện của hắn chủ yếu về chính hắn: hắn đã nói gì với người này và người này đã nói gì với hắn và hắn đã nói gì để giải quyết vấn đề. Khi thuật lại những đối thoại ấy hắn bật hơi chữ cái đầu tên mình theo kiểu người Florence. [joyce-dubliners:6.17] Lenehan mời bạn một điếu thuốc. Khi hai chàng trai đi tiếp qua đám đông, thỉnh thoảng Corley quay lại mỉm cười với vài cô gái đi qua nhưng ánh nhìn của Lenehan dán vào vầng trăng lớn nhạt có hai vành hào quang. Anh chăm chú xem mạng nhện xám của hoàng hôn trôi qua mặt trăng. Cuối cùng anh nói: [joyce-dubliners:6.18] “Thế ... nói tao nghe, Corley, tao đoán mày sẽ làm ổn thôi, hả?” [joyce-dubliners:6.19] Corley nhắm một mắt đầy ý nghĩa để đáp. [joyce-dubliners:6.20] “Cô ta chịu chuyện đó không?” Lenehan hỏi ngờ vực. “Đàn bà thì không bao giờ biết được.” [joyce-dubliners:6.21] “Ổn mà,” Corley nói. “Tao biết cách dỗ nó, mày ạ. Nó mê tao chút ít rồi.” [joyce-dubliners:6.22] “Mày đúng là cái gọi là Lothario vui tính,” Lenehan nói. “Mà là loại Lothario đúng điệu nữa!” [joyce-dubliners:6.23] Một sắc mỉa mai làm nhẹ đi vẻ khúm núm trong thái độ anh. Để tự cứu mình anh có thói quen để lời nịnh bợ mở ra cho cách hiểu là chế giễu. Nhưng Corley không có óc tinh tế. [joyce-dubliners:6.24] “Chẳng gì bằng một con ở ra trò,” hắn khẳng định. “Nghe tao đi.” [joyce-dubliners:6.25] “Bởi một người đã thử hết,” Lenehan nói. [joyce-dubliners:6.26] “Trước đây tao đi với gái, mày biết đấy,” Corley nói, giãi bày; “gái ở South Circular. Tao dẫn chúng, mày ạ, đi xe điện đâu đó và trả tiền xe hay dẫn đi nghe ban nhạc hay xem kịch hay mua sô-cô-la và kẹo hay thứ gì đại loại. Tao tiêu tiền cho chúng đàng hoàng,” hắn nói thêm bằng giọng thuyết phục, như ý thức mình bị nghi ngờ. [joyce-dubliners:6.27] Nhưng Lenehan hoàn toàn tin được; anh gật đầu nghiêm trang. [joyce-dubliners:6.28] “Tao biết trò đó,” anh nói, “và là trò của đứa khờ.” [joyce-dubliners:6.29] “Mà tao chẳng được cái gì cả,” Corley nói. [joyce-dubliners:6.30] “Tao cũng thế,” Lenehan nói. [joyce-dubliners:6.31] “Trừ một đứa,” Corley nói. [joyce-dubliners:6.32] Hắn làm ướt môi trên bằng cách đưa lưỡi dọc theo. Ký ức làm mắt hắn sáng lên. Hắn cũng nhìn đĩa trăng nhạt, giờ gần như bị che, và có vẻ trầm ngâm. [joyce-dubliners:6.33] “Nó ... ngon lành thật,” hắn nói tiếc nuối. [joyce-dubliners:6.34] Hắn lại im lặng. Rồi thêm: [joyce-dubliners:6.35] “Giờ nó ra đường làm gái rồi. Tao thấy nó đi xe qua phố Earl một đêm với hai gã đi cùng trên xe.” [joyce-dubliners:6.36] “Tao đoán đó là do mày,” Lenehan nói. [joyce-dubliners:6.37] “Trước tao đã có mấy đứa khác nhào vô nó rồi,” Corley nói một cách triết lý. [joyce-dubliners:6.38] Lần này Lenehan có vẻ ngờ vực. Anh lắc đầu qua lại và mỉm cười. [joyce-dubliners:6.39] “Mày biết là không lừa được tao đâu, Corley,” anh nói. [joyce-dubliners:6.40] “Thề có Chúa!” Corley nói. “Chính nó chẳng nói với tao sao?” [joyce-dubliners:6.41] Lenehan làm một cử chỉ bi kịch. [joyce-dubliners:6.42] “Kẻ phản bội đê hèn!” anh nói. [joyce-dubliners:6.43] Khi họ đi dọc hàng rào Trinity College, Lenehan nhảy ra lòng đường và nhìn lên chiếc đồng hồ. [joyce-dubliners:6.44] “Quá hai mươi phút rồi,” anh nói. [joyce-dubliners:6.45] “Còn dư thời gian,” Corley nói. “Nó sẽ ở đó thôi. Tao luôn để nó đợi một chút.” [joyce-dubliners:6.46] Lenehan cười khẽ. [joyce-dubliners:6.47] “Trời đất! Corley, mày biết cách xử lý chúng,” anh nói. [joyce-dubliners:6.48] “Tao biết mọi mánh nhỏ của chúng,” Corley thú nhận. [joyce-dubliners:6.49] “Nhưng nói tao nghe,” Lenehan lại nói, “mày chắc làm ổn được chứ? Mày biết đó là việc nhạy cảm. Chúng nó cực kỳ khắt khe điểm ấy. Hả?... Sao?” [joyce-dubliners:6.50] Đôi mắt nhỏ sáng của anh dò mặt bạn tìm sự trấn an. Corley lắc đầu qua lại như hất đi một con côn trùng dai dẳng, và lông mày hắn chau lại. [joyce-dubliners:6.51] “Tao sẽ làm xong,” hắn nói. “Để đó cho tao, không được sao?” [joyce-dubliners:6.52] Lenehan không nói thêm. Anh không muốn làm bạn nổi nóng, bị chửi cút đi và bị bảo rằng lời khuyên của mình chẳng ai cần. Cần chút khéo léo. Nhưng chẳng mấy chốc trán Corley lại phẳng. Ý nghĩ hắn đã chạy sang hướng khác. [joyce-dubliners:6.53] “Nó là con nhỏ ngon tử tế,” hắn nói với vẻ thưởng thức; “đúng thế đấy.” [joyce-dubliners:6.54] Họ đi dọc phố Nassau rồi rẽ vào phố Kildare. Cách hiên câu lạc bộ không xa một người chơi đàn hạc đứng giữa lòng đường, chơi cho một vòng nhỏ người nghe. Ông gảy dây bất cần, thỉnh thoảng liếc nhanh vào mặt từng người mới đến và thỉnh thoảng, cũng mệt mỏi, lên trời. Cây đàn hạc của ông, cũng bất cần dù lớp áo bọc đã tụt xuống đầu gối, có vẻ chán cả mắt người lạ lẫn bàn tay chủ. Một bàn tay chơi giai điệu Silent, O Moyle ở âm trầm, trong khi bàn tay kia lướt ở âm cao sau mỗi nhóm nốt. Những nốt của giai điệu nghe sâu và đầy. [joyce-dubliners:6.55] Hai chàng trai đi lên phố không nói, âm nhạc thê lương theo sau. Khi đến Stephen’s Green họ băng qua đường. Ở đây tiếng xe điện, ánh đèn và đám đông giải phóng họ khỏi sự im lặng. [joyce-dubliners:6.56] “Kìa nó!” Corley nói. [joyce-dubliners:6.57] Ở góc phố Hume một thiếu nữ đang đứng. Cô mặc váy xanh và đội mũ thủy thủ trắng. Cô đứng trên lề đường, tay vung một chiếc dù che nắng. Lenehan trở nên sôi nổi. [joyce-dubliners:6.58] “Cho tao xem nó chút, Corley,” anh nói. [joyce-dubliners:6.59] Corley liếc nghiêng bạn và một nụ cười nhăn khó chịu hiện trên mặt hắn. [joyce-dubliners:6.60] “Mày định chen vào chuyện của tao à?” hắn hỏi. [joyce-dubliners:6.61] “Khỉ thật!” Lenehan nói dạn dĩ, “tao không cần giới thiệu. Tao chỉ muốn nhìn nó. Tao có định ăn thịt nó đâu.” [joyce-dubliners:6.62] “Ồ.... Nhìn nó thôi?” Corley nói, dễ chịu hơn. “Thế ... tao bảo mày này. Tao sẽ qua nói chuyện với nó còn mày đi ngang qua.” [joyce-dubliners:6.63] “Được!” Lenehan nói. [joyce-dubliners:6.64] Corley đã bước một chân qua dây xích khi Lenehan gọi: [joyce-dubliners:6.65] “Rồi sau đó? Mình gặp nhau ở đâu?” [joyce-dubliners:6.66] “Mười rưỡi,” Corley đáp, bước nốt chân kia qua. [joyce-dubliners:6.67] “Ở đâu?” [joyce-dubliners:6.68] “Góc phố Merrion. Bọn tao sẽ quay lại.” [joyce-dubliners:6.69] “Làm cho khéo nhé,” Lenehan nói lời chia tay. [joyce-dubliners:6.70] Corley không đáp. Hắn thong thả băng qua đường, đầu lắc qua lại. Thân hình đồ sộ, bước chân thong dong và tiếng giày chắc nịch của hắn có chút gì của kẻ chinh phục. Hắn tiến lại thiếu nữ và, không chào, bắt đầu nói chuyện ngay với cô. Cô vung chiếc dù nhanh hơn và xoay nửa vòng trên gót. Một hai lần khi hắn nói với cô ở sát bên, cô cười và cúi đầu. [joyce-dubliners:6.71] Lenehan quan sát họ vài phút. Rồi anh đi nhanh dọc dây xích ở một khoảng cách và băng chéo qua đường. Khi đến gần góc phố Hume anh thấy không khí nồng mùi hương và mắt anh vội vã, hồi hộp dò xét dáng vẻ thiếu nữ. Cô diện bộ đồ ngày Chủ nhật. Váy len xanh được giữ ở eo bằng một chiếc thắt lưng da đen. Chiếc khóa bạc lớn của thắt lưng có vẻ ép xuống giữa thân cô, kẹp lấy lớp vải nhẹ của chiếc áo cánh trắng như một cái kẹp. Cô mặc áo khoác ngắn đen với những chiếc nút xà cừ và một chiếc khăn lông đen xơ xác. Hai đầu cổ áo tuyn được cố ý xếp lệch và một bó hoa đỏ lớn ghim ở ngực, cuống hướng lên. Mắt Lenehan ghi nhận tán thưởng thân hình chắc, thấp, lực lưỡng của cô. Sức khỏe thô mộc rực trên mặt cô, trên đôi má đỏ phúng phính và trong đôi mắt xanh không biết thẹn. Nét mặt cô thô. Cô có lỗ mũi rộng, cái miệng lệch há ra trong nụ cười dâm đãng mãn nguyện, và hai chiếc răng cửa nhô ra. Khi đi qua Lenehan bỏ mũ và, sau chừng mười giây, Corley đáp chào vào không khí. Hắn làm vậy bằng cách giơ tay mơ hồ và trầm ngâm đổi góc chiếc mũ. [joyce-dubliners:6.72] Lenehan đi đến khách sạn Shelbourne rồi dừng lại chờ. Chờ một lát anh thấy họ đi về phía mình và, khi họ rẽ phải, anh theo họ, bước nhẹ trong đôi giày trắng, xuống một bên Quảng trường Merrion. Khi anh chậm rãi bước đi, tính nhịp bước theo họ, anh nhìn đầu Corley cứ mỗi lúc lại quay về mặt thiếu nữ như một quả bóng lớn xoay trên trục. Anh giữ đôi này trong tầm mắt cho đến khi thấy họ leo cầu thang xe điện Donnybrook; rồi anh quay lại đi trở về đường cũ. [joyce-dubliners:6.73] Giờ anh một mình mặt trông già hơn. Niềm vui của anh dường như bỏ anh và, khi đến hàng rào Duke’s Lawn, anh để tay chạy dọc chúng. Giai điệu người chơi đàn hạc đã chơi bắt đầu điều khiển cử động của anh. Đôi chân bước êm như có lót đệm chơi lại giai điệu trong khi những ngón tay quét một âm giai biến tấu uể oải dọc hàng rào sau mỗi nhóm nốt. [joyce-dubliners:6.74] Anh đi rã rời quanh Stephen’s Green rồi xuống phố Grafton. Dù mắt anh ghi nhận nhiều thành phần của đám đông anh đi qua, anh làm vậy một cách ủ rũ. Anh thấy tầm thường tất cả những gì định quyến rũ anh và không đáp lại những ánh nhìn mời gọi anh táo bạo. Anh biết mình sẽ phải nói rất nhiều, phải bịa đặt và mua vui, và óc và cổ họng anh khô quá cho việc ấy. Vấn đề làm sao qua những giờ cho đến khi gặp lại Corley làm anh hơi bận tâm. Anh không nghĩ ra cách nào qua chúng ngoài cứ đi tiếp. Anh rẽ trái khi tới góc Quảng trường Rutland và thấy thoải mái hơn trong con phố tối yên tĩnh, vẻ u ám của nó hợp tâm trạng anh. Cuối cùng anh dừng trước cửa sổ một tiệm trông nghèo nàn phía trên in những chữ trắng Quầy Giải khát. Trên kính cửa sổ có hai dòng chữ bay: Bia Gừng và Ginger Ale. Một miếng giăm bông cắt được bày trên một đĩa lớn màu xanh trong khi gần đó trên một chiếc đĩa là một lát bánh pudding mận rất nhẹ. Anh chăm chú nhìn thức ăn ấy một lúc rồi, sau khi liếc dè chừng lên xuống con phố, nhanh chóng vào tiệm. [joyce-dubliners:6.75] Anh đói, vì ngoài vài chiếc bánh quy anh đã nhờ hai anh phụ quầy miễn cưỡng mang cho, anh chưa ăn gì từ bữa sáng. Anh ngồi xuống một chiếc bàn gỗ không trải khăn đối diện hai cô thợ và một người thợ máy. Một cô gái lôi thôi phục vụ anh. [joyce-dubliners:6.76] “Một đĩa đậu bao nhiêu?” anh hỏi. [joyce-dubliners:6.77] “Ba nửa xu, thưa ông,” cô gái nói. [joyce-dubliners:6.78] “Mang cho tôi một đĩa đậu,” anh nói, “và một chai bia gừng.” [joyce-dubliners:6.79] Anh nói thô để che đi vẻ lịch sự của mình vì lúc anh bước vào, cuộc trò chuyện đã ngừng lại. Mặt anh nóng bừng. Để có vẻ tự nhiên, anh đẩy mũ ra sau đầu và chống khuỷu tay lên bàn. Người thợ máy và hai cô thợ xem xét anh từng điểm một trước khi tiếp tục cuộc trò chuyện bằng giọng nhỏ. Cô gái mang cho anh một đĩa đậu nóng của hiệu tạp hóa, nêm tiêu và giấm, một cái nĩa và chai bia gừng. Anh ăn ngấu nghiến và thấy ngon đến nỗi ghi nhớ tiệm trong đầu. Khi ăn hết đậu anh nhấp bia gừng và ngồi một lúc nghĩ về cuộc phiêu lưu của Corley. Trong trí tưởng tượng anh thấy đôi tình nhân đi dọc một con đường tối nào đó; anh nghe giọng Corley trầm trong những lời tán tỉnh hăng hái và lại thấy nụ cười nhếch của miệng thiếu nữ. Hình ảnh ấy làm anh cảm thấy sâu sắc sự nghèo nàn túi tiền và tinh thần của mình. Anh chán cảnh lang thang, chán cảnh nắm đuôi quỷ, chán những mánh khóe và mưu mô. Tháng Mười một này anh sẽ ba mươi mốt. Chẳng lẽ anh không bao giờ có việc làm tử tế? Chẳng lẽ anh không bao giờ có nhà riêng? Anh nghĩ sẽ dễ chịu biết bao khi có một lò sưởi ấm để ngồi bên và một bữa tối ngon để ngồi vào. Anh đã đi trên phố đủ lâu với bạn bè và với gái. Anh biết những người bạn ấy đáng giá bao nhiêu: anh cũng biết bọn gái. Kinh nghiệm đã làm cay đắng trái tim anh đối với đời. Nhưng hy vọng chưa rời bỏ anh hoàn toàn. Anh thấy khá hơn sau khi ăn so với trước đó, bớt chán đời, bớt bại trận trong tinh thần. Biết đâu anh vẫn có thể an cư ở một góc ấm cúng nào đó và sống hạnh phúc nếu chỉ gặp được một cô gái tốt, giản dị, có chút tiền mặt. [joyce-dubliners:6.80] Anh trả hai xu rưỡi cho cô gái lôi thôi và ra khỏi tiệm để bắt đầu lang thang lại. Anh vào phố Capel và đi về phía Tòa thị chính. Rồi anh rẽ vào phố Dame. Ở góc phố George anh gặp hai người bạn và dừng lại chuyện trò với họ. Anh mừng vì được nghỉ sau chặng đi bộ. Bạn anh hỏi anh có thấy Corley không và có tin gì mới. Anh đáp anh đã ở cả ngày với Corley. Bạn anh nói rất ít. Họ nhìn lơ đãng theo vài bóng người trong đám đông và thỉnh thoảng đưa ra một nhận xét chê bai. Một người nói anh đã thấy Mac cách đây một tiếng ở phố Westmoreland. Nghe vậy Lenehan nói anh đã ở cùng Mac tối hôm trước ở quán Egan’s. Người đã thấy Mac ở phố Westmoreland hỏi có đúng Mac đã thắng chút ít trong một ván bi-a không. Lenehan không biết: anh nói Holohan đã khao họ rượu ở Egan’s. [joyce-dubliners:6.81] Anh rời bạn lúc chín giờ kém mười lăm và đi lên phố George. Anh rẽ trái ở Chợ Thành phố và đi tiếp vào phố Grafton. Đám đông con gái và thanh niên đã thưa và trên đường lên phố anh nghe nhiều nhóm và nhiều đôi chúc nhau ngủ ngon. Anh đi đến đồng hồ Trường Phẫu thuật: đúng mười giờ. Anh khởi hành nhanh dọc phía bắc của Green, vội vì sợ Corley quay về quá sớm. Khi đến góc phố Merrion anh đứng trong bóng một ngọn đèn và lấy ra một trong những điếu thuốc đã dành lại và châm. Anh tựa vào cột đèn và giữ mắt dán vào phía anh mong thấy Corley và thiếu nữ quay lại. [joyce-dubliners:6.82] Tâm trí anh lại hoạt động. Anh tự hỏi Corley đã làm trót lọt chưa. Anh tự hỏi hắn đã hỏi cô chưa hay để đến phút cuối. Anh chịu mọi nỗi đau nhói và hồi hộp của cảnh ngộ bạn cũng như của chính mình. Nhưng ký ức về cái đầu Corley xoay chậm làm anh dịu phần nào: anh chắc Corley sẽ làm xong. Bỗng ý nghĩ chợt đến rằng có lẽ Corley đã đưa cô về nhà bằng đường khác và lừa anh. Mắt anh dò con phố: không thấy bóng họ. Thế mà chắc chắn đã nửa giờ kể từ khi anh thấy đồng hồ Trường Phẫu thuật. Corley có làm một việc như thế không? Anh châm điếu thuốc cuối và bắt đầu hút một cách căng thẳng. Anh căng mắt mỗi khi xe điện dừng ở góc xa quảng trường. Chắc họ đã về nhà bằng đường khác. Giấy điếu thuốc của anh rách và anh ném nó xuống đường kèm một lời nguyền. [joyce-dubliners:6.83] Bỗng anh thấy họ đi về phía mình. Anh giật mình vui sướng và, nép sát cột đèn, cố đọc kết quả qua dáng đi của họ. Họ đi nhanh, thiếu nữ bước những bước ngắn nhanh, trong khi Corley đi cạnh với sải chân dài. Họ có vẻ không nói chuyện. Một linh cảm về kết quả đâm anh như mũi dụng cụ nhọn. Anh biết Corley sẽ thất bại; anh biết là hỏng rồi. [joyce-dubliners:6.84] Họ rẽ xuống phố Baggot và anh theo ngay, đi vỉa hè bên kia. Khi họ dừng anh cũng dừng. Họ nói chuyện vài khoảnh khắc rồi thiếu nữ đi xuống bậc thang vào hố sân của một ngôi nhà. Corley vẫn đứng ở mép vỉa hè, cách bậc cửa trước một quãng nhỏ. Vài phút trôi qua. Rồi cửa chính mở chậm rãi và cẩn thận. Một người đàn bà chạy xuống bậc thềm và ho. Corley quay lại đi về phía bà. Thân hình to của hắn che khuất bà vài giây rồi bà hiện ra chạy lên bậc. Cánh cửa đóng lại sau bà và Corley bắt đầu đi nhanh về phía Stephen’s Green. [joyce-dubliners:6.85] Lenehan vội đi cùng hướng. Vài giọt mưa nhẹ rơi. Anh coi đó là lời cảnh báo và, liếc lại về phía ngôi nhà thiếu nữ đã vào để chắc không ai nhìn thấy, anh hăm hở chạy qua đường. Lo lắng và cú chạy nhanh làm anh thở dốc. Anh gọi: [joyce-dubliners:6.86] “Này, Corley!” [joyce-dubliners:6.87] Corley quay đầu xem ai gọi mình rồi tiếp tục đi như trước. Lenehan chạy theo, một tay chỉnh áo mưa trên vai. [joyce-dubliners:6.88] “Này, Corley!” anh lại kêu. [joyce-dubliners:6.89] Anh ngang hàng với bạn và nhìn sắc vào mặt hắn. Anh không thấy gì ở đó. [joyce-dubliners:6.90] “Sao?” anh nói. “Xong chưa?” [joyce-dubliners:6.91] Họ đã đến góc Ely Place. Vẫn không đáp, Corley rẽ trái đi lên con phố nhánh. Nét mặt hắn bình thản nghiêm khắc. Lenehan theo kịp bạn, thở không yên. Anh bối rối và một âm điệu đe dọa xuyên qua giọng anh. [joyce-dubliners:6.92] “Mày không nói được à?” anh nói. “Mày thử nó chưa?” [joyce-dubliners:6.93] Corley dừng ở ngọn đèn đầu tiên và nhìn thẳng trước mặt vẻ hầm hầm. Rồi với một cử chỉ nghiêm trang hắn đưa một bàn tay về phía ánh sáng và, mỉm cười, chậm rãi mở ra cho đệ tử nhìn. Một đồng tiền vàng nhỏ sáng lên trong lòng bàn tay. [joyce-dubliners:7.1] Nhà trọ [joyce-dubliners:7.2] Bà Mooney là con gái một người hàng thịt. Bà là người rất biết giữ kín chuyện của mình: một người đàn bà cương quyết. Bà lấy người thợ cả của cha và mở một tiệm thịt gần Spring Gardens. Nhưng ngay khi bố vợ chết, ông Mooney bắt đầu sa đọa. Ông uống rượu, xoáy tiền trong quầy, lao đầu vào nợ. Bắt ông thề bỏ rượu cũng vô ích: vài ngày sau ông chắc chắn lại tái phạm. Ông đánh nhau với vợ ngay trước mặt khách, lại mua thịt hỏng, thế là phá nát việc làm ăn. Một đêm ông lao vào vợ với con dao phay và bà phải ngủ nhờ nhà hàng xóm. [joyce-dubliners:7.3] Sau đó họ sống tách nhau. Bà đến gặp cha xứ và được ly thân với ông cùng quyền nuôi con. Bà không cho ông tiền, cũng không cho ăn hay chỗ ở; thế là ông buộc phải đăng ký làm người của viên thừa phát lại. Ông là một gã nghiện rượu nhỏ, gù, tồi tàn, mặt trắng, ria trắng và lông mày trắng kẻ phía trên đôi mắt nhỏ gân hồng và sưng đỏ; và suốt ngày ông ngồi trong phòng thừa phát lại, chờ được giao việc. Bà Mooney, đã rút số tiền còn lại ra khỏi việc buôn thịt và mở một nhà trọ ở phố Hardwicke, là một người đàn bà to lớn oai vệ. Nhà trọ có số khách trôi nổi gồm du khách từ Liverpool và đảo Man và thỉnh thoảng các nghệ sĩ nhà hát tạp kỹ. Số khách thường trú gồm các thư ký trong thành phố. Bà quản nhà một cách khôn ngoan và cứng rắn, biết lúc nào cho chịu, lúc nào nghiêm và lúc nào bỏ qua. Tất cả các chàng trai thường trú đều gọi bà là Bà Chủ. [joyce-dubliners:7.4] Các chàng trai của bà Mooney trả mười lăm shilling một tuần tiền ăn ở (không kể bia hay bia đen bữa tối). Họ chung nhau sở thích và công việc và vì lẽ đó rất thân nhau. Họ bàn với nhau về cơ may của ngựa được cửa và ngựa ngoài cửa. Jack Mooney, con trai Bà Chủ, làm thư ký cho một người môi giới hoa hồng ở phố Fleet, có tiếng là tay khó chơi. Anh thích dùng những lời tục của lính: thường anh về nhà lúc gần sáng. Gặp bạn bè anh luôn có một chuyện hay để kể và luôn chắc là đang theo một món hời—nghĩa là một con ngựa có triển vọng hay một nghệ sĩ có triển vọng. Anh cũng khéo tay với găng đấm và hát những bài hài hước. Tối Chủ nhật thường có một buổi họp mặt ở phòng khách trước nhà bà Mooney. Các nghệ sĩ tạp kỹ chiều lòng; và Sheridan chơi valse và polka và đệm ứng tác. Polly Mooney, con gái Bà Chủ, cũng hát. Cô hát: [joyce-dubliners:7.5] Em là ... cô gái hư. Anh khỏi giả vờ: Anh biết em hư. [joyce-dubliners:7.6] Polly là một cô gái mảnh mai mười chín tuổi; cô có mái tóc nhạt mềm và cái miệng nhỏ đầy. Đôi mắt cô, xám với một sắc xanh lục thoảng qua, có thói quen liếc lên khi cô nói với ai, khiến cô trông như một Đức Mẹ nhỏ hư hỏng. Bà Mooney ban đầu gửi con gái làm thư ký đánh máy trong văn phòng một người buôn ngũ cốc nhưng, vì một gã người của thừa phát lại tai tiếng cứ cách ngày lại đến văn phòng xin được nói một lời với con gái mình, bà đã đưa con về nhà và giao cho làm việc nhà. Vì Polly rất hoạt bát nên ý định là cho cô tự do giao thiệp với các chàng trai. Hơn nữa, các chàng trai thích cảm thấy có một thiếu nữ không xa. Polly, dĩ nhiên, tán tỉnh các chàng trai nhưng bà Mooney, một người phán đoán sắc sảo, biết rằng các chàng chỉ giết thời gian: không ai có ý nghiêm túc. Mọi việc cứ thế một thời gian dài và bà Mooney bắt đầu nghĩ đến việc cho Polly quay lại đánh máy thì bà nhận ra có chuyện gì đó giữa Polly và một trong các chàng trai. Bà theo dõi đôi này và giữ ý riêng. [joyce-dubliners:7.7] Polly biết mình bị theo dõi, nhưng sự im lặng dai dẳng của mẹ vẫn không thể hiểu lầm. Không có sự đồng lõa công khai giữa mẹ và con, không có sự thỏa thuận công khai, nhưng dù người trong nhà bắt đầu bàn tán về chuyện ấy, bà Mooney vẫn không can thiệp. Polly bắt đầu có phần lạ trong cách cư xử và chàng trai hiển nhiên bối rối. Cuối cùng, khi bà cho là đúng lúc, bà Mooney can thiệp. Bà xử các vấn đề luân lý như dao phay xử thịt: và trong trường hợp này bà đã quyết định. [joyce-dubliners:7.8] Đó là một sáng Chủ nhật sáng sủa đầu hè, hứa hẹn nóng, nhưng có làn gió mát thổi. Mọi cửa sổ của nhà trọ đều mở và những tấm rèm ren phồng nhẹ về phía phố dưới khung cửa nâng lên. Tháp chuông nhà thờ George liên tục ngân vang và các tín hữu, từng người hay từng nhóm, băng qua bùng binh nhỏ trước nhà thờ, lộ mục đích bằng dáng vẻ nghiêm trang tự chủ không kém những cuốn sách nhỏ trong bàn tay đeo găng. Bữa sáng ở nhà trọ đã xong và bàn phòng ăn sáng phủ đầy đĩa có những vệt trứng vàng cùng mẩu mỡ và bì thịt xông khói. Bà Mooney ngồi trên chiếc ghế bành mây và nhìn cô hầu Mary dọn đồ ăn sáng. Bà bắt Mary gom vỏ bánh và những mẩu bánh mì vỡ để làm bánh pudding bánh mì thứ Ba. Khi bàn đã dọn, bánh mì vỡ đã gom, đường và bơ cất an toàn dưới khóa, bà bắt đầu dựng lại cuộc nói chuyện bà đã có tối hôm trước với Polly. Mọi việc đúng như bà ngờ: bà đã thẳng thắn trong những câu hỏi và Polly đã thẳng thắn trong những câu trả lời. Cả hai đều có phần vụng về, dĩ nhiên. Bà vụng về vì không muốn đón nhận tin một cách quá xuề xòa hay có vẻ đã đồng lõa, và Polly vụng về không chỉ vì những ám chỉ thuộc loại ấy luôn làm cô vụng về mà còn vì không muốn để người ta nghĩ rằng, trong sự ngây thơ khôn ngoan, cô đã đoán ra ý định đằng sau sự dung túng của mẹ. [joyce-dubliners:7.9] Bà Mooney liếc theo bản năng chiếc đồng hồ mạ vàng nhỏ trên bệ lò sưởi ngay khi qua cơn mơ màng bà nhận ra chuông nhà thờ George đã ngừng. Đã mười một giờ mười bảy phút: bà sẽ có thừa thời gian giải quyết chuyện với ông Doran rồi kịp dự lễ ngắn lúc mười hai giờ ở phố Marlborough. Bà chắc mình sẽ thắng. Trước hết bà có toàn bộ sức nặng của dư luận xã hội về phía mình: bà là một người mẹ bị xúc phạm. Bà đã để ông sống dưới mái nhà bà, cho rằng ông là người có danh dự, và ông chỉ lạm dụng lòng hiếu khách của bà. Ông ba mươi tư hoặc ba mươi lăm tuổi, nên không thể viện cớ tuổi trẻ; cũng không thể viện cớ không biết vì ông là người đã thấy đôi chút về đời. Ông chỉ lợi dụng tuổi trẻ và sự thiếu kinh nghiệm của Polly: điều ấy rõ ràng. Câu hỏi là: Ông sẽ đền bù thế nào? [joyce-dubliners:7.10] Trong những trường hợp thế này phải có sự đền bù. Đối với người đàn ông thì dễ lắm: ông ta có thể đi đường mình như chưa có gì xảy ra, đã có khoảnh khắc khoái lạc, nhưng cô gái phải chịu hậu quả nặng nhất. Một số bà mẹ sẽ bằng lòng vá víu chuyện này bằng một khoản tiền; bà đã biết những trường hợp như vậy. Nhưng bà sẽ không làm thế. Với bà chỉ có một sự đền bù bù đắp được việc con gái mất danh dự: hôn nhân. [joyce-dubliners:7.11] Bà đếm lại tất cả các lá bài của mình trước khi sai Mary lên phòng ông Doran nói bà muốn nói chuyện với ông. Bà cảm thấy chắc mình sẽ thắng. Ông là một thanh niên nghiêm túc, không phóng đãng hay ồn ào như những người khác. Nếu là ông Sheridan hay ông Meade hay Bantam Lyons thì việc của bà đã khó hơn nhiều. Bà không nghĩ ông dám đối mặt với công luận. Tất cả khách trọ trong nhà đều biết đôi chút về chuyện này; vài người đã bịa ra các chi tiết. Hơn nữa, ông làm mười ba năm trong văn phòng một thương gia rượu Công giáo lớn và công luận đối với ông có thể nghĩa là mất việc. Còn nếu ông đồng ý thì mọi chuyện có thể êm. Bà biết ông có lương cao, đó là một chuyện, và bà ngờ ông có chút của để dành. [joyce-dubliners:7.12] Gần nửa giờ rồi! Bà đứng dậy và nhìn mình trong tấm gương lớn. Vẻ quyết đoán trên khuôn mặt to hồng hào làm bà hài lòng và bà nghĩ đến một số bà mẹ bà biết không gả được con gái. [joyce-dubliners:7.13] Ông Doran quả thật rất lo lắng sáng Chủ nhật này. Ông đã hai lần thử cạo râu nhưng tay run đến nỗi buộc phải thôi. Bộ râu đỏ hoe ba ngày viền quanh hàm và cứ hai ba phút một làn sương lại phủ lên kính ông khiến ông phải tháo ra lau bằng khăn tay. Ký ức về lời xưng tội tối hôm trước là nguồn đau nhói với ông; cha đã moi ra mọi chi tiết lố bịch của chuyện này và cuối cùng phóng đại tội của ông đến mức ông gần như biết ơn vì được cho một lối thoát đền bù. Chuyện đã xảy ra. Giờ ông có thể làm gì ngoài cưới cô hay bỏ trốn? Ông không thể trơ mặt. Chuyện chắc chắn sẽ bị bàn tán và ông chủ chắc chắn sẽ nghe. Dublin là một thành phố nhỏ: ai cũng biết việc của người khác. Ông cảm thấy tim nhảy nóng lên trong cổ họng khi nghe, trong trí tưởng tượng xáo động, ông Leonard già gọi bằng giọng khàn: “Bảo ông Doran đến đây, làm ơn.” [joyce-dubliners:7.14] Bao năm phục vụ dài đằng đẵng của ông hóa ra vô ích! Mọi cần cù và siêng năng đều vứt đi! Lúc trẻ ông đã phóng túng, dĩ nhiên; ông đã khoe tư tưởng tự do và chối sự tồn tại của Chúa với bạn bè trong các quán rượu. Nhưng đó là chuyện đã qua ... gần như thế. Ông vẫn mua tờ Reynolds’s Newspaper mỗi tuần nhưng ông chu toàn bổn phận tôn giáo và chín phần mười năm sống nền nếp. Ông có đủ tiền để ổn định; không phải vì thế. Nhưng gia đình sẽ coi thường cô. Trước hết là người cha tai tiếng và rồi nhà trọ của mẹ cô đang bắt đầu có chút tiếng. Ông có cảm giác mình đang bị mắc bẫy. Ông có thể hình dung bạn bè bàn tán chuyện này và cười. Cô hơi thô tục; đôi khi cô nói “tôi có thấy” và “nếu như tôi mà có biết”. Nhưng ngữ pháp thì có gì quan trọng nếu ông thật sự yêu cô? Ông không quyết định được nên thích cô hay khinh cô vì những gì cô đã làm. Dĩ nhiên ông cũng đã làm. Bản năng thúc ông giữ tự do, đừng cưới. Một khi cưới thì hết đời, nó nói. [joyce-dubliners:7.15] Trong lúc ông ngồi bất lực bên mép giường, mặc áo sơ mi và quần, cô gõ nhẹ cửa phòng và bước vào. Cô kể hết, rằng cô đã thú nhận hết với mẹ và mẹ cô sẽ nói chuyện với ông sáng nay. Cô khóc và quàng tay quanh cổ ông, nói: [joyce-dubliners:7.16] “Ôi Bob! Bob! Em phải làm sao? Em phải làm sao bây giờ?” [joyce-dubliners:7.17] Cô sẽ tự kết liễu đời mình, cô nói. [joyce-dubliners:7.18] Ông an ủi cô yếu ớt, bảo cô đừng khóc, rồi sẽ ổn, đừng sợ. Ông cảm thấy trên áo sơ mi sự xáo động của ngực cô. [joyce-dubliners:7.19] Chuyện xảy ra không hoàn toàn là lỗi của ông. Ông nhớ rõ, bằng trí nhớ kiên nhẫn kỳ lạ của người độc thân, những cái vuốt ve vô tình đầu tiên mà chiếc váy, hơi thở, những ngón tay của cô đã trao cho ông. Rồi một đêm khuya khi ông đang cởi đồ đi ngủ, cô đã gõ cửa phòng, rụt rè. Cô muốn thắp lại nến của mình từ nến của ông vì nến cô bị cơn gió thổi tắt. Đó là đêm cô tắm. Cô mặc áo choàng chải tóc rộng mở bằng flanen in hoa. Mu bàn chân trắng của cô sáng lên trong khe đôi dép lông và máu rực ấm sau làn da thơm của cô. Từ đôi bàn tay và cổ tay cô, khi cô châm và giữ vững ngọn nến, cũng thoảng lên một mùi hương nhẹ. [joyce-dubliners:7.20] Những đêm ông về rất khuya chính cô là người hâm nóng bữa tối cho ông. Ông hầu như không biết mình đang ăn gì, cảm thấy cô bên cạnh, một mình, ban đêm, trong căn nhà đang ngủ. Và sự chu đáo của cô! Nếu đêm nào lạnh hay ẩm ướt hay gió thì chắc chắn có một cốc nhỏ punch sẵn cho ông. Có lẽ họ có thể hạnh phúc bên nhau.... [joyce-dubliners:7.21] Họ vẫn cùng lên cầu thang rón rén, mỗi người một ngọn nến, và ở chiếu nghỉ thứ ba trao nhau lời chúc ngủ ngon miễn cưỡng. Họ vẫn hôn nhau. Ông nhớ rõ đôi mắt cô, cái chạm của tay cô và cơn mê của mình.... [joyce-dubliners:7.22] Nhưng cơn mê rồi qua. Ông lặp lại câu của cô, áp vào mình: “Mình phải làm sao?” Bản năng của người độc thân cảnh báo ông giữ lại. Nhưng tội đã có đó; ngay cả ý thức danh dự cũng bảo ông phải đền bù cho một tội như vậy. [joyce-dubliners:7.23] Trong khi ông ngồi cùng cô bên mép giường, Mary đến cửa nói bà chủ muốn gặp ông ở phòng khách. Ông đứng dậy mặc áo khoác và áo gilê, bất lực hơn bao giờ hết. Khi mặc xong ông đến bên cô để an ủi. Rồi sẽ ổn, đừng sợ. Ông để cô khóc trên giường và rên khẽ: “Ôi Chúa ơi!” [joyce-dubliners:7.24] Xuống cầu thang kính ông mờ hơi nước đến nỗi phải tháo ra lau. Ông thèm được xuyên qua mái nhà bay đến một xứ khác nơi ông không bao giờ nghe lại chuyện rắc rối của mình, vậy mà một sức mạnh đẩy ông xuống từng bậc. Gương mặt không khoan nhượng của ông chủ và của Bà Chủ nhìn chằm chằm vào nỗi bối rối của ông. Ở đoạn cầu thang cuối ông gặp Jack Mooney đang đi lên từ buồng đựng thức ăn, ôm hai chai Bass. Họ chào nhau lạnh nhạt; và mắt người tình dừng một hai giây trên gương mặt chó bun dày và đôi cánh tay ngắn dày. Khi xuống chân cầu thang ông liếc lên và thấy Jack nhìn mình từ cửa căn phòng phụ. [joyce-dubliners:7.25] Bỗng ông nhớ đến đêm một trong những nghệ sĩ tạp kỹ, một người Luân Đôn tóc vàng nhỏ con, đã có một ám chỉ khá suồng sã về Polly. Buổi họp mặt suýt tan vì sự hung hăng của Jack. Mọi người cố làm anh nguôi. Nghệ sĩ tạp kỹ, nhợt hơn thường lệ một chút, cứ mỉm cười và nói không có ác ý: nhưng Jack cứ quát vào mặt hắn rằng nếu thằng nào dám giở trò đó với em gái anh thì anh sẽ nhét răng nó xuống họng cho nó biết, đúng thế. [joyce-dubliners:7.26] Polly ngồi một lúc bên mép giường, khóc. Rồi cô lau mắt và đến bên tấm gương. Cô nhúng đầu khăn vào bình nước và làm tỉnh mắt bằng nước mát. Cô nhìn mình nghiêng và chỉnh lại chiếc kẹp tóc trên tai. Rồi cô quay lại giường và ngồi ở chân giường. Cô nhìn những chiếc gối rất lâu và cảnh ấy đánh thức trong tâm trí cô những ký ức thân thiện bí mật. Cô tựa gáy vào thanh giường sắt mát và chìm vào mơ màng. Trên mặt cô không còn thấy sự xáo động nào. [joyce-dubliners:7.27] Cô chờ kiên nhẫn, gần như vui vẻ, không hoảng sợ, những ký ức của cô dần nhường chỗ cho hy vọng và hình dung về tương lai. Hy vọng và hình dung của cô phức tạp đến nỗi cô không còn thấy những chiếc gối trắng mà mắt cô dán vào hay nhớ rằng mình đang đợi điều gì. [joyce-dubliners:7.28] Cuối cùng cô nghe mẹ gọi. Cô bật dậy chạy ra lan can. [joyce-dubliners:7.29] “Polly! Polly!” [joyce-dubliners:7.30] “Vâng, mẹ?” [joyce-dubliners:7.31] “Xuống đây, con. Ông Doran muốn nói chuyện với con.” [joyce-dubliners:7.32] Rồi cô nhớ ra mình đã đợi điều gì. [joyce-dubliners:8.1] Đám mây nhỏ [joyce-dubliners:8.2] Tám năm trước anh đã tiễn bạn ở North Wall và chúc bạn thượng lộ bình an. Gallaher đã thành đạt. Nhìn là biết ngay qua vẻ từng trải, bộ đồ tweed may khéo và giọng không chút e dè. Ít người có tài như anh, và càng ít người giữ được mình không hư hỏng vì thành công như thế. Gallaher có tấm lòng đúng chỗ và anh xứng đáng thắng. Có một người bạn như thế cũng là điều đáng kể. [joyce-dubliners:8.3] Từ bữa trưa đến giờ, Little Chandler chỉ nghĩ đến cuộc gặp Gallaher, lời mời của Gallaher và thành phố lớn Luân Đôn nơi Gallaher sống. Anh được gọi là Little Chandler vì, dù chỉ thấp hơn tầm vóc trung bình chút ít, anh vẫn khiến người ta có cảm giác đó là một người nhỏ bé. Tay anh trắng và nhỏ, khung người mỏng manh, giọng nói êm và cử chỉ tinh tế. Anh chăm sóc hết mức mái tóc và bộ ria tơ vàng và dùng nước hoa kín đáo trên khăn tay. Những vầng trăng khuyết trên móng tay anh hoàn hảo và khi anh cười người ta thoáng thấy một hàng răng trắng trẻ con. [joyce-dubliners:8.4] Ngồi ở bàn làm việc tại King’s Inns anh nghĩ tám năm ấy đã mang lại những thay đổi gì. Người bạn anh từng biết trong vẻ tồi tàn thiếu thốn đã trở thành một nhân vật rực rỡ trên báo chí Luân Đôn. Anh thường quay khỏi công việc viết chán ngắt để nhìn ra cửa sổ văn phòng. Ánh hồng rực của hoàng hôn cuối thu phủ những bãi cỏ và lối đi. Nó rải một trận mưa bụi vàng nhân hậu xuống những cô vú em lôi thôi và những ông già suy nhược ngủ gà trên ghế dài; nó nhấp nháy trên mọi bóng người chuyển động—trên lũ trẻ chạy la hét dọc lối sỏi và trên mọi người đi qua vườn. Anh ngắm cảnh và nghĩ về đời; và (như luôn xảy ra khi anh nghĩ về đời) anh trở nên buồn. Một nỗi u sầu dịu dàng chiếm lấy anh. Anh cảm thấy vô ích biết bao khi vật lộn với số phận, đây là gánh nặng của sự khôn ngoan mà các thời đại đã để lại cho anh. [joyce-dubliners:8.5] Anh nhớ những tập thơ trên kệ ở nhà. Anh đã mua chúng thời còn độc thân và bao buổi tối, khi ngồi trong căn phòng nhỏ cạnh tiền sảnh, anh bị cám dỗ lấy một cuốn từ giá sách xuống đọc to điều gì đó cho vợ nghe. Nhưng sự ngượng ngùng luôn kìm anh lại; và thế là những cuốn sách vẫn nằm trên kệ. Đôi khi anh đọc thầm những câu cho riêng mình và điều ấy an ủi anh. [joyce-dubliners:8.6] Khi giờ làm đã điểm anh đứng dậy và chào từ biệt bàn làm việc và các đồng nghiệp một cách tỉ mỉ. Anh ra từ dưới vòm phong kiến của King’s Inns, một dáng người gọn gàng khiêm tốn, và đi nhanh xuống phố Henrietta. Hoàng hôn vàng đang tàn và không khí đã trở sắc lạnh. Một bầy trẻ con lem luốc đông đúc con phố. Chúng đứng hay chạy dưới lòng đường hay bò lên các bậc thềm trước những cánh cửa há hoác hay ngồi xổm như chuột trên ngưỡng cửa. Little Chandler không để ý đến chúng. Anh khéo léo len qua tất cả sự sống nhỏ bé như loài sâu bọ ấy và dưới bóng những dinh thự gầy guộc như ma nơi giới quý tộc cũ của Dublin từng chè chén ồn ào. Không ký ức quá khứ nào chạm đến anh, vì đầu óc anh đầy một niềm vui hiện tại. [joyce-dubliners:8.7] Anh chưa bao giờ vào Corless’s nhưng anh biết giá trị cái tên. Anh biết người ta đến đó sau giờ xem kịch để ăn hàu và uống rượu mùi; và anh nghe nói bồi bàn ở đó nói tiếng Pháp và tiếng Đức. Đi nhanh ngang qua ban đêm anh đã thấy xe ngựa đậu trước cửa và những quý bà ăn mặc sang trọng, được các chàng hộ tống, xuống xe và vào nhanh. Họ mặc váy sột soạt và nhiều khăn choàng. Mặt họ đánh phấn và họ vén váy lên, khi chạm đất, như những nàng Atalanta hoảng hốt. Anh luôn đi qua không ngoái đầu nhìn. Anh có thói quen đi nhanh trên phố ngay cả ban ngày và mỗi khi thấy mình ở thành phố khuya anh vội vã đi trong e sợ và hồi hộp. Tuy vậy, đôi khi anh tìm đến chính những nguyên nhân khiến mình sợ. Anh chọn những con phố tối nhất hẹp nhất và, khi mạnh dạn bước tới, sự im lặng trải quanh bước chân làm anh bất an, những bóng người lang thang im lặng làm anh bất an; và đôi lúc một tiếng cười khẽ lẩn trốn khiến anh run như chiếc lá. [joyce-dubliners:8.8] Anh rẽ phải về phía phố Capel. Ignatius Gallaher trên báo chí Luân Đôn! Ai nghĩ được chuyện ấy tám năm trước? Dù vậy, giờ khi xem lại quá khứ, Little Chandler có thể nhớ nhiều dấu hiệu của sự vĩ đại tương lai ở bạn mình. Người ta vẫn nói Ignatius Gallaher ngông. Dĩ nhiên, hồi ấy anh giao du với một nhóm phóng đãng, uống thoải mái và vay tiền khắp nơi. Cuối cùng anh dính vào một vụ mờ ám nào đó, một giao dịch tiền bạc: ít ra đó là một cách kể về chuyến ra đi của anh. Nhưng không ai phủ nhận tài năng của anh. Luôn có một ... cái gì đó ở Ignatius Gallaher khiến mình phải nể dù không muốn. Ngay cả khi rách khuỷu tay và cùng đường về tiền anh vẫn giữ bộ mặt táo bạo. Little Chandler nhớ (và ký ức mang lên má anh một chút ửng kiêu hãnh) một câu nói của Ignatius Gallaher khi anh lâm vào thế kẹt: [joyce-dubliners:8.9] “Nghỉ giữa hiệp rồi, các bạn,” anh vẫn nói nhẹ nhàng. “Mũ suy nghĩ của tôi đâu?” [joyce-dubliners:8.10] Đó chính là Ignatius Gallaher; và, khỉ thật, bạn không thể không ngưỡng mộ anh vì điều ấy. [joyce-dubliners:8.11] Little Chandler bước nhanh hơn. Lần đầu trong đời anh cảm thấy mình hơn những người anh đi qua. Lần đầu linh hồn anh nổi loạn trước sự thiếu thanh nhã tẻ nhạt của phố Capel. Không còn nghi ngờ gì: muốn thành công phải ra đi. Ở Dublin không làm được gì. Khi băng qua cầu Grattan anh nhìn xuống dòng sông về phía các bến dưới và thương hại những ngôi nhà còi cọc tội nghiệp. Trong mắt anh chúng như một đám lang thang, co cụm dọc bờ sông, áo cũ phủ bụi và muội, đờ đẫn trước toàn cảnh hoàng hôn và chờ cái lạnh đầu tiên của đêm bảo chúng đứng dậy, rũ mình và cút đi. Anh tự hỏi có thể viết một bài thơ diễn tả ý tưởng ấy không. Có lẽ Gallaher có thể đăng nó giúp anh trên một tờ báo Luân Đôn. Anh có thể viết điều gì độc đáo không? Anh không chắc mình muốn diễn tả ý tưởng nào nhưng ý nghĩ rằng một khoảnh khắc thi ca đã chạm đến mình bén sống trong anh như một niềm hy vọng non dại. Anh bước tiếp dũng cảm. [joyce-dubliners:8.12] Mỗi bước đưa anh gần Luân Đôn hơn, xa hơn cuộc đời tỉnh táo phi nghệ thuật của mình. Một ánh sáng bắt đầu rung lên ở chân trời tâm trí anh. Anh chưa già—ba mươi hai. Có thể nói khí chất anh vừa đúng độ chín. Có biết bao tâm trạng và ấn tượng khác nhau anh muốn diễn tả bằng thơ. Anh cảm thấy chúng trong mình. Anh cố cân linh hồn mình xem có phải linh hồn thi sĩ không. U sầu là âm chủ đạo của khí chất anh, anh nghĩ, nhưng là nỗi u sầu được điều hòa bởi những lần trở lại của đức tin và cam chịu và niềm vui giản dị. Nếu anh có thể diễn tả nó trong một tập thơ có lẽ người ta sẽ lắng nghe. Anh sẽ không bao giờ được nhiều người ưa: anh thấy thế. Anh không thể chi phối đám đông nhưng có thể thu hút một nhóm nhỏ những tâm hồn đồng điệu. Các nhà phê bình Anh, có lẽ, sẽ nhận ra anh là một người của trường phái Celt vì giọng u sầu trong thơ anh; hơn nữa, anh sẽ đưa vào những ám chỉ. Anh bắt đầu nghĩ ra những câu và cụm từ trong lời điểm sách tập thơ sẽ nhận được. “Ông Chandler có tài làm thơ dễ dàng và duyên dáng.” ... “Một nỗi buồn khắc khoải thấm đẫm những bài thơ này.” ... “Âm hưởng Celt.” Tiếc là tên anh trông không Ireland hơn. Có lẽ tốt hơn nếu chèn tên mẹ trước họ: Thomas Malone Chandler, hoặc hay hơn: T. Malone Chandler. Anh sẽ nói với Gallaher về chuyện này. [joyce-dubliners:8.13] Anh theo đuổi mơ màng say sưa đến nỗi đi qua phố mình và phải quay lại. Khi đến gần Corless’s nỗi xáo động cũ bắt đầu lấn át anh và anh dừng trước cửa, do dự. Cuối cùng anh mở cửa và vào. [joyce-dubliners:8.14] Ánh sáng và tiếng ồn của quầy rượu giữ anh ở ngưỡng cửa vài khoảnh khắc. Anh nhìn quanh, nhưng thị giác anh rối vì ánh lấp lánh của nhiều ly rượu đỏ và xanh lục. Quầy rượu với anh dường như đầy người và anh cảm thấy mọi người đang tò mò quan sát mình. Anh liếc nhanh sang phải sang trái (hơi cau mày để chuyến đi của mình có vẻ nghiêm túc), nhưng khi mắt sáng ra chút ít anh thấy không ai quay lại nhìn mình: và kia, đúng thế, là Ignatius Gallaher đang tựa lưng vào quầy và hai chân dạng rộng. [joyce-dubliners:8.15] “Chào, Tommy, anh hùng già, cậu đây rồi! Cậu uống gì? Cậu dùng gì? Tôi uống whisky: thứ ngon hơn mình có bên kia biển. Soda? Lithia? Không khoáng? Tôi cũng vậy. Làm hỏng hương vị.... Này, garçon, mang cho bọn tôi hai nửa whisky mạch nha, làm ơn nhé.... Thế, từ lần tôi gặp cậu cậu xoay xở ra sao? Trời ơi, chúng ta già đi làm sao! Cậu thấy ở tôi có dấu hiệu già không—hả, sao? Hơi bạc và thưa ở đỉnh—sao?” [joyce-dubliners:8.16] Ignatius Gallaher bỏ mũ, để lộ một cái đầu lớn cắt sát. Mặt anh nặng, nhợt và cạo nhẵn. Đôi mắt, màu xanh ánh đá phiến, làm dịu vẻ tái bệnh hoạn và nổi bật hẳn phía trên chiếc cà vạt cam rực anh đeo. Giữa hai nét nổi bật