Cái chết của Danton
Georg Büchner
Original title: Dantons Tod
Bản dịch tiếng Việt bằng AI · đánh giá AI v2
Edition: buchner-dantons-tod-vi-ai-2026
Canonical URL: https://streamentry.github.io/LitMundi/vi/read/buchner-dantons-tod/buchner-dantons-tod-vi-ai-2026/
AI-reviewed translation. Weighted AI assessment: 8.73/10 under litmundi-literary-v2. No independent human literary review is claimed. Reader corrections may lead to revision.
Publication: published; ai_reviewed
Translator: LitMundi AI translation (Claude)
Editors: none recorded
Reviewers: no independent literary certification
AI assessment systems: litmundi-ai-literary-assessment
Review evidence: https://github.com/streamentry/LitMundi/blob/main/corpus/reviews/buchner-dantons-tod/buchner-dantons-tod-vi-ai-2026/ai-review-v2-2026-11-06.json
Source edition: buchner-dantons-tod-de-pg5072
Source edition URL: https://streamentry.github.io/LitMundi/en/read/buchner-dantons-tod/buchner-dantons-tod-de-pg5072/
Source: Georg Büchner, Dantons Tod (1835). Project Gutenberg #5072.
Source witness URL: https://www.gutenberg.org/cache/epub/5072/pg5072-images.html
Source catalog URL: https://www.gutenberg.org/ebooks/5072
Source witness description: The title, cast list and four acts of Project Gutenberg #5072. No claim of a newly inspected printed copy.
Edition provenance: Complete direct AI-generated Vietnamese translation from the identified original-language source edition; no existing Vietnamese text or modern relay translation was used.
License: CC-BY-4.0
Rights: AI-produced Vietnamese translation generated and revised directly from the separately assessed historical original. Under the project AI-content policy, any applicable rights controlled by the publishing maintainer are offered under CC BY 4.0. No human authorship, exclusive copyright, new restriction on public-domain material or worldwide protection is asserted; original-source and third-party rights remain separate. No human creative contributors are recorded for this edition.
Canonical content SHA-256: 5504fce363352825b2d4537873bd5962406d576038eaa86264106564a2d88df0
Content rights are edition-specific; the software MIT license does not relicense literature.

[buchner-dantons-tod:1.1]
Cái chết của Danton

[buchner-dantons-tod:1.2]
Một vở kịch

[buchner-dantons-tod:1.3]
Nhân vật:

[buchner-dantons-tod:1.4]
Đại biểu Quốc ước:
Georg Danton
Legendre
Camille Desmoulins
Hérault-Séchelles
Lacroix
Philippeau
Fabre d'Eglantine
Mercier
Thomas Payne

[buchner-dantons-tod:1.5]
Thành viên Ủy ban Cứu quốc:
Robespierre
St. Just
Barère
Collot d'Herbois
Billaud-Varennes

[buchner-dantons-tod:1.6]
Chaumette, Biện lý Hội đồng Thành phố

[buchner-dantons-tod:1.7]
Dillon, một tướng

[buchner-dantons-tod:1.8]
Fouquier-Tinville, Công tố viên

[buchner-dantons-tod:1.9]
Amar và Vouland, thành viên Ủy ban An ninh

[buchner-dantons-tod:1.10]
Herman và Dumas, chánh án Tòa án Cách mạng

[buchner-dantons-tod:1.11]
Paris, bạn của Danton

[buchner-dantons-tod:1.12]
Simon, người nhắc vở

[buchner-dantons-tod:1.13]
Vợ Simon

[buchner-dantons-tod:1.14]
Laflotte

[buchner-dantons-tod:1.15]
Julie, vợ Danton

[buchner-dantons-tod:1.16]
Lucile, vợ Camille Desmoulins

[buchner-dantons-tod:1.17]
Rosalie, Adelaide và Marion, các cô gái giang hồ

[buchner-dantons-tod:1.18]
Các quý bà bên bàn đánh bài, các quý ông quý bà cùng một chàng trai trẻ và Eugenie trên lối đi dạo, công dân, lính công dân, đại biểu xứ Lyon và các đại biểu khác, phái Jacobin, chủ tịch Câu lạc bộ Jacobin và chủ tịch Quốc ước, cai ngục, đao phủ và phu xe, đàn ông đàn bà trong dân chúng, các cô gái giang hồ, ca sĩ hát rong, ăn mày, v.v.

[buchner-dantons-tod:2.1]
Hồi thứ nhất

[buchner-dantons-tod:2.2]
Cảnh thứ nhất

[buchner-dantons-tod:2.3]
Hérault-Séchelles, vài quý bà bên bàn đánh bài. Danton và Julie ngồi xa hơn một chút, Danton trên chiếc ghế đẩu dưới chân Julie.

[buchner-dantons-tod:2.4]
Danton.
Nhìn bà đẹp kia kìa, xòe bài khéo chưa! Ừ thật, bà ấy sành đấy; người ta bảo bà ấy lúc nào cũng chìa cho chồng quân cơ, còn thiên hạ thì chìa quân rô.—Các bà làm người ta phải yêu cả sự dối trá.

[buchner-dantons-tod:2.5]
Julie.
Anh có tin em không?

[buchner-dantons-tod:2.6]
Danton.
Biết đâu được! Chúng ta biết nhau chẳng bao nhiêu. Chúng ta là loài da dày, giơ tay ra với nhau, nhưng công cốc, chỉ cọ lớp da thô vào nhau—chúng ta cô đơn lắm.

[buchner-dantons-tod:2.7]
Julie.
Anh biết em mà, Danton.

[buchner-dantons-tod:2.8]
Danton.
Ừ, cái mà người ta gọi là biết. Em có đôi mắt đen, mái tóc xoăn, nước da mịn, và lúc nào cũng gọi anh: Georg thân yêu! Nhưng (anh chỉ vào trán và mắt em) ở đây, ở đây, đằng sau cái này có gì? Thôi đi, giác quan chúng ta thô lắm. Biết nhau ư? Chúng ta phải bẻ toang hộp sọ nhau ra, rồi lôi ý nghĩ từ thớ não kéo ra.—

[buchner-dantons-tod:2.9]
Một quý bà (nói với Hérault).
Ông định làm gì với mấy ngón tay thế?

[buchner-dantons-tod:2.10]
Hérault.
Có gì đâu!

[buchner-dantons-tod:2.11]
Quý bà.
Đừng gập ngón cái vào thế, nhìn không ra gì!

[buchner-dantons-tod:2.12]
Hérault.
Bà cứ nhìn đi, cái thứ này có một diện mạo riêng lắm.—

[buchner-dantons-tod:2.13]
Danton.
Không, Julie, anh yêu em như yêu nấm mồ.

[buchner-dantons-tod:2.14]
Julie (quay đi).
Ôi!

[buchner-dantons-tod:2.15]
Danton.
Không, nghe anh nói! Người ta bảo trong mồ có yên nghỉ, mồ và yên nghỉ là một. Nếu vậy thì anh nằm trong lòng em là đã ở dưới đất rồi. Nấm mồ ngọt ngào, đôi môi em là chuông tang, giọng em là tiếng chuông đưa anh, ngực em là gò mộ anh, còn tim em là quan tài của anh.—

[buchner-dantons-tod:2.16]
Quý bà.
Thua rồi!

[buchner-dantons-tod:2.17]
Hérault.
Đó là một cuộc phiêu lưu tình ái, và cũng tốn tiền như mọi cuộc khác.

[buchner-dantons-tod:2.18]
Quý bà.
Vậy là ông tỏ tình như người câm điếc, bằng ngón tay.

[buchner-dantons-tod:2.19]
Hérault.
Ơ, sao lại không? Thậm chí người ta còn bảo chính thứ đó là dễ hiểu nhất.—Tôi từng nhen một mối tình với bà hậu trong bộ bài; ngón tay tôi là những hoàng tử hóa thành nhện, còn bà, thưa bà, là nàng tiên; nhưng chuyện hỏng cả, bà đầm lúc nào cũng nằm cữ, giây phút nào cũng đẻ ra một thằng bồi. Tôi sẽ chẳng cho con gái tôi chơi trò như thế, các ông các bà đè lên nhau mới thô bỉ làm sao, mà lũ bồi thì lăn ngay theo sau.

[buchner-dantons-tod:2.20]
(Camille Desmoulins và Philippeau bước vào.)

[buchner-dantons-tod:2.21]
Hérault.
Philippeau, mắt anh sao buồn thế! Anh làm thủng cái mũ đỏ rồi à? Thánh Jacques làm mặt nặng với anh à? Lúc chém đầu trời có mưa không? Hay anh bị chỗ xấu nên chẳng thấy gì?

[buchner-dantons-tod:2.22]
Camille.
Anh nhại Socrates đấy. Anh có biết vị thần thánh ấy hỏi Alcibiades điều gì, khi một hôm thấy cậu ta ủ rũ chán chường không: “Cậu mất khiên ngoài chiến trường à? Cậu thua trong cuộc chạy đua hay cuộc đấu kiếm? Có ai hát hay hơn, gảy đàn hay hơn cậu à?” Những người cộng hòa cổ điển làm sao! Thử đặt cái lãng mạn máy chém của chúng ta bên cạnh xem!

[buchner-dantons-tod:2.23]
Philippeau.
Hôm nay lại hai mươi nạn nhân rơi đầu. Chúng ta đã lầm, người ta đưa phái Hébert lên đoạn đầu đài chỉ vì họ làm chưa đủ bài bản, có lẽ cũng vì bọn Thập nhân tưởng mình tiêu đời nếu chỉ một tuần nữa còn có những kẻ bị sợ hơn chúng.

[buchner-dantons-tod:2.24]
Hérault.
Họ muốn biến chúng ta thành người trước Đại hồng thủy. St. Just chẳng ngại thấy chúng ta lại bò bằng bốn chân, để gã luật sư xứ Arras theo máy móc của anh thợ đồng hồ xứ Genève mà bịa cho chúng ta mũ đệm chống ngã, ghế học trò và một ông Chúa.

[buchner-dantons-tod:2.25]
Philippeau.
Họ sẽ chẳng ngần ngại gắn thêm vài con số không vào sổ nợ của Marat. Đến bao giờ chúng ta còn bẩn thỉu đẫm máu như trẻ sơ sinh, lấy quan tài làm nôi và chơi với đầu người? Phải tiến lên: Ủy ban Khoan hồng phải được thông qua, các đại biểu bị trục xuất phải được đón về!

[buchner-dantons-tod:2.26]
Hérault.
Cách mạng đã đến giai đoạn tái tổ chức.—Cách mạng phải chấm dứt, và Cộng hòa phải bắt đầu.—Trong các nguyên tắc nhà nước của chúng ta, quyền phải thế chỗ bổn phận, an lạc thế chỗ đức hạnh, tự vệ thế chỗ hình phạt. Mỗi người phải có thể khẳng định mình và sống đúng bản tính mình. Hợp lý hay vô lý, có học hay vô học, tốt hay xấu, nhà nước không việc gì phải bận tâm. Tất cả chúng ta đều là kẻ điên, không ai có quyền áp đặt cơn điên riêng của mình lên người khác.—Mỗi người phải được hưởng thụ theo cách của mình, nhưng sao cho không ai hưởng thụ trên thiệt hại của người khác hay phá bĩnh thú vui riêng của họ.

[buchner-dantons-tod:2.27]
Camille.
Thể chế nhà nước phải là chiếc áo trong suốt ôm sát thân thể dân tộc. Mỗi mạch máu phồng lên, mỗi bắp thịt căng ra, mỗi sợi gân giật lên đều phải hằn rõ trong đó. Dáng người đẹp hay xấu, nó vẫn có quyền là chính nó; chúng ta không có quyền may cho nó cái áo con theo ý thích.—Chúng ta sẽ đánh vào tay những kẻ muốn choàng khăn nữ tu lên đôi vai trần của nàng tội nhân đáng yêu là nước Pháp.—Chúng ta muốn những vị thần khỏa thân, những nữ tín đồ Bacchus, những thế vận hội Olympia, và từ đôi môi du dương: ôi, thứ tình yêu độc ác làm rã rời chân tay!—Chúng ta không cấm người La Mã ngồi xó nấu củ cải, nhưng họ đừng hòng bắt chúng ta xem đấu sĩ nữa.—Epicurus thần thánh và nàng Venus có cặp mông đẹp, chứ không phải các thánh Marat và Chalier, phải làm người gác cổng của nền Cộng hòa.—Danton, anh sẽ mở cuộc tấn công ở Quốc ước!

[buchner-dantons-tod:2.28]
Danton.
Tôi sẽ, anh sẽ, hắn sẽ. Nếu đến lúc đó ta còn sống! mấy bà già vẫn nói. Một giờ nữa thì sáu mươi phút sẽ trôi qua. Phải không, chú em?

[buchner-dantons-tod:2.29]
Camille.
Nói thế để làm gì? Chuyện đó hiển nhiên rồi.

[buchner-dantons-tod:2.30]
Danton.
Ồ, cái gì cũng hiển nhiên. Vậy ai sẽ biến tất cả những điều tốt đẹp ấy thành hiện thực?

[buchner-dantons-tod:2.31]
Philippeau.
Chúng ta và những người lương thiện.

[buchner-dantons-tod:2.32]
Danton.
Chữ “và” ở giữa là một chữ dài, nó giữ chúng ta cách xa nhau một quãng; đường dài quá, lòng lương thiện đứt hơi trước khi ta gặp nhau. Mà dù có gặp!—với người lương thiện thì ta cho vay tiền được, làm cha đỡ đầu cho con họ được, gả con gái cho họ được, nhưng chỉ có thế thôi!

[buchner-dantons-tod:2.33]
Camille.
Anh biết thế, sao còn mở màn cuộc chiến?

[buchner-dantons-tod:2.34]
Danton.
Bọn họ làm tôi ghê tởm. Tôi chưa bao giờ nhìn nổi mấy ông Cato làm bộ làm tịch mà không đá cho một cú. Bản tính tôi vốn thế. (Anh đứng dậy.)

[buchner-dantons-tod:2.35]
Julie.
Anh đi à?

[buchner-dantons-tod:2.36]
Danton (nói với Julie).
Anh phải đi, họ cứ lôi chính trị ra cọ riết rồi anh kiệt mất.—(Vừa đi ra:) Đứng giữa cửa và bản lề, tôi xin báo trước với các anh: tượng Tự do chưa đúc xong, lò vẫn đang rực lửa, tất cả chúng ta còn có thể bỏng tay đấy. (Đi ra.)

[buchner-dantons-tod:2.37]
Camille.
Kệ anh ấy! Các anh tưởng đến lúc phải hành động mà anh ấy còn rụt tay lại được sao?

[buchner-dantons-tod:2.38]
Hérault.
Được, nhưng chỉ để giết thời gian, như người ta chơi cờ.

[buchner-dantons-tod:2.39]
Cảnh thứ hai

[buchner-dantons-tod:2.40]
Một con phố

[buchner-dantons-tod:2.41]
Simon. Vợ ông ta.

[buchner-dantons-tod:2.42]
Simon (đánh vợ).
Đồ mụ tú bà, đồ viên thuốc thủy ngân nhăn nheo, đồ quả táo tội lỗi mọt đục!

[buchner-dantons-tod:2.43]
Vợ Simon.
Ơi, cứu với! Cứu với!

[buchner-dantons-tod:2.44]
(Có người chạy tới.)

[buchner-dantons-tod:2.45]
Dân chúng.
Tách ra, tách họ ra!

[buchner-dantons-tod:2.46]
Simon.
Không, để tôi, hỡi người La Mã! Tôi sẽ đập tan bộ xương này! Đồ nữ tư tế Vesta!

[buchner-dantons-tod:2.47]
Vợ Simon.
Tôi mà là nữ tư tế Vesta? Hay đấy, để xem nào.

[buchner-dantons-tod:2.48]
Simon.
Vậy ta xé áo khỏi vai ngươi,
Rồi ném xác ngươi trần truồng ra nắng.

[buchner-dantons-tod:2.49]
Đồ giường điếm, mỗi nếp nhăn trên người mày đều làm tổ cho dâm loạn. (Họ bị tách ra.)

[buchner-dantons-tod:2.50]
Công dân thứ nhất.
Chuyện gì thế?

[buchner-dantons-tod:2.51]
Simon.
Trinh nữ đâu? Nói đi! Không, nói thế không được. Cô gái! Không, thế cũng không. Người đàn bà, bà vợ! Cũng không, cũng không! Còn một cái tên nữa; ôi, nó làm tôi nghẹt thở! Tôi không đủ hơi để nói ra.

[buchner-dantons-tod:2.52]
Công dân thứ hai.
Thế là hay, không thì cái tên ấy sực mùi rượu.

[buchner-dantons-tod:2.53]
Simon.
Cụ Virginius già, che cái đầu hói của cụ đi—con quạ Nhục nhã đang đậu trên đó, mổ vào mắt cụ. Đưa tôi con dao, hỡi người La Mã! (Ông ngã xuống.)

[buchner-dantons-tod:2.54]
Vợ Simon.
Ôi, ông ấy vốn là người tử tế, chỉ tội không uống được nhiều; rượu vào là ngáng chân ngay.

[buchner-dantons-tod:2.55]
Công dân thứ hai.
Thế thì ông ấy đi bằng ba chân.

[buchner-dantons-tod:2.56]
Vợ Simon.
Không, ông ấy ngã.

[buchner-dantons-tod:2.57]
Công dân thứ hai.
Đúng rồi, trước hết ông ấy đi bằng ba chân, rồi ngã đè lên cái chân thứ ba, cho đến khi chính cái chân thứ ba lại đổ.

[buchner-dantons-tod:2.58]
Simon.
Mày là cái lưỡi ma cà rồng hút máu tim nóng nhất của tao.

[buchner-dantons-tod:2.59]
Vợ Simon.
Kệ ông ấy, giờ này ông ấy lúc nào cũng sướt mướt; rồi sẽ qua thôi.

[buchner-dantons-tod:2.60]
Công dân thứ nhất.
Rốt cuộc là chuyện gì?

[buchner-dantons-tod:2.61]
Vợ Simon.
Các ông thấy đấy: tôi ngồi đây trên hòn đá, dưới nắng, sưởi cho ấm, các ông thấy đấy—vì nhà tôi hết củi, các ông thấy đấy—

[buchner-dantons-tod:2.62]
Công dân thứ hai.
Thế thì sưởi bằng cái mũi chồng bà.

[buchner-dantons-tod:2.63]
Vợ Simon.
Rồi con gái tôi đi xuống góc phố đằng kia—nó là đứa ngoan, nuôi cha mẹ.

[buchner-dantons-tod:2.64]
Simon.
Ha, mụ thú nhận rồi!

[buchner-dantons-tod:2.65]
Vợ Simon.
Đồ Judas! Mày có cái quần nào mà kéo lên, nếu mấy cậu ấm không tụt quần xuống chỗ nó? Đồ thùng rượu, mày muốn chết khát khi cái vòi nhỏ thôi chảy hả?—Mình làm lụng bằng đủ mọi bộ phận, sao lại không bằng cái đó; mẹ nó đã làm lụng bằng cái đó lúc đẻ ra nó, và đã đau; nó làm vì mẹ nó bằng cái đó không được sao, hả? mà nó có đau gì khi làm không, hả? Đồ ngu!

[buchner-dantons-tod:2.66]
Simon.
Ha, Lucretia! con dao, đưa tôi con dao, hỡi người La Mã! Ha, Appius Claudius!

[buchner-dantons-tod:2.67]
Công dân thứ nhất.
Phải, một con dao, nhưng không phải cho con điếm nghèo này! Nó làm gì nào? Chẳng làm gì! Cái đói của nó làm điếm và ăn xin. Một con dao cho bọn mua thịt vợ con gái chúng ta. Khốn cho những kẻ chơi điếm với con gái của dân! Bụng các người sôi ùng ục, còn chúng thì đầy bụng khó tiêu; áo các người thủng lỗ, còn chúng thì áo ấm; tay các người chai sần, còn chúng thì tay nhung. Vậy nên, các người làm lụng, còn chúng chẳng làm gì; vậy nên, các người làm ra, còn chúng ăn cắp; vậy nên, nếu các người muốn đòi lại vài xu từ của cải bị chúng cướp, thì phải đi làm điếm và ăn xin; vậy nên, chúng là quân đạo chích, và phải đập chết chúng!

[buchner-dantons-tod:2.68]
Công dân thứ ba.
Trong huyết quản chúng chẳng có máu nào ngoài thứ máu chúng hút của chúng ta. Chúng bảo: đập chết bọn quý tộc đi, đó là lũ sói! Chúng ta treo bọn quý tộc lên cột đèn. Chúng bảo: quyền phủ quyết ăn mất bánh mì của các người; chúng ta đập chết quyền phủ quyết. Chúng bảo: phái Girondin bỏ đói các người; chúng ta chém phái Girondin. Nhưng chúng lột sạch xác người chết, còn chúng ta vẫn chạy chân trần như trước và rét run. Chúng ta sẽ lột da đùi chúng làm quần, rút mỡ chúng nấu vào súp. Đi! Đập chết kẻ nào áo không thủng lỗ!

[buchner-dantons-tod:2.69]
Công dân thứ nhất.
Đập chết kẻ nào biết đọc biết viết!

[buchner-dantons-tod:2.70]
Công dân thứ hai.
Đập chết kẻ nào ra khỏi nhà là đi chơi xa!

[buchner-dantons-tod:2.71]
Tất cả (gào lên).
Đập chết! Đập chết!

[buchner-dantons-tod:2.72]
(Vài người lôi một thanh niên đến.)

[buchner-dantons-tod:2.73]
Vài giọng.
Hắn có khăn tay! quý tộc! lên cột đèn! lên cột đèn!

[buchner-dantons-tod:2.74]
Công dân thứ hai.
Sao? nó không xỉ mũi bằng tay à? Lên cột đèn! (Một chiếc đèn được hạ xuống.)

[buchner-dantons-tod:2.75]
Thanh niên.
Ôi, thưa các ngài!

[buchner-dantons-tod:2.76]
Công dân thứ hai.
Ở đây không có ngài nào hết! Lên cột đèn!

[buchner-dantons-tod:2.77]
Vài người (hát).
Ai nằm dưới đất đen,
Bị giun gặm nhấm thâu đêm;
Thà treo lơ lửng giữa trời,
Còn hơn thối rữa trong mồ!

[buchner-dantons-tod:2.78]
Thanh niên.
Xin thương xót!

[buchner-dantons-tod:2.79]
Công dân thứ ba.
Chỉ là đùa một chút với cuộn gai quanh cổ thôi! Chỉ một thoáng, bọn tao còn nhân từ hơn chúng mày. Đời bọn tao là bị giết dần bằng lao động; bọn tao treo trên dây sáu chục năm mà giãy giụa, nhưng rồi bọn tao sẽ tự cắt dây.—Lên cột đèn!

[buchner-dantons-tod:2.80]
Thanh niên.
Tùy các người, nhưng vì thế mà các người cũng chẳng sáng ra được đâu.

[buchner-dantons-tod:2.81]
Những người đứng quanh.
Hay! Hay!

[buchner-dantons-tod:2.82]
Vài giọng.
Thả nó đi! (Cậu ta chuồn mất.)

[buchner-dantons-tod:2.83]
(Robespierre bước vào, có đàn bà và dân không quần đi theo.)

[buchner-dantons-tod:2.84]
Robespierre.
Chuyện gì thế, các công dân?

[buchner-dantons-tod:2.85]
Công dân thứ ba.
Còn chuyện gì nữa? Mấy giọt máu hồi tháng Tám tháng Chín chẳng làm má dân hồng lên được. Máy chém chậm quá. Chúng tôi cần một trận mưa rào!

[buchner-dantons-tod:2.86]
Công dân thứ nhất.
Vợ con chúng tôi đang gào đòi bánh mì, chúng tôi sẽ lấy thịt quý tộc mà nhồi cho chúng. Này! đập chết kẻ nào áo không thủng lỗ!

[buchner-dantons-tod:2.87]
Tất cả.
Đập chết! Đập chết!

[buchner-dantons-tod:2.88]
Robespierre.
Nhân danh luật pháp!

[buchner-dantons-tod:2.89]
Công dân thứ nhất.
Luật pháp là cái gì?

[buchner-dantons-tod:2.90]
Robespierre.
Ý chí của nhân dân.

[buchner-dantons-tod:2.91]
Công dân thứ nhất.
Chúng tôi là nhân dân, và chúng tôi muốn không có luật pháp nào cả; vậy nên ý chí ấy chính là luật pháp, vậy nên nhân danh luật pháp thì không còn luật pháp nữa, vậy nên đập chết!

[buchner-dantons-tod:2.92]
Vài giọng.
Nghe Aristides đây! nghe Người Liêm Khiết đây!

[buchner-dantons-tod:2.93]
Một bà.
Hãy nghe đấng Messiah được phái đến để chọn lựa và phán xét; Người sẽ đánh kẻ ác bằng lưỡi gươm sắc bén. Mắt Người là mắt của sự chọn lựa, tay Người là tay của sự phán xét.

[buchner-dantons-tod:2.94]
Robespierre.
Nhân dân tội nghiệp mà đức hạnh! Ngươi làm tròn bổn phận, ngươi hiến tế kẻ thù của ngươi. Nhân dân, ngươi vĩ đại! Ngươi hiển lộ giữa chớp lòa và sấm động. Nhưng, nhân dân, những đòn của ngươi không được làm thương chính thân thể ngươi; trong cơn thịnh nộ ngươi tự sát. Ngươi chỉ có thể ngã bởi sức mạnh của chính ngươi, kẻ thù ngươi biết thế. Những nhà làm luật của ngươi đang thức, họ sẽ dẫn tay ngươi; mắt họ không thể bị lừa, tay ngươi không thể thoát. Hãy cùng tôi đến chỗ phái Jacobin! Anh em của các công dân sẽ mở rộng vòng tay, chúng ta sẽ mở một phiên xử bằng máu đối với kẻ thù.

[buchner-dantons-tod:2.95]
Nhiều giọng.
Đến chỗ phái Jacobin! Robespierre muôn năm! (Tất cả đi ra.)

[buchner-dantons-tod:2.96]
Simon.
Khốn thân tôi, bị bỏ rơi! (Ông cố gượng đứng dậy.)

[buchner-dantons-tod:2.97]
Vợ Simon.
Đây! (Bà đỡ ông.)

[buchner-dantons-tod:2.98]
Simon.
Ôi, Baucis của anh! em chất than hồng lên đầu anh.

[buchner-dantons-tod:2.99]
Vợ Simon.
Đây, đứng cho vững!

[buchner-dantons-tod:2.100]
Simon.
Em quay đi sao? Ha, em tha thứ cho anh được không, Porcia? Anh đánh em ư? Đó không phải tay anh, không phải cánh tay anh, cơn điên của anh làm đấy. Cơn điên là kẻ thù của Hamlet tội nghiệp. Hamlet không làm, Hamlet chối bỏ.

[buchner-dantons-tod:2.101]
Con gái chúng ta đâu, bé Sann của anh đâu?

[buchner-dantons-tod:2.102]
Vợ Simon.
Ở quanh góc kia kìa.

[buchner-dantons-tod:2.103]
Simon.
Đi đến chỗ nó! Nào, người bạn đời đức hạnh của anh. (Cả hai đi ra.)

[buchner-dantons-tod:2.104]
Cảnh thứ ba
Câu lạc bộ Jacobin

[buchner-dantons-tod:2.105]
Một người xứ Lyon.
Anh em Lyon phái chúng tôi đến để trút vào lòng các công dân nỗi bất bình cay đắng của họ. Chúng tôi không biết cỗ xe chở Ronsin ra máy chém có phải là xe tang của Tự do hay không, nhưng chúng tôi biết rằng từ hôm đó, những kẻ giết Chalier lại đạp chân xuống đất vững vàng như thể chẳng có nấm mồ nào dành cho chúng. Các công dân quên rồi sao, Lyon là một vết nhơ trên đất Pháp, phải phủ lên bằng xương cốt bọn phản bội? Quên rồi sao, con điếm của các vua này chỉ có thể rửa chứng hủi của nó trong nước sông Rhône? Quên rồi sao, dòng sông cách mạng này phải làm hạm đội của Pitt ngoài Địa Trung Hải mắc cạn trên xác bọn quý tộc? Lòng khoan dung của các công dân đang giết Cách mạng. Hơi thở của một tên quý tộc là tiếng khò khè hấp hối của Tự do. Chỉ kẻ hèn mới chết cho nền Cộng hòa, người Jacobin giết vì nó. Hãy biết rằng: nếu chúng tôi không còn tìm thấy nơi các công dân sức bật của những người ngày mười tháng Tám, tháng Chín và ngày ba mươi mốt tháng Năm, thì chúng tôi chỉ còn lại, như nhà ái quốc Gaillard, con dao găm của Cato. (Tiếng vỗ tay và la hét hỗn loạn.)

[buchner-dantons-tod:2.106]
Một người Jacobin.
Chúng tôi sẽ uống chén độc của Socrates cùng các anh!

[buchner-dantons-tod:2.107]
Legendre (nhảy lên bục diễn thuyết). Chúng ta không cần phải ném mắt sang Lyon. Những kẻ mặc áo lụa, ngồi xe ngựa, ngồi lô trong nhà hát và nói theo từ điển của Viện Hàn lâm, mấy hôm nay vẫn đội đầu vững chắc trên vai. Chúng dí dỏm và bảo rằng cần giúp Marat và Chalier tử đạo lần thứ hai, đem họ ra chém hình nộm. (Hội trường xao động dữ dội.)

[buchner-dantons-tod:2.108]
Vài giọng.
Đó là những kẻ chết rồi, chính cái lưỡi chúng chém chúng.

[buchner-dantons-tod:2.109]
Legendre.
Máu của các vị thánh ấy đổ xuống đầu chúng! Tôi xin hỏi các thành viên Ủy ban Cứu quốc đang có mặt, từ bao giờ tai họ đã điếc đến thế…

[buchner-dantons-tod:2.110]
Collot d'Herbois (ngắt lời ông).
Và tôi hỏi ông, Legendre, tiếng nói của ai đã thổi hơi vào những ý nghĩ như thế để chúng sống dậy và dám cất lời? Đã đến lúc xé mặt nạ. Hãy nghe! Nguyên nhân tố cáo hệ quả của nó, tiếng gọi tố cáo tiếng vang, căn cứ tố cáo kết quả. Ủy ban Cứu quốc hiểu logic hơn, Legendre. Ông cứ bình tĩnh! Những bức tượng bán thân của các thánh sẽ không bị đụng đến, chúng sẽ như đầu Medusa mà biến bọn phản bội thành đá.

[buchner-dantons-tod:2.111]
Robespierre.
Tôi xin phát biểu.

[buchner-dantons-tod:2.112]
Phái Jacobin.
Nghe, nghe Người Liêm Khiết!

[buchner-dantons-tod:2.113]
Robespierre.
Chúng tôi chỉ chờ tiếng kêu phẫn nộ vang lên từ mọi phía để lên tiếng. Mắt chúng tôi mở, chúng tôi thấy kẻ thù đang vũ trang và trỗi dậy, nhưng chúng tôi không đánh tín hiệu báo động; chúng tôi để nhân dân tự canh giữ lấy mình, nhân dân không ngủ, nhân dân đã chộp lấy vũ khí. Chúng tôi để kẻ thù từ ổ phục kích xông ra, để nó tiến lên; giờ nó đứng đó, tự do và không che chắn dưới ánh sáng ban ngày, mỗi đòn đều sẽ trúng nó, nó chết ngay khi các công dân trông thấy nó.

[buchner-dantons-tod:2.114]
Tôi đã nói với các công dân một lần rồi: kẻ thù bên trong của nền Cộng hòa chia làm hai đạo, như hai đạo quân. Dưới những ngọn cờ khác màu và trên những con đường khác nhau nhất, tất cả cùng lao về một đích. Một trong hai phe ấy đã không còn. Trong cơn điên giả tạo, nó tìm cách gạt sang bên những nhà ái quốc đã qua thử thách nhất, coi như những kẻ yếu hèn mòn vẹt, để tước khỏi nền Cộng hòa những cánh tay mạnh nhất. Nó tuyên chiến với Thượng đế và với quyền sở hữu, để tạo một mũi nghi binh có lợi cho các vua. Nó nhại vở kịch cao cả của Cách mạng, để bêu xấu Cách mạng bằng những trò phóng đãng đã được dàn dựng. Chiến thắng của Hébert sẽ biến nền Cộng hòa thành hỗn mang, và chế độ chuyên chế sẽ hả dạ. Thanh gươm của luật pháp đã giáng vào kẻ phản bội. Nhưng người ngoại quốc có hề gì, khi họ còn lại những kẻ tội phạm thuộc loại khác để đạt cùng một mục đích? Chúng ta chưa làm được gì nếu còn phải tiêu diệt một phe khác nữa.

[buchner-dantons-tod:2.115]
Phe ấy là mặt đối lập của phe trước. Nó đẩy chúng ta đến chỗ yếu hèn, khẩu hiệu của nó là: Khoan dung! Nó muốn giật khỏi nhân dân vũ khí và sức mạnh cầm vũ khí, để trao nhân dân trần trụi và rệu rã vào tay các vua.

[buchner-dantons-tod:2.116]
Vũ khí của nền Cộng hòa là khủng bố, sức mạnh của nền Cộng hòa là đức hạnh—đức hạnh, vì thiếu nó thì khủng bố là tai họa; khủng bố, vì thiếu nó thì đức hạnh là bất lực. Khủng bố là sự tuôn trào của đức hạnh, nó chẳng là gì khác ngoài công lý nhanh chóng, nghiêm khắc và không khuất phục. Họ bảo khủng bố là vũ khí của một chính quyền chuyên chế, vậy là chính quyền chúng ta giống chế độ chuyên chế. Dĩ nhiên! nhưng giống theo cách thanh gươm trong tay người anh hùng của tự do giống thanh kiếm cong mà tên tay sai của bạo chúa mang bên mình. Hãy để kẻ chuyên chế cai trị đám thần dân thú vật của hắn bằng khủng bố, hắn có lý, với tư cách một kẻ chuyên chế; hãy dùng khủng bố mà nghiền nát kẻ thù của tự do, và các công dân, với tư cách những người dựng nền Cộng hòa, cũng có lý không kém. Chính quyền cách mạng là sự chuyên chế của tự do chống lại bạo ngược.

[buchner-dantons-tod:2.117]
Khoan dung với bọn bảo hoàng! một số người kêu lên. Khoan dung với lũ ác ôn? Không! Khoan dung cho kẻ vô tội, khoan dung cho kẻ yếu, khoan dung cho người bất hạnh, khoan dung cho nhân loại! Chỉ người công dân hiền hòa mới đáng được xã hội che chở.

[buchner-dantons-tod:2.118]
Trong một nền Cộng hòa, chỉ những người cộng hòa mới là công dân; bảo hoàng và người ngoại quốc là kẻ thù. Trừng phạt những kẻ áp bức nhân loại là nhân từ; tha thứ cho chúng là dã man. Mọi dấu hiệu của thứ đa cảm giả dối đối với tôi đều là những tiếng thở dài bay sang nước Anh hay sang nước Áo.

[buchner-dantons-tod:2.119]
Nhưng không bằng lòng với việc tước vũ khí khỏi cánh tay nhân dân, người ta còn tìm cách đầu độc bằng thói xấu những suối nguồn thiêng liêng nhất của sức mạnh nhân dân. Đó là đòn tấn công tinh vi nhất, nguy hiểm nhất và ghê tởm nhất vào tự do. Chỉ có chủ nghĩa Machiavelli địa ngục nhất mới, nhưng—không! Tôi không muốn nói rằng một kế hoạch như thế có thể được ấp ra trong đầu một con người! Có thể nó xảy ra vô ý, nhưng ý định chẳng liên quan gì, hậu quả vẫn thế, hiểm họa vẫn lớn như nhau! Thói xấu là dấu Cain của chủ nghĩa quý tộc. Trong một nền Cộng hòa, nó không chỉ là tội đạo đức mà còn là tội chính trị; kẻ trụy lạc là kẻ thù chính trị của tự do, hắn càng nguy hiểm cho tự do khi những công lao hắn làm ra vẻ lập cho nó càng lớn. Người công dân nguy hiểm nhất là kẻ dễ dàng dùng hết cả tá mũ đỏ hơn là làm nổi một việc tốt.

[buchner-dantons-tod:2.120]
Các công dân sẽ dễ hiểu tôi, nếu nghĩ đến những kẻ xưa kia sống trong gác xép mà nay đi xe ngựa và gian dâm với các bà hầu tước, nữ nam tước thuở trước. Chúng ta hẳn có quyền hỏi: nhân dân bị cướp, hay bàn tay vàng của các vua bị bóp lại, khi chúng ta, những nhà làm luật của nhân dân, phô trương mọi thói xấu và mọi xa hoa của đám cận thần xưa, khi chúng ta thấy những hầu tước và bá tước của Cách mạng này cưới vợ giàu, mở tiệc linh đình, đánh bạc, nuôi người hầu và mặc quần áo đắt tiền? Chúng ta hẳn có quyền ngạc nhiên khi nghe họ nảy ra ý hay, làm ra vẻ văn nhân và nhiễm chút phong thái lịch lãm. Gần đây người ta đã nhại Tacitus một cách trơ tráo, tôi có thể đáp lại bằng Sallust và đem Catilina ra chế giễu; nhưng tôi nghĩ mình không cần thêm nét vẽ nào nữa, những bức chân dung đã xong.

[buchner-dantons-tod:2.121]
Không hiệp ước, không đình chiến với những kẻ chỉ lo cướp bóc nhân dân, những kẻ hy vọng cướp bóc ấy mà không bị trừng phạt, những kẻ coi nền Cộng hòa là một cuộc đầu cơ và Cách mạng là một nghề! Bị khủng bố bởi dòng thác dữ dội của những tấm gương, chúng rất khẽ khàng tìm cách làm nguội công lý. Người ta tưởng như mỗi tên tự nhủ: “Chúng ta chưa đủ đức hạnh để khủng khiếp đến thế. Các nhà làm luật triết gia ơi, hãy thương sự yếu đuối của chúng tôi! Tôi không dám nói với các ông rằng tôi trụy lạc; vậy tôi xin nói: đừng tàn nhẫn!”

[buchner-dantons-tod:2.122]
Hãy yên lòng, nhân dân đức hạnh, hãy yên lòng, các nhà ái quốc! Hãy nói với anh em các công dân ở Lyon: gươm luật pháp sẽ không gỉ trong tay những người mà các công dân đã giao phó nó!—Chúng ta sẽ nêu cho nền Cộng hòa một tấm gương lớn. (Tiếng vỗ tay vang khắp.)

[buchner-dantons-tod:2.123]
Nhiều giọng.
Cộng hòa muôn năm! Robespierre muôn năm!

[buchner-dantons-tod:2.124]
Chủ tịch.
Phiên họp bế mạc.

[buchner-dantons-tod:2.125]
Cảnh thứ tư

[buchner-dantons-tod:2.126]
Một con phố

[buchner-dantons-tod:2.127]
Lacroix. Legendre.

[buchner-dantons-tod:2.128]
Lacroix.
Anh làm cái gì thế, Legendre! Anh có biết với mấy bức tượng bán thân của anh, anh đang ném đầu ai xuống không?

[buchner-dantons-tod:2.129]
Legendre.
Vài gã công tử bột và mấy mụ đàn bà làm dáng, chỉ thế thôi.

[buchner-dantons-tod:2.130]
Lacroix.
Anh là kẻ tự sát, một cái bóng giết chính bản gốc của mình và vì thế giết luôn bản thân.

[buchner-dantons-tod:2.131]
Legendre.
Tôi không hiểu.

[buchner-dantons-tod:2.132]
Lacroix.
Tôi tưởng Collot đã nói rõ rồi chứ.

[buchner-dantons-tod:2.133]
Legendre.
Thế thì sao? Cứ như một chai sâm banh nổ. Hắn lại say.

[buchner-dantons-tod:2.134]
Lacroix.
Điên, trẻ con và—sao nào?—người say nói sự thật. Thế anh tưởng Robespierre ám chỉ ai khi nói đến Catilina?

[buchner-dantons-tod:2.135]
Legendre.
Ai?

[buchner-dantons-tod:2.136]
Lacroix.
Chuyện đơn giản. Người ta đã đưa bọn vô thần và bọn cực đoan cách mạng lên đoạn đầu đài; nhưng dân vẫn chẳng được giúp gì, vẫn đi chân trần ngoài phố và muốn làm giày bằng da quý tộc. Nhiệt kế máy chém không được tụt; thêm vài độ nữa là Ủy ban Cứu quốc có thể đi tìm giường ngủ trên Quảng trường Cách mạng.

[buchner-dantons-tod:2.137]
Legendre.
Thế mấy bức tượng bán thân của tôi dính gì vào đó?

[buchner-dantons-tod:2.138]
Lacroix.
Anh vẫn chưa thấy à? Anh đã công khai tuyên bố phản cách mạng, anh buộc bọn Thập nhân phải hành động quyết liệt, chính anh dẫn tay chúng. Nhân dân là con Minotaur, tuần nào cũng phải có xác của nó, nếu không nó sẽ nuốt sống chúng.

[buchner-dantons-tod:2.139]
Legendre.
Danton đâu?

[buchner-dantons-tod:2.140]
Lacroix.
Biết đâu được! Anh ấy đang gom nàng Venus xứ Medici từng mảnh một ở khắp các cô gái giang hồ Palais-Royal; anh ấy làm tranh khảm, như anh ấy nói. Trời mới biết giờ anh ấy đang ở bộ phận nào. Tiếc là Tạo hóa cắt vụn cái đẹp ra, như Medea với em trai, rồi gieo từng mảnh vào các thân xác.—Ta đi Palais-Royal thôi! (Cả hai đi ra.)

[buchner-dantons-tod:2.141]
Cảnh thứ năm

[buchner-dantons-tod:2.142]
Một căn phòng

[buchner-dantons-tod:2.143]
Danton. Marion.

[buchner-dantons-tod:2.144]
Marion.
Không, để em! Cứ như thế này dưới chân anh. Em muốn kể anh nghe.

[buchner-dantons-tod:2.145]
Danton.
Em có thể dùng đôi môi cho tốt hơn.

[buchner-dantons-tod:2.146]
Marion.
Không, một lần thôi, để em như thế này.—Mẹ em là người khôn ngoan; mẹ luôn bảo em rằng trinh tiết là một đức tính đẹp. Khi có người vào nhà và bắt đầu nói về một số chuyện, mẹ bảo em ra khỏi phòng; em hỏi người ta muốn gì thì mẹ bảo em phải biết xấu hổ; đưa em cuốn sách để đọc thì hầu như lần nào em cũng phải lật qua mấy trang. Nhưng Kinh Thánh thì em đọc tùy thích, ở đó cái gì cũng thiêng liêng; nhưng trong đó có điều em không hiểu. Em cũng chẳng muốn hỏi ai, em ấp ủ một mình. Rồi mùa xuân đến; quanh em chỗ nào cũng có chuyện xảy ra mà em không dự phần. Em rơi vào một bầu khí riêng, nó gần như làm em nghẹt thở. Em ngắm chân tay mình; đôi lúc em thấy như mình là hai người rồi lại hòa làm một. Hồi đó có một chàng trai đến nhà; anh ta đẹp và hay nói chuyện điên khùng; em không biết rõ anh ta muốn gì, nhưng em phải cười. Mẹ em hay bảo anh ta đến, cả hai đứa em đều thấy hợp. Cuối cùng chúng em chẳng hiểu vì sao lại không được nằm cạnh nhau giữa hai tấm ga giường, cũng như ngồi cạnh nhau trên hai chiếc ghế. Em thấy thú vị hơn nhiều so với chuyện trò với anh ta, và chẳng hiểu vì sao người ta cho em cái ít mà tước đi cái nhiều. Chúng em làm lén. Cứ thế tiếp diễn. Nhưng em thành như biển cả, nuốt hết thảy và đào mỗi lúc một sâu. Với em chỉ có một đối cực, mọi đàn ông hòa làm một thân thể. Bản tính em vốn vậy, ai vượt qua được? Cuối cùng anh ta nhận ra. Một buổi sáng anh ta đến, hôn em như muốn làm em ngạt, tay anh ta thắt quanh cổ em, em sợ khôn tả. Rồi anh ta buông em ra, cười và nói: suýt nữa anh ta đã làm chuyện dại; em cứ giữ lấy cái áo của mình mà dùng, nó sẽ tự sờn đi, anh ta không muốn phá trò vui của em trước thời hạn, dù sao đó cũng là thứ duy nhất em có. Rồi anh ta đi; em lại không biết anh ta muốn gì. Tối đó em ngồi bên cửa sổ; em rất dễ xúc động và chỉ gắn với mọi thứ quanh mình bằng một cảm giác; em chìm vào sóng ráng chiều. Rồi một đám người đi xuống phố, lũ trẻ chạy trước, đàn bà ngó ra từ cửa sổ. Em nhìn xuống: họ khiêng anh ta qua trong một cái giỏ, trăng chiếu lên vầng trán tái nhợt, tóc xoăn ẩm ướt, anh ta đã tự dìm chết. Em phải khóc.—Đó là vết đứt gãy duy nhất trong con người em. Những người khác có ngày lễ và ngày thường, họ làm sáu ngày, ngày thứ bảy thì cầu nguyện, mỗi năm một lần xúc động vào sinh nhật và mỗi năm một lần ngẫm nghĩ vào dịp năm mới. Em chẳng hiểu gì trong đó: em không biết đoạn ngắt, không biết thay đổi. Em lúc nào cũng chỉ là một; một nỗi khao khát và nắm giữ không ngừng, một sức nóng, một dòng chảy. Mẹ em chết vì đau buồn; người ta chỉ tay vào em. Thật ngu. Rốt cuộc cũng như nhau thôi, người ta vui thú với cái gì, với thân thể, với tượng Chúa, với hoa hay đồ chơi trẻ con; cảm giác vẫn là một; ai hưởng thụ nhiều nhất thì cầu nguyện nhiều nhất.

[buchner-dantons-tod:2.147]
Danton.
Sao anh không thể thu trọn vẻ đẹp của em vào mình, không ôm trọn lấy nó?

[buchner-dantons-tod:2.148]
Marion.
Danton, môi anh có mắt.

[buchner-dantons-tod:2.149]
Danton.
Anh muốn là một phần của ête, để tắm em trong dòng thủy triều của anh, để vỡ ra trên từng con sóng nơi thân thể đẹp của em.

[buchner-dantons-tod:2.150]
(Lacroix, Adelaide, Rosalie bước vào.)

[buchner-dantons-tod:2.151]
Lacroix (dừng lại ở cửa).
Tôi phải cười, tôi phải cười.

[buchner-dantons-tod:2.152]
Danton (bực bội).
Sao?

[buchner-dantons-tod:2.153]
Lacroix.
Cái phố chợt hiện ra trong đầu tôi.

[buchner-dantons-tod:2.154]
Danton.
Rồi sao?

[buchner-dantons-tod:2.155]
Lacroix.
Trên phố có mấy con chó, một con chó dogue và một con chó cưng Bologna nhỏ, chúng đang hành nhau.

[buchner-dantons-tod:2.156]
Danton.
Thế là sao?

[buchner-dantons-tod:2.157]
Lacroix.
Lúc nãy tôi chợt nghĩ ra đúng thế, và thế là phải cười. Trông thật gương mẫu! Mấy cô gái ngó ra từ cửa sổ; phải cẩn thận, đừng để họ ngồi ngoài nắng. Không thì ruồi muỗi bò lên tay họ; thế là nảy ra ý nghĩ. Legendre và tôi suýt chạy khắp các phòng tu, mấy nữ tu nhỏ dòng Mặc khải bằng Xác thịt bám vào vạt áo chúng tôi đòi ban phước. Legendre đánh roi kỷ luật cho một cô, nhưng anh ấy sẽ phải ăn chay một tháng vì thế. Đây, tôi dẫn về hai nữ tư tế bằng xương bằng thịt.

[buchner-dantons-tod:2.158]
Marion.
Chào cô Adelaide! chào cô Rosalie!

[buchner-dantons-tod:2.159]
Rosalie.
Lâu lắm rồi chúng tôi không có hân hạnh.

[buchner-dantons-tod:2.160]
Marion.
Tôi cũng tiếc lắm.

[buchner-dantons-tod:2.161]
Adelaide.
Ôi trời, chúng tôi bận cả ngày lẫn đêm.

[buchner-dantons-tod:2.162]
Danton (nói với Rosalie).
Ơ, nhóc, hông em mềm mại ra rồi đấy.

[buchner-dantons-tod:2.163]
Rosalie.
Ôi vâng, ngày nào cũng hoàn thiện thêm.

[buchner-dantons-tod:2.164]
Lacroix.
Sự khác nhau giữa một Adonis cổ đại và một Adonis hiện đại là gì?

[buchner-dantons-tod:2.165]
Danton.
Còn Adelaide thì đã thành e lệ mà hấp dẫn; một sự đổi món đầy ớt. Mặt cô ta trông như chiếc lá vả cô ta che trước toàn thân. Một cây vả bên con đường đông người qua lại thế này cho bóng mát dễ chịu lắm.

[buchner-dantons-tod:2.166]
Adelaide.
Tôi mà là con đường cái quan thì ông…

[buchner-dantons-tod:2.167]
Danton.
Tôi hiểu; đừng giận, cô nhé!

[buchner-dantons-tod:2.168]
Lacroix.
Nghe đã nào! Một Adonis hiện đại không bị lợn rừng mà bị lợn nái xé xác; nó không bị thương ở đùi mà ở bẹn, và từ máu nó không mọc ra hoa hồng, mà nở ra những đóa hoa thủy ngân.

[buchner-dantons-tod:2.169]
Danton.
Ồ thôi đi, cô Rosalie là một pho tượng thân cụt đã phục chế, chỉ có hông và chân là đồ cổ. Cô là một kim la bàn: cái gì cực Đầu đẩy ra thì cực Chân hút vào; khúc giữa là xích đạo, nơi ai đi qua vạch cũng nhận một phép rửa thủy ngân.

[buchner-dantons-tod:2.170]
Lacroix.
Hai nữ tu Từ thiện; mỗi người phục vụ trong một bệnh viện, tức là trong chính thân thể mình.

[buchner-dantons-tod:2.171]
Rosalie.
Các ông xấu hổ chưa, làm tai chúng tôi đỏ hết cả lên!

[buchner-dantons-tod:2.172]
Adelaide.
Các ông nên biết cư xử hơn! (Adelaide và Rosalie đi ra.)

[buchner-dantons-tod:2.173]
Danton.
Chúc ngủ ngon, các em xinh đẹp!

[buchner-dantons-tod:2.174]
Lacroix.
Chúc ngủ ngon, các mỏ thủy ngân!

[buchner-dantons-tod:2.175]
Danton.
Tội nghiệp họ, họ mất bữa tối.

[buchner-dantons-tod:2.176]
Lacroix.
Nghe này, Danton, tôi vừa từ chỗ phái Jacobin về.