ganh nhau ấy, đôi môi trông rất dài, vô hình và nhợt. Anh cúi đầu và dùng hai ngón tay thương xót sờ lớp tóc thưa trên đỉnh. Little Chandler lắc đầu phủ nhận. Ignatius Gallaher đội mũ lại. [joyce-dubliners:8.17] “Nó kéo người ta xuống,” anh nói. “Đời báo chí. Luôn vội vàng hối hả, đi tìm bài và đôi khi không thấy: rồi lúc nào cũng phải có cái mới trong bài của mình. Mấy ngày này cứ để bản in thử với thợ in đi hết cho quỷ. Tôi mừng quá chừng, nói cho cậu biết, được về xứ cũ. Một kỳ nghỉ có ích cho người ta. Tôi thấy khỏe hơn cả tấn từ khi lại đặt chân xuống Dublin thân yêu bẩn thỉu.... Của cậu đây, Tommy. Nước chứ? Bảo dừng nhé.” [joyce-dubliners:8.18] Little Chandler để whisky của mình bị pha loãng nhiều. [joyce-dubliners:8.19] “Cậu không biết cái gì tốt cho mình đâu, cậu bé,” Ignatius Gallaher nói. “Tôi uống nguyên chất.” [joyce-dubliners:8.20] “Thường tôi uống rất ít,” Little Chandler nói khiêm tốn. “Thỉnh thoảng nửa ly khi gặp vài người trong nhóm cũ: chỉ thế thôi.” [joyce-dubliners:8.21] “À, thôi,” Ignatius Gallaher nói vui vẻ, “mừng chúng ta, mừng những ngày xưa và những người quen cũ.” [joyce-dubliners:8.22] Họ cụng ly và cạn chén. [joyce-dubliners:8.23] “Hôm nay tôi gặp vài người trong băng cũ,” Ignatius Gallaher nói. “O’Hara có vẻ sa sút. Nó làm gì?” [joyce-dubliners:8.24] “Không làm gì,” Little Chandler nói. “Nó xuống dốc rồi.” [joyce-dubliners:8.25] “Nhưng Hogan có chỗ ổn chứ?” [joyce-dubliners:8.26] “Phải; nó ở Ủy ban Ruộng đất.” [joyce-dubliners:8.27] “Tôi gặp nó một đêm ở Luân Đôn và nó có vẻ rất rủng rỉnh.... Tội nghiệp O’Hara! Rượu, tôi đoán?” [joyce-dubliners:8.28] “Cả những thứ khác nữa,” Little Chandler nói cụt. [joyce-dubliners:8.29] Ignatius Gallaher cười. [joyce-dubliners:8.30] “Tommy,” anh nói, “tôi thấy cậu chẳng đổi một chút nào. Cậu vẫn y như con người nghiêm túc hay giảng cho tôi những sáng Chủ nhật khi tôi nhức đầu và lưỡi bợt bẩn. Cậu nên đi đây đó trong thế giới một chút. Cậu chưa từng đến đâu, dù chỉ một chuyến đi sao?” [joyce-dubliners:8.31] “Tôi đã đến đảo Man,” Little Chandler nói. [joyce-dubliners:8.32] Ignatius Gallaher cười. [joyce-dubliners:8.33] “Đảo Man!” anh nói. “Đi Luân Đôn hay Paris: nên chọn Paris. Sẽ tốt cho cậu.” [joyce-dubliners:8.34] “Anh đã thấy Paris à?” [joyce-dubliners:8.35] “Tôi nghĩ là có chứ! Tôi đã lang thang ở đó chút ít.” [joyce-dubliners:8.36] “Có thật nó đẹp như người ta nói không?” Little Chandler hỏi. [joyce-dubliners:8.37] Anh nhấp một chút đồ uống trong khi Ignatius Gallaher uống cạn ly mình một cách táo bạo. [joyce-dubliners:8.38] “Đẹp?” Ignatius Gallaher nói, dừng lại ở chữ ấy và ở hương vị đồ uống. “Nó không đẹp lắm đâu, cậu biết đấy. Dĩ nhiên, nó đẹp.... Nhưng là cuộc sống Paris; đó mới là chuyện. A, không có thành phố nào như Paris về sự vui vẻ, nhộn nhịp, hứng khởi....” [joyce-dubliners:8.39] Little Chandler uống cạn whisky và, sau chút khó khăn, thành công bắt được mắt người pha rượu. Anh gọi thêm cùng loại. [joyce-dubliners:8.40] “Tôi đã đến Moulin Rouge,” Ignatius Gallaher tiếp tục khi người pha rượu đã bê ly đi, “và đến tất cả các quán cà phê phóng túng. Của nóng! Không dành cho một gã sùng đạo như cậu, Tommy.” [joyce-dubliners:8.41] Little Chandler không nói gì cho đến khi người pha rượu mang lại hai ly: rồi anh khẽ chạm ly bạn và đáp lại lời chúc trước. Anh bắt đầu thấy phần nào vỡ mộng. Giọng và cách diễn đạt của Gallaher không làm anh vừa lòng. Có điều gì thô tục ở bạn anh mà trước đây anh chưa để ý. Nhưng có lẽ đó chỉ là kết quả của việc sống ở Luân Đôn giữa sự hối hả và cạnh tranh của báo chí. Nét duyên cá nhân cũ vẫn còn đó dưới dáng vẻ lòe loẹt mới này. Và, rốt cuộc, Gallaher đã sống, đã thấy thế giới. Little Chandler nhìn bạn đầy ghen tị. [joyce-dubliners:8.42] “Mọi thứ ở Paris đều vui,” Ignatius Gallaher nói. “Họ tin vào việc hưởng đời—và cậu không nghĩ họ đúng sao? Muốn hưởng đời cho ra trò thì phải đi Paris. Mà này, họ có cảm tình lớn với người Ireland ở đó. Khi nghe tôi từ Ireland tới họ chỉ muốn ăn tươi nuốt sống tôi, cậu ạ.” [joyce-dubliners:8.43] Little Chandler nhấp bốn năm ngụm từ ly. [joyce-dubliners:8.44] “Nói tôi nghe,” anh nói, “có đúng Paris ... vô luân như người ta nói không?” [joyce-dubliners:8.45] Ignatius Gallaher làm một cử chỉ bao quát khắp nơi bằng tay phải. [joyce-dubliners:8.46] “Chỗ nào cũng vô luân,” anh nói. “Dĩ nhiên cậu có thấy những thứ cay nồng ở Paris. Chẳng hạn đến một buổi dạ hội sinh viên. Ở đó sôi động, nếu cậu thích, khi bọn cocotte bắt đầu buông thả. Tôi đoán cậu biết chúng là gì chứ?” [joyce-dubliners:8.47] “Tôi có nghe nói,” Little Chandler nói. [joyce-dubliners:8.48] Ignatius Gallaher uống cạn whisky và lắc đầu. [joyce-dubliners:8.49] “A,” anh nói, “cậu muốn nói gì thì nói. Không có người phụ nữ nào như người Paris—về phong cách, về sức sống.” [joyce-dubliners:8.50] “Vậy là một thành phố vô luân,” Little Chandler nói với sự nài nỉ rụt rè—“ý tôi là, so với Luân Đôn hay Dublin?” [joyce-dubliners:8.51] “Luân Đôn!” Ignatius Gallaher nói. “Cũng nửa cân tám lạng thôi. Cậu hỏi Hogan đi, cậu bé. Tôi đã chỉ cho nó chút ít về Luân Đôn khi nó sang đó. Nó sẽ mở mắt cậu.... Này, Tommy, đừng biến whisky thành punch: uống đàng hoàng đi.” [joyce-dubliners:8.52] “Không, thật mà....” [joyce-dubliners:8.53] “Ồ, thôi nào, thêm một ly nữa không hại gì cậu. Gì nào? Vẫn cùng loại, tôi đoán?” [joyce-dubliners:8.54] “Thế ... được rồi.” [joyce-dubliners:8.55] “François, cùng loại nữa.... Cậu hút thuốc chứ, Tommy?” [joyce-dubliners:8.56] Ignatius Gallaher lấy hộp xì gà ra. Hai người bạn châm xì gà và phì phèo trong im lặng cho đến khi đồ uống được mang ra. [joyce-dubliners:8.57] “Tôi nói ý kiến của tôi cho cậu nghe,” Ignatius Gallaher nói, sau một lúc ló ra từ những đám mây khói anh đã ẩn náu, “đời thật kỳ cục. Nói chuyện vô luân! Tôi đã nghe những trường hợp—tôi nói gì thế?—tôi đã biết những trường hợp: những trường hợp ... vô luân....” [joyce-dubliners:8.58] Ignatius Gallaher phì phèo xì gà trầm ngâm rồi, bằng giọng điềm tĩnh của một sử gia, anh bắt đầu phác cho bạn vài bức tranh về sự thối nát đang tràn lan ở nước ngoài. Anh tóm tắt những tệ nạn của nhiều thủ đô và có vẻ nghiêng về việc trao cành cọ cho Berlin. Có điều anh không thể bảo đảm (bạn bè anh đã kể), nhưng điều khác anh có kinh nghiệm cá nhân. Anh không tha tầng lớp nào, giai cấp nào. Anh tiết lộ nhiều bí mật của các nhà dòng ở Lục địa và mô tả vài thói tục thời thượng trong giới thượng lưu và kết thúc bằng kể tỉ mỉ một câu chuyện về một nữ công tước Anh—một câu chuyện anh biết là thật. Little Chandler sững sờ. [joyce-dubliners:8.59] “À, thôi,” Ignatius Gallaher nói, “chúng ta đây là ở Dublin cũ kỹ thong thả nơi người ta không biết gì về những chuyện ấy.” [joyce-dubliners:8.60] “Chắc cậu thấy nó chán lắm,” Little Chandler nói, “sau tất cả những nơi khác cậu đã thấy!” [joyce-dubliners:8.61] “Thế,” Ignatius Gallaher nói, “được về đây cũng là một sự thư giãn, cậu biết đấy. Và, rốt cuộc, đây là xứ cũ, như người ta nói, phải không? Không thể không có chút tình cảm với nó. Đó là bản chất con người.... Nhưng kể tôi nghe đôi điều về cậu. Hogan bảo tôi cậu đã ... nếm niềm vui hạnh phúc vợ chồng. Hai năm trước, phải không?” [joyce-dubliners:8.62] Little Chandler đỏ mặt và mỉm cười. [joyce-dubliners:8.63] “Phải,” anh nói. “Tôi cưới hồi tháng Năm năm ngoái.” [joyce-dubliners:8.64] “Mong là chưa quá muộn để gửi lời chúc tốt đẹp nhất,” Ignatius Gallaher nói. “Tôi không biết địa chỉ cậu nếu không đã làm vậy từ hồi ấy.” [joyce-dubliners:8.65] Anh đưa tay ra, Little Chandler bắt lấy. [joyce-dubliners:8.66] “Thế, Tommy,” anh nói, “tôi chúc cậu và gia đình cậu mọi niềm vui đời người, ông bạn già, và hàng đống tiền, và mong cậu đừng chết trước khi tôi bắn cậu. Đó là lời chúc của một người bạn chân thành, một người bạn cũ. Cậu biết chứ?” [joyce-dubliners:8.67] “Tôi biết,” Little Chandler nói. [joyce-dubliners:8.68] “Có nhóc nào không?” Ignatius Gallaher nói. [joyce-dubliners:8.69] Little Chandler lại đỏ mặt. [joyce-dubliners:8.70] “Chúng tôi có một đứa,” anh nói. [joyce-dubliners:8.71] “Trai hay gái?” [joyce-dubliners:8.72] “Một cậu bé.” [joyce-dubliners:8.73] Ignatius Gallaher vỗ lưng bạn một cái vang dội. [joyce-dubliners:8.74] “Hoan hô,” anh nói, “tôi không nghi ngờ cậu đâu, Tommy.” [joyce-dubliners:8.75] Little Chandler mỉm cười, bối rối nhìn ly rượu và cắn môi dưới bằng ba chiếc răng cửa trắng như trẻ con. [joyce-dubliners:8.76] “Mong anh dành một buổi tối cho chúng tôi,” anh nói, “trước khi anh về. Vợ tôi sẽ rất vui được gặp anh. Chúng ta có thể có chút âm nhạc và——” [joyce-dubliners:8.77] “Cảm ơn nhiều lắm, ông bạn già,” Ignatius Gallaher nói, “tiếc là mình không gặp sớm hơn. Nhưng tôi phải đi tối mai.” [joyce-dubliners:8.78] “Tối nay, có lẽ...?” [joyce-dubliners:8.79] “Tôi rất tiếc, ông bạn. Cậu thấy đấy tôi sang đây cùng một người khác, cũng là một chàng trai khôn lanh, và bọn tôi đã hẹn đi một cuộc chơi bài nhỏ. Nếu không vì thế....” [joyce-dubliners:8.80] “Ồ, vậy thì....” [joyce-dubliners:8.81] “Nhưng biết đâu?” Ignatius Gallaher nói ân cần. “Sang năm tôi có thể ghé qua đây một chuyến vì giờ đã phá băng. Chỉ là niềm vui hoãn lại thôi.” [joyce-dubliners:8.82] “Được rồi,” Little Chandler nói, “lần sau anh đến chúng ta phải có một buổi tối cùng nhau. Thế là đã thỏa thuận, phải không?” [joyce-dubliners:8.83] “Phải, thỏa thuận,” Ignatius Gallaher nói. “Sang năm nếu tôi đến, parole d’honneur.” [joyce-dubliners:8.84] “Và để chốt thỏa thuận,” Little Chandler nói, “giờ chúng ta uống thêm một ly nữa thôi.” [joyce-dubliners:8.85] Ignatius Gallaher lấy ra một chiếc đồng hồ vàng lớn và nhìn nó. [joyce-dubliners:8.86] “Là ly cuối chứ?” anh nói. “Vì cậu biết đấy, tôi có hẹn.” [joyce-dubliners:8.87] “Ồ, vâng, chắc chắn,” Little Chandler nói. [joyce-dubliners:8.88] “Được thôi,” Ignatius Gallaher nói, “vậy ta uống thêm một ly như deoc an doruis—đó là cách nói bản xứ hay ho để gọi một ly whisky nhỏ, tôi tin vậy.” [joyce-dubliners:8.89] Little Chandler gọi đồ uống. Cơn đỏ mặt vừa dâng lên mấy khoảnh khắc trước giờ ở lì trên mặt anh. Một chuyện vặt cũng làm anh đỏ mặt bất cứ lúc nào: và giờ anh thấy nóng và phấn khích. Ba ly whisky nhỏ đã lên đầu và điếu xì gà nồng của Gallaher đã làm đầu óc anh rối, vì anh là người yếu ớt và kiêng rượu. Cuộc phiêu lưu gặp Gallaher sau tám năm, thấy mình cùng Gallaher ở Corless’s giữa ánh đèn và tiếng ồn, nghe chuyện của Gallaher và chia sẻ một khoảng ngắn cuộc sống lang bạt và đắc thắng của Gallaher, làm đảo lộn sự quân bình của bản tính nhạy cảm. Anh cảm thấy sâu sắc sự tương phản giữa cuộc đời mình và cuộc đời bạn và nó có vẻ bất công. Gallaher thua anh về dòng dõi và học vấn. Anh chắc mình có thể làm điều gì tốt hơn bạn từng làm, hay có thể làm, điều gì cao hơn thứ báo chí lòe loẹt tầm thường nếu chỉ có cơ hội. Điều gì chắn đường anh? Sự nhút nhát bất hạnh của anh! Anh muốn minh oan cho mình bằng cách nào đó, khẳng định bản lĩnh đàn ông. Anh thấy điều ẩn sau việc Gallaher từ chối lời mời của anh. Gallaher chỉ đang ra vẻ kẻ cả với anh bằng sự thân thiện, cũng như ra vẻ kẻ cả với Ireland bằng chuyến thăm của mình. [joyce-dubliners:8.90] Người pha rượu mang đồ uống đến. Little Chandler đẩy một ly về phía bạn và dũng cảm cầm lấy ly kia. [joyce-dubliners:8.91] “Biết đâu?” anh nói, khi họ nâng ly. “Sang năm khi anh đến, tôi có thể có niềm vui chúc trường thọ và hạnh phúc cho ông bà Ignatius Gallaher.” [joyce-dubliners:8.92] Ignatius Gallaher, đang uống, nhắm một mắt đầy ý nghĩa trên vành ly. Uống xong anh chép môi dứt khoát, đặt ly xuống và nói: [joyce-dubliners:8.93] “Đừng hòng, cậu bé. Tôi sẽ phóng túng trước đã và xem chút đời và thế giới trước khi chui đầu vào bao—nếu có bao giờ.” [joyce-dubliners:8.94] “Rồi sẽ có ngày anh làm,” Little Chandler nói bình thản. [joyce-dubliners:8.95] Ignatius Gallaher quay chiếc cà vạt cam và đôi mắt xanh đá phiến thẳng vào bạn. [joyce-dubliners:8.96] “Cậu nghĩ vậy?” anh nói. [joyce-dubliners:8.97] “Anh sẽ chui đầu vào bao,” Little Chandler lặp lại kiên quyết, “như mọi người nếu anh tìm được cô gái.” [joyce-dubliners:8.98] Anh đã hơi nhấn giọng và anh biết mình đã để lộ bản thân; nhưng, dù màu đỏ trên má đã đậm hơn, anh không nao núng trước ánh nhìn của bạn. Ignatius Gallaher nhìn anh vài khoảnh khắc rồi nói: [joyce-dubliners:8.99] “Nếu chuyện ấy có xảy ra, cậu cứ cược đến đồng cuối cùng là sẽ không có chuyện thơ thẩn tình tứ gì đâu. Tôi định cưới tiền. Cô ta phải có một tài khoản béo ở ngân hàng nếu không thì không hợp với tôi.” [joyce-dubliners:8.100] Little Chandler lắc đầu. [joyce-dubliners:8.101] “Trời ơi, cậu ạ,” Ignatius Gallaher nói mãnh liệt, “cậu biết thế nào không? Tôi chỉ cần nói một lời là ngày mai tôi có cả người đàn bà lẫn tiền mặt. Cậu không tin à? Tôi biết. Có hàng trăm—tôi nói gì thế?—hàng ngàn người Đức và Do Thái giàu, thối ra tiền, sẽ chỉ quá vui mừng.... Cậu chờ một chút, cậu bé. Xem tôi có đánh bài đúng không. Khi tôi làm việc gì tôi là nghiêm túc, tôi nói cho cậu biết. Cứ chờ đi.” [joyce-dubliners:8.102] Anh hất ly lên miệng, uống cạn và cười to. Rồi anh nhìn thẳng phía trước đăm chiêu và nói bằng giọng điềm tĩnh hơn: [joyce-dubliners:8.103] “Nhưng tôi không vội. Họ có thể đợi. Tôi không thích buộc mình vào một người đàn bà, cậu biết đấy.” [joyce-dubliners:8.104] Anh bắt chước bằng miệng hành động nếm và nhăn mặt. [joyce-dubliners:8.105] “Hẳn là dần dà cũng ngấy, tôi nghĩ,” anh nói. [joyce-dubliners:8.106] Little Chandler ngồi trong căn phòng cạnh tiền sảnh, bế một đứa trẻ trong tay. Để tiết kiệm tiền họ không thuê người ở nhưng Monica, em gái trẻ của Annie, đến chừng một tiếng buổi sáng và một tiếng buổi tối để giúp. Nhưng Monica đã về từ lâu. Đã chín giờ kém mười lăm. Little Chandler đã về muộn bữa trà và hơn nữa, anh quên mang về cho Annie gói cà phê của Bewley’s. Dĩ nhiên cô đang bực và trả lời anh cộc lốc. Cô nói cô sẽ không uống trà cũng được nhưng khi gần giờ cửa hàng ở góc đóng cửa, cô quyết định tự đi mua một phần tư pound trà và hai pound đường. Cô khéo léo đặt đứa trẻ đang ngủ vào tay anh và nói: [joyce-dubliners:8.107] “Đây. Đừng đánh thức nó.” [joyce-dubliners:8.108] Một ngọn đèn nhỏ chụp sứ trắng đặt trên bàn và ánh của nó rơi lên một bức ảnh đóng trong khung sừng nhàu. Đó là ảnh Annie. Little Chandler nhìn nó, dừng ở đôi môi mỏng mím chặt. Cô mặc chiếc áo cánh mùa hè xanh nhạt anh đã mang về tặng một hôm thứ Bảy. Nó tốn anh mười shilling mười một xu; nhưng nó tốn anh bao nhiêu nỗi căng thẳng đau đớn! Hôm ấy anh đã khổ thế nào, đứng đợi ở cửa tiệm cho đến khi tiệm vắng, đứng ở quầy và cố tỏ ra thoải mái trong khi cô bán hàng chất những chiếc áo cánh phụ nữ trước mặt anh, trả tiền ở quầy thu ngân và quên nhận đồng xu lẻ tiền thừa, bị cô thu ngân gọi lại, và cuối cùng, cố giấu cơn đỏ mặt khi ra khỏi tiệm bằng cách xem gói hàng có buộc chặt không. Khi anh mang áo về Annie hôn anh và nói nó rất xinh và hợp mốt; nhưng khi nghe giá cô ném áo lên bàn và nói tính mười shilling mười một xu cho nó đúng là lừa đảo. Lúc đầu cô muốn mang trả nhưng khi mặc thử cô thích mê, nhất là kiểu cắt tay áo, và hôn anh và nói anh thật tốt khi nghĩ đến cô. [joyce-dubliners:8.109] Hm!... [joyce-dubliners:8.110] Anh lạnh lùng nhìn vào mắt bức ảnh và chúng đáp lại lạnh lùng. Chắc chắn chúng đẹp và gương mặt cũng đẹp. Nhưng anh thấy có điều gì nhỏ nhen ở đó. Sao nó lại thản nhiên và đài các đến thế? Vẻ điềm tĩnh của đôi mắt làm anh bực. Chúng đẩy anh ra và thách thức anh: không có đam mê trong đó, không có ngây ngất. Anh nghĩ đến điều Gallaher đã nói về những cô gái Do Thái giàu. Những đôi mắt đen phương Đông ấy, anh nghĩ, chúng đầy đam mê biết bao, đầy khao khát nhục cảm!... Tại sao anh đã cưới đôi mắt trong bức ảnh? [joyce-dubliners:8.111] Anh chợt khựng lại vì câu hỏi ấy và lo lắng liếc quanh phòng. Anh thấy có điều gì nhỏ nhen trong đồ đạc xinh xắn anh đã mua cho nhà mình theo lối trả góp. Annie tự chọn chúng và chúng nhắc anh đến cô. Chúng cũng đoan trang và xinh. Một nỗi oán hận âm ỉ đối với cuộc đời mình thức dậy trong anh. Anh không thể thoát khỏi ngôi nhà nhỏ này sao? Đã quá muộn để anh thử sống bạo dạn như Gallaher rồi sao? Anh có thể đi Luân Đôn không? Còn đồ đạc chưa trả hết. Nếu anh chỉ viết được một cuốn sách và xuất bản được, điều đó có thể mở đường cho anh. [joyce-dubliners:8.112] Một tập thơ Byron nằm trước anh trên bàn. Anh mở nó cẩn thận bằng tay trái kẻo đánh thức đứa trẻ và bắt đầu đọc bài thơ đầu tiên trong sách: [joyce-dubliners:8.113] Gió đã lặng, bóng chiều u ám cũng tĩnh lặng, Một làn Zephyr cũng không lang thang qua lùm cây, Trong khi tôi trở lại ngắm mộ Margaret của tôi Và rắc hoa lên nắm bụi tôi yêu. [joyce-dubliners:8.114] Anh dừng lại. Anh cảm thấy nhịp điệu của câu thơ quanh mình trong phòng. Buồn làm sao! Liệu anh cũng viết được như thế, diễn tả nỗi u sầu của tâm hồn mình bằng thơ? Có biết bao điều anh muốn mô tả: chẳng hạn cảm giác vài giờ trước trên cầu Grattan. Nếu anh có thể trở lại tâm trạng ấy.... [joyce-dubliners:8.115] Đứa trẻ tỉnh dậy và bắt đầu khóc. Anh quay khỏi trang sách và cố dỗ nó: nhưng nó không nín. Anh bắt đầu ru nó qua lại trong tay nhưng tiếng khóc nức nở của nó càng sắc. Anh ru nhanh hơn trong khi mắt bắt đầu đọc khổ thứ hai: [joyce-dubliners:8.116] Trong ngôi mộ hẹp này đất nàng nằm, Nắm đất nơi từng.... [joyce-dubliners:8.117] Vô ích. Anh không đọc nổi. Anh không làm được gì. Tiếng khóc của đứa trẻ xuyên màng nhĩ anh. Vô ích, vô ích! Anh là tù nhân suốt đời. Tay anh run lên vì giận và bỗng cúi xuống mặt đứa trẻ anh quát: [joyce-dubliners:8.118] “Im!” [joyce-dubliners:8.119] Đứa trẻ ngừng một khoảnh khắc, co giật vì sợ rồi bắt đầu gào. Anh bật dậy khỏi ghế và đi vội lên xuống phòng với đứa trẻ trong tay. Nó bắt đầu nức nở thảm thương, mất hơi bốn năm giây, rồi bùng lên lại. Những bức tường mỏng của căn phòng vang tiếng ấy. Anh cố dỗ nó nhưng nó nấc dữ dội hơn. Anh nhìn gương mặt co rúm run rẩy của đứa trẻ và bắt đầu hoảng. Anh đếm bảy tiếng nấc không ngắt quãng và hoảng sợ ép đứa trẻ vào ngực. Nếu nó chết!... [joyce-dubliners:8.120] Cửa bật mở và một người đàn bà trẻ chạy vào, thở dốc. [joyce-dubliners:8.121] “Gì thế? Gì thế?” cô kêu. [joyce-dubliners:8.122] Đứa trẻ, nghe tiếng mẹ, bật ra cơn nức nở dữ dội. [joyce-dubliners:8.123] “Không có gì, Annie ... không có gì.... Nó bắt đầu khóc....” [joyce-dubliners:8.124] Cô quăng các gói hàng xuống sàn và giật đứa trẻ khỏi tay anh. [joyce-dubliners:8.125] “Anh làm gì nó?” cô kêu, trừng mắt vào mặt anh. [joyce-dubliners:8.126] Little Chandler đón nhận một khoảnh khắc ánh nhìn của cô và tim anh co thắt khi gặp sự căm ghét trong đó. Anh bắt đầu lắp bắp: [joyce-dubliners:8.127] “Không có gì.... Nó ... nó bắt đầu khóc.... Anh không thể ... anh không làm gì cả.... Sao?” [joyce-dubliners:8.128] Không để ý đến anh cô bắt đầu đi lên xuống phòng, ôm chặt đứa trẻ trong tay và thì thầm: [joyce-dubliners:8.129] “Bé yêu của mẹ! Bé cưng nhỏ của mẹ! Con sợ hả, cưng?... Nào, cưng! Nào!... Lambabaun! Chú cừu nhỏ của mẹ trên đời!... Nào!” [joyce-dubliners:8.130] Little Chandler thấy má mình nóng bừng vì xấu hổ và anh lùi ra khỏi ánh đèn. Anh lắng nghe trong khi cơn nức nở dữ dội của đứa trẻ càng lúc càng dịu; và nước mắt hối hận trào lên mắt anh. [joyce-dubliners:9.1] Bản sao [joyce-dubliners:9.2] Chuông reo ầm ĩ, và khi cô Parker bước tới chiếc ống nói, một giọng giận dữ gào xuống, với thứ âm Bắc Ireland chói tai: [joyce-dubliners:9.3] “Gọi Farrington lên đây!” [joyce-dubliners:9.4] Cô Parker quay về với chiếc máy của mình, nói với một người đàn ông đang viết ở bàn: [joyce-dubliners:9.5] “Ông Alleyne cần anh ở trên lầu.” [joyce-dubliners:9.6] Người đàn ông lầm bầm “Đồ chết tiệt!” trong miệng rồi đẩy ghế đứng dậy. Đứng lên rồi, ông ta cao và to xác. Mặt xệ xuống, đỏ sẫm màu rượu vang, lông mày và ria hung nhạt; mắt hơi lồi, tròng trắng đục bẩn. Ông ta nhấc tấm quầy lên, đi ngang qua đám khách hàng, bước ra khỏi văn phòng với những bước nặng nề. [joyce-dubliners:9.7] Ông ta nặng nề leo cầu thang tới chiếu nghỉ thứ hai, nơi một cánh cửa gắn tấm biển đồng khắc dòng chữ Ông Alleyne. Ông ta dừng lại ở đó, thở phì phò vì nhọc và vì bực, rồi gõ cửa. Giọng the thé kêu lên: [joyce-dubliners:9.8] “Vào đi!” [joyce-dubliners:9.9] Người đàn ông bước vào phòng ông Alleyne. Cùng lúc ấy ông Alleyne, một người nhỏ bé đeo kính gọng vàng trên gương mặt cạo nhẵn, ngoi đầu lên khỏi một chồng giấy tờ. Bản thân cái đầu hồng và trọc đến nỗi trông như một quả trứng lớn nằm trên đống giấy. Ông Alleyne không để phí một giây: [joyce-dubliners:9.10] “Farrington? Thế này là thế nào? Sao tôi cứ phải luôn phàn nàn về anh? Xin hỏi vì sao anh chưa chép bản hợp đồng giữa Bodley và Kirwan? Tôi đã bảo anh là bốn giờ phải xong.” [joyce-dubliners:9.11] “Nhưng ông Shelley bảo, thưa ông——” [joyce-dubliners:9.12] “Ông Shelley bảo, thưa ông.... Xin vui lòng chú ý đến lời tôi nói chứ đừng chú ý đến lời ông Shelley, thưa ông. Lúc nào anh cũng có cớ này cớ nọ để trốn việc. Tôi nói cho anh biết, nếu hợp đồng không chép xong trước tối nay thì tôi sẽ trình việc này lên ông Crosbie.... Giờ anh nghe rõ chưa?” [joyce-dubliners:9.13] “Dạ rõ, thưa ông.” [joyce-dubliners:9.14] “Giờ anh nghe rõ chưa?... À, còn một chuyện nhỏ nữa! Nói với anh cũng như nói với tường. Hiểu cho một lần là xong: bữa trưa của anh là nửa tiếng chứ không phải một tiếng rưỡi. Tôi muốn biết anh đòi ăn mấy món cơ đấy.... Anh có nghe lọt tai không?” [joyce-dubliners:9.15] “Dạ có, thưa ông.” [joyce-dubliners:9.16] Ông Alleyne lại cúi đầu xuống chồng giấy. Người đàn ông nhìn chằm chằm vào cái sọ bóng loáng điều hành công việc của Crosbie & Alleyne, ước chừng nó mỏng manh đến đâu. Một cơn giận nghẹn lấy cổ ông ta trong giây lát rồi qua đi, để lại một cảm giác khát buốt. Ông ta nhận ra cảm giác ấy và biết rằng mình phải có một đêm nhậu cho ra trò. Đã qua giữa tháng, và nếu chép xong kịp giờ, biết đâu ông Alleyne sẽ cho ông ta một giấy lĩnh tiền ở chỗ thủ quỹ. Ông ta đứng yên, nhìn chằm chằm vào cái đầu trên đống giấy. Bỗng ông Alleyne lục tung hết giấy tờ để tìm thứ gì đó. Rồi, như thể đến lúc ấy mới biết có người đứng đó, ông ta lại ngoi đầu lên, nói: [joyce-dubliners:9.17] “Hử? Anh định đứng đó cả ngày chắc? Thật đấy, Farrington, anh khoan thai quá nhỉ!” [joyce-dubliners:9.18] “Tôi đang đợi xem....” [joyce-dubliners:9.19] “Tốt lắm, khỏi cần đợi xem. Xuống nhà mà làm việc.” [joyce-dubliners:9.20] Người đàn ông nặng nề bước ra cửa, và khi ra khỏi phòng, ông ta nghe ông Alleyne gọi với theo rằng nếu hợp đồng không chép xong trước tối thì ông Crosbie sẽ biết chuyện. [joyce-dubliners:9.21] Ông ta trở về bàn ở văn phòng tầng dưới và đếm những tờ còn phải chép. Ông ta cầm bút lên chấm vào mực nhưng vẫn cứ nhìn đờ đẫn vào những chữ cuối cùng mình đã viết: Trong mọi trường hợp, Bernard Bodley bị.... Chiều đang xuống và vài phút nữa họ sẽ thắp đèn khí: lúc đó ông ta mới viết được. Ông ta thấy mình phải làm dịu cơn khát trong cổ. Ông ta đứng dậy khỏi bàn và, nhấc tấm quầy như trước, đi ra khỏi văn phòng. Lúc ông ta đi ra, viên thư ký trưởng nhìn ông ta dò hỏi. [joyce-dubliners:9.22] “Không sao đâu, ông Shelley,” người đàn ông nói, trỏ ngón tay để cho biết đích đến của chuyến đi. [joyce-dubliners:9.23] Viên thư ký trưởng liếc về phía giá mắc mũ nhưng thấy hàng mũ còn đủ nên không nhận xét gì. Vừa ra tới chiếu nghỉ, người đàn ông rút từ túi ra chiếc mũ lưỡi trai kẻ ô kiểu người chăn cừu, đội lên đầu và chạy nhanh xuống cầu thang ọp ẹp. Từ cửa phố, ông ta lén lút đi tiếp sát lề trong về phía góc đường rồi bất thình lình chui tọt vào một ô cửa. Giờ thì ông ta đã an toàn trong gian kín tối om của quán O’Neill, và, lấp đầy ô cửa sổ nhỏ nhìn vào quầy rượu bằng khuôn mặt bừng đỏ của mình, màu rượu vang sẫm hay màu thịt sẫm, ông ta gọi: [joyce-dubliners:9.24] “Này, Pat, làm ơn cho tôi một g.p. đi, người tử tế.” [joyce-dubliners:9.25] Gã bồi mang ra một ly porter thường. Người đàn ông nốc cạn một hơi rồi xin một hạt caraway để át hơi rượu. Ông ta đặt đồng xu lên quầy và, mặc gã bồi mò mẫm tìm nó trong chỗ tối, lùi ra khỏi gian kín lén lút như lúc đã vào. [joyce-dubliners:9.26] Bóng tối cùng sương mù dày đặc đang lấn dần vào buổi chạng vạng tháng Hai, và đèn phố Eustace đã được thắp. Người đàn ông đi dọc theo các dãy nhà cho tới cửa văn phòng, tự hỏi liệu mình có chép xong kịp không. Trên cầu thang, mùi nước hoa ẩm và nồng xộc vào mũi ông ta: hẳn cô Delacour đã đến lúc ông ta ra quán O’Neill. Ông ta nhét lại chiếc mũ vào túi rồi bước vào văn phòng, làm ra vẻ lơ đãng. [joyce-dubliners:9.27] “Ông Alleyne vừa gọi anh,” viên thư ký trưởng nghiêm giọng nói. “Anh đi đâu?” [joyce-dubliners:9.28] Người đàn ông liếc nhìn hai vị khách đang đứng ở quầy như thể ngầm bảo có họ ở đó nên ông ta không trả lời được. Vì cả hai vị khách đều là đàn ông, viên thư ký trưởng cho phép mình bật cười. [joyce-dubliners:9.29] “Tôi biết trò đó,” ông ta nói. “Một ngày năm lần thì hơi nhiều.... Thôi, anh nhanh tay lên mà lấy bản sao thư từ vụ Delacour đưa cho ông Alleyne.” [joyce-dubliners:9.30] Lời quở trách trước mặt thiên hạ, cú chạy lên lầu và ly porter nốc vội làm người đàn ông rối trí, và khi ngồi xuống bàn tìm thứ được yêu cầu, ông ta nhận ra việc chép xong hợp đồng trước năm giờ rưỡi là vô vọng đến mức nào. Đêm tối ẩm ướt đang đến và ông ta thèm được trải nó trong các quán rượu, uống với bạn bè giữa ánh đèn khí chói lòa và tiếng ly lanh canh. Ông ta lôi tập thư từ vụ Delacour ra và rời văn phòng. Ông ta mong ông Alleyne sẽ không phát hiện hai lá thư cuối đã mất. [joyce-dubliners:9.31] Mùi nước hoa ẩm và nồng phủ suốt dọc đường lên phòng ông Alleyne. Cô Delacour là một phụ nữ trung niên trông như người Do Thái. Người ta bảo ông Alleyne mê cô ta, hoặc mê tiền của cô ta. Cô ta hay đến văn phòng và mỗi lần đến thì ở lại rất lâu. Lúc này cô ta đang ngồi cạnh bàn ông, trong một vầng hương thơm, vuốt ve cán chiếc dù và làm chiếc lông vũ đen to trên mũ gật gù. Ông Alleyne đã xoay ghế quay về phía cô ta và vắt chân phải lên đầu gối trái ra vẻ phong lưu. Người đàn ông đặt tập thư từ lên bàn và cúi chào cung kính nhưng cả ông Alleyne lẫn cô Delacour đều không để ý đến cái cúi chào. Ông Alleyne gõ một ngón tay lên tập thư rồi búng nó về phía mình như muốn nói: “Được rồi: anh đi được.” [joyce-dubliners:9.32] Người đàn ông trở xuống văn phòng tầng dưới và lại ngồi vào bàn. Ông ta nhìn đăm đăm vào cụm từ dang dở: Trong mọi trường hợp, Bernard Bodley bị ... và nghĩ thật lạ làm sao khi ba chữ cuối đều bắt đầu bằng chữ B. Viên thư ký trưởng bắt đầu giục cô Parker, nói rằng cô sẽ chẳng bao giờ đánh máy kịp các lá thư để gửi bưu điện. Người đàn ông lắng nghe tiếng máy lách cách vài phút rồi bắt tay vào chép nốt. Nhưng đầu óc ông ta không minh mẫn và tâm trí cứ lạc về ánh đèn chói và tiếng ồn của quán rượu. Đêm nay là đêm dành cho rượu punch nóng. Ông ta vật lộn với bản chép, nhưng khi đồng hồ điểm năm giờ ông ta vẫn còn mười bốn trang phải viết. Chết tiệt! Ông ta không thể xong kịp. Ông ta thèm chửi ầm lên, thèm giáng nắm đấm xuống một thứ gì đó thật mạnh. Ông ta tức đến mức viết Bernard Bernard thay vì Bernard Bodley và phải bắt đầu lại trên một tờ giấy sạch. [joyce-dubliners:9.33] Ông ta thấy mình đủ sức một mình dọn sạch cả văn phòng. Cả người ông ta nhức nhối muốn làm một điều gì, muốn lao ra và hả hê trong bạo lực. Mọi nỗi nhục trong đời làm ông ta điên tiết.... Liệu có thể hỏi riêng thủ quỹ xin ứng trước không? Không, thủ quỹ chẳng ích gì, chẳng ích quái gì: lão sẽ không cho ứng.... Ông ta biết sẽ gặp đám bạn ở đâu: Leonard, O’Halloran và Nosey Flynn. Phong vũ biểu cảm xúc của ông ta đã chỉ vào một cơn náo loạn. [joyce-dubliners:9.34] Trí tưởng tượng cuốn ông ta đi xa đến nỗi tên ông ta bị gọi hai lần ông ta mới đáp. Ông Alleyne và cô Delacour đang đứng bên ngoài quầy và tất cả các thư ký đã quay lại, chờ đợi một điều gì. Người đàn ông đứng dậy khỏi bàn. Ông Alleyne bắt đầu một tràng chửi rủa, nói rằng thiếu hai lá thư. Người đàn ông đáp rằng ông ta không biết gì về chúng, rằng ông ta đã chép đúng từng chữ. Tràng chửi vẫn tiếp tục: nó cay độc và dữ dội đến mức người đàn ông gần như không kìm nổi nắm đấm khỏi giáng xuống cái đầu của gã lùn tịt trước mặt: [joyce-dubliners:9.35] “Tôi không biết gì về hai lá thư nào khác cả,” ông ta nói đờ đẫn. [joyce-dubliners:9.36] “Anh—không—biết—gì. Dĩ nhiên anh không biết gì,” ông Alleyne nói. “Anh nói tôi nghe,” ông ta nói thêm, trước hết liếc nhìn người phụ nữ bên cạnh để tìm sự tán đồng, “anh coi tôi là thằng ngốc à? Anh nghĩ tôi là thằng ngốc hết thuốc chữa sao?” [joyce-dubliners:9.37] Người đàn ông nhìn từ mặt người phụ nữ sang cái đầu hình trứng nhỏ rồi quay lại; và, hầu như trước khi ý thức được, lưỡi ông ta đã bắt trúng một khoảnh khắc may mắn: [joyce-dubliners:9.38] “Tôi nghĩ, thưa ông,” ông ta nói, “đó không phải câu hỏi công bằng để đặt ra với tôi.” [joyce-dubliners:9.39] Đến hơi thở của đám thư ký cũng ngừng lại. Ai nấy sững sờ (kẻ buột ra câu dí dỏm cũng không kém những người bên cạnh), còn cô Delacour, một người đầy đặn dễ mến, bắt đầu mỉm cười toe toét. Ông Alleyne đỏ bừng đến màu hoa hồng dại và miệng giật giật vì cơn giận của một người lùn. Ông ta lắc nắm đấm trước mặt người đàn ông đến mức nó như rung lên, như cái núm của một cỗ máy điện: [joyce-dubliners:9.40] “Đồ hỗn xược! Đồ lưu manh hỗn xược! Tôi sẽ xử anh gọn ghẽ! Cứ chờ xem! Anh sẽ xin lỗi tôi về cái thói hỗn xược ấy, không thì cuốn gói khỏi văn phòng ngay lập tức! Cuốn gói khỏi chỗ này, tôi nói cho anh biết, hoặc xin lỗi tôi!” [joyce-dubliners:9.41] Ông ta đứng trong một ô cửa đối diện văn phòng, canh xem thủ quỹ có ra một mình không. Tất cả thư ký đã đi ra và cuối cùng thủ quỹ ra cùng viên thư ký trưởng. Có nói gì với lão lúc lão đi cùng thư ký trưởng cũng vô ích. Ông ta thấy hoàn cảnh mình đã tệ lắm rồi. Ông ta đã buộc phải xin lỗi ông Alleyne một cách hèn hạ về sự hỗn xược của mình, nhưng biết văn phòng sẽ thành tổ ong vò vẽ thế nào đối với mình. Ông ta nhớ ông Alleyne đã săn đuổi thằng bé Peake ra khỏi văn phòng thế nào để lấy chỗ cho cháu mình. Ông ta thấy hung tợn, khát khao, muốn trả thù, bực với chính mình và với tất cả mọi người. Ông Alleyne sẽ chẳng cho ông ta yên một giờ; đời ông ta sẽ thành địa ngục. Lần này ông ta đã tự biến mình thành thằng ngốc chính hiệu. Sao không giữ nổi cái lưỡi? Nhưng ngay từ đầu họ chưa bao giờ hợp nhau, ông ta và ông Alleyne, từ cái hôm ông Alleyne nghe lỏm ông ta nhại giọng Bắc Ireland của mình cho Higgins và cô Parker cười: đó là khởi đầu của mọi chuyện. Ông ta có thể thử xin Higgins, nhưng mà Higgins thì có bao giờ có gì cho riêng mình. Một gã phải nuôi hai cơ ngơi, dĩ nhiên không thể.... [joyce-dubliners:9.42] Ông ta lại thấy thân hình đồ sộ của mình nhức nhối vì thèm sự dễ chịu của quán rượu. Sương mù bắt đầu làm ông ta lạnh và ông ta tự hỏi liệu có xoay được Pat ở quán O’Neill không. Ông ta không xoay được hắn quá một bob—mà một bob thì chẳng ăn thua gì. Nhưng phải kiếm tiền ở đâu đó: ông ta đã tiêu đồng xu cuối cùng vào ly g.p., và chẳng bao lâu sẽ quá muộn để kiếm tiền ở bất cứ đâu. Bỗng, đang mân mê dây đồng hồ, ông ta nghĩ đến tiệm cầm đồ của Terry Kelly ở phố Fleet. Đúng là cách rồi! Sao không nghĩ ra sớm hơn? [joyce-dubliners:9.43] Ông ta đi nhanh qua con hẻm hẹp ở Temple Bar, lầm bầm với mình rằng tất cả bọn họ cứ xuống địa ngục đi vì ông ta sắp có một đêm ra trò. Gã thư ký ở tiệm Terry Kelly nói Một crown! nhưng người đem cầm nhất quyết đòi sáu shilling; và rốt cuộc sáu shilling được trả cho ông ta đúng như đã đòi. Ông ta bước ra khỏi tiệm cầm đồ vui vẻ, xếp mấy đồng tiền thành một cái ống nhỏ giữa ngón cái và các ngón khác. Ở phố Westmoreland, vỉa hè đông nghẹt những chàng trai cô gái đi làm về và lũ nhóc rách rưới chạy ngược chạy xuôi hét tên các số báo chiều. Người đàn ông đi qua đám đông, nhìn toàn cảnh với vẻ hài lòng kiêu hãnh và nhìn các cô gái văn phòng bằng cặp mắt ra vẻ ông chủ. Đầu ông ta đầy tiếng chuông xe điện và tiếng cần dẫn điện rít, và mũi ông ta đã ngửi thấy làn khói quyện của rượu punch. Vừa đi ông ta vừa soạn trước lời lẽ sẽ kể lại sự việc cho bạn bè: [joyce-dubliners:9.44] “Thế là, tôi chỉ nhìn lão—cứ bình thản, các cậu biết đấy, rồi nhìn sang cô ta. Rồi tôi lại nhìn lão—từ từ thôi, các cậu biết đấy. ‘Tôi nghĩ đó không phải câu hỏi công bằng để đặt ra với tôi,’ tôi bảo.” [joyce-dubliners:9.45] Nosey Flynn đang ngồi ở góc quen thuộc của quán Davy Byrne và khi nghe câu chuyện, anh ta đãi Farrington một ly nửa, bảo đó là câu khôn khéo nhất anh ta từng nghe. Đến lượt Farrington đãi một ly. Một lúc sau O’Halloran và Paddy Leonard bước vào và câu chuyện được kể lại cho họ. O’Halloran đãi cả bọn whisky mạch nha nóng, mỗi người một ly, và kể câu đối đáp của mình với viên thư ký trưởng hồi ở quán Callan phố Fownes; nhưng vì câu đối đáp ấy theo lối của những người chăn cừu phóng khoáng trong thơ điền viên, anh ta phải nhận là nó không khôn bằng câu của Farrington. Nghe vậy Farrington bảo anh em nốc cạn đi rồi gọi thêm. [joyce-dubliners:9.46] Đang lúc họ gọi thứ độc dược của mình thì ai bước vào nếu không phải Higgins! Dĩ nhiên anh ta phải nhập bọn. Mọi người xin anh ta kể phiên bản của mình, và anh ta kể rất hoạt bát, vì cảnh năm ly whisky nóng nhỏ làm người ta phấn chấn. Ai cũng cười rống lên khi anh ta diễn cảnh ông Alleyne lắc nắm đấm trước mặt Farrington. Rồi anh ta nhại Farrington, nói “Và ông đây, tỉnh bơ như không,” trong khi Farrington nhìn cả bọn bằng đôi mắt nặng nề đục bẩn, mỉm cười và thỉnh thoảng dùng môi dưới hớp lại những giọt rượu lạc trên ria. [joyce-dubliners:9.47] Khi tuần rượu ấy hết thì có một quãng lặng. O’Halloran có tiền nhưng hai người kia dường như không ai có; thế là cả bọn rời quán có phần tiếc rẻ. Ở góc phố Duke, Higgins và Nosey Flynn tách chéo sang trái trong khi ba người kia quay về phía trung tâm. Mưa phùn rơi trên những con phố lạnh và khi tới Ballast Office, Farrington đề nghị quán Scotch House. Quầy rượu chật người và ồn tiếng nói tiếng ly. Ba người đẩy qua mấy người bán diêm rên rỉ ở cửa và lập thành một nhóm nhỏ ở góc quầy. Họ bắt đầu trao đổi chuyện. Leonard giới thiệu họ với một gã trẻ tên Weathers đang biểu diễn ở Tivoli với tư cách nghệ sĩ nhào lộn và tạp kỹ. Farrington đãi cả bọn một vòng. Weathers nói anh sẽ dùng một ly Irish nhỏ với Apollinaris. Farrington, vốn có quan niệm rõ ràng về cái gì ra cái gì, hỏi anh em có muốn thêm Apollinaris không; nhưng anh em bảo Tim cho ly của họ nóng. Câu chuyện chuyển sang sân khấu. O’Halloran đãi một vòng rồi Farrington đãi một vòng nữa, Weathers phản đối rằng lòng hiếu khách thế này Ireland quá. Anh hứa sẽ đưa họ vào hậu trường và giới thiệu với vài cô gái xinh. O’Halloran nói anh và Leonard sẽ đi, nhưng Farrington thì không đi vì là người có vợ; và đôi mắt nặng nề đục bẩn của Farrington liếc cả bọn, tỏ ý ông hiểu mình đang bị trêu. Weathers bắt mọi người uống thêm đúng một chút rượu thuốc nhỏ anh bao và hứa sẽ gặp họ sau ở quán Mulligan phố Poolbeg. [joyce-dubliners:9.48] Khi Scotch House đóng cửa, họ đi vòng sang Mulligan. Họ vào phòng khách phía sau và O’Halloran gọi mỗi người một ly special nóng nhỏ. Tất cả bắt đầu thấy lâng lâng. Farrington vừa định đãi thêm một vòng thì Weathers quay lại. Farrington thở phào, vì lần này anh uống một ly bia đắng. Quỹ đang cạn nhưng vẫn đủ giữ họ đi tiếp. Chẳng bao lâu hai cô gái trẻ đội mũ lớn và một chàng trai mặc com-lê kẻ ca-rô bước vào và ngồi ở bàn gần đó. Weathers chào họ và nói với cả nhóm rằng họ ở Tivoli ra. Mắt Farrington cứ chốc chốc lại đảo về phía một trong hai cô. Dáng vẻ cô ta có gì đó thu hút. Một chiếc khăn lớn bằng vải muslin xanh lông công quấn quanh mũ và thắt nơ lớn dưới cằm; cô đeo găng tay vàng tươi dài tới khuỷu. Farrington say mê nhìn cánh tay đầy đặn mà cô hay cử động, và cử động rất duyên; và khi, sau một lúc, cô đáp lại cái nhìn của ông, ông càng thán phục đôi mắt nâu sẫm to của cô. Vẻ nhìn xéo trong đó làm ông mê mẩn. Cô liếc ông một hai lần và khi nhóm rời phòng, cô chạm vào ghế của ông và nói “Ồ, xin lỗi!” bằng giọng London. Ông nhìn theo cô ra khỏi phòng với hy vọng cô sẽ ngoái lại nhìn ông, nhưng ông thất vọng. Ông nguyền rủa cảnh hết tiền và nguyền rủa tất cả các vòng rượu mình đã đãi, nhất là tất cả whisky và Apollinaris đã đãi Weathers. Nếu có thứ gì ông ghét thì đó là đồ ăn bám. Ông tức đến mức không còn theo kịp câu chuyện của bạn bè. [joyce-dubliners:9.49] Khi Paddy Leonard gọi, ông mới biết họ đang nói chuyện về những kỳ công sức mạnh. Weathers đang khoe bắp tay trước mọi người và khoác lác đến nỗi hai người kia đã gọi Farrington ra bảo vệ danh dự dân tộc. Farrington bèn xắn tay áo lên và khoe bắp tay trước mọi người. Hai cánh tay được xem xét và so sánh và cuối cùng nhất trí so sức. Bàn được dọn trống và hai người chống khuỷu tay lên đó, nắm tay nhau. Khi Paddy Leonard nói “Bắt đầu!” mỗi người phải cố ép tay người kia xuống mặt bàn. Farrington trông rất nghiêm trang và quyết tâm. [joyce-dubliners:9.50] Cuộc thử bắt đầu. Sau chừng ba mươi giây Weathers từ từ ép tay đối thủ xuống mặt bàn. Khuôn mặt màu rượu vang sẫm của Farrington càng đỏ sẫm hơn vì giận và nhục khi bị một thằng nhóc choai choai đánh bại. [joyce-dubliners:9.51] “Cậu không được dồn cả sức nặng người vào đó. Chơi cho đàng hoàng,” ông nói. [joyce-dubliners:9.52] “Ai chơi không đàng hoàng?” người kia nói. [joyce-dubliners:9.53] “Làm lại nào. Hai ván thắng ba.” [joyce-dubliners:9.54] Cuộc thử lại bắt đầu. Gân nổi lên trên trán Farrington, và vẻ xanh xao trên nước da Weathers chuyển sang đỏ như hoa mẫu đơn. Tay và cánh tay họ run lên dưới sức ép. Sau một cuộc vật lộn dài Weathers lại từ từ ép tay đối thủ xuống mặt bàn. Những người xem vỗ tay xì xào. Gã bồi, đang đứng cạnh bàn, gật cái đầu đỏ về phía người thắng và nói với vẻ thân mật ngớ ngẩn: [joyce-dubliners:9.55] “A! Thế mới đúng bí quyết!” [joyce-dubliners:9.56] “Mày thì biết cái quái gì?” Farrington nói dữ dội, quay sang gã. “Mày chõ mồm vào làm gì?” [joyce-dubliners:9.57] “Suỵt, suỵt!” O’Halloran nói, thấy vẻ hung dữ trên mặt Farrington. “Móc túi ra đi anh em. Thêm một chầu smahan nhỏ nữa rồi chuồn.” [joyce-dubliners:9.58] Một người đàn ông mặt rất hằm hằm đứng ở góc cầu O’Connell chờ chiếc xe điện Sandymount nhỏ đưa về nhà. Lòng ông ta đầy cơn giận âm ỉ và thèm