[buchner-dantons-tod:2.177]
Danton.
Chỉ thế thôi à?

[buchner-dantons-tod:2.178]
Lacroix.
Mấy người Lyon đọc một bản tuyên ngôn; họ cho rằng chẳng còn cách nào khác ngoài quấn mình vào áo toga. Ai nấy làm bộ mặt như muốn nói với người bên cạnh: Paetus, không đau đâu!—Legendre hô lên rằng phải đập tượng bán thân của Chalier và Marat. Tôi nghĩ anh ta muốn làm mặt mình đỏ lại; anh ta hoàn toàn ra khỏi Khủng bố rồi, lũ trẻ giật áo anh ta ngoài phố.

[buchner-dantons-tod:2.179]
Danton.
Còn Robespierre?

[buchner-dantons-tod:2.180]
Lacroix.
Mân mê ngón tay trên bục và nói: đức hạnh phải trị vì bằng khủng bố. Câu ấy làm tôi đau họng.

[buchner-dantons-tod:2.181]
Danton.
Câu ấy bào ván cho máy chém.

[buchner-dantons-tod:2.182]
Lacroix.
Và Collot gào như bị quỷ ám rằng phải xé mặt nạ.

[buchner-dantons-tod:2.183]
Danton.
Thế thì cả mặt cũng sẽ đi theo.

[buchner-dantons-tod:2.184]
(Paris bước vào.)

[buchner-dantons-tod:2.185]
Lacroix.
Có chuyện gì, Fabricius?

[buchner-dantons-tod:2.186]
Paris.
Rời chỗ phái Jacobin tôi đến gặp Robespierre; tôi đòi một lời giải thích. Ông ta cố làm bộ mặt như Brutus đang hiến tế các con trai. Ông ta nói chung chung về bổn phận, bảo rằng đối với tự do ông ta không biết nể nang, ông ta sẽ hiến tế tất cả, bản thân, em trai, bạn bè.

[buchner-dantons-tod:2.187]
Danton.
Rõ ràng đấy; chỉ cần lật ngược cái thang là ông ta đứng dưới và giữ thang cho bạn bè. Chúng ta mang ơn Legendre, anh ta đã bắt họ phải lên tiếng.

[buchner-dantons-tod:2.188]
Lacroix.
Phái Hébert chưa chết, dân chúng khốn khổ về vật chất, đó là một đòn bẩy ghê gớm. Đĩa cân máu không được lên, nếu Ủy ban Cứu quốc không muốn thành cột đèn của chính mình; họ cần dằn tải, họ cần một cái đầu nặng.

[buchner-dantons-tod:2.189]
Danton.
Tôi biết rõ—Cách mạng như thần Saturn, nó ăn chính các con mình. (Sau một lúc nghĩ:) Nhưng họ sẽ không dám.

[buchner-dantons-tod:2.190]
Lacroix.
Danton, anh là một vị thánh đã chết; nhưng Cách mạng không biết đến thánh tích, nó đã ném xương cốt mọi ông vua ra phố và mọi tượng khỏi các nhà thờ. Anh tin người ta sẽ để anh đứng lại làm tượng đài sao?

[buchner-dantons-tod:2.191]
Danton.
Tên tôi! nhân dân!

[buchner-dantons-tod:2.192]
Lacroix.
Tên anh! Anh là kẻ ôn hòa, tôi cũng vậy, Camille, Philippeau, Hérault cũng vậy. Với dân chúng, yếu đuối và ôn hòa là một; nó đập chết những kẻ đi sau. Mấy anh thợ may khu Mũ Đỏ sẽ thấy cả lịch sử La Mã nằm trong mũi kim của họ, nếu người của tháng Chín mà trước mặt họ còn là kẻ ôn hòa.

[buchner-dantons-tod:2.193]
Danton.
Rất đúng, và ngoài ra—nhân dân như đứa trẻ, cái gì cũng phải bẻ gãy để xem bên trong có gì.

[buchner-dantons-tod:2.194]
Lacroix.
Và ngoài ra, Danton, chúng ta trụy lạc, như Robespierre nói, tức là chúng ta hưởng thụ; còn nhân dân đức hạnh, tức là không hưởng thụ, vì lao động làm cùn các cơ quan hưởng thụ của họ, họ không say sưa vì không có tiền, và không đi nhà thổ vì cổ họng họ hôi mùi phô mai và cá trích, mấy cô gái thấy ghê.

[buchner-dantons-tod:2.195]
Danton.
Nó ghét những kẻ hưởng thụ như hoạn quan ghét đàn ông.

[buchner-dantons-tod:2.196]
Lacroix.
Người ta gọi chúng ta là quân đạo chích, và (cúi vào tai Danton) nói riêng với nhau, cũng có phần nào là thật. Robespierre và nhân dân sẽ đức hạnh. St. Just sẽ viết tiểu thuyết, và Barère sẽ may một bộ Carmagnole rồi khoác chiếc áo choàng nhỏ nhuốm máu lên vai Quốc ước và—tôi thấy hết.

[buchner-dantons-tod:2.197]
Danton.
Anh mơ rồi. Họ chưa bao giờ có gan nếu thiếu tôi, họ sẽ không có gan chống lại tôi; Cách mạng chưa xong, họ còn có thể cần tôi, họ sẽ cất tôi vào kho vũ khí.

[buchner-dantons-tod:2.198]
Lacroix.
Chúng ta phải hành động.

[buchner-dantons-tod:2.199]
Danton.
Rồi sẽ tìm ra cách.

[buchner-dantons-tod:2.200]
Lacroix.
Sẽ tìm ra khi chúng ta tiêu rồi.

[buchner-dantons-tod:2.201]
Marion (nói với Danton).
Môi anh đã lạnh, lời anh đã làm nghẹt nụ hôn của anh.

[buchner-dantons-tod:2.202]
Danton (nói với Marion).
Mất ngần ấy thời gian! Thế mà đáng công lắm!—(Nói với Lacroix:) Mai tôi đến Robespierre; tôi sẽ chọc tức ông ta, ông ta không thể im được. Vậy là mai! Chúc ngủ ngon, các bạn tôi, chúc ngủ ngon! cảm ơn các anh!

[buchner-dantons-tod:2.203]
Lacroix.
Đi đi, các bạn tốt của tôi, cút đi! Chúc ngủ ngon, Danton! Đùi cô gái sẽ chém anh, gò Venus sẽ thành Vách đá Tarpeia của anh. (Đi ra cùng Paris.)

[buchner-dantons-tod:2.204]
Cảnh thứ sáu

[buchner-dantons-tod:2.205]
Một căn phòng

[buchner-dantons-tod:2.206]
Robespierre. Danton. Paris.

[buchner-dantons-tod:2.207]
Robespierre.
Tôi nói với ông, kẻ nào ngăn cánh tay tôi khi tôi rút gươm là kẻ thù của tôi—ý định của hắn không liên quan; kẻ nào cản tôi tự vệ thì giết tôi chẳng khác nào hắn tấn công tôi.

[buchner-dantons-tod:2.208]
Danton.
Nơi tự vệ chấm dứt, giết người bắt đầu; tôi không thấy lý do nào còn buộc chúng ta phải giết nữa.

[buchner-dantons-tod:2.209]
Robespierre.
Cách mạng xã hội chưa xong; kẻ nào làm xong nửa cuộc cách mạng là tự đào mồ chôn mình. Giới thượng lưu chưa chết, sức mạnh lành mạnh của nhân dân phải thế chỗ cái giai cấp đã bị cù lét đến rã rời về mọi mặt này. Thói xấu phải bị trừng phạt, đức hạnh phải trị vì bằng khủng bố.

[buchner-dantons-tod:2.210]
Danton.
Tôi không hiểu chữ trừng phạt.—Cái đức hạnh của ông, Robespierre! Ông không lấy tiền, không mắc nợ, không ngủ với người đàn bà nào, lúc nào cũng mặc áo tử tế và chưa bao giờ say. Robespierre, ông chính trực đến phát giận. Tôi sẽ xấu hổ nếu ba chục năm trời đi lại giữa trời và đất với cùng một bộ mặt đạo đức, chỉ vì cái thú đáng thương là thấy người khác tệ hơn mình.—Trong ông chẳng lẽ không có gì thỉnh thoảng thì thầm thật khẽ, thật kín: ông nói dối, ông nói dối!?

[buchner-dantons-tod:2.211]
Robespierre.
Lương tâm tôi trong sạch.

[buchner-dantons-tod:2.212]
Danton.
Lương tâm là tấm gương mà con khỉ tự giày vò mình trước đó; ai cũng chải chuốt như mình biết, và theo cách riêng mà tìm lấy thú vui. Đáng gì mà túm tóc nhau vì chuyện ấy! Ai cũng có thể tự vệ khi người khác phá thú vui của mình. Ông có quyền biến máy chém thành chậu giặt đồ bẩn của người khác, biến những cái đầu bị chặt thành viên tẩy vết cho quần áo bẩn của họ, chỉ vì ông lúc nào cũng mặc chiếc áo chải sạch sao? Phải, ông có thể tự vệ nếu họ nhổ vào áo hay xé thủng nó; nhưng việc gì đến ông, chừng nào họ để ông yên? Nếu họ không ngại cứ thế đi lại, thì ông vì thế có quyền nhốt họ xuống lỗ mồ sao? Ông là cảnh sát của Trời à? Và nếu ông không chịu nổi cảnh ấy như Chúa tốt bụng của ông chịu được, thì cứ lấy khăn tay che mắt lại.

[buchner-dantons-tod:2.213]
Robespierre.
Ông chối bỏ đức hạnh?

[buchner-dantons-tod:2.214]
Danton.
Và cả thói xấu. Chỉ có những người theo Epicurus, thô và tinh, Chúa Kitô là tinh nhất; đó là khác biệt duy nhất tôi tìm ra giữa người với người. Ai cũng hành động theo bản tính mình, tức là làm cái gì khiến mình dễ chịu.—Phải không, Người Liêm Khiết, thật tàn nhẫn khi đạp gót giày ông ra như thế?

[buchner-dantons-tod:2.215]
Robespierre.
Danton, có những thời điểm thói xấu là tội phản quốc.

[buchner-dantons-tod:2.216]
Danton.
Ông không được cấm nó, vì Trời, đừng, thế là vô ơn; ông nợ nó quá nhiều, nhờ sự tương phản.—Vả lại, để giữ cho đúng khái niệm của ông, những đòn của chúng ta phải có ích cho Cộng hòa, không được giáng vào người vô tội cùng với kẻ có tội.

[buchner-dantons-tod:2.217]
Robespierre.
Ai bảo ông là đã đánh trúng một người vô tội?

[buchner-dantons-tod:2.218]
Danton.
Nghe không, Fabricius? Chẳng có người vô tội nào chết! (Ông đi; lúc đi ra, nói với Paris:) Chúng ta không được mất một phút, chúng ta phải xuất hiện! (Danton và Paris đi ra.)

[buchner-dantons-tod:2.219]
Robespierre (một mình). Cứ đi đi! Hắn muốn bắt ngựa Cách mạng dừng trước nhà thổ, như người đánh xe dừng bầy ngựa đã tập; chúng sẽ đủ sức lôi hắn ra Quảng trường Cách mạng.

[buchner-dantons-tod:2.220]
Đạp gót giày tôi! Để giữ cho đúng khái niệm của ông!—Khoan! Khoan! Có phải chính là chuyện đó không? Họ sẽ nói thân hình khổng lồ của hắn đã đổ quá nhiều bóng lên tôi, nên tôi mới bảo hắn tránh khỏi ánh nắng.—Và nếu họ nói đúng? Có thật cần thiết đến thế không? Có, có! Cộng hòa! Hắn phải đi.

[buchner-dantons-tod:2.221]
Thật nực cười, các ý nghĩ của tôi giám sát lẫn nhau thế nào.—Hắn phải đi. Kẻ nào đứng lại giữa đám đông đang xô tới thì chống cự chẳng khác nào đối đầu với nó: hắn sẽ bị giẫm nát.

[buchner-dantons-tod:2.222]
Chúng ta sẽ không để con tàu Cách mạng mắc cạn trên những tính toán nông cạn và bãi bùn của những kẻ này; phải chặt bàn tay nào dám níu nó lại—dù hắn có ngoạm bằng răng!

[buchner-dantons-tod:2.223]
Diệt trừ một xã hội đã lột áo của giới quý tộc chết và thừa kế bệnh hủi của nó!

[buchner-dantons-tod:2.224]
Không đức hạnh! Đức hạnh là gót giày của tôi! Theo khái niệm của tôi!—Sao nó cứ quay lại mãi.—Sao tôi không gạt được ý nghĩ ấy? Nó cứ chỉ bằng ngón tay đẫm máu vào đó, vào đó! Tôi quấn bao nhiêu giẻ lên cũng được, máu vẫn thấm ra.—(Sau một lúc ngừng:) Tôi không biết cái gì trong tôi đang dối cái kia.

[buchner-dantons-tod:2.225]
(Ông bước đến bên cửa sổ.) Đêm ngáy trên mặt đất và trở mình trong cơn mơ hoang dại. Những ý nghĩ, những ước muốn, khó mà thoáng đoán, rối ren không hình dạng, rụt rè chui nấp khỏi ánh sáng ban ngày, giờ nhận lấy hình hài và áo quần mà lẻn vào ngôi nhà tĩnh lặng của giấc mơ. Chúng mở cửa, chúng ngó ra cửa sổ, chúng thành da thịt được nửa chừng, tay chân duỗi ra trong giấc ngủ, môi lầm thầm.—Và sự thức của ta chẳng phải là một giấc mơ sáng hơn sao? chúng ta chẳng phải là kẻ mộng du sao? hành động của chúng ta chẳng phải như hành động trong mơ, chỉ rõ hơn, dứt khoát hơn, trọn vẹn hơn sao? Ai lại trách chúng ta vì thế? Trong một giờ, tinh thần làm xong nhiều việc của ý nghĩ hơn cả cơ thể uể oải của ta làm theo nổi trong nhiều năm. Tội lỗi nằm trong ý nghĩ. Ý nghĩ có thành hành động hay không, thân xác có diễn lại nó hay không, đó là chuyện ngẫu nhiên.

[buchner-dantons-tod:2.226]
(St. Just bước vào.)

[buchner-dantons-tod:2.227]
Robespierre.
Này, ai ở trong bóng tối đó? Này, đèn, đèn!

[buchner-dantons-tod:2.228]
St. Just.
Ông nhận ra giọng tôi chứ?

[buchner-dantons-tod:2.229]
Robespierre.
À, ông, St. Just!

[buchner-dantons-tod:2.230]
(Một người hầu gái mang đèn đến.)

[buchner-dantons-tod:2.231]
St. Just.
Ông ở một mình à?

[buchner-dantons-tod:2.232]
Robespierre.
Danton vừa đi khỏi.

[buchner-dantons-tod:2.233]
St. Just. Tôi gặp hắn dọc đường ở Palais-Royal. Hắn làm bộ mặt cách mạng và nói bằng những câu châm biếm; hắn xưng hô thân mật với dân không quần, mấy cô gái giang hồ chạy theo sau bắp chân hắn, còn người ta thì đứng lại thì thầm vào tai nhau những điều hắn đã nói.—Chúng ta sẽ mất lợi thế tấn công. Ông còn muốn do dự lâu nữa không? Chúng tôi sẽ hành động mà không có ông. Chúng tôi đã quyết.

[buchner-dantons-tod:2.234]
Robespierre.
Các ông định làm gì?

[buchner-dantons-tod:2.235]
St. Just.
Chúng tôi triệu tập Ủy ban Lập pháp, Ủy ban An ninh và Ủy ban Cứu quốc họp long trọng.

[buchner-dantons-tod:2.236]
Robespierre.
Lắm thủ tục.

[buchner-dantons-tod:2.237]
St. Just. Chúng ta phải chôn cái xác lớn ấy một cách đàng hoàng, như thầy tu, không phải như kẻ giết người; không được cắt xẻo nó, mọi chi thể của nó phải xuống mồ cùng.

[buchner-dantons-tod:2.238]
Robespierre.
Nói rõ hơn đi!

[buchner-dantons-tod:2.239]
St. Just.
Chúng ta phải chôn hắn trong trọn bộ giáp trụ, và giết ngựa cùng nô lệ của hắn trên gò mộ: Lacroix—

[buchner-dantons-tod:2.240]
Robespierre.
Một tên đạo chích chính hiệu, trước làm thư ký luật sư, nay làm Trung tướng nước Pháp. Tiếp!

[buchner-dantons-tod:2.241]
St. Just.
Hérault-Séchelles.

[buchner-dantons-tod:2.242]
Robespierre.
Một cái đầu đẹp!

[buchner-dantons-tod:2.243]
St. Just.
Hắn là chữ cái đầu được vẽ đẹp của bản Hiến pháp; chúng ta không cần thứ trang trí ấy nữa, nó sẽ bị xóa.—Philippeau.—Camille.

[buchner-dantons-tod:2.244]
Robespierre.
Cả cậu ta nữa sao?

[buchner-dantons-tod:2.245]
St. Just (đưa cho ông một tờ giấy)
Tôi đã nghĩ vậy. Đây, đọc đi!

[buchner-dantons-tod:2.246]
Robespierre.
À, “Lão tu sĩ Phanxicô”! Chỉ có thế thôi? Cậu ta là trẻ con, cậu ta cười các ông đấy.

[buchner-dantons-tod:2.247]
St. Just.
Đọc đây, đây! (Ông chỉ cho Robespierre một đoạn.)

[buchner-dantons-tod:2.248]
Robespierre (đọc).
“Đấng Messiah Máu Robespierre này trên đồi Calvary của ông ta, giữa hai tên trộm Couthon và Collot, nơi ông ta hiến tế chứ không bị hiến tế. Những bà đạo đức máy chém đứng như Maria và Magdalena bên dưới. St. Just nằm trên ngực ông ta như Gioan, và cho Quốc ước biết những mặc khải khải huyền của vị Thầy; hắn mang đầu mình như cái bình thánh.”

[buchner-dantons-tod:2.249]
St. Just.
Tôi sẽ bắt hắn cầm đầu mình như thánh Denis.

[buchner-dantons-tod:2.250]
Robespierre (đọc tiếp).
“Có ai tin được rằng chiếc áo đuôi tôm sạch sẽ của Messiah là tấm áo liệm của nước Pháp, và những ngón tay gầy giật giật trên bục kia là lưỡi dao máy chém không?—Còn ông, Barère, người đã nói rằng trên Quảng trường Cách mạng sẽ đúc tiền! Nhưng—tôi không muốn khuấy cái bị cũ ấy lên. Ông ta là một góa phụ đã có nửa tá chồng và giúp chôn hết cả. Ai làm gì được? Đó là cái tài của ông ta, nửa năm trước khi chết ông ta đã nhìn ra gương mặt hấp hối của người ta. Mà ai lại muốn ngồi cạnh xác chết và ngửi mùi thối?”

[buchner-dantons-tod:2.251]
Vậy là cả cậu nữa, Camille?—Diệt chúng! Nhanh lên! Chỉ người chết mới không trở lại.

[buchner-dantons-tod:2.252]
Ông đã chuẩn bị cáo trạng chưa?

[buchner-dantons-tod:2.253]
St. Just. Làm dễ thôi. Ông đã nói bóng gió ở chỗ phái Jacobin rồi.

[buchner-dantons-tod:2.254]
Robespierre.
Tôi muốn dọa chúng.

[buchner-dantons-tod:2.255]
St. Just.
Tôi chỉ cần thi hành; bọn làm giả cho quả trứng, còn bọn ngoại quốc cho quả táo.—Chúng sẽ chết vì bữa ăn ấy, tôi xin hứa với ông.

[buchner-dantons-tod:2.256]
Robespierre.
Vậy nhanh lên, ngày mai! Đừng để chúng hấp hối lâu! Mấy hôm nay tôi nhạy cảm. Chỉ cần nhanh! (St. Just đi ra.)

[buchner-dantons-tod:2.257]
Robespierre (một mình).
Phải, Messiah Máu, kẻ hiến tế chứ không bị hiến tế.—Ngài chuộc họ bằng máu của Ngài, còn tôi chuộc họ bằng chính máu họ. Ngài khiến họ phạm tội, còn tôi gánh lấy tội. Ngài có khoái cảm của nỗi đau, còn tôi có cực hình của đao phủ. Ai đã từ bỏ mình nhiều hơn, tôi hay Ngài?—Vậy mà trong ý nghĩ ấy có chút điên rồ.—Sao ta cứ mãi nhìn về một Người? Thật vậy, Con Người bị đóng đinh trong tất cả chúng ta, tất cả chúng ta vật lộn trong vườn Gethsemane, đổ mồ hôi máu, nhưng không ai chuộc ai bằng vết thương của mình.

[buchner-dantons-tod:2.258]
Camille của tôi!—Tất cả đều rời bỏ tôi—mọi thứ hoang tàn trống rỗng—tôi cô độc.

[buchner-dantons-tod:3.1]
Hồi thứ hai

[buchner-dantons-tod:3.2]
Cảnh thứ nhất

[buchner-dantons-tod:3.3]
Một căn phòng

[buchner-dantons-tod:3.4]
Danton. Lacroix. Philippeau. Paris. Camille Desmoulins.

[buchner-dantons-tod:3.5]
Camille.
Nhanh lên, Danton, chúng ta không có thời gian để phí đâu!

[buchner-dantons-tod:3.6]
Danton (mặc quần áo).
Nhưng chính thời gian đang phí chúng ta. Chán ngắt, cứ phải xỏ cái áo sơ mi trước rồi mới kéo cái quần ra ngoài, tối thì bò lên giường, sáng lại bò ra, cứ bước một chân lên trước chân kia; chẳng thấy có lối nào để nó khác đi được. Buồn lắm, buồn vì hàng triệu người đã làm thế rồi, hàng triệu người sẽ lại làm thế, buồn vì cái thân mình lại còn gồm hai nửa, nửa nào cũng làm đúng một việc, thành ra cái gì cũng làm đôi—buồn lắm.

[buchner-dantons-tod:3.7]
Camille.
Anh nói cái giọng trẻ con quá.

[buchner-dantons-tod:3.8]
Danton.
Người sắp chết thường hay trẻ con.

[buchner-dantons-tod:3.9]
Lacroix.
Anh lao đầu vào chỗ chết vì cứ chần chừ, anh lôi hết bạn bè theo anh. Báo cho bọn hèn biết đã đến lúc tụ lại quanh anh, kêu gọi cả phái Đồng bằng lẫn phái Núi! Gào lên về sự chuyên chế của bọn Thập nhân đoàn, nói đến dao găm, réo tên Brutus, thế là anh sẽ làm bọn nắm quyền hoảng sợ, sẽ kéo được cả những kẻ đang bị đe dọa vì bị coi là đồng phạm của Hébert về phía anh! Anh phải buông mình theo cơn giận. Ít ra đừng để chúng ta chết tay không và nhục nhã như thằng Hébert hèn hạ!

[buchner-dantons-tod:3.10]
Danton.
Anh trí nhớ kém thật, anh đã gọi tôi là vị thánh chết. Anh nói đúng hơn chính anh tưởng. Tôi đã đến các khu bầu cử; họ kính cẩn đấy, nhưng như bọn đi mời đám tang. Tôi là thánh tích, mà thánh tích thì người ta quăng ra đường, anh nói đúng.

[buchner-dantons-tod:3.11]
Lacroix.
Sao anh để nó đến nước này?

[buchner-dantons-tod:3.12]
Danton.
Đến nước này ư? Ừ, nói thật, rốt cuộc tôi thấy chán. Cứ lượn lờ trong một cái áo, kéo ra những nếp nhăn cũ! Thảm hại. Làm cái nhạc cụ nghèo nàn mà mỗi dây chỉ ngân được đúng một nốt!—Không chịu nổi. Tôi muốn sống cho dễ chịu. Tôi đạt được rồi; Cách mạng để tôi yên, nhưng theo kiểu khác với điều tôi nghĩ.

[buchner-dantons-tod:3.13]
Mà nói cho cùng, biết dựa vào đâu? Gái điếm của chúng ta còn đủ sức đọ với đám bà đạo hiến thân cho máy chém; ngoài ra tôi chẳng biết gì. Đếm trên đầu ngón tay cũng hết: phái Jacobin tuyên bố đưa đức hạnh vào chương trình nghị sự, phái Cordeliers gọi tôi là đao phủ của Hébert, Hội đồng Thành phố đang sám hối, Quốc ước—cái đó còn là một cách! nhưng sẽ lại có một ngày 31 tháng Năm, họ không chịu nhường êm đâu. Robespierre là giáo điều của Cách mạng, không thể gạch bỏ. Mà cũng không được. Không phải chúng ta làm ra Cách mạng, mà Cách mạng làm ra chúng ta.

[buchner-dantons-tod:3.14]
Mà dù được đi nữa—tôi thà bị chém còn hơn đi chém người. Tôi chán rồi; con người đánh nhau với nhau làm gì? Lẽ ra chúng ta nên ngồi cạnh nhau mà yên thân. Khi chúng ta được tạo ra thì đã có một sai sót; chúng ta thiếu một thứ gì đó, tôi không có tên cho nó—nhưng chúng ta sẽ không moi nó ra khỏi ruột nhau được đâu, vậy mổ bụng nhau làm gì? Thôi đi, chúng ta là bọn giả kim thuật khốn khổ!

[buchner-dantons-tod:3.15]
Camille.
Nói cho bi tráng hơn thì sẽ là: nhân loại còn phải đói khát triền miên ăn chính chân tay mình đến bao giờ? hay là: đến bao giờ chúng ta, những kẻ đắm tàu trên một xác thuyền, vì cơn khát không dập tắt nổi mà hút máu từ mạch nhau? hay là: đến bao giờ chúng ta, những nhà đại số trong thịt da, đi tìm cái ẩn số X mãi mãi bị từ chối, mà viết phép tính bằng những tay chân xé nát?

[buchner-dantons-tod:3.16]
Danton.
Anh là tiếng vọng mạnh thật.

[buchner-dantons-tod:3.17]
Camille.
Phải không, một phát súng lục vang như một tiếng sấm. Càng tốt cho anh, anh nên luôn giữ tôi bên mình.

[buchner-dantons-tod:3.18]
Philippeau.
Và nước Pháp cứ ở lại với bọn đao phủ của nó?

[buchner-dantons-tod:3.19]
Danton.
Có sao đâu? Người ta sống rất khỏe trong đó. Họ bất hạnh; còn đòi gì hơn để được xúc động, cao thượng, đức hạnh hay dí dỏm, hay để chẳng bao giờ chán?—Chết vì máy chém hay vì sốt hay vì già thì cũng thế thôi! Vẫn hơn là bước vào hậu trường với chân tay dẻo dai, lúc đi còn làm được vài cử chỉ đẹp và nghe khán giả vỗ tay. Thế là khá lịch sự và hợp với chúng ta; chúng ta lúc nào cũng đứng trên sân khấu, dù đến cuối cùng bị đâm thật.

[buchner-dantons-tod:3.20]
Đời người bị rút ngắn một chút cũng hay; cái áo dài quá, chân tay chúng ta không lấp đầy nổi. Đời thành một bài thơ châm biếm, thế cũng được; ai còn đủ hơi và đủ trí cho một thiên sử thi năm sáu chục khúc? Đến lúc không uống chút tinh chất ấy bằng thùng nữa mà uống bằng ly rượu mùi; thế mới đầy miệng, chứ không thì trong cái bình thô kệch chỉ góp được vài giọt.

[buchner-dantons-tod:3.21]
Rốt cuộc—tôi phải gào lên; mà thế thì mệt quá, đời không đáng cái công người ta bỏ ra để giữ nó.

[buchner-dantons-tod:3.22]
Paris.
Thế thì chạy đi, Danton!

[buchner-dantons-tod:3.23]
Danton.
Người ta có mang tổ quốc theo ở đế giày không?

[buchner-dantons-tod:3.24]
Và rốt cuộc—mà đó là điều chính—chúng sẽ không dám. (Nói với Camille:) Đi nào, anh bạn trẻ; tôi bảo anh, chúng sẽ không dám. Tạm biệt, tạm biệt! (Danton và Camille ra.)

[buchner-dantons-tod:3.25]
Philippeau.
Anh ấy đi rồi.

[buchner-dantons-tod:3.26]
Lacroix.
Và chẳng tin lấy một lời mình đã nói. Chỉ là lười thôi! Anh ta thà để người ta chém còn hơn phải đọc một bài diễn văn.

[buchner-dantons-tod:3.27]
Paris.
Làm gì bây giờ?

[buchner-dantons-tod:3.28]
Lacroix.
Về nhà và, như nàng Lucrèce, tập một cú ngã cho đàng hoàng.

[buchner-dantons-tod:3.29]
Cảnh thứ hai

[buchner-dantons-tod:3.30]
Một lối đi dạo

[buchner-dantons-tod:3.31]
Những người dạo chơi.

[buchner-dantons-tod:3.32]
Một công dân.
Bà Jacqueline hiền của tôi—tôi định nói Cor… tôi muốn nói: Cor…

[buchner-dantons-tod:3.33]
Simon.
Cornélie, công dân, Cornélie.

[buchner-dantons-tod:3.34]
Công dân.
Bà Cornélie hiền của tôi vừa làm tôi mừng với một thằng cu.

[buchner-dantons-tod:3.35]
Simon.
Đã sinh cho Cộng hòa một đứa con trai.

[buchner-dantons-tod:3.36]
Công dân.
Cho Cộng hòa, nghe chung chung quá; có thể nói…

[buchner-dantons-tod:3.37]
Simon.
Chính thế, cái riêng phải nhường cái chung…

[buchner-dantons-tod:3.38]
Công dân.
Ừ phải, vợ tôi cũng nói thế.

[buchner-dantons-tod:3.39]
Người hát rong (hát).
Cái gì thế, cái gì thế
Là niềm vui, thú vui của mọi đàn ông?

[buchner-dantons-tod:3.40]
Công dân.
Ôi, khoản đặt tên thì tôi chẳng sao cho ra nhẽ.

[buchner-dantons-tod:3.41]
Simon.
Đặt tên nó là Pike, Marat!

[buchner-dantons-tod:3.42]
Người hát rong.
Trong buồn phiền, trong lo toan
Cố gắng từ sáng sớm tinh,
Cho đến khi hết ngày.

[buchner-dantons-tod:3.43]
Công dân.
Tôi muốn có ba cái—ba thì nó có gì đó—rồi thêm cái gì hữu dụng và cái gì chính đáng; nhớ ra rồi: Cày, Robespierre. Còn cái thứ ba?

[buchner-dantons-tod:3.44]
Simon.
Pike.

[buchner-dantons-tod:3.45]
Công dân.
Cảm ơn ông, bác hàng xóm; Pike, Cày, Robespierre, tên đẹp đấy, nghe cũng xuôi tai.

[buchner-dantons-tod:3.46]
Simon.
Tôi bảo anh, bộ ngực bà Cornélie nhà anh sẽ thành vú của con sói La Mã—không, không được: Romulus là bạo chúa, không được. (Đi qua.)

[buchner-dantons-tod:3.47]
Một ăn mày (hát).
“Một nắm đất và chút rêu…” Thưa các ngài, thưa các bà quý phái!

[buchner-dantons-tod:3.48]
Quý ông thứ nhất.
Thằng kia, đi làm đi, trông mày béo tốt lắm!

[buchner-dantons-tod:3.49]
Quý ông thứ hai.
Này! (Đưa tiền cho hắn.) Tay hắn mịn như nhung. Láo thật.

[buchner-dantons-tod:3.50]
Ăn mày.
Thưa ngài, cái áo ngài lấy đâu ra thế?

[buchner-dantons-tod:3.51]
Quý ông thứ hai.
Làm việc, làm việc! Mày cũng có thể có cái áo như thế; tao sẽ cho mày việc, đến chỗ tao, tao ở…

[buchner-dantons-tod:3.52]
Ăn mày.
Thưa ngài, sao ngài đã làm việc?

[buchner-dantons-tod:3.53]
Quý ông thứ hai.
Đồ ngốc, để có cái áo.

[buchner-dantons-tod:3.54]
Ăn mày.
Ngài đã tự hành hạ mình để được hưởng thụ; vì cái áo như thế là một thú hưởng thụ, giẻ rách cũng được vậy.

[buchner-dantons-tod:3.55]
Quý ông thứ hai.
Đương nhiên, không thì không xong.

[buchner-dantons-tod:3.56]
Ăn mày.
Tôi mà ngu như thế! Thế là hòa nhau. Nắng ấm chiếu vào góc này, mọi chuyện êm ru. (Hát:) “Một nắm đất và chút rêu…”

[buchner-dantons-tod:3.57]
Rosalie (nói với Adélaïde).
Nhanh lên, lính đến kìa! Từ hôm qua đến giờ chúng ta chưa có gì nóng trong bụng.

[buchner-dantons-tod:3.58]
Ăn mày.
“Rồi sẽ là phần số cuối của tôi trên đời này!” Thưa các ngài, thưa các bà!

[buchner-dantons-tod:3.59]
Lính.
Dừng! Đi đâu thế, các cô bé? (Nói với Rosalie:) Mày bao nhiêu tuổi?

[buchner-dantons-tod:3.60]
Rosalie.
Tuổi bằng ngón út của em.

[buchner-dantons-tod:3.61]
Lính.
Mày sắc nhọn lắm.

[buchner-dantons-tod:3.62]
Rosalie.
Còn anh thì cùn lắm.

[buchner-dantons-tod:3.63]
Lính.
Thế để tao mài vào mày. (Hắn hát:)

[buchner-dantons-tod:3.64]
Christine ơi, Christine yêu của anh,
Có đau chỗ tổn thương không, tổn thương không,
Tổn thương không, tổn thương không?

[buchner-dantons-tod:3.65]
Rosalie (hát).
Ôi không, các anh lính ơi,
Em còn muốn thêm nữa, muốn nữa,
Muốn nữa, muốn nữa!

[buchner-dantons-tod:3.66]
(Danton và Camille bước vào.)

[buchner-dantons-tod:3.67]
Danton.
Chẳng vui sao?—Tôi đánh hơi thấy gì đó trong không khí; như thể mặt trời đang ấp dâm loạn.—Chẳng ai muốn lao vào, tụt quần ra mà giao cấu từ đằng sau như chó ngoài phố sao? (Đi qua.)

[buchner-dantons-tod:3.68]
Chàng thanh niên.
Ôi, thưa bà, tiếng chuông ngân, ánh chiều trên hàng cây, ánh lấp lánh của một vì sao…

[buchner-dantons-tod:3.69]
Bà.
Hương một đóa hoa! Những niềm vui tự nhiên này, thú thưởng thức thuần khiết thiên nhiên này! (Nói với con gái:) Con xem, Eugénie, chỉ có đức hạnh mới có mắt cho những thứ đó.

[buchner-dantons-tod:3.70]
Eugénie (hôn tay mẹ).
Ôi mẹ, con chỉ nhìn thấy mẹ.

[buchner-dantons-tod:3.71]
Bà.
Con ngoan!

[buchner-dantons-tod:3.72]
Chàng thanh niên (thì thầm vào tai Eugénie).
Cô thấy bà đẹp đằng kia đi cạnh ông già không?

[buchner-dantons-tod:3.73]
Eugénie.
Em biết bà ấy.

[buchner-dantons-tod:3.74]
Chàng thanh niên.
Người ta bảo thợ uốn tóc của bà ấy uốn kiểu à l'enfant.

[buchner-dantons-tod:3.75]
Eugénie (cười).
Miệng lưỡi ác!

[buchner-dantons-tod:3.76]
Chàng thanh niên.
Ông già đi bên cạnh, thấy nụ hoa đang căng lên, dắt nó ra phơi nắng và tưởng mình là cơn mưa giông đã làm nó lớn.

[buchner-dantons-tod:3.77]
Eugénie.
Vô duyên quá! Em muốn đỏ mặt rồi đấy.

[buchner-dantons-tod:3.78]
Chàng thanh niên.
Thế thì tôi tái mặt mất. (Đi ra.)

[buchner-dantons-tod:3.79]
Danton (nói với Camille).
Đừng bắt tôi nghiêm túc nữa! Tôi không hiểu sao người ta không đứng giữa phố mà cười vào mặt nhau. Theo tôi họ phải cười từ cửa sổ, cười từ mồ ra, trời phải nứt toác, đất phải lăn lộn vì cười. (Đi ra.)

[buchner-dantons-tod:3.80]
Quý ông thứ nhất.
Tôi cam đoan với ông, một phát hiện phi thường! Mọi ngành kỹ thuật nhờ đó mà mang một diện mạo khác. Nhân loại đang sải bước khổng lồ đến thiên mệnh cao cả của mình.

[buchner-dantons-tod:3.81]
Quý ông thứ hai.
Ông xem vở mới chưa? Một tháp Babel! Một mớ mái vòm, cầu thang nhỏ, hành lang, mà tất cả đều nhẹ và táo bạo như tung lên không trung. Mỗi bước chân đều chóng mặt. Một cái đầu kỳ quặc. (Ông bối rối đứng lại.)

[buchner-dantons-tod:3.82]
Quý ông thứ nhất.
Ông làm sao thế?

[buchner-dantons-tod:3.83]
Quý ông thứ hai.
Ôi, không có gì! Tay ông, thưa ông! cái vũng nước—thế! Cảm ơn ông. Tôi suýt không qua được; nguy hiểm đấy!

[buchner-dantons-tod:3.84]
Quý ông thứ nhất.
Ông đâu có sợ chứ?

[buchner-dantons-tod:3.85]
Quý ông thứ hai.
Phải, mặt đất chỉ là lớp vỏ mỏng; tôi cứ nghĩ mình có thể rơi xuyên qua, chỗ nào có cái hố như thế. Phải đặt chân cẩn thận, có thể thủng. Nhưng ông cứ đến nhà hát đi, tôi khuyên đấy!

[buchner-dantons-tod:3.86]
Cảnh thứ ba

[buchner-dantons-tod:3.87]
Một căn phòng

[buchner-dantons-tod:3.88]
Danton. Camille. Lucile.

[buchner-dantons-tod:3.89]
Camille.
Tôi nói với các bạn, nếu họ không nhận được mọi thứ qua những bản sao bằng gỗ, rải rác trong nhà hát, hòa nhạc và triển lãm nghệ thuật, thì họ chẳng có mắt có tai cho nó. Một người đẽo con rối mà thấy được sợi dây thòng xuống giật nó, khớp xương cứ mỗi bước kêu răng rắc theo thơ iambic năm âm—thế là tính cách, thế là nhất quán! Một người lấy một chút cảm xúc, một câu cách ngôn, một khái niệm, mặc áo mặc quần cho nó, làm tay chân, tô mặt, rồi để thứ ấy giày vò mình suốt ba hồi cho đến khi cuối cùng cưới nhau hay tự bắn chết—thế là lý tưởng! Một người cò cưa ra một vở opera tái hiện nhấp nhô lên xuống trong tâm hồn con người như cái còi đất nung đựng nước giả tiếng họa mi—ôi, nghệ thuật!

[buchner-dantons-tod:3.90]
Đưa người ta từ nhà hát ra phố: thực tại thảm hại!—Họ quên Chúa của mình vì bản sao tồi của Ngài. Về sáng tạo cháy bỏng, ầm ầm và rực sáng, quanh họ và trong họ, từng khoảnh khắc lại sinh ra mới, họ chẳng nghe chẳng thấy gì. Họ vào nhà hát, đọc thơ và tiểu thuyết, bắt chước những bộ mặt méo mó trong đó, rồi nói với các tạo vật của Chúa: tầm thường quá!—Người Hy Lạp biết mình nói gì khi kể rằng tượng của Pygmalion tuy sống dậy nhưng không sinh được đứa con nào.

[buchner-dantons-tod:3.91]
Danton.
Và các nghệ sĩ đối xử với tự nhiên như David, hồi tháng Chín, khi những người bị giết bị quăng từ nhà ngục La Force ra phố, ông ta bình thản phác họa và nói: ta chộp lấy những cơn co giật cuối cùng của sự sống nơi bọn ác ôn này. (Danton bị gọi ra ngoài.)

[buchner-dantons-tod:3.92]
Camille.
Em nói gì, Lucile?

[buchner-dantons-tod:3.93]
Lucile.
Không gì cả, em thích nhìn anh nói.

[buchner-dantons-tod:3.94]
Camille.
Em có nghe anh không?

[buchner-dantons-tod:3.95]
Lucile.
Ồ, dĩ nhiên!

[buchner-dantons-tod:3.96]
Camille.
Anh nói có đúng không? Em có biết anh đã nói gì không?

[buchner-dantons-tod:3.97]
Lucile.
Không, thật sự là không.

[buchner-dantons-tod:3.98]
(Danton trở lại.)

[buchner-dantons-tod:3.99]
Camille.
Anh sao thế?

[buchner-dantons-tod:3.100]
Danton.
Ủy ban Cứu quốc đã quyết định bắt tôi. Người ta đã báo cho tôi và đề nghị một nơi trú ẩn.

[buchner-dantons-tod:3.101]
Họ muốn đầu tôi; tùy họ. Tôi chán những trò làm ẩu rồi. Cứ để họ lấy. Có sao đâu? Tôi sẽ biết chết cho can đảm; việc ấy dễ hơn sống.

[buchner-dantons-tod:3.102]
Camille.
Danton, vẫn còn kịp!

[buchner-dantons-tod:3.103]
Danton.
Không thể—nhưng tôi đã không nghĩ…

[buchner-dantons-tod:3.104]
Camille.
Sự trì trệ của anh!

[buchner-dantons-tod:3.105]
Danton.
Tôi không trì trệ, chỉ mệt; lòng bàn chân tôi bỏng rát.

[buchner-dantons-tod:3.106]
Camille.
Anh đi đâu?

[buchner-dantons-tod:3.107]
Danton.
Ừ, ai mà biết!

[buchner-dantons-tod:3.108]
Camille.
Nghiêm túc đấy, đi đâu?

[buchner-dantons-tod:3.109]
Danton.
Đi dạo, anh bạn trẻ, đi dạo. (Ông đi.)

[buchner-dantons-tod:3.110]
Lucile.
Ôi, Camille!

[buchner-dantons-tod:3.111]
Camille.
Bình tĩnh, em yêu!

[buchner-dantons-tod:3.112]
Lucile.
Khi em nghĩ rằng họ sẽ đem cái đầu này—! Camille của em! thật vô lý, phải không anh, em điên rồi sao?

[buchner-dantons-tod:3.113]
Camille.
Bình tĩnh, Danton và anh không phải một.

[buchner-dantons-tod:3.114]
Lucile.
Đất thì rộng, có biết bao thứ trên đó—sao lại đúng thứ này? Ai lấy nó của em được? Thế thì ác quá. Mà họ định làm gì với nó chứ?

[buchner-dantons-tod:3.115]
Camille.
Anh nhắc lại: em cứ yên tâm. Hôm qua anh nói chuyện với Robespierre: ông ấy thân thiện. Chúng anh hơi căng thẳng, đúng thế; quan điểm khác nhau, không hơn!

[buchner-dantons-tod:3.116]
Lucile.
Đi tìm ông ấy đi!

[buchner-dantons-tod:3.117]
Camille.
Chúng anh ngồi chung một ghế học. Ông ấy luôn u ám và cô độc. Chỉ mình anh tìm đến ông và đôi khi làm ông cười. Ông luôn tỏ ra rất gắn bó với anh. Anh đi đây.

[buchner-dantons-tod:3.118]
Lucile.
Nhanh thế sao, anh yêu? Đi đi! Lại đây! Chỉ cái này (nàng hôn chàng) và cái này! Đi đi! Đi đi! (Camille ra.)

[buchner-dantons-tod:3.119]
Thời buổi xấu. Đời là thế mà. Ai vượt khỏi nó được? Phải tự trấn tĩnh. (Hát:)

[buchner-dantons-tod:3.120]
Ôi chia ly, ôi chia ly, ôi chia ly,
Ai đã nghĩ ra sự chia ly?

[buchner-dantons-tod:3.121]
Sao đúng bài này lại hiện ra trong đầu em? Không hay chút nào, khi nó tự tìm đường như thế.—Lúc anh ra khỏi cửa, em cảm thấy anh không thể quay lại nữa, phải đi mãi, đi xa em mãi, xa mãi.

[buchner-dantons-tod:3.122]
Căn phòng sao trống trải thế; cửa sổ mở toang như thể có người chết nằm trong. Em không chịu nổi ở trên này. (Nàng đi.)

[buchner-dantons-tod:3.123]
Cảnh thứ tư

[buchner-dantons-tod:3.124]
Đồng trống

[buchner-dantons-tod:3.125]
Danton.
Tôi không muốn đi tiếp. Tôi không muốn làm ồn cái im lặng này bằng tiếng lạch bạch của bước chân và hơi thở dốc. (Ông ngồi xuống; sau một lúc ngừng:)

[buchner-dantons-tod:3.126]
Người ta kể cho tôi nghe về một chứng bệnh làm người ta mất trí nhớ. Cái chết hình như cũng có chút giống vậy. Thỉnh thoảng tôi lại hy vọng nó còn mạnh hơn nữa và làm người ta mất tất cả. Giá mà thế!—Khi ấy tôi sẽ chạy như một tín đồ Cơ Đốc, để cứu một kẻ thù, tức là trí nhớ của mình.

[buchner-dantons-tod:3.127]
Nơi đó được cho là an toàn, phải, cho trí nhớ của tôi, nhưng không cho tôi; với tôi, mồ yên ổn hơn, ít nhất nó cho tôi sự lãng quên. Nó giết trí nhớ tôi. Còn ở đó thì trí nhớ tôi sống và giết tôi. Tôi hay nó? Câu trả lời dễ thôi. (Ông đứng dậy và quay lại.)

[buchner-dantons-tod:3.128]
Tôi đang tán tỉnh cái chết; khá dễ chịu, từ xa đưa mắt cười tình với nó qua kính cầm tay.

[buchner-dantons-tod:3.129]
Thật ra tôi phải bật cười về cả chuyện này. Trong tôi có một cảm giác ở yên, nó bảo: ngày mai sẽ như hôm nay, ngày kia và xa hơn nữa mọi thứ vẫn như vừa rồi. Chỉ là tiếng ồn rỗng, người ta muốn dọa tôi; chúng sẽ không dám! (Ra.)

[buchner-dantons-tod:3.130]
Cảnh thứ năm

[buchner-dantons-tod:3.131]
Một căn phòng

[buchner-dantons-tod:3.132]
Đêm.

[buchner-dantons-tod:3.133]
Danton (bên cửa sổ).
Chẳng lẽ nó không bao giờ dứt sao? Ánh sáng không bao giờ tắt, tiếng vang không bao giờ mục sao? Chẳng lẽ không bao giờ yên và tối để chúng ta khỏi phải nghe và thấy những tội lỗi gớm ghiếc của nhau nữa?—Tháng Chín!—

[buchner-dantons-tod:3.134]
Julie (gọi từ bên trong). Danton! Danton!

[buchner-dantons-tod:3.135]
Danton.
Hả?

[buchner-dantons-tod:3.136]
Julie (bước vào).
Anh gọi gì thế?

[buchner-dantons-tod:3.137]
Danton.
Anh có gọi sao?

[buchner-dantons-tod:3.138]
Julie.
Anh nói về những tội lỗi gớm ghiếc, rồi rên lên: Tháng Chín!

[buchner-dantons-tod:3.139]
Danton.
Anh ư, anh ư? Không, anh không nói; anh gần như không nghĩ vậy, chỉ là những ý nghĩ rất khẽ, thầm kín thôi.

[buchner-dantons-tod:3.140]
Julie.
Anh run, Danton!

[buchner-dantons-tod:3.141]
Danton.
Và anh không run sao được, khi tường cũng thì thầm? Khi thân thể anh bị xé ra đến nỗi ý nghĩ anh bồn chồn, lang thang, nói bằng môi của những hòn đá? Lạ thật.

[buchner-dantons-tod:3.142]
Julie.
Georg, Georg của em!

[buchner-dantons-tod:3.143]
Danton.
Phải, Julie, lạ lắm. Anh không muốn nghĩ nữa nếu nó lập tức nói thành tiếng như thế. Có những ý nghĩ, Julie, lẽ ra không nên có tai nào nghe. Không hay chút nào khi chúng vừa sinh ra đã khóc thét như trẻ con; không hay.

[buchner-dantons-tod:3.144]
Julie.
Chúa gìn giữ trí óc anh!—Georg, Georg, anh có nhận ra em không?

[buchner-dantons-tod:3.145]
Danton.
Ồ sao lại không! Em là một con người, rồi là một người đàn bà, rồi cuối cùng là vợ anh, và trái đất có năm châu, châu Âu, châu Á, châu Phi, châu Mỹ, châu Úc, và hai nhân hai bằng bốn. Anh tỉnh táo đấy, em thấy không.—Có phải nó gào Tháng Chín không? Em không nói gì như thế sao?

[buchner-dantons-tod:3.146]
Julie.
Có, Danton, em nghe thấy khắp các phòng.

[buchner-dantons-tod:3.147]
Danton.
Lúc anh ra cửa sổ—(ông nhìn ra:) thành phố yên tĩnh, mọi ngọn đèn tắt…

[buchner-dantons-tod:3.148]
Julie.
Có đứa trẻ khóc gần đây.

[buchner-dantons-tod:3.149]
Danton.
Lúc anh ra cửa sổ—khắp các ngõ phố nó gào thét, kêu la: Tháng Chín!

[buchner-dantons-tod:3.150]
Julie.
Anh mơ đấy, Danton. Bình tĩnh lại đi!

[buchner-dantons-tod:3.151]
Danton.
Mơ ư? Phải, anh mơ; nhưng không phải thế, để anh nói em ngay—cái đầu tội nghiệp của anh yếu rồi—ngay đây! Thế này, nhớ ra rồi: dưới anh quả địa cầu thở dốc trong đà lao; anh đã chộp lấy nó như một con ngựa hoang, tay chân khổng lồ anh vùi vào bờm nó và kẹp chặt sườn nó, đầu cúi xuống, tóc bay phần phật trên vực thẳm; thế là anh bị kéo lê. Anh hét lên vì sợ, và tỉnh dậy. Anh ra cửa sổ—và ở đó anh nghe thấy, Julie.

[buchner-dantons-tod:3.152]
Cái từ ấy muốn gì chứ? Sao lại đúng nó? Anh có liên quan gì đến nó? Sao nó chìa bàn tay đẫm máu về phía anh? Anh không đánh nó.—Ôi, giúp anh với, Julie, đầu óc anh cùn rồi! Có phải xảy ra hồi tháng Chín không, Julie?

[buchner-dantons-tod:3.153]
Julie.
Các vua chỉ còn cách Paris bốn mươi tiếng…

[buchner-dantons-tod:3.154]
Danton.
Các pháo đài thất thủ, bọn quý tộc trong thành…

[buchner-dantons-tod:3.155]
Julie.
Cộng hòa đã mất.

[buchner-dantons-tod:3.156]
Danton.
Phải, đã mất. Chúng anh không thể để kẻ thù sau lưng, thế thì là đồ ngu: hai kẻ thù trên một tấm ván; chúng anh hay chúng, kẻ mạnh hơn đẩy kẻ yếu hơn xuống—thế chẳng phải công bằng sao?