trả thù. Ông ta thấy nhục nhã và bất mãn; thậm chí chẳng thấy say; và trong túi chỉ còn hai penny. Ông ta nguyền rủa tất cả. Ông ta đã tự hại mình ở văn phòng, cầm đồng hồ, tiêu hết tiền; mà thậm chí còn chưa say. Ông ta lại bắt đầu thấy khát và thèm được trở lại quán rượu nóng nực nồng nặc. Ông ta đã mất tiếng là người khỏe, bị một thằng nhóc quèn đánh bại hai lần. Tim ông ta trương lên vì cuồng nộ, và khi nghĩ đến người phụ nữ đội mũ lớn đã chạm vào ông và nói Xin lỗi! thì cơn cuồng nộ gần như làm ông nghẹt thở. [joyce-dubliners:9.59] Xe điện thả ông ta xuống đường Shelbourne và ông ta lách cái thân hình đồ sộ đi trong bóng tường doanh trại. Ông ta ghét phải về nhà. Khi bước vào cửa hông ông ta thấy nhà bếp trống và lửa bếp gần tắt. Ông ta gào lên lầu: [joyce-dubliners:9.60] “Ada! Ada!” [joyce-dubliners:9.61] Vợ ông ta là một người đàn bà nhỏ nhắn mặt nhọn, hay bắt nạt chồng khi ông tỉnh và bị ông bắt nạt khi ông say. Họ có năm đứa con. Một cậu bé chạy xuống cầu thang. [joyce-dubliners:9.62] “Ai đấy?” người đàn ông nói, nhìn xuyên qua bóng tối. [joyce-dubliners:9.63] “Con đây, ba.” [joyce-dubliners:9.64] “Mày là ai? Charlie à?” [joyce-dubliners:9.65] “Không, ba. Tom.” [joyce-dubliners:9.66] “Mẹ mày đâu?” [joyce-dubliners:9.67] “Mẹ ra nhà nguyện rồi.” [joyce-dubliners:9.68] “Phải rồi.... Bà ấy có nghĩ tới chuyện để phần cơm tối cho tao không?” [joyce-dubliners:9.69] “Dạ có, ba. Con——” [joyce-dubliners:9.70] “Thắp đèn lên. Mày để chỗ này tối om là sao? Mấy đứa kia đi ngủ chưa?” [joyce-dubliners:9.71] Người đàn ông ngồi phịch xuống một chiếc ghế trong khi cậu bé thắp đèn. Ông ta bắt đầu nhại giọng đều đều của con trai, nói một nửa với chính mình: “Ra nhà nguyện. Ra nhà nguyện cơ đấy!” Khi đèn đã thắp, ông ta đập nắm đấm xuống bàn và quát: [joyce-dubliners:9.72] “Bữa tối của tao là gì?” [joyce-dubliners:9.73] “Con định ... nấu nó, ba,” cậu bé nói. [joyce-dubliners:9.74] Người đàn ông nhảy dựng lên giận dữ và chỉ vào bếp lửa. [joyce-dubliners:9.75] “Trên cái bếp đó! Mày để lửa tắt! Trời ơi, tao sẽ dạy cho mày chừa cái trò đó!” [joyce-dubliners:9.76] Ông ta bước một bước tới cửa và chộp lấy cây gậy dựng sau cánh cửa. [joyce-dubliners:9.77] “Tao sẽ dạy cho mày biết thế nào là để lửa tắt!” ông ta nói, xắn tay áo lên để cánh tay được thoải mái. [joyce-dubliners:9.78] Cậu bé kêu “Ôi, ba!” và chạy rên rỉ quanh bàn, nhưng người đàn ông đuổi theo và tóm lấy áo cậu. Cậu bé nhìn quanh hoảng loạn nhưng không thấy đường thoát, quỳ sụp xuống. [joyce-dubliners:9.79] “Nào, lần sau mày lại để lửa tắt nữa đi!” người đàn ông nói, vụt mạnh vào cậu bằng cây gậy. “Nhận lấy, đồ ranh con!” [joyce-dubliners:9.80] Cậu bé thét lên đau đớn khi cây gậy cắt vào đùi. Cậu chắp hai tay giơ lên không và giọng cậu run lên vì sợ. [joyce-dubliners:9.81] “Ôi, ba!” cậu kêu. “Đừng đánh con, ba! Và con sẽ ... con sẽ đọc kinh Kính Mừng cho ba.... Con sẽ đọc kinh Kính Mừng cho ba, ba ơi, nếu ba đừng đánh con.... Con sẽ đọc kinh Kính Mừng....” [joyce-dubliners:10.1] Đất sét [joyce-dubliners:10.2] Bà quản lý đã cho phép cô ra ngoài ngay khi bữa trà của các chị em xong và Maria mong chờ buổi tối được ra ngoài. Gian bếp sạch bóng: bà đầu bếp bảo có thể soi mặt vào mấy chiếc nồi đồng lớn. Lửa cháy đẹp và sáng, và trên một chiếc bàn bên có bốn ổ barmbrack rất to. Mấy ổ barmbrack này trông như chưa cắt; nhưng lại gần nhìn sẽ thấy chúng đã được cắt thành những lát dày dài đều tăm tắp, sẵn sàng chuyền đi trong bữa trà. Chính Maria đã cắt chúng. [joyce-dubliners:10.3] Maria quả thật rất, rất nhỏ bé, nhưng mũi cô rất dài và cằm cô rất dài. Cô nói hơi giọng mũi, lúc nào cũng dịu dàng: “Vâng, chị ơi,” và “Không, chị ơi.” Lúc nào các chị em cãi nhau bên chậu giặt thì người ta cũng cho gọi cô và lúc nào cô cũng giảng hòa được. Một hôm bà quản lý đã nói với cô: [joyce-dubliners:10.4] “Maria, chị đúng là người hòa giải thực thụ!” [joyce-dubliners:10.5] Và bà phó quản lý cùng hai bà trong Hội đồng đã nghe lời khen ấy. Còn Ginger Mooney thì lúc nào cũng nói chị ấy sẽ cho con câm trông bàn là biết tay thế nào, nếu không vì Maria. Ai cũng quý Maria. [joyce-dubliners:10.6] Các chị em sẽ uống trà lúc sáu giờ và cô sẽ đi được trước bảy giờ. Từ Ballsbridge đến Pillar, hai mươi phút; từ Pillar đến Drumcondra, hai mươi phút; và hai mươi phút để mua đồ. Cô sẽ đến đó trước tám giờ. Cô lấy chiếc ví có khóa bạc ra và đọc lại dòng chữ Quà từ Belfast. Cô rất thích chiếc ví này vì Joe đã mang nó về cho cô năm năm trước khi cậu và Alphy đi chuyến du ngoạn Belfast ngày Thứ Hai Lễ Hiện Xuống. Trong ví có hai đồng nửa crown và mấy đồng xu lẻ. Cô sẽ còn nguyên năm shilling sau khi trả tiền xe điện. Họ sẽ có một buổi tối vui biết bao, cả lũ trẻ hát! Chỉ mong Joe đừng về nhà trong tình trạng say. Cậu thành người khác hẳn khi đã dính chút rượu. [joyce-dubliners:10.7] Cậu thường muốn cô đến ở cùng họ; nhưng cô sẽ thấy mình là người thừa (dù vợ Joe lúc nào cũng rất tốt với cô) và cô đã quen với cuộc sống ở tiệm giặt. Joe là chàng trai tốt. Cô đã nuôi nấng cậu và cả Alphy; và Joe thường nói: [joyce-dubliners:10.8] “Má là má nhưng Maria mới thật là mẹ con.” [joyce-dubliners:10.9] Sau khi gia đình tan, hai cậu đã xin cho cô chỗ làm ở tiệm giặt Dublin by Lamplight, và cô thích nơi ấy. Trước kia cô có thành kiến rất xấu về người Tin Lành nhưng giờ cô nghĩ họ là những người rất tốt, hơi lặng lẽ và nghiêm nghị, nhưng vẫn là những người rất dễ sống chung. Rồi cô có những chậu cây trong nhà kính và thích chăm sóc chúng. Cô có những cây dương xỉ và cây sáp rất đẹp và bất cứ khi nào có ai đến thăm cô đều cho khách một hai nhánh giâm từ nhà kính. Có một điều cô không thích, đó là những tờ giảng đạo dán dọc lối đi; nhưng bà quản lý là người rất dễ làm việc chung, thật nhã nhặn. [joyce-dubliners:10.10] Khi bà đầu bếp bảo mọi thứ đã sẵn sàng, cô vào phòng các chị em và bắt đầu kéo chiếc chuông lớn. Vài phút sau các chị em bắt đầu kéo vào từng tốp hai ba người, lau đôi tay đang bốc hơi vào váy lót và kéo tay áo blouse xuống che đôi cánh tay đỏ bốc hơi. Họ yên vị trước những chiếc cốc khổng lồ mà bà đầu bếp và con câm rót đầy trà nóng, đã pha sẵn sữa và đường trong những chiếc ca thiếc khổng lồ. Maria giám sát việc chia barmbrack và bảo đảm mỗi chị nhận đủ bốn lát. Có rất nhiều tiếng cười đùa trong bữa. Lizzie Fleming nói chắc chắn Maria sẽ bắt được chiếc nhẫn và, dù Fleming đã nói câu ấy suốt bao nhiêu mùa Hallow Eve, Maria vẫn phải cười và nói cô chẳng cần nhẫn cũng chẳng cần chồng; và khi cô cười đôi mắt xám xanh lấp lánh vẻ e thẹn thất vọng và chóp mũi gần chạm chóp cằm. Rồi Ginger Mooney nâng cốc trà lên chúc sức khỏe Maria trong khi các chị khác gõ cốc lách cách lên bàn, và nói chị tiếc không có một ngụm porter để uống chúc. Và Maria lại cười đến khi chóp mũi gần chạm chóp cằm và thân hình bé xíu gần như rung rã rời vì cô biết Mooney có ý tốt dù, dĩ nhiên, chị ta có lối nghĩ của một người đàn bà tầm thường. [joyce-dubliners:10.11] Nhưng Maria vui biết bao khi các chị em uống trà xong và bà đầu bếp cùng con câm bắt đầu dọn đồ trà! Cô vào căn phòng ngủ nhỏ của mình và, nhớ ra sáng mai là buổi lễ sáng, chỉnh kim đồng hồ báo thức từ bảy giờ về sáu giờ. Rồi cô cởi váy làm việc và đôi giày ở nhà, bày chiếc váy đẹp nhất lên giường và đôi giày diện nhỏ xíu cạnh chân giường. Cô cũng đổi áo blouse và, đứng trước gương, cô nghĩ đến cách cô từng ăn mặc đi lễ sáng Chủ nhật khi còn là thiếu nữ; và cô nhìn bằng một niềm trìu mến hơi cổ lỗ cái thân hình bé xíu mà cô đã tô điểm bao lần. Dù đã ngần ấy tuổi, cô vẫn thấy đó là một thân hình bé nhỏ gọn gàng, dễ thương. [joyce-dubliners:10.12] Khi ra ngoài các con phố sáng loáng nước mưa và cô mừng vì có chiếc áo mưa nâu cũ. Xe điện đầy người và cô phải ngồi trên chiếc ghế đẩu nhỏ ở cuối toa, đối diện mọi người, mũi chân vừa chạm sàn. Cô sắp đặt trong đầu mọi việc định làm và nghĩ thật tốt biết bao khi được tự lập và có tiền của mình trong túi. Cô mong họ sẽ có một buổi tối vui. Cô chắc là sẽ vậy nhưng không thể không nghĩ thật đáng tiếc khi Alphy và Joe không nói chuyện với nhau. Giờ họ cứ luôn gây gổ nhưng khi còn là hai cậu bé với nhau họ từng là bạn thân nhất: nhưng đời vốn thế. [joyce-dubliners:10.13] Cô xuống xe điện ở Pillar và chen nhanh qua đám đông. Cô vào tiệm bánh Downes nhưng tiệm đông người đến nỗi mãi mới có ai phục vụ. Cô mua một tá bánh penny đủ loại, và cuối cùng ra khỏi tiệm ôm một túi lớn. Rồi cô nghĩ còn mua gì nữa: cô muốn mua thứ gì thật ngon. Chắc chắn họ sẽ có nhiều táo và quả hạch. Khó biết mua gì và cô chỉ nghĩ được bánh. Cô quyết định mua bánh mận nhưng bánh mận của Downes không đủ lớp kem hạnh nhân phía trên nên cô sang một tiệm ở phố Henry. Ở đây cô chọn mãi mới vừa ý và cô gái trẻ ăn diện đứng sau quầy, rõ là hơi bực cô, hỏi cô có phải mua bánh cưới không. Điều đó làm Maria đỏ mặt và mỉm cười với cô gái; nhưng cô gái coi chuyện rất nghiêm túc và cuối cùng cắt một lát bánh mận dày, gói lại và nói: [joyce-dubliners:10.14] “Hai shilling bốn, thưa bà.” [joyce-dubliners:10.15] Cô nghĩ mình sẽ phải đứng trên xe điện Drumcondra vì không chàng trai nào có vẻ để ý đến cô nhưng một quý ông lớn tuổi nhường chỗ cho cô. Ông là một quý ông mập mạp đội mũ cứng nâu; mặt vuông đỏ và ria hoa râm. Maria nghĩ ông trông như một vị đại tá và cô thấy ông lịch sự hơn hẳn các chàng trai chỉ nhìn thẳng phía trước. Ông bắt đầu trò chuyện với cô về Hallow Eve và thời tiết mưa. Ông đoán túi đầy đồ ngon cho lũ nhỏ và nói bọn trẻ vui chơi khi còn trẻ là lẽ đương nhiên. Maria đồng ý và nhã nhặn gật đầu và hừm hừm đáp lời ông. Ông rất tử tế với cô, và khi cô xuống ở Canal Bridge cô cảm ơn và cúi chào, ông cúi chào lại và nâng mũ và mỉm cười dễ mến, và trong khi cô đi dọc dãy nhà, cúi cái đầu bé xíu dưới mưa, cô nghĩ thật dễ nhận ra một quý ông ngay cả khi ông ấy có chút hơi men. [joyce-dubliners:10.16] Mọi người đều nói: “Ồ, Maria đến kìa!” khi cô đến nhà Joe. Joe có nhà, đã đi làm về, và tất cả lũ trẻ đều mặc đồ Chủ nhật. Có hai cô bé lớn bên nhà hàng xóm sang và các trò chơi đang diễn ra. Maria đưa túi bánh cho cậu con trai cả, Alphy, để chia và bà Donnelly nói cô chu đáo quá, mang cả một túi bánh lớn như thế và bắt tất cả lũ trẻ nói: [joyce-dubliners:10.17] “Cảm ơn Maria ạ.” [joyce-dubliners:10.18] Nhưng Maria nói cô đã mang thứ đặc biệt cho ba và má, thứ chắc chắn hai người sẽ thích, và cô bắt đầu tìm miếng bánh mận. Cô tìm trong túi Downes rồi trong các túi áo mưa rồi trên giá treo ở sảnh nhưng chẳng thấy đâu cả. Rồi cô hỏi tất cả lũ trẻ có đứa nào ăn nó không—tất nhiên là nhầm—nhưng bọn trẻ đều nói không và trông như không muốn ăn bánh nếu bị buộc tội ăn cắp. Ai cũng có cách giải cho điều bí ẩn và bà Donnelly nói rõ ràng Maria để quên nó trên xe điện. Maria, nhớ ông quý ông ria hoa râm đã làm cô bối rối thế nào, đỏ mặt vì xấu hổ, bực bội và thất vọng. Nghĩ đến điều bất ngờ nhỏ bé hỏng bét và hai shilling bốn vứt đi vô ích, cô suýt khóc òa. [joyce-dubliners:10.19] Nhưng Joe nói không sao và bắt cô ngồi bên lò sưởi. Cậu rất tử tế với cô. Cậu kể cho cô mọi chuyện xảy ra ở văn phòng, nhắc lại cho cô một câu đáp khôn khéo mình đã nói với giám đốc. Maria không hiểu vì sao Joe cười nhiều đến thế về câu đáp ấy nhưng cô nói vị giám đốc chắc là người rất hống hách. Joe nói ông ta không tệ lắm nếu biết cách xử, rằng ông là người tử tế miễn là đừng làm ông ta phật ý. Bà Donnelly chơi dương cầm cho bọn trẻ và chúng nhảy và hát. Rồi hai cô bé hàng xóm chuyền quả hạch. Không ai tìm thấy cái kẹp hạch và Joe suýt nổi cáu vì chuyện đó và hỏi sao họ nghĩ Maria bóp vỡ hạch được khi không có cái kẹp. Nhưng Maria nói cô không thích quả hạch và họ đừng bận tâm vì cô. Rồi Joe hỏi cô có uống một chai stout không và bà Donnelly nói trong nhà còn có rượu vang port nếu cô thích hơn. Maria nói cô thà họ đừng mời cô dùng gì cả: nhưng Joe nài. [joyce-dubliners:10.20] Thế là Maria để cậu làm theo ý và họ ngồi bên lò sưởi nói chuyện xưa và Maria nghĩ mình sẽ nói giúp vài lời tốt cho Alphy. Nhưng Joe kêu lên xin Chúa đánh chết cậu tại chỗ nếu cậu còn nói với anh mình một lời nào nữa và Maria nói cô xin lỗi đã nhắc chuyện ấy. Bà Donnelly bảo chồng thật xấu hổ khi nói thế về chính máu thịt của mình nhưng Joe nói Alphy chẳng phải anh cậu và suýt có một trận cãi nhau vì chuyện đó. Nhưng Joe nói cậu sẽ không nổi nóng vì đêm nay là đêm gì và bảo vợ mở thêm stout. Hai cô bé hàng xóm đã bày vài trò chơi Hallow Eve và chẳng mấy chốc mọi thứ lại vui vẻ. Maria vui khi thấy lũ trẻ vui và Joe cùng vợ tinh thần tốt như vậy. Hai cô bé hàng xóm đặt mấy cái đĩa nhỏ lên bàn rồi dẫn lũ trẻ lại bàn, bịt mắt. Một đứa trúng sách kinh và ba đứa trúng nước; và khi một cô bé hàng xóm trúng chiếc nhẫn, bà Donnelly lắc ngón tay với cô bé đang đỏ mặt như muốn nói: Ồ, tôi biết hết đấy! Rồi họ nhất định bịt mắt Maria và dẫn cô lại bàn xem cô sẽ trúng gì; và trong lúc họ buộc khăn, Maria cười và cười mãi đến khi chóp mũi gần chạm chóp cằm. [joyce-dubliners:10.21] Họ dẫn cô lại bàn giữa tiếng cười đùa và cô đưa tay ra không trung như được bảo. Cô đưa tay đảo qua đảo lại trong không khí và hạ xuống một trong mấy chiếc đĩa. Cô cảm thấy một thứ mềm ướt dưới các ngón tay và ngạc nhiên vì không ai nói gì hay cởi khăn bịt cho cô. Có một quãng lặng vài giây; rồi nhiều tiếng lục đục và thì thầm. Ai đó nói gì đó về khu vườn, và cuối cùng bà Donnelly nói điều gì rất gắt với một cô bé hàng xóm và bảo cô vứt nó ra ngay: đó không phải trò chơi. Maria hiểu là lần ấy không tính, cô phải làm lại: và lần này cô trúng sách kinh. [joyce-dubliners:10.22] Sau đó bà Donnelly chơi bản Miss McCloud’s Reel cho lũ trẻ và Joe bắt Maria uống một ly rượu vang. Chẳng mấy chốc tất cả lại khá vui vẻ và bà Donnelly nói Maria sẽ vào tu viện trước khi hết năm vì cô đã trúng sách kinh. Maria chưa bao giờ thấy Joe tử tế với cô như đêm ấy, chuyện trò dễ chịu và đầy hồi ức. Cô nói mọi người đều rất tốt với cô. [joyce-dubliners:10.23] Cuối cùng lũ trẻ mệt và buồn ngủ và Joe hỏi Maria có hát một bài nhỏ trước khi về không, một bài cũ. Bà Donnelly nói “Hát đi, Maria!” và thế là Maria phải đứng dậy đứng cạnh dương cầm. Bà Donnelly bảo lũ trẻ im lặng nghe Maria hát. Rồi bà chơi đoạn dạo đầu và nói “Nào, Maria!” và Maria, mặt đỏ bừng, bắt đầu hát bằng giọng nhỏ run rẩy. Cô hát I Dreamt that I Dwelt, và khi đến khổ thứ hai cô lại hát: [joyce-dubliners:10.24] Em mơ em ở trong những đại sảnh cẩm thạch Với tôi tớ và nông nô bên mình Và trong tất cả những ai tụ hội trong những bức tường ấy Em là niềm hy vọng và niềm kiêu hãnh. Em có của cải nhiều không đếm xiết, có thể khoe Một danh gia tổ tiên cao quý, Nhưng em cũng mơ, điều làm em vui nhất, Rằng anh vẫn yêu em như xưa. [joyce-dubliners:10.25] Nhưng không ai tìm cách chỉ cho cô thấy cô đã nhầm; và khi cô hát xong Joe rất xúc động. Cậu nói không có thời nào bằng ngày xưa và không có thứ nhạc nào với cậu bằng nhạc của Balfe già tội nghiệp, người khác muốn nói gì thì nói; và mắt cậu đầy lệ đến nỗi không tìm thấy thứ cậu đang tìm và cuối cùng phải nhờ vợ chỉ cho cái đồ khui nút chai ở đâu. [joyce-dubliners:11.1] Một chuyện đau lòng [joyce-dubliners:11.2] Ông James Duffy sống ở Chapelizod vì ông muốn sống xa thành phố mà ông là công dân càng xa càng tốt và vì ông thấy mọi vùng ngoại ô khác của Dublin đều tầm thường, hiện đại và màu mè. Ông sống trong một ngôi nhà cũ u ám và từ cửa sổ có thể nhìn vào nhà máy chưng cất bỏ hoang hay nhìn ngược dòng con sông cạn mà Dublin xây dựng trên đó. Những bức tường cao của căn phòng không trải thảm không treo bức tranh nào. Chính ông đã mua từng món đồ đạc trong phòng: một chiếc giường sắt đen, một giá rửa mặt bằng sắt, bốn chiếc ghế mây, một giá treo áo, một thùng than, một cái chắn lò và bộ đồ gắp và một chiếc bàn vuông trên đó đặt một chiếc bàn viết hai mặt. Một tủ sách được làm trong hốc tường bằng những tấm ván gỗ trắng. Giường phủ chăn ga trắng và một tấm thảm đen và đỏ tươi phủ cuối giường. Một chiếc gương nhỏ cầm tay treo trên giá rửa mặt và ban ngày một cây đèn chụp trắng đứng làm vật trang trí duy nhất trên mặt lò sưởi. Sách trên những kệ gỗ trắng được xếp từ dưới lên theo độ dày. Một bộ Wordsworth đầy đủ đứng ở một đầu kệ thấp nhất và một cuốn Giáo lý Maynooth, khâu vào bìa vải của một cuốn vở, đứng ở một đầu kệ trên cùng. Dụng cụ viết luôn có sẵn trên bàn. Trong bàn có một bản dịch chép tay vở Michael Kramer của Hauptmann, các chỉ dẫn sân khấu viết bằng mực tím, và một xấp giấy nhỏ ghim bằng chiếc kim đồng. Trên những tờ này thỉnh thoảng một câu được ghi vào và, trong một phút mỉa mai, tiêu đề của một quảng cáo Bile Beans được dán lên tờ đầu. Khi nhấc nắp bàn lên, một làn hương nhẹ thoát ra—hương bút chì gỗ tuyết tùng mới hay một lọ hồ dán hay một quả táo chín nẫu có thể đã bị để quên ở đó. [joyce-dubliners:11.3] Ông Duffy ghê tởm bất cứ điều gì báo hiệu sự rối loạn thể xác hay tinh thần. Một thầy thuốc thời trung cổ sẽ gọi ông là người u uất, mang mệnh Thổ tinh. Khuôn mặt ông, mang trọn câu chuyện của những năm tháng, có màu nâu của các con phố Dublin. Trên cái đầu dài và khá to mọc tóc đen khô và bộ ria hung không che hết một cái miệng khó ưa. Gò má cũng làm khuôn mặt ông có vẻ khắc nghiệt; nhưng không có chút khắc nghiệt nào trong đôi mắt, nhìn đời từ dưới hàng lông mày hung, cho cảm giác về một người luôn sẵn lòng chào đón nét đáng quý nơi người khác nhưng thường thất vọng. Ông sống cách thân thể mình một khoảng, nhìn hành động của mình bằng những cái liếc nghi ngại. Ông có một thói quen kỳ quặc kiểu tự truyện khiến thỉnh thoảng ông soạn trong đầu một câu ngắn về mình có chủ ngữ ở ngôi thứ ba và vị ngữ ở thì quá khứ. Ông không bao giờ bố thí cho người ăn xin và bước đi vững vàng, cầm một cây gậy phỉ chắc nịch. [joyce-dubliners:11.4] Ông đã nhiều năm làm thủ quỹ của một ngân hàng tư ở phố Baggot. Mỗi sáng ông đi xe điện từ Chapelizod vào. Giữa trưa ông đến quán Dan Burke ăn trưa—một chai bia lager và một khay nhỏ bánh quy arrowroot. Bốn giờ ông được tha. Ông ăn tối ở một quán ăn trên phố George, nơi ông thấy mình tránh xa giới công tử thượng lưu Dublin và nơi thực đơn có một sự thẳng thắn giản dị nhất định. Các buổi tối ông dành hoặc trước chiếc dương cầm của bà chủ nhà hoặc đi lang thang ở vùng ven thành phố. Lòng yêu nhạc Mozart đôi khi đưa ông đến một vở opera hay một buổi hòa nhạc: đó là những chuyện phóng túng duy nhất trong đời ông. [joyce-dubliners:11.5] Ông không có người đồng hành cũng không có bạn bè, không nhà thờ cũng không tín điều. Ông sống đời tinh thần mà không giao cảm với ai, thăm họ hàng dịp Giáng sinh và đưa họ ra nghĩa địa khi họ chết. Ông làm hai bổn phận xã hội này vì lòng kính trọng thói xưa, nhưng không nhượng bộ thêm chút gì cho những tục lệ chi phối đời sống công dân. Ông cho phép mình nghĩ rằng trong những hoàn cảnh nhất định ông sẽ cướp ngân hàng của mình nhưng, vì những hoàn cảnh ấy không bao giờ xảy ra, đời ông trôi đều—một câu chuyện không phiêu lưu. [joyce-dubliners:11.6] Một buổi tối ông thấy mình ngồi cạnh hai quý bà ở Rotunda. Nhà hát thưa người và lặng lẽ, báo trước một thất bại đáng buồn. Quý bà ngồi cạnh ông nhìn quanh nhà hát vắng một hai lần rồi nói: [joyce-dubliners:11.7] “Tiếc quá, tối nay vắng thế! Thật khổ cho người ta khi phải hát cho những dãy ghế trống.” [joyce-dubliners:11.8] Ông coi lời nhận xét ấy là lời mời nói chuyện. Ông ngạc nhiên vì bà có vẻ ít vụng về đến thế. Trong khi họ nói chuyện, ông cố khắc bà vĩnh viễn vào trí nhớ. Khi biết cô gái ngồi cạnh bà là con gái, ông đoán bà trẻ hơn mình một hai tuổi. Khuôn mặt bà, hẳn từng đẹp, vẫn giữ vẻ thông minh. Đó là khuôn mặt trái xoan với những nét rõ rệt. Đôi mắt xanh rất sẫm và vững vàng. Ánh nhìn mở đầu bằng một nốt thách thức, nhưng bị làm rối bởi cái dường như là một cơn ngất có chủ ý của con ngươi chìm vào mống mắt, để lộ trong thoáng chốc một khí chất vô cùng nhạy cảm. Con ngươi nhanh chóng lấy lại thế, bản tính mới hé lộ một nửa ấy lại rơi xuống quyền cai quản của sự thận trọng, và chiếc áo khoác lông astrakhan của bà, ôm lấy bộ ngực khá đầy đặn, càng nhấn rõ nốt thách thức. [joyce-dubliners:11.9] Vài tuần sau ông gặp lại bà ở một buổi hòa nhạc trên Earlsfort Terrace và tranh thủ những lúc con gái bà mải để ý chỗ khác để trở nên thân mật. Bà nhắc đến chồng một hai lần nhưng giọng bà không khiến lời nhắc ấy thành một lời cảnh báo. Bà là bà Sinico. Cụ kỵ của chồng bà đến từ Leghorn. Chồng bà là thuyền trưởng một chiếc tàu buôn chạy giữa Dublin và Hà Lan; và họ có một đứa con. [joyce-dubliners:11.10] Gặp bà lần thứ ba tình cờ, ông đủ can đảm để hẹn bà. Bà đến. Đó là lần đầu của nhiều cuộc gặp; họ luôn gặp vào buổi tối và chọn những khu yên tĩnh nhất để đi dạo cùng nhau. Tuy nhiên ông Duffy không ưa lối lén lút và, thấy họ bị buộc phải gặp nhau vụng trộm, ông ép bà phải mời ông đến nhà. Thuyền trưởng Sinico khuyến khích những lần ông đến, tưởng rằng ông đang tính hỏi cưới con gái mình. Ông đã gạt vợ khỏi bộ sưu tập thú vui của mình một cách chân thành đến nỗi không ngờ còn ai khác để ý đến bà. Vì người chồng thường vắng nhà và cô con gái đi dạy nhạc, ông Duffy có nhiều dịp hưởng sự bầu bạn của bà. Cả ông lẫn bà đều chưa có chuyện phiêu lưu như thế và không ai thấy có điều gì chướng. Dần dần ông đan tư tưởng mình vào tư tưởng bà. Ông cho bà mượn sách, cung cấp ý tưởng, chia sẻ đời sống trí tuệ với bà. Bà lắng nghe tất cả. [joyce-dubliners:11.11] Đôi khi để đáp lại các lý thuyết của ông bà kể ra đôi điều về đời mình. Với sự ân cần gần như của một người mẹ, bà thúc giục ông để bản tính mở ra trọn vẹn: bà trở thành cha giải tội của ông. Ông nói với bà rằng một thời gian ông đã dự các cuộc họp của một đảng Xã hội Ireland, nơi ông thấy mình là người duy nhất lạc loài giữa chừng hai chục công nhân nghiêm nghị trong một gác xép thắp bằng ngọn đèn dầu leo lét. Khi đảng tách thành ba phái, mỗi phái có thủ lĩnh riêng và gác xép riêng, ông ngừng đến. Ông nói các cuộc thảo luận của công nhân quá rụt rè; mối quan tâm của họ đến vấn đề tiền lương quá đáng. Ông cảm thấy họ là những người thực tế mặt mũi khắc khổ và họ bất bình trước một sự chính xác sinh ra từ sự nhàn rỗi ngoài tầm với của họ. Ông nói với bà không có cuộc cách mạng xã hội nào có khả năng giáng xuống Dublin trong vài thế kỷ. [joyce-dubliners:11.12] Bà hỏi sao ông không viết những ý nghĩ của mình ra. Để làm gì, ông hỏi lại bà, với vẻ khinh miệt có chủ ý. Để tranh tài với đám thợ chế câu, những kẻ không nghĩ nổi liền mạch quá sáu mươi giây? Để phó mình cho những lời phê bình của một tầng lớp trung lưu ngu đần, thứ giao đạo đức cho cảnh sát và mỹ thuật cho các ông bầu? [joyce-dubliners:11.13] Ông thường đến ngôi nhà tranh nhỏ của bà ngoài Dublin; thường họ dành các buổi tối một mình. Dần dần, khi tư tưởng đan vào nhau, họ nói về những đề tài bớt xa xôi. Sự bầu bạn của bà như lớp đất ấm bao quanh một cây ngoại lai. Nhiều lần bà để bóng tối buông xuống họ, không thắp đèn. Căn phòng tối kín đáo, sự cách biệt của họ, thứ âm nhạc còn ngân trong tai đã kết họ lại. Sự gắn bó này nâng ông lên, mài mòn những góc cạnh gồ ghề trong tính cách, thấm cảm xúc vào đời sống trí óc. Đôi khi ông bắt gặp mình đang nghe tiếng nói của chính mình. Ông nghĩ trong mắt bà ông sẽ thăng lên tầm vóc thiên thần; và, khi ông gắn bản tính nồng nhiệt của người bạn đồng hành vào mình ngày càng chặt, ông nghe giọng nói lạ lùng, vô nhân xưng mà ông nhận ra là của chính mình, khăng khăng nói về nỗi cô đơn không chữa được của linh hồn. Chúng ta không thể cho đi chính mình, nó nói: chúng ta là của mình. Rốt cuộc những bài diễn thuyết ấy dẫn đến một đêm nọ, khi bà tỏ mọi dấu hiệu phấn khích khác thường, bà Sinico nắm lấy tay ông say đắm và áp vào má. [joyce-dubliners:11.14] Ông Duffy rất ngạc nhiên. Cách bà hiểu lời ông khiến ông vỡ mộng. Ông không đến thăm bà một tuần, rồi viết cho bà xin gặp. Vì không muốn cuộc gặp cuối cùng của họ bị ảnh hưởng bởi tòa giải tội đã hỏng của họ, họ gặp nhau ở một tiệm bánh nhỏ gần Parkgate. Trời thu lạnh nhưng bất chấp cái lạnh họ đi lên đi xuống các con đường trong Công viên gần ba tiếng. Họ đồng ý cắt đứt quan hệ: mọi ràng buộc, ông nói, là ràng buộc với đau khổ. Khi ra khỏi Công viên họ đi trong im lặng về phía xe điện; nhưng ở đây bà bắt đầu run dữ dội đến nỗi, sợ bà lại gục lần nữa, ông vội chào tạm biệt và rời bà. Vài ngày sau ông nhận một bưu kiện chứa sách và nhạc của mình. [joyce-dubliners:11.15] Bốn năm trôi qua. Ông Duffy trở lại nếp sống đều đặn. Căn phòng của ông vẫn làm chứng cho sự ngăn nắp của trí óc ông. Vài bản nhạc mới làm chật giá nhạc ở phòng dưới và trên kệ ông có hai tập của Nietzsche: Zarathustra đã nói như thế và Khoa học vui. Ông ít viết vào xấp giấy nằm trong bàn. Một câu của ông, viết hai tháng sau cuộc gặp cuối với bà Sinico, ghi: Tình yêu giữa đàn ông với đàn ông là không thể vì không được có giao hợp và tình bạn giữa đàn ông với đàn bà là không thể vì phải có giao hợp. Ông tránh xa các buổi hòa nhạc kẻo gặp bà. Cha ông chết; người đồng sở hữu trẻ của ngân hàng nghỉ hưu. Vậy mà mỗi sáng ông vẫn đi xe điện vào thành phố và mỗi tối đi bộ từ thành phố về sau khi ăn tối vừa phải ở phố George và đọc báo chiều làm món tráng miệng. [joyce-dubliners:11.16] Một buổi tối khi ông sắp đưa một miếng thịt bò muối và cải bắp vào miệng thì tay ông dừng lại. Mắt ông dán vào một đoạn trong tờ báo chiều ông tựa vào bình nước. Ông đặt miếng thức ăn lại đĩa và đọc đoạn ấy chăm chú. Rồi ông uống một ly nước, đẩy đĩa sang bên, gập tờ báo trước mặt giữa hai khuỷu tay và đọc đi đọc lại đoạn ấy. Cải bắp bắt đầu đọng một lớp mỡ trắng lạnh trên đĩa. Cô phục vụ lại gần hỏi ông bữa tối có nấu chưa tới không. Ông nói rất ngon và khó nhọc ăn vài miếng. Rồi ông trả tiền và đi ra. [joyce-dubliners:11.17] Ông đi nhanh qua buổi chạng vạng tháng Mười Một, cây gậy phỉ chắc nện đều xuống đất, mép tờ Mail màu da bò thò ra khỏi túi bên của chiếc áo khoác thủy thủ bó. Trên con đường vắng từ Parkgate đến Chapelizod ông chậm bước. Cây gậy nện đất bớt dứt khoát và hơi thở ông, ra không đều, gần như có tiếng thở dài, ngưng lại trong không khí mùa đông. Khi về đến nhà ông lên ngay phòng ngủ và, lấy tờ báo từ túi, đọc đoạn ấy lần nữa bên ánh sáng tắt dần của cửa sổ. Ông đọc không thành tiếng nhưng mấp máy môi như linh mục khi đọc kinh Secreto. Đoạn báo như sau: [joyce-dubliners:11.18] CÁI CHẾT CỦA MỘT QUÝ BÀ Ở SYDNEY PARADE [joyce-dubliners:11.19] MỘT CHUYỆN ĐAU LÒNG [joyce-dubliners:11.20] Hôm nay tại Bệnh viện Thành phố Dublin, Phó Điều tra viên (thay ông Leverett vắng mặt) đã tiến hành cuộc điều tra về thi thể bà Emily Sinico, bốn mươi ba tuổi, tử nạn tại ga Sydney Parade chiều hôm qua. Lời khai cho thấy quý bà quá cố, khi đang cố băng qua đường ray, đã bị đầu máy của chuyến tàu chậm mười giờ từ Kingstown húc ngã, do đó bị chấn thương đầu và sườn phải dẫn đến cái chết của bà. [joyce-dubliners:11.21] James Lennon, lái đầu máy, khai rằng ông đã làm việc cho công ty đường sắt mười lăm năm. Nghe tiếng còi của trưởng tàu ông cho tàu chuyển bánh và một hai giây sau thì cho dừng lại khi nghe tiếng kêu lớn. Tàu đang chạy chậm. [joyce-dubliners:11.22] P. Dunne, phu ga, khai rằng khi tàu sắp chạy ông thấy một phụ nữ đang cố băng qua đường ray. Ông chạy về phía bà và hét, nhưng chưa kịp đến thì bà đã bị bộ giảm chấn của đầu máy quệt phải và ngã xuống đất. [joyce-dubliners:11.23] Một bồi thẩm viên. “Ông thấy bà ngã?” [joyce-dubliners:11.24] Nhân chứng. “Vâng.” [joyce-dubliners:11.25] Trung sĩ cảnh sát Croly khai rằng khi đến nơi ông thấy bà quá cố nằm trên sân ga dường như đã chết. Ông cho đưa thi thể vào phòng chờ để đợi xe cứu thương. [joyce-dubliners:11.26] Cảnh sát viên số 57E xác nhận. [joyce-dubliners:11.27] Bác sĩ Halpin, phụ tá bác sĩ phẫu thuật nội trú của Bệnh viện Thành phố Dublin, khai rằng bà quá cố bị gãy hai xương sườn dưới và bị dập nặng vai phải. Bên phải đầu bị thương khi ngã. Các vết thương không đủ gây chết ở người bình thường. Cái chết, theo ý ông, có lẽ do sốc và tim đột ngột ngừng hoạt động. [joyce-dubliners:11.28] Ông H. B. Patterson Finlay, thay mặt công ty đường sắt, bày tỏ sự hối tiếc sâu sắc về tai nạn. Công ty luôn thi hành mọi biện pháp phòng ngừa để ngăn người ta băng đường ray ngoài các cây cầu, cả bằng cách đặt thông báo ở mọi nhà ga lẫn dùng cổng lò xo có bằng sáng chế ở các lối giao bằng. Bà quá cố có thói quen băng đường ray vào đêm khuya từ sân ga này sang sân ga kia và, xét một số tình tiết khác của vụ việc, ông không cho rằng nhân viên đường sắt có lỗi. [joyce-dubliners:11.29] Thuyền trưởng Sinico, ở Leoville, Sydney Parade, chồng bà quá cố, cũng khai. Ông khai bà quá cố là vợ ông. Ông không có mặt ở Dublin lúc tai nạn vì sáng hôm đó ông mới từ Rotterdam đến. Họ đã kết hôn hai mươi hai năm và sống hạnh phúc cho đến khoảng hai năm trước khi vợ ông bắt đầu thiếu điều độ trong thói quen. [joyce-dubliners:11.30] Cô Mary Sinico nói rằng gần đây mẹ cô có thói quen ra ngoài ban đêm mua rượu mạnh. Cô, nhân chứng, đã nhiều lần cố nói lý với mẹ và thuyết phục được bà gia nhập một hội cai rượu. Cô không ở nhà cho đến một giờ sau tai nạn. Bồi thẩm đoàn đưa ra phán quyết phù hợp với lời khai y khoa và miễn mọi trách nhiệm cho Lennon. [joyce-dubliners:11.31] Phó Điều tra viên nói đó là một chuyện hết sức đau lòng, và bày tỏ sự cảm thông sâu sắc với Thuyền trưởng Sinico và con gái ông. Ông thúc giục công ty đường sắt thi hành các biện pháp mạnh để ngăn ngừa khả năng xảy ra những tai nạn tương tự về sau. Không ai bị quy lỗi. [joyce-dubliners:11.32] Ông Duffy ngước mắt khỏi tờ báo và nhìn ra khung cảnh buổi chiều ảm đạm ngoài cửa sổ. Dòng sông nằm lặng bên nhà máy chưng cất trống và thỉnh thoảng một ngọn đèn xuất hiện ở một ngôi nhà nào đó trên đường Lucan. Thật là một kết cục! Toàn bộ bản tường thuật cái chết của bà làm ông ghê tởm và ông ghê tởm khi nghĩ rằng mình từng nói với bà về điều ông coi là thiêng liêng. Những cụm từ mòn cũ, những lời chia buồn vô nghĩa, những lời dè dặt của một phóng viên đã được thuyết phục che giấu chi tiết một cái chết tầm thường thô tục tấn công dạ dày ông. Không chỉ bà tự hạ mình; bà đã hạ cả ông. Ông thấy dải đất bẩn thỉu của thói hư ấy, khốn khổ và hôi thối. Người bạn tâm giao của linh hồn ông! Ông nghĩ đến những kẻ khốn khổ đi khập khiễng ông từng thấy mang can và chai đến để người pha rượu rót đầy. Lạy Chúa công minh, thật là một kết cục! Rõ ràng bà đã không đáng sống, không có sức mạnh ý chí, con mồi dễ dãi của thói quen, một trong những mảnh đổ nát mà nền văn minh phải dựng lên trên đó. Nhưng bà lại có thể sa xuống thấp đến thế! Lẽ nào ông đã tự lừa dối mình hoàn toàn về bà? Ông nhớ cơn bộc phát của bà đêm ấy và diễn giải nó theo nghĩa khắc nghiệt hơn mọi lần. Giờ ông chẳng khó gì tán thành con đường mình đã chọn. [joyce-dubliners:11.33] Khi ánh sáng tắt dần và ký ức bắt đầu lang thang, ông nghĩ tay bà chạm tay mình. Cú sốc đầu tiên tấn công dạ dày ông giờ đang tấn công thần kinh. Ông vội mặc áo khoác đội mũ và đi ra. Không khí lạnh đón ông ở ngưỡng cửa; nó len vào tay áo. Khi đến quán rượu ở cầu Chapelizod ông bước vào và gọi một ly punch nóng. [joyce-dubliners:11.34] Ông chủ quán phục vụ ông khúm núm nhưng không dám nói chuyện. Có năm sáu người thợ trong quán bàn về giá trị điền trang của một quý ông ở hạt Kildare. Họ uống từng quãng từ những cốc pint khổng lồ và hút thuốc, hay nhổ xuống sàn và đôi khi lấy giày nặng kéo mùn cưa phủ lên chỗ nhổ. Ông Duffy ngồi trên ghế đẩu và nhìn họ, không thấy không nghe họ. Một lúc sau họ đi ra và ông gọi thêm một ly punch. Ông ngồi lâu bên nó. Quán rất yên tĩnh. Ông chủ nằm dài trên quầy đọc tờ Herald và ngáp. Thỉnh thoảng nghe tiếng xe điện rít trên con đường vắng bên ngoài. [joyce-dubliners:11.35] Ngồi đó, sống lại đời mình với bà và gợi lên luân phiên hai hình ảnh mà giờ ông hình dung về bà, ông nhận ra bà đã chết, bà đã thôi tồn tại, đã thành một ký ức. Ông bắt đầu thấy bất an. Ông tự hỏi còn có thể làm gì khác. Ông không thể diễn một vở hài kịch lừa dối với bà; không thể sống công khai với bà. Ông đã làm điều có vẻ tốt nhất. Ông có lỗi gì? Giờ bà đã đi, ông hiểu đời bà hẳn cô đơn thế nào, đêm đêm ngồi một mình trong căn phòng ấy. Đời ông cũng sẽ cô đơn cho đến khi ông cũng chết, thôi tồn tại, thành ký ức—nếu có ai nhớ ông. [joyce-dubliners:11.36] Đã quá chín giờ khi ông rời quán. Đêm lạnh và u ám. Ông vào Công viên bằng cổng đầu tiên và đi dưới những hàng cây khẳng khiu. Ông đi qua những lối trống trải nơi họ đã đi bốn năm trước. Bà dường như ở gần ông trong bóng tối. Có lúc ông tưởng cảm thấy giọng bà chạm tai ông, tay bà chạm tay ông. Ông đứng yên lắng nghe. Sao ông đã từ chối cho bà sự sống? Sao ông đã tuyên án tử cho bà? Ông cảm thấy bản tính đạo đức của mình đang vỡ vụn. [joyce-dubliners:11.37] Khi lên đến đỉnh đồi Magazine ông dừng lại nhìn dọc con sông về phía Dublin, những ngọn đèn của nó cháy đỏ và hiếu khách trong đêm lạnh. Ông nhìn xuống sườn dốc và, ở chân dốc, trong bóng tường Công viên, ông thấy vài hình người nằm. Những cuộc tình mua bán, vụng trộm ấy làm ông tuyệt vọng. Ông gặm nhấm sự ngay thẳng của đời mình; ông cảm thấy mình bị loại khỏi bữa tiệc của cuộc sống. Một con người đã có vẻ yêu ông và ông đã khước từ cuộc sống và hạnh phúc của bà: ông đã kết án bà nhục nhã, một cái chết hổ thẹn. Ông biết những sinh vật nằm sấp bên tường đang nhìn ông và mong ông đi. Không ai cần ông; ông bị loại khỏi bữa tiệc của cuộc sống. Ông quay mắt sang dòng sông xám lấp lánh, uốn về phía Dublin. Bên kia sông ông thấy một đoàn tàu hàng uốn ra khỏi ga Kingsbridge, như một con sâu đầu lửa uốn qua bóng tối, bướng bỉnh và nhọc nhằn. Nó chậm chạp khuất khỏi tầm mắt; nhưng ông vẫn nghe trong tai tiếng ì ầm nhọc nhằn của đầu máy lặp đi lặp lại các âm tiết tên bà. [joyce-dubliners:11.38] Ông quay lại theo đường đã đến, nhịp đầu máy dội trong tai. Ông bắt đầu nghi ngờ thực tại của điều ký ức nói với ông. Ông dừng dưới một gốc cây và để nhịp ấy tắt dần. Ông không cảm thấy bà ở gần trong bóng tối, cũng không thấy giọng bà chạm tai. Ông chờ vài phút lắng nghe. Ông không nghe thấy gì: đêm hoàn toàn im lặng. Ông lắng nghe lần nữa: hoàn toàn im lặng. Ông cảm thấy mình cô độc. [joyce-dubliners:12.1] Ngày Thường Xuân trong phòng ủy ban [joyce-dubliners:12.2] Ông già Jack gạt đống tro than lại bằng một mảnh bìa và rải chúng một cách có tính toán lên mô than đang bạc trắng. Khi mô than được phủ mỏng, mặt ông chìm vào bóng tối nhưng, khi ông lại cúi quạt lửa, cái bóng khom của ông leo lên bức tường đối diện và mặt ông từ từ trồi lại vào ánh sáng. Đó là khuôn mặt một ông già, rất xương và rậm lông. Đôi mắt xanh ướt chớp trước lửa và cái miệng ướt đôi lúc há ra, nhai một hai lần máy móc khi khép lại. Khi tro than đã bén, ông dựa mảnh bìa vào tường, thở dài và nói: [joyce-dubliners:12.3] “Thế này khá hơn rồi, ông O’Connor.” [joyce-dubliners:12.4] Ông O’Connor, một thanh niên tóc xám, mặt lấm tấm nhiều vết đỏ và mụn nhọt, vừa vo sợi thuốc cho điếu thuốc thành một hình ống gọn gàng nhưng khi được gọi đã trầm ngâm tháo tác phẩm của mình ra. Rồi ông lại bắt đầu cuộn thuốc một cách trầm ngâm và sau một lúc suy nghĩ quyết định liếm tờ giấy. [joyce-dubliners:12.5] “Ông Tierney có nói bao giờ ông ấy về không?” ông hỏi bằng giọng giả thanh khản. [joyce-dubliners:12.6] “Ông ấy không nói.” [joyce-dubliners:12.7] Ông O’Connor ngậm điếu thuốc vào miệng và bắt đầu lục túi. Ông lấy ra một xấp thẻ bìa mỏng. [joyce-dubliners:12.8] “Để tôi đi lấy diêm,” ông già nói. [joyce-dubliners:12.9] “Khỏi, cái này được,” ông O’Connor nói. [joyce-dubliners:12.10] Ông chọn một tấm thẻ và đọc những gì in trên đó: [joyce-dubliners:12.11] BẦU CỬ HỘI ĐỒNG THÀNH PHỐ [joyce-dubliners:12.12] KHU ROYAL EXCHANGE [joyce-dubliners:12.13] Ông Richard J. Tierney, P.L.G., kính xin sự ưu ái bỏ phiếu và ảnh hưởng của quý vị trong cuộc bầu cử sắp tới ở khu Royal Exchange. [joyce-dubliners:12.14] Ông O’Connor được người đại diện của Tierney thuê đi vận động ở một vùng của khu nhưng, vì trời xấu và giày ông dột nước, ông đã dành phần lớn ngày ngồi bên lò sưởi trong Phòng Ủy ban ở phố Wicklow với Jack, ông già gác nhà. Họ ngồi như thế từ lúc ngày ngắn ngủi tắt dần thành tối. Hôm nay là mùng sáu tháng Mười, ảm đạm và lạnh ngoài trời. [joyce-dubliners:12.15] Ông O’Connor xé một dải khỏi tấm thẻ và, châm nó, châm điếu thuốc. Khi ông làm thế ngọn lửa soi sáng một chiếc lá thường xuân xanh sẫm bóng ở ve áo. Ông già theo dõi ông chăm chú rồi, cầm mảnh bìa lên lại, bắt đầu quạt lửa chậm rãi trong khi bạn ông hút thuốc. [joyce-dubliners:12.16] “À vâng,” ông nói, tiếp tục, “khó mà biết nuôi con theo cách nào. Ai ngờ nó lại ra thế này! Tôi cho nó đi học các Sư huynh Cơ Đốc và tôi đã làm hết sức vì nó, thế mà nó cứ nhậu nhẹt rong ruổi. Tôi cố làm cho nó nên người tử tế đôi chút.” [joyce-dubliners:12.17] Ông mệt mỏi đặt mảnh bìa lại. [joyce-dubliners:12.18] “Chỉ vì giờ tôi già rồi, không thì tôi đã đổi giọng cho nó. Tôi sẽ lấy gậy quất vào lưng nó, đánh chừng nào còn đứng nổi trên đầu nó—như tôi đã làm nhiều lần trước đây. Bà mẹ nó, ông biết đấy, bà ấy nuông nó thứ này thứ nọ....” [joyce-dubliners:12.19] “Chính thế mới làm hỏng trẻ con,” ông O’Connor nói. [joyce-dubliners:12.20] “Chắc chắn là thế,” ông già nói. “Mà chẳng được ơn huệ gì, chỉ được hỗn láo. Nó lên mặt với tôi hễ thấy tôi có chút hơi men. Thế giới này rồi sẽ đi đến đâu khi con trai nói với cha như vậy?” [joyce-dubliners:12.21] “Nó bao nhiêu tuổi?” ông O’Connor nói. [joyce-dubliners:12.22] “Mười chín,” ông già nói. [joyce-dubliners:12.23] “Sao ông không cho nó làm gì đó?” [joyce-dubliners:12.24] “Trời, chẳng phải tôi chạy theo cái thằng nhậu nhẹt ấy chẳng bao giờ xong, từ khi nó nghỉ học sao? ‘Tao sẽ không nuôi mày,’ tôi bảo. ‘Mày phải tự kiếm việc.’ Nhưng, trời, hễ có việc là nó còn tệ hơn; nó uống hết sạch.” [joyce-dubliners:12.25] Ông O’Connor lắc đầu thông cảm, và ông già im lặng, nhìn vào lửa. Ai đó mở cửa phòng và gọi: [joyce-dubliners:12.26] “Này! Đây là buổi họp của Hội Tam Điểm à?” [joyce-dubliners:12.27] “Ai đó?” ông già nói. [joyce-dubliners:12.28] “Các ông làm gì trong bóng tối?” một giọng hỏi. [joyce-dubliners:12.29] “Có phải anh không, Hynes?” ông O’Connor hỏi. [joyce-dubliners:12.30] “Phải. Các ông làm gì trong bóng tối?” ông Hynes nói, tiến vào ánh lửa. [joyce-dubliners:12.31] Anh là một thanh niên cao gầy với bộ ria nâu nhạt. Những giọt mưa chực rơi đọng ở vành mũ, và cổ áo khoác của anh được dựng lên. [joyce-dubliners:12.32] “Sao, Mat,” anh nói với ông O’Connor, “thế nào?” [joyce-dubliners:12.33] Ông O’Connor lắc đầu. Ông già rời lò sưởi và, sau khi lần mò quanh phòng, trở lại với hai chân đèn mà ông thọc lần lượt vào lửa rồi mang lại bàn. Một căn phòng trơ trụi hiện ra và ngọn lửa mất hết màu vui tươi. Tường phòng trơ trọi, chỉ treo một tờ lời kêu gọi bầu cử. Giữa phòng là một cái bàn nhỏ chất đầy giấy tờ. [joyce-dubliners:12.34] Ông Hynes tựa vào mặt lò sưởi và hỏi: [joyce-dubliners:12.35] “Ông ta đã trả anh chưa?” [joyce-dubliners:12.36] “Chưa,” ông O’Connor nói. “Tôi mong Chúa đừng để ông ta bỏ rơi chúng ta tối nay.” [joyce-dubliners:12.37] Ông Hynes cười. [joyce-dubliners:12.38] “Ồ, ông ta sẽ trả anh. Đừng sợ,” anh nói. [joyce-dubliners:12.39] “Tôi mong ông ta nhanh nhanh lên nếu ông ta định làm thật,” ông O’Connor nói. [joyce-dubliners:12.40] “Ông nghĩ sao, Jack?” ông Hynes nói mỉa với ông già. [joyce-dubliners:12.41] Ông già trở lại chỗ ngồi bên lửa, nói: [joyce-dubliners:12.42] “Dù sao ông ta cũng có tiền đấy. Không như thằng thợ hàn kia.” [joyce-dubliners:12.43] “Thằng thợ hàn nào?” ông Hynes nói. [joyce-dubliners:12.44] “Colgan,” ông già nói khinh bỉ. [joyce-dubliners:12.45] “Ông nói thế vì Colgan là người lao động đấy à? Khác nhau chỗ nào giữa một người thợ nề lương thiện tử tế và một chủ quán rượu—hử? Người lao động chẳng có quyền vào Hội đồng Thành phố như bất cứ ai sao—phải, và quyền hơn cả mấy kẻ shoneen cứ khúm núm cầm mũ trước bất cứ gã nào có tước hiệu? Phải không, Mat?” ông Hynes nói, quay sang ông O’Connor. [joyce-dubliners:12.46] “Tôi nghĩ anh nói đúng,” ông O’Connor nói. [joyce-dubliners:12.47] “Một người là người giản dị lương thiện, không có thói luồn cúi. Ông ta vào để đại diện cho giai cấp lao động. Còn gã mà các ông đang làm cho chỉ muốn kiếm một chân việc nào đó.” [joyce-dubliners:12.48] “Dĩ nhiên giai cấp lao động phải được đại diện,” ông già nói. [joyce-dubliners:12.49] “Người lao động,” ông Hynes nói, “chỉ nhận toàn đá đít mà chẳng được nửa xu. Nhưng chính lao động làm ra mọi thứ. Người lao động không đi tìm việc béo bở cho con trai, cháu chắt và anh em họ. Người lao động sẽ không kéo danh dự Dublin xuống bùn để làm vừa lòng một ông vua Đức.” [joyce-dubliners:12.50] “Sao vậy?” ông già nói. [joyce-dubliners:12.51] “Ông không biết họ muốn dâng bản diễn văn chào mừng lên Edward Rex nếu ông ta đến đây sang năm sao? Chúng ta cần gì phải khom lưng trước một ông vua ngoại quốc?” [joyce-dubliners:12.52] “Người của chúng tôi sẽ không bỏ phiếu cho bản diễn văn ấy,” ông O’Connor nói. “Ông ta vào bằng danh sách Dân tộc.” [joyce-dubliners:12.53] “Ông ta sẽ không à?” ông Hynes nói. “Cứ chờ xem ông ta có hay không. Tôi biết ông ta. Có phải Tricky Dicky Tierney không?” [joyce-dubliners:12.54] “Trời! có khi anh đúng, Joe,” ông O’Connor nói. “Dù sao tôi cũng mong ông ta xuất hiện với đồng tiền.” [joyce-dubliners:12.55] Ba người im lặng. Ông già bắt đầu gạt thêm tro than lại. Ông Hynes cởi mũ, giũ nó, rồi hạ cổ áo khoác xuống, và làm thế lộ ra một chiếc lá thường xuân ở ve áo. [joyce-dubliners:12.56] “Nếu người này còn sống,” anh nói, chỉ vào chiếc lá, “thì đã chẳng có chuyện bản diễn văn chào mừng nào.” [joyce-dubliners:12.57] “Đúng thế,” ông O’Connor nói. [joyce-dubliners:12.58] “Ôi chao, Chúa phù hộ những thời ấy!” ông già nói. “Hồi đó còn có chút sinh khí.” [joyce-dubliners:12.59] Căn phòng lại im lặng. Rồi một người đàn ông nhỏ bé hối hả, mũi sụt sịt, hai tai rất lạnh, đẩy cửa vào. Ông bước nhanh lại lò sưởi, xoa tay như định xoa ra tia lửa. [joyce-dubliners:12.60] “Không có tiền, các cậu,” ông nói. [joyce-dubliners:12.61] “Ngồi đây, ông Henchy,” ông già nói, nhường ghế cho ông. [joyce-dubliners:12.62] “Ồ, đừng nhúc nhích, Jack, đừng nhúc nhích,” ông Henchy nói. [joyce-dubliners:12.63] Ông gật đầu cộc lốc với ông Hynes và ngồi xuống chiếc ghế ông già vừa rời. [joyce-dubliners:12.64] “Cậu đã lo xong phố Aungier chưa?” ông hỏi ông O’Connor. [joyce-dubliners:12.65] “Rồi,” ông O’Connor nói, bắt đầu lục túi tìm ghi chú. [joyce-dubliners:12.66] “Cậu đã ghé Grimes chưa?” [joyce-dubliners:12.67] “Rồi.” [joyce-dubliners:12.68] “Sao? Ông ta đứng về phía nào?” [joyce-dubliners:12.69] “Ông ấy không hứa. Ông ấy nói: ‘Tôi sẽ không nói với ai tôi sẽ bỏ phiếu cho bên nào.’ Nhưng tôi nghĩ ông ấy sẽ ổn.” [joyce-dubliners:12.70] “Sao vậy?” [joyce-dubliners:12.71] “Ông ấy hỏi tôi ai là người đề cử; và tôi nói. Tôi nhắc tên cha Burke. Tôi nghĩ sẽ ổn.” [joyce-dubliners:12.72] Ông Henchy bắt đầu sụt sịt và xoa tay trên lửa nhanh kinh khủng. Rồi ông nói: [joyce-dubliners:12.73] “Vì lòng thương Chúa, Jack, mang cho chúng tôi một ít than. Chắc còn chút ít.” [joyce-dubliners:12.74] Ông già ra khỏi phòng. [joyce-dubliners:12.75] “Không xong,” ông Henchy nói, lắc đầu. “Tôi hỏi thằng nhóc đánh giày ấy, nhưng nó nói: ‘Ôi, thôi mà, ông Henchy, khi tôi thấy công việc diễn ra đâu ra đấy tôi sẽ không quên ông đâu, ông cứ tin.’ Đồ thợ hàn nhỏ keo kiệt! Chà, làm sao nó khác được?” [joyce-dubliners:12.76] “Tôi nói gì với anh, Mat?” ông Hynes nói. “Tricky Dicky Tierney.” [joyce-dubliners:12.77] “Ồ, hắn xảo quyệt hết chỗ nói,” ông Henchy nói. “Hắn không có đôi mắt lợn tí ấy vô cớ đâu. Đồ trời đánh! Hắn không thể trả tiền cho ra đàn ông thay vì: ‘Ôi, thôi mà, ông Henchy, tôi phải nói với ông Fanning.... Tôi đã tiêu rất nhiều tiền’? Cái thằng nhóc đánh giày keo kiệt của địa ngục! Chắc hắn quên cái thời ông già bé tí của hắn mở tiệm quần áo cũ ở ngõ Mary.” [joyce-dubliners:12.78] “Mà có thật vậy không?” ông O’Connor hỏi. [joyce-dubliners:12.79] “Trời, thật chứ,” ông Henchy nói. “Cậu chưa từng nghe sao? Và đàn ông thường vào sáng Chủ nhật, trước khi các quán mở cửa, để mua cái gilê hay cái quần—giả bộ thôi! Nhưng ông già bé tí của Tricky Dicky lúc nào cũng có một chai đen nhỏ xảo quyệt giấu trong góc. Cậu hiểu chưa? Thế đấy. Đó là nơi hắn lần đầu thấy ánh sáng.” [joyce-dubliners:12.80] Ông già trở lại với vài cục than mà ông đặt chỗ này chỗ kia lên lửa. [joyce-dubliners:12.81] “Hay ho chưa,” ông O’Connor nói. “Ông ta mong chúng ta làm việc cho ông ta kiểu gì nếu ông ta không chịu xòe tiền ra?” [joyce-dubliners:12.82] “Tôi cũng bó tay,” ông Henchy nói. “Chắc về nhà tôi sẽ thấy bọn chấp hành viên đứng ở sảnh.” [joyce-dubliners:12.83] Ông Hynes cười và, đẩy mình khỏi mặt lò sưởi bằng vai, chuẩn bị rời đi. [joyce-dubliners:12.84] “Sẽ ổn thôi khi Vua Eddie đến,” anh nói. “Thôi các cậu, tôi đi đây. Hẹn gặp sau. Chào, chào nhé.” [joyce-dubliners:12.85] Anh chậm rãi đi ra khỏi phòng. Cả ông Henchy lẫn ông già đều không nói gì nhưng, ngay khi cánh cửa đang đóng, ông O’Connor, đang nhìn lửa ủ rũ, bỗng gọi: [joyce-dubliners:12.86] “Tạm biệt, Joe.” [joyce-dubliners:12.87] Ông Henchy đợi vài giây rồi gật đầu về phía cửa. [joyce-dubliners:12.88] “Nói tôi nghe,” ông nói qua lửa, “cái gì đưa anh bạn của ta đến đây? Hắn muốn gì?” [joyce-dubliners:12.89] “Chao, Joe tội nghiệp!” ông O’Connor nói, ném mẩu thuốc vào lửa, “anh ấy túng thiếu, như tất cả chúng ta.” [joyce-dubliners:12.90] Ông Henchy sụt sịt mạnh rồi nhổ nhiều đến nỗi suýt dập tắt lửa, và lửa xì lên một tiếng phản đối. [joyce-dubliners:12.91] “Nói thật ý kiến riêng và thẳng thắn của tôi,” ông nói, “tôi nghĩ hắn là người của phe bên kia. Nếu cậu hỏi tôi thì hắn là tay chỉ điểm của Colgan. Cứ đi quanh dò xem họ tiến triển ra sao. Họ sẽ không nghi cậu đâu. Hiểu chứ?” [joyce-dubliners:12.92] “Ồ, Joe tội nghiệp là người tử tế,” ông O’Connor nói. [joyce-dubliners:12.93] “Cha hắn là người tử tế đáng kính,” ông Henchy thừa nhận. “Lão Larry Hynes tội nghiệp! Thời của lão đã làm biết bao việc tốt! Nhưng tôi rất sợ bạn ta không phải vàng mười chín cara. Chết thật, tôi hiểu một gã túng thiếu, nhưng điều tôi không hiểu là một gã đi ăn bám. Chẳng lẽ hắn không còn chút tia lửa đàn ông nào?” [joyce-dubliners:12.94] “Anh ta không được tôi đón nồng nhiệt khi đến đâu,” ông già nói. “Cứ để anh ta làm cho phe mình, đừng đến đây rình mò.” [joyce-dubliners:12.95] “Tôi không biết,” ông O’Connor nói ngờ vực, lấy giấy cuộn và thuốc ra. “Tôi nghĩ Joe Hynes là người ngay thẳng. Anh ấy cũng là gã thông minh với cây bút. Ông nhớ bài anh ấy viết...?” [joyce-dubliners:12.96] “Mấy gã dân đồi và dân fenian này có đứa thông minh quá mức nếu cậu hỏi tôi,” ông Henchy nói. “Cậu biết ý kiến riêng và thẳng thắn của tôi về mấy gã tếu ấy là gì không? Tôi tin một nửa bọn chúng ăn lương của Lâu đài.” [joyce-dubliners:12.97] “Không biết được,” ông già nói. [joyce-dubliners:12.98] “Ồ, nhưng tôi biết chắc như đinh,” ông Henchy nói. “Chúng là lũ tay sai của Lâu đài.... Tôi không nói Hynes.... Không, chết thật, tôi nghĩ hắn nhỉnh hơn thế một bậc.... Nhưng có một vị quý tộc bé tí mắt lác—cậu biết nhà ái quốc tôi nói tới chứ?” [joyce-dubliners:12.99] Ông O’Connor gật đầu. [joyce-dubliners:12.100] “Đó, hậu duệ trực hệ của Thiếu tá Sirr đấy, nếu cậu muốn! Ôi, máu tim của một nhà ái quốc! Đó là gã sẽ bán nước mình lấy bốn xu—phải—rồi quỳ gối tạ ơn Chúa Kitô toàn năng vì đã có một đất nước để mà bán.” [joyce-dubliners:12.101] Có tiếng gõ cửa. [joyce-dubliners:12.102] “Vào đi!” ông Henchy nói. [joyce-dubliners:12.103] Một người giống một linh mục nghèo hay một diễn viên nghèo xuất hiện ở ngưỡng cửa. Bộ đồ đen cài kín cúc trên thân hình thấp lùn, và không thể nói ông đeo cổ áo giáo sĩ hay cổ áo giáo dân, vì cổ chiếc áo choàng dài sờn cũ, những cúc trần của nó phản chiếu ánh nến, được dựng lên quanh cổ. Ông đội chiếc mũ tròn bằng nỉ đen cứng. Khuôn mặt ông, bóng nước mưa, trông như miếng phó mát vàng ẩm trừ hai đốm hồng chỉ chỗ gò má. Ông đột ngột mở cái miệng rất dài để tỏ sự thất vọng và đồng thời mở to đôi mắt xanh rất sáng để tỏ niềm vui và ngạc nhiên. [joyce-dubliners:12.104] “Ồ cha Keon!” ông Henchy nói, nhảy khỏi ghế. “Cha đấy à? Mời vào!” [joyce-dubliners:12.105] “Ồ, không, không, không!” cha Keon nói nhanh, chúm môi như nói với một đứa trẻ. [joyce-dubliners:12.106] “Cha không vào ngồi sao?” [joyce-dubliners:12.107] “Không, không, không!” cha Keon nói, bằng giọng kín đáo bao dung mượt như nhung. “Đừng để tôi làm phiền các ông! Tôi chỉ đang tìm ông Fanning....” [joyce-dubliners:12.108] “Ông ấy ở quán Black Eagle,” ông Henchy nói. “Nhưng cha không vào ngồi một lát sao?” [joyce-dubliners:12.109] “Không, không, cảm ơn. Chỉ là một chuyện công việc nhỏ,” cha Keon nói. “Cảm ơn lắm.” [joyce-dubliners:12.110] Ông lùi khỏi ngưỡng cửa và ông Henchy, chộp một chân đèn, ra cửa soi đường cho cha xuống cầu thang. [joyce-dubliners:12.111] “Ồ, xin đừng phiền!” [joyce-dubliners:12.112] “Không, nhưng cầu thang tối quá.” [joyce-dubliners:12.113] “Không, không, tôi thấy.... Thật cảm ơn.” [joyce-dubliners:12.114] “Cha ổn rồi chứ?” [joyce-dubliners:12.115] “Ổn, cảm ơn.... Cảm ơn.” [joyce-dubliners:12.116] Ông Henchy trở lại với chân đèn và đặt nó lên bàn. Ông lại ngồi bên lửa. Có vài giây im lặng. [joyce-dubliners:12.117] “Nói tôi nghe, John,” ông O’Connor nói, châm điếu thuốc bằng một tấm thẻ bìa khác. [joyce-dubliners:12.118] “Hử?” [joyce-dubliners:12.119] “Ông ta chính xác là gì?” [joyce-dubliners:12.120] “Hỏi tôi câu nào dễ hơn,” ông Henchy nói. [joyce-dubliners:12.121] “Fanning và ông ta có vẻ rất thân. Họ hay ở quán Kavanagh cùng nhau. Rốt cuộc ông ta có phải linh mục không?” [joyce-dubliners:12.122] “Ừmmm, tôi tin là vậy.... Tôi nghĩ ông ta là loại người ta gọi là con chiên ghẻ. Chúng ta không có nhiều loại ấy, tạ ơn Chúa! nhưng cũng có vài người.... Ông ta là một người bất hạnh kiểu nào đó....” [joyce-dubliners:12.123] “Và ông ta kiếm sống bằng gì?” ông O’Connor hỏi. [joyce-dubliners:12.124] “Đó là một điều bí ẩn khác.” [joyce-dubliners:12.125] “Ông ta có thuộc nhà nguyện hay nhà thờ hay cơ quan nào không, hay——” [joyce-dubliners:12.126] “Không,” ông Henchy nói, “tôi nghĩ ông ta hành nghề tự do.... Chúa tha tội cho tôi,” ông nói thêm, “tôi tưởng ông ta là tá stout.” [joyce-dubliners:12.127] “Có cơ hội nào uống chút gì không đấy?” ông O’Connor hỏi. [joyce-dubliners:12.128] “Tôi cũng khô cả họng,” ông già nói. [joyce-dubliners:12.129] “Tôi đã hỏi thằng nhóc đánh giày ấy ba lần,” ông Henchy nói, “nó có gửi lên một tá stout không. Vừa rồi tôi hỏi nó lần nữa, nhưng nó đang tựa quầy, áo sơ mi, buôn chuyện say sưa với nghị viên Cowley.” [joyce-dubliners:12.130] “Sao ông không nhắc nó?” ông O’Connor nói. [joyce-dubliners:12.131] “Chà, tôi đâu thể sang khi nó đang nói chuyện với nghị viên Cowley. Tôi chỉ chờ cho đến khi bắt được mắt nó, rồi nói: ‘Về chuyện nhỏ tôi đã nói với ông....’ ‘Sẽ ổn thôi, ông H.,’ nó nói. Ôi, thằng lùn tịt ấy quên sạch rồi.” [joyce-dubliners:12.132] “Có thương vụ gì đó đang diễn ra ở phía ấy,” ông O’Connor nói trầm ngâm. “Hôm qua tôi thấy cả ba người họ bàn tính hăng lắm ở góc phố Suffolk.” [joyce-dubliners:12.133] “Tôi nghĩ tôi biết trò nhỏ họ đang chơi,” ông Henchy nói. “Ngày nay cậu phải nợ tiền các vị nguyên lão thành phố thì mới được làm Thị trưởng. Rồi họ sẽ làm cậu Thị trưởng. Trời! Tôi đang nghiêm túc nghĩ đến chuyện tự mình làm nguyên lão thành phố. Cậu nghĩ sao? Tôi có hợp với việc ấy không?” [joyce-dubliners:12.134] Ông O’Connor cười. [joyce-dubliners:12.135] “Còn về chuyện nợ tiền thì....” [joyce-dubliners:12.136] “Ngồi xe ra khỏi Dinh Thị trưởng,” ông Henchy nói, “trong cả bộ áo lông chồn sâu bọ của tôi, với Jack đây đứng sau lưng tôi đội bộ tóc giả bột—hử?” [joyce-dubliners:12.137] “Và cho tôi làm thư ký riêng của ông, John.” [joyce-dubliners:12.138] “Được. Và tôi sẽ cho cha Keon làm tuyên úy riêng. Cả nhà sẽ họp mặt một bữa.” [joyce-dubliners:12.139] “Thật đấy, ông Henchy,” ông già nói, “ông sẽ giữ phong cách khá hơn mấy vị ấy. Hôm nọ tôi nói chuyện với ông già Keegan, người gác cổng. ‘Ông thấy ông chủ mới thế nào, Pat?’ tôi bảo ông ta. ‘Giờ chẳng còn mấy tiệc tùng nữa nhỉ,’ tôi bảo. ‘Tiệc tùng!’ ông ta nói. ‘Ổng sống bằng mùi giẻ lau dầu.’ Và ông biết ông ta kể tôi nghe gì không? Giờ, tôi thề có Chúa, tôi không tin ông ta.” [joyce-dubliners:12.140] “Gì?” ông Henchy và ông O’Connor nói. [joyce-dubliners:12.141] “Ông ta kể tôi: ‘Ông nghĩ sao về một ông Thị trưởng Dublin sai đi mua một pound sườn cho bữa tối? Thế mà gọi là sống sang à?’ ông ta nói. ‘Ối giời! ối giời,’ tôi bảo. ‘Một pound sườn,’ ông ta nói, ‘đem vào Dinh Thị trưởng.’ ‘Ối giời!’ tôi bảo, ‘vậy rốt cuộc bây giờ người ta thuộc loại nào thế?’” [joyce-dubliners:12.142] Đến đây có tiếng gõ cửa, và một cậu bé thò đầu vào. [joyce-dubliners:12.143] “Gì thế?” ông già nói. [joyce-dubliners:12.144] “Từ quán Black Eagle,” cậu bé nói, đi nghiêng vào và đặt một cái giỏ xuống sàn với tiếng chai lắc. [joyce-dubliners:12.145] Ông già giúp cậu bé chuyển các chai từ giỏ lên bàn và đếm đủ số. Sau khi chuyển cậu bé quàng giỏ lên tay và hỏi: [joyce-dubliners:12.146] “Có chai không ạ?” [joyce-dubliners:12.147] “Chai nào?” ông già nói. [joyce-dubliners:12.148] “Các ông không để chúng tôi uống trước đã à?” ông Henchy nói. [joyce-dubliners:12.149] “Cháu được bảo là xin lại chai.” [joyce-dubliners:12.150] “Mai quay lại,” ông già nói. [joyce-dubliners:12.151] “Này, nhóc!” ông Henchy nói, “cháu chạy sang chỗ O’Farrell, bảo ông ấy cho chúng tôi mượn cái khui nút chai—cứ nói là của ông Henchy. Bảo ông ấy chúng tôi không giữ quá một phút. Để giỏ lại đây.” [joyce-dubliners:12.152] Cậu bé đi ra và ông Henchy bắt đầu xoa tay vui vẻ, nói: [joyce-dubliners:12.153] “Ô, thôi, rốt cuộc hắn cũng không đến nỗi tệ. Dù sao hắn cũng giữ lời.” [joyce-dubliners:12.154] “Không có cốc,” ông già nói. [joyce-dubliners:12.155] “Ồ, đừng bận tâm chuyện đó, Jack,” ông Henchy nói. “Biết bao người tử tế trước nay đã uống thẳng từ chai.” [joyce-dubliners:12.156] “Dù sao cũng hơn không,” ông O’Connor nói. [joyce-dubliners:12.157] “Hắn không phải loại xấu,” ông Henchy nói, “chỉ có điều Fanning nắm hắn quá chặt. Hắn có ý tốt, cậu biết đấy, theo kiểu nhỏ mọn của hắn.” [joyce-dubliners:12.158] Cậu bé trở lại với cái khui nút chai. Ông già mở ba chai và đang đưa lại cái khui thì ông Henchy nói với cậu bé: [joyce-dubliners:12.159] “Cháu có muốn uống không, nhóc?” [joyce-dubliners:12.160] “Nếu ông vui lòng, thưa ông,” cậu bé nói. [joyce-dubliners:12.161] Ông già miễn cưỡng mở thêm một chai và đưa cho cậu bé. [joyce-dubliners:12.162] “Cháu bao nhiêu tuổi?” ông hỏi. [joyce-dubliners:12.163] “Mười bảy,” cậu bé nói. [joyce-dubliners:12.164] Vì ông già không nói gì thêm, cậu bé cầm chai và nói: “Xin chúc ông mọi điều tốt nhất, thưa ông,” với ông Henchy, uống cạn, đặt chai lại bàn và lau miệng bằng tay áo. Rồi cậu cầm cái khui và đi nghiêng ra cửa, lầm bầm một lời chào nào đó. [joyce-dubliners:12.165] “Thế là bắt đầu đấy,” ông già nói. [joyce-dubliners:12.166] “Mũi nêm đã cắm vào rồi,” ông Henchy nói. [joyce-dubliners:12.167] Ông già chia ba chai đã mở và những người đàn ông uống cùng một lúc. Sau khi uống mỗi người đặt chai của mình lên mặt lò sưởi trong tầm tay và hít một hơi dài thỏa mãn. [joyce-dubliners:12.168] “Chà, hôm nay tôi làm được một ngày việc ra trò,” ông Henchy nói, sau một lúc im lặng. [joyce-dubliners:12.169] “Thế à, John?” [joyce-dubliners:12.170] “Phải. Tôi kiếm cho ông ta một hai phiếu chắc chắn ở phố Dawson, tôi với Crofton. Nói riêng giữa chúng ta, Crofton (dĩ nhiên anh ta là người tử tế), nhưng làm người đi vận động thì chẳng đáng một xu. Anh ta không có lấy một lời để ném cho con chó. Anh ta cứ đứng nhìn người ta trong khi tôi nói.” [joyce-dubliners:12.171] Đến đây hai người đàn ông vào phòng. Một trong hai là người rất béo, bộ đồ xéc xanh dường như sắp tuột khỏi thân hình dốc nghiêng của ông. Ông có khuôn mặt to giống nét mặt một con bò non, mắt xanh trố và bộ ria hoa râm. Người kia, trẻ và yếu hơn nhiều, có khuôn mặt gầy cạo nhẵn. Anh mang cổ áo kép rất cao và đội mũ quả dưa vành rộng. [joyce-dubliners:12.172] “Chào Crofton!” ông Henchy nói với người béo. “Vừa nhắc là tới....” [joyce-dubliners:12.173] “Rượu ở đâu ra thế?” người trẻ hỏi. “Bò đẻ rồi à?” [joyce-dubliners:12.174] “Ồ, dĩ nhiên Lyons là người đánh hơi ra rượu đầu tiên!” ông O’Connor nói, cười. [joyce-dubliners:12.175] “Các cậu vận động kiểu đó đấy à,” ông Lyons nói, “trong khi Crofton với tôi ngoài kia chịu lạnh chịu mưa đi tìm phiếu?” [joyce-dubliners:12.176] “Này, đồ trời đánh,” ông Henchy nói, “năm phút tôi kiếm được nhiều phiếu hơn hai cậu kiếm trong một tuần.” [joyce-dubliners:12.177] “Mở hai chai stout, Jack,” ông O’Connor nói. [joyce-dubliners:12.178] “Làm sao tôi mở?” ông già nói, “khi không có cái khui?” [joyce-dubliners:12.179] “Chờ đã, chờ đã!” ông Henchy nói, đứng dậy nhanh. “Các cậu đã thấy mẹo nhỏ này bao giờ chưa?” [joyce-dubliners:12.180] Ông lấy hai chai từ bàn và, mang đến lò sưởi, đặt lên thanh gờ. Rồi ông lại ngồi bên lửa và uống thêm một ngụm từ chai mình. Ông Lyons ngồi lên mép bàn, đẩy mũ về phía gáy và bắt đầu đung đưa chân. [joyce-dubliners:12.181] “Chai nào của tôi?” anh hỏi. [joyce-dubliners:12.182] “Thằng này,” ông Henchy nói. [joyce-dubliners:12.183] Ông Crofton ngồi xuống một cái thùng và nhìn chăm chăm chai kia trên thanh gờ. Ông im lặng vì hai lý do. Lý do thứ nhất, tự nó đã đủ, là ông không có gì để nói; lý do thứ hai là ông cho rằng đồng bọn thấp kém hơn mình. Ông từng là người vận động cho Wilkins, người Bảo thủ, nhưng khi phe Bảo thủ rút người của họ và, chọn cái ít xấu hơn trong hai cái xấu, ủng hộ ứng viên Dân tộc, ông được thuê làm việc cho ông Tierney. [joyce-dubliners:12.184] Vài phút sau một tiếng “Póc!” như xin lỗi vang lên khi nút bật khỏi chai của ông Lyons. Ông Lyons nhảy xuống bàn, đến lửa, lấy chai và mang về bàn. [joyce-dubliners:12.185] “Tôi vừa nói với họ, Crofton,” ông Henchy nói, “rằng hôm nay chúng ta kiếm được kha khá phiếu.” [joyce-dubliners:12.186] “Ông kiếm được ai?” ông Lyons hỏi. [joyce-dubliners:12.187] “Chà, tôi được Parkes là một, Atkinson là hai, và Ward ở phố Dawson. Ông lão cũng khá lắm—một quý ông chính hiệu, người Bảo thủ già! ‘Nhưng ứng viên của ông chẳng phải người Dân tộc sao?’ ông ấy nói. ‘Ông ấy là người đáng kính,’ tôi nói. ‘Ông ấy ủng hộ bất cứ điều gì có lợi cho đất nước này. Ông ấy đóng thuế địa phương rất lớn,’ tôi nói. ‘Ông ấy có nhiều bất động sản trong thành phố và ba cơ sở kinh doanh, và chẳng phải có lợi cho ông ấy khi giữ thuế thấp sao? Ông ấy là công dân nổi bật và đáng kính,’ tôi nói, ‘và là Ủy viên Cứu tế người nghèo, và ông ấy không thuộc đảng nào, tốt, xấu hay thờ ơ.’ Đó là cách nói với bọn họ.” [joyce-dubliners:12.188] “Còn bản diễn văn chào mừng nhà Vua thì sao?” ông Lyons nói, sau khi uống và chép môi. [joyce-dubliners:12.189] “Nghe tôi này,” ông Henchy nói. “Điều đất nước này cần, như tôi đã nói với ông Ward, là vốn. Việc Vua đến đây sẽ kéo theo một dòng tiền đổ vào nước ta. Công dân Dublin sẽ được hưởng lợi. Nhìn tất cả mấy nhà máy dọc các bến cảng kia kìa, bỏ không! Nhìn xem trong nước có bao nhiêu tiền nếu chúng ta chỉ cần làm lại các ngành cũ, nhà máy xay, xưởng đóng tàu và nhà máy. Thứ chúng ta cần là vốn.” [joyce-dubliners:12.190] “Nhưng nghe này, John,” ông O’Connor nói. “Sao chúng ta phải chào mừng Vua nước Anh? Chính Parnell chẳng phải....” [joyce-dubliners:12.191] “Parnell,” ông Henchy nói, “đã chết. Còn tôi nhìn chuyện này thế này. Gã này lên ngôi sau khi bà mẹ già cản đường gã đến lúc gã bạc đầu. Gã là người từng trải, và có thiện ý với chúng ta. Gã là người vui tính tử tế, nếu cậu hỏi tôi, chẳng có thói làm bộ làm tịch chết tiệt nào. Gã chỉ tự nhủ: ‘Bà già không bao giờ đến thăm mấy người Ireland hoang dã này. Trời ơi, ta sẽ tự đi xem họ thế nào.’ Và chúng ta sẽ xúc phạm ông ấy khi ông ấy đến đây trong một chuyến thăm thân thiện sao? Hử? Phải không, Crofton?” [joyce-dubliners:12.192] Ông Crofton gật đầu. [joyce-dubliners:12.193] “Nhưng rốt cuộc,” ông Lyons nói tranh luận, “cuộc đời Vua Edward, cậu biết đấy, không phải là hết sức....” [joyce-dubliners:12.194] “Chuyện đã qua thì cho qua,” ông Henchy nói. “Cá nhân tôi ngưỡng mộ ông ấy. Ông ấy chỉ là một gã lăn lộn bình thường như cậu và tôi. Ông ấy thích ly grog của mình, có lẽ cũng hơi lãng tử, và là một tay chơi thể thao đàng hoàng. Chết thật, người Ireland chúng ta không biết chơi cho công bằng sao?” [joyce-dubliners:12.195] “Nói thì hay lắm,” ông Lyons nói. “Nhưng hãy xem trường hợp Parnell đi.” [joyce-dubliners:12.196] “Nhân danh Chúa,” ông Henchy nói, “hai trường hợp giống nhau ở chỗ nào?” [joyce-dubliners:12.197] “Ý tôi là,” ông Lyons nói, “chúng ta có lý tưởng. Sao, giờ, chúng ta lại chào mừng một người như thế? Cậu nghĩ sau những gì ông ấy làm Parnell có đáng dẫn dắt chúng ta không? Và vậy thì sao chúng ta lại làm thế cho Edward Đệ Thất?” [joyce-dubliners:12.198] “Hôm nay là ngày giỗ Parnell,” ông O’Connor nói, “và đừng khơi lên mối bất hòa nào. Giờ ông ấy đã mất, tất cả chúng ta đều kính trọng ông—kể cả người Bảo thủ,” ông nói thêm, quay sang ông Crofton. [joyce-dubliners:12.199] Póc! Cái nút chậm trễ bật khỏi chai ông Crofton. Ông Crofton đứng dậy khỏi thùng và đến lửa. Khi trở lại với chiến lợi phẩm ông nói bằng giọng trầm: [joyce-dubliners:12.200] “Phía chúng tôi trong Nghị viện kính trọng ông ấy, vì ông ấy là một quý ông.” [joyce-dubliners:12.201] “Đúng rồi, Crofton!” ông Henchy nói dữ dội. “Ông ấy là người duy nhất giữ được cái bị mèo ấy trật tự. ‘Xuống, lũ chó! Nằm xuống, lũ cẩu!’ Ông ấy đối xử với chúng như vậy. Vào đi, Joe! Vào đi!” ông gọi, thấy ông Hynes ở ngưỡng cửa. [joyce-dubliners:12.202] Ông Hynes chậm rãi bước vào. [joyce-dubliners:12.203] “Mở thêm một chai stout nữa, Jack,” ông Henchy nói. “Ôi, tôi quên là không có cái khui! Đây, đưa tôi một chai ở đây và tôi sẽ đặt nó bên lửa.” [joyce-dubliners:12.204] Ông già đưa ông một chai khác và ông đặt nó trên thanh gờ. [joyce-dubliners:12.205] “Ngồi đi, Joe,” ông O’Connor nói, “chúng tôi đang nói về Lãnh tụ.” [joyce-dubliners:12.206] “Phải, phải!” ông Henchy nói. [joyce-dubliners:12.207] Ông Hynes ngồi bên cạnh bàn gần ông Lyons nhưng không nói gì. [joyce-dubliners:12.208] “Dù sao cũng có một người,” ông Henchy nói, “không chối bỏ ông ấy. Trời, tôi phải nói cho cậu nghe, Joe! Không, trời ạ, cậu bám lấy ông ấy như một người đàn ông!” [joyce-dubliners:12.209] “Ô, Joe,” ông O’Connor bỗng nói. “Đọc cho chúng tôi nghe bài anh viết—anh nhớ không? Anh mang theo không?” [joyce-dubliners:12.210] “Ô, phải!” ông Henchy nói. “Đọc cho chúng tôi đi. Cậu đã nghe bài ấy chưa, Crofton? Nghe này: một bài tuyệt vời.” [joyce-dubliners:12.211] “Đọc đi,” ông O’Connor nói. “Bắn đi, Joe.” [joyce-dubliners:12.212] Ông Hynes dường như không nhớ ngay bài họ đang ám chỉ nhưng, sau khi suy nghĩ một lúc, nói: [joyce-dubliners:12.213] “Ô, bài ấy à.... Trời, giờ cũ rồi.” [joyce-dubliners:12.214] “Đọc ra đi, anh bạn!” ông O’Connor nói. [joyce-dubliners:12.215] “Suỵt, suỵt,” ông Henchy nói. “Nào, Joe!” [joyce-dubliners:12.216] Ông Hynes do dự thêm một chút. Rồi giữa im lặng ông cởi mũ, đặt lên bàn và đứng dậy. Ông dường như đang tập dượt bài trong đầu. Sau một quãng lặng khá dài ông tuyên bố: [joyce-dubliners:12.217] CÁI CHẾT CỦA PARNELL 6 tháng Mười 1891 [joyce-dubliners:12.218] Ông hắng giọng một hai lần rồi bắt đầu ngâm: [joyce-dubliners:12.219] Ngài đã mất. Vị Vua Không Vương Miện của ta đã mất. Ôi Erin, hãy than khóc trong sầu thương và tang tóc Vì ngài nằm đó, người bị bầy tàn độc Của những kẻ đạo đức giả thời nay quật ngã. Ngài nằm đó bị giết bởi lũ chó hèn Mà ngài đã nâng từ bùn nhơ lên vinh quang; Hy vọng của Erin, mộng mơ của Erin Tàn lụi trên giàn thiêu của vị quân vương nàng. Trong cung điện, túp lều hay mái tranh Trái tim Ireland, dù ở nơi đâu, Cúi đầu trong sầu thương—vì ngài đã đi, Người lẽ ra đã dựng nên vận mệnh của nàng. Ngài đã muốn Erin của ngài vang danh, Lá cờ xanh rực rỡ tung bay, Chính khách, thi sĩ và chiến binh của nàng được nâng cao Trước muôn dân trên Thế giới. Ngài mơ (than ôi, chỉ là mơ!) Về Tự do: nhưng khi ngài vươn tay Nắm lấy thần tượng ấy, sự phản trắc Đã chia lìa ngài khỏi điều ngài yêu. Nhục nhã thay những bàn tay hèn mạt, đê tiện Đã giáng đòn lên Chúa của mình, hay bằng một nụ hôn Bán ngài cho đám đông ồn ào Của lũ linh mục bợ đỡ—không phải bạn ngài. Cầu cho nỗi nhục đời đời thiêu rụi Ký ức những kẻ đã cố Làm nhơ và bôi bẩn danh thơm cao quý Của người đã khinh chúng trong niềm kiêu hãnh. Ngài ngã xuống như những bậc vĩ nhân ngã, Cao thượng bất khuất cho đến phút cuối, Và nay cái chết đã nối ngài Với các anh hùng quá vãng của Erin. Không tiếng giao tranh nào quấy giấc ngủ ngài! Ngài yên nghỉ bình thản: không nỗi đau con người Hay hoài bão cao xa nào còn thúc ngài nay Lên những đỉnh cao vinh quang. Chúng đã được như ý: chúng đã quật ngã ngài. Nhưng Erin ơi, hãy nghe, hồn ngài có thể Trỗi dậy, như Phượng hoàng từ ngọn lửa, Khi bình minh của ngày hé rạng, Ngày đem lại triều đại của Tự do. Và vào ngày ấy, Erin hãy xứng đáng Gửi vào chén nàng nâng lên cho Niềm Vui Một nỗi đau—ký ức về Parnell. [joyce-dubliners:12.220] Ông Hynes ngồi xuống bàn lần nữa. Khi ông ngâm xong có một quãng im lặng rồi tràng vỗ tay bùng lên: đến ông Lyons cũng vỗ tay. Tiếng vỗ tay kéo dài một lúc. Khi nó dứt, tất cả thính giả uống từ chai của mình trong im lặng. [joyce-dubliners:12.221] Póc! Nút bật khỏi chai ông Hynes, nhưng ông Hynes vẫn ngồi đỏ mặt, đầu trần trên bàn. Ông dường như không nghe lời mời. [joyce-dubliners:12.222] “Giỏi lắm, Joe!” ông O’Connor nói, lấy giấy cuộn và túi thuốc ra để che xúc động cho khéo hơn. [joyce-dubliners:12.223] “Cậu nghĩ sao về bài ấy, Crofton?” ông Henchy kêu. “Hay không? Hử?” [joyce-dubliners:12.224] Ông Crofton nói đó là một bài viết rất hay. [joyce-dubliners:13.1] Một bà mẹ [joyce-dubliners:13.2] Ông Holohan, phó thư ký Hội Eire Abu, đã đi đi lại lại khắp Dublin gần một tháng trời, tay và túi đầy những mẩu giấy bẩn, để thu xếp loạt buổi hòa nhạc. Ông có một cái chân tật nên bạn bè gọi ông là Holohan Khập Khiễng. Ông đi đi lại lại liên miên, đứng hàng giờ ở các góc phố tranh cãi cho ra lẽ và ghi chép; nhưng rốt cuộc người thu xếp mọi việc lại là bà Kearney. [joyce-dubliners:13.3] Cô Devlin thành bà Kearney vì một cơn cay cú. Cô được học trong một tu viện hạng sang, ở đó cô học tiếng Pháp và âm nhạc. Vì bẩm sinh xanh xao và cứng nhắc trong cách cư xử nên ở trường cô ít bạn. Đến tuổi lấy chồng, cô được đưa tới nhiều nhà, nơi tiếng đàn và phong thái ngà ngọc của cô được khen ngợi hết lời. Cô ngồi giữa vòng tròn lạnh lẽo những tài nghệ của mình, chờ một người cầu hôn nào đó dám xông vào và dâng cho cô một cuộc đời rực rỡ. Nhưng những chàng trai cô gặp đều tầm thường và cô chẳng khuyến khích ai, chỉ tìm cách khuây khỏa những khát khao lãng mạn bằng việc lén ăn thật nhiều kẹo Thổ Nhĩ Kỳ. Tuy nhiên, khi cô đã gần quá lứa và bạn bè bắt đầu buông lời xì xào về cô, cô bịt miệng họ bằng cách lấy ông Kearney, một thợ đóng giày ở Ormond Quay. [joyce-dubliners:13.4] Ông hơn cô nhiều tuổi. Lời lẽ của ông, vốn nghiêm trang, thỉnh thoảng mới cất lên giữa bộ râu nâu to bản. Hết năm đầu chung sống, bà Kearney nhận ra rằng một người như thế dùng bền hơn một kẻ lãng mạn, nhưng bà chưa bao giờ cất hẳn những ý nghĩ lãng mạn của riêng mình đi. Ông điều độ, cần kiệm và sùng đạo; thứ Sáu đầu tháng nào ông cũng lên rước lễ, đôi khi cùng vợ, thường thì một mình. Nhưng bà không bao giờ nguội lạnh trong đạo và là một người vợ tốt của ông. Trong một buổi tiệc nào đó ở nhà người lạ, khi bà nhướng mày lên chỉ một chút, ông liền đứng dậy cáo từ, và khi cơn ho làm ông khổ sở, bà đắp chăn lông vịt lên chân ông và pha một ly rum nóng thật mạnh. Về phần ông, ông là một người cha mẫu mực. Mỗi tuần đóng một khoản nhỏ vào một hội, ông bảo đảm cho hai cô con gái, mỗi cô một trăm bảng của hồi môn khi đến tuổi hai mươi bốn. Ông cho cô lớn, Kathleen, vào một tu viện tốt, nơi cô học tiếng Pháp và âm nhạc, rồi sau đó đóng học phí cho cô ở Academy. Mỗi năm vào tháng Bảy, bà Kearney lại tìm dịp nói với một người bạn nào đó: [joyce-dubliners:13.5] “Ông nhà tôi sắp gửi cả nhà đi Skerries mấy tuần.” [joyce-dubliners:13.6] Nếu không phải Skerries thì là Howth hoặc Greystones. [joyce-dubliners:13.7] Khi phong trào Phục hưng Ireland bắt đầu đáng kể, bà Kearney quyết định tận dụng tên của con gái và mời một thầy dạy tiếng Ireland về nhà. Kathleen và em gái gửi bưu thiếp tranh Ireland cho bạn bè và bạn bè gửi lại những tấm bưu thiếp tranh Ireland khác. Vào những chủ nhật đặc biệt, khi ông Kearney cùng gia đình đến Pro-Cathedral, một đám nhỏ người lại tụ tập sau lễ ở góc phố Cathedral. Họ đều là bạn của nhà Kearney, bạn trong giới âm nhạc hay bạn trong giới Dân tộc chủ nghĩa; và khi đã đánh ra hết từng quân chuyện ngồi lê, họ bắt tay nhau tất cả một lượt, cười vì bao nhiêu bàn tay chéo vào nhau, rồi chào tạm biệt nhau bằng tiếng Ireland. Chẳng bao lâu tên cô Kathleen Kearney bắt đầu được nhắc nhiều trên miệng người ta. Người ta nói cô chơi nhạc rất giỏi, là một cô gái rất dễ mến, và hơn nữa là người tin vào phong trào ngôn ngữ. Bà Kearney rất hài lòng về điều này. Vì thế bà không ngạc nhiên khi một hôm ông Holohan đến gặp bà và đề nghị con gái bà làm người đệm đàn cho một loạt bốn buổi hòa nhạc lớn mà Hội của ông sẽ tổ chức ở Antient Concert Rooms. Bà mời ông vào phòng khách, bảo ông ngồi xuống rồi đem ra bình rượu và hộp bánh quy bằng bạc. Bà dốc cả tâm hồn vào các chi tiết của công cuộc ấy, khuyên bên này, can bên kia; và cuối cùng một bản hợp đồng được soạn ra, theo đó Kathleen sẽ nhận tám guinea cho công đệm đàn ở bốn buổi hòa nhạc lớn. [joyce-dubliners:13.8] Vì ông Holohan là người mới vào nghề trong những việc tế nhị như câu chữ của các tờ quảng cáo và việc xếp các tiết mục trong chương trình, bà Kearney đã giúp ông. Bà có tài khéo léo. Bà biết nghệ sĩ nào nên in chữ hoa, nghệ sĩ nào nên in chữ nhỏ. Bà biết rằng giọng tenor thứ nhất sẽ không thích ra sau tiết mục hài của ông Meade. Để khán giả luôn được giải trí, bà xen những tiết mục đáng ngờ vào giữa các bài được ưa thích từ xưa. Ngày nào ông Holohan cũng ghé nhà xin bà ý kiến về một điểm nào đó. Lúc nào bà cũng thân mật và sẵn lòng chỉ bảo, có thể nói là rất gia đình. Bà đẩy bình rượu về phía ông, bảo: [joyce-dubliners:13.9] “Nào, ông cứ tự nhiên, ông Holohan!” [joyce-dubliners:13.10] Và trong lúc ông tự rót, bà nói: [joyce-dubliners:13.11] “Đừng sợ! Đừng sợ nó!” [joyce-dubliners:13.12] Mọi chuyện diễn ra trôi chảy. Bà Kearney mua ở tiệm Brown Thomas một ít lụa charmeuse màu hồng phớt rất đẹp để chèn vào phía trước áo của Kathleen. Nó tốn một món kha khá; nhưng có những dịp bỏ ra chút ít là xứng đáng. Bà lấy một tá vé hai shilling cho buổi cuối và gửi cho những người bạn mà nếu không thì không thể tin là họ sẽ đến. Bà không quên điều gì và nhờ bà, mọi việc cần làm đều đã được làm. [joyce-dubliners:13.13] Các buổi hòa nhạc diễn ra vào thứ Tư, thứ Năm, thứ Sáu và thứ Bảy. Khi bà Kearney cùng con gái đến Antient Concert Rooms vào tối thứ Tư, bà không ưa cái vẻ của mọi thứ. Vài thanh niên đeo huy hiệu xanh sáng trên áo đứng không ở tiền sảnh; không ai mặc lễ phục. Bà đi qua cùng con gái và một cái liếc nhanh qua cánh cửa mở của hội trường cho bà thấy lý do những người trật tự ngồi không. Thoạt đầu bà tự hỏi mình có nhầm giờ không. Không, còn hai mươi phút nữa là tám giờ. [joyce-dubliners:13.14] Trong phòng thay đồ phía sau sân khấu, bà được giới thiệu với thư ký của Hội, ông Fitzpatrick. Bà mỉm cười và bắt tay ông. Ông là một người đàn ông nhỏ bé, mặt trắng nhợt vô hồn. Bà để ý thấy ông đội chiếc mũ nỉ mềm màu nâu xộc xệch lệch về một bên đầu và giọng ông nhạt phèo. Ông cầm một tờ chương trình trong tay và trong lúc nói chuyện với bà, ông nhai một đầu tờ ấy thành một nùm giấy nhão. Ông có vẻ coi nhẹ chuyện thất vọng. Cứ vài phút ông Holohan lại vào phòng thay đồ với tin tức từ phòng bán vé. Các nghệ sĩ nói chuyện với nhau một cách căng thẳng, thỉnh thoảng liếc vào gương, cuộn và mở bản nhạc của mình. Khi gần tám rưỡi, những người ít ỏi trong hội trường bắt đầu bày tỏ mong muốn được giải trí. Ông Fitzpatrick bước vào, mỉm cười vô hồn với cả phòng và nói: [joyce-dubliners:13.15] “Nào, thưa quý bà quý ông. Tôi nghĩ ta nên khai mạc thôi.” [joyce-dubliners:13.16] Bà Kearney thưởng cho âm cuối rất nhạt của ông một cái nhìn khinh bỉ thoáng qua, rồi nói với con gái bằng giọng khích lệ: [joyce-dubliners:13.17] “Con sẵn sàng chưa, con yêu?” [joyce-dubliners:13.18] Khi có dịp, bà gọi ông Holohan ra một bên và đề nghị ông cho biết chuyện này nghĩa là gì. Ông Holohan không biết nghĩa là gì. Ông nói rằng Ủy ban đã nhầm khi sắp xếp bốn buổi hòa nhạc: bốn là quá nhiều. [joyce-dubliners:13.19] “Còn các nghệ sĩ nữa!” bà Kearney nói. “Dĩ nhiên họ đã cố hết sức, nhưng thật sự họ không giỏi.” [joyce-dubliners:13.20] Ông Holohan thừa nhận các nghệ sĩ không giỏi, nhưng Ủy ban, ông nói, đã quyết định để ba buổi đầu muốn ra sao thì ra và dành toàn bộ tài năng cho tối thứ Bảy. Bà Kearney không nói gì, nhưng khi những tiết mục tầm thường nối nhau trên bục và những người ít ỏi trong hội trường ngày một ít đi, bà bắt đầu hối hận vì đã tốn kém đủ điều cho một buổi hòa nhạc như thế. Có điều gì đó trong cái vẻ của mọi thứ mà bà không ưa, và nụ cười vô hồn của ông Fitzpatrick làm bà rất khó chịu. Tuy vậy bà không nói gì và chờ xem mọi chuyện kết thúc ra sao. Buổi hòa nhạc tắt thở ngay trước mười giờ, và mọi người vội vã ra về. [joyce-dubliners:13.21] Buổi hòa nhạc tối thứ Năm đông người hơn, nhưng bà Kearney thấy ngay rằng khán phòng toàn vé mời. Khán giả cư xử thiếu lễ độ, như thể buổi hòa nhạc là một buổi diễn tập thân mật. Ông Fitzpatrick có vẻ vui vẻ; ông hoàn toàn không biết rằng bà Kearney đang giận dữ ghi sổ từng cử chỉ của ông. Ông đứng ở mép tấm bình phong, thỉnh thoảng thò đầu ra và cười với hai người bạn ở góc ban công. Trong buổi tối, bà Kearney biết được rằng buổi thứ Sáu sẽ bị hủy và Ủy ban sẽ xoay trời lật đất để có một khán phòng chật cứng vào tối thứ Bảy. Nghe vậy, bà đi tìm ông Holohan. Bà chặn ông lại khi ông đang vội vã khập khiễng ra ngoài với một ly nước chanh cho một cô gái trẻ và hỏi ông có đúng không. Đúng, đúng thế. [joyce-dubliners:13.22] “Nhưng dĩ nhiên điều đó không thay đổi hợp đồng,” bà nói. “Hợp đồng là cho bốn buổi hòa nhạc.” [joyce-dubliners:13.23] Ông Holohan có vẻ đang vội; ông khuyên bà nói chuyện với ông Fitzpatrick. Bà Kearney giờ bắt đầu lo. Bà gọi ông Fitzpatrick rời khỏi tấm bình phong của ông và nói rằng con gái bà đã ký cho bốn buổi hòa nhạc và dĩ nhiên, theo các điều khoản hợp đồng, cô phải nhận khoản tiền đã định ban đầu, dù hội có tổ chức đủ bốn buổi hay không. Ông Fitzpatrick, người không nắm nhanh điểm đang tranh chấp, có vẻ chẳng gỡ nổi chỗ rắc rối và nói rằng ông sẽ đưa việc này ra trước Ủy ban. Cơn giận của bà Kearney bắt đầu giật giật trên má và bà phải hết sức mới kìm được không hỏi: [joyce-dubliners:13.24] “Mà cái Ủy-bản ấy là ai vậy, xin hỏi?” [joyce-dubliners:13.25] Nhưng bà biết làm thế thì không ra dáng phụ nữ quý phái: vậy nên bà im lặng. [joyce-dubliners:13.26] Sáng sớm thứ Sáu, những cậu bé được phái ra các phố chính của Dublin với từng xấp truyền đơn. Những lời quảng cáo đặc biệt xuất hiện trên mọi tờ báo chiều, nhắc công chúng yêu nhạc về bữa tiệc đang chờ họ vào tối hôm sau. Bà Kearney phần nào yên tâm, nhưng bà nghĩ nên nói với chồng một phần những nghi ngờ của mình. Ông chăm chú nghe và nói có lẽ tốt hơn nếu tối thứ Bảy ông đi cùng bà. Bà đồng ý. Bà kính trọng chồng theo cách bà kính trọng Bưu điện Trung tâm, như một thứ to lớn, vững chắc và cố định; và dù bà biết tài năng của ông ít ỏi, bà đánh giá cao giá trị trừu tượng của ông như một người đàn ông. Bà mừng vì ông đã đề nghị đi cùng. Bà cân nhắc lại các kế hoạch của mình. [joyce-dubliners:13.27] Rồi đêm đại nhạc hội đến. Bà Kearney cùng chồng và con gái tới Antient Concert Rooms trước giờ bắt đầu ba phần tư tiếng đồng hồ. Thật rủi, tối ấy trời mưa. Bà Kearney giao quần áo và bản nhạc của con gái cho chồng coi giữ rồi đi khắp tòa nhà tìm ông Holohan hay ông Fitzpatrick. Bà không tìm thấy ai. Bà hỏi những người trật tự xem có ủy viên nào trong hội trường không và sau rất nhiều rắc rối, một người trật tự dẫn ra một người đàn bà nhỏ bé tên cô Beirne, và bà Kearney giải thích với cô rằng bà muốn gặp một trong các thư ký. Cô Beirne trông họ đến bất cứ lúc nào và hỏi có thể giúp gì không. Bà Kearney nhìn dò xét khuôn mặt đã luống tuổi, nhăn lại thành một vẻ tin cậy và nhiệt thành, rồi đáp: [joyce-dubliners:13.28] “Không, cảm ơn cô!” [joyce-dubliners:13.29] Người đàn bà nhỏ bé mong họ sẽ có một khán phòng đầy. Cô nhìn ra mưa cho đến khi nỗi buồn của con phố ướt xóa sạch mọi tin cậy và nhiệt thành khỏi những nét mặt méo mó. Rồi cô thở dài khẽ và nói: [joyce-dubliners:13.30] “Chà! Chúng tôi đã cố hết sức, có trời biết.” [joyce-dubliners:13.31] Bà Kearney phải quay lại phòng thay đồ. [joyce-dubliners:13.32] Các nghệ sĩ đang đến. Giọng bass và giọng tenor thứ hai đã tới rồi. Giọng bass, ông Duggan, là một thanh niên mảnh khảnh với bộ ria đen thưa thớt. Ông là con của một người gác sảnh ở một văn phòng trong thành phố và khi còn bé đã hát những nốt trầm kéo dài trong sảnh vang vọng ấy. Từ chỗ thấp hèn ấy ông tự vươn lên cho đến khi thành một nghệ sĩ hạng nhất. Ông đã xuất hiện trong đại nhạc kịch. Một đêm nọ, khi một nghệ sĩ nhạc kịch ngã bệnh, ông đã nhận vai nhà vua trong vở Maritana ở Nhà hát Queen’s. Ông hát phần của mình với nhiều xúc cảm và âm lượng và được khán giả trên gác hoan nghênh nồng nhiệt; nhưng thật không may, ông đã làm hỏng ấn tượng tốt ấy khi một hai lần vô ý lau mũi vào bàn tay đeo găng. Ông khiêm tốn và ít nói. Ông nói “yous” nhẹ đến nỗi không ai để ý và không bao giờ uống thứ gì mạnh hơn sữa vì giọng hát của mình. Ông Bell, giọng tenor thứ hai, là một người nhỏ con tóc vàng hoe, năm nào cũng dự thi giành giải ở Feis Ceoil. Đến lần thi thứ tư ông được tặng một huy chương đồng. Ông cực kỳ hồi hộp và cực kỳ ghen tị với các giọng tenor khác và ông che sự ghen tị hồi hộp ấy bằng một vẻ thân thiện sôi nổi. Ông có cái tính hài hước là thích để người ta biết một buổi hòa nhạc là cực hình thế nào với mình. Vì vậy khi thấy ông Duggan, ông bước lại và hỏi: [joyce-dubliners:13.33] “Anh cũng có tên trong đó à?” [joyce-dubliners:13.34] “Phải,” ông Duggan nói. [joyce-dubliners:13.35] Ông Bell cười người bạn cùng khổ, chìa tay ra và nói: [joyce-dubliners:13.36] “Bắt tay nào!” [joyce-dubliners:13.37] Bà Kearney đi qua hai chàng trai và tới mép tấm bình phong để nhìn khán phòng. Ghế đang đầy lên nhanh chóng và một tiếng ồn dễ chịu lan trong khán phòng. Bà quay lại và nói riêng với chồng. Cuộc trò chuyện hiển nhiên là về Kathleen vì cả hai thường nhìn cô đang đứng chuyện trò với một người bạn Dân tộc chủ nghĩa, cô Healy, giọng contralto. Một người đàn bà lạ, đơn độc, mặt tái nhợt đi qua phòng. Các bà các cô dõi theo bằng những cặp mắt sắc chiếc áo xanh phai căng trên một thân hình gầy guộc. Có người nói đó là bà Glynn, giọng soprano. [joyce-dubliners:13.38] “Không biết người ta đào bà ấy ở đâu ra,” Kathleen nói với cô Healy. “Tôi chắc chắn chưa từng nghe tên.” [joyce-dubliners:13.39] Cô Healy phải mỉm cười. Đúng lúc đó ông Holohan khập khiễng vào phòng thay đồ và hai cô gái hỏi ông người đàn bà lạ là ai. Ông Holohan nói đó là bà Glynn từ London. Bà Glynn đứng vào một góc phòng, cầm cứng đờ một cuộn bản nhạc trước mặt và thỉnh thoảng đổi hướng cái nhìn giật mình của mình. Bóng tối đón chiếc áo phai màu của bà vào nương náu nhưng lại đổ xuống, như để trả thù, vào cái hõm nhỏ sau xương quai xanh. Tiếng ồn của hội trường nghe rõ hơn. Giọng tenor thứ nhất và giọng baritone đến cùng nhau. Cả hai đều ăn mặc đẹp, mập mạp và tự mãn, và họ đem một hơi thở giàu sang vào giữa đám người. [joyce-dubliners:13.40] Bà Kearney dẫn con gái đến chỗ họ và nói chuyện vui vẻ với họ. Bà muốn giữ quan hệ tốt với họ nhưng trong khi cố tỏ ra lịch sự, mắt bà lại theo ông Holohan trong những vòng đi khập khiễng quanh co của ông. Ngay khi có thể, bà xin phép và đi theo ông. [joyce-dubliners:13.41] “Ông Holohan, tôi muốn nói với ông một lát,” bà nói. [joyce-dubliners:13.42] Họ xuống một đoạn kín đáo của hành lang. Bà Kearney hỏi khi nào thì con gái bà được trả tiền. Ông Holohan nói ông Fitzpatrick phụ trách việc đó. Bà Kearney nói bà không biết gì về ông Fitzpatrick. Con gái bà đã ký một hợp đồng tám guinea và cô phải được trả. Ông Holohan nói đó không phải việc của ông. [joyce-dubliners:13.43] “Sao lại không phải việc của ông?” bà Kearney hỏi. “Chính ông chẳng phải đã mang hợp đồng đến cho con bé sao? Dù sao, nếu không phải việc của ông thì là việc của tôi và tôi định lo cho xong.” [joyce-dubliners:13.44] “Tốt hơn bà nên nói với ông Fitzpatrick,” ông Holohan nói, giọng xa cách. [joyce-dubliners:13.45] “Tôi không biết gì về ông Fitzpatrick,” bà Kearney nhắc lại. “Tôi có hợp đồng của tôi, và tôi định bảo đảm nó được thực hiện.” [joyce-dubliners:13.46] Khi bà trở lại phòng thay đồ, má bà hơi ửng đỏ. Căn phòng nhộn nhịp. Hai người đàn ông mặc đồ đi đường đã chiếm lò sưởi và đang trò chuyện thân mật với cô Healy và giọng baritone. Đó là người của báo Freeman và ông O’Madden Burke. Người của báo Freeman ghé vào để nói rằng ông không thể đợi buổi hòa nhạc vì phải tường thuật bài thuyết giảng của một linh mục Mỹ ở Mansion House. Ông nói họ cứ để bản tin cho ông ở tòa soạn Freeman và ông sẽ lo cho nó được đăng. Ông là một người tóc muối tiêu, giọng nghe dễ tin và cử chỉ cẩn trọng. Ông cầm trong tay một điếu xì gà đã tắt và mùi khói xì gà phảng phất quanh ông. Ông không có ý ở lại phút nào vì hòa nhạc và nghệ sĩ làm ông chán ngấy, nhưng ông vẫn ở lại, dựa vào mặt lò sưởi. Cô Healy đứng trước mặt ông, nói và cười. Ông đủ già để ngờ một lý do cho sự lịch sự của cô nhưng đủ trẻ trong tinh thần để tận dụng phút ấy. Hơi ấm, hương thơm và sắc màu của thân thể cô làm giác quan ông xao động. Ông thú vị nhận ra rằng bộ ngực mà ông thấy chậm rãi phập phồng bên dưới ông lúc này đang phập phồng vì ông, rằng tiếng cười, hương thơm và những cái liếc ngang bướng là cống phẩm dành cho ông. Khi không thể ở thêm, ông từ biệt cô một cách tiếc nuối. [joyce-dubliners:13.47] “O’Madden Burke sẽ viết bài điểm,” ông giải thích với ông Holohan, “còn tôi sẽ lo cho nó lên báo.” [joyce-dubliners:13.48] “Cảm ơn ông nhiều, ông Hendrick,” ông Holohan nói, “tôi biết ông sẽ lo cho nó lên báo. Nào, ông không dùng chút gì trước khi đi chứ?” [joyce-dubliners:13.49] “Cũng được,” ông Hendrick nói. [joyce-dubliners:13.50] Hai người đi dọc vài lối quanh co rồi lên một cầu thang tối và tới một căn phòng kín đáo, nơi một người trật tự đang mở nút chai cho vài vị. Một trong các vị ấy là ông O’Madden Burke, người đã tìm ra căn phòng bằng bản năng. Ông là một người lịch thiệp, đã có tuổi, mỗi khi nghỉ lại giữ thăng bằng cái thân hình oai vệ trên một cây dù lụa lớn. Cái tên miền tây hoa mỹ của ông là cây dù đạo đức mà ông dùng để giữ thăng bằng bài toán nan giải về tài chính của mình. Ông được kính trọng rộng rãi. [joyce-dubliners:13.51] Trong lúc ông Holohan tiếp người của báo Freeman, bà Kearney nói chuyện sôi nổi với chồng đến nỗi ông phải xin bà hạ giọng. Câu chuyện của những người khác trong phòng thay đồ đã trở nên gượng gạo. Ông Bell, tiết mục đầu tiên, đứng sẵn với bản nhạc nhưng người đệm đàn không có dấu hiệu nào. Hiển nhiên có điều gì không ổn. Ông Kearney nhìn thẳng về phía trước, vuốt râu, còn bà Kearney nói vào tai Kathleen với sự nhấn mạnh nén lại. Từ hội trường vọng vào những tiếng cổ vũ, vỗ tay và giậm chân. Giọng tenor thứ nhất, giọng baritone và cô Healy đứng cùng nhau, bình thản chờ, nhưng thần kinh ông Bell rất bồn chồn vì ông sợ khán giả sẽ nghĩ ông đến muộn. [joyce-dubliners:13.52] Ông Holohan và ông O’Madden Burke vào phòng. Một lúc sau ông Holohan nhận ra sự im lặng. Ông đến chỗ bà Kearney và nói với bà tha thiết. Trong khi họ nói, tiếng ồn ngoài hội trường lớn dần. Ông Holohan đỏ bừng và kích động. Ông nói liến thoắng, nhưng bà Kearney cứ cách quãng lại cộc lốc nói: [joyce-dubliners:13.53] “Con bé sẽ không ra. Nó phải nhận tám guinea.” [joyce-dubliners:13.54] Ông Holohan tuyệt vọng chỉ về phía hội trường nơi khán giả đang vỗ tay giậm chân. Ông cầu cứu ông Kearney và Kathleen. Nhưng ông Kearney vẫn vuốt râu và Kathleen nhìn xuống, xoay mũi giày mới: đó không phải lỗi của cô. Bà Kearney nhắc lại: [joyce-dubliners:13.55] “Con bé sẽ không ra nếu không có tiền.” [joyce-dubliners:13.56] Sau một hồi giằng co nhanh bằng lời, ông Holohan vội vã khập khiễng đi ra. Căn phòng im lặng. Khi sức nặng của sự im lặng bắt đầu hơi đau đớn, cô Healy nói với giọng baritone: [joyce-dubliners:13.57] “Tuần này anh đã xem bà Pat Campbell chưa?” [joyce-dubliners:13.58] Giọng baritone chưa xem nhưng đã được bảo rằng bà diễn rất hay. Câu chuyện không đi xa hơn. Giọng tenor thứ nhất cúi đầu và bắt đầu đếm các mắt xích của sợi dây chuyền vàng vắt ngang bụng, mỉm cười và ngân những nốt bâng quơ để xem hiệu quả trong xoang trán. Thỉnh thoảng ai nấy lại liếc nhìn bà Kearney. [joyce-dubliners:13.59] Tiếng ồn trong khán phòng đã lên thành một trận náo loạn khi ông Fitzpatrick xông vào phòng, theo sau là ông Holohan đang thở hổn hển. Tiếng vỗ tay và giậm chân trong hội trường xen những tiếng huýt sáo. Ông Fitzpatrick cầm vài tờ giấy bạc trong tay. Ông đếm bốn tờ vào tay bà Kearney và nói bà sẽ nhận nửa còn lại vào giờ nghỉ giải lao. Bà Kearney nói: [joyce-dubliners:13.60] “Thế này thiếu bốn shilling.” [joyce-dubliners:13.61] Nhưng Kathleen vén váy lên và nói: “Nào, ông Bell,” với tiết mục đầu tiên, người đang run như lá bạch dương. Ca sĩ và người đệm đàn cùng đi ra. Tiếng ồn trong hội trường lịm dần. Có một khoảng lặng vài giây: rồi tiếng piano vang lên. [joyce-dubliners:13.62] Phần đầu buổi hòa nhạc rất thành công trừ tiết mục của bà Glynn. Bà lão đáng thương hát Killarney bằng một giọng hụt hơi, không thân thể, với mọi lối nhấn nhá âm điệu và phát âm cổ lỗ mà bà tin là đem lại vẻ thanh lịch cho tiếng hát của mình. Trông bà như thể được hồi sinh từ một tủ quần áo sân khấu cũ và những chỗ rẻ tiền của hội trường chế giễu những nốt cao rên rỉ của bà. Tuy nhiên giọng tenor thứ nhất và giọng contralto làm cả khán phòng bùng nổ. Kathleen chơi một tuyển chọn các điệu Ireland được vỗ tay hào phóng. Phần đầu khép lại bằng một bài ngâm yêu nước sôi nổi do một cô gái trẻ chuyên tổ chức kịch nghiệp dư trình bày. Nó được vỗ tay xứng đáng; và khi xong, các ông ra ngoài nghỉ giải lao, hài lòng. [joyce-dubliners:13.63] Suốt lúc ấy phòng thay đồ như một tổ ong kích động. Ở một góc là ông Holohan, ông Fitzpatrick, cô Beirne, hai người trật tự, giọng baritone, giọng bass và ông O’Madden Burke. Ông O’Madden Burke nói đó là màn trình diễn tai tiếng nhất ông từng chứng kiến. Sự nghiệp âm nhạc của cô Kathleen Kearney ở Dublin sau đó là hết, ông nói. Người ta hỏi giọng baritone nghĩ gì về hành vi của bà Kearney. Ông không muốn nói gì. Ông đã nhận tiền và muốn yên ổn với mọi người. Tuy nhiên, ông nói rằng bà Kearney lẽ ra có thể nghĩ đến các nghệ sĩ. Những người trật tự và các thư ký tranh luận nóng nảy xem phải làm gì khi đến giờ nghỉ giải lao. [joyce-dubliners:13.64] “Tôi đồng ý với cô Beirne,” ông O’Madden Burke nói. “Đừng trả gì cả.” [joyce-dubliners:13.65] Ở một góc khác của phòng là bà Kearney và chồng, ông Bell, cô Healy và cô gái trẻ phải ngâm bài yêu nước. Bà Kearney nói rằng Ủy ban đã đối xử với bà một cách tai tiếng. Bà không tiếc công cũng không tiếc của và đây là cách người ta đền đáp bà. [joyce-dubliners:13.66] Họ tưởng họ chỉ phải đối phó với một cô gái và vì thế họ có thể giày xéo cô. Nhưng bà sẽ cho họ thấy họ lầm. Họ đâu dám đối xử với bà như vậy nếu bà là đàn ông. Nhưng bà sẽ lo để con gái bà được đúng quyền của nó: bà sẽ không để bị lừa. Nếu họ không trả đến từng đồng xu cuối cùng, bà sẽ làm cho cả Dublin náo động. Dĩ nhiên bà tiếc cho các nghệ sĩ. Nhưng bà còn làm gì được nữa? Bà kêu gọi giọng tenor thứ hai, và ông nói ông nghĩ bà đã không được đối xử tử tế. Rồi bà kêu gọi cô Healy. Cô Healy muốn nhập với nhóm kia nhưng không muốn làm vậy vì cô là bạn rất thân của Kathleen và nhà Kearney thường mời cô đến nhà. [joyce-dubliners:13.67] Ngay khi phần đầu kết thúc, ông Fitzpatrick và ông Holohan đến chỗ bà Kearney và nói bốn guinea còn lại sẽ được trả sau cuộc họp Ủy ban vào thứ Ba tuần sau và rằng nếu con gái bà không chơi phần hai thì Ủy ban sẽ coi hợp đồng bị phá vỡ và sẽ không trả gì. [joyce-dubliners:13.68] “Tôi chưa thấy Ủy ban nào cả,” bà Kearney giận dữ nói. “Con gái tôi có hợp đồng. Nó sẽ nhận bốn bảng tám vào tận tay, nếu không thì một bàn chân nó cũng chẳng đặt lên cái bục kia.” [joyce-dubliners:13.69] “Tôi ngạc nhiên về bà, bà Kearney,” ông Holohan nói. “Tôi không bao giờ nghĩ bà lại đối xử với chúng tôi như vậy.” [joyce-dubliners:13.70] “Thế còn các ông đã đối xử với tôi theo cách nào?” bà Kearney hỏi. [joyce-dubliners:13.71] Mặt bà tràn ngập một sắc đỏ giận dữ và trông bà như sắp lao vào ai đó bằng hai tay. [joyce-dubliners:13.72] “Tôi đang đòi quyền của tôi,” bà nói. [joyce-dubliners:13.73] “Bà nên có chút ý thức về lễ độ,” ông Holohan nói. [joyce-dubliners:13.74] “Thật sao?... Còn khi tôi hỏi bao giờ con gái tôi được trả tiền thì tôi không nhận được một câu trả lời tử tế.” [joyce-dubliners:13.75] Bà hất đầu và lấy giọng kiêu kỳ: [joyce-dubliners:13.76] “Ông phải nói chuyện với thư ký. Không phải việc của tôi. Tôi là một gã tra-la-la lê-la.” [joyce-dubliners:13.77] “Tôi tưởng bà là một quý bà,” ông Holohan nói, đột ngột bỏ đi khỏi bà. [joyce-dubliners:13.78] Sau đó hành vi của bà Kearney bị lên án khắp nơi: ai cũng tán thành những gì Ủy ban đã làm. Bà đứng ở cửa, hốc hác vì giận, cãi nhau với chồng và con gái, khoa tay múa chân với họ. Bà đợi đến giờ phần hai bắt đầu với hy vọng các thư ký sẽ tới gần bà. Nhưng cô Healy đã vui lòng nhận chơi một hai bài đệm. Bà Kearney phải đứng tránh để giọng baritone và người đệm đàn của ông đi lên bục. Bà đứng im một lúc như một pho tượng đá đang giận và khi những nốt đầu của bài hát đập vào tai bà, bà chộp lấy áo choàng của con gái và nói với chồng: [joyce-dubliners:13.79] “Đi gọi xe!” [joyce-dubliners:13.80] Ông đi ngay. Bà Kearney quấn áo choàng quanh con gái rồi đi theo ông. Khi bà qua ngưỡng cửa, bà dừng lại và trừng trừng nhìn vào mặt ông Holohan. [joyce-dubliners:13.81] “Tôi chưa xong với ông đâu,” bà nói. [joyce-dubliners:13.82] “Nhưng tôi xong với bà rồi,” ông Holohan nói. [joyce-dubliners:13.83] Kathleen ngoan ngoãn đi theo mẹ. Ông Holohan bắt đầu đi đi lại lại trong phòng để hạ nhiệt vì ông thấy da mình như bốc lửa. [joyce-dubliners:13.84] “Đúng là một quý bà!” ông nói. “Ôi, đúng là một quý bà!” [joyce-dubliners:13.85] “Ông làm đúng, Holohan,” ông O’Madden Burke nói, thăng bằng trên cây dù, tán thành. [joyce-dubliners:14.1] Ân sủng [joyce-dubliners:14.2] Hai quý ông đang ở trong nhà vệ sinh lúc đó cố nâng ông dậy: nhưng ông hoàn toàn bất lực. Ông nằm co quắp dưới chân cầu thang mà ông đã ngã xuống. Họ xoay được ông lại. Chiếc mũ của ông đã lăn ra xa vài thước và quần áo ông dính đầy bùn nhơ nhớp của cái sàn nơi ông nằm sấp mặt. Mắt ông nhắm và ông thở ra tiếng gừ gừ. Một dòng máu mảnh rỉ ra từ khóe miệng. [joyce-dubliners:14.3] Hai quý ông ấy cùng một người phụ quầy khiêng ông lên cầu thang và lại đặt ông nằm xuống sàn quầy rượu. Hai phút sau ông đã bị một vòng người vây quanh. Người quản lý quán hỏi mọi người ông là ai và ai đi cùng ông. Không ai biết ông là ai nhưng một người phụ quầy nói rằng anh đã phục vụ ông một ly rum nhỏ. [joyce-dubliners:14.4] “Ông ấy đi một mình à?” người quản lý hỏi. [joyce-dubliners:14.5] “Dạ không, thưa ông. Có hai quý ông đi với ông ấy.” [joyce-dubliners:14.6] “Thế họ đâu rồi?” [joyce-dubliners:14.7] Không ai biết; có một giọng nói: [joyce-dubliners:14.8] “Cho ông ấy thở. Ông ấy ngất rồi.” [joyce-dubliners:14.9] Vòng người xem giãn ra rồi lại khép vào như có độ đàn hồi. Một vệt máu sẫm hình tấm huy chương đã đọng lại gần đầu người đàn ông trên nền gạch lát hoa. Người quản lý, hoảng vì sắc mặt tái xám của người ấy, cho gọi một cảnh sát. [joyce-dubliners:14.10] Cổ áo ông đã bị cởi và cà vạt bị tháo. Ông mở mắt trong chốc lát, thở dài rồi lại nhắm. Một trong các quý ông đã khiêng ông lên gác cầm trong tay một chiếc mũ lụa móp méo. Người quản lý nhiều lần hỏi có ai không biết người bị thương là ai hay bạn ông đã đi đâu. Cửa quầy rượu mở và một viên cảnh sát to lớn bước vào. Một đám đông đã theo anh ta xuống lối hẻm tụ lại ngoài cửa, chen nhau nhìn vào qua các ô kính. [joyce-dubliners:14.11] Người quản lý lập tức bắt đầu kể những gì mình biết. Viên cảnh sát, một thanh niên có nét mặt thô và bất động, lắng nghe. Anh ta chậm rãi quay đầu sang phải sang trái, từ người quản lý sang người nằm dưới sàn, như thể sợ mình là nạn nhân của một ảo giác nào đó. Rồi anh tháo găng, rút từ thắt lưng ra một cuốn sổ nhỏ, liếm đầu chì của cây bút và sẵn sàng biên chép. Anh hỏi bằng giọng tỉnh lẻ đầy nghi ngờ: [joyce-dubliners:14.12] “Người này là ai? Tên và địa chỉ là gì?” [joyce-dubliners:14.13] Một thanh niên mặc đồ đi xe đạp rẽ đám người đứng xem đi vào. Anh quỳ xuống ngay cạnh người bị thương và gọi nước. Viên cảnh sát cũng quỳ xuống giúp. Chàng trai rửa máu khỏi miệng người bị thương rồi gọi brandy. Viên cảnh sát nhắc lại lệnh bằng giọng uy quyền cho đến khi một người phụ quầy chạy tới với cái ly. Brandy được đổ ép xuống cổ họng ông. Vài giây sau ông mở mắt và nhìn quanh. Ông nhìn vòng những khuôn mặt rồi, hiểu ra, cố đứng lên. [joyce-dubliners:14.14] “Giờ ông ổn rồi chứ?” chàng trai mặc đồ đi xe đạp hỏi. [joyce-dubliners:14.15] “Ôi, ’hông ’ao,” người bị thương nói, cố đứng dậy. [joyce-dubliners:14.16] Người ta đỡ ông đứng lên. Người quản lý nói gì đó về bệnh viện và vài người đứng xem đưa ý kiến. Chiếc mũ lụa móp được đội lên đầu ông. Viên cảnh sát hỏi: [joyce-dubliners:14.17] “Ông ở đâu?” [joyce-dubliners:14.18] Người đàn ông không trả lời, bắt đầu xoắn hai đầu ria. Ông coi nhẹ tai nạn của mình. Chẳng có gì, ông nói: chỉ là một tai nạn nhỏ. Ông nói rất lúng búng. [joyce-dubliners:14.19] “Ông ở đâu?” viên cảnh sát nhắc lại. [joyce-dubliners:14.20] Người đàn ông bảo họ gọi cho ông một chiếc xe. Trong lúc vấn đề còn đang được bàn, một quý ông cao, nhanh nhẹn, nước da sáng, mặc áo choàng dài màu vàng, từ cuối quầy rượu đi tới. Thấy cảnh tượng ấy, ông gọi lớn: [joyce-dubliners:14.21] “Này, Tom, ông bạn già! Có chuyện gì thế?” [joyce-dubliners:14.22] “Ôi, ’hông ’ao,” người đàn ông nói. [joyce-dubliners:14.23] Người mới đến nhìn hình hài đáng thương trước mặt rồi quay sang viên cảnh sát, nói: [joyce-dubliners:14.24] “Không sao đâu, anh cảnh sát. Tôi sẽ đưa ông ấy về nhà.” [joyce-dubliners:14.25] Viên cảnh sát đưa tay chạm vào mũ và đáp: [joyce-dubliners:14.26] “Vâng, thưa ông Power!” [joyce-dubliners:14.27] “Nào, Tom,” ông Power nói, nắm cánh tay bạn. “Không gãy cái xương nào. Hử? Đi được không?” [joyce-dubliners:14.28] Chàng trai mặc đồ đi xe đạp nắm cánh tay kia của người đàn ông và đám đông rẽ ra. [joyce-dubliners:14.29] “Sao anh lại tự đẩy mình vào cái mớ rối này?” ông Power hỏi. [joyce-dubliners:14.30] “Ông ấy ngã xuống cầu thang,” chàng trai nói. [joyce-dubliners:14.31] “Tôi ’ất ’ang ơn ông, thưa ông,” người bị thương nói. [joyce-dubliners:14.32] “Không có gì.” [joyce-dubliners:14.33] “’ình ’ống ’ột ’ít...?” [joyce-dubliners:14.34] “Bây giờ thì không. Bây giờ thì không.” [joyce-dubliners:14.35] Ba người rời quầy rượu và đám đông lọt qua các cửa ra lối hẻm. Người quản lý dẫn viên cảnh sát tới cầu thang xem nơi xảy ra tai nạn. Họ đồng ý rằng quý ông ấy hẳn đã hụt chân. Khách trở lại quầy và một người phụ quầy bắt tay lau các vết máu trên sàn. [joyce-dubliners:14.36] Khi họ ra tới phố Grafton, ông Power huýt gọi một chiếc xe ngoài. Người bị thương lại nói, hết sức có thể: [joyce-dubliners:14.37] “Tôi ’ất ’ang ơn ông, thưa ông. ’ong ta ’ại ’ặp ’hau. Tên ’ôi ’à Kernan.” [joyce-dubliners:14.38] Cú sốc và cơn đau mới nhen đã làm ông tỉnh được phần nào. [joyce-dubliners:14.39] “Đừng bận tâm,” chàng trai nói. [joyce-dubliners:14.40] Họ bắt tay. Ông Kernan được nhấc lên xe và, trong khi ông Power chỉ đường cho người đánh xe, ông bày tỏ lòng biết ơn với chàng trai và tiếc rằng họ không thể cùng uống một chút. [joyce-dubliners:14.41] “Lần khác,” chàng trai nói. [joyce-dubliners:14.42] Chiếc xe chạy về phía phố Westmoreland. Khi nó đi qua Ballast Office, đồng hồ chỉ chín giờ rưỡi. Một cơn gió đông buốt giá đập vào họ, thổi từ cửa sông. Ông Kernan co rúm vì lạnh. Bạn ông bảo ông kể tai nạn đã xảy ra thế nào. [joyce-dubliners:14.43] “Tôi ’ông ’ói ’ược, ’ạn ơi,” ông đáp, “’ưỡi tôi ’ị ’au.” [joyce-dubliners:14.44] “Cho xem.” [joyce-dubliners:14.45] Người kia cúi qua phần lõm của xe và nhìn vào miệng ông Kernan nhưng không thấy gì. Ông quẹt một que diêm và, che nó trong cái vỏ của hai bàn tay, nhìn lại vào cái miệng mà ông Kernan ngoan ngoãn há ra. Chuyển động lắc lư của xe đưa que diêm lúc tới lúc lui trước cái miệng há. Răng dưới và lợi phủ đầy máu đông và một mẩu lưỡi nhỏ xíu dường như đã bị cắn đứt. Que diêm bị thổi tắt. [joyce-dubliners:14.46] “Trông ghê quá,” ông Power nói. [joyce-dubliners:14.47] “Ôi, ’hông ’ao,” ông Kernan nói, ngậm miệng lại và kéo cổ chiếc áo khoác bẩn thỉu che ngang cổ. [joyce-dubliners:14.48] Ông Kernan là một người chào hàng lưu động thuộc trường phái cũ, tin vào phẩm giá của nghề mình. Chưa ai từng thấy ông trong thành phố mà không có một chiếc mũ lụa tươm tất và một đôi ghệt. Nhờ hai món y phục ấy, ông nói, một người đàn ông luôn có thể qua mặt được thiên hạ. Ông giữ truyền thống của vị Napoleon trong nghề, Blackwhite vĩ đại, người mà đôi khi ông gợi lại ký ức bằng chuyện kể và cách bắt chước. Các phương pháp kinh doanh hiện đại chỉ tha cho ông đến mức cho ông một văn phòng nhỏ ở phố Crowe, trên tấm mành cửa sổ có ghi tên hãng ông kèm địa chỉ—London, E.C. Trên mặt lò sưởi của văn phòng nhỏ ấy, một tiểu đoàn chì bé xíu gồm những hộp thiếc được dàn hàng, và trên bàn trước cửa sổ đặt bốn năm cái bát sứ thường đầy nửa thứ nước đen. Từ những cái bát ấy, ông Kernan nếm trà. Ông ngậm một ngụm, hít lên, thấm đẫm vòm miệng rồi nhổ vào lò sưởi. Rồi ông ngừng lại để phán xét. [joyce-dubliners:14.49] Ông Power, trẻ hơn nhiều, làm việc ở Văn phòng Cảnh sát Hoàng gia Ireland trong Dublin Castle. Đường cong thăng tiến xã hội của ông cắt đường cong sa sút của bạn mình, nhưng sự sa sút của ông Kernan được giảm nhẹ nhờ việc một số người từng biết ông ở đỉnh cao thành công vẫn quý ông như một nhân vật. Ông Power là một trong những người bạn ấy. Những món nợ không giải thích nổi của ông thành chuyện cửa miệng trong giới của ông; ông là một chàng trai phong nhã. [joyce-dubliners:14.50] Chiếc xe dừng trước một ngôi nhà nhỏ trên đường Glasnevin và ông Kernan được đỡ vào nhà. Vợ ông đưa ông lên giường trong khi ông Power ngồi dưới bếp hỏi bọn trẻ chúng học trường nào và đang học sách gì. Bọn trẻ—hai gái một trai, ý thức được sự bất lực của cha và sự vắng mặt của mẹ, bắt đầu nô đùa ầm ĩ với ông. Ông ngạc nhiên về cách cư xử và giọng nói của chúng, và trán ông trở nên trầm ngâm. Một lúc sau bà Kernan vào bếp, kêu lên: [joyce-dubliners:14.51] “Cái cảnh gì thế này! Ôi, rồi có ngày ông ấy tự giết mình, và đó là toàn bộ cái thánh thiện của nó. Ông ấy uống từ thứ Sáu.” [joyce-dubliners:14.52] Ông Power cẩn thận giải thích với bà rằng ông không có trách nhiệm gì, rằng ông đến hiện trường chỉ hoàn toàn do tình cờ. Bà Kernan, nhớ những việc tốt ông Power đã làm trong các cuộc cãi vã gia đình, cũng như nhiều khoản vay nhỏ nhưng đúng lúc, nói: [joyce-dubliners:14.53] “Ôi, ông không cần nói với tôi chuyện đó, ông Power. Tôi biết ông là bạn của ông ấy, không như vài người khác mà ông ấy hay đi cùng. Họ tử tế chán, miễn là ông ấy còn tiền trong túi để khỏi phải về với vợ con. Bạn bè quý hóa nhỉ! Tối nay ông ấy đi với ai, tôi muốn biết?” [joyce-dubliners:14.54] Ông Power lắc đầu nhưng không nói gì. [joyce-dubliners:14.55] “Tôi tiếc quá,” bà nói tiếp, “trong nhà chẳng có gì mời ông. Nhưng nếu ông đợi một lát tôi sẽ cho người chạy sang Fogarty’s ở góc phố.” [joyce-dubliners:14.56] Ông Power đứng dậy. [joyce-dubliners:14.57] “Chúng tôi đã đợi ông ấy mang tiền về. Ông ấy dường như chẳng bao giờ nghĩ mình có một cái nhà.” [joyce-dubliners:14.58] “Ôi, thôi mà, bà Kernan,” ông Power nói, “chúng tôi sẽ bắt ông ấy lật sang trang mới. Tôi sẽ nói chuyện với Martin. Anh ấy là người làm được. Một trong những tối này chúng tôi sẽ đến đây bàn cho ra nhẽ.” [joyce-dubliners:14.59] Bà tiễn ông ra cửa. Người đánh xe đang giậm chân đi đi lại lại trên vỉa hè, vung tay cho ấm. [joyce-dubliners:14.60] “Ông tử tế quá khi đưa ông ấy về nhà,” bà nói. [joyce-dubliners:14.61] “Không có gì,” ông Power nói. [joyce-dubliners:14.62] Ông leo lên xe. Khi xe chạy đi, ông vui vẻ nâng mũ chào bà. [joyce-dubliners:14.63] “Chúng tôi sẽ làm ông ấy thành một con người mới,” ông nói. “Chúc bà ngủ ngon, bà Kernan.” [joyce-dubliners:14.64] Đôi mắt bối rối của bà Kernan dõi theo chiếc xe cho tới khi nó khuất dạng. Rồi bà rút mắt về, vào nhà và lục túi chồng. [joyce-dubliners:14.65] Bà là một phụ nữ tuổi trung niên, năng nổ, thực tế. Cách đây chưa lâu bà đã mừng đám cưới bạc và làm mới sự thân mật với chồng bằng cách khiêu vũ waltz với ông theo tiếng đệm đàn của ông Power. Thuở tìm hiểu, ông Kernan đối với bà là một dáng người không phải không hào hiệp: và bà vẫn vội ra cửa nhà nguyện mỗi khi nghe có đám cưới và, nhìn thấy đôi tân hôn, nhớ lại với niềm vui sống động cách bà đã bước ra khỏi nhà thờ Star of the Sea ở Sandymount, tựa vào cánh tay một người đàn ông vui tính, béo tốt, ăn mặc bảnh bao trong áo frac và quần màu oải hương, vắt trên cánh tay kia một chiếc mũ lụa giữ thăng bằng duyên dáng. Sau ba tuần bà thấy đời vợ nhọc nhằn, và về sau, khi bà bắt đầu thấy nó không chịu nổi, bà đã thành mẹ. Vai làm mẹ không đặt ra cho bà khó khăn nào không vượt qua nổi và suốt hai mươi lăm năm bà đã quán xuyến nhà cửa khôn khéo cho chồng. Hai cậu con trai lớn đã yên bề lập thân. Một cậu ở một tiệm vải ở Glasgow và cậu kia là thư ký cho một thương gia trà ở Belfast. Chúng là những đứa con ngoan, viết thư đều đặn và thỉnh thoảng gửi tiền về nhà. Những đứa còn lại vẫn đi học. [joyce-dubliners:14.66] Hôm sau ông Kernan gửi thư đến văn phòng và nằm lại trên giường. Bà nấu nước thịt bò cho ông và mắng ông một trận ra trò. Bà chấp nhận sự thiếu điều độ thường xuyên của ông như một phần của khí hậu, tận tụy chữa cho ông mỗi khi ông ốm và luôn cố bắt ông ăn điểm tâm. Có những ông chồng còn tệ hơn. Ông chưa bao giờ hung bạo kể từ khi các con trai lớn, và bà biết ông sẽ đi bộ tới tận cuối phố Thomas rồi quay lại chỉ để ghi một đơn hàng nhỏ. [joyce-dubliners:14.67] Hai đêm sau bạn ông đến thăm. Bà đưa họ lên phòng ngủ của ông, bầu không khí trong đó thấm đẫm một mùi cá nhân, và đặt ghế cho họ bên lò sưởi. Cái lưỡi của ông Kernan, vốn thỉnh thoảng nhói đau làm ông hơi cáu suốt ban ngày, giờ đã lịch sự hơn. Ông ngồi tựa trên giường bằng gối và chút sắc hồng trên đôi má phính làm chúng giống than hồng ấm. Ông xin lỗi khách về sự bừa bộn của căn phòng, nhưng đồng thời nhìn họ hơi tự hào, với niềm tự hào của một cựu binh. [joyce-dubliners:14.68] Ông hoàn toàn không biết mình là nạn nhân của một âm mưu mà bạn ông, ông Cunningham, ông M’Coy và ông Power, đã tiết lộ cho bà Kernan ở phòng khách. Ý tưởng là của ông Power nhưng việc triển khai được giao cho ông Cunningham. Ông Kernan xuất thân từ dòng dõi Tin Lành và, dù đã cải sang Công giáo vào lúc cưới, ông đã hai mươi năm không còn ở trong ranh giới Giáo hội. Hơn nữa ông còn thích châm chọc đạo Công giáo. [joyce-dubliners:14.69] Ông Cunningham đúng là người dành cho trường hợp này. Ông là đồng nghiệp lớn tuổi hơn của ông Power. Đời sống gia đình ông không mấy hạnh phúc. Người ta rất thương ông vì ai cũng biết ông đã cưới một người đàn bà không thể đưa ra mắt ai, một kẻ nghiện rượu không chữa nổi. Ông đã dựng nhà cho bà sáu lần; và lần nào bà cũng đem đồ đạc đi cầm sau lưng ông. [joyce-dubliners:14.70] Ai cũng kính trọng Martin Cunningham tội nghiệp. Ông là một người hết sức biết điều, có thế lực và thông minh. Lưỡi dao hiểu biết về con người của ông, thứ sắc sảo bẩm sinh được mài ra từng trường hợp cụ thể nhờ nhiều năm gắn bó với các vụ ở tòa cảnh sát, đã được tôi qua những lần nhúng ngắn vào dòng nước của triết học đại cương. Ông thông tỏ nhiều điều. Bạn bè nghiêng mình trước ý kiến của ông và cho rằng mặt ông giống mặt Shakespeare. [joyce-dubliners:14.71] Khi âm mưu được tiết lộ cho bà, bà Kernan đã nói: [joyce-dubliners:14.72] “Tôi giao hết vào tay ông, ông Cunningham.” [joyce-dubliners:14.73] Sau một phần tư thế kỷ đời vợ chồng, bà còn rất ít ảo tưởng. Tôn giáo đối với bà là một thói quen và bà ngờ rằng một người ở tuổi chồng bà sẽ không thay đổi nhiều cho đến khi chết. Bà bị cám dỗ thấy trong tai nạn của ông một sự thích đáng kỳ lạ và, nếu không vì không muốn ra vẻ ác ý, bà đã nói với các ông rằng cái lưỡi của ông Kernan bị ngắn bớt thì cũng chẳng thiệt gì. Tuy vậy, ông Cunningham là người có năng lực; và tôn giáo thì vẫn là tôn giáo. Kế hoạch có thể làm điều tốt và ít nhất cũng không thể làm điều hại. Niềm tin của bà không ngông cuồng. Bà tin vững vàng vào Thánh Tâm như lòng sùng kính hữu ích nhất nói chung trong mọi lòng sùng kính Công giáo và tán thành các bí tích. Đức tin của bà bị giới hạn trong căn bếp, nhưng nếu bị ép, bà cũng có thể tin cả vào banshee lẫn Chúa Thánh Thần. [joyce-dubliners:14.74] Các ông bắt đầu nói về tai nạn. Ông Cunningham nói ông từng biết một trường hợp tương tự. Một người đàn ông bảy mươi tuổi đã cắn đứt một mẩu lưỡi trong cơn động kinh và lưỡi mọc đầy lại đến nỗi không ai thấy dấu vết vết cắn. [joyce-dubliners:14.75] “Chà, tôi không bảy mươi,” người bệnh nói. [joyce-dubliners:14.76] “Trời tránh cho,” ông Cunningham nói. [joyce-dubliners:14.77] “Giờ anh không đau nữa chứ?” ông M’Coy hỏi. [joyce-dubliners:14.78] Ông M’Coy từng có thời là một giọng tenor khá có tiếng. Vợ ông, từng là giọng soprano, vẫn dạy trẻ nhỏ chơi piano với giá rẻ. Đường đời của ông không phải là khoảng cách ngắn nhất giữa hai điểm và có những quãng ngắn ông bị đẩy vào cảnh sống bằng mưu mẹo. Ông từng là thư ký ở công ty Đường sắt Midland, người chạy quảng cáo cho tờ The Irish Times và tờ The Freeman’s Journal, người chào hàng nội thành ăn hoa hồng cho một hãng than, thám tử tư, thư ký ở văn phòng Phó Cảnh sát trưởng hạt, và gần đây ông trở thành thư ký của Điều tra viên Tử vong thành phố. Chức vụ mới khiến ông quan tâm đến trường hợp của ông Kernan về mặt nghề nghiệp. [joyce-dubliners:14.79] “Đau? Không nhiều,” ông Kernan đáp. “Nhưng nó buồn nôn quá. Tôi thấy như muốn nôn thốc ra.” [joyce-dubliners:14.80] “Đó là rượu,” ông Cunningham nói chắc nịch. [joyce-dubliners:14.81] “Không,” ông Kernan nói. “Tôi nghĩ tôi bị cảm lạnh trên xe. Có cái gì cứ trào lên cổ họng tôi, đờm hay là——” [joyce-dubliners:14.82] “Chất nhầy,” ông M’Coy nói. [joyce-dubliners:14.83] “Nó cứ trào lên như từ sâu dưới cổ họng; thứ khó chịu kinh khủng.” [joyce-dubliners:14.84] “Ừ, ừ,” ông M’Coy nói, “đó là lồng ngực.” [joyce-dubliners:14.85] Ông nhìn ông Cunningham và ông Power cùng một lúc với vẻ thách thức. Ông Cunningham gật đầu nhanh và ông Power nói: [joyce-dubliners:14.86] “À, thôi, kết thúc tốt thì mọi sự tốt.” [joyce-dubliners:14.87] “Tôi rất biết ơn cậu, ông bạn,” người bệnh nói. [joyce-dubliners:14.88] Ông Power xua tay. [joyce-dubliners:14.89] “Hai gã kia mà tôi đã đi cùng——” [joyce-dubliners:14.90] “Anh đi cùng ai?” ông Cunningham hỏi. [joyce-dubliners:14.91] “Một gã. Tôi không biết tên. Chết tiệt, tên nó là gì nhỉ? Gã nhỏ con tóc hung....” [joyce-dubliners:14.92] “Còn ai nữa?” [joyce-dubliners:14.93] “Harford.” [joyce-dubliners:14.94] “Hm,” ông Cunningham nói. [joyce-dubliners:14.95] Khi ông Cunningham đưa ra nhận xét ấy, người ta im lặng. Ai cũng biết người nói có những nguồn tin bí mật. Trong trường hợp này tiếng đơn âm ấy có một ý đồ đạo đức. Ông Harford thỉnh thoảng nằm trong một nhóm nhỏ rời thành phố ngay sau trưa chủ nhật với mục đích tới càng sớm càng tốt một quán rượu nào đó ở ngoại ô, nơi các thành viên hợp thức tự nhận mình là lữ khách bona fide. Nhưng những bạn đồng hành của ông chưa bao giờ chịu bỏ qua nguồn gốc của ông. Ông khởi nghiệp như một nhà tài chính vô danh, cho thợ thuyền vay những khoản nhỏ với lãi cắt cổ. Về sau ông trở thành đối tác của một quý ông rất béo và lùn, ông Goldberg, trong Ngân hàng Cho vay Liffey. Dù ông chưa bao giờ theo điều gì hơn bộ quy tắc đạo đức Do Thái, những người Công giáo đồng đạo của ông, mỗi khi họ đau đớn, tự mình hay qua người khác, dưới những khoản vòi vĩnh của ông, nói về ông cay đắng như một gã Do Thái Ireland và một kẻ mù chữ, và thấy sự không chấp thuận của thần linh đối với nghề cho vay nặng lãi hiển hiện qua đứa con trai khờ khạo của ông. Vào những lúc khác họ lại nhớ đến những điểm tốt của ông. [joyce-dubliners:14.96] “Không biết nó đi đâu mất,” ông Kernan nói. [joyce-dubliners:14.97] Ông muốn các chi tiết của sự việc cứ mơ hồ. Ông muốn bạn bè nghĩ rằng đã có sự nhầm lẫn nào đó, rằng ông Harford và ông đã lạc nhau. Bạn ông, những người biết rõ cách uống rượu của ông Harford, im lặng. Ông Power lại nói: [joyce-dubliners:14.98] “Kết thúc tốt thì mọi sự tốt.” [joyce-dubliners:14.99] Ông Kernan lập tức đổi đề tài. [joyce-dubliners:14.100] “Cậu thầy thuốc đó là một chàng trai tử tế,” ông nói. “Nếu không có cậu ấy——” [joyce-dubliners:14.101] “Ồ, nếu không có cậu ấy,” ông Power nói, “có lẽ là bảy ngày tù, không được chọn nộp phạt.” [joyce-dubliners:14.102] “Ừ, ừ,” ông Kernan nói, cố nhớ. “Giờ tôi nhớ ra có một cảnh sát. Trông là một chàng trai tử tế. Mà sao chuyện lại xảy ra vậy nhỉ?” [joyce-dubliners:14.103] “Chuyện là anh say khướt, Tom,” ông Cunningham nói nghiêm trang. [joyce-dubliners:14.104] “Đúng cáo trạng,” ông Kernan nói, cũng nghiêm trang như thế. [joyce-dubliners:14.105] “Tôi đoán cậu đã dàn xếp với anh cảnh sát, Jack,” ông M’Coy nói. [joyce-dubliners:14.106] Ông Power không thích bị gọi bằng tên riêng. Ông không phải người khắt khe, nhưng ông không quên rằng ông M’Coy gần đây đã mở một chiến dịch đi tìm va-li và hòm hành lý để bà M’Coy có thể thực hiện những cuộc hẹn tưởng tượng ở miền quê. Hơn cả việc mình bị lợi dụng, ông bực cái lối chơi hèn hạ ấy. Vì vậy ông trả lời câu hỏi như thể ông Kernan là người đã hỏi. [joyce-dubliners:14.107] Câu chuyện làm ông Kernan phẫn nộ. Ông ý thức sâu sắc về tư cách công dân của mình, muốn sống với thành phố trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau và bực bội trước mọi sự xúc phạm do những kẻ ông gọi là bọn nhà quê gây ra cho ông. [joyce-dubliners:14.108] “Chúng ta đóng thuế để làm gì thế này?” ông hỏi. “Để nuôi và may áo cho cái lũ bostoon ngu dốt này... mà chúng chẳng là gì khác.” [joyce-dubliners:14.109] Ông Cunningham cười. Ông chỉ là viên chức Castle trong giờ làm việc. [joyce-dubliners:14.110] “Chúng còn là gì khác được nữa, Tom?” ông nói. [joyce-dubliners:14.111] Ông bắt chước giọng tỉnh lẻ nặng và nói bằng giọng ra lệnh: [joyce-dubliners:14.112] “Số 65, đỡ lấy cải của mày!” [joyce-dubliners:14.113] Mọi người cười. Ông M’Coy, người muốn xen vào câu chuyện bằng bất cứ cửa nào, giả vờ chưa bao giờ nghe chuyện này. Ông Cunningham nói: [joyce-dubliners:14.114] “Người ta cho là—họ nói vậy, ông biết đấy—chuyện xảy ra ở trại huấn luyện, nơi họ gom những gã nhà quê to xác kinh khủng, lũ ngố, ông biết đấy, để luyện đội ngũ. Viên trung sĩ bắt chúng đứng thành hàng dựa tường và giơ đĩa lên.” [joyce-dubliners:14.115] Ông minh họa câu chuyện bằng những điệu bộ kệch cỡm. [joyce-dubliners:14.116] “Vào bữa ăn, ông biết đấy. Rồi hắn có một cái tô cải to chết tiệt trước mặt trên bàn và một cái muôi to chết tiệt như cái xẻng. Hắn xúc một cục cải lên muôi và ném vèo qua phòng và mấy gã tội nghiệp phải cố hứng nó vào đĩa: Số 65, đỡ lấy cải của mày.” [joyce-dubliners:14.117] Mọi người lại cười: nhưng ông Kernan vẫn còn hơi phẫn nộ. Ông nói đến việc viết thư gửi báo. [joyce-dubliners:14.118] “Cái bọn yahoo lên đây này,” ông nói, “tưởng có thể sai khiến người ta. Tôi khỏi cần nói với anh, Martin, chúng là loại người gì.” [joyce-dubliners:14.119] Ông Cunningham đồng ý có điều kiện. [joyce-dubliners:14.120] “Cũng như mọi thứ khác trên đời này thôi,” ông nói. “Có đứa xấu và có đứa tốt.” [joyce-dubliners:14.121] “Ồ phải, có đứa tốt, tôi thừa nhận,” ông Kernan nói, hài lòng. [joyce-dubliners:14.122] “Tốt nhất là đừng dây với chúng,” ông M’Coy nói. “Ý kiến của tôi là vậy!” [joyce-dubliners:14.123] Bà Kernan vào phòng và, đặt một cái khay lên bàn, nói: [joyce-dubliners:14.124] “Mời các ông tự nhiên.” [joyce-dubliners:14.125] Ông Power đứng dậy làm chủ lễ, nhường ghế cho bà. Bà từ chối, nói bà đang ủi đồ dưới nhà, và sau khi trao đổi một cái gật đầu với ông Cunningham sau lưng ông Power, bà chuẩn bị rời phòng. Chồng bà gọi theo: [joyce-dubliners:14.126] “Thế bà không có gì cho tôi sao, cưng?” [joyce-dubliners:14.127] “Ôi, ông ấy hả! Cho ông cái lưng bàn tay thì có!” bà Kernan nói gay gắt. [joyce-dubliners:14.128] Chồng bà gọi theo: [joyce-dubliners:14.129] “Chẳng có gì cho ông chồng bé bỏng tội nghiệp!” [joyce-dubliners:14.130] Ông làm một cái mặt và một giọng hài hước đến nỗi việc chia các chai bia đen diễn ra giữa tiếng cười chung. [joyce-dubliners:14.131] Các ông uống từ ly của mình, đặt ly lại lên bàn và dừng. Rồi ông Cunningham quay sang ông Power và nói như tiện thể: [joyce-dubliners:14.132] “Tối thứ Năm, cậu bảo, Jack.” [joyce-dubliners:14.133] “Thứ Năm, phải,” ông Power nói. [joyce-dubliners:14.134] “Được rồi!” ông Cunningham nói ngay. [joyce-dubliners:14.135] “Chúng ta gặp nhau ở M’Auley’s,” ông M’Coy nói. “Đó là chỗ thuận tiện nhất.” [joyce-dubliners:14.136] “Nhưng đừng đến muộn,” ông Power nói tha thiết, “vì chắc chắn nó sẽ chật đến tận cửa.” [joyce-dubliners:14.137] “Chúng ta gặp lúc bảy rưỡi,” ông M’Coy nói. [joyce-dubliners:14.138] “Được rồi!” ông Cunningham nói. [joyce-dubliners:14.139] “Bảy rưỡi ở M’Auley’s nhé!” [joyce-dubliners:14.140] Có một quãng im lặng ngắn. Ông Kernan chờ xem mình có được các bạn tin cẩn cho biết không. Rồi ông hỏi: [joyce-dubliners:14.141] “Có chuyện gì ngầm đấy?” [joyce-dubliners:14.142] “Ồ, không có gì,” ông Cunningham nói. “Chỉ là một việc nhỏ chúng tôi đang thu xếp cho thứ Năm.” [joyce-dubliners:14.143] “Đi xem opera hả?” ông Kernan nói. [joyce-dubliners:14.144] “Không, không,” ông Cunningham nói, giọng lảng tránh, “chỉ là một việc nhỏ... thuộc tinh thần.” [joyce-dubliners:14.145] “Ồ,” ông