[buchner-dantons-tod:3.157]
Julie.
Vâng, vâng.

[buchner-dantons-tod:3.158]
Danton.
Chúng anh đánh chúng—đó không phải giết người, đó là chiến tranh bên trong.

[buchner-dantons-tod:3.159]
Julie.
Anh đã cứu tổ quốc.

[buchner-dantons-tod:3.160]
Danton.
Phải, anh đã làm; đó là tự vệ, chúng anh buộc phải. Người trên thập giá thì khéo chọn đường dễ: cớ vấp phạm phải đến, nhưng khốn cho kẻ nào gây ra cớ vấp phạm!—Phải thế; đó là cái Phải ấy. Ai nguyền rủa bàn tay đã bị lời nguyền của cái Phải giáng xuống? Ai đã nói ra cái Phải, ai? Cái gì trong chúng ta nói dối, gian dâm, ăn cắp và giết người?

[buchner-dantons-tod:3.161]
Chúng ta là con rối, bị những quyền lực vô danh giật dây; không là gì, không là gì của chính ta! những thanh kiếm để các linh hồn chiến đấu—chỉ không thấy được bàn tay, như trong truyện cổ.—Giờ anh bình tĩnh rồi.

[buchner-dantons-tod:3.162]
Julie.
Thật bình tĩnh chứ, anh yêu?

[buchner-dantons-tod:3.163]
Danton.
Phải, Julie; đi, lên giường!

[buchner-dantons-tod:3.164]
Cảnh thứ sáu

[buchner-dantons-tod:3.165]
Đường phố trước nhà Danton

[buchner-dantons-tod:3.166]
Simon. Lính công dân.

[buchner-dantons-tod:3.167]
Simon.
Đêm đến đâu rồi?

[buchner-dantons-tod:3.168]
Công dân thứ nhất.
Đêm nào đến đâu?

[buchner-dantons-tod:3.169]
Simon.
Đêm còn bao xa?

[buchner-dantons-tod:3.170]
Công dân thứ nhất.
Xa bằng khoảng giữa lúc mặt trời lặn và lúc mặt trời mọc.

[buchner-dantons-tod:3.171]
Simon.
Đồ khốn, mấy giờ rồi?

[buchner-dantons-tod:3.172]
Công dân thứ nhất.
Nhìn mặt đồng hồ của mày đi; giờ này quả lắc đang đong đưa dưới chăn.

[buchner-dantons-tod:3.173]
Simon.
Phải lên thôi! Đi, các công dân! Chúng ta lấy đầu mình ra bảo đảm. Chết hay sống! Hắn tay chân to khỏe. Tôi sẽ đi trước, các công dân. Mở đường cho Tự do!—Lo cho vợ tôi! Tôi sẽ để lại cho bà một vòng lá sồi.

[buchner-dantons-tod:3.174]
Công dân thứ nhất.
Vòng quả sồi à? Mỗi ngày quả sồi đã rụng đầy lòng bà ấy rồi.

[buchner-dantons-tod:3.175]
Simon.
Tiến lên, các công dân, ai nấy sẽ có công với tổ quốc!

[buchner-dantons-tod:3.176]
Công dân thứ hai.
Tao muốn tổ quốc có công với chúng ta; bao nhiêu lỗ chúng ta đục trên thân người khác, mà chưa có lấy một lỗ nào trên quần chúng ta được vá lại.

[buchner-dantons-tod:3.177]
Công dân thứ nhất.
Mày muốn cái nắp quần mày được khâu lại hả? Hè, hè, hè!

[buchner-dantons-tod:3.178]
Những người khác.
Hè, hè, hè!

[buchner-dantons-tod:3.179]
Simon.
Đi, đi! (Họ xông vào nhà Danton.)

[buchner-dantons-tod:3.180]
Cảnh thứ bảy

[buchner-dantons-tod:3.181]
Quốc ước

[buchner-dantons-tod:3.182]
Một nhóm nghị sĩ.

[buchner-dantons-tod:3.183]
Legendre.
Chẳng lẽ việc tàn sát các nghị sĩ không chịu dừng sao?—Còn ai an toàn nếu Danton ngã?

[buchner-dantons-tod:3.184]
Một nghị sĩ.
Làm gì đây?

[buchner-dantons-tod:3.185]
Một người khác.
Phải nghe ông ấy trước thanh chắn của Quốc ước.—Cách này chắc chắn thành công; họ lấy gì chống lại tiếng nói của ông ấy?

[buchner-dantons-tod:3.186]
Một người khác.
Không thể, có một sắc lệnh ngăn chúng ta.

[buchner-dantons-tod:3.187]
Legendre.
Phải rút lại sắc lệnh hoặc cho phép một ngoại lệ.—Tôi sẽ đưa kiến nghị; tôi trông vào sự ủng hộ của các công dân.

[buchner-dantons-tod:3.188]
Chủ tịch.
Phiên họp khai mạc.

[buchner-dantons-tod:3.189]
Legendre (bước lên diễn đàn).
Bốn thành viên của Quốc ước đã bị bắt đêm qua. Tôi biết Danton là một trong số đó, tên những người còn lại tôi không rõ. Dù họ là ai đi nữa, tôi yêu cầu họ được nghe trước thanh chắn.

[buchner-dantons-tod:3.190]
Công dân, tôi tuyên bố: tôi cho Danton trong sạch như chính tôi, và tôi không tin ai có thể trách cứ tôi điều gì. Tôi không muốn công kích thành viên nào của Ủy ban Cứu quốc hay Ủy ban An ninh, nhưng có những lý do chính đáng khiến tôi lo rằng hận thù riêng và đam mê riêng có thể cướp khỏi Tự do những người đã phụng sự nó công lao lớn nhất. Người đã cứu nước Pháp năm 1792 bằng nghị lực của mình xứng đáng được nghe; ông phải được quyền giải thích khi bị buộc tội phản quốc. (Xôn xao dữ dội.)

[buchner-dantons-tod:3.191]
Vài tiếng nói.
Chúng tôi ủng hộ kiến nghị của Legendre.

[buchner-dantons-tod:3.192]
Một nghị sĩ.
Chúng ta ở đây nhân danh nhân dân; không có ý chí của cử tri thì không ai lôi chúng ta khỏi ghế được.

[buchner-dantons-tod:3.193]
Một người khác.
Lời các người nồng mùi xác chết; các người lấy nó từ miệng bọn Girondin. Các người muốn đặc quyền sao? Lưỡi rìu của luật pháp treo trên mọi cái đầu.

[buchner-dantons-tod:3.194]
Một người khác.
Chúng ta không thể cho phép các ủy ban của mình đưa các nhà lập pháp ra khỏi nơi trú ẩn của luật pháp mà lên máy chém.

[buchner-dantons-tod:3.195]
Một người khác.
Tội ác không có nơi trú ẩn, chỉ những kẻ phạm tội đội mũ miện mới tìm thấy một nơi, trên ngai vàng.

[buchner-dantons-tod:3.196]
Một người khác.
Chỉ bọn lưu manh mới viện đến quyền trú ẩn.

[buchner-dantons-tod:3.197]
Một người khác.
Chỉ bọn sát nhân mới không công nhận nó.

[buchner-dantons-tod:3.198]
Robespierre.
Sự xáo động lâu nay xa lạ trong hội nghị này chứng tỏ có những việc lớn đang diễn ra. Hôm nay sẽ quyết định liệu vài người có thắng được tổ quốc hay không.—Làm sao các công dân bỏ nguyên tắc của mình xa đến mức hôm nay cho vài cá nhân điều hôm qua các công dân từ chối Chabot, Delaunay và Fabre? Sự phân biệt này để làm lợi cho vài người nào? Những lời ca tụng mà người ta tự dành cho mình và bạn bè thì liên quan gì đến tôi? Quá nhiều kinh nghiệm đã chỉ cho chúng ta nên nghĩ gì về chúng. Chúng ta không hỏi một người đã làm hành động yêu nước này hay nọ; chúng ta hỏi toàn bộ con đường chính trị của y.—Legendre dường như không biết tên những người bị bắt; toàn thể Quốc ước đều biết. Bạn ông ta, Lacroix, ở trong số đó. Sao Legendre dường như không biết điều này? Vì ông ta biết rõ chỉ có sự vô liêm sỉ mới bênh vực được Lacroix. Ông ta chỉ nêu tên Danton vì tin rằng gắn với cái tên ấy có một đặc quyền. Không, chúng ta không muốn đặc quyền, chúng ta không muốn thần tượng! (Vỗ tay.)

[buchner-dantons-tod:3.199]
Danton hơn Lafayette, hơn Dumouriez, hơn Brissot, Fabre, Chabot, Hébert ở điểm nào? Người ta nói gì về những kẻ ấy mà không thể nói về y? Thế mà các công dân có tha họ không? Y xứng đáng được ưu tiên hơn đồng bào ở chỗ nào? Có phải vì vài cá nhân bị lừa và những kẻ khác không chịu để bị lừa đã tụ quanh y, để theo y mà chạy vào vòng tay của may mắn và quyền lực?—Y càng lừa những người yêu nước đã đặt lòng tin vào y bao nhiêu thì y càng phải chịu sự nghiêm khắc của những người bạn Tự do bấy nhiêu.

[buchner-dantons-tod:3.200]
Người ta muốn làm các công dân sợ sự lạm dụng một quyền lực mà chính các công dân đã thi hành. Người ta kêu gào về chế độ chuyên chế của các ủy ban, như thể lòng tin nhân dân đã trao cho các công dân và các công dân đã giao cho các ủy ban ấy không phải là sự bảo đảm chắc chắn cho lòng yêu nước của họ. Người ta làm bộ run sợ. Nhưng tôi nói với các công dân, ai run vào lúc này là có tội; vì sự vô tội không bao giờ run trước sự cảnh giác của công chúng. (Vỗ tay tán thưởng vang dội.)

[buchner-dantons-tod:3.201]
Người ta cũng muốn làm tôi sợ; người ta cho tôi hiểu rằng nguy hiểm khi tiến gần Danton cũng có thể lan đến tôi. Người ta viết cho tôi rằng bạn bè Danton vây quanh tôi, với ý nghĩ rằng ký ức về một mối liên hệ cũ, niềm tin mù quáng vào những đức hạnh giả vờ có thể khiến tôi giảm bớt nhiệt huyết và đam mê của mình với Tự do.—Vậy tôi tuyên bố: không gì ngăn được tôi, dù nguy hiểm của Danton có thành nguy hiểm của tôi. Tất cả chúng ta cần một chút can đảm và một chút khí phách. Chỉ kẻ phạm tội và những tâm hồn thấp hèn mới sợ thấy đồng loại ngã bên mình, vì khi không còn đám đồng phạm che giấu, chúng thấy mình phơi ra dưới ánh sáng sự thật. Nhưng nếu hội nghị này có những tâm hồn như thế thì cũng có những tâm hồn anh hùng. Số kẻ xấu không đông; chúng ta chỉ phải đánh vào vài cái đầu, và tổ quốc được cứu. (Vỗ tay.)

[buchner-dantons-tod:3.202]
Tôi yêu cầu bác bỏ kiến nghị của Legendre. (Toàn thể nghị sĩ đứng dậy để biểu thị sự đồng ý chung.)

[buchner-dantons-tod:3.203]
St. Just. Hình như trong hội nghị này có vài đôi tai nhạy cảm, không chịu nổi chữ “máu”. Vài suy xét chung có thể thuyết phục họ rằng chúng ta không tàn nhẫn hơn tự nhiên và thời gian. Tự nhiên theo luật của nó một cách bình thản và không gì cưỡng được; con người bị hủy diệt khi xung đột với chúng. Một thay đổi trong thành phần không khí, một đợt bùng cháy của lửa địa cầu, một sự lệch trong thăng bằng của khối nước và một bệnh dịch, một vụ núi lửa phun, một trận lụt chôn hàng ngàn người. Kết quả là gì? Một thay đổi không đáng kể của tự nhiên vật chất, hầu như không nhận ra trong toàn cục, gần như qua đi không dấu vết nếu không có xác chết nằm dọc đường.

[buchner-dantons-tod:3.204]
Vậy tôi hỏi: tự nhiên tinh thần trong những cuộc cách mạng của nó có phải biết nể nang hơn tự nhiên vật chất không? Một ý niệm có không được phép như một định luật vật lý mà hủy diệt những gì cản nó sao? Một biến cố làm thay đổi toàn bộ hình thái của tự nhiên đạo đức, tức là nhân loại, có không được đi qua máu sao? Tinh thần thế giới dùng cánh tay chúng ta trong lĩnh vực tinh thần cũng như dùng núi lửa và nước lũ trong lĩnh vực vật chất. Có sao đâu, họ chết vì dịch hay vì Cách mạng?

[buchner-dantons-tod:3.205]
Bước chân của nhân loại chậm, chỉ đếm được theo thế kỷ; sau mỗi bước là mồ chôn của các thế hệ. Để đến được những phát minh và nguyên tắc đơn giản nhất đã tốn mạng sống hàng triệu người chết trên đường. Chẳng phải giản dị sao: vào lúc nhịp đi của lịch sử nhanh hơn, thì cũng nhiều người hơn hụt hơi?

[buchner-dantons-tod:3.206]
Chúng ta kết luận nhanh và đơn giản: vì tất cả sinh ra trong những điều kiện như nhau nên tất cả bình đẳng, trừ những khác biệt do chính tự nhiên tạo ra; do đó ai cũng có thể có ưu điểm và không ai được có đặc quyền, dù một cá nhân hay một giai cấp lớn nhỏ.—Mỗi mắt xích của mệnh đề ấy khi áp dụng vào thực tế đều giết người của nó. Ngày 14 tháng Bảy, ngày 10 tháng Tám, ngày 31 tháng Năm là những dấu câu của nó. Nó cần bốn năm để thực hiện trong thế giới thể xác, và trong hoàn cảnh bình thường nó sẽ cần một thế kỷ và được chấm câu bằng các thế hệ. Vậy có gì lạ khi dòng sông Cách mạng ở mỗi chặng, mỗi khúc quanh mới lại tống xác chết ra?

[buchner-dantons-tod:3.207]
Chúng ta còn phải thêm vài hệ luận vào mệnh đề của mình; vài trăm xác chết có ngăn được chúng ta không?—Moses dẫn dân ông qua Biển Đỏ vào sa mạc, cho đến khi thế hệ cũ đồi bại tiêu hao hết, rồi mới lập nên quốc gia mới. Các nhà lập pháp! Chúng ta không có Biển Đỏ cũng không có sa mạc, nhưng chúng ta có chiến tranh và máy chém.

[buchner-dantons-tod:3.208]
Cách mạng giống các con gái của Pélias: nó xé nhân loại thành mảnh để làm nhân loại trẻ lại. Nhân loại sẽ từ nồi máu đứng dậy, như đất từ sóng Đại hồng thủy, với tay chân đầy sức nguyên thủy, như thể mới được tạo ra lần đầu. (Vỗ tay lâu, kéo dài. Vài nghị sĩ đứng dậy trong cơn hứng khởi.)

[buchner-dantons-tod:3.209]
Mọi kẻ thù thầm kín của chế độ chuyên chế, những người ở châu Âu và khắp thế giới mang con dao găm của Brutus dưới áo, chúng tôi kêu gọi cùng chúng tôi chia sẻ khoảnh khắc cao cả này. (Thính giả và các nghị sĩ cất lên bài Marseillaise.)

[buchner-dantons-tod:4.1]
Hồi thứ ba

[buchner-dantons-tod:4.2]
Cảnh thứ nhất

[buchner-dantons-tod:4.3]
Nhà tù Luxembourg. Một đại sảnh giam tù nhân

[buchner-dantons-tod:4.4]
Chaumette, Payne, Mercier, Hérault-Séchelles và những tù nhân khác.

[buchner-dantons-tod:4.5]
Chaumette (giật tay áo Payne).
Này ông Payne, biết đâu lại đúng thế, ban nãy tôi bỗng thấy nó ập xuống người; hôm nay tôi đau đầu, ông giúp tôi một tay bằng mấy phép suy luận của ông đi, trong người tôi rờn rợn lạ lắm.

[buchner-dantons-tod:4.6]
Payne.
Nào, lại đây, nhà triết học Anaxagoras, để tôi giảng giáo lý cho anh.—Không có Thượng đế, vì: hoặc Thượng đế đã tạo ra thế giới, hoặc không. Nếu Người không tạo ra, thì thế giới có cơ sở ngay trong chính nó, và không có Thượng đế, bởi Thượng đế chỉ là Thượng đế khi Người chứa đựng cơ sở của mọi tồn tại. Nhưng Thượng đế lại không thể đã tạo ra thế giới; vì hoặc sự sáng tạo vĩnh cửu như Thượng đế, hoặc nó có một khởi đầu. Nếu là trường hợp sau, thì Thượng đế phải tạo ra nó vào một thời điểm nhất định; vậy Thượng đế, sau khi đã nghỉ ngơi suốt một vĩnh cửu, phải có lúc bắt đầu hoạt động, tức là phải có lúc chịu một biến đổi trong bản thân, khiến khái niệm thời gian áp dụng được vào Người; cả hai điều đều trái với bản chất Thượng đế. Vậy Thượng đế không thể đã tạo ra thế giới. Mà chúng ta lại biết rất rõ rằng thế giới, hay ít nhất cái tôi của chúng ta, là có thật, và theo những điều vừa nói thì nó cũng phải có cơ sở ở chính nó hoặc ở một cái gì không phải Thượng đế; vậy không thể có Thượng đế. Quod erat demonstrandum.

[buchner-dantons-tod:4.7]
Chaumette.
Ồ đúng thật, cái này lại soi sáng cho tôi rồi; cảm ơn, cảm ơn ông!

[buchner-dantons-tod:4.8]
Mercier.
Khoan đã, ông Payne! Nhưng nếu sự sáng tạo là vĩnh cửu thì sao?

[buchner-dantons-tod:4.9]
Payne.
Thế thì nó không còn là sáng tạo nữa, nó hợp nhất với Thượng đế, hoặc là một thuộc tính của Người, như Spinoza nói; khi đó Thượng đế ở trong mọi thứ, trong ông, ông bạn quý, trong nhà triết học Anaxagoras và trong tôi. Cái đó cũng chẳng tệ lắm, nhưng ông phải thừa nhận rằng uy nghi thiên giới chẳng còn bao nhiêu, nếu Đức Chúa Trời kính yêu lại có thể đau răng trong từng người chúng ta, mắc bệnh lậu, bị chôn sống, hoặc ít ra có những ý tưởng rất khó chịu về mấy chuyện ấy.

[buchner-dantons-tod:4.10]
Mercier.
Nhưng vẫn phải có một nguyên nhân chứ.

[buchner-dantons-tod:4.11]
Payne.
Ai chối điều đó? Nhưng ai bảo ông rằng nguyên nhân ấy là cái mà chúng ta hình dung là Thượng đế, nghĩa là cái hoàn hảo? Ông có cho thế giới là hoàn hảo không?

[buchner-dantons-tod:4.12]
Mercier.
Không.

[buchner-dantons-tod:4.13]
Payne.
Vậy sao ông lại suy từ một kết quả bất toàn ra một nguyên nhân hoàn hảo?—Voltaire không dám đắc tội với Thượng đế cũng như với các vị vua, nên mới làm thế. Kẻ nào chẳng có gì ngoài lý trí, mà lại không biết hoặc không dám dùng nó cho đến nơi đến chốn, là đồ vụng về.

[buchner-dantons-tod:4.14]
Mercier.
Tôi hỏi lại: một nguyên nhân hoàn hảo có thể có một kết quả hoàn hảo không, nghĩa là cái hoàn hảo có thể tạo ra cái hoàn hảo không? Chẳng phải điều đó không thể sao, bởi cái được tạo ra không bao giờ có cơ sở trong chính nó, mà theo lời ông nói thì chính điều ấy mới thuộc về sự hoàn hảo?

[buchner-dantons-tod:4.15]
Chaumette.
Im đi! Im đi!

[buchner-dantons-tod:4.16]
Payne.
Bình tĩnh nào, nhà triết học!—Ông nói đúng; nhưng Thượng đế có nhất thiết phải sáng tạo không, nếu Người chỉ tạo được cái bất toàn thì thà đừng tạo còn khôn hơn. Chẳng phải rất là con người sao, khi chúng ta chỉ hình dung nổi Thượng đế như một đấng sáng tạo? Vì chúng ta cứ phải động đậy, phải lắc lư, chỉ để luôn tự nói được: ta đang tồn tại! thì chúng ta cũng phải gán cho Thượng đế cái nhu cầu khốn khổ này sao?—Khi tinh thần ta chìm vào bản chất của một niềm hạnh phúc vĩnh cửu, yên nghỉ hài hòa trong chính nó, thì ta có phải lập tức cho rằng nó nhất định phải thò ngón tay ra mà ngồi bên bàn nặn người bằng ruột bánh mì không? Vì một nhu cầu yêu thương tràn trề, như chúng ta thì thầm vào tai nhau đầy bí ẩn. Chúng ta có phải làm hết thảy những điều đó, chỉ để tự biến mình thành con của thần linh không? Tôi bằng lòng với một người cha thấp kém hơn; ít nhất tôi sẽ không thể trách ông ấy rằng đã để tôi lớn lên dưới địa vị của mình, trong chuồng lợn hay trên thuyền khổ sai.

[buchner-dantons-tod:4.17]
Hãy dẹp cái bất toàn đi, chỉ khi ấy các vị mới chứng minh được Thượng đế; Spinoza đã thử rồi. Có thể chối cái ác, nhưng không chối được nỗi đau; chỉ lý trí mới chứng minh được Thượng đế, còn cảm giác thì nổi loạn chống lại. Nhớ lấy, Anaxagoras: tại sao tôi đau khổ? Đó là tảng đá của thuyết vô thần. Cái giật khẽ nhất của nỗi đau, dù chỉ nhói lên trong một nguyên tử, cũng xé toạc sự sáng tạo từ trên xuống dưới.

[buchner-dantons-tod:4.18]
Mercier.
Còn đạo đức thì sao?

[buchner-dantons-tod:4.19]
Payne.
Trước hết các vị chứng minh Thượng đế bằng đạo đức, rồi lại chứng minh đạo đức bằng Thượng đế!—Các vị cần cái đạo đức của mình làm gì? Tôi không biết tự thân có cái gì ác hay cái gì thiện không, mà vì thế tôi cũng chẳng cần đổi cách hành xử. Tôi hành động theo bản tính của mình; cái gì hợp với nó thì với tôi là tốt và tôi làm, cái gì trái với nó thì với tôi là xấu và tôi không làm, và tôi tự vệ trước nó khi nó chắn đường tôi. Ông có thể, như người ta thường nói, vẫn giữ đức hạnh và chống lại cái gọi là tội lỗi, mà không cần khinh bỉ đối thủ của mình, vốn là một cảm giác thật buồn.

[buchner-dantons-tod:4.20]
Chaumette.
Đúng, rất đúng!

[buchner-dantons-tod:4.21]
Hérault.
Ồ nhà triết học Anaxagoras, nhưng cũng có thể nói thế này: để Thượng đế là tất cả, Người cũng phải là mặt đối lập của chính mình, nghĩa là hoàn hảo và bất toàn, ác và thiện, hạnh phúc và đau khổ; kết quả dĩ nhiên sẽ bằng không, chúng triệt tiêu lẫn nhau, ta đi đến hư vô.—Mừng đi, anh sẽ thoát êm thôi: anh cứ yên tâm mà thờ kiệt tác của tạo hóa nơi bà Momoro, ít ra bà ấy cũng để lại cho anh chuỗi tràng hạt ở háng.

[buchner-dantons-tod:4.22]
Chaumette.
Xin đa tạ các ông! (Ra.)

[buchner-dantons-tod:4.23]
Payne.
Hắn vẫn chưa tin hẳn, rốt cuộc chắc còn đi xức dầu thánh, quay chân về phía Mecca rồi đi cắt bao quy đầu, cốt để khỏi lạc đường nào.

[buchner-dantons-tod:4.24]
(Danton, Lacroix, Camille, Philippeau được dẫn vào.)

[buchner-dantons-tod:4.25]
Hérault. (chạy tới Danton và ôm lấy anh). Chào buổi sáng! Đáng lẽ phải nói chúc ngủ ngon. Tôi không dám hỏi anh ngủ thế nào—anh sẽ ngủ ra sao?

[buchner-dantons-tod:4.26]
Danton.
Thì cũng được, phải cười mà đi ngủ.

[buchner-dantons-tod:4.27]
Mercier (nói với Payne).
Con chó mastiff mang cánh bồ câu kia! Hắn là thiên thần ác của Cách mạng; hắn dám đụng tới mẹ mình, nhưng bà mạnh hơn hắn.

[buchner-dantons-tod:4.28]
Payne.
Đời hắn và cái chết của hắn là một bất hạnh lớn ngang nhau.

[buchner-dantons-tod:4.29]
Lacroix (nói với Danton).
Tôi không ngờ chúng đến nhanh thế.

[buchner-dantons-tod:4.30]
Danton.
Tôi biết trước, người ta đã báo cho tôi.

[buchner-dantons-tod:4.31]
Lacroix.
Mà anh chẳng nói gì?

[buchner-dantons-tod:4.32]
Danton.
Nói để làm gì? Đột quỵ là cái chết tốt nhất; anh muốn ốm trước chắc? Với lại—tôi không nghĩ chúng dám. (Nói với Hérault:) Nằm xuống đất còn hơn đi trên đất mà chai chân; tôi thích lấy nó làm gối hơn làm ghế đẩu.