Kernan nói. [joyce-dubliners:14.146] Lại im lặng. Rồi ông Power nói thẳng thừng: [joyce-dubliners:14.147] “Nói thật với anh, Tom, chúng tôi sắp đi tĩnh tâm.” [joyce-dubliners:14.148] “Phải, đúng thế,” ông Cunningham nói, “Jack với tôi và M’Coy đây—tất cả chúng tôi sắp đi rửa nồi.” [joyce-dubliners:14.149] Ông thốt ra ẩn dụ ấy với một sức mạnh bình dân nhất định và, được tiếng nói của chính mình khích lệ, nói tiếp: [joyce-dubliners:14.150] “Anh thấy đấy, tất cả chúng ta cũng nên thừa nhận mình là một bộ sưu tập các tên vô lại đẹp mặt, kẻ nào cũng thế. Tôi nói, kẻ nào cũng thế,” ông nói thêm với một lòng từ thiện cộc cằn, quay sang ông Power. “Thú nhận đi nào!” [joyce-dubliners:14.151] “Tôi thú nhận,” ông Power nói. [joyce-dubliners:14.152] “Và tôi thú nhận,” ông M’Coy nói. [joyce-dubliners:14.153] “Thế nên chúng ta sẽ cùng nhau đi rửa nồi,” ông Cunningham nói. [joyce-dubliners:14.154] Dường như một ý nghĩ chợt đến với ông. Ông đột ngột quay sang người bệnh và nói: [joyce-dubliners:14.155] “Biết gì không, Tom, tôi vừa nghĩ ra? Anh có thể nhập vào và chúng ta sẽ có một điệu reel bốn người.” [joyce-dubliners:14.156] “Ý hay,” ông Power nói. “Bốn chúng ta cùng nhau.” [joyce-dubliners:14.157] Ông Kernan im lặng. Lời đề nghị chẳng nói với ông được bao nhiêu nhưng, hiểu rằng một số quyền năng tinh thần sắp bận tâm đến mình, ông nghĩ vì phẩm giá mình phải tỏ ra cứng cổ. Ông không tham gia câu chuyện một lúc lâu mà chỉ nghe, với vẻ thù địch bình thản, trong khi bạn ông bàn về dòng Tên. [joyce-dubliners:14.158] “Tôi không có ý kiến tệ lắm về dòng Tên,” cuối cùng ông xen vào. “Họ là một dòng có học. Tôi tin họ cũng có thiện ý.” [joyce-dubliners:14.159] “Họ là dòng vĩ đại nhất trong Giáo hội, Tom,” ông Cunningham nói, nhiệt thành. “Bề trên Tổng quyền dòng Tên đứng ngay sau Đức Giáo hoàng.” [joyce-dubliners:14.160] “Không nhầm vào đâu được,” ông M’Coy nói, “nếu anh muốn việc được làm cho chu đáo mà không một con ruồi nào bay quanh thì anh tìm đến một cha dòng Tên. Họ mới là những gã có ảnh hưởng. Tôi sẽ kể anh nghe một ví dụ....” [joyce-dubliners:14.161] “Dòng Tên là một đoàn người tuyệt vời,” ông Power nói. [joyce-dubliners:14.162] “Có một điều lạ,” ông Cunningham nói, “về dòng Tên. Mọi dòng khác trong Giáo hội đều có lúc phải cải cách nhưng dòng Tên chưa một lần phải cải cách. Nó chưa bao giờ sa sút.” [joyce-dubliners:14.163] “Thật thế à?” ông M’Coy hỏi. [joyce-dubliners:14.164] “Đó là sự thật,” ông Cunningham nói. “Đó là lịch sử.” [joyce-dubliners:14.165] “Nhìn nhà thờ của họ nữa,” ông Power nói. “Nhìn giáo dân họ có.” [joyce-dubliners:14.166] “Dòng Tên phục vụ các tầng lớp trên,” ông M’Coy nói. [joyce-dubliners:14.167] “Dĩ nhiên,” ông Power nói. [joyce-dubliners:14.168] “Phải,” ông Kernan nói. “Đó là lý do tôi có cảm tình với họ. Chính là một số linh mục triều ấy, dốt nát, hợm hĩnh——” [joyce-dubliners:14.169] “Họ đều là người tốt,” ông Cunningham nói, “mỗi người theo cách của mình. Hàng giáo sĩ Ireland được tôn trọng khắp thế giới.” [joyce-dubliners:14.170] “Ồ phải,” ông Power nói. [joyce-dubliners:14.171] “Không như vài hàng giáo sĩ khác ở lục địa,” ông M’Coy nói, “không xứng với cái tên.” [joyce-dubliners:14.172] “Có lẽ anh nói đúng,” ông Kernan nói, mềm lòng. [joyce-dubliners:14.173] “Dĩ nhiên tôi đúng,” ông Cunningham nói. “Tôi không ở đời bấy lâu và thấy gần hết các mặt của nó mà lại không phải là người biết xét người.” [joyce-dubliners:14.174] Các ông lại uống, người này theo gương người kia. Ông Kernan dường như đang cân nhắc điều gì trong đầu. Ông ấn tượng. Ông đánh giá cao ông Cunningham như một người xét người và đọc được khuôn mặt. Ông hỏi chi tiết. [joyce-dubliners:14.175] “Ồ, chỉ là một đợt tĩnh tâm thôi, anh biết đấy,” ông Cunningham nói. “Cha Purdon giảng. Dành cho người làm kinh doanh, anh biết đấy.” [joyce-dubliners:14.176] “Ngài sẽ không quá nghiêm khắc với chúng ta đâu, Tom,” ông Power nói, giọng thuyết phục. [joyce-dubliners:14.177] “Cha Purdon? Cha Purdon?” người bệnh nói. [joyce-dubliners:14.178] “Ồ, anh phải biết ngài chứ, Tom,” ông Cunningham nói quả quyết. “Một người vui tính tuyệt vời! Ngài là người đời như chúng ta.” [joyce-dubliners:14.179] “À... phải. Tôi nghĩ tôi biết ngài. Mặt khá đỏ; cao.” [joyce-dubliners:14.180] “Chính là ngài.” [joyce-dubliners:14.181] “Mà nói cho tôi nghe, Martin.... Ngài giảng có hay không?” [joyce-dubliners:14.182] “Chả biết.... Không hẳn là bài giảng, anh biết đấy. Chỉ là một kiểu nói chuyện thân tình, anh biết đấy, theo lẽ thường.” [joyce-dubliners:14.183] Ông Kernan cân nhắc. Ông M’Coy nói: [joyce-dubliners:14.184] “Cha Tom Burke, đó mới là người!” [joyce-dubliners:14.185] “Ồ, cha Tom Burke,” ông Cunningham nói, “đó là một nhà hùng biện bẩm sinh. Anh đã bao giờ nghe ngài chưa, Tom?” [joyce-dubliners:14.186] “Tôi mà chưa bao giờ nghe ngài à!” người bệnh nói, bực bội. “Có chứ! Tôi đã nghe ngài....” [joyce-dubliners:14.187] “Vậy mà người ta nói ngài không phải nhà thần học xuất sắc,” ông Cunningham nói. [joyce-dubliners:14.188] “Thật thế à?” ông M’Coy nói. [joyce-dubliners:14.189] “Ồ, dĩ nhiên không có gì sai, anh biết đấy. Chỉ là đôi khi, người ta nói, ngài giảng không hoàn toàn chính thống.” [joyce-dubliners:14.190] “À!... ngài là một con người tuyệt vời,” ông M’Coy nói. [joyce-dubliners:14.191] “Tôi nghe ngài một lần,” ông Kernan nói tiếp. “Giờ tôi quên đề tài bài giảng của ngài rồi. Crofton với tôi ở phía cuối... cái hố, anh biết đấy... cái——” [joyce-dubliners:14.192] “Gian giữa,” ông Cunningham nói. [joyce-dubliners:14.193] “Phải, ở phía cuối gần cửa. Giờ tôi quên mất cái.... Ồ phải, về Đức Giáo hoàng, vị Giáo hoàng quá cố. Tôi nhớ rõ. Xin thề, thật tuyệt vời, văn phong hùng biện ấy. Và giọng của ngài! Trời ơi! ngài chẳng có một giọng hay sao! Tù nhân của Vatican, ngài gọi vị ấy như thế. Tôi nhớ Crofton nói với tôi khi chúng tôi bước ra——” [joyce-dubliners:14.194] “Nhưng Crofton là người Orange, phải không?” ông Power nói. [joyce-dubliners:14.195] “Đương nhiên rồi,” ông Kernan nói, “và là một người Orange tử tế chết tiệt nữa. Chúng tôi vào Butler’s ở phố Moore—thề là tôi thật sự xúc động, nói thật với anh—và tôi nhớ rõ chính những lời của ông ấy. Kernan, ông ấy nói, chúng ta thờ ở những bàn thờ khác nhau, ông ấy nói, nhưng đức tin của chúng ta là một. Tôi thấy nói rất khéo.” [joyce-dubliners:14.196] “Có nhiều lẽ trong đó,” ông Power nói. “Lúc nào cũng có đầy người Tin Lành trong nhà nguyện nơi cha Tom giảng.” [joyce-dubliners:14.197] “Giữa chúng ta không khác nhau nhiều,” ông M’Coy nói. [joyce-dubliners:14.198] “Cả hai chúng ta đều tin vào——” [joyce-dubliners:14.199] Ông ngập ngừng một lúc. [joyce-dubliners:14.200] “... vào Đấng Cứu Chuộc. Chỉ là họ không tin vào Đức Giáo hoàng và Mẹ Thiên Chúa.” [joyce-dubliners:14.201] “Nhưng dĩ nhiên,” ông Cunningham nói khẽ mà hiệu quả, “tôn giáo của chúng ta là tôn giáo, đức tin cổ xưa, nguyên thủy.” [joyce-dubliners:14.202] “Không nghi ngờ gì,” ông Kernan nói nồng nhiệt. [joyce-dubliners:14.203] Bà Kernan đến cửa phòng ngủ và báo: [joyce-dubliners:14.204] “Có khách đến thăm ông đây!” [joyce-dubliners:14.205] “Ai thế?” [joyce-dubliners:14.206] “Ông Fogarty.” [joyce-dubliners:14.207] “Ồ, vào đi! vào đi!” [joyce-dubliners:14.208] Một khuôn mặt trái xoan nhợt nhạt tiến ra chỗ sáng. Vòm của bộ ria vàng rủ xuống được lặp lại trong đôi lông mày vàng vòng trên đôi mắt ngạc nhiên một cách dễ mến. Ông Fogarty là một người bán tạp hóa khiêm tốn. Ông đã thất bại trong việc buôn bán ở một tiệm có giấy phép bán rượu trong thành phố vì tình trạng tài chính buộc ông phải gắn mình với những nhà chưng cất và nấu bia hạng hai. Ông đã mở một cửa hàng nhỏ trên đường Glasnevin, nơi ông tự phỉnh mình rằng cách cư xử của ông sẽ lấy lòng các bà nội trợ trong khu. Ông giữ mình với một vẻ duyên dáng nhất định, khen trẻ nhỏ và nói với cách phát âm chỉn chu. Ông không phải không có văn hóa. [joyce-dubliners:14.209] Ông Fogarty mang theo một món quà, nửa pint rượu whisky loại đặc biệt. Ông lịch sự hỏi thăm ông Kernan, đặt món quà lên bàn và ngồi xuống cùng nhóm như người ngang hàng. Ông Kernan càng quý món quà vì ông biết còn một khoản nợ tạp hóa nhỏ chưa thanh toán giữa ông và ông Fogarty. Ông nói: [joyce-dubliners:14.210] “Tôi đâu có nghi ngờ anh, ông bạn. Mở cái đó ra đi, Jack, được không?” [joyce-dubliners:14.211] Ông Power lại làm chủ lễ. Ly được tráng và năm chén whisky nhỏ được rót ra. Ảnh hưởng mới này làm câu chuyện sôi nổi hơn. Ông Fogarty, ngồi trên một diện tích nhỏ của chiếc ghế, đặc biệt quan tâm. [joyce-dubliners:14.212] “Giáo hoàng Lêô XIII,” ông Cunningham nói, “là một trong những ngọn đèn của thời đại. Ý tưởng lớn của ngài, anh biết đấy, là sự hợp nhất Giáo hội Latinh và Giáo hội Hy Lạp. Đó là mục đích cuộc đời ngài.” [joyce-dubliners:14.213] “Tôi thường nghe nói ngài là một trong những người trí tuệ nhất châu Âu,” ông Power nói. “Ý tôi là, ngoài việc ngài là Giáo hoàng.” [joyce-dubliners:14.214] “Đúng vậy,” ông Cunningham nói, “nếu không phải là người nhất. Châm ngôn của ngài, anh biết đấy, khi làm Giáo hoàng, là Lux upon Lux—Ánh sáng trên Ánh sáng.” [joyce-dubliners:14.215] “Không, không,” ông Fogarty nói hăm hở. “Tôi nghĩ anh nhầm ở chỗ đó. Tôi nghĩ là Lux in Tenebris—Ánh sáng trong Bóng tối.” [joyce-dubliners:14.216] “Ồ phải,” ông M’Coy nói, “Tenebrae.” [joyce-dubliners:14.217] “Cho phép tôi,” ông Cunningham nói dứt khoát, “là Lux upon Lux. Còn châm ngôn của Piô IX, người tiền nhiệm của ngài, là Crux upon Crux—nghĩa là Thập giá trên Thập giá—để cho thấy sự khác nhau giữa hai triều đại giáo hoàng của họ.” [joyce-dubliners:14.218] Điều suy ra ấy được chấp nhận. Ông Cunningham tiếp tục. [joyce-dubliners:14.219] “Giáo hoàng Lêô, anh biết đấy, là một học giả lớn và một thi sĩ.” [joyce-dubliners:14.220] “Ngài có gương mặt mạnh mẽ,” ông Kernan nói. [joyce-dubliners:14.221] “Phải,” ông Cunningham nói. “Ngài làm thơ bằng tiếng Latinh.” [joyce-dubliners:14.222] “Thật thế à?” ông Fogarty nói. [joyce-dubliners:14.223] Ông M’Coy nếm whisky một cách mãn nguyện và lắc đầu với hàm ý kép, nói: [joyce-dubliners:14.224] “Không phải chuyện đùa đâu, tôi bảo anh.” [joyce-dubliners:14.225] “Chúng ta không học cái đó, Tom,” ông Power nói, theo gương ông M’Coy, “hồi đi học trường một penny một tuần.” [joyce-dubliners:14.226] “Đã có biết bao người tốt đi học trường một penny một tuần với một tảng than bùn kẹp dưới nách,” ông Kernan nói, giọng sáo ngữ. “Lối cũ là tốt nhất: nền giáo dục giản dị, ngay thẳng. Chẳng có những thứ lòe loẹt hiện đại nào....” [joyce-dubliners:14.227] “Rất đúng,” ông Power nói. [joyce-dubliners:14.228] “Không thừa thãi,” ông Fogarty nói. [joyce-dubliners:14.229] Ông phát âm từ ấy rồi uống một cách trang nghiêm. [joyce-dubliners:14.230] “Tôi nhớ đã đọc,” ông Cunningham nói, “rằng một bài thơ của Giáo hoàng Lêô là về việc phát minh ra nhiếp ảnh—tất nhiên bằng tiếng Latinh.” [joyce-dubliners:14.231] “Về nhiếp ảnh!” ông Kernan kêu lên. [joyce-dubliners:14.232] “Phải,” ông Cunningham nói. [joyce-dubliners:14.233] Ông cũng uống từ ly của mình. [joyce-dubliners:14.234] “Chà, anh biết đấy,” ông M’Coy nói, “nhiếp ảnh chẳng tuyệt vời sao khi nghĩ đến nó?” [joyce-dubliners:14.235] “Ồ, dĩ nhiên,” ông Power nói, “những trí óc lớn nhìn thấy được mọi thứ.” [joyce-dubliners:14.236] “Như thi sĩ nói: Trí óc lớn rất gần với điên rồ,” ông Fogarty nói. [joyce-dubliners:14.237] Ông Kernan dường như bận tâm. Ông cố nhớ lại thần học Tin Lành về vài điểm hóc búa và cuối cùng quay sang ông Cunningham. [joyce-dubliners:14.238] “Nói cho tôi nghe, Martin,” ông nói. “Có phải một vài vị giáo hoàng—dĩ nhiên không phải vị hiện nay, hay vị tiền nhiệm của ngài, mà là một vài vị giáo hoàng xưa—không hẳn là... anh biết đấy... ra gì?” [joyce-dubliners:14.239] Có một quãng im lặng. Ông Cunningham nói: [joyce-dubliners:14.240] “Ồ, dĩ nhiên, có một vài kẻ tệ.... Nhưng điều đáng kinh ngạc là thế này. Không một ai trong số họ, kể cả kẻ nát rượu nhất, kẻ... lưu manh hoàn toàn nhất, không một ai từng giảng ex cathedra dù một lời giáo lý sai. Chẳng phải đó là điều đáng kinh ngạc sao?” [joyce-dubliners:14.241] “Đúng vậy,” ông Kernan nói. [joyce-dubliners:14.242] “Phải, vì khi Đức Giáo hoàng nói ex cathedra,” ông Fogarty giải thích, “ngài là bất khả ngộ.” [joyce-dubliners:14.243] “Phải,” ông Cunningham nói. [joyce-dubliners:14.244] “Ồ, tôi biết về tính bất khả ngộ của Đức Giáo hoàng. Tôi nhớ lúc đó tôi trẻ hơn.... Hay là cái——?” [joyce-dubliners:14.245] Ông Fogarty ngắt lời. Ông cầm chai lên và rót thêm chút nữa cho những người khác. Ông M’Coy, thấy không đủ chia cho khắp lượt, xin rằng ông chưa uống hết chén đầu. Những người khác nhận, có phản đối lấy lệ. Tiếng nhạc nhẹ của whisky rót vào ly làm thành một đoạn xen dễ chịu. [joyce-dubliners:14.246] “Anh đang nói gì thế, Tom?” ông M’Coy hỏi. [joyce-dubliners:14.247] “Tính bất khả ngộ của Giáo hoàng,” ông Cunningham nói, “đó là cảnh tượng vĩ đại nhất trong toàn bộ lịch sử Giáo hội.” [joyce-dubliners:14.248] “Thế nào, Martin?” ông Power hỏi. [joyce-dubliners:14.249] Ông Cunningham giơ lên hai ngón tay dày. [joyce-dubliners:14.250] “Trong công nghị thiêng liêng, anh biết đấy, gồm các hồng y, tổng giám mục và giám mục, có hai người chống lại nó trong khi những người khác đều ủng hộ. Cả mật nghị trừ hai người này đều nhất trí. Không! Họ không chịu!” [joyce-dubliners:14.251] “Ha!” ông M’Coy nói. [joyce-dubliners:14.252] “Và họ là một vị hồng y người Đức tên là Dolling... hay Dowling... hay——” [joyce-dubliners:14.253] “Dowling làm gì có chuyện là người Đức, cái đó thì chắc như đinh đóng cột,” ông Power nói, cười. [joyce-dubliners:14.254] “Thôi, vị hồng y Đức vĩ đại này, tên gì cũng được, là một người; còn người kia là John MacHale.” [joyce-dubliners:14.255] “Cái gì?” ông Kernan kêu. “John của Tuam ấy à?” [joyce-dubliners:14.256] “Anh chắc chuyện đó chứ?” ông Fogarty hỏi, nghi ngờ. “Tôi tưởng là một người Ý hay người Mỹ nào đó.” [joyce-dubliners:14.257] “John của Tuam,” ông Cunningham nhắc lại, “chính là người ấy.” [joyce-dubliners:14.258] Ông uống và các ông khác theo gương ông. Rồi ông nói tiếp: [joyce-dubliners:14.259] “Họ cứ thế vào cuộc, tất cả hồng y, giám mục và tổng giám mục từ mọi chân trời góc biển và hai người này đánh nhau như chó với quỷ cho đến khi chính Đức Giáo hoàng đứng dậy và tuyên bố tính bất khả ngộ là một tín điều của Giáo hội ex cathedra. Ngay khoảnh khắc ấy John MacHale, người vẫn cãi đi cãi lại chống nó, đứng dậy và hét lên bằng giọng sư tử: ‘Credo!’” [joyce-dubliners:14.260] “Con tin!” ông Fogarty nói. [joyce-dubliners:14.261] “Credo!” ông Cunningham nói. “Điều đó cho thấy đức tin ngài có. Ngài quy phục ngay khi Đức Giáo hoàng lên tiếng.” [joyce-dubliners:14.262] “Thế còn Dowling thì sao?” ông M’Coy hỏi. [joyce-dubliners:14.263] “Vị hồng y Đức không chịu quy phục. Ông ta rời nhà thờ.” [joyce-dubliners:14.264] Lời của ông Cunningham đã dựng nên hình ảnh bao la của Giáo hội trong tâm trí người nghe. Giọng trầm khàn của ông đã làm họ rùng mình khi thốt lên lời của niềm tin và sự quy phục. Khi bà Kernan vào phòng, lau tay, bà bước vào một nhóm trang nghiêm. Bà không phá sự im lặng, mà tựa vào thanh chắn ở chân giường. [joyce-dubliners:14.265] “Tôi đã một lần thấy John MacHale,” ông Kernan nói, “và tôi sẽ không bao giờ quên chừng nào còn sống.” [joyce-dubliners:14.266] Ông quay sang vợ để được xác nhận. [joyce-dubliners:14.267] “Tôi vẫn thường kể với bà chuyện đó mà?” [joyce-dubliners:14.268] Bà Kernan gật đầu. [joyce-dubliners:14.269] “Đó là ở lễ khánh thành tượng Sir John Gray. Edmund Dwyer Gray đang diễn thuyết, ba hoa chích chòe, và đây là cái lão già này, một lão có vẻ cau có, nhìn hắn từ dưới đôi lông mày rậm.” [joyce-dubliners:14.270] Ông Kernan cau mày và, cúi đầu như một con bò tót giận dữ, trừng mắt nhìn vợ. [joyce-dubliners:14.271] “Trời!” ông kêu, lấy lại nét mặt tự nhiên, “tôi chưa bao giờ thấy con mắt như thế trong đầu một người đàn ông. Nó như muốn nói: Ta nắm rõ ngươi rồi, chàng trai. Ông ấy có con mắt như diều hâu.” [joyce-dubliners:14.272] “Chẳng ai trong nhà Gray ra gì,” ông Power nói. [joyce-dubliners:14.273] Lại một quãng ngừng. Ông Power quay sang bà Kernan và nói với vẻ vui vẻ đột ngột: [joyce-dubliners:14.274] “Này, bà Kernan, chúng tôi sắp làm cho ông nhà bà thành một tín hữu Công giáo La Mã tốt, thánh thiện, ngoan đạo và biết kính sợ Chúa.” [joyce-dubliners:14.275] Ông vung tay quét quanh nhóm, bao gồm tất cả. [joyce-dubliners:14.276] “Tất cả chúng tôi sẽ cùng đi tĩnh tâm và xưng tội—và có trời biết chúng tôi cần việc đó đến mức nào.” [joyce-dubliners:14.277] “Tôi không phản đối,” ông Kernan nói, mỉm cười hơi bồn chồn. [joyce-dubliners:14.278] Bà Kernan nghĩ giấu niềm hài lòng đi thì khôn hơn. Vậy nên bà nói: [joyce-dubliners:14.279] “Tôi thương cho vị linh mục tội nghiệp phải nghe chuyện của ông.” [joyce-dubliners:14.280] Vẻ mặt ông Kernan đổi khác. [joyce-dubliners:14.281] “Nếu ngài không thích,” ông nói huỵch toẹt, “ngài có thể... làm cái việc kia. Tôi sẽ chỉ kể cho ngài nghe câu chuyện bé nhỏ khổ sở của tôi. Tôi đâu phải một gã tệ lắm——” [joyce-dubliners:14.282] Ông Cunningham xen vào ngay. [joyce-dubliners:14.283] “Tất cả chúng ta sẽ từ bỏ ma quỷ,” ông nói, “cùng nhau, không quên các việc làm và sự phô trương của nó.” [joyce-dubliners:14.284] “Hỡi Satan, hãy lui ra sau ta!” ông Fogarty nói, cười và nhìn những người khác. [joyce-dubliners:14.285] Ông Power không nói gì. Ông thấy mình hoàn toàn bị qua mặt. Nhưng một vẻ hài lòng thoáng qua trên mặt ông. [joyce-dubliners:14.286] “Tất cả những gì chúng ta phải làm,” ông Cunningham nói, “là đứng lên với nến thắp trong tay và đổi mới lời hứa rửa tội.” [joyce-dubliners:14.287] “Ồ, đừng quên cây nến, Tom,” ông M’Coy nói, “dù làm gì đi nữa.” [joyce-dubliners:14.288] “Cái gì?” ông Kernan nói. “Tôi phải có nến à?” [joyce-dubliners:14.289] “Ồ phải,” ông Cunningham nói. [joyce-dubliners:14.290] “Không, chết tiệt, không,” ông Kernan nói, có lý, “tôi vạch giới hạn ở đó. Tôi sẽ làm việc ấy cho tử tế. Tôi sẽ làm cái vụ tĩnh tâm và xưng tội, và... mọi chuyện đó. Nhưng... không nến! Không, chết tiệt, tôi cấm nến!” [joyce-dubliners:14.291] Ông lắc đầu với vẻ nghiêm trang lố bịch. [joyce-dubliners:14.292] “Nghe nó nói kìa!” vợ ông nói. [joyce-dubliners:14.293] “Tôi cấm nến,” ông Kernan nói, ý thức mình đã gây hiệu quả với thính giả và tiếp tục lắc đầu qua lại. “Tôi cấm cái trò đèn chiếu ảo thuật.” [joyce-dubliners:14.294] Mọi người cười ầm. [joyce-dubliners:14.295] “Đúng là một tín hữu Công giáo đẹp mặt!” vợ ông nói. [joyce-dubliners:14.296] “Không nến!” ông Kernan nhắc lại, cứng đầu. “Dẹp!” [joyce-dubliners:14.297] Gian ngang của nhà thờ Dòng Tên ở phố Gardiner gần như đã đầy; và cứ mỗi lúc lại có thêm các ông vào từ cửa hông và, được một tu huynh chỉ dẫn, nhón chân đi dọc các lối đi cho đến khi tìm được chỗ ngồi. Các ông đều ăn mặc chỉnh tề và trật tự. Ánh đèn của nhà thờ rơi trên một đám đông những bộ đồ đen và cổ áo trắng, thỉnh thoảng được điểm bằng vải tuýt, trên những cột đá cẩm thạch xanh sẫm vằn và trên những bức tranh sơn dầu ảm đạm. Các ông ngồi trên ghế dài, đã vén ống quần lên chút trên đầu gối và đặt mũ cho an toàn. Họ ngồi lùi hẳn về sau và nhìn một cách trang trọng vào đốm đèn đỏ xa xa treo trước bàn thờ chính. [joyce-dubliners:14.298] Trên một trong các ghế dài gần bục giảng ngồi ông Cunningham và ông Kernan. Ở ghế dài phía sau ngồi ông M’Coy một mình: và ở ghế dài sau ông ngồi ông Power và ông Fogarty. Ông M’Coy đã cố tìm một chỗ trong ghế cùng những người kia nhưng không được và, khi cả nhóm đã yên vị theo hình ngũ điểm, ông cố đưa ra vài nhận xét hài hước nhưng cũng không thành. Vì những nhận xét ấy không được đón nhận, ông thôi. Ngay cả ông cũng cảm nhận được bầu không khí nghiêm trang và ngay cả ông cũng bắt đầu đáp lại sự kích thích tôn giáo. Bằng tiếng thì thầm, ông Cunningham lưu ý ông Kernan đến ông Harford, người cho vay nặng lãi, ngồi cách một quãng, và ông Fanning, người lo đăng ký cử tri và làm ra thị trưởng của thành phố, đang ngồi ngay dưới bục giảng cạnh một trong những ủy viên hội đồng mới được bầu của khu. Bên phải ngồi ông già Michael Grimes, chủ ba tiệm cầm đồ, và cháu trai của Dan Hogan, người đang xin việc ở văn phòng Thư ký Thành phố. Xa hơn về phía trước ngồi ông Hendrick, trưởng phóng viên của tờ The Freeman’s Journal, và O’Carroll tội nghiệp, một người bạn cũ của ông Kernan, từng có thời là một nhân vật thương mại đáng kể. Dần dần, khi nhận ra những khuôn mặt quen thuộc, ông Kernan bắt đầu thấy thoải mái hơn. Chiếc mũ của ông, đã được vợ phục hồi, đặt trên đầu gối. Một hai lần ông kéo cổ tay áo xuống bằng một tay trong khi tay kia giữ vành mũ nhẹ nhàng nhưng chắc chắn. [joyce-dubliners:14.299] Người ta thấy một dáng người trông đầy sức mạnh, nửa thân trên khoác áo lễ trắng, đang vật lộn leo lên bục giảng. Đồng thời giáo dân xôn xao, lấy khăn tay ra và cẩn thận quỳ lên trên đó. Ông Kernan làm theo gương chung. Dáng vị linh mục giờ đứng thẳng trên bục giảng, hai phần ba thân hình, trên đỉnh là một khuôn mặt đỏ đồ sộ, hiện lên trên lan can. [joyce-dubliners:14.300] Cha Purdon quỳ xuống, quay về phía đốm đèn đỏ và, lấy tay che mặt, cầu nguyện. Sau một quãng, ngài bỏ tay khỏi mặt và đứng dậy. Giáo dân cũng đứng lên rồi lại yên vị trên ghế dài. Ông Kernan đặt lại mũ về vị trí cũ trên đầu gối và đưa một gương mặt chăm chú cho người giảng. Vị giảng thuyết lật ngược từng ống tay áo rộng của áo lễ bằng một cử chỉ lớn cầu kỳ và chậm rãi nhìn khắp hàng gương mặt. Rồi ngài nói: [joyce-dubliners:14.301] “Vì con cái đời này khôn ngoan hơn con cái ánh sáng trong cách xử thế với người đồng thời. Vậy hãy dùng tiền bạc phi nghĩa mà tạo cho mình những bạn hữu, để khi các ngươi chết, họ sẽ đón các ngươi vào nơi cư ngụ đời đời.” [joyce-dubliners:14.302] Cha Purdon khai triển câu Kinh Thánh với sự tự tin vang dội. Ngài nói đó là một trong những đoạn khó nhất trong toàn bộ Kinh Thánh để giải thích cho đúng. Đó là một đoạn mà người quan sát tình cờ có thể thấy mâu thuẫn với luân lý cao cả mà Chúa Giêsu Kitô giảng ở nơi khác. Nhưng, ngài nói với thính giả, đoạn ấy đối với ngài dường như đặc biệt thích hợp để hướng dẫn những ai có phận sự sống đời sống thế gian mà vẫn muốn sống đời ấy không theo cách của người thế tục. Đó là một đoạn dành cho người làm kinh doanh và người hành nghề chuyên môn. Chúa Giêsu Kitô, với sự thấu hiểu thần linh về từng kẽ ngách của bản tính con người, hiểu rằng không phải ai cũng được gọi vào đời tu, rằng tuyệt đại đa số buộc phải sống ở thế gian và, ở một mức độ nào đó, vì thế gian: và trong câu này Người định cho họ một lời khuyên, đặt ra trước mặt họ, như những gương mẫu trong đời sống tôn giáo, chính những kẻ thờ Mammon, những kẻ trong mọi người là ít bận tâm nhất đến các việc tôn giáo. [joyce-dubliners:14.303] Ngài nói với thính giả rằng tối nay ngài ở đây không vì mục đích đáng sợ hay ngông cuồng nào; mà như một người của thế gian nói với đồng loại. Ngài đến để nói với những người làm kinh doanh và ngài sẽ nói với họ theo cách kinh doanh. Nếu ngài được dùng ẩn dụ, ngài nói, ngài là kế toán tinh thần của họ; và ngài muốn mỗi người trong số thính giả mở sổ sách của mình, những cuốn sổ của đời sống tinh thần, và xem chúng có khớp chính xác với lương tâm không. [joyce-dubliners:14.304] Chúa Giêsu Kitô không phải là một chủ khắt khe. Người hiểu những lỗi lầm nhỏ của chúng ta, hiểu sự yếu đuối của bản tính sa ngã đáng thương của chúng ta, hiểu những cám dỗ của đời này. Có thể chúng ta đã có, tất cả chúng ta đều thỉnh thoảng có, những cám dỗ của mình: có thể chúng ta có, tất cả chúng ta đều có, những lỗi lầm của mình. Nhưng chỉ một điều, ngài nói, ngài sẽ xin ở thính giả. Và đó là: hãy ngay thẳng và nam nhi với Chúa. Nếu sổ sách họ khớp ở mọi điểm thì hãy nói: [joyce-dubliners:14.305] “Con đã kiểm tra sổ sách của con. Con thấy mọi sự đều tốt.” [joyce-dubliners:14.306] Nhưng nếu, như có thể xảy ra, có vài chỗ sai lệch thì hãy nhận sự thật, hãy thẳng thắn và nói như một người đàn ông: [joyce-dubliners:14.307] “Con đã xem xét sổ sách của con. Con thấy chỗ này sai và chỗ này sai. Nhưng, nhờ ân sủng của Chúa, con sẽ sửa chỗ này và chỗ này. Con sẽ chỉnh lại sổ sách của con.” [joyce-dubliners:15.1] Người chết [joyce-dubliners:15.2] Lily, con gái người gác nhà, đúng là chạy bở hơi tai. Cô vừa dẫn một vị khách vào căn phòng kho nhỏ sau văn phòng ở tầng trệt và giúp ông ta cởi áo khoác ngoài thì chuông cửa ngoài sảnh, khàn khàn thở dốc, lại réo lên, và cô phải chạy lon ton dọc hành lang trơ trọi ra đón một người khách khác. May là cô không phải tiếp cả các bà các cô nữa. Nhưng cô Kate và cô Julia đã nghĩ đến chuyện ấy và biến phòng tắm trên lầu thành phòng thay áo cho phụ nữ. Cô Kate và cô Julia đang ở trên đó, tán chuyện, cười, rối rít, nối đuôi nhau ra đầu cầu thang, cúi qua lan can nhìn xuống và gọi với xuống hỏi Lily xem ai vừa đến. [joyce-dubliners:15.3] Buổi khiêu vũ thường niên của các cô Morkan lúc nào cũng là một sự kiện lớn. Ai quen biết họ đều đến dự: người trong họ, bạn cũ của gia đình, các thành viên ca đoàn của Julia, những học trò của Kate đã đủ lớn, và cả vài học trò của Mary Jane nữa. Chưa lần nào buổi khiêu vũ nhạt nhẽo. Bao nhiêu năm nay, theo trí nhớ của mọi người, nó vẫn diễn ra thật lộng lẫy; kể từ khi Kate và Julia, sau cái chết của người em trai Pat, bỏ căn nhà ở Stoney Batter và đưa Mary Jane, đứa cháu gái duy nhất, về sống cùng trong căn nhà tối tăm, hốc hác ở Usher’s Island, tầng trên mà họ thuê của ông Fulham, lái buôn ngũ cốc ở tầng trệt. Cách đây ba mươi năm chẵn, nếu không muốn nói hơn. Mary Jane, hồi ấy còn là đứa bé mặc áo cộc, giờ là trụ cột của gia đình, vì cô chơi đàn organ ở Haddington Road. Cô đã học qua Học viện và mỗi năm tổ chức một buổi hòa nhạc cho học trò ở phòng trên của Antient Concert Rooms. Nhiều học trò của cô thuộc các gia đình khá giả dọc tuyến Kingstown và Dalkey. Tuổi đã cao, hai dì cô cũng góp phần của mình. Julia, tuy tóc đã bạc cả, vẫn là giọng nữ cao hàng đầu ở nhà thờ Adam and Eve’s, còn Kate, yếu quá không đi đâu nhiều được, dạy nhạc cho các em mới học trên cây đàn piano cũ kiểu bàn ở phòng sau. Lily, con gái người gác nhà, làm những việc của người hầu phòng cho họ. Tuy sống giản dị, họ vẫn cho rằng phải ăn uống cho ra ăn uống; cái gì cũng phải thứ tốt nhất: thịt thăn bò diamond-bone, trà ba shilling, bia đen đóng chai loại ngon nhất. Lily lại ít khi đặt nhầm hàng nên cô sống hòa thuận với ba bà chủ. Họ khó tính, chỉ có thế. Nhưng điều duy nhất họ không chịu nổi là bị cãi lại. [joyce-dubliners:15.4] Dĩ nhiên họ có lý do chính đáng để khó tính trong một đêm như thế. Vả lại đã quá mười giờ từ lâu mà vẫn chưa thấy bóng Gabriel và vợ. Ngoài ra họ còn sợ hết hồn rằng Freddy Malins có thể đến trong tình trạng say. Họ không đời nào muốn học trò nào của Mary Jane nhìn thấy anh ta lúc đang chếnh choáng; mà khi anh ta như vậy thì đôi lúc rất khó kèm. Freddy Malins thì lúc nào cũng đến muộn, nhưng họ tự hỏi không biết điều gì giữ chân Gabriel: và chính điều đó khiến cứ hai phút họ lại ra lan can hỏi Lily xem Gabriel hay Freddy đã đến chưa. [joyce-dubliners:15.5] “Ôi, ông Conroy,” Lily nói với Gabriel khi mở cửa cho anh, “cô Kate và cô Julia tưởng ông không bao giờ đến nữa. Chúc bà Conroy buổi tối tốt lành.” [joyce-dubliners:15.6] “Anh dám chắc là họ nghĩ thế,” Gabriel nói, “nhưng họ quên rằng vợ anh đây phải mất ba tiếng đồng hồ đằng đẵng mới mặc xong quần áo.” [joyce-dubliners:15.7] Anh đứng trên tấm thảm chùi chân, cạo tuyết khỏi đôi galosh, trong khi Lily dẫn vợ anh đến chân cầu thang và gọi lên: [joyce-dubliners:15.8] “Cô Kate, bà Conroy đến rồi đây.” [joyce-dubliners:15.9] Kate và Julia lạch bạch chạy xuống cầu thang tối ngay lập tức. Cả hai đều hôn vợ Gabriel, bảo chắc cô lạnh chết đi được và hỏi Gabriel có đi cùng không. [joyce-dubliners:15.10] “Cháu đây, đúng giờ như xe thư, dì Kate ạ! Dì cứ lên đi. Cháu theo sau,” Gabriel gọi từ trong bóng tối. [joyce-dubliners:15.11] Anh tiếp tục cọ chân hăng hái trong khi ba người đàn bà cười nói đi lên lầu, về phòng thay áo của phụ nữ. Một dải tuyết mỏng nằm như chiếc áo choàng trên vai áo khoác của anh và như những mũi giày trên mũi đôi galosh; và khi các khuy áo khoác trượt kêu cọt kẹt qua lớp vải len thô cứng tuyết, một luồng không khí lạnh, thơm, từ ngoài trời thoát ra qua các kẽ và nếp áo. [joyce-dubliners:15.12] “Lại tuyết rơi nữa hả, ông Conroy?” Lily hỏi. [joyce-dubliners:15.13] Cô đã đi trước anh vào phòng kho để giúp anh cởi áo khoác. Gabriel mỉm cười trước ba âm tiết cô vừa gán cho họ của anh và liếc nhìn cô. Cô là một cô gái mảnh mai, đang lớn, nước da xanh xao, tóc màu rơm. Ánh đèn gas trong phòng kho làm cô trông còn xanh xao hơn. Gabriel đã biết cô từ khi cô còn bé, hay ngồi ở bậc thấp nhất ẵm một con búp bê giẻ. [joyce-dubliners:15.14] “Ừ, Lily,” anh đáp, “và anh nghĩ đêm nay tuyết còn rơi dài.” [joyce-dubliners:15.15] Anh ngước nhìn trần phòng kho, đang rung lên vì tiếng chân giậm và lê trên sàn tầng trên, lắng nghe tiếng piano một lúc rồi liếc nhìn cô gái đang cẩn thận gấp chiếc áo khoác của anh ở cuối một cái kệ. [joyce-dubliners:15.16] “Nói anh nghe, Lily,” anh nói bằng giọng thân mật, “em còn đi học không?” [joyce-dubliners:15.17] “Ôi không, thưa ông,” cô đáp. “Em thôi học hơn một năm rồi.” [joyce-dubliners:15.18] “À, thế thì,” Gabriel vui vẻ nói, “chắc một ngày đẹp trời nào đó bọn anh sẽ được đi ăn cưới em với anh chàng của em, hả?” [joyce-dubliners:15.19] Cô gái ngoái nhìn anh qua vai và nói, hết sức cay đắng: [joyce-dubliners:15.20] “Đàn ông bây giờ toàn là ngọt lời với lại cái họ moi được ở mình thôi.” [joyce-dubliners:15.21] Gabriel đỏ mặt như thể thấy mình đã lỡ lời và, không nhìn cô, hất đôi galosh ra rồi hăng hái lấy khăn quàng cổ phẩy lên đôi giày da bóng. [joyce-dubliners:15.22] Anh là một thanh niên mập mạp, hơi cao. Nước da đỏ au ở hai má dâng lên đến tận trán, ở đó nó tan thành vài mảng đỏ nhạt không hình thù; và trên khuôn mặt nhẵn râu của anh, tròng kính bóng loáng và gọng mạ vàng sáng rực lấp lánh không yên, che đôi mắt mỏng manh và bồn chồn. Mái tóc đen bóng của anh rẽ giữa và chải thành một đường cong dài ra sau tai, ở đó nó quăn nhẹ dưới vệt hằn của chiếc mũ. [joyce-dubliners:15.23] Khi đã phẩy cho giày bóng lên, anh đứng dậy và kéo chiếc gilê xuống chặt hơn trên thân hình phục phịch. Rồi anh nhanh tay lấy một đồng tiền từ túi ra. [joyce-dubliners:15.24] “Ôi Lily,” anh nói, nhét nó vào tay cô, “Giáng sinh mà, phải không? Chỉ là... đây, chút ít....” [joyce-dubliners:15.25] Anh bước nhanh về phía cửa. [joyce-dubliners:15.26] “Ôi không, thưa ông!” cô gái kêu lên, đuổi theo anh. “Thật đấy, thưa ông, em không nhận đâu.” [joyce-dubliners:15.27] “Giáng sinh! Giáng sinh!” Gabriel nói, gần như chạy lúp xúp đến cầu thang và vẫy tay với cô như can ngăn. [joyce-dubliners:15.28] Thấy anh đã lên đến cầu thang, cô gái gọi với theo: [joyce-dubliners:15.29] “Vâng, cảm ơn ông.” [joyce-dubliners:15.30] Anh đứng chờ ngoài cửa phòng khách cho đến khi điệu van kết thúc, nghe tiếng váy quét qua cánh cửa và tiếng chân lê. Anh vẫn còn bối rối vì câu đáp trả cay đắng và bất ngờ của cô gái. Câu ấy phủ lên anh một bóng u ám mà anh cố xua đi bằng cách chỉnh lại măng sét và chiếc nơ cà vạt. Rồi anh lấy từ túi gilê ra một mẩu giấy nhỏ và liếc nhìn các đề mục anh đã ghi cho bài diễn văn. Anh còn do dự về mấy câu thơ của Robert Browning vì sợ chúng vượt quá tầm hiểu của người nghe. Chọn một câu họ nhận ra được, của Shakespeare hay trong tập Melodies, thì hơn. Tiếng gót giày đàn ông lộp cộp thô kệch và tiếng đế lê nhắc anh rằng trình độ văn hóa của họ khác với anh. Anh chỉ tự biến mình thành lố bịch nếu đọc cho họ nghe thứ thơ họ không hiểu. Họ sẽ nghĩ anh phô trương học vấn cao hơn người. Anh sẽ thất bại với họ như đã thất bại với cô gái trong phòng kho. Anh đã chọn sai giọng. Cả bài diễn văn là một sai lầm từ đầu đến cuối, một thất bại hoàn toàn. [joyce-dubliners:15.31] Đúng lúc ấy các dì và vợ anh bước ra khỏi phòng thay áo. Hai dì của anh là hai bà già nhỏ bé ăn mặc giản dị. Dì Julia cao hơn chừng một inch. Tóc dì, kéo thấp xuống phủ trên đỉnh tai, đã bạc; và khuôn mặt to nhão của dì cũng xám, với những mảng bóng sẫm hơn. Tuy thân hình đẫy đà và đứng thẳng, đôi mắt chậm chạp và đôi môi hé mở khiến dì trông như một người đàn bà không biết mình đang ở đâu hay đang đi đâu. Dì Kate hoạt bát hơn. Khuôn mặt dì, khỏe mạnh hơn mặt chị, đầy nếp nhăn và nếp gấp, như quả táo đỏ héo, còn mái tóc, cũng bện theo lối cổ ấy, vẫn chưa mất màu hạt dẻ chín. [joyce-dubliners:15.32] Cả hai dì đều hôn Gabriel thật tình. Anh là đứa cháu được cưng nhất, con của người chị cả đã mất của hai dì, Ellen, người đã lấy T. J. Conroy ở Port and Docks. [joyce-dubliners:15.33] “Gretta nói với dì là tối nay cháu không đi xe ngựa về Monkstown, Gabriel,” dì Kate nói. [joyce-dubliners:15.34] “Không ạ,” Gabriel nói, quay sang vợ, “năm ngoái thế là quá đủ rồi, phải không em? Dì Kate không nhớ sao, Gretta bị cảm một trận ra sao? Cửa xe lạch cạch suốt đường, rồi gió đông thổi vào sau khi qua Merrion. Vui lắm đấy. Gretta bị cảm nặng.” [joyce-dubliners:15.35] Dì Kate cau mày nghiêm khắc và gật đầu theo từng lời. [joyce-dubliners:15.36] “Cháu nói đúng, Gabriel, đúng lắm,” dì nói. “Cẩn thận bao nhiêu cũng không thừa.” [joyce-dubliners:15.37] “Còn Gretta kia,” Gabriel nói, “nếu được phép thì em ấy sẽ đi bộ về nhà trong tuyết.” [joyce-dubliners:15.38] Bà Conroy bật cười. [joyce-dubliners:15.39] “Dì đừng để ý anh ấy, dì Kate,” cô nói. “Anh ấy phiền hết chỗ nói, nào là bắt Tom đeo tấm che mắt màu xanh ban đêm, bắt thằng bé tập tạ tay, rồi ép Eva ăn cháo yến mạch. Con bé tội nghiệp! Mà nó nhìn thấy món đó đã ghét!... Ôi, nhưng thể nào dì cũng không đoán ra bây giờ anh ấy bắt cháu mặc gì đâu!” [joyce-dubliners:15.40] Cô bật ra một tràng cười rộ và liếc nhìn chồng, đôi mắt ngưỡng mộ và hạnh phúc của anh đang lướt từ áo váy cô lên mặt và tóc cô. Hai dì cũng cười sảng khoái, vì sự chăm chút của Gabriel đã thành chuyện đùa quen thuộc với họ. [joyce-dubliners:15.41] “Galosh!” bà Conroy nói. “Mốt mới nhất đấy. Hễ dưới chân ướt là cháu phải đi galosh. Tối nay anh ấy còn muốn cháu mang, nhưng cháu không chịu. Tiếp theo chắc anh ấy sẽ mua cho cháu một bộ đồ lặn.” [joyce-dubliners:15.42] Gabriel cười ngượng nghịu và vỗ vỗ cà vạt cho yên lòng trong khi dì Kate gần như gập đôi người, thích trò đùa đến thế. Nụ cười chẳng bao lâu tắt trên mặt dì Julia và đôi mắt không chút vui của dì nhìn vào mặt đứa cháu. Sau một lúc im lặng dì hỏi: [joyce-dubliners:15.43] “Galosh là cái gì, Gabriel?” [joyce-dubliners:15.44] “Galosh đấy, chị Julia!” dì Kate kêu lên. “Trời đất, chị không biết galosh là gì sao? Người ta mang nó ngoài... ngoài giày ống ấy mà. Gretta, đúng không?” [joyce-dubliners:15.45] “Vâng,” bà Conroy nói. “Thứ làm bằng nhựa gutta-percha. Bây giờ cả hai vợ chồng cháu đều có một đôi. Gabriel bảo ở châu Âu lục địa ai cũng mang.” [joyce-dubliners:15.46] “Ồ, ở lục địa,” dì Julia lẩm bẩm, chậm rãi gật đầu. [joyce-dubliners:15.47] Gabriel cau mày và nói, như hơi giận: [joyce-dubliners:15.48] “Có gì ghê gớm đâu, nhưng Gretta thấy nó buồn cười lắm vì em ấy bảo cái từ đó làm em ấy nhớ đến Christy Minstrels.” [joyce-dubliners:15.49] “Nhưng nói dì nghe, Gabriel,” dì Kate nói, khéo léo và lanh lẹ. “Dĩ nhiên cháu đã lo chuyện phòng rồi. Gretta nói....” [joyce-dubliners:15.50] “Ồ, phòng thì xong rồi,” Gabriel đáp. “Cháu đã thuê một phòng ở Gresham.” [joyce-dubliners:15.51] “Phải rồi,” dì Kate nói, “cách hay nhất, không còn gì bằng. Còn các cháu nhỏ, Gretta, cháu không lo cho chúng chứ?” [joyce-dubliners:15.52] “Ồ, chỉ một đêm thôi,” bà Conroy nói. “Vả lại có Bessie trông chúng.” [joyce-dubliners:15.53] “Phải rồi,” dì Kate nói lại. “Có được một đứa như thế thì yên tâm biết bao, đứa mình dựa vào được! Còn con Lily kia, dì thật không biết dạo này nó bị làm sao nữa. Nó không còn là đứa con gái ngày trước chút nào.” [joyce-dubliners:15.54] Gabriel định hỏi dì vài câu về chuyện này nhưng dì chợt ngắt lời để nhìn theo chị, người đã lững thững đi xuống cầu thang và đang rướn cổ qua lan can. [joyce-dubliners:15.55] “Nào, dì hỏi cháu,” dì nói gần như cáu kỉnh, “chị Julia đi đâu thế? Chị Julia! Chị Julia! Chị đi đâu đấy?” [joyce-dubliners:15.56] Julia, đã xuống được nửa chặng cầu thang, quay trở lại và thông báo thản nhiên: [joyce-dubliners:15.57] “Freddy đến rồi.” [joyce-dubliners:15.58] Cùng lúc ấy tiếng vỗ tay và một tràng hoa mỹ cuối cùng của người chơi piano cho biết điệu van đã hết. Cửa phòng khách mở từ bên trong và vài cặp bước ra. Dì Kate vội kéo Gabriel sang một bên và thì thầm vào tai anh: [joyce-dubliners:15.59] “Xuống đi, Gabriel, như đứa cháu ngoan, xem nó có sao không, và đừng để nó lên nếu nó say. Dì chắc nó say rồi. Dì chắc chắn.” [joyce-dubliners:15.60] Gabriel đến cầu thang và lắng nghe qua lan can. Anh nghe thấy hai người đang nói chuyện trong phòng kho. Rồi anh nhận ra tiếng cười của Freddy Malins. Anh đi xuống cầu thang ồn ào. [joyce-dubliners:15.61] “Nhẹ cả người,” dì Kate nói với bà Conroy, “có Gabriel ở đây. Lúc nào có nó là dì thấy yên lòng hơn.... Chị Julia, cô Daly và cô Power sẽ dùng chút đồ ăn nhẹ đấy. Cảm ơn cô Daly về điệu van tuyệt vời. Nhịp nhàng lắm.” [joyce-dubliners:15.62] Một người đàn ông cao, mặt nhăn nheo, ria cứng điểm bạc và da ngăm, đang đi ra cùng bạn nhảy, nói: [joyce-dubliners:15.63] “Và chúng tôi cũng được dùng chút đồ ăn nhẹ chứ, cô Morkan?” [joyce-dubliners:15.64] “Chị Julia,” dì Kate nói dứt khoát, “còn đây là ông Browne và cô Furlong. Chị đưa họ vào đi, cùng với cô Daly và cô Power.” [joyce-dubliners:15.65] “Tôi là người của các quý cô,” ông Browne nói, mím môi đến nỗi ria dựng lên và cười với mọi nếp nhăn. “Cô biết không, cô Morkan, sở dĩ họ quý tôi như vậy là vì——” [joyce-dubliners:15.66] Ông không nói hết câu, mà thấy dì Kate đã ra khỏi tầm nghe, liền dẫn ba cô gái trẻ vào phòng sau. Giữa phòng có hai chiếc bàn vuông kê nối đầu vào nhau, và trên đó dì Julia cùng người gác nhà đang căng và vuốt phẳng một tấm khăn lớn. Trên tủ bát bày đĩa lớn đĩa nhỏ, ly, và từng bó dao, nĩa, thìa. Mặt cây đàn piano vuông đã đóng nắp cũng dùng làm tủ bày thịt và đồ ngọt. Ở một tủ nhỏ hơn trong góc, hai