[buchner-dantons-tod:4.33]
Hérault.
Ít ra ta sẽ không phải vuốt má bà Hủ Rữa xinh đẹp bằng những ngón tay chai sần.

[buchner-dantons-tod:4.34]
Camille (nói với Danton).
Đừng phí công! Anh có lè lưỡi ra tận cổ đến đâu cũng không liếm nổi mồ hôi chết trên trán mình.—Ôi Lucile! Đau đớn khôn xiết!

[buchner-dantons-tod:4.35]
(Các tù nhân chen quanh những người mới đến.)

[buchner-dantons-tod:4.36]
Danton (nói với Payne).
Điều ông đã làm vì hạnh phúc đất nước ông, tôi đã thử làm cho đất nước tôi. Tôi kém may hơn, người ta đưa tôi lên đoạn đầu đài; cũng được, tôi sẽ không vấp.

[buchner-dantons-tod:4.37]
Mercier (nói với Danton).
Máu của Hai mươi hai người sẽ dìm chết anh.

[buchner-dantons-tod:4.38]
Một tù nhân (nói với Hérault).
Quyền lực của nhân dân và quyền lực của lý trí là một.

[buchner-dantons-tod:4.39]
Một người khác (nói với Camille).
Này, Tổng Biện lý cột đèn, cải cách chiếu sáng đường phố của anh chẳng làm nước Pháp sáng thêm chút nào.

[buchner-dantons-tod:4.40]
Một người khác.
Kệ anh ấy! Đây là đôi môi đã nói lên chữ “thương xót”. (Anh ôm Camille, nhiều tù nhân làm theo.)

[buchner-dantons-tod:4.41]
Philippeau.
Chúng tôi là những linh mục đã cầu nguyện bên người hấp hối; chúng tôi bị lây, và chết vì chính dịch bệnh ấy.

[buchner-dantons-tod:4.42]
Vài giọng nói.
Nhát chém giáng xuống các anh sẽ giết tất cả chúng tôi.

[buchner-dantons-tod:4.43]
Camille.
Thưa các ông, tôi rất tiếc rằng mọi nỗ lực của chúng tôi đều vô ích; tôi lên đoạn đầu đài vì mắt tôi đã ướt trước số phận của vài người bất hạnh.

[buchner-dantons-tod:4.44]
Cảnh thứ hai

[buchner-dantons-tod:4.45]
Một căn phòng

[buchner-dantons-tod:4.46]
Fouquier-Tinville. Herman.

[buchner-dantons-tod:4.47]
Fouquier.
Mọi thứ sẵn sàng chưa?

[buchner-dantons-tod:4.48]
Herman.
Sẽ khó đấy; không có Danton trong số đó thì dễ rồi.

[buchner-dantons-tod:4.49]
Fouquier.
Hắn phải nhảy múa đi đầu.

[buchner-dantons-tod:4.50]
Herman.
Hắn sẽ làm bồi thẩm sợ chết khiếp, hắn là con bù nhìn của Cách mạng.

[buchner-dantons-tod:4.51]
Fouquier.
Bồi thẩm phải muốn.

[buchner-dantons-tod:4.52]
Herman.
Tôi biết một cách, nhưng nó sẽ vi phạm hình thức luật định.

[buchner-dantons-tod:4.53]
Fouquier.
Cứ nói!

[buchner-dantons-tod:4.54]
Herman.
Ta không bốc thăm, mà chọn những người cứng cựa.

[buchner-dantons-tod:4.55]
Fouquier.
Được đấy.—Sẽ thành một trận bắn xối xả. Có mười chín người. Họ được xáo trộn khéo lắm. Bốn tên làm giả, rồi mấy chủ ngân hàng và người nước ngoài. Một món ăn cay nồng. Dân chúng cần những thứ như thế.—Vậy là phải người đáng tin cậy! Ví dụ ai?

[buchner-dantons-tod:4.56]
Herman.
Leroi. Ông ta điếc, nên chẳng nghe gì những điều bị cáo trình bày. Danton cứ việc gào cho khản cổ bên tai ông ta.

[buchner-dantons-tod:4.57]
Fouquier.
Rất tốt; tiếp đi!

[buchner-dantons-tod:4.58]
Herman.
Vilatte và Lumière. Một người lúc nào cũng ngồi quán rượu, người kia lúc nào cũng ngủ; cả hai chỉ mở miệng để nói chữ “Có tội”.—Girard theo nguyên tắc, một khi đã bị đưa ra Tòa án thì không ai được lọt. Renaudin…

[buchner-dantons-tod:4.59]
Fouquier.
Cả hắn nữa à? Hắn từng giúp vài lão thầy tu thoát.

[buchner-dantons-tod:4.60]
Herman.
Yên tâm! Mấy hôm trước hắn tìm tôi, đòi phải trích máu mọi người bị kết án trước khi hành quyết, cho họ rã người một chút; cái dáng hiên ngang của phần lớn họ làm hắn khó chịu.

[buchner-dantons-tod:4.61]
Fouquier.
À, rất hay. Vậy tôi trông cậy vào anh!

[buchner-dantons-tod:4.62]
Herman.
Cứ để tôi lo!

[buchner-dantons-tod:4.63]
Cảnh thứ ba

[buchner-dantons-tod:4.64]
Conciergerie. Một hành lang

[buchner-dantons-tod:4.65]
Lacroix, Danton, Mercier và những tù nhân khác đi đi lại lại.

[buchner-dantons-tod:4.66]
Lacroix (nói với một tù nhân).
Sao, nhiều người bất hạnh thế, mà lại trong tình cảnh khốn khổ thế này?

[buchner-dantons-tod:4.67]
Người tù.
Những xe chở người ra máy chém chưa bao giờ nói với ông rằng Paris là một lò mổ sao?

[buchner-dantons-tod:4.68]
Mercier.
Phải không, Lacroix, Bình đẳng vung lưỡi hái trên mọi đầu người, dung nham Cách mạng tuôn chảy, máy chém cộng hòa hóa! Các hàng ghế trên reo vỗ tay, và bọn La Mã xoa tay hể hả; nhưng họ không nghe thấy rằng mỗi chữ trong đó là tiếng thở khò khè của một nạn nhân. Hãy lần theo những câu nói hoa mỹ của các anh cho đến chỗ chúng thành xương thành thịt.—Nhìn quanh các anh đi, tất cả những điều đó các anh đã nói ra; nó là bản dịch bằng kịch câm những lời của các anh. Những kẻ khốn khổ này, đao phủ của họ và máy chém chính là những bài diễn văn của các anh đã sống dậy. Các anh dựng hệ thống của mình, như Bajazet dựng kim tự tháp của hắn, bằng những cái đầu người.

[buchner-dantons-tod:4.69]
Danton.
Anh nói đúng—thời nay người ta làm mọi thứ bằng thịt người. Đó là lời nguyền của thời đại chúng ta. Thân xác tôi giờ cũng đang bị dùng hết.

[buchner-dantons-tod:4.70]
Vừa đúng một năm tôi lập ra Tòa án Cách mạng. Tôi xin Thượng đế và loài người tha thứ cho điều ấy; tôi muốn ngăn những cuộc tàn sát tháng Chín mới, tôi hy vọng cứu được người vô tội, nhưng lối giết chậm này với đủ thủ tục còn ghê rợn hơn và cũng không sao tránh được. Thưa các ông, tôi đã hy vọng làm cho tất cả các ông rời khỏi nơi này.

[buchner-dantons-tod:4.71]
Mercier.
Ồ, ra thì chúng ta sẽ ra.

[buchner-dantons-tod:4.72]
Danton.
Giờ tôi ở cùng các ông; có trời mới biết chuyện này sẽ kết thúc ra sao.

[buchner-dantons-tod:4.73]
Cảnh thứ tư

[buchner-dantons-tod:4.74]
Tòa án Cách mạng

[buchner-dantons-tod:4.75]
Herman (nói với Danton).
Tên ông, công dân.

[buchner-dantons-tod:4.76]
Danton.
Cách mạng gọi tên tôi. Chỗ ở của tôi chẳng bao lâu sẽ là hư vô, còn tên tôi nằm trong Điện Panthéon của lịch sử.

[buchner-dantons-tod:4.77]
Herman.
Danton, Quốc ước buộc tội ông đã âm mưu với Mirabeau, với Dumouriez, với Orléans, với phái Girondin, với người nước ngoài và với phe cánh của Louis XVII.

[buchner-dantons-tod:4.78]
Danton.
Tiếng nói của tôi, vốn đã bao lần vang lên vì sự nghiệp của nhân dân, sẽ chẳng khó gì mà bác bỏ lời vu khống. Những kẻ khốn nạn buộc tội tôi hãy ra đây, và tôi sẽ phủ lên chúng nỗi nhục. Các Ủy ban hãy đến đây, tôi chỉ trả lời trước họ. Tôi cần họ vừa làm nguyên cáo vừa làm nhân chứng. Họ hãy xuất hiện đi.

[buchner-dantons-tod:4.79]
Vả lại, các ông và bản án của các ông đối với tôi có nghĩa lý gì? Tôi đã nói với các ông rồi: hư vô chẳng bao lâu sẽ là nơi trú ẩn của tôi;—sống là gánh nặng với tôi, cứ việc giật nó đi, tôi khao khát được rũ nó khỏi vai.

[buchner-dantons-tod:4.80]
Herman.
Danton, táo tợn là đặc tính của kẻ phạm tội, bình thản là đặc tính của người vô tội.

[buchner-dantons-tod:4.81]
Danton.
Táo tợn riêng tư dĩ nhiên đáng chê trách, nhưng sự táo tợn của quốc gia, thứ mà tôi đã bao lần thể hiện, thứ mà nhờ đó tôi đã bao lần chiến đấu cho tự do, là đức tính đáng ghi công nhất trong mọi đức tính.—Đó là sự táo tợn của tôi, và tôi dùng nó đây, vì lợi ích Cộng hòa, để chống lại những kẻ buộc tội hèn mọn của tôi. Thấy mình bị vu khống hèn hạ như thế, làm sao tôi giữ nổi bình tĩnh?—Từ một nhà cách mạng như tôi, đừng mong một lời biện hộ lạnh lùng. Những người cùng khuôn với tôi là vô giá trong các cuộc cách mạng, trên trán họ lơ lửng thiên tài của tự do. (Khán giả có dấu hiệu tán thưởng.)

[buchner-dantons-tod:4.82]
Người ta buộc tội tôi đã âm mưu với Mirabeau, với Dumouriez, với Orléans, đã bò phục dưới chân những bạo chúa hèn hạ; người ta bắt tôi phải trả lời trước công lý không thể tránh, không thể uốn cong.—Ông, St. Just khốn kiếp, sẽ phải chịu trách nhiệm trước hậu thế về lời lăng mạ này!

[buchner-dantons-tod:4.83]
Herman.
Tôi yêu cầu ông trả lời bình tĩnh; hãy nhớ đến Marat, ông ấy đã bước ra trước các quan tòa với lòng tôn kính.

[buchner-dantons-tod:4.84]
Danton.
Họ đã đặt tay lên cả cuộc đời tôi, vậy thì hãy để nó đứng dậy mà đối mặt với họ; dưới sức nặng của mỗi hành động của tôi tôi sẽ chôn vùi họ.—Tôi không lấy làm tự hào. Số phận dẫn cánh tay chúng ta, nhưng chỉ những bản tính dữ dội mới là công cụ của nó.

[buchner-dantons-tod:4.85]
Tôi đã tuyên chiến với chế độ quân chủ trên Champ-de-Mars, tôi đã đánh bại nó ngày 10 tháng Tám, tôi đã giết nó ngày 21 tháng Giêng và ném cho các vua một cái đầu vua làm găng thách đấu. (Lại có dấu hiệu tán thưởng.—Anh cầm bản cáo trạng.) Khi tôi liếc nhìn thứ văn bản ô nhục này, tôi thấy toàn thân run lên. Vậy những kẻ nào đã buộc Danton phải xuất hiện vào ngày đáng ghi nhớ ấy (ngày 10 tháng Tám)? Những sinh linh đặc quyền nào đã cho Danton vay năng lượng?—Những kẻ buộc tội tôi hãy ra đây! Tôi hoàn toàn tỉnh táo khi đòi điều đó. Tôi sẽ lột mặt nạ lũ vô lại hèn mạt và quẳng chúng trở lại hư vô, nơi đáng lẽ chúng không bao giờ được bò ra.

[buchner-dantons-tod:4.86]
Herman (rung chuông).
Ông không nghe thấy tiếng chuông sao?

[buchner-dantons-tod:4.87]
Danton.
Tiếng của một con người đang bảo vệ danh dự và tính mạng mình phải át được cái chuông của ông.

[buchner-dantons-tod:4.88]
Tháng Chín, tôi đã lấy thân xác bị xé nát của bọn quý tộc mà nuôi lứa con non của Cách mạng. Giọng tôi đã rèn vàng của bọn quý tộc và nhà giàu thành vũ khí cho nhân dân. Giọng tôi là cơn bão đã chôn vùi bọn lính hầu của chế độ chuyên chế dưới những đợt sóng lưỡi lê. (Tiếng tán thưởng vang dội.)

[buchner-dantons-tod:4.89]
Herman.
Danton, giọng ông đã kiệt, ông xúc động quá mạnh. Phiên sau ông sẽ kết thúc lời bào chữa, ông cần nghỉ ngơi.—Phiên tòa tạm dừng.

[buchner-dantons-tod:4.90]
Danton.
Giờ các vị đã biết Danton—vài giờ nữa thôi, và Danton sẽ ngủ thiếp đi trong vòng tay Vinh quang.

[buchner-dantons-tod:4.91]
Cảnh thứ năm

[buchner-dantons-tod:4.92]
Nhà tù Luxembourg. Một ngục tối

[buchner-dantons-tod:4.93]
Dillon. Laflotte. Một cai ngục.

[buchner-dantons-tod:4.94]
Dillon.
Thằng kia, đừng rọi cái mũi mày vào mặt tao thế. Hề, hề, hề!

[buchner-dantons-tod:4.95]
Laflotte.
Ngậm mồm lại, cái trăng lưỡi liềm của mày có quầng kìa. Hề, hề, hề!

[buchner-dantons-tod:4.96]
Cai ngục.
Hề, hề, hề! Ngài có nghĩ đọc được dưới ánh của nó không, thưa ngài? (Chỉ vào một mảnh giấy đang cầm trong tay.)

[buchner-dantons-tod:4.97]
Dillon.
Đưa đây!

[buchner-dantons-tod:4.98]
Cai ngục.
Thưa ngài, trăng của tôi bị nước rút mất rồi.

[buchner-dantons-tod:4.99]
Laflotte.
Quần mày trông như đang nước lên.

[buchner-dantons-tod:4.100]
Cai ngục.
Không, nó đang hút nước. (Nói với Dillon:) Nó trốn mất vì mặt trời của ngài rồi, thưa ngài; ngài phải cho tôi chút gì để nó rực lên lại, nếu ngài muốn đọc bằng ánh ấy.

[buchner-dantons-tod:4.101]
Dillon.
Đây, thằng kia! Cút đi! (Anh đưa tiền cho hắn. Cai ngục ra.—Dillon đọc:) Danton đã làm Tòa án khiếp sợ, bồi thẩm đoàn dao động, khán giả xì xào. Người đổ về đông lạ thường. Dân chúng chen quanh Cung Tư pháp, đứng tận các cây cầu. Một nắm tiền, một cánh tay nữa thôi—thế là xong! xong! (Anh đi đi lại lại và thỉnh thoảng rót rượu từ một chai.) Giá mà tôi đặt được chân ra ngoài phố! Tôi sẽ không để họ làm thịt mình như thế. Phải, chỉ cần đặt chân ra ngoài phố!

[buchner-dantons-tod:4.102]
Laflotte.
Và lên xe tử tù, hai cái là một.

[buchner-dantons-tod:4.103]
Dillon.
Anh nghĩ thế à? Giữa hai cái còn vài bước, đủ dài để đo bằng xác của các decemvir.—Cuối cùng cũng đến lúc những người ngay thẳng ngẩng đầu lên.

[buchner-dantons-tod:4.104]
Laflotte (nói riêng).
Càng hay, càng dễ nhắm bắn. Cứ thế đi, ông già; thêm vài ly nữa là tôi trôi nổi theo.

[buchner-dantons-tod:4.105]
Dillon.
Lũ vô lại, lũ ngu, rốt cuộc rồi chúng sẽ tự chém đầu nhau. (Anh chạy đi chạy lại.)

[buchner-dantons-tod:4.106]
Laflotte (nói sang bên).
Người ta có thể yêu lại cuộc sống ra trò, như yêu con mình, nếu chính mình đã sinh ra nó. Chuyện loạn luân với tình cờ rồi tự làm cha mình thì chẳng phải thường có. Vừa là cha vừa là con. Một Oedipus thoải mái!

[buchner-dantons-tod:4.107]
Dillon.
Người ta không nuôi dân bằng xác chết; vợ Danton và vợ Camille cứ ném assignat vào giữa dân, thế còn hơn đầu người.

[buchner-dantons-tod:4.108]
Laflotte (nói sang bên).
Sau này tôi sẽ không móc mắt mình đâu; biết đâu tôi cần chúng để khóc ông tướng tốt bụng.

[buchner-dantons-tod:4.109]
Dillon.
Tay đã đụng tới Danton! Còn ai an toàn nữa? Nỗi sợ sẽ đoàn kết họ.

[buchner-dantons-tod:4.110]
Laflotte (nói sang bên).
Dù sao hắn cũng mất rồi. Thì sao nếu tôi giẫm lên một cái xác để trèo ra khỏi mộ?

[buchner-dantons-tod:4.111]
Dillon.
Chỉ cần đặt chân ra ngoài phố! Tôi sẽ tìm đủ người, lính già, phái Girondin, cựu quý tộc; ta phá các nhà tù, ta phải bắt liên lạc với các tù nhân.

[buchner-dantons-tod:4.112]
Laflotte (nói sang bên).
Ừ thì quả có chút mùi đểu cáng. Có sao đâu? Tôi cũng muốn thử cả cái đó; từ trước đến giờ tôi quá phiến diện. Bị lương tâm cắn rứt, ít ra cũng là đổi món; ngửi mùi hôi của chính mình không đến nỗi khó chịu.—Viễn cảnh máy chém làm tôi chán rồi; chờ cái chuyện ấy lâu quá! Tôi đã diễn tập nó trong đầu hai chục lần. Cũng chẳng còn gì cay nồng nữa; nó thành tầm thường hết rồi.

[buchner-dantons-tod:4.113]
Dillon.
Phải chuyển cho vợ Danton một mẩu thư.

[buchner-dantons-tod:4.114]
Laflotte (nói sang bên).
Mà rồi—tôi không sợ chết, tôi sợ đau. Nó có thể đau, ai đảm bảo cho tôi? Người ta bảo chỉ một khoảnh khắc; nhưng nỗi đau có thước đo thời gian tinh hơn, nó chẻ một giây ra từng phần. Không! Nỗi đau là tội duy nhất, và đau khổ là thói xấu duy nhất; tôi sẽ vẫn đức hạnh.

[buchner-dantons-tod:4.115]
Dillon.
Này Laflotte, thằng đó đi đâu rồi? Tôi có tiền, việc này phải xong. Phải rèn khi sắt còn nóng; kế hoạch của tôi sẵn rồi.

[buchner-dantons-tod:4.116]
Laflotte.
Ngay đây, ngay đây! Tôi quen tên cai ngục, để tôi nói với hắn. Ông cứ tin ở tôi, thưa tướng quân, ta sẽ ra khỏi cái hố này—(nói riêng khi đi ra:) để vào một cái hố khác: tôi vào cái rộng nhất, thế giới, ông ta vào cái chật nhất, nấm mồ.

[buchner-dantons-tod:4.117]
Cảnh thứ sáu

[buchner-dantons-tod:4.118]
Ủy ban Cứu quốc

[buchner-dantons-tod:4.119]
St. Just. Barère. Collot d'Herbois. Billaud-Varennes.

[buchner-dantons-tod:4.120]
Barère.
Fouquier viết gì?

[buchner-dantons-tod:4.121]
St. Just. Phiên thẩm vấn thứ hai đã xong. Các tù nhân đòi một số thành viên của Quốc ước và của Ủy ban Cứu quốc phải ra mặt; họ kêu gọi nhân dân, vì bị từ chối nhân chứng. Sự náo động trong lòng người nghe nói không tả xiết.—Danton nhại Jupiter và hất tung mớ tóc.

[buchner-dantons-tod:4.122]
Collot.
Càng dễ để Samson túm tóc hắn.

[buchner-dantons-tod:4.123]
Barère.
Ta không được lộ diện, đàn bà bán cá và dân nhặt giẻ rách có thể thấy ta bớt oai.

[buchner-dantons-tod:4.124]
Billaud.
Dân chúng có bản năng muốn bị giẫm lên, dù chỉ bằng ánh mắt; họ thích những bộ mặt xấc láo như thế. Những vầng trán ấy tệ hơn một huy hiệu quý tộc, thứ quý tộc tinh vi của sự khinh bỉ con người ngồi trên đó. Ai bực vì bị nhìn từ trên xuống thì phải giúp đập nát chúng.

[buchner-dantons-tod:4.125]
Barère.
Hắn như Siegfried da sừng, máu những người bị tàn sát hồi tháng Chín đã làm hắn đao thương bất nhập. Robespierre nói sao?

[buchner-dantons-tod:4.126]
St. Just. Ông ấy làm ra vẻ có điều gì đó để nói. Bồi thẩm đoàn phải tuyên bố mình đã được thông tin đầy đủ và kết thúc tranh luận.

[buchner-dantons-tod:4.127]
Barère.
Không thể, không được.

[buchner-dantons-tod:4.128]
St. Just. Họ phải đi, bằng mọi giá, dù ta phải tự tay bóp cổ. Hãy dám! Danton không thể dạy ta chữ ấy vô ích. Cách mạng sẽ không vấp trên xác họ; nhưng nếu Danton còn sống, hắn sẽ túm lấy vạt áo Cách mạng, và dáng hắn như thể hắn có thể hãm hiếp Tự do. (St. Just bị gọi ra ngoài.)

[buchner-dantons-tod:4.129]
(Một cai ngục bước vào.)

[buchner-dantons-tod:4.130]
Cai ngục.
Ở St. Pélagie có tù nhân sắp chết, họ đòi một thầy thuốc.

[buchner-dantons-tod:4.131]
Billaud.
Khỏi cần, đỡ cho tên đao phủ bao nhiêu công.

[buchner-dantons-tod:4.132]
Cai ngục.
Trong đó có cả đàn bà có thai.

[buchner-dantons-tod:4.133]
Billaud.
Càng hay, con họ khỏi cần quan tài.

[buchner-dantons-tod:4.134]
Barère.
Bệnh lao của một tên quý tộc giúp Tòa án Cách mạng tiết kiệm một phiên họp. Mọi thứ thuốc đều là phản cách mạng.

[buchner-dantons-tod:4.135]
Collot (cầm một tờ giấy).
Một đơn thỉnh cầu, tên đàn bà!

[buchner-dantons-tod:4.136]
Barère.
Hẳn là một trong những bà muốn bị ép chọn giữa tấm ván máy chém và giường của một người Jacobin. Những bà như Lucretia chết sau khi mất danh dự, nhưng muộn hơn bà La Mã một chút: trong khi sinh nở, hay vì ung thư, hay vì tuổi già yếu.—Đuổi một Tarquinius khỏi nước Cộng hòa Đức hạnh của một trinh nữ chắc cũng chẳng khó chịu lắm.

[buchner-dantons-tod:4.137]
Collot.
Bà ta quá già. Bà ấy đòi được chết, bà biết cách diễn đạt: nhà tù đè lên bà như nắp quan tài; bà mới ngồi bốn tuần. Câu trả lời dễ thôi. (Anh viết và đọc:) “Công dân nữ, bà muốn chết chưa được bao lâu.” (Cai ngục ra.)

[buchner-dantons-tod:4.138]
Barère.
Nói hay! Nhưng Collot này, không hay khi máy chém bắt đầu cười; người ta sẽ hết sợ nó; không nên làm nó thân mật đến thế.

[buchner-dantons-tod:4.139]
(St. Just trở lại.)

[buchner-dantons-tod:4.140]
St. Just. Tôi vừa nhận một đơn tố giác. Có âm mưu trong các nhà tù; một thanh niên tên Laflotte đã phát hiện tất cả. Hắn ở cùng phòng với Dillon, Dillon đã uống rượu và huyên thuyên.

[buchner-dantons-tod:4.141]
Barère.
Hắn tự cắt cổ mình bằng cái chai của hắn; chuyện đó đã xảy ra rồi.

[buchner-dantons-tod:4.142]
St. Just. Vợ của Danton và Camille sẽ ném tiền vào giữa dân, Dillon sẽ vượt ngục, người ta muốn giải thoát tù nhân, Quốc ước sẽ bị nổ tung.

[buchner-dantons-tod:4.143]
Barère.
Toàn chuyện cổ tích.

[buchner-dantons-tod:4.144]
St. Just. Nhưng ta sẽ kể cho họ ngủ bằng chuyện cổ tích ấy. Bản tố giác nằm trong tay tôi; thêm sự trơ tráo của các bị cáo, tiếng xì xào của dân chúng, nỗi hoang mang của bồi thẩm—tôi sẽ làm một bản báo cáo.

[buchner-dantons-tod:4.145]
Barère.
Phải, đi đi St. Just, và dệt những câu văn của ông, nơi mỗi dấu phẩy là một nhát gươm và mỗi dấu chấm là một cái đầu bị chặt!

[buchner-dantons-tod:4.146]
St. Just.
Quốc ước phải ra sắc lệnh rằng Tòa án tiếp tục phiên xử không gián đoạn, và được loại khỏi tranh luận bất cứ bị cáo nào xúc phạm sự kính trọng đối với tòa hay gây ra những cảnh quấy rối phiên xử.

[buchner-dantons-tod:4.147]
Barère.
Ông có bản năng cách mạng; nghe ra rất ôn hòa mà vẫn sẽ có tác dụng. Họ không thể im lặng, Danton phải gào.

[buchner-dantons-tod:4.148]
St. Just. Tôi trông vào sự ủng hộ của các ông. Trong Quốc ước có những người cũng bệnh như Danton và sợ cùng một phép chữa. Họ lại lấy được can đảm, họ sẽ kêu về việc vi phạm thủ tục…

[buchner-dantons-tod:4.149]
Barère (ngắt lời) Tôi sẽ nói với họ: Ở Roma, viên chấp chính đã phát hiện âm mưu của Catilina và trừng phạt kẻ phạm tội ngay tại chỗ bằng cái chết, đã bị buộc tội vi phạm thủ tục. Ai là những kẻ buộc tội ông ta?

[buchner-dantons-tod:4.150]
Collot (hùng hồn).
Đi đi, St. Just! Dung nham Cách mạng đang chảy. Tự do sẽ bóp nghẹt trong vòng tay những kẻ yếu hèn muốn làm thụ thai tử cung hùng mạnh của nàng; uy nghi của nhân dân sẽ hiện ra với họ như Jupiter với Semele giữa sấm chớp, và biến họ thành tro. Đi đi, St. Just, chúng tôi sẽ giúp ông phóng tia sét lên đầu lũ hèn! (St. Just ra.)

[buchner-dantons-tod:4.151]
Barère.
Ông nghe chữ chữa chưa? Rồi họ sẽ biến cả máy chém thành một thang thuốc đặc trị bệnh phong tình. Họ không đánh phái Ôn hòa, họ đánh tật xấu.

[buchner-dantons-tod:4.152]
Billaud.
Đến giờ đường ta vẫn đi chung.

[buchner-dantons-tod:4.153]
Barère.
Robespierre muốn biến Cách mạng thành giảng đường đạo đức và dùng máy chém làm bục giảng.

[buchner-dantons-tod:4.154]
Billaud.
Hay làm ghế quỳ cầu kinh.

[buchner-dantons-tod:4.155]
Collot.
Nhưng khi ấy ông ta sẽ không đứng trên đó mà nằm trên đó.

[buchner-dantons-tod:4.156]
Barère.
Việc ấy dễ thôi. Thiên hạ phải đứng lộn đầu xuống thì mới có chuyện cái lũ gọi là đểu cáng bị cái lũ gọi là người ngay thẳng treo cổ.

[buchner-dantons-tod:4.157]
Collot (nói với Barère).
Bao giờ ông lại đi Clichy?

[buchner-dantons-tod:4.158]
Barère.
Khi thầy thuốc không đến chỗ tôi nữa.

[buchner-dantons-tod:4.159]
Collot.
Phải không, trên nơi ấy có một ngôi sao chổi, dưới những tia thiêu đốt của nó tủy sống của ông khô cạn hết?

[buchner-dantons-tod:4.160]
Billaud.
Nay mai những ngón tay xinh xắn của nàng Demaly duyên dáng sẽ rút nó ra khỏi bao và biến nó thành cái bím tóc lủng lẳng sau lưng ông ta.

[buchner-dantons-tod:4.161]
Barère (nhún vai).
Suỵt! chuyện này kẻ Đức hạnh không được biết.

[buchner-dantons-tod:4.162]
Billaud.
Hắn là một Masoret bất lực. (Billaud và Collot ra.)

[buchner-dantons-tod:4.163]
Barère (một mình).
Lũ quái vật!—“Bà muốn chết chưa được bao lâu!” Những lời ấy đáng lẽ phải làm khô héo cái lưỡi đã thốt ra chúng.

[buchner-dantons-tod:4.164]
Còn tôi?—Khi bọn tàn sát tháng Chín xông vào các nhà tù, một tù nhân chộp lấy con dao, chen vào giữa lũ sát nhân, đâm vào ngực một linh mục, và được cứu! Ai có thể phản đối? Dù tôi chen vào giữa bọn sát nhân hay ngồi vào Ủy ban Cứu quốc, dù tôi cầm lưỡi máy chém hay con dao nhíp? Cũng là một trường hợp ấy thôi, chỉ có hoàn cảnh rắc rối hơn một chút; quan hệ căn bản giống nhau.—Và hắn được phép giết một người: hắn có được phép giết hai, ba, hay nhiều hơn nữa không? Dừng ở đâu? Đây hạt lúa mạch đây! Hai hạt thì thành đống, ba, bốn, thì bao nhiêu? Lại đây, lương tâm của tôi, lại đây, gà con của tôi, lại đây, cục, cục, cục, có thóc này!

[buchner-dantons-tod:4.165]
Nhưng—tôi cũng là tù nhân đấy chứ? Tôi bị tình nghi, thế cũng như nhau; cái chết với tôi là chắc chắn. (Ra.)

[buchner-dantons-tod:4.166]
Cảnh thứ bảy

[buchner-dantons-tod:4.167]
Conciergerie

[buchner-dantons-tod:4.168]
Lacroix. Danton. Philippeau. Camille.

[buchner-dantons-tod:4.169]
Lacroix.
Anh gào hay lắm, Danton; giá anh sớm hơn một chút lo cho mạng mình như thế, thì giờ đã khác. Phải không, khi cái chết xán đến sát mình trơ trẽn thế, hơi thở hôi thối phả ra từ cổ họng, mỗi lúc một lì lợm hơn?

[buchner-dantons-tod:4.170]
Camille.
Giá nó còn hãm hiếp mình và giật con mồi khỏi những chi thể nóng hổi giữa vật lộn và đấu tranh! Nhưng đằng này mọi thủ tục như lễ cưới với một mụ già, hợp đồng lập đàng hoàng, nhân chứng gọi đủ, amen đọc xong, rồi tấm chăn được vén lên và nó từ từ bò vào với những chi thể lạnh ngắt!

[buchner-dantons-tod:4.171]
Danton.
Giá là một trận đánh, để tay và răng túm lấy nhau! Nhưng tôi cảm giác như mình rơi vào một cối xay, và tay chân tôi bị sức mạnh vật chất lạnh lẽo vặn đứt từ từ, có hệ thống. Bị giết một cách máy móc thế này!

[buchner-dantons-tod:4.172]
Camille.
Rồi nằm đó một mình, lạnh, cứng trong hơi ẩm ướt của thối rữa—có thể cái chết hành hạ cho sự sống rời khỏi từng thớ thịt—có thể ta thối rữa đi mà vẫn còn ý thức!

[buchner-dantons-tod:4.173]
Philippeau.
Bình tĩnh nào, các bạn! Chúng ta như hoa thu thủy tiên, chỉ kết hạt sau mùa đông. Khác những bông hoa bị đem trồng chỗ khác ở chỗ chúng ta hơi bốc mùi khi thử nghiệm. Thế có tệ lắm không?

[buchner-dantons-tod:4.174]
Danton.
Viễn cảnh sáng sủa làm sao! Từ đống phân này sang đống phân khác! Phải không, thuyết phân hạng thiêng liêng? Từ lớp cao nhất xuống lớp nhì, từ lớp nhì xuống lớp ba, cứ thế mãi? Tôi chán ghế học rồi, ngồi trên đó mông chai như khỉ.

[buchner-dantons-tod:4.175]
Philippeau.
Thế anh muốn gì?

[buchner-dantons-tod:4.176]
Danton.
Yên nghỉ.

[buchner-dantons-tod:4.177]
Philippeau.
Nó ở trong Thượng đế.

[buchner-dantons-tod:4.178]
Danton.
Trong hư vô. Hãy chìm vào cái gì yên tĩnh hơn hư vô, và nếu yên tĩnh tuyệt đối là Thượng đế, thì chẳng phải hư vô là Thượng đế sao? Nhưng tôi là kẻ vô thần. Cái mệnh đề chết tiệt: Cái gì đó không thể thành hư không! Mà tôi là một cái gì đó, khổ là ở chỗ ấy!—Sáng tạo đã chiếm chỗ rộng quá, chẳng còn gì trống, đâu cũng đầy nhung nhúc. Hư vô đã tự sát, sáng tạo là vết thương của nó, chúng ta là những giọt máu của nó, thế giới là nấm mồ nơi nó thối rữa.—Nghe như điên, nhưng cũng có chút gì thật trong đó.

[buchner-dantons-tod:4.179]
Camille.
Thế giới là Người Do Thái Lang Thang, hư vô là cái chết, nhưng nó không thể có. Ôi, không chết được, không chết được! như lời trong bài hát.

[buchner-dantons-tod:4.180]
Danton.
Tất cả chúng ta đều bị chôn sống và an táng như các vua trong ba bốn lớp quan tài, dưới bầu trời, trong nhà ta, trong áo khoác và áo sơ mi.—Ta cào nắp quan tài suốt năm mươi năm. Phải, ai tin được vào hủy diệt! thì được cứu.—Cái chết chẳng có hy vọng nào; nó chỉ là một thứ thối rữa đơn giản hơn, còn sự sống là một thứ thối rữa rắc rối, có tổ chức hơn, khác biệt chỉ có thế!—Nhưng tôi vừa hay quen kiểu thối rữa này; quỷ biết tôi sẽ xoay xở thế nào với kiểu khác. Ôi Julie! Nếu tôi đi một mình! Nếu Julie bỏ tôi cô độc!—Và nếu tôi tan rã hoàn toàn, tiêu biến hoàn toàn: tôi sẽ là một nắm bụi bị hành hạ, mỗi nguyên tử của tôi chỉ có thể yên nghỉ bên em ấy.—Tôi không chết được, không, tôi không chết được. Ta chưa bị đánh bại. Phải gào lên; họ phải xé từng giọt sống khỏi tay chân tôi.

[buchner-dantons-tod:4.181]
Lacroix.
Ta phải đòi cho bằng được; những kẻ buộc tội ta và các Ủy ban phải ra trước Tòa án.

[buchner-dantons-tod:4.182]
Cảnh thứ tám

[buchner-dantons-tod:4.183]
Một căn phòng

[buchner-dantons-tod:4.184]
Fouquier. Amar. Vouland.

[buchner-dantons-tod:4.185]
Fouquier.
Tôi không biết trả lời gì nữa; họ đòi một ủy ban.

[buchner-dantons-tod:4.186]
Amar.
Ta có lũ vô lại rồi: đây, thứ ông đòi. (Anh đưa cho Fouquier một tờ giấy.)

[buchner-dantons-tod:4.187]
Vouland.
Cái này sẽ làm họ hài lòng.

[buchner-dantons-tod:4.188]
Fouquier.
Quả thật ta cần thứ này.

[buchner-dantons-tod:4.189]
Amar.
Nào, lo làm sao cho ta và họ thoát khỏi vụ này đi.

[buchner-dantons-tod:4.190]
Cảnh thứ chín

[buchner-dantons-tod:4.191]
Tòa án Cách mạng

[buchner-dantons-tod:4.192]
Danton.
Cộng hòa lâm nguy, mà ông ta chưa có chỉ thị! Chúng tôi kêu gọi nhân dân; giọng tôi còn đủ mạnh để đọc điếu văn cho các decemvir.—Tôi nhắc lại, chúng tôi đòi một ủy ban; chúng tôi có những phát hiện quan trọng cần nói. Tôi sẽ rút vào thành lũy của lý trí, tôi sẽ xông ra bằng khẩu pháo của sự thật và nghiền nát kẻ thù. (Có dấu hiệu tán thưởng.)

[buchner-dantons-tod:4.193]
(Fouquier, Amar và Vouland bước vào.)

[buchner-dantons-tod:4.194]
Fouquier.
Trật tự nhân danh Cộng hòa, kính trọng luật pháp! Quốc ước quyết định:

[buchner-dantons-tod:4.195]
Xét rằng trong các nhà tù đã xuất hiện dấu hiệu nổi loạn, xét rằng vợ của Danton và Camille ném tiền vào giữa dân và rằng tướng Dillon sẽ vượt ngục và đứng đầu những kẻ nổi loạn để giải thoát các bị cáo, xét cuối cùng rằng chính các bị cáo ra sức gây những cảnh xáo động và toan xúc phạm Tòa án, Tòa án được ủy quyền tiếp tục cuộc điều tra không gián đoạn và loại khỏi tranh luận bất cứ bị cáo nào bỏ qua lòng kính trọng mà luật pháp đòi hỏi.

[buchner-dantons-tod:4.196]
Danton.
Tôi hỏi những người có mặt, chúng tôi có nhạo báng Tòa án, nhân dân hay Quốc ước không?

[buchner-dantons-tod:4.197]
Nhiều giọng nói.
Không! Không!

[buchner-dantons-tod:4.198]
Camille.
Lũ khốn nạn, chúng muốn giết Lucile của tôi!

[buchner-dantons-tod:4.199]
Danton.
Một ngày kia người ta sẽ nhận ra sự thật. Tôi thấy tai họa lớn ập xuống nước Pháp. Đó là chế độ độc tài; nó đã xé mạng che mặt, nó ngẩng cao trán, nó bước qua xác chúng ta. (Chỉ Amar và Vouland:) Hãy nhìn bọn sát nhân hèn nhát kia, hãy nhìn lũ quạ của Ủy ban Cứu quốc!

[buchner-dantons-tod:4.200]
Tôi tố cáo Robespierre, St. Just và đám đao phủ của họ tội phản quốc.—Họ muốn bóp nghẹt Cộng hòa trong máu. Vệt bánh của những xe chở người ra máy chém là những đại lộ để quân ngoại bang tràn vào trái tim Tổ quốc.

[buchner-dantons-tod:4.201]
Bao lâu nữa dấu chân của Tự do còn là mồ mả?—Các công dân muốn bánh mì, và họ ném cho các công dân những cái đầu! Các công dân khát, và họ bắt các công dân liếm máu trên bậc thềm máy chém! (Xôn xao dữ dội trong khán giả, tiếng hò reo tán thưởng.)

[buchner-dantons-tod:4.202]
Nhiều giọng nói.
Danton muôn năm, đả đảo các decemvir! (Các tù nhân bị lôi ra ngoài bằng vũ lực.)

[buchner-dantons-tod:4.203]
Cảnh thứ mười

[buchner-dantons-tod:4.204]
Quảng trường trước Cung Tư pháp

[buchner-dantons-tod:4.205]
Một đám đông dân chúng.

[buchner-dantons-tod:4.206]
Vài giọng nói.
Đả đảo các decemvir! Danton muôn năm!

[buchner-dantons-tod:4.207]
Công dân thứ nhất.
Phải, đúng thế, đầu người thay bánh mì, máu thay rượu!

[buchner-dantons-tod:4.208]
Vài người đàn bà.
Máy chém là cái cối xay dở, Samson là thằng thợ bánh dở; chúng tao muốn bánh mì, bánh mì!

[buchner-dantons-tod:4.209]
Công dân thứ hai.
Bánh mì của chúng mày, Danton nốc hết rồi. Cái đầu hắn sẽ lại cho tất cả chúng mày bánh mì, hắn có lý.

[buchner-dantons-tod:4.210]
Công dân thứ nhất.
Danton ở giữa chúng ta ngày 10 tháng Tám, Danton ở giữa chúng ta hồi tháng Chín. Những kẻ buộc tội hắn lúc ấy ở đâu?

[buchner-dantons-tod:4.211]
Công dân thứ hai.
Lafayette cũng từng ở cùng chúng mày ở Versailles mà vẫn là đồ phản bội.

[buchner-dantons-tod:4.212]
Công dân thứ nhất.
Ai bảo Danton là đồ phản bội?

[buchner-dantons-tod:4.213]
Công dân thứ hai.
Robespierre.

[buchner-dantons-tod:4.214]
Công dân thứ nhất.
Thế Robespierre là đồ phản bội!

[buchner-dantons-tod:4.215]
Công dân thứ hai.
Ai nói thế?

[buchner-dantons-tod:4.216]
Công dân thứ nhất.
Danton.

[buchner-dantons-tod:4.217]
Công dân thứ hai.
Danton có quần áo đẹp, Danton có nhà đẹp, Danton có vợ đẹp, hắn tắm trong rượu Bourgogne, ăn thịt rừng trên đĩa bạc và ngủ với vợ và con gái chúng mày khi say.—Danton nghèo như chúng mày. Hắn lấy đâu ra tất cả những thứ đó? Ông Veto mua cho hắn, để hắn cứu ngai vàng cho ông. Công tước Orléans tặng hắn, để hắn cướp ngai vàng cho ông ta. Người nước ngoài cho hắn, để hắn phản bội tất cả chúng mày.—Còn Robespierre có gì? Robespierre đức hạnh! Chúng mày ai cũng biết ông ấy.

[buchner-dantons-tod:4.218]
Tất cả.
Robespierre muôn năm! Đả đảo Danton! Đả đảo đồ phản bội!

[buchner-dantons-tod:5.1]
Hồi thứ tư

[buchner-dantons-tod:5.2]
Cảnh thứ nhất

[buchner-dantons-tod:5.3]
Một căn phòng

[buchner-dantons-tod:5.4]
Julie. Một cậu bé.

[buchner-dantons-tod:5.5]
Julie.
Xong rồi. Họ run sợ trước anh ấy. Họ giết anh ấy vì sợ. Đi đi! Cô đã gặp anh ấy lần cuối; bảo anh ấy là cô không thể nhìn anh ấy như thế. (Cô đưa cho cậu một lọn tóc.) Đây, mang cái này cho anh ấy và nói rằng anh ấy sẽ không đi một mình—anh ấy hiểu cô mà. Rồi quay lại thật nhanh, cô muốn đọc ánh mắt anh ấy trong mắt cháu.

[buchner-dantons-tod:5.6]
Cảnh thứ hai

[buchner-dantons-tod:5.7]
Một con phố

[buchner-dantons-tod:5.8]
Dumas. Một công dân.

[buchner-dantons-tod:5.9]
Công dân.
Sau một cuộc thẩm vấn như thế, sao người ta có thể kết án tử hình nhiều người vô tội đến vậy?

[buchner-dantons-tod:5.10]
Dumas.
Quả thật là phi thường; nhưng những người làm cách mạng có một giác quan mà người khác không có, và giác quan ấy không bao giờ lừa họ.

[buchner-dantons-tod:5.11]
Công dân.
Đó là giác quan của loài hổ.—Anh có vợ.

[buchner-dantons-tod:5.12]
Dumas.
Chẳng bao lâu nữa tôi sẽ là kẻ đã từng có vợ.

[buchner-dantons-tod:5.13]
Công dân.
Vậy là thật à?

[buchner-dantons-tod:5.14]
Dumas.
Tòa án Cách mạng sẽ tuyên bố cho chúng tôi ly hôn; máy chém sẽ tách chúng tôi khỏi bàn ăn và giường ngủ.

[buchner-dantons-tod:5.15]
Công dân.
Anh là quái vật!

[buchner-dantons-tod:5.16]
Dumas.
Đồ óc đậu! Anh khâm phục Brutus à?

[buchner-dantons-tod:5.17]
Công dân.
Bằng cả tâm hồn.

[buchner-dantons-tod:5.18]
Dumas.
Chẳng lẽ cứ phải là chấp chính quan La Mã, biết lấy tấm áo toga trùm đầu, mới được hiến dâng người mình yêu nhất cho Tổ quốc? Tôi sẽ lau mắt bằng ống tay áo lễ phục đỏ của mình; khác biệt chỉ có thế.

[buchner-dantons-tod:5.19]
Công dân.
Thật kinh khủng!

[buchner-dantons-tod:5.20]
Dumas.
Thôi đi, anh không hiểu tôi đâu! (Họ đi ra.)

[buchner-dantons-tod:5.21]
Cảnh thứ ba

[buchner-dantons-tod:5.22]
Nhà ngục Conciergerie

[buchner-dantons-tod:5.23]
Lacroix, Hérault trên một chiếc giường; Danton, Camille trên chiếc khác.

[buchner-dantons-tod:5.24]
Lacroix.
Tóc với móng tay cứ mọc dài ra thế này, thật đáng xấu hổ.

[buchner-dantons-tod:5.25]
Hérault.
Anh giữ ý một chút, anh hắt hơi bắn đầy cát vào mặt tôi!

[buchner-dantons-tod:5.26]
Lacroix.
Và anh đừng dẫm lên chân tôi thế, anh bạn, tôi bị chai chân đấy!

[buchner-dantons-tod:5.27]
Hérault.
Anh còn bị rận nữa.

[buchner-dantons-tod:5.28]
Lacroix.
Ôi, giá mà tôi dứt hẳn được lũ giun này một lần!

[buchner-dantons-tod:5.29]
Hérault.
Thôi, ngủ ngon! Phải liệu mà sống chung với nhau, chỗ chẳng bao nhiêu.—Đừng cào tôi bằng móng tay khi ngủ!—Đấy! Đừng giật tấm vải liệm thế, dưới kia lạnh lắm!—

[buchner-dantons-tod:5.30]
Danton.
Ừ, Camille, ngày mai chúng ta là những đôi giày đi rã gót, người ta quẳng vào lòng mụ ăn mày Đất.

[buchner-dantons-tod:5.31]
Camille.
Da bò, thứ mà theo Platon các thiên thần cắt làm dép rồi lê khắp mặt đất. Mà trông cũng đúng bộ dạng ấy.—Lucile của tôi!

[buchner-dantons-tod:5.32]
Danton.
Bình tĩnh, cậu bé!

[buchner-dantons-tod:5.33]
Camille.
Tôi làm nổi không? Anh nghĩ sao, Danton? Tôi làm nổi không? Chúng không thể đặt tay lên nàng! Ánh sáng của cái đẹp tỏa ra từ thân thể ngọt ngào của nàng là không thể dập tắt. Nhìn xem, đất cũng không dám vùi nàng; nó sẽ cong vòm lên quanh nàng, hơi mộ sẽ lấp lánh như sương trên hàng mi, pha lê sẽ nảy ra như hoa quanh tay chân nàng, và những dòng suối trong sẽ thì thầm ru nàng vào giấc ngủ.

[buchner-dantons-tod:5.34]
Danton.
Ngủ đi, cậu bé, ngủ đi!

[buchner-dantons-tod:5.35]
Camille.
Nghe này, Danton, nói riêng giữa hai ta, phải chết thật là khốn khổ. Mà cũng chẳng ích gì. Tôi còn muốn ăn cắp vài cái nhìn cuối cùng từ đôi mắt xinh xắn của cuộc đời, tôi muốn mở mắt.

[buchner-dantons-tod:5.36]
Danton.
Dù sao anh cũng sẽ vẫn mở mắt thôi, Samson chẳng vuốt mắt cho ai. Giấc ngủ nhân từ hơn. Ngủ đi, cậu bé, ngủ đi!

[buchner-dantons-tod:5.37]
Camille.
Lucile, những nụ hôn của em mê sảng trên môi anh; mỗi nụ hôn thành một giấc mơ, mắt anh sụp xuống và khép chặt nó lại.—

[buchner-dantons-tod:5.38]
Danton.
Cái đồng hồ kia không chịu nghỉ sao? Mỗi nhịp tích tắc nó lại đẩy tường sát vào tôi thêm, cho đến khi chật như một cái quan tài.—Hồi bé tôi đọc một chuyện, tóc dựng cả lên. Ừ, hồi bé! Đáng công thật nhỉ, nuôi tôi lớn thế này, giữ cho tôi ấm. Chỉ tổ làm việc cho gã đào huyệt!

[buchner-dantons-tod:5.39]
Hình như tôi đã ngửi thấy mùi rồi. Thân xác thân yêu, tao sẽ bịt mũi lại và tưởng tượng mày là một cô gái nhảy đến toát mồ hôi và hôi hám, rồi nói với mày những lời lịch sự. Hồi trước hai đứa mình còn giải khuây với nhau nhiều hơn thế.

[buchner-dantons-tod:5.40]
Ngày mai mày là cây vĩ cầm gãy; giai điệu trên đó đã chơi hết. Ngày mai mày là chai rỗng; rượu đã cạn, mà tao chẳng say tí nào, cứ tỉnh queo đi ngủ—những ai còn say được thật là hạnh phúc. Ngày mai mày là cái quần thủng đít; mày bị ném vào tủ áo, mối sẽ ăn mày, mày có hôi đến đâu cũng mặc.

[buchner-dantons-tod:5.41]
Ôi, vô ích! Phải, phải chết thật là khốn khổ. Cái chết nhại sự ra đời; lúc chết ta bất lực và trần truồng như trẻ sơ sinh. Phải, ta được tấm vải liệm làm tã. Có ích gì? Trong mộ ta cũng rên rỉ được như trong nôi.

[buchner-dantons-tod:5.42]
Camille! Cậu ấy ngủ rồi; (cúi xuống cậu ấy:) một giấc mơ đùa giữa hàng mi. Tôi không muốn gạt giọt sương vàng của giấc ngủ khỏi mắt cậu ấy

[buchner-dantons-tod:5.43]
(Anh đứng dậy và bước đến bên cửa sổ.) Anh sẽ không đi một mình: cảm ơn em, Julie! Nhưng anh muốn được chết khác đi, thật nhẹ nhàng, như một ngôi sao rơi, như một âm thanh tự thở mình ra, tự hôn mình đến chết bằng chính đôi môi, như một tia sáng tự chôn mình trong dòng nước trong.—Những vì sao như giọt lệ lấp lánh rắc khắp màn đêm; hẳn phải có một nỗi đau lớn trong con mắt mà chúng đã nhỏ xuống.