chàng trai trẻ đang đứng uống nước hoa bia. [joyce-dubliners:15.67] Ông Browne dẫn các cô của mình đến đó và mời cả ba, đùa vui, một ly punch dành cho quý bà quý cô, nóng, mạnh và ngọt. Vì họ nói họ chẳng bao giờ uống gì mạnh, ông mở cho họ ba chai nước chanh. Rồi ông nhờ một trong hai chàng trai tránh ra, và cầm lấy bình, rót cho mình một lượng whisky kha khá. Hai chàng trai nhìn ông kính cẩn trong khi ông nhấp thử. [joyce-dubliners:15.68] “Trời giúp tôi,” ông nói, mỉm cười, “đó là lệnh của bác sĩ.” [joyce-dubliners:15.69] Gương mặt nhăn nheo của ông nở một nụ cười rộng hơn, và ba cô gái trẻ cười như tiếng vọng du dương trước câu đùa của ông, nhún người qua lại, với những cái giật vai bồn chồn. Cô bạo dạn nhất nói: [joyce-dubliners:15.70] “Ôi, thôi mà, ông Browne, tôi chắc bác sĩ chưa bao giờ ra lệnh thứ gì như vậy.” [joyce-dubliners:15.71] Ông Browne nhấp thêm một ngụm whisky và nói, vừa nhại giọng vừa nghiêng người: [joyce-dubliners:15.72] “À, cô thấy đấy, tôi cũng như bà Cassidy nổi tiếng, nghe nói bà ấy đã bảo: ‘Này Mary Grimes, nếu tôi không uống thì ép tôi uống đi, vì tôi thấy mình cần nó.’” [joyce-dubliners:15.73] Mặt ông nóng bừng, nghiêng tới hơi quá thân mật, và ông nói giọng Dublin bình dân rất nặng, đến nỗi các cô gái trẻ, cùng một bản năng, đón lời ông bằng sự im lặng. Cô Furlong, một học trò của Mary Jane, hỏi cô Daly cái điệu van đẹp cô vừa chơi tên là gì; và ông Browne, thấy mình bị lờ đi, liền quay sang hai chàng trai trẻ biết thưởng thức hơn. [joyce-dubliners:15.74] Một thiếu nữ mặt đỏ, mặc áo màu hoa păng-xê, bước vào phòng, hào hứng vỗ tay và kêu: [joyce-dubliners:15.75] “Quadrille! Quadrille!” [joyce-dubliners:15.76] Sát gót cô là dì Kate, kêu: [joyce-dubliners:15.77] “Hai quý ông và ba quý cô, Mary Jane!” [joyce-dubliners:15.78] “Ôi, ông Bergin và ông Kerrigan đây rồi,” Mary Jane nói. “Ông Kerrigan, ông mời cô Power nhé? Cô Furlong, để tôi tìm bạn nhảy cho cô, ông Bergin. Ôi, vậy là vừa đủ.” [joyce-dubliners:15.79] “Ba quý cô, Mary Jane,” dì Kate nói. [joyce-dubliners:15.80] Hai chàng trai trẻ hỏi các cô xem họ có được hân hạnh không, và Mary Jane quay sang cô Daly. [joyce-dubliners:15.81] “Ôi, cô Daly, cô thật tử tế quá, sau khi đã chơi hai điệu vừa rồi, nhưng thật sự là tối nay chúng ta thiếu quý cô quá.” [joyce-dubliners:15.82] “Tôi không phiền chút nào, cô Morkan.” [joyce-dubliners:15.83] “Nhưng tôi có một bạn nhảy rất xứng cho cô, ông Bartell D’Arcy, giọng tenor. Lát nữa tôi sẽ nhờ ông ấy hát. Cả Dublin đang phát cuồng vì ông ấy.” [joyce-dubliners:15.84] “Giọng đẹp, giọng đẹp!” dì Kate nói. [joyce-dubliners:15.85] Vì cây piano đã hai lần bắt đầu khúc dạo của vũ điệu đầu, Mary Jane vội dẫn đám tân binh của mình ra khỏi phòng. Họ vừa đi khuất thì dì Julia thơ thẩn bước chậm vào phòng, ngoái lại nhìn cái gì đó phía sau. [joyce-dubliners:15.86] “Có chuyện gì thế, chị Julia?” dì Kate lo lắng hỏi. “Ai vậy?” [joyce-dubliners:15.87] Julia, đang bưng một chồng khăn ăn, quay sang em gái và nói, tỉnh bơ, như thể câu hỏi làm dì ngạc nhiên: [joyce-dubliners:15.88] “Chỉ là Freddy thôi, Kate, và Gabriel đi cùng.” [joyce-dubliners:15.89] Quả vậy, ngay sau lưng dì đã thấy Gabriel đang dắt Freddy Malins qua chỗ chiếu nghỉ cầu thang. Freddy, một thanh niên khoảng bốn mươi tuổi, tầm vóc cũng như Gabriel, vai rất tròn. Mặt anh ta nhiều thịt và xanh xao, chỉ ửng màu ở đôi dái tai dày thõng xuống và hai cánh mũi rộng. Anh ta có những nét thô, mũi tẹt, trán dô và dốc, môi sưng và trề ra. Đôi mắt mí nặng và mái tóc thưa rối bù khiến anh ta trông buồn ngủ. Anh ta đang cười sảng khoái, giọng cao, trước một câu chuyện vừa kể cho Gabriel trên cầu thang, và đồng thời đưa tới đưa lui các khớp ngón của nắm tay trái dụi vào mắt trái. [joyce-dubliners:15.90] “Chào buổi tối, Freddy,” dì Julia nói. [joyce-dubliners:15.91] Freddy Malins chào các cô Morkan buổi tối bằng một giọng có vẻ hờ hững vì cái nghẹn quen thuộc trong cổ, rồi, thấy ông Browne đang nhe răng cười với mình từ tủ bát, băng qua phòng trên đôi chân khá loạng choạng và bắt đầu nhắc lại thì thầm câu chuyện vừa kể cho Gabriel. [joyce-dubliners:15.92] “Nó không đến nỗi tệ lắm, phải không?” dì Kate nói với Gabriel. [joyce-dubliners:15.93] Gabriel đang cau mày nhưng anh nhanh chóng nhướng chúng lên và đáp: [joyce-dubliners:15.94] “Ồ, không, hầu như không để ý được.” [joyce-dubliners:15.95] “Nào, có phải nó là thằng hết thuốc chữa không!” dì nói. “Mà mẹ nó tội nghiệp đã bắt nó thề bỏ rượu hồi đêm giao thừa. Nhưng đi nào, Gabriel, vào phòng khách.” [joyce-dubliners:15.96] Trước khi rời phòng cùng Gabriel dì ra hiệu cho ông Browne bằng cách cau mày và lắc ngón trỏ qua lại như cảnh cáo. Ông Browne gật đầu đáp lại và, khi dì đã đi, nói với Freddy Malins: [joyce-dubliners:15.97] “Nào, Teddy, tôi sẽ rót cho cậu một ly nước chanh đầy để cậu tỉnh táo lên.” [joyce-dubliners:15.98] Freddy Malins, đang đến cao trào câu chuyện, sốt ruột xua lời mời đi nhưng ông Browne, sau khi báo cho Freddy Malins biết quần áo anh ta đang xộc xệch, rót và đưa cho anh một ly nước chanh đầy ắp. Tay trái Freddy Malins nhận ly một cách máy móc, vì tay phải đang bận máy móc chỉnh lại quần áo. Ông Browne, mặt lại nhăn lên vì vui, rót cho mình một ly whisky trong khi Freddy Malins, trước khi kịp đến cao trào, nổ ra một tràng cười cao vút khò khè như viêm phế quản và, đặt ly chưa nếm và tràn đầy xuống, bắt đầu đưa tới đưa lui các khớp ngón của nắm tay trái dụi vào mắt trái, lặp lại những từ của câu cuối chừng nào cơn cười cho phép. [joyce-dubliners:15.99] Gabriel không sao nghe nổi trong khi Mary Jane chơi bản nhạc Học viện của cô, đầy những chuỗi nốt chạy và đoạn khó, cho phòng khách đang im phăng phắc. Anh thích âm nhạc nhưng bản nhạc cô đang chơi đối với anh chẳng có giai điệu nào và anh ngờ rằng nó cũng chẳng có giai điệu nào đối với những người nghe khác, tuy họ đã nài Mary Jane chơi một cái gì đó. Bốn chàng trai trẻ, từ phòng giải khát đến đứng ở ngưỡng cửa khi nghe tiếng piano, đã lặng lẽ bỏ đi từng đôi sau vài phút. Những người duy nhất dường như theo dõi âm nhạc là chính Mary Jane, hai bàn tay chạy đua trên phím đàn hay nhấc lên khỏi đàn ở các chỗ ngừng như tay một nữ tư tế đang buông lời nguyền trong giây lát, và dì Kate đứng bên khuỷu tay cô để lật trang. [joyce-dubliners:15.100] Mắt Gabriel, bị sàn nhà lóng lánh sáp ong dưới chùm đèn nặng làm chói, đi lang thang lên bức tường phía trên cây piano. Ở đó treo một bức tranh cảnh ban công trong Romeo và Juliet và bên cạnh là bức tranh hai hoàng tử bị sát hại trong Tháp mà dì Julia đã thêu bằng len đỏ, lam và nâu hồi còn con gái. Có lẽ ở trường hai dì từng học hồi nhỏ, loại việc ấy được dạy trong một năm. Mẹ anh đã thêu cho anh một chiếc gilê tabinet tím làm quà sinh nhật, trên có những cái đầu cáo nhỏ, lót sa-tanh nâu và có những chiếc khuy tròn màu dâu. Lạ là mẹ anh chẳng có chút tài âm nhạc nào dù dì Kate vẫn gọi bà là người giữ bộ óc của nhà Morkan. Cả Kate và Julia luôn có vẻ hơi tự hào về người chị nghiêm trang, đúng mực của mình. Ảnh bà đặt trước tấm gương lớn giữa hai cửa sổ. Bà để một cuốn sách mở trên đầu gối và đang chỉ một chỗ trong đó cho Constantine, mặc bộ đồ thủy thủ, nằm dưới chân bà. Chính bà đã chọn tên cho các con trai vì bà rất ý thức về phẩm giá của đời sống gia đình. Nhờ bà, Constantine nay là cha phó cao cấp ở Balbrigan và nhờ bà, chính Gabriel đã lấy bằng ở Royal University. Một bóng tối lướt qua mặt anh khi anh nhớ lại sự chống đối lầm lì của bà với cuộc hôn nhân của anh. Vài lời miệt thị bà dùng vẫn còn nhức nhối trong ký ức anh; bà từng nói Gretta là người nhà quê khôn lỏi và điều đó hoàn toàn không đúng với Gretta. Chính Gretta đã chăm bà suốt cả cơn bệnh dài cuối cùng trong nhà họ ở Monkstown. [joyce-dubliners:15.101] Anh biết Mary Jane hẳn gần hết bản nhạc vì cô lại đang chơi giai điệu mở đầu với những chuỗi gam chạy sau mỗi nhịp và trong khi anh chờ kết thúc, nỗi bực dọc tắt dần trong lòng anh. Bản nhạc kết thúc bằng một tràng rung quãng tám ở âm cao và một quãng tám trầm sâu cuối cùng ở âm trầm. Tràng vỗ tay lớn đón Mary Jane khi, đỏ mặt và cuộn bản nhạc lại một cách bồn chồn, cô thoát ra khỏi phòng. Tiếng vỗ mạnh nhất đến từ bốn chàng trai ở ngưỡng cửa, những người đã bỏ sang phòng giải khát lúc bản nhạc mới bắt đầu nhưng quay lại khi piano ngừng. [joyce-dubliners:15.102] Người ta sắp xếp điệu Lancers. Gabriel thấy mình ghép đôi với cô Ivors. Cô là một thiếu nữ tính thẳng, nói nhiều, mặt có tàn nhang và đôi mắt nâu lồi. Cô không mặc áo cổ khoét thấp và chiếc trâm lớn cài ở phía trước cổ áo mang một huy hiệu và châm ngôn Ireland. [joyce-dubliners:15.103] Khi họ đã vào chỗ cô nói đột ngột: [joyce-dubliners:15.104] “Tôi có chuyện phải tính sổ với anh.” [joyce-dubliners:15.105] “Với tôi?” Gabriel nói. [joyce-dubliners:15.106] Cô gật đầu nghiêm nghị. [joyce-dubliners:15.107] “Chuyện gì thế?” Gabriel hỏi, mỉm cười trước vẻ trang nghiêm của cô. [joyce-dubliners:15.108] “G. C. là ai?” cô Ivors đáp, quay mắt nhìn anh. [joyce-dubliners:15.109] Gabriel đỏ mặt và định cau mày, như không hiểu, thì cô nói thẳng thừng: [joyce-dubliners:15.110] “Ôi, Amy ngây thơ! Tôi đã phát hiện ra anh viết cho tờ The Daily Express. Nào, anh không xấu hổ về mình sao?” [joyce-dubliners:15.111] “Sao tôi phải xấu hổ về mình?” Gabriel hỏi, chớp mắt và cố mỉm cười. [joyce-dubliners:15.112] “Thì tôi xấu hổ vì anh,” cô Ivors nói thẳng. “Anh mà lại viết cho một tờ báo như thế. Tôi không ngờ anh là một West Briton.” [joyce-dubliners:15.113] Vẻ bối rối hiện lên trên mặt Gabriel. Quả thật anh viết một chuyên mục văn học mỗi thứ Tư trên The Daily Express, và được trả mười lăm shilling. Nhưng điều đó chắc chắn không làm anh thành một West Briton. Những cuốn sách anh nhận về để điểm gần như còn đáng mừng hơn tấm séc còm. Anh thích sờ bìa sách và lật các trang của những cuốn sách mới in. Gần như ngày nào, khi giờ dạy ở trường đại học kết thúc, anh cũng đi lang thang dọc các bến sông đến những người bán sách cũ, đến Hickey’s ở Bachelor’s Walk, đến Webb’s hay Massey’s ở Aston’s Quay, hay đến O’Clohissey’s trong con phố bên. Anh không biết đáp lại lời buộc tội thế nào. Anh muốn nói rằng văn chương đứng trên chính trị. Nhưng họ là bạn nhiều năm và con đường của hai người song song nhau, trước ở đại học rồi làm giáo viên: anh không thể liều dùng một câu đao to búa lớn với cô. Anh tiếp tục chớp mắt và cố mỉm cười và lúng búng một cách vụng về rằng anh không thấy việc viết điểm sách có gì chính trị. [joyce-dubliners:15.114] Khi đến lượt họ băng qua, anh vẫn bối rối và lơ đãng. Cô Ivors nhanh chóng nắm tay anh thật ấm và nói bằng giọng mềm mại thân thiện: [joyce-dubliners:15.115] “Dĩ nhiên, tôi chỉ đùa thôi. Nào, giờ mình băng qua.” [joyce-dubliners:15.116] Khi họ lại ở bên nhau cô nói về vấn đề Đại học và Gabriel thấy dễ chịu hơn. Một người bạn của cô đã cho cô xem bài điểm thơ Browning của anh. Đó là cách cô phát hiện ra bí mật: song cô rất thích bài điểm sách ấy. Rồi cô chợt nói: [joyce-dubliners:15.117] “Ôi, ông Conroy, anh có đi chuyến du ngoạn đến quần đảo Aran hè này không? Bọn tôi sẽ ở đó cả tháng. Giữa Đại Tây Dương hẳn tuyệt lắm. Anh nên đi. Ông Clancy sẽ đi, và ông Kilkelly và Kathleen Kearney. Gretta mà đi thì cũng tuyệt lắm. Cô ấy là người Connacht, phải không?” [joyce-dubliners:15.118] “Gia đình cô ấy thì phải,” Gabriel nói cộc lốc. [joyce-dubliners:15.119] “Nhưng anh sẽ đi, phải không?” cô Ivors nói, hăm hở đặt bàn tay ấm lên cánh tay anh. [joyce-dubliners:15.120] “Thật ra,” Gabriel nói, “tôi vừa sắp xếp đi——” [joyce-dubliners:15.121] “Đi đâu?” cô Ivors hỏi. [joyce-dubliners:15.122] “À, cô biết đấy, năm nào tôi cũng đi một chuyến đạp xe với mấy người bạn nên——” [joyce-dubliners:15.123] “Nhưng đi đâu?” cô Ivors hỏi. [joyce-dubliners:15.124] “À, thường thì bọn tôi đi Pháp hay Bỉ hay có lẽ Đức,” Gabriel nói, ngượng nghịu. [joyce-dubliners:15.125] “Và tại sao anh đi Pháp và Bỉ,” cô Ivors nói, “mà không đi thăm xứ sở của chính anh?” [joyce-dubliners:15.126] “À,” Gabriel nói, “một phần để giữ vốn ngoại ngữ và một phần để đổi gió.” [joyce-dubliners:15.127] “Anh không có thứ tiếng riêng của mình để mà giữ vốn sao—tiếng Ireland?” cô Ivors hỏi. [joyce-dubliners:15.128] “À,” Gabriel nói, “nếu nói đến chuyện đó, cô biết đấy, tiếng Ireland không phải ngôn ngữ của tôi.” [joyce-dubliners:15.129] Những người bên cạnh đã quay lại nghe cuộc thẩm vấn. Gabriel hồi hộp liếc phải liếc trái, cố giữ vẻ vui vẻ giữa màn thử thách đang khiến một làn đỏ tràn lên trán anh. [joyce-dubliners:15.130] “Và anh không có chính đất nước mình để mà đi thăm,” cô Ivors tiếp, “một nơi anh chẳng biết gì, với đồng bào và quê hương của anh?” [joyce-dubliners:15.131] “Ôi, nói thật với cô,” Gabriel bất ngờ vặc lại, “tôi chán ngấy xứ sở của tôi rồi, ngấy lắm!” [joyce-dubliners:15.132] “Tại sao?” cô Ivors hỏi. [joyce-dubliners:15.133] Gabriel không đáp vì câu vặc lại ấy đã làm anh nóng bừng mặt. [joyce-dubliners:15.134] “Tại sao?” cô Ivors lặp lại. [joyce-dubliners:15.135] Họ phải cùng nhau đi sang thăm cặp khác và, vì anh không đáp, cô Ivors nói nóng nảy: [joyce-dubliners:15.136] “Dĩ nhiên, anh không có câu trả lời.” [joyce-dubliners:15.137] Gabriel cố che sự xao động bằng cách tham gia điệu nhảy thật hăng hái. Anh tránh mắt cô vì đã thấy một vẻ cau có trên mặt cô. Nhưng khi họ gặp nhau trong vòng nối dài anh ngạc nhiên cảm thấy tay mình bị ấn chặt. Cô nhìn anh từ dưới lông mày một lúc, vẻ dò hỏi, hơi giễu cợt, cho đến khi anh mỉm cười. Rồi, ngay lúc vòng nhảy sắp bắt đầu lại, cô kiễng chân và thì thầm vào tai anh: [joyce-dubliners:15.138] “West Briton!” [joyce-dubliners:15.139] Khi điệu lancers xong Gabriel đi đến một góc xa của phòng, nơi mẹ Freddy Malins đang ngồi. Bà là một bà già mập mạp, yếu ớt, tóc trắng. Giọng bà cũng nghẹn như con trai và bà hơi nói lắp. Người ta đã báo cho bà biết Freddy đã đến và gần như đã ổn. Gabriel hỏi bà chuyến vượt biển có suôn sẻ không. Bà sống với cô con gái đã có chồng ở Glasgow và mỗi năm sang Dublin thăm một lần. Bà đáp bình thản rằng chuyến đi tuyệt vời và thuyền trưởng rất ân cần với bà. Bà cũng kể về ngôi nhà đẹp cô con gái giữ ở Glasgow, và về bao nhiêu bạn bè họ có ở đó. Trong khi lưỡi bà cứ lan man, Gabriel cố gạt khỏi đầu mọi ký ức về sự cố khó chịu với cô Ivors. Dĩ nhiên cô gái hay người đàn bà, hay cô là gì cũng được, là người nhiệt huyết, nhưng việc gì cũng có lúc của nó. Có lẽ anh không nên đáp cô như thế. Nhưng cô không có quyền gọi anh là West Briton trước mặt mọi người, dù là đùa. Cô đã cố biến anh thành trò cười trước mặt mọi người, chất vấn anh dồn dập và nhìn anh chằm chằm bằng đôi mắt thỏ của mình. [joyce-dubliners:15.140] Anh thấy vợ mình đang len qua các cặp nhảy van để đến chỗ anh. Khi đến nơi cô nói vào tai anh: [joyce-dubliners:15.141] “Gabriel, dì Kate hỏi anh có thái ngỗng như mọi năm không. Cô Daly sẽ thái giăm bông và em sẽ chia bánh pudding.” [joyce-dubliners:15.142] “Được,” Gabriel nói. [joyce-dubliners:15.143] “Dì sẽ cho các em nhỏ vào trước ngay khi điệu van này xong để chúng ta có bàn cho riêng mình.” [joyce-dubliners:15.144] “Em có nhảy không?” Gabriel hỏi. [joyce-dubliners:15.145] “Dĩ nhiên là có. Anh không thấy em à? Anh cãi nhau chuyện gì với Molly Ivors?” [joyce-dubliners:15.146] “Không cãi nhau. Sao? Cô ấy nói thế à?” [joyce-dubliners:15.147] “Gần như thế. Em đang cố nhờ ông D’Arcy kia hát. Em thấy ông ta đầy tự phụ.” [joyce-dubliners:15.148] “Không có cãi nhau gì,” Gabriel nói ủ rũ, “chỉ là cô ấy muốn anh đi một chuyến miền tây Ireland và anh bảo không đi.” [joyce-dubliners:15.149] Vợ anh chắp hai tay háo hức và nhún nhảy một cái. [joyce-dubliners:15.150] “Ôi, đi đi, Gabriel,” cô kêu. “Em thích được thấy lại Galway lắm.” [joyce-dubliners:15.151] “Em đi nếu em thích,” Gabriel nói lạnh lùng. [joyce-dubliners:15.152] Cô nhìn anh một lúc, rồi quay sang bà Malins và nói: [joyce-dubliners:15.153] “Bà xem người chồng tử tế này đi, bà Malins.” [joyce-dubliners:15.154] Trong khi cô len lối quay lại qua phòng, bà Malins, như không nhận ra có chuyện xen ngang, tiếp tục kể cho Gabriel nghe Scotland có những nơi đẹp và phong cảnh đẹp thế nào. Con rể bà năm nào cũng đưa họ đến các hồ và họ hay đi câu. Con rể bà câu cá tuyệt. Một hôm ông câu được một con cá to đẹp và người đàn ông ở khách sạn đã nấu nó cho bữa tối của họ. [joyce-dubliners:15.155] Gabriel hầu như không nghe bà nói gì. Bữa ăn tối đã gần kề, anh bắt đầu nghĩ lại về bài diễn văn và về câu trích. Khi thấy Freddy Malins băng qua phòng đến thăm mẹ, Gabriel nhường ghế lại cho anh ta và lui vào hốc cửa sổ. Phòng đã vãn và từ phòng sau vọng đến tiếng lách cách của đĩa và dao. Những người còn lại trong phòng khách có vẻ đã chán nhảy và đang trò chuyện khẽ thành từng nhóm nhỏ. Những ngón tay ấm run run của Gabriel gõ lên tấm kính lạnh của cửa sổ. Ngoài kia hẳn mát biết bao! Thật dễ chịu biết mấy khi bước ra một mình, trước hết dọc con sông rồi qua công viên! Tuyết sẽ nằm trên các cành cây và tạo thành một chiếc mũ sáng trên đỉnh Đài tưởng niệm Wellington. Ở đó dễ chịu hơn biết bao so với bàn ăn tối! [joyce-dubliners:15.156] Anh điểm lại các đề mục bài diễn văn: lòng hiếu khách Ireland, những ký ức buồn, Ba Nữ thần Duyên dáng, Paris, câu trích Browning. Anh tự lặp lại một câu anh đã viết trong bài điểm sách: “Người ta cảm thấy mình đang nghe một thứ âm nhạc bị tư tưởng dày vò.” Cô Ivors đã khen bài điểm. Cô có thành thật không? Phía sau tất cả sự tuyên truyền ấy, cô có thật sự có đời sống riêng nào không? Chưa từng có ác cảm nào giữa họ cho đến đêm nay. Anh mất hết bình tĩnh khi nghĩ rằng cô sẽ có mặt ở bàn ăn, nhìn lên anh trong lúc anh nói bằng đôi mắt chế giễu soi mói của cô. Có lẽ cô sẽ không tiếc khi thấy anh hỏng bài diễn văn. Một ý nảy ra trong đầu và tiếp thêm can đảm cho anh. Anh sẽ nói, ám chỉ dì Kate và dì Julia: “Thưa quý bà quý ông, thế hệ đang lụi dần trong chúng ta có thể có những lỗi lầm nhưng theo tôi nó có những phẩm chất nhất định về lòng hiếu khách, về óc hài hước, về nhân tính, mà thế hệ mới, rất nghiêm trang và học hành quá mức, đang lớn lên quanh chúng ta dường như thiếu.” Rất hay: đó là một đòn cho cô Ivors. Anh cần gì bận tâm chuyện các dì chỉ là hai bà già dốt nát? [joyce-dubliners:15.157] Một tiếng rì rầm trong phòng thu hút sự chú ý của anh. Ông Browne đang tiến từ cửa, hào hiệp dìu dì Julia, người tựa vào cánh tay ông, mỉm cười và cúi đầu. Một tràng vỗ tay rời rạc như tiếng súng hỏa mai cũng hộ tống dì đến tận cây piano và rồi, khi Mary Jane ngồi xuống ghế đàn, và dì Julia, không còn cười, xoay nửa người để đưa giọng thẳng vào phòng, dần dần lắng. Gabriel nhận ra khúc dạo. Đó là bài hát cũ của dì Julia—Arrayed for the Bridal. Giọng dì, mạnh và trong, xông vào các chuỗi nốt chạy tô điểm làn điệu với khí thế hừng hực và dù hát rất nhanh dì không bỏ sót cả nốt hoa mỹ nhỏ nhất. Lần theo giọng hát mà không nhìn mặt người hát là cảm và chia sẻ nỗi náo nức của một chuyến bay vừa nhanh vừa vững. Gabriel vỗ tay lớn với mọi người khi bài hát kết thúc và tiếng vỗ tay lớn được đưa vào từ bàn ăn vô hình. Nghe thật chân thành đến nỗi một chút sắc hồng cố len vào mặt dì Julia khi dì cúi xuống đặt vào giá nhạc cuốn sách hát cũ bọc da có chữ cái đầu tên dì trên bìa. Freddy Malins, đã chăm chú nghe, đầu nghiêng sang một bên cho rõ hơn, vẫn đang vỗ tay khi mọi người khác đã ngừng và nói chuyện sôi nổi với mẹ, bà gật đầu chậm rãi nghiêm nghị đồng ý. Cuối cùng, khi không thể vỗ được nữa, anh đứng bật dậy và vội vã băng qua phòng đến chỗ dì Julia, nắm lấy tay dì và giữ trong cả hai tay, lắc mỗi khi hết lời hay khi cái nghẹn trong giọng làm anh không nói nổi. [joyce-dubliners:15.158] “Cháu vừa nói với mẹ cháu đây,” anh nói, “cháu chưa bao giờ nghe dì hát hay đến thế, chưa bao giờ. Không, cháu chưa bao giờ nghe giọng dì được như tối nay. Này! Dì có tin không? Thật đấy. Cháu xin lấy danh dự mà thề, thật đấy. Cháu chưa bao giờ nghe giọng dì tươi như thế và... và trong như thế và tươi, chưa bao giờ.” [joyce-dubliners:15.159] Dì Julia mỉm cười rạng rỡ và lẩm bẩm điều gì đó về chuyện khen nịnh khi rút tay khỏi bàn tay anh. Ông Browne chìa bàn tay mở về phía dì và nói với những người gần ông theo kiểu một ông bầu giới thiệu một thần đồng với khán giả: [joyce-dubliners:15.160] “Cô Julia Morkan, phát hiện mới nhất của tôi!” [joyce-dubliners:15.161] Ông đang cười rất sảng khoái với câu đùa của chính mình thì Freddy Malins quay sang ông và nói: [joyce-dubliners:15.162] “Này, Browne, nếu anh nói thật thì anh còn có thể khám phá ra thứ tệ hơn. Tôi chỉ có thể nói là từ ngày tôi đến đây tôi chưa bao giờ nghe dì ấy hát hay bằng một nửa thế. Và đó là sự thật, thật lòng.” [joyce-dubliners:15.163] “Tôi cũng vậy,” ông Browne nói. “Tôi nghĩ giọng dì ấy tiến bộ nhiều.” [joyce-dubliners:15.164] Dì Julia nhún vai và nói với vẻ tự hào nhũn nhặn: [joyce-dubliners:15.165] “Ba mươi năm trước giọng dì cũng không đến nỗi tệ, so với giọng hát thường thấy.” [joyce-dubliners:15.166] “Dì vẫn thường nói với chị Julia,” dì Kate nói nhấn mạnh, “rằng chị ấy chỉ là bị phí hoài trong cái ca đoàn đó. Nhưng chị ấy không bao giờ chịu nghe dì.” [joyce-dubliners:15.167] Dì quay đi như để nhờ lẽ phải của mọi người đứng về phía mình trước một đứa trẻ bướng bỉnh trong khi dì Julia nhìn thẳng phía trước, một nụ cười mơ hồ hoài niệm lướt trên mặt. [joyce-dubliners:15.168] “Không,” dì Kate tiếp, “chị ấy không chịu nghe ai, không chịu để ai dẫn dắt, cứ đầu tắt mặt tối ở ca đoàn đó, ngày đêm, ngày đêm. Sáu giờ sáng ngày Giáng sinh! Và để làm gì?” [joyce-dubliners:15.169] “Thì, chẳng phải vì danh dự của Chúa sao, dì Kate?” Mary Jane hỏi, xoay người trên ghế piano và mỉm cười. [joyce-dubliners:15.170] Dì Kate quay sang cháu gái dữ dội và nói: [joyce-dubliners:15.171] “Dì biết hết về danh dự của Chúa, Mary Jane, nhưng dì nghĩ chẳng vinh dự chút nào khi giáo hoàng đuổi phụ nữ ra khỏi các ca đoàn mà họ đã cặm cụi suốt đời và đặt mấy thằng nhóc miệng còn hơi sữa lên đầu họ. Nếu giáo hoàng làm thế thì dì cho là vì lợi ích của Giáo hội. Nhưng như vậy không công bằng, Mary Jane, và không đúng.” [joyce-dubliners:15.172] Dì đã tự kích mình đến nổi nóng và hẳn đã tiếp tục bênh vực chị vì đó là đề tài nhức nhối với dì nhưng Mary Jane, thấy tất cả các cặp nhảy đã quay lại, xen vào, giọng hòa giải: [joyce-dubliners:15.173] “Nào, dì Kate, dì đang gây gương xấu cho ông Browne, người thuộc phái bên kia.” [joyce-dubliners:15.174] Dì Kate quay sang ông Browne, đang nhe răng cười trước lời ám chỉ đạo của ông, và nói vội: [joyce-dubliners:15.175] “Ồ, dì không nghi ngờ chuyện giáo hoàng đúng đâu. Dì chỉ là một bà già ngốc nghếch, đâu dám làm cái việc ấy. Nhưng ở đời vẫn có thứ lễ độ và lòng biết ơn thông thường chứ. Và nếu dì ở vào chỗ chị Julia dì sẽ nói thẳng vào mặt cha Healey ấy....” [joyce-dubliners:15.176] “Vả lại, dì Kate,” Mary Jane nói, “thật ra ai cũng đang đói, mà đói thì ai cũng dễ gây gổ.” [joyce-dubliners:15.177] “Và khát thì cũng dễ gây gổ,” ông Browne nói thêm. [joyce-dubliners:15.178] “Cho nên ta đi ăn tối thì hơn,” Mary Jane nói, “rồi bàn tiếp cuộc tranh luận sau.” [joyce-dubliners:15.179] Ở chiếu nghỉ ngoài phòng khách, Gabriel thấy vợ và Mary Jane đang cố thuyết phục cô Ivors ở lại ăn tối. Nhưng cô Ivors, đã đội mũ và đang cài khuy áo choàng, không chịu ở lại. Cô không thấy đói chút nào và đã ở quá giờ định rồi. [joyce-dubliners:15.180] “Nhưng chỉ mười phút thôi, Molly,” bà Conroy nói. “Sẽ không làm cô trễ đâu.” [joyce-dubliners:15.181] “Ăn một chút cho có thôi,” Mary Jane nói, “sau tất cả những điệu nhảy.” [joyce-dubliners:15.182] “Tôi thật không thể ở lại,” cô Ivors nói. [joyce-dubliners:15.183] “Tôi e cô chẳng vui chút nào,” Mary Jane nói, vô vọng. [joyce-dubliners:15.184] “Vui lắm, tôi cam đoan,” cô Ivors nói, “nhưng xin mọi người để tôi đi.” [joyce-dubliners:15.185] “Nhưng cô về nhà bằng cách nào?” bà Conroy hỏi. [joyce-dubliners:15.186] “Ôi, chỉ hai bước dọc bến sông thôi.” [joyce-dubliners:15.187] Gabriel do dự một lúc và nói: [joyce-dubliners:15.188] “Nếu cô cho phép, cô Ivors, tôi sẽ đưa cô về nhà nếu cô thật sự phải đi.” [joyce-dubliners:15.189] Nhưng cô Ivors thoát khỏi họ. [joyce-dubliners:15.190] “Tôi nhất định không nghe đâu,” cô kêu. “Trời ơi, cứ vào ăn tối đi và đừng bận tâm đến tôi. Tôi hoàn toàn tự lo được cho mình.” [joyce-dubliners:15.191] “Cô thật là kỳ cục, Molly,” bà Conroy nói thật lòng. [joyce-dubliners:15.192] “Beannacht libh,” cô Ivors kêu, cười, khi chạy xuống cầu thang. [joyce-dubliners:15.193] Mary Jane nhìn theo cô, nét mặt rầu rĩ bối rối, trong khi bà Conroy nghiêng người qua lan can nghe tiếng cửa ngoài. Gabriel tự hỏi có phải mình là nguyên nhân khiến cô bỏ đi đột ngột. Nhưng cô không có vẻ cáu: cô đã đi trong tiếng cười. Anh nhìn chằm chằm vô hồn xuống cầu thang. [joyce-dubliners:15.194] Lúc ấy dì Kate lạch bạch bước ra khỏi phòng ăn, gần như vặn tay tuyệt vọng. [joyce-dubliners:15.195] “Gabriel đâu?” dì kêu. “Gabriel đâu rồi trời ơi? Mọi người đang chờ trong đó, sân khấu bỏ không, mà chẳng có ai thái con ngỗng!” [joyce-dubliners:15.196] “Cháu đây, dì Kate!” Gabriel kêu, bỗng hoạt bát hẳn lên, “sẵn sàng thái cả một đàn ngỗng, nếu cần.” [joyce-dubliners:15.197] Một con ngỗng nâu béo nằm ở một đầu bàn và ở đầu kia, trên một lớp giấy nhàu rải cành mùi tây, nằm một cái giăm bông lớn, đã lột lớp da ngoài và rắc đầy vụn vỏ bánh, một dải giấy xếp nếp gọn gàng quanh chân giò, và bên cạnh là một khoanh bò tẩm gia vị. Giữa hai đầu đối địch ấy chạy những hàng song song các đĩa phụ: hai tòa thạch như thánh đường thu nhỏ, đỏ và vàng; một đĩa nông đầy những khối blancmange và mứt đỏ, một đĩa lớn xanh hình chiếc lá có tay cầm hình cuống, trên đó nằm những chùm nho khô tím và hạnh nhân lột vỏ, một đĩa đôi với nó trên đó nằm một khối sung Smyrna ép chặt hình chữ nhật, một đĩa sữa trứng rắc nhục đậu khấu bào, một bát nhỏ đầy sô-cô-la và kẹo bọc giấy vàng bạc và một bình thủy tinh cắm mấy cọng cần tây cao. Ở giữa bàn, như những lính gác cho một giá đựng trái cây nâng một kim tự tháp cam và táo Mỹ, đứng hai chiếc bình rượu thấp lùn kiểu cổ bằng pha lê cắt, một đựng rượu vang port và một đựng rượu sherry sẫm. Trên cây piano vuông đã đóng, một chiếc bánh pudding trong chiếc đĩa vàng khổng lồ nằm chờ và đằng sau nó là ba tiểu đội chai bia đen, bia nhẹ và nước khoáng, xếp hàng theo màu quân phục của họ, hai đội đầu đen, nhãn nâu và đỏ, đội thứ ba nhỏ nhất trắng, với dải băng xanh lục vắt chéo. [joyce-dubliners:15.198] Gabriel ngồi vào ghế đầu bàn đầy tự tin và, sau khi ngắm lưỡi dao thái, cắm chiếc nĩa chắc nịch vào con ngỗng. Giờ anh cảm thấy hoàn toàn thoải mái vì anh là người thái thạo và không gì anh thích hơn là thấy mình ở đầu một chiếc bàn ê hề thức ăn. [joyce-dubliners:15.199] “Cô Furlong, tôi gửi cô món gì nhé?” anh hỏi. “Một cánh hay một lát ức?” [joyce-dubliners:15.200] “Chỉ một lát ức nhỏ thôi.” [joyce-dubliners:15.201] “Cô Higgins, cô dùng gì?” [joyce-dubliners:15.202] “Ôi, gì cũng được, ông Conroy.” [joyce-dubliners:15.203] Trong khi Gabriel và cô Daly đổi đĩa ngỗng lấy đĩa giăm bông và bò tẩm gia vị, Lily đi từ khách này sang khách khác với một đĩa khoai tây nóng bở bọc trong khăn ăn trắng. Đó là ý của Mary Jane và cô cũng đã đề nghị nước sốt táo cho con ngỗng nhưng dì Kate bảo ngỗng quay trơn, không nước sốt táo, xưa nay vẫn đủ ngon với dì và dì mong đời này đừng bao giờ phải ăn thứ gì tệ hơn. Mary Jane phục vụ học trò của mình và lo cho họ có những lát ngon nhất, còn dì Kate và dì Julia mở rồi bưng từ chỗ cây piano sang những chai bia đen và bia nhẹ cho các quý ông và những chai nước khoáng cho các quý bà. Cảnh ấy đầy hỗn loạn và tiếng cười và ồn ào, ồn ào của lệnh và phản lệnh, của dao nĩa, của nút chai và nút thủy tinh. Gabriel bắt đầu thái phần thứ hai ngay khi xong vòng đầu mà chưa lấy phần cho mình. Mọi người phản đối ầm ĩ nên anh thỏa hiệp bằng cách uống một hơi dài bia đen vì thấy việc thái nóng người. Mary Jane lặng lẽ ngồi vào bữa tối của mình nhưng dì Kate và dì Julia vẫn lạch bạch quanh bàn, đạp lên gót nhau, vướng đường nhau và ra những lệnh chẳng ai để ý cho nhau. Ông Browne xin hai dì ngồi xuống ăn tối và Gabriel cũng vậy nhưng hai dì nói còn kịp chán, cuối cùng Freddy Malins đứng dậy và, tóm lấy dì Kate, đặt phịch dì xuống ghế giữa tiếng cười chung. [joyce-dubliners:15.204] Khi mọi người đã được phục vụ đầy đủ Gabriel nói, mỉm cười: [joyce-dubliners:15.205] “Nào, ai muốn thêm chút thứ mà người thô tục gọi là nhồi thì xin cứ lên tiếng, bất kể quý ông hay quý bà.” [joyce-dubliners:15.206] Cả bàn đồng thanh mời anh bắt đầu bữa tối của chính mình và Lily bước tới với ba củ khoai tây cô để dành cho anh. [joyce-dubliners:15.207] “Được rồi,” Gabriel nói niềm nở, khi uống thêm một hơi chuẩn bị, “xin quý bà quý ông vui lòng quên có tôi ngồi đây trong vài phút.” [joyce-dubliners:15.208] Anh bắt tay vào bữa tối và không tham gia câu chuyện mà cả bàn dùng để che đi việc Lily dọn đĩa. Đề tài là đoàn opera lúc ấy đang ở Theatre Royal. Ông Bartell D’Arcy, giọng tenor, một thanh niên da ngăm với bộ ria bảnh, khen rất cao giọng contralto chính của đoàn nhưng cô Furlong nghĩ cô ta có lối hát khá thô. Freddy Malins nói có một tù trưởng da đen hát ở phần hai vở pantomime tại Gaiety, giọng tenor thuộc loại hay nhất anh từng nghe. [joyce-dubliners:15.209] “Anh nghe ông ta chưa?” anh hỏi ông Bartell D’Arcy qua bàn. [joyce-dubliners:15.210] “Chưa,” ông Bartell D’Arcy đáp thờ ơ. [joyce-dubliners:15.211] “Vì,” Freddy Malins giải thích, “tôi muốn biết ý anh về ông ta thế nào. Tôi nghĩ ông ta có giọng tuyệt.” [joyce-dubliners:15.212] “Chỉ có Teddy mới tìm ra những thứ thật sự hay,” ông Browne nói thân mật với cả bàn. [joyce-dubliners:15.213] “Thế tại sao ông ta lại không thể có giọng hay chứ?” Freddy Malins hỏi gắt. “Hay vì ông ta chỉ là một gã da đen?” [joyce-dubliners:15.214] Không ai đáp câu hỏi này và Mary Jane đưa cả bàn trở về với opera chính thống. Một học trò của cô đã tặng cô vé xem Mignon. Dĩ nhiên rất hay, cô nói, nhưng nó làm cô nghĩ đến Georgina Burns tội nghiệp. Ông Browne còn lùi xa hơn nữa được, đến các đoàn Ý xưa từng đến Dublin—Tietjens, Ilma de Murzka, Campanini, Trebelli vĩ đại, Giuglini, Ravelli, Aramburo. Đó mới là thời, ông nói, ở Dublin còn được nghe thứ gì đáng gọi là hát. Ông còn kể tầng ghế trên cùng của Royal cũ từng chật cứng đêm này qua đêm khác, một đêm nọ một giọng tenor Ý đã hát bis năm lần bài Let me like a Soldier fall, lần nào cũng đưa vào một nốt đô cao, và đám trẻ trên tầng ghế đôi khi hăng quá đã tháo ngựa khỏi xe của một nữ danh ca lớn nào đó rồi tự tay kéo bà đi qua các phố về khách sạn. Sao bây giờ không còn diễn những vở opera lớn thuở xưa, ông hỏi, Dinorah, Lucrezia Borgia? Vì họ không tìm đâu ra giọng mà hát chúng: chỉ có thế. [joyce-dubliners:15.215] “Ồ, thế à,” ông Bartell D’Arcy nói, “tôi nghĩ bây giờ vẫn có những ca sĩ giỏi như hồi đó.” [joyce-dubliners:15.216] “Họ đâu?” ông Browne hỏi, như thách thức. [joyce-dubliners:15.217] “Ở London, Paris, Milan,” ông Bartell D’Arcy nói nóng nảy. “Tôi cho rằng Caruso, chẳng hạn, hoàn toàn giỏi bằng, nếu không giỏi hơn bất cứ ai trong những người ông kể.” [joyce-dubliners:15.218] “Có thể,” ông Browne nói. “Nhưng tôi phải nói là tôi rất nghi ngờ.” [joyce-dubliners:15.219] “Ôi, tôi sẵn sàng đánh đổi mọi thứ để được nghe Caruso hát,” Mary Jane nói. [joyce-dubliners:15.220] “Với dì,” dì Kate nói, tay đang gặm một khúc xương, “chỉ có một giọng tenor. Để làm dì vừa lòng, ý dì là vậy. Nhưng chắc chẳng ai trong các cháu từng nghe tên ông ấy.” [joyce-dubliners:15.221] “Ông ấy là ai, cô Morkan?” ông Bartell D’Arcy hỏi lịch sự. [joyce-dubliners:15.222] “Tên ông ấy,” dì Kate nói, “là Parkinson. Dì nghe ông ấy hồi ông đang độ sung sức và dì nghĩ lúc đó ông có giọng tenor tinh khiết nhất từng được đặt vào cổ họng một người đàn ông.” [joyce-dubliners:15.223] “Lạ thật,” ông Bartell D’Arcy nói. “Tôi chưa nghe nói đến ông ấy bao giờ.” [joyce-dubliners:15.224] “Phải, phải, cô Morkan nói đúng,” ông Browne nói. “Tôi nhớ có nghe nói về Parkinson già nhưng ông ấy xa quá, tôi không kịp.” [joyce-dubliners:15.225] “Một giọng tenor Anh đẹp, trong, ngọt, êm,” dì Kate nói hăng hái. [joyce-dubliners:15.226] Gabriel ăn xong, chiếc bánh pudding khổng lồ được chuyển lên bàn. Tiếng nĩa và thìa lách cách bắt đầu lại. Vợ Gabriel múc từng muỗng pudding và chuyền đĩa xuống bàn. Đến nửa bàn chúng bị Mary Jane giữ lại, cô thêm vào thạch mâm xôi hay thạch cam hoặc blancmange và mứt. Chiếc pudding do dì Julia làm và dì nhận lời khen từ mọi phía. Chính dì nói rằng nó chưa đủ nâu. [joyce-dubliners:15.227] “Vậy thì tôi hy vọng, cô Morkan,” ông Browne nói, “rằng tôi đủ nâu cho cô vì, cô biết đấy, tôi nâu hết cả người.” [joyce-dubliners:15.228] Tất cả các quý ông, trừ Gabriel, ăn một ít pudding cho phải phép với dì Julia. Vì Gabriel không bao giờ ăn đồ ngọt nên cần tây đã được để lại cho anh. Freddy Malins cũng lấy một cọng cần tây và ăn cùng pudding. Anh được bảo rằng cần tây là thứ tuyệt vời cho máu và lúc ấy anh đang điều trị với bác sĩ. Bà Malins, suốt bữa tối im lặng, nói con trai bà sẽ xuống Mount Melleray trong chừng một tuần. Bàn ăn bèn nói về Mount Melleray, không khí ở đó trong lành sảng khoái thế nào, các thầy tu hiếu khách ra sao và họ không bao giờ đòi khách một đồng xu. [joyce-dubliners:15.229] “Thế nghĩa là,” ông Browne hỏi, vẻ không tin, “một gã có thể xuống đó ở như ở khách sạn, ăn sung mặc sướng rồi ra đi mà chẳng phải trả gì cả?” [joyce-dubliners:15.230] “Ồ, phần lớn người ta đều cúng cho tu viện chút ít khi ra về,” Mary Jane nói. [joyce-dubliners:15.231] “Tôi ước gì Giáo hội chúng tôi có một nơi như thế,” ông Browne nói thật lòng. [joyce-dubliners:15.232] Ông kinh ngạc khi nghe rằng các thầy tu không bao giờ nói, dậy lúc hai giờ sáng và ngủ trong quan tài. Ông hỏi họ làm vậy để làm gì. [joyce-dubliners:15.233] “Đó là luật của dòng,” dì Kate nói chắc nịch. [joyce-dubliners:15.234] “Phải, nhưng tại sao?” ông Browne hỏi. [joyce-dubliners:15.235] Dì Kate nhắc lại rằng đó là luật, thế thôi. Ông Browne vẫn có vẻ không hiểu. Freddy Malins giải thích với ông, hết sức mình, rằng các thầy tu đang cố chuộc những tội mà mọi kẻ tội lỗi ngoài đời đã phạm. Lời giải thích chẳng rõ ràng gì mấy vì ông Browne nhe răng cười và nói: [joyce-dubliners:15.236] “Tôi rất thích ý đó nhưng một cái giường lò xo êm ái chẳng lẽ không tốt cho họ bằng quan tài sao?” [joyce-dubliners:15.237] “Quan tài,” Mary Jane nói, “là để nhắc họ nhớ đến sự cuối cùng của mình.” [joyce-dubliners:15.238] Vì đề tài đã thành ra tang tóc nên cả bàn chôn nó trong im lặng, và trong khoảng im lặng đó nghe thấy bà Malins nói với người ngồi cạnh bằng giọng thì thầm lẫn lộn: [joyce-dubliners:15.239] “Họ là những người rất tốt, các thầy tu, những người rất đạo hạnh.” [joyce-dubliners:15.240] Nho khô và hạnh nhân và sung và táo và cam và sô-cô-la và kẹo giờ được chuyền quanh bàn và dì Julia mời tất cả khách dùng port hay sherry. Lúc đầu ông Bartell D’Arcy từ chối cả hai nhưng một người ngồi cạnh huých ông và thì thầm điều gì đó, thế là ông để người ta rót đầy ly. Dần dần khi những ly cuối được rót thì câu chuyện ngừng. Một khoảng lặng theo sau, chỉ bị xé bởi tiếng rượu rót và tiếng ghế xê dịch. Các cô Morkan, cả ba, nhìn xuống khăn bàn. Ai đó ho một hai tiếng rồi vài quý ông vỗ nhẹ lên bàn làm hiệu cho im lặng. Sự im lặng đến và Gabriel đẩy ghế ra sau. [joyce-dubliners:15.241] Tiếng vỗ nhẹ lập tức to lên khích lệ rồi ngừng hẳn. Gabriel đặt mười ngón tay run rẩy lên khăn bàn và mỉm cười lo lắng với mọi người. Bắt gặp một hàng mặt ngửa lên, anh nâng mắt lên chùm đèn. Cây piano đang chơi một điệu van và anh có thể nghe tiếng váy quét vào cửa phòng khách. Có lẽ ngoài kia có người đang đứng trong tuyết trên bến sông, ngước nhìn những ô cửa sáng đèn và nghe nhạc van. Không khí ở đó trong lành. Xa xa là công viên nơi cây cối nặng trĩu tuyết. Đài tưởng niệm Wellington đội một chiếc mũ tuyết lấp lánh, ánh lên về phía tây trên cánh đồng trắng Fifteen Acres. [joyce-dubliners:15.242] Anh bắt đầu: [joyce-dubliners:15.243] “Thưa quý bà quý ông, [joyce-dubliners:15.244] “Tối nay, như những năm trước, tôi lại được giao một việc rất vui lòng, nhưng là một việc mà tôi e tài ăn nói nghèo nàn của tôi hoàn toàn không xứng.” [joyce-dubliners:15.245] “Không, không!” ông Browne nói. [joyce-dubliners:15.246] “Nhưng dù sao đi nữa, tối nay tôi chỉ có thể xin quý vị nhận tấm lòng thay cho việc làm và dành cho tôi sự chú ý trong chốc lát trong khi tôi cố nói thành lời những tình cảm của tôi trong dịp này. [joyce-dubliners:15.247] “Thưa quý bà quý ông, đây không phải lần đầu chúng ta tụ họp dưới mái nhà hiếu khách này, quanh bàn tiệc hiếu khách này. Đây không phải lần đầu chúng ta là người thụ hưởng—hay có lẽ, tốt hơn tôi nên nói, nạn nhân—của lòng hiếu khách của một vài quý bà tử tế.” [joyce-dubliners:15.248] Anh vẽ một vòng tròn trong không khí bằng cánh tay và ngừng lại. Mọi người cười hay mỉm cười với dì Kate và dì Julia và Mary Jane, tất cả đều đỏ bừng vì vui sướng. Gabriel tiếp tục bạo dạn hơn: [joyce-dubliners:15.249] “Mỗi năm trôi qua tôi càng cảm thấy rõ rằng đất nước chúng ta không có truyền thống nào làm nó vẻ vang đến thế, và đáng gìn giữ quyết liệt đến thế, như truyền thống hiếu khách. Theo kinh nghiệm của tôi (và tôi đã đến không ít nơi ở nước ngoài) đó là một truyền thống độc nhất vô nhị giữa các quốc gia hiện đại. Có người có lẽ sẽ nói rằng ở chúng ta nó là một tật xấu hơn là điều đáng khoe khoang. Nhưng cứ cho là thế đi, theo tôi đó là một tật xấu của bậc vương giả, và tôi tin nó sẽ còn được vun đắp lâu dài giữa chúng ta. Ít nhất có một điều tôi chắc chắn. Chừng nào mái nhà này còn che chở các quý bà vừa nhắc—và tôi từ đáy lòng mong nó sẽ làm thế nhiều và rất nhiều năm nữa—thì truyền thống hiếu khách Ireland chân thật, nồng hậu và lịch thiệp, mà tổ tiên đã trao lại cho chúng ta và đến lượt mình chúng ta phải trao lại cho con cháu, vẫn còn sống giữa chúng ta.” [joyce-dubliners:15.250] Một tiếng rì rầm đồng tình nồng nhiệt chạy quanh bàn. Một ý nghĩ vụt qua đầu Gabriel rằng cô Ivors không có mặt ở đây và cô đã bỏ đi thiếu lịch sự: và anh nói bằng giọng tự tin: [joyce-dubliners:15.251] “Thưa quý bà quý ông, [joyce-dubliners:15.252] “Một thế hệ mới đang lớn lên giữa chúng ta, một thế hệ bị thúc đẩy bởi những ý tưởng mới và những nguyên tắc mới. Thế hệ ấy nghiêm túc và nhiệt thành với những ý tưởng mới này, và nhiệt thành của họ, ngay cả khi lạc hướng, tôi tin về cơ bản là chân thành. Nhưng chúng ta đang sống trong một thời đại hoài nghi và, xin phép dùng cụm từ ấy, một thời đại bị tư tưởng dày vò: và đôi khi tôi e rằng thế hệ mới này, được giáo dục, hay học hành quá mức, sẽ thiếu những phẩm chất nhân tính, hiếu khách, hài hước nhân hậu vốn thuộc về một thời xưa hơn. Tối nay, nghe tên tất cả những ca sĩ lớn thuở trước, tôi phải thú nhận, tôi có cảm giác chúng ta đang sống trong một thời đại kém thênh thang hơn. Những ngày ấy, không ngoa, có thể gọi là những ngày thênh thang: và nếu chúng đã qua không trở lại thì ít nhất ta hãy hy vọng rằng trong những buổi họp mặt như thế này chúng ta vẫn sẽ nói về chúng với niềm tự hào và quý mến, vẫn giữ trong lòng ký ức về những bậc vĩ nhân đã khuất mà thế giới sẽ không sẵn lòng để tiếng tăm lụi tàn.” [joyce-dubliners:15.253] “Hay! Hay!” ông Browne nói to. [joyce-dubliners:15.254] “Nhưng dù vậy,” Gabriel tiếp, giọng hạ xuống một âm điệu mềm hơn, “trong những buổi họp mặt như thế này luôn có những ý nghĩ buồn hơn quay lại trong tâm trí chúng ta: ý nghĩ về quá khứ, về tuổi trẻ, về những đổi thay, về những gương mặt vắng mà tối nay ở đây chúng ta thấy thiếu. Con đường đời chúng ta rải đầy nhiều ký ức buồn như thế: và nếu chúng ta cứ nghiền ngẫm chúng mãi thì chúng ta không thể tìm thấy lòng can đảm để tiếp tục công việc giữa những người đang sống. Tất cả chúng ta đều có những bổn phận sống và những tình cảm sống đòi hỏi, và đòi hỏi chính đáng, sự nỗ lực hết mình của chúng ta. [joyce-dubliners:15.255] “Vì vậy, tôi sẽ không nấn ná về quá khứ. Tôi sẽ không để bất kỳ lời răn đời ảm đạm nào xen vào chúng ta ở đây tối nay. Ở đây chúng ta tụ họp trong một khoảnh khắc ngắn ngủi thoát khỏi sự bận rộn và hối hả của nếp sống thường ngày. Chúng ta gặp nhau ở đây như bạn bè, trong tinh thần thân hữu, như đồng nghiệp, cũng ở một mức độ nào đó, trong tinh thần chân chính của tình đồng nghiệp thân thiết, và như những vị khách của—tôi sẽ gọi họ là gì đây?