[buchner-dantons-tod:5.44]
Camille.
Ôi! (Anh ngồi bật dậy và sờ soạng lên trần.)

[buchner-dantons-tod:5.45]
Danton.
Anh sao thế, Camille?

[buchner-dantons-tod:5.46]
Camille.
Ôi, ôi!

[buchner-dantons-tod:5.47]
Danton (lay anh).
Anh định cào sập cái trần xuống à?

[buchner-dantons-tod:5.48]
Camille.
Ôi anh, anh—ôi giữ lấy tôi! nói đi, anh!

[buchner-dantons-tod:5.49]
Danton.
Anh run khắp người, mồ hôi đầm trên trán.

[buchner-dantons-tod:5.50]
Camille.
Là anh đây, cái mà tôi—thế! Đây là tay tôi! Ừ! Giờ tôi nhớ ra rồi. Ôi Danton, thật kinh khủng!

[buchner-dantons-tod:5.51]
Danton.
Chuyện gì?

[buchner-dantons-tod:5.52]
Camille.
Tôi nằm giữa mơ và tỉnh. Thì trần nhà biến mất, và mặt trăng sa xuống, thật gần, thật sát, tay tôi tóm được nó. Vòm trời với những ngọn đèn của nó đã hạ xuống, tôi chạm vào, tôi sờ các vì sao, tôi loạng choạng như người chết đuối dưới lớp băng. Thật kinh khủng, Danton!

[buchner-dantons-tod:5.53]
Danton.
Ngọn đèn chiếu một vầng tròn lên trần, anh đã nhìn thấy cái đó.

[buchner-dantons-tod:5.54]
Camille.
Cứ cho là thế, cũng chẳng cần nhiều để mất chút lý trí ít ỏi còn lại. Cơn điên túm lấy tóc tôi. (Anh đứng dậy.) Tôi không muốn ngủ nữa, tôi không muốn hóa điên. (Anh với lấy một cuốn sách.)

[buchner-dantons-tod:5.55]
Danton.
Anh lấy gì thế?

[buchner-dantons-tod:5.56]
Camille.
Những suy tưởng ban đêm.

[buchner-dantons-tod:5.57]
Danton.
Muốn chết trước hạn à? Tôi lấy cuốn Pucelle. Tôi không muốn rón rén rời cuộc đời như rời ghế quỳ cầu kinh, mà như rời giường một Nữ tu Bác ái. Cuộc đời là con điếm; nó thông dâm với cả thế giới.

[buchner-dantons-tod:5.58]
Cảnh thứ tư

[buchner-dantons-tod:5.59]
Quảng trường trước nhà ngục Conciergerie

[buchner-dantons-tod:5.60]
Một cai ngục. Hai phu xe với xe ngựa. Đàn bà.

[buchner-dantons-tod:5.61]
Cai ngục.
Ai bảo chúng mày chạy xe vào đây?

[buchner-dantons-tod:5.62]
Phu xe thứ nhất.
Tôi đâu có tên là Chạy Vào, tên gì mà kỳ cục.

[buchner-dantons-tod:5.63]
Cai ngục.
Đồ ngu, ai cấp giấy bổ nhiệm cho mày?

[buchner-dantons-tod:5.64]
Phu xe thứ nhất.
Bổ nhiệm với chuồng trại gì, tôi có được cấp đâu, chỉ có mười xu một cái đầu.

[buchner-dantons-tod:5.65]
Phu xe thứ hai.
Thằng khốn này muốn cướp miếng cơm của tao.

[buchner-dantons-tod:5.66]
Phu xe thứ nhất.
Mày gọi cái gì là cơm của mày? (Chỉ vào cửa sổ các tù nhân:) Đó là mồi cho giòi.

[buchner-dantons-tod:5.67]
Phu xe thứ hai.
Con tao cũng là giòi, cũng đòi phần của nó. Ôi, nghề mình ế ẩm lắm, thế mà bọn mình lại là những phu xe giỏi nhất.

[buchner-dantons-tod:5.68]
Phu xe thứ nhất.
Sao thế?

[buchner-dantons-tod:5.69]
Phu xe thứ hai.
Phu xe giỏi nhất là ai?

[buchner-dantons-tod:5.70]
Phu xe thứ nhất.
Kẻ chạy xa nhất và nhanh nhất.

[buchner-dantons-tod:5.71]
Phu xe thứ hai.
Này, đồ lừa, ai chạy xa hơn kẻ chạy ra khỏi thế gian, và ai chạy nhanh hơn kẻ làm xong việc ấy trong mười lăm phút? Đo cho đúng thì từ đây đến Quảng trường Cách mạng đúng mười lăm phút.

[buchner-dantons-tod:5.72]
Cai ngục.
Nhanh lên, lũ khốn! Sát cổng hơn nữa; tránh chỗ ra, mấy con nhỏ kia!

[buchner-dantons-tod:5.73]
Phu xe thứ nhất.
Ông cứ giữ chỗ của ông trước đi! Gặp gái thì có ai đánh xe vòng qua đâu, cứ nhè giữa mà tiến vào.

[buchner-dantons-tod:5.74]
Phu xe thứ hai.
Ừ, tao tin: mày vào được cả xe lẫn ngựa, đường mòn ngon lành; nhưng ra thì phải đi cách ly đấy. (Họ đánh xe tiến lên.)

[buchner-dantons-tod:5.75]
Phu xe thứ hai (nói với đám đàn bà).
Giương mắt nhìn gì đấy?

[buchner-dantons-tod:5.76]
Một người đàn bà.
Chúng tôi đợi khách cũ.

[buchner-dantons-tod:5.77]
Phu xe thứ hai.
Tưởng xe của tao là nhà chứa à? Xe đàng hoàng đấy, nó đã chở vua với mọi bậc quyền quý Paris đi dự tiệc.

[buchner-dantons-tod:5.78]
Lucile (bước vào. Cô ngồi xuống một tảng đá dưới cửa sổ các tù nhân). Camille, Camille! (Camille xuất hiện ở cửa sổ.) Nghe này, Camille, anh làm em bật cười với cái áo đá dài và chiếc mặt nạ sắt che mặt; anh không cúi xuống được sao? Tay anh đâu?—Em sẽ dụ anh, chú chim yêu của em. (Hát:)

[buchner-dantons-tod:5.79]
Có hai vì sao nhỏ trên trời,
Sáng hơn cả vầng trăng,
Một vì soi cửa sổ người thương,
Vì kia soi trước cửa buồng.

[buchner-dantons-tod:5.80]
Lại đây, lại đây, anh yêu! Khẽ khàng bước lên cầu thang, mọi người ngủ cả rồi. Trăng đã giúp em chờ lâu lắm. Nhưng anh không vào cổng được, bộ cánh này khó chịu quá. Đùa thế này quá lắm rồi, thôi đi! Anh cũng chẳng nhúc nhích, sao không nói? Anh làm em sợ.

[buchner-dantons-tod:5.81]
Nghe này! Người ta nói anh phải chết, mà còn làm mặt nghiêm trang thế. Chết! Em buồn cười những bộ mặt ấy. Chết! Là từ gì vậy? Nói em nghe đi, Camille. Chết! Để em nghĩ. Đây rồi, đây rồi. Em sẽ đuổi theo nó; lại đây, anh yêu, giúp em bắt nó, lại đây! lại đây! (Cô chạy đi.)

[buchner-dantons-tod:5.82]
Camille (gọi).
Lucile! Lucile!

[buchner-dantons-tod:5.83]
Cảnh thứ năm

[buchner-dantons-tod:5.84]
Nhà ngục Conciergerie

[buchner-dantons-tod:5.85]
Danton ở bên một cửa sổ thông sang phòng bên. Camille. Philippeau. Lacroix. Hérault.

[buchner-dantons-tod:5.86]
Danton.
Giờ thì anh yên rồi, Fabre.

[buchner-dantons-tod:5.87]
Một giọng nói (từ bên trong).
Đang hấp hối.

[buchner-dantons-tod:5.88]
Danton.
Anh biết bây giờ chúng ta sắp làm gì không?

[buchner-dantons-tod:5.89]
Giọng nói.
Gì?

[buchner-dantons-tod:5.90]
Danton.
Điều anh đã làm suốt cả đời—des vers.

[buchner-dantons-tod:5.91]
Camille (nói riêng).
Cơn điên ngồi sau mắt nàng. Chẳng thiếu người đã hóa điên, đó là lẽ đời. Chúng ta làm được gì? Chúng ta rửa tay—. Như thế cũng tốt hơn.

[buchner-dantons-tod:5.92]
Danton.
Tôi để lại mọi thứ trong một mớ hỗn loạn khủng khiếp. Không ai biết cai trị. Có lẽ còn xoay xở được nếu tôi để lại cho Robespierre mấy cô điếm của tôi và cho Couthon bắp chân của tôi.

[buchner-dantons-tod:5.93]
Lacroix.
Chúng ta đã biến Tự do thành điếm!

[buchner-dantons-tod:5.94]
Danton.
Thì còn là gì nữa! Tự do với điếm là hai thứ không biên giới nhất dưới ánh mặt trời. Giờ nó sẽ bán thân một cách đoan trang trên giường vợ chồng của ông luật sư xứ Arras. Nhưng tôi nghĩ nó sẽ đóng vai Clytemnestra với hắn; tôi không cho hắn sáu tháng, tôi kéo hắn đi cùng tôi.

[buchner-dantons-tod:5.95]
Camille (nói riêng).
Trời giúp nàng có một ý tưởng ám ảnh dễ chịu. Những ý tưởng ám ảnh chung mà người ta gọi là lý trí lành mạnh thì nhàm chán không chịu nổi. Người hạnh phúc nhất là kẻ tưởng mình là Thiên Chúa Cha, Con và Chúa Thánh Thần.

[buchner-dantons-tod:5.96]
Lacroix.
Lũ lừa sẽ gào “Cộng hòa muôn năm” khi chúng ta đi qua.

[buchner-dantons-tod:5.97]
Danton.
Có hề gì? Trận đại hồng thủy của Cách mạng cứ việc đặt xác chúng ta xuống đâu cũng được; bằng xương hóa thạch của chúng ta, người ta vẫn đập nát được đầu mọi vị vua.

[buchner-dantons-tod:5.98]
Hérault.
Phải, nếu tìm được một Samson cho cái hàm của chúng ta.

[buchner-dantons-tod:5.99]
Danton.
Chúng là anh em của Cain.

[buchner-dantons-tod:5.100]
Lacroix.
Không gì chứng tỏ Robespierre là Nero hơn việc ông ta chưa bao giờ thân thiện với Camille hơn là hai ngày trước khi bắt anh ấy. Phải không, Camille?

[buchner-dantons-tod:5.101]
Camille.
Tùy anh, liên quan gì đến tôi?—(Nói riêng:) Nàng đã sinh ra từ cơn điên một đứa con kháu khỉnh biết bao! Sao giờ tôi phải đi? Vợ chồng tôi đã cùng cười với nó, đưa nôi và hôn nó.

[buchner-dantons-tod:5.102]
Danton.
Khi lịch sử mở các hầm mộ, chế độ chuyên chế vẫn có thể ngạt thở vì hương thây ma của chúng ta.

[buchner-dantons-tod:5.103]
Hérault.
Lúc còn sống chúng ta đã thối đủ rồi.—Toàn lời lẽ dành cho hậu thế, phải không Danton; thật ra chẳng liên quan gì đến chúng ta.

[buchner-dantons-tod:5.104]
Camille.
Danton làm bộ mặt như thể sẽ hóa đá để hậu thế đào lên làm đồ cổ. Cũng đáng công chu môi, đánh phấn hồng và nói giọng cho chuẩn lắm. Chúng ta thử bỏ mặt nạ ra xem, chúng ta sẽ thấy, như trong căn phòng đầy gương, khắp nơi chỉ một cái đầu cừu ngố già nua, móm mém, bất diệt, chẳng hơn chẳng kém. Khác biệt không lớn đến thế, tất cả chúng ta đều là lưu manh và thiên thần, đồ ngốc và thiên tài, mà là tất cả trong một: bốn thứ ấy đủ chỗ trong cùng một thân xác, chúng không rộng như người ta tưởng. Ngủ, tiêu hóa, đẻ con—ai cũng làm thế; những thứ còn lại chỉ là biến tấu trên các giọng điệu khác nhau của cùng một chủ đề. Cần gì phải kiễng chân và làm mặt, cần gì phải ngượng với nhau! Chúng ta đều ăn đến phát bệnh ở cùng một bàn và đều đau quặn bụng; sao các anh còn lấy khăn ăn che mặt? Cứ la hét và rên rỉ như ý muốn! Chỉ đừng làm những cái mặt nhăn đức hạnh, hóm hỉnh, anh hùng và thiên tài như thế, chúng ta biết nhau cả rồi, đỡ phí công đi!

[buchner-dantons-tod:5.105]
Hérault.
Phải, Camille, ta cứ ngồi cạnh nhau mà gào; chẳng gì ngu hơn mím chặt môi khi đau.—Người Hy Lạp và các thần cũng gào, người La Mã và phái Khắc kỷ thì làm cái mặt anh hùng.

[buchner-dantons-tod:5.106]
Danton.
Bên này cũng là môn đồ Epicure như bên kia. Họ tự tạo cho mình một cảm giác thỏa mãn khá dễ chịu. Xếp áo toga cho đẹp rồi ngoảnh xem mình đổ bóng dài chưa cũng không tệ. Ta giằng xé làm gì? Dù ta che chỗ kín bằng lá nguyệt quế, vòng hoa hồng hay lá nho, hay cứ để cái thứ xấu xí ấy trần ra cho chó liếm?

[buchner-dantons-tod:5.107]
Philippeau.
Các bạn, đâu cần phải đứng cao trên mặt đất mới không còn thấy gì của mọi chao đảo, nhấp nháy rối loạn ấy, và mới có đôi mắt đầy vài đường nét lớn, thiêng liêng. Có một đôi tai mà với nó, tiếng gào lẫn lộn và tiếng kêu than làm chúng ta điếc đặc là một dòng hòa âm.

[buchner-dantons-tod:5.108]
Danton.
Nhưng chúng ta là những nhạc công nghèo và thân xác là nhạc cụ. Chẳng lẽ những âm thanh xấu xí vụng về gảy ra trên đó chỉ để vút lên cao mãi, rồi tắt lặng như hơi thở khoái lạc trong những đôi tai thiên giới?

[buchner-dantons-tod:5.109]
Hérault.
Hay chúng ta như heo con bị quật bằng roi đến chết để thịt ngon hơn cho bàn tiệc vua chúa?

[buchner-dantons-tod:5.110]
Danton.
Hay chúng ta là những đứa trẻ bị nướng trong vòng tay Moloch nóng đỏ của thế giới này và bị cù bằng tia sáng để các thần vui với tiếng cười của chúng?

[buchner-dantons-tod:5.111]
Camille.
Hay bầu trời với đôi mắt vàng là một bể cá chép vàng đặt trên bàn các thần hạnh phúc, và các thần cười mãi mãi, và đàn cá chết mãi mãi, và các thần mãi mãi thích thú trước trò sắc màu của cơn giãy chết?

[buchner-dantons-tod:5.112]
Danton.
Thế giới là hỗn mang. Hư vô là vị thần thế giới sắp được sinh ra.

[buchner-dantons-tod:5.113]
(Cai ngục bước vào.)

[buchner-dantons-tod:5.114]
Cai ngục.
Thưa các ông, các ông có thể lên đường, xe đã đỗ trước cửa.

[buchner-dantons-tod:5.115]
Philippeau.
Chúc ngủ ngon, các bạn! Ta bình thản kéo tấm chăn lớn lên người, dưới đó mọi trái tim ngừng đập và mọi đôi mắt khép lại. (Họ ôm nhau.)

[buchner-dantons-tod:5.116]
Hérault. (nắm lấy cánh tay Camille). Vui lên, Camille, chúng ta sẽ có một đêm đẹp. Mây treo trên bầu trời chiều lặng như một đỉnh Olympus đang tàn lửa, với những hình thần nhạt dần và chìm xuống. (Họ đi ra.)

[buchner-dantons-tod:5.117]
Cảnh thứ sáu

[buchner-dantons-tod:5.118]
Một căn phòng

[buchner-dantons-tod:5.119]
Julie.
Dân chúng đã chạy trên phố, giờ mọi thứ im ắng. Em không muốn để anh ấy phải đợi phút nào. (Cô rút một lọ nhỏ ra.) Đến đi, vị linh mục thân yêu nhất, người mà tiếng amen đưa ta đi ngủ. (Cô bước đến bên cửa sổ.) Từ biệt thật là đẹp; em chỉ còn phải khép cánh cửa lại sau lưng. (Cô uống.)

[buchner-dantons-tod:5.120]
Thật muốn đứng mãi thế này.—Mặt trời đã lặn; nét mặt của đất đai sắc nét trong ánh sáng của nó, giờ mặt đất yên lặng và nghiêm trang như một người sắp chết.—Ánh chiều đùa thật đẹp trên trán và má nàng.—Nàng ngày càng tái hơn, như một xác chết trôi xuôi trong dòng khí trời. Chẳng có cánh tay nào nắm lấy mái tóc vàng của nàng, kéo nàng khỏi dòng nước mà chôn cất sao?

[buchner-dantons-tod:5.121]
Em đi khẽ thôi. Em không hôn nàng, kẻo một hơi thở, một tiếng thở dài nào đánh thức nàng khỏi giấc ngủ.—Ngủ đi, ngủ đi! (Cô chết.)

[buchner-dantons-tod:5.122]
Cảnh thứ bảy

[buchner-dantons-tod:5.123]
Quảng trường Cách mạng

[buchner-dantons-tod:5.124]
Các xe tới và dừng trước máy chém. Đàn ông và đàn bà hát và nhảy điệu Carmagnole. Các tù nhân cất giọng bài Marseillaise.

[buchner-dantons-tod:5.125]
Một người đàn bà (có con).
Tránh ra! Tránh ra! Bọn trẻ kêu, chúng đói. Tôi phải bắt chúng xem để chúng im. Tránh ra!

[buchner-dantons-tod:5.126]
Một người đàn bà.
Này, Danton, giờ mày thông dâm với giòi được rồi.

[buchner-dantons-tod:5.127]
Một người khác.
Hérault, tao sẽ bảo người ta làm tóc giả từ mớ tóc đẹp của mày.

[buchner-dantons-tod:5.128]
Hérault.
Tôi không có đủ rừng cho một ngọn đồi Venus đã bị đốn trụi như vậy.

[buchner-dantons-tod:5.129]
Camille.
Lũ phù thủy đáng nguyền rủa! Rồi các người sẽ còn kêu: “Hỡi núi, hãy đổ xuống chúng tôi!”

[buchner-dantons-tod:5.130]
Một người đàn bà.
Phái Núi đổ lên đầu các người rồi, hay đúng hơn là các người đã lăn từ trên núi xuống.

[buchner-dantons-tod:5.131]
Danton (nói với Camille).
Bình tĩnh, cậu bé! Anh khản cả giọng vì hét.

[buchner-dantons-tod:5.132]
Camille (đưa tiền cho phu xe).
Đây, lão Charon, xe của lão là cái mâm dâng thật đẹp!—Thưa các ông, tôi xin tự phục vụ mình trước. Đây là một bữa tiệc cổ điển; ta nằm vào chỗ của mình và rót chút máu làm lễ rượu. Adieu, Danton! (Anh bước lên đoạn đầu đài, các tù nhân lần lượt theo sau. Danton lên sau cùng.)

[buchner-dantons-tod:5.133]
Lacroix (nói với dân chúng).
Các người giết chúng tôi vào ngày các người mất trí; các người sẽ giết họ vào ngày các người tỉnh lại.

[buchner-dantons-tod:5.134]
Vài giọng.
Chuyện này có rồi; chán chết!

[buchner-dantons-tod:5.135]
Lacroix.
Bọn bạo chúa sẽ gãy cổ trên mồ của chúng ta.

[buchner-dantons-tod:5.136]
Hérault (nói với Danton).
Anh ta coi thây mình là luống phân của Tự do.

[buchner-dantons-tod:5.137]
Philippeau (trên đoạn đầu đài).
Tôi tha thứ cho các người; tôi mong giờ chết của các người không cay đắng hơn giờ chết của tôi.

[buchner-dantons-tod:5.138]
Hérault.
Biết ngay mà! Anh ta còn phải đặt tay lên ngực một lần nữa, cho đám dưới kia thấy mình có áo lót sạch.

[buchner-dantons-tod:5.139]
Fabre.
Vĩnh biệt, Danton! Tôi chết hai lần.

[buchner-dantons-tod:5.140]
Danton.
Adieu, bạn tôi! Máy chém là thầy thuốc giỏi nhất.

[buchner-dantons-tod:5.141]
Hérault (muốn ôm Danton).
Ôi, Danton, đến một câu đùa tôi cũng không nặn ra nổi nữa. Đến giờ rồi. (Một đao phủ xô anh lùi lại.)

[buchner-dantons-tod:5.142]
Danton (nói với đao phủ).
Anh muốn tàn nhẫn hơn cả cái chết sao? Anh có ngăn được đầu chúng tôi hôn nhau dưới đáy giỏ không?

[buchner-dantons-tod:5.143]
Cảnh thứ tám

[buchner-dantons-tod:5.144]
Một con phố

[buchner-dantons-tod:5.145]
Lucile.
Thế mà trong đó có cái gì như là nghiêm túc. Để em nghĩ xem. Em bắt đầu hiểu ra điều gì đó.

[buchner-dantons-tod:5.146]
Chết—chết—!—Mọi thứ đều được phép sống, mọi thứ, con muỗi nhỏ kia, con chim. Sao anh ấy lại không? Dòng chảy của sự sống hẳn phải ngưng nếu chỉ một giọt bị đổ. Mặt đất hẳn phải mang một vết thương vì nhát chém ấy.

[buchner-dantons-tod:5.147]
Mọi thứ chuyển động, đồng hồ chạy, chuông đánh, người ta đi lại, nước chảy, và cứ thế tiếp cho đến chỗ ấy, đến đó—không, không được xảy ra, không, em sẽ ngồi xuống đất và hét lên để mọi thứ giật mình đứng lại, mọi thứ ngừng, không còn gì động đậy. (Cô ngồi xuống, che mắt và bật lên một tiếng thét. Sau một lúc cô đứng dậy:) Vô ích, mọi thứ vẫn như cũ; những ngôi nhà, con phố, gió thổi, mây trôi.—Chắc chúng ta phải chịu đựng thôi.

[buchner-dantons-tod:5.148]
(Vài người đàn bà đi xuống con phố.)

[buchner-dantons-tod:5.149]
Người đàn bà thứ nhất.
Đẹp trai quá, cái anh Hérault ấy!

[buchner-dantons-tod:5.150]
Người đàn bà thứ hai.
Lúc ông ấy đứng ở khải hoàn môn trong lễ hội Hiến pháp, tôi cứ nghĩ, ông này lên máy chém chắc hợp lắm, tôi nghĩ vậy. Như có linh cảm ấy.

[buchner-dantons-tod:5.151]
Người đàn bà thứ ba.
Phải, phải xem người ta trong mọi hoàn cảnh; cũng hay là cái chết ngày càng công khai. (Họ đi qua.)

[buchner-dantons-tod:5.152]
Lucile.
Camille của em! Giờ em biết tìm anh ở đâu?

[buchner-dantons-tod:5.153]
Cảnh thứ chín

[buchner-dantons-tod:5.154]
Quảng trường Cách mạng

[buchner-dantons-tod:5.155]
Hai đao phủ, đang bận làm việc bên máy chém.

[buchner-dantons-tod:5.156]
Đao phủ thứ nhất (đứng trên máy chém và hát).
Và khi tôi về nhà,
Trăng sáng thật đẹp…

[buchner-dantons-tod:5.157]
Đao phủ thứ hai.
Này, ê! Sắp xong chưa?

[buchner-dantons-tod:5.158]
Đao phủ thứ nhất.
Ngay, ngay đây! (Hát:)

[buchner-dantons-tod:5.159]
Chiếu vào cửa sổ ông nội tôi—
Thằng kia, sao ở với lũ gái lâu thế?

[buchner-dantons-tod:5.160]
Xong! Đưa cái áo khoác đây! (Họ vừa hát vừa đi ra:)

[buchner-dantons-tod:5.161]
Và khi tôi về nhà, Trăng sáng thật đẹp…

[buchner-dantons-tod:5.162]
Lucile (bước vào và ngồi xuống bậc thềm máy chém). Em ngồi lên lòng người, hỡi thiên thần chết lặng lẽ. (Cô hát:)

[buchner-dantons-tod:5.163]
Có một người gặt tên là Chết,
Quyền lực do Chúa tối cao ban.

[buchner-dantons-tod:5.164]
Hỡi chiếc nôi thân yêu, đã ru Camille của em vào giấc ngủ, đã làm anh ấy ngạt thở dưới hoa hồng. Hỡi chuông tang, đã bằng cái lưỡi ngọt ngào hát tiễn anh ấy xuống mồ. (Cô hát:)

[buchner-dantons-tod:5.165]
Muôn vàn người chẳng đếm cho xuể,
Hễ dưới lưỡi liềm là ngã gục.

[buchner-dantons-tod:5.166]
(Một toán tuần tra bước vào.)

[buchner-dantons-tod:5.167]
Một công dân.
Ê, ai đó?

[buchner-dantons-tod:5.168]
Lucile (trầm ngâm, rồi đột nhiên như đã quyết định). Nhà vua muôn năm!

[buchner-dantons-tod:5.169]
Công dân.
Nhân danh nền Cộng hòa! (Cô bị đội gác vây quanh và dẫn đi.)