—Ba Nữ thần Duyên dáng của thế giới âm nhạc Dublin.” [joyce-dubliners:15.256] Bàn ăn bùng lên tiếng vỗ tay và tiếng cười trước lời ám chỉ này. Dì Julia lần lượt hỏi từng người ngồi cạnh xem Gabriel đã nói gì, nhưng vô ích. [joyce-dubliners:15.257] “Anh ấy bảo chúng ta là Ba Nữ thần Duyên dáng, dì Julia,” Mary Jane nói. [joyce-dubliners:15.258] Dì Julia không hiểu nhưng dì ngước lên, mỉm cười, nhìn Gabriel, người tiếp tục theo mạch ấy: [joyce-dubliners:15.259] “Thưa quý bà quý ông, [joyce-dubliners:15.260] “Tối nay tôi sẽ không thử đóng vai mà Paris từng đóng trong một dịp khác. Tôi sẽ không thử chọn giữa họ. Việc ấy vừa gây oán vừa vượt quá sức nhỏ bé của tôi. Vì khi tôi lần lượt ngắm họ, dù là bà chủ nhà đứng đầu của chúng ta, người có trái tim tốt, trái tim quá tốt, đã thành tục ngữ với tất cả những ai biết bà, hay chị bà, người dường như được ban tuổi trẻ vĩnh cửu và tiếng hát của bà hẳn đã là một bất ngờ và một điều mặc khải với tất cả chúng ta tối nay, hay, cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng, khi tôi xét người chủ nhà trẻ nhất của chúng ta, tài năng, vui vẻ, chăm chỉ và là người cháu gái tốt nhất, tôi thú nhận, thưa quý bà quý ông, rằng tôi không biết nên trao giải cho ai trong số họ.” [joyce-dubliners:15.261] Gabriel liếc xuống các dì và, thấy nụ cười lớn trên mặt dì Julia và những giọt nước mắt đã dâng lên mắt dì Kate, vội vã kết lại. Anh nâng ly port một cách ga lăng, trong khi mỗi người trong bàn mân mê một chiếc ly với vẻ chờ đợi, và nói to: [joyce-dubliners:15.262] “Chúng ta hãy cùng nâng ly chúc cả ba người. Xin uống mừng sức khỏe, của cải, tuổi thọ, hạnh phúc và thịnh vượng của họ, và mong họ còn lâu dài giữ vị trí đáng tự hào, do chính mình giành được, trong nghề của họ, và vị trí tôn kính và yêu mến mà họ có trong lòng chúng ta.” [joyce-dubliners:15.263] Tất cả khách đứng dậy, ly trong tay, và quay về phía ba người phụ nữ đang ngồi, hát đồng thanh, với ông Browne dẫn đầu: [joyce-dubliners:15.264] Vì họ là những người bạn vui vẻ, Vì họ là những người bạn vui vẻ, Vì họ là những người bạn vui vẻ, Ai mà chối được điều đó. [joyce-dubliners:15.265] Dì Kate chẳng giấu giếm mà dùng khăn tay và ngay cả dì Julia cũng có vẻ xúc động. Freddy Malins đánh nhịp bằng chiếc nĩa pudding và những người hát quay sang nhau, như đang bàn bạc du dương, trong khi họ hát nhấn mạnh: [joyce-dubliners:15.266] Trừ khi ai nói dối, Trừ khi ai nói dối. [joyce-dubliners:15.267] Rồi, quay lại phía các bà chủ nhà, họ hát: [joyce-dubliners:15.268] Vì họ là những người bạn vui vẻ, Vì họ là những người bạn vui vẻ, Vì họ là những người bạn vui vẻ, Ai mà chối được điều đó. [joyce-dubliners:15.269] Tràng hoan hô theo sau được nhiều khách khác bên ngoài cửa phòng ăn tiếp lấy và lặp lại hết lần này đến lần khác, Freddy Malins đóng vai chỉ huy, chiếc nĩa giơ cao. [joyce-dubliners:15.270] Không khí buổi sáng buốt giá tràn vào sảnh nơi họ đang đứng nên dì Kate nói: [joyce-dubliners:15.271] “Ai đóng cửa lại đi. Bà Malins sẽ cảm lạnh chết mất.” [joyce-dubliners:15.272] “Browne đang ở ngoài kia, dì Kate,” Mary Jane nói. [joyce-dubliners:15.273] “Browne ở đâu cũng có,” dì Kate nói, hạ giọng. [joyce-dubliners:15.274] Mary Jane cười trước giọng dì. [joyce-dubliners:15.275] “Thật đấy,” cô nói tinh quái, “ông ấy rất ân cần.” [joyce-dubliners:15.276] “Ông ấy được lắp ở đây như đèn gas,” dì Kate nói cùng giọng ấy, “suốt cả dịp Giáng sinh.” [joyce-dubliners:15.277] Lần này chính dì cũng cười vui vẻ rồi nói thêm nhanh: [joyce-dubliners:15.278] “Nhưng bảo ông ấy vào đi, Mary Jane, và đóng cửa lại. Trời ơi, mong sao ông ấy không nghe thấy dì.” [joyce-dubliners:15.279] Lúc ấy cửa ngoài mở và ông Browne bước vào từ bậc thềm, cười đến vỡ bụng. Ông mặc một chiếc áo khoác dài màu xanh với măng sét và cổ giả astrakhan và đội trên đầu chiếc mũ lông hình bầu dục. Ông chỉ xuống bến sông phủ tuyết, từ đó vọng vào tiếng huýt sáo chói tai kéo dài. [joyce-dubliners:15.280] “Teddy sẽ gọi hết xe ngựa của Dublin ra đây,” ông nói. [joyce-dubliners:15.281] Gabriel tiến ra từ phòng kho nhỏ sau văn phòng, vật lộn chui vào áo khoác và, nhìn quanh sảnh, nói: [joyce-dubliners:15.282] “Gretta chưa xuống à?” [joyce-dubliners:15.283] “Nó đang mặc áo mũ đấy, Gabriel,” dì Kate nói. [joyce-dubliners:15.284] “Ai đang chơi trên đó?” Gabriel hỏi. [joyce-dubliners:15.285] “Không ai. Họ đi hết rồi.” [joyce-dubliners:15.286] “Ôi không, dì Kate,” Mary Jane nói. “Bartell D’Arcy và cô O’Callaghan chưa đi.” [joyce-dubliners:15.287] “Dù sao cũng có ai đó đang nghịch cây piano,” Gabriel nói. [joyce-dubliners:15.288] Mary Jane liếc Gabriel và ông Browne và nói với một cái rùng mình: [joyce-dubliners:15.289] “Nhìn hai ông quấn kín thế kia mà tôi thấy lạnh. Giờ này tôi chẳng muốn phải đi cái quãng đường về nhà như hai ông.” [joyce-dubliners:15.290] “Giờ này tôi chẳng thích gì hơn,” ông Browne nói dõng dạc, “một cuộc đi bộ thật sảng khoái ngoài đồng quê hay một chuyến phóng xe thật nhanh với một con ngựa chạy giỏi giữa hai càng.” [joyce-dubliners:15.291] “Nhà dì ngày xưa có một con ngựa rất tốt và một cỗ xe,” dì Julia nói, giọng buồn. [joyce-dubliners:15.292] “Johnny không thể nào quên,” Mary Jane nói, cười. [joyce-dubliners:15.293] Dì Kate và Gabriel cũng cười. [joyce-dubliners:15.294] “Ơ, Johnny có gì ghê gớm thế?” ông Browne hỏi. [joyce-dubliners:15.295] “Cố Patrick Morkan, tức ông của chúng cháu,” Gabriel giải thích, “thường được gọi trong những năm cuối đời là ông cụ, là một thợ nấu keo.” [joyce-dubliners:15.296] “Ôi thôi, Gabriel,” dì Kate nói, cười, “ông có xưởng làm bột hồ.” [joyce-dubliners:15.297] “Thì keo hay bột hồ,” Gabriel nói, “ông cụ có một con ngựa tên Johnny. Và Johnny hay làm việc trong nhà máy của ông cụ, đi vòng vòng để chạy cối. Thế cũng chẳng sao; nhưng giờ đến đoạn bi thảm của Johnny. Một ngày đẹp trời ông cụ nảy ra ý muốn đánh xe ra ngoài cùng giới thượng lưu đi xem một cuộc duyệt binh trong công viên.” [joyce-dubliners:15.298] “Chúa thương xót linh hồn ông,” dì Kate nói đầy thương cảm. [joyce-dubliners:15.299] “Amen,” Gabriel nói. “Vậy là ông cụ, như cháu đã nói, thắng Johnny vào xe, đội chiếc mũ cao đẹp nhất, thắt chiếc cổ cồn cứng đẹp nhất và oai vệ đánh xe ra khỏi dinh thự tổ tiên ở đâu đó gần Back Lane, cháu nghĩ thế.” [joyce-dubliners:15.300] Mọi người cười, kể cả bà Malins, trước điệu bộ của Gabriel và dì Kate nói: [joyce-dubliners:15.301] “Ôi thôi, Gabriel, ông không sống ở Back Lane, thật đấy. Chỉ có nhà máy ở đó.” [joyce-dubliners:15.302] “Từ dinh thự của các bậc tiền nhân,” Gabriel tiếp, “ông đánh xe với Johnny ra. Và mọi chuyện diễn ra tuyệt đẹp cho đến khi Johnny thấy tượng Vua Billy: và dù nó phải lòng con ngựa mà Vua Billy cưỡi, hay tưởng mình lại ở trong nhà máy, dù sao thì nó cũng bắt đầu đi vòng quanh bức tượng.” [joyce-dubliners:15.303] Gabriel đi vòng tròn quanh sảnh trong đôi galosh giữa tiếng cười của những người khác. [joyce-dubliners:15.304] “Cứ đi vòng vòng,” Gabriel nói, “và ông cụ, vốn là một ông cụ rất kiêu kỳ, vô cùng phẫn nộ. ‘Đi tiếp, anh bạn! Ý anh là gì, anh bạn? Johnny! Johnny! Hành vi cực kỳ lạ thường! Không hiểu nổi con ngựa!’” [joyce-dubliners:15.305] Tràng cười theo sau màn nhại lại sự việc của Gabriel bị cắt ngang bởi một tiếng gõ vang dội ở cửa ngoài. Mary Jane chạy ra mở và để Freddy Malins vào. Freddy Malins, mũ đội hẳn ra sau đầu và vai gù lên vì lạnh, thở phì phò và bốc hơi sau những gắng sức. [joyce-dubliners:15.306] “Tôi chỉ kiếm được một chiếc xe,” anh nói. [joyce-dubliners:15.307] “Ồ, chúng ta sẽ tìm chiếc khác dọc bến sông,” Gabriel nói. [joyce-dubliners:15.308] “Phải,” dì Kate nói. “Đừng để bà Malins đứng trong gió lùa thì hơn.” [joyce-dubliners:15.309] Bà Malins được con trai và ông Browne đỡ xuống các bậc thềm trước và, sau bao nhiêu động tác xoay xở, được nhấc lên xe. Freddy Malins leo vào sau bà và mất rất lâu để xếp bà yên vị trên ghế, ông Browne giúp anh bằng lời khuyên. Cuối cùng bà đã ngồi thoải mái và Freddy Malins mời ông Browne lên xe. Một hồi nói chuyện lộn xộn kéo dài, rồi ông Browne lên xe. Người đánh xe kéo tấm chăn phủ lên đầu gối và cúi xuống hỏi địa chỉ. Sự lộn xộn càng tăng và người đánh xe bị Freddy Malins và ông Browne chỉ dẫn khác nhau, mỗi người thò đầu ra một cửa sổ xe. Khó khăn là biết thả ông Browne ở đâu dọc đường, và dì Kate, dì Julia và Mary Jane giúp cuộc bàn bạc từ bậc thềm bằng những chỉ dẫn chéo nhau và mâu thuẫn và vô số tiếng cười. Còn Freddy Malins thì cười đến không nói nên lời. Mỗi lúc anh thò đầu ra vào cửa sổ, chiếc mũ nguy cơ rơi, và kể cho mẹ cuộc bàn bạc tiến triển thế nào, cho đến cuối cùng ông Browne hét với người đánh xe đang bối rối, át tiếng cười ồn ào của mọi người: [joyce-dubliners:15.310] “Anh biết Trinity College không?” [joyce-dubliners:15.311] “Biết, thưa ông,” người đánh xe nói. [joyce-dubliners:15.312] “Vậy cứ đánh xe thẳng tới cổng Trinity College,” ông Browne nói, “rồi chúng tôi sẽ bảo anh đi đâu. Anh hiểu chưa?” [joyce-dubliners:15.313] “Biết, thưa ông,” người đánh xe nói. [joyce-dubliners:15.314] “Phóng như chim tới Trinity College đi.” [joyce-dubliners:15.315] “Vâng, thưa ông,” người đánh xe nói. [joyce-dubliners:15.316] Con ngựa bị quất và chiếc xe lọc cọc đi dọc bến sông giữa một dàn đồng ca tiếng cười và lời chia tay. [joyce-dubliners:15.317] Gabriel đã không ra cửa cùng những người khác. Anh đang ở một chỗ tối của sảnh, ngước nhìn lên cầu thang. Một người đàn bà đang đứng gần đỉnh chặng cầu thang đầu, cũng trong bóng tối. Anh không thấy mặt cô nhưng anh thấy những mảng màu đất nung và hồng cá hồi của chiếc váy cô, mà bóng tối làm cho trông như đen và trắng. Đó là vợ anh. Cô đang tựa vào lan can, lắng nghe điều gì đó. Gabriel ngạc nhiên vì sự bất động của cô và căng tai nghe theo. Nhưng anh nghe được rất ít ngoài tiếng cười và tranh cãi ở bậc thềm trước, vài hợp âm đánh trên piano và vài nốt giọng một người đàn ông đang hát. [joyce-dubliners:15.318] Anh đứng yên trong bóng tối của sảnh, cố bắt cho được làn điệu mà giọng hát đang hát và nhìn lên vợ. Có nét duyên dáng và huyền bí trong dáng điệu của cô như thể cô là biểu tượng của một điều gì đó. Anh tự hỏi một người đàn bà đứng trên cầu thang trong bóng tối, nghe nhạc xa, là biểu tượng của cái gì. Nếu anh là họa sĩ anh sẽ vẽ cô trong dáng ấy. Chiếc mũ phớt xanh của cô sẽ làm nổi màu đồng của mái tóc trên nền tối và những mảng tối của chiếc váy sẽ làm nổi những mảng sáng. Nếu là họa sĩ, anh sẽ đặt tên bức tranh là Nhạc xa. [joyce-dubliners:15.319] Cửa ngoài đã đóng; và dì Kate, dì Julia và Mary Jane đi vào sảnh, vẫn còn cười. [joyce-dubliners:15.320] “Ôi, Freddy thật là hết chỗ nói!” Mary Jane nói. “Thật không chịu nổi.” [joyce-dubliners:15.321] Gabriel không nói gì mà chỉ chỉ lên cầu thang về phía vợ anh đang đứng. Giờ cửa ngoài đã đóng, giọng hát và tiếng piano nghe rõ hơn. Gabriel giơ tay ra hiệu cho họ im. Bài hát có vẻ theo âm điệu Ireland cổ và người hát có vẻ không chắc cả lời lẫn giọng. Giọng hát, nhờ khoảng cách và tiếng khàn của người hát mà hóa ai oán, mờ mờ soi sáng nhịp điệu của làn điệu bằng những lời diễn tả nỗi đau: [joyce-dubliners:15.322] Ôi, mưa rơi trên mái tóc nặng của em Và sương thấm ướt da em, Con thơ của em nằm lạnh.... [joyce-dubliners:15.323] “Ôi,” Mary Jane kêu lên. “Là Bartell D’Arcy hát và cả đêm ông ấy nhất định không hát. Ôi, tôi sẽ nhờ ông ấy hát một bài trước khi đi.” [joyce-dubliners:15.324] “Ôi nhờ đi, Mary Jane,” dì Kate nói. [joyce-dubliners:15.325] Mary Jane lách qua những người khác và chạy đến cầu thang, nhưng trước khi đến nơi tiếng hát dừng và cây piano bị đóng đột ngột. [joyce-dubliners:15.326] “Ôi, tiếc quá!” cô kêu. “Ông ấy có xuống không, Gretta?” [joyce-dubliners:15.327] Gabriel nghe vợ đáp có và thấy cô đi xuống phía họ. Sau cô vài bậc là ông Bartell D’Arcy và cô O’Callaghan. [joyce-dubliners:15.328] “Ôi, ông D’Arcy,” Mary Jane kêu, “ông dừng ngang như thế thật là quá đáng khi chúng tôi đều đang mê mẩn nghe ông.” [joyce-dubliners:15.329] “Tôi đã nài ông ấy cả buổi tối,” cô O’Callaghan nói, “và bà Conroy cũng thế và ông ấy bảo chúng tôi ông ấy bị cảm nặng và không hát được.” [joyce-dubliners:15.330] “Ôi, ông D’Arcy,” dì Kate nói, “thế là nói dối trắng trợn đấy.” [joyce-dubliners:15.331] “Cô không thấy tôi khản như quạ sao?” ông D’Arcy nói cộc cằn. [joyce-dubliners:15.332] Ông vội vào phòng kho và mặc áo khoác. Những người khác, ngạc nhiên vì lời nói thô lỗ của ông, không biết nói gì. Dì Kate nhíu mày và ra dấu cho những người khác bỏ đề tài. Ông D’Arcy đứng quấn cổ cẩn thận và cau có. [joyce-dubliners:15.333] “Là do thời tiết,” dì Julia nói, sau một lúc im lặng. [joyce-dubliners:15.334] “Phải, ai cũng bị cảm,” dì Kate nói sốt sắng, “ai cũng thế.” [joyce-dubliners:15.335] “Người ta bảo,” Mary Jane nói, “ba mươi năm rồi chúng ta chưa có tuyết như thế; và sáng nay cháu đọc trên báo là tuyết phủ khắp Ireland.” [joyce-dubliners:15.336] “Dì thích nhìn tuyết,” dì Julia nói, giọng buồn. [joyce-dubliners:15.337] “Tôi cũng vậy,” cô O’Callaghan nói. “Tôi nghĩ Giáng sinh không bao giờ thật sự là Giáng sinh trừ khi có tuyết trên mặt đất.” [joyce-dubliners:15.338] “Nhưng ông D’Arcy tội nghiệp không thích tuyết,” dì Kate nói, mỉm cười. [joyce-dubliners:15.339] Ông D’Arcy từ phòng kho đi ra, quấn kín và cài khuy đầy đủ, và bằng giọng ăn năn kể cho họ nghe đầu đuôi cơn cảm của ông. Mọi người cho ông lời khuyên và nói thật đáng tiếc và giục ông phải hết sức giữ cổ họng trong không khí đêm. Gabriel quan sát vợ, người không tham gia câu chuyện. Cô đang đứng ngay dưới ô cửa quạt đầy bụi và ngọn đèn gas chiếu sáng màu đồng đậm của mái tóc, mà anh đã thấy cô sấy bên lò sưởi vài ngày trước. Cô vẫn trong dáng điệu ấy và có vẻ không biết cuộc nói chuyện quanh mình. Cuối cùng cô quay về phía họ và Gabriel thấy má cô có sắc hồng và mắt cô sáng lên. Một làn sóng vui sướng bất chợt vọt ra từ trái tim anh. [joyce-dubliners:15.340] “Ông D’Arcy,” cô nói, “bài hát ông vừa hát tên là gì?” [joyce-dubliners:15.341] “Nó tên là The Lass of Aughrim,” ông D’Arcy nói, “nhưng tôi không nhớ đúng được. Sao? Cô biết nó không?” [joyce-dubliners:15.342] “The Lass of Aughrim,” cô lặp lại. “Em không nghĩ ra tên.” [joyce-dubliners:15.343] “Làn điệu hay lắm,” Mary Jane nói. “Tôi tiếc là tối nay ông không có giọng.” [joyce-dubliners:15.344] “Nào, Mary Jane,” dì Kate nói, “đừng làm phiền ông D’Arcy. Dì không muốn ông ấy bị làm phiền.” [joyce-dubliners:15.345] Thấy mọi người đã sẵn sàng khởi hành dì dẫn họ ra cửa, ở đó họ chào nhau chúc ngủ ngon: [joyce-dubliners:15.346] “Thôi, chúc dì Kate ngủ ngon, và cảm ơn dì về một buổi tối vui.” [joyce-dubliners:15.347] “Chúc ngủ ngon, Gabriel. Chúc ngủ ngon, Gretta!” [joyce-dubliners:15.348] “Chúc dì Kate ngủ ngon, và cảm ơn dì nhiều lắm. Chúc dì Julia ngủ ngon.” [joyce-dubliners:15.349] “Ôi, chúc ngủ ngon, Gretta, dì không thấy cháu.” [joyce-dubliners:15.350] “Chúc ông D’Arcy ngủ ngon. Chúc cô O’Callaghan ngủ ngon.” [joyce-dubliners:15.351] “Chúc cô Morkan ngủ ngon.” [joyce-dubliners:15.352] “Lại chúc ngủ ngon.” [joyce-dubliners:15.353] “Chúc tất cả ngủ ngon. Về nhà an toàn.” [joyce-dubliners:15.354] “Chúc ngủ ngon. Chúc ngủ ngon.” [joyce-dubliners:15.355] Buổi sáng vẫn còn tối. Một thứ ánh sáng vàng đục phủ nặng trên các mái nhà và con sông; và bầu trời như đang hạ xuống. Dưới chân nhão nhoẹt; và chỉ có những vệt và mảng tuyết nằm trên mái nhà, trên lan can bến sông và trên hàng rào khu hầm. Những ngọn đèn vẫn cháy đỏ trong không khí mù đục và, bên kia sông, tòa Four Courts sừng sững đầy đe dọa trên nền trời nặng nề. [joyce-dubliners:15.356] Cô đang đi trước anh cùng ông Bartell D’Arcy, đôi giày trong một gói giấy nâu kẹp dưới một cánh tay và hai tay nâng váy khỏi lớp bùn nhão. Cô không còn chút duyên dáng nào trong dáng điệu nhưng mắt Gabriel vẫn sáng rực vì hạnh phúc. Máu chạy rần rật trong huyết quản anh; và những ý nghĩ xô nhau nhộn nhịp trong đầu, kiêu hãnh, vui sướng, dịu dàng, dũng mãnh. [joyce-dubliners:15.357] Cô đi trước anh nhẹ nhàng và thẳng người đến nỗi anh thèm chạy theo không một tiếng động, nắm lấy vai cô và thì thầm vào tai cô điều gì đó ngốc nghếch mà âu yếm. Cô mong manh đến nỗi anh thèm che chở cô khỏi một điều gì đó, rồi được ở một mình với cô. Những khoảnh khắc của đời sống bí mật bên nhau nổ ra như những vì sao trong ký ức anh. Một phong bì màu hoa vòi voi nằm cạnh tách điểm tâm của anh và anh đang vuốt ve nó. Chim ríu rít trong đám thường xuân và mạng nắng của tấm rèm lung linh trên sàn: anh không ăn nổi vì hạnh phúc. Họ đang đứng trên sân ga đông đúc và anh đang đặt tấm vé vào lòng bàn tay ấm trong găng của cô. Anh đang đứng cùng cô trong giá lạnh, nhìn qua một ô cửa sổ có chấn song vào một người đàn ông đang làm chai bên lò lửa gầm rú. Trời rất lạnh. Mặt cô, thơm trong không khí lạnh, ở sát mặt anh; và bất chợt anh gọi người đàn ông bên lò: [joyce-dubliners:15.358] “Lửa có nóng không, ông?” [joyce-dubliners:15.359] Nhưng người đàn ông không nghe được vì tiếng lò. Thế cũng may. Ông ta có thể đã đáp cộc cằn. [joyce-dubliners:15.360] Một làn sóng vui sướng còn dịu dàng hơn nữa thoát ra từ trái tim anh và chảy thành dòng ấm dọc các động mạch. Như ngọn lửa dịu dàng của các vì sao, những khoảnh khắc đời họ bên nhau, mà không ai biết đến và sẽ chẳng bao giờ biết đến, vỡ ra và soi sáng ký ức anh. Anh thèm gợi lại cho cô những khoảnh khắc ấy, để cô quên những năm tháng sống bên nhau tẻ nhạt và chỉ nhớ những giây phút ngây ngất của họ. Vì những năm tháng, anh cảm thấy, đã không dập tắt linh hồn anh hay linh hồn cô. Con cái, việc viết lách của anh, những lo toan nhà cửa của cô đã không dập tắt hết ngọn lửa dịu dàng của linh hồn họ. Trong một bức thư anh viết cho cô hồi ấy, anh đã nói: “Tại sao những lời như thế này đối với anh dường như quá tẻ nhạt và lạnh lẽo? Phải chăng vì không có từ nào đủ dịu dàng để làm tên em?” [joyce-dubliners:15.361] Như nhạc xa, những lời anh viết nhiều năm trước được đưa về phía anh từ quá khứ. Anh thèm được ở một mình với cô. Khi những người khác đã đi, khi anh và cô ở trong phòng khách sạn, thì họ sẽ ở một mình bên nhau. Anh sẽ gọi cô khẽ: [joyce-dubliners:15.362] “Gretta!” [joyce-dubliners:15.363] Có lẽ cô sẽ không nghe ngay: cô đang cởi áo. Rồi điều gì đó trong giọng anh sẽ chạm đến cô. Cô sẽ quay lại và nhìn anh.... [joyce-dubliners:15.364] Ở góc phố Winetavern họ gặp một chiếc xe ngựa. Anh mừng vì tiếng lọc cọc của nó, vì nó cứu anh khỏi phải nói chuyện. Cô đang nhìn ra cửa sổ và có vẻ mệt. Những người khác chỉ nói vài lời, chỉ cho nhau một tòa nhà hay một con phố. Con ngựa phi uể oải dưới bầu trời buổi sáng mù đục, kéo chiếc hòm cũ lọc cọc theo sau gót, và Gabriel lại ngồi trong một chiếc xe ngựa với cô, phi nước đại để kịp tàu, phi nước đại đến tuần trăng mật. [joyce-dubliners:15.365] Khi chiếc xe chạy qua Cầu O’Connell cô O’Callaghan nói: [joyce-dubliners:15.366] “Người ta nói qua Cầu O’Connell thế nào cũng thấy một con ngựa trắng.” [joyce-dubliners:15.367] “Lần này tôi thấy một người đàn ông trắng toát,” Gabriel nói. [joyce-dubliners:15.368] “Ở đâu?” ông Bartell D’Arcy hỏi. [joyce-dubliners:15.369] Gabriel chỉ vào bức tượng, trên đó nằm những mảng tuyết. Rồi anh gật đầu thân mật với nó và vẫy tay. [joyce-dubliners:15.370] “Chúc ngủ ngon, Dan,” anh nói vui vẻ. [joyce-dubliners:15.371] Khi xe dừng trước khách sạn, Gabriel nhảy xuống và, bất chấp lời phản đối của ông Bartell D’Arcy, trả tiền người đánh xe. Anh cho người đàn ông thêm một shilling ngoài tiền xe. Người đàn ông chào và nói: [joyce-dubliners:15.372] “Chúc ông một Năm Mới thịnh vượng.” [joyce-dubliners:15.373] “Ông cũng vậy nhé,” Gabriel nói thân tình. [joyce-dubliners:15.374] Cô tựa một lúc vào tay anh khi xuống xe và khi đứng ở lề đường, chúc những người khác ngủ ngon. Cô tựa nhẹ vào tay anh, nhẹ như khi cô nhảy với anh vài giờ trước. Lúc ấy anh đã thấy tự hào và hạnh phúc, hạnh phúc vì cô là của anh, tự hào về vẻ duyên dáng và dáng điệu người vợ của cô. Nhưng giờ, sau khi bao nhiêu ký ức lại được nhóm lên, cái chạm đầu tiên của thân thể cô, êm như nhạc, lạ lẫm và thơm, đưa qua anh một cơn nhói dục vọng buốt. Nhờ sự im lặng của cô che chở, anh ép chặt tay cô vào sườn mình; và, khi họ đứng ở cửa khách sạn, anh cảm thấy họ đã thoát khỏi đời sống và bổn phận, thoát khỏi nhà cửa và bạn bè và cùng nhau chạy trốn với những trái tim hoang dại và rạng ngời đến một cuộc phiêu lưu mới. [joyce-dubliners:15.375] Một ông già đang ngủ gật trong chiếc ghế lớn có mui ở sảnh. Ông thắp một ngọn nến ở văn phòng và đi trước họ đến cầu thang. Họ đi theo trong im lặng, chân đặt xuống thành những tiếng thịch êm trên cầu thang trải thảm dày. Cô bước lên cầu thang sau người khuân hành lý, đầu cúi xuống khi leo, đôi vai mong manh cong lại như mang gánh nặng, váy thắt chặt quanh người. Anh có thể choàng tay ôm lấy hông cô và giữ cô đứng lại, tay anh run lên khao khát nắm lấy cô, và chỉ sức ghì của móng tay vào lòng bàn tay mới giữ nổi cơn xung động hoang dại của thân thể. Người khuân hành lý dừng trên cầu thang để chỉnh ngọn nến đang chảy sáp. Họ cũng dừng trên các bậc dưới ông. Trong im lặng Gabriel có thể nghe sáp nóng chảy rơi vào khay và tiếng tim chính mình đập vào xương sườn. [joyce-dubliners:15.376] Người khuân hành lý dẫn họ dọc một hành lang và mở một cánh cửa. Rồi ông đặt ngọn nến lung lay xuống một bàn trang điểm và hỏi sáng mai gọi họ lúc mấy giờ. [joyce-dubliners:15.377] “Tám giờ,” Gabriel nói. [joyce-dubliners:15.378] Người khuân chỉ vào cái núm đèn điện và bắt đầu lẩm bẩm xin lỗi nhưng Gabriel cắt ngang. [joyce-dubliners:15.379] “Chúng tôi không cần đèn. Ánh sáng từ đường đủ rồi. Và này,” anh nói thêm, chỉ vào cây nến, “anh dọn cái vật xinh xắn kia đi giúp, anh bạn.” [joyce-dubliners:15.380] Người khuân cầm lại cây nến, nhưng chậm vì ông ngạc nhiên trước một ý tưởng lạ lùng đến vậy. Rồi ông lầm bầm chúc ngủ ngon và đi ra. Gabriel cài chốt cửa. [joyce-dubliners:15.381] Ánh đèn đường ma quái đổ thành một luồng dài từ cửa sổ đến cửa ra vào. Gabriel quăng áo khoác và mũ lên một chiếc ghế dài và băng qua phòng đến cửa sổ. Anh nhìn xuống đường để cảm xúc nguôi bớt đôi chút. Rồi anh quay lại và tựa vào một tủ ngăn kéo, lưng quay vào ánh sáng. Cô đã bỏ mũ và áo choàng và đang đứng trước một tấm gương lớn xoay được, cởi móc áo cánh. Gabriel dừng lại vài khoảnh khắc, nhìn cô, rồi nói: [joyce-dubliners:15.382] “Gretta!” [joyce-dubliners:15.383] Cô chậm rãi quay khỏi gương và đi dọc luồng sáng về phía anh. Mặt cô trông nghiêm nghị và mệt mỏi đến nỗi lời nói không sao thoát khỏi môi Gabriel. Không, chưa phải lúc. [joyce-dubliners:15.384] “Em trông mệt,” anh nói. [joyce-dubliners:15.385] “Em hơi mệt,” cô đáp. [joyce-dubliners:15.386] “Em không thấy ốm hay yếu chứ?” [joyce-dubliners:15.387] “Không, mệt: chỉ thế thôi.” [joyce-dubliners:15.388] Cô đi tiếp đến cửa sổ và đứng đó, nhìn ra ngoài. Gabriel lại chờ và rồi, sợ nỗi rụt rè sắp thắng mình, anh nói đột ngột: [joyce-dubliners:15.389] “Nhân tiện, Gretta!” [joyce-dubliners:15.390] “Gì thế?” [joyce-dubliners:15.391] “Em biết anh chàng Malins tội nghiệp chứ?” anh nói nhanh. [joyce-dubliners:15.392] “Biết. Anh ta sao?” [joyce-dubliners:15.393] “Thì, anh chàng tội nghiệp, rốt cuộc cũng là người tử tế,” Gabriel tiếp bằng giọng giả tạo. “Anh ta đã trả anh đồng sovereign anh cho vay, mà anh thật sự không ngờ. Tiếc là anh ta không chịu tránh xa cái anh Browne đó, vì anh ta thật ra không phải người xấu.” [joyce-dubliners:15.394] Anh run lên vì bực. Sao cô cứ như đang ở đâu đâu? Anh không biết bắt đầu thế nào. Cô cũng đang bực điều gì sao? Giá cô chịu quay lại, hay tự bước đến bên anh! Đòi lấy cô trong lúc cô như thế sẽ là tàn bạo. Không, trước hết anh phải thấy chút nồng nhiệt trong mắt cô. Anh thèm làm chủ tâm trạng kỳ lạ của cô. [joyce-dubliners:15.395] “Anh cho anh ta mượn đồng bảng khi nào?” cô hỏi, sau một lúc im lặng. [joyce-dubliners:15.396] Gabriel cố kiềm mình không bật ra lời lẽ tàn nhẫn về cái anh Malins nát rượu và đồng bảng của hắn. Anh thèm hét lên với cô từ tận đáy lòng, ghì thân thể cô vào mình, khuất phục cô. Nhưng anh nói: [joyce-dubliners:15.397] “Ồ, hồi Giáng sinh, khi anh ta mở cái tiệm thiệp Giáng sinh nhỏ ở phố Henry.” [joyce-dubliners:15.398] Anh đang sốt lên vì giận và khao khát đến nỗi không nghe cô rời cửa sổ bước đến. Cô đứng trước anh một thoáng, nhìn anh bằng ánh mắt lạ lùng. Rồi, bất chợt nhón gót lên và đặt hai tay nhẹ lên vai anh, cô hôn anh. [joyce-dubliners:15.399] “Anh là người rất rộng lượng, Gabriel,” cô nói. [joyce-dubliners:15.400] Gabriel, run lên vì sung sướng trước nụ hôn bất ngờ và vẻ ngộ nghĩnh của câu nói, đặt tay lên tóc cô và bắt đầu vuốt ra sau, hầu như không chạm vào bằng ngón tay. Gội đầu đã làm tóc cô mịn và óng. Trái tim anh tràn đầy hạnh phúc. Đúng lúc anh đang mong thì cô đã tự mình đến với anh. Có lẽ ý nghĩ của cô đã chạy cùng ý nghĩ anh. Có lẽ cô đã cảm thấy khao khát bồng bột trong anh, và rồi lòng cô mềm ra. Giờ cô đã ngả vào anh dễ dàng thế này, anh tự hỏi sao nãy giờ mình lại rụt rè đến vậy. [joyce-dubliners:15.401] Anh đứng, giữ đầu cô giữa hai bàn tay. Rồi, nhanh chóng choàng một cánh tay quanh người cô và kéo cô về phía mình, anh nói khẽ: [joyce-dubliners:15.402] “Gretta, em yêu, em đang nghĩ gì?” [joyce-dubliners:15.403] Cô không đáp và cũng không hoàn toàn ngả vào cánh tay anh. Anh lại nói, khẽ: [joyce-dubliners:15.404] “Nói cho anh biết đi, Gretta. Anh nghĩ anh biết có chuyện gì. Anh biết không?” [joyce-dubliners:15.405] Cô không đáp ngay. Rồi cô nói trong một tràng nước mắt: [joyce-dubliners:15.406] “Ôi, em đang nghĩ về bài hát đó, The Lass of Aughrim.” [joyce-dubliners:15.407] Cô thoát khỏi anh và chạy đến giường và, vắt hai tay qua thành giường, giấu mặt. Gabriel đứng sững một lúc vì kinh ngạc rồi đi theo cô. Khi đi qua trước tấm gương đứng anh thoáng thấy mình toàn thân, ngực áo sơ mi rộng đầy đặn, khuôn mặt mà nét biểu cảm luôn làm anh bối rối mỗi lần bắt gặp trong gương và đôi kính gọng mạ vàng lấp lánh. Anh dừng cách cô vài bước và nói: [joyce-dubliners:15.408] “Bài hát thì sao? Sao nó làm em khóc?” [joyce-dubliners:15.409] Cô ngẩng đầu khỏi hai cánh tay và lau mắt bằng mu bàn tay như một đứa trẻ. Giọng anh bất giác dịu hơn anh định. [joyce-dubliners:15.410] “Sao, Gretta?” anh hỏi. [joyce-dubliners:15.411] “Em đang nghĩ về một người ngày xưa từng hát bài đó.” [joyce-dubliners:15.412] “Và người ngày xưa đó là ai?” Gabriel hỏi, mỉm cười. [joyce-dubliners:15.413] “Là một người em từng quen ở Galway khi em sống với bà em,” cô nói. [joyce-dubliners:15.414] Nụ cười tắt khỏi mặt Gabriel. Một cơn giận âm ỉ bắt đầu tụ lại phía sau tâm trí anh và những ngọn lửa âm ỉ của dục vọng bắt đầu cháy giận dữ trong huyết quản. [joyce-dubliners:15.415] “Một người em từng yêu?” anh hỏi mỉa mai. [joyce-dubliners:15.416] “Là một cậu bé em từng quen,” cô đáp, “tên Michael Furey. Cậu ấy hay hát bài đó, The Lass of Aughrim. Cậu ấy rất yếu ớt.” [joyce-dubliners:15.417] Gabriel im lặng. Anh không muốn cô nghĩ anh quan tâm đến cậu bé yếu ớt này. [joyce-dubliners:15.418] “Em thấy cậu ấy rõ mồn một,” cô nói sau một lúc. “Mắt cậu ấy mới thế nào chứ: mắt to, đen! Và trong đó có một vẻ—một vẻ!” [joyce-dubliners:15.419] “Ồ vậy ra em đã yêu cậu ta?” Gabriel nói. [joyce-dubliners:15.420] “Em hay đi dạo với cậu ấy,” cô nói, “khi em ở Galway.” [joyce-dubliners:15.421] Một ý nghĩ bay qua đầu Gabriel. [joyce-dubliners:15.422] “Có lẽ đó là lý do em muốn đi Galway với cái cô Ivors ấy?” anh nói lạnh lùng. [joyce-dubliners:15.423] Cô nhìn anh và hỏi ngạc nhiên: [joyce-dubliners:15.424] “Để làm gì?” [joyce-dubliners:15.425] Đôi mắt cô làm Gabriel thấy lúng túng. Anh nhún vai và nói: [joyce-dubliners:15.426] “Làm sao anh biết? Có lẽ để gặp cậu ta.” [joyce-dubliners:15.427] Cô quay mắt khỏi anh, nhìn dọc luồng sáng về phía cửa sổ, im lặng. [joyce-dubliners:15.428] “Cậu ấy chết rồi,” cuối cùng cô nói. “Cậu ấy chết khi mới mười bảy tuổi. Chết trẻ như thế chẳng phải khủng khiếp lắm sao?” [joyce-dubliners:15.429] “Cậu ta làm gì?” Gabriel hỏi, vẫn mỉa mai. [joyce-dubliners:15.430] “Cậu ấy làm ở nhà máy khí đốt,” cô nói. [joyce-dubliners:15.431] Gabriel cảm thấy bị hạ nhục vì lời mỉa mai thất bại và vì hình bóng từ cõi chết này được gọi về, một cậu bé ở nhà máy khí đốt. Trong khi anh đầy ắp ký ức về đời sống bí mật của họ bên nhau, đầy dịu dàng và vui sướng và khao khát, thì cô đã so sánh anh trong tâm trí với một người khác. Một ý thức xấu hổ về chính con người mình ập đến. Anh thấy mình là một hình ảnh lố bịch, làm chân sai vặt cho các dì, một kẻ đa cảm bồn chồn mà thiện chí, đi diễn thuyết cho đám người thô tục và lý tưởng hóa những dục vọng trò hề của mình, cái gã đáng thương ngớ ngẩn mà anh đã thoáng thấy trong gương. Theo bản năng anh quay lưng thêm vào phía ánh sáng, kẻo cô thấy nỗi xấu hổ đang cháy trên trán anh. [joyce-dubliners:15.432] Anh cố giữ giọng chất vấn lạnh lùng, nhưng khi cất lên giọng anh lại nhún nhường và thờ ơ. [joyce-dubliners:15.433] “Anh đoán em đã yêu Michael Furey này, Gretta,” anh nói. [joyce-dubliners:15.434] “Hồi đó em và cậu ấy rất thân,” cô nói. [joyce-dubliners:15.435] Giọng cô nhòe đi, buồn. Gabriel, giờ thấy mọi cố gắng dẫn cô tới nơi anh đã định đều vô ích biết bao, vuốt ve một bàn tay cô và cũng buồn bã nói: [joyce-dubliners:15.436] “Và cậu ta chết vì bệnh gì mà trẻ thế, Gretta? Bệnh lao à?” [joyce-dubliners:15.437] “Em nghĩ cậu ấy chết vì em,” cô đáp. [joyce-dubliners:15.438] Một nỗi khiếp sợ mơ hồ chợt nắm lấy Gabriel khi nghe câu đáp ấy, như thể, vào chính giờ anh đã mong chiến thắng, một thực thể vô hình, hằn học đang tiến đến chống lại anh, đang tập hợp lực lượng chống lại anh trong thế giới mờ mịt của nó. Nhưng anh rũ mình thoát khỏi nó bằng một nỗ lực của lý trí và tiếp tục vuốt ve tay cô. Anh không hỏi cô thêm vì anh cảm thấy cô sẽ tự kể. Tay cô ấm và ẩm: nó không đáp lại cái chạm của anh nhưng anh vẫn tiếp tục vuốt ve nó đúng như anh đã vuốt ve bức thư đầu tiên cô gửi anh vào buổi sáng mùa xuân ấy. [joyce-dubliners:15.439] “Là mùa đông,” cô nói, “khoảng đầu mùa đông khi em sắp rời nhà bà em và lên đây vào tu viện. Lúc ấy cậu ấy đang ốm ở nhà trọ ở Galway, không được ra ngoài, và người ta đã viết thư báo cho gia đình cậu ấy ở Oughterard. Họ nói cậu ấy yếu dần, hay đại loại thế. Em không bao giờ biết rõ.” [joyce-dubliners:15.440] Cô ngừng một lúc và thở dài. [joyce-dubliners:15.441] “Tội nghiệp cậu ấy,” cô nói. “Cậu ấy rất quý em và cậu ấy là một cậu bé hiền lành. Bọn em hay đi chơi với nhau, đi dạo, anh biết đấy, Gabriel, như cách người ta làm ở miền quê. Cậu ấy định học hát, chỉ vì sức khỏe thôi. Cậu ấy có giọng rất hay, tội nghiệp Michael Furey.” [joyce-dubliners:15.442] “Rồi sao?” Gabriel hỏi. [joyce-dubliners:15.443] “Rồi đến lúc em phải rời Galway lên tu viện thì cậu ấy nặng hơn nhiều và người ta không cho em gặp, nên em viết cho cậu ấy một lá thư nói em lên Dublin, mùa hè sẽ về, và mong lúc ấy cậu ấy khá hơn.” [joyce-dubliners:15.444] Cô ngừng một lúc để kiềm chế giọng rồi nói tiếp: [joyce-dubliners:15.445] “Rồi đêm trước ngày em đi, em ở trong nhà bà em ở Nuns’ Island, đang thu xếp đồ, thì em nghe có sỏi ném lên cửa sổ. Cửa sổ ướt quá em không nhìn được nên em chạy xuống cầu thang nguyên như thế và lẻn ra cửa sau vào vườn và cậu ấy tội nghiệp đứng ở cuối vườn, run rẩy.” [joyce-dubliners:15.446] “Và em không bảo cậu ta về sao?” Gabriel hỏi. [joyce-dubliners:15.447] “Em van xin cậu ấy về nhà ngay và bảo cậu ấy sẽ chết vì mưa. Nhưng cậu ấy nói cậu ấy không muốn sống. Em thấy mắt cậu ấy rõ mồn một! Cậu ấy đang đứng ở cuối bức tường nơi có một cái cây.” [joyce-dubliners:15.448] “Và cậu ta có về nhà không?” Gabriel hỏi. [joyce-dubliners:15.449] “Có, cậu ấy về nhà. Và khi em mới ở tu viện một tuần cậu ấy chết và được chôn ở Oughterard nơi gia đình cậu ấy xuất thân. Ôi, cái ngày em nghe tin ấy, tin cậu ấy chết!” [joyce-dubliners:15.450] Cô ngừng lại, nghẹn trong tiếng nức nở và, bị cảm xúc áp đảo, gieo mình úp mặt xuống giường, nức nở vào tấm chăn. Gabriel giữ tay cô thêm một lúc, do dự, rồi, ngại xâm phạm nỗi đau của cô, buông nó rơi nhẹ nhàng và đi lặng lẽ đến cửa sổ. [joyce-dubliners:15.451] Cô đã ngủ say. [joyce-dubliners:15.452] Gabriel, chống khuỷu tay, nhìn một lúc, lòng không oán giận, mái tóc rối và cái miệng hé mở của cô, lắng nghe hơi thở sâu của cô. Vậy là cô đã có mối tình ấy trong đời: một người đàn ông đã chết vì cô. Giờ anh hầu như không còn đau khi nghĩ rằng anh, chồng cô, đã đóng một vai nghèo nàn đến thế nào trong đời cô. Anh nhìn cô trong khi cô ngủ như thể anh và cô chưa từng sống cùng nhau như vợ chồng. Đôi mắt tò mò của anh dừng lâu trên mặt và mái tóc cô: và khi anh nghĩ cô hẳn đã ra sao hồi ấy, trong thời nhan sắc thiếu nữ đầu tiên, một nỗi thương xót kỳ lạ, như tình bạn, dành cho cô lọt vào tâm hồn anh. Anh không thích nói, dù chỉ với chính mình, rằng mặt cô không còn đẹp nữa nhưng anh biết đó không còn là gương mặt mà Michael Furey đã liều chết vì nó. [joyce-dubliners:15.453] Có lẽ cô đã không kể cho anh hết câu chuyện. Mắt anh chuyển sang chiếc ghế mà cô đã vắt một số quần áo lên. Một sợi dây váy lót thõng xuống sàn. Một chiếc giày ống đứng thẳng, phần trên mềm rũ xuống: chiếc kia nằm nghiêng. Anh lấy làm lạ về cơn bão cảm xúc của anh một giờ trước. Nó từ đâu mà ra? Từ bữa tối của dì, từ bài diễn văn ngu ngốc của chính anh, từ rượu và khiêu vũ, cuộc vui lúc chào chúc ngủ ngon ở sảnh, niềm vui của cuộc đi bộ dọc sông trong tuyết. Dì Julia tội nghiệp! Dì cũng sẽ sớm thành một cái bóng bên cạnh cái bóng của Patrick Morkan và con ngựa của ông. Anh đã bắt gặp vẻ hốc hác ấy trên mặt dì trong một thoáng khi dì hát Arrayed for the Bridal. Có lẽ chẳng bao lâu nữa anh sẽ ngồi trong chính phòng khách ấy, mặc đồ đen, chiếc mũ lụa đặt trên đầu gối. Rèm sẽ kéo xuống và dì Kate sẽ ngồi bên anh, khóc và xì mũi và kể anh nghe Julia đã chết thế nào. Anh sẽ lục tìm trong đầu những lời có thể an ủi dì, và chỉ tìm ra những lời què quặt vô dụng. Phải, phải: điều đó sẽ xảy ra rất sớm. [joyce-dubliners:15.454] Không khí trong phòng làm lạnh vai anh. Anh thận trọng duỗi người dưới tấm ga và nằm xuống bên vợ. Từng người một, họ đều đang hóa thành những cái bóng. Thà dám bước sang thế giới bên kia, trong vinh quang trọn vẹn của một đam mê nào đó, còn hơn tàn lụi héo hon ủ dột vì tuổi già. Anh nghĩ đến người nằm bên anh đã khóa kín trong tim suốt bao nhiêu năm hình ảnh đôi mắt người yêu cô, khi cậu ấy nói với cô rằng cậu không muốn sống. [joyce-dubliners:15.455] Những giọt lệ rộng lượng dâng đầy mắt Gabriel. Bản thân anh chưa bao giờ cảm thấy như thế đối với người đàn bà nào, nhưng anh biết một cảm giác như thế hẳn là tình yêu. Lệ tụ dày hơn trong mắt anh và trong bóng tối nửa vời anh tưởng như thấy bóng một chàng trai đứng dưới một gốc cây đang nhỏ giọt. Những hình bóng khác ở gần. Linh hồn anh đã tới gần miền nơi muôn vàn đoàn quân người chết trú ngụ. Anh nhận biết, nhưng không sao nắm bắt, sự tồn tại thất thường và chập chờn của họ. Bản thân anh đang phai dần vào một thế giới xám xịt, không thể chạm tới: chính cái thế giới rắn chắc mà những người chết này từng dựng nên và sống trong đó đang tan ra và co lại. [joyce-dubliners:15.456] Vài tiếng gõ nhẹ trên ô kính làm anh quay về phía cửa sổ. Tuyết lại bắt đầu rơi. Anh ngái ngủ nhìn những bông tuyết, bạc và sẫm, rơi xiên trong ánh đèn. Đã đến lúc anh lên đường đi về phía tây. Phải, báo chí đã nói đúng: tuyết phủ khắp Ireland. Tuyết đang rơi trên mọi miền của vùng đồng bằng trung tâm tối sẫm, trên những ngọn đồi trơ trụi cây, rơi nhẹ trên Bog of Allen và, xa hơn về phía tây, rơi nhẹ xuống những ngọn sóng đen và nổi loạn của sông Shannon. Tuyết cũng đang rơi trên từng nơi của nghĩa địa cô quạnh trên đồi, nơi Michael Furey nằm chôn. Nó phủ thành đống dày trên những cây thánh giá xiêu vẹo và bia mộ, trên những mũi giáo của cánh cổng nhỏ, trên những bụi gai cằn. Linh hồn anh ngất đi chầm chậm khi anh nghe tuyết khe khẽ rơi khắp vũ trụ và khe khẽ rơi xuống, như sự giáng xuống của cái kết cuối cùng của họ, trên tất cả người sống